Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus : Series latina"

See other formats 


^.'■.      ■  '■'.' 


y:i> 


■^rti.i!'' 


i^-y,  ,'X''\-''''-'. 


;;;:,;:^;sf^|||j;i;|r:::;:; 
'i:|;'S;iili'^liili;'l;=;i:=^^^ 


:;,1'''' 


I 


1 


Digitized  by  the  Internet  Archive 

in  2011  with  funding  from 

University  of  Toronto 


http://www.archive.org/details/patrologiaecur131mign 


PATllOT.OGIiE 

CURSUS  COMPLETUS 

SITE 

BIBLIOTHECA    UNIVERSALIS,    INTEGRA,    UNIFORMIS,    COMMODA,    («CONOMICA, 

OH^IllM  SS.  PATRUM,  DOCTORIM  SCRIPTORIIIOIE  ECCLESIASTICORUM, 

QDI 

AB   .■EVO  APOSTOUCO  ADINNOCENTII    III  TEMPOBA 
FLOnUERUNT  j 

RECUSIO  CHRONOLOGICA 

OMNIUM  QU^  EXSTITEHE  MONUMENTORUM  CATHOLICyE  TRADITIONIS  P£R  D    i  OEGIM  PRIORA. 

EGCLESI/E  S/ECULA, 

JUXTA  EDITIONES   ACCURATISSIMAS ,  INTER   SE    CUMQUE    NONNULLIS  CODICIBUS    HANUSCRIPTIS  COLLATAS, 

PEnQUAM    DILIGENTEH    CASTIQATA  ; 

DI3SEBTATI0.MBUS,    COMMENTARIIS     LECTIONIBUSQUE    VARIANTIBUS      CONTINENTER    ILLUSTBATA  ; 

OMNIBUS    OPEBIBUS     POST    AMPLISSIMAS    EDITIONES    QU^    TRIBUS     NOVISSIMIS     S^BCULIS    DEBENTUR    ABSOLUTAS 

DETECTIS,  AUCTA  ; 
INDICIBUS  PAHTIGULARIBUS  ANALYTICIS,    SINGULOS    SIVE    TOMOS,    SIVE  AUCTORES  ALICUJUS  MOMENTI 

SUBSEQUENTIBUS,     DONATA   ; 

CAPITILIS     INTRA     IPSUM     TEXTUM    RITE    DISPOSITIS,     NECNON     ET    TITULIS    SI^GULARUM      PAGINARUM    MARGINEM   SLPERIOREM 

DISTINGUENTIBUS   SUBJECTAMQUE    MATEBIAM    SIGNIFICANTIBUS,    ADOHNATA  ; 

OPERIBUS  CUM   DIDIIS,  TUM    APOCBYPHIS,  ALIQUA    VEBO    AUCTOBITATK   IN  ORDINE  AD  TRADITIONEM 

EGCLESIASTICAM   POLLKNTIBUS,   AMPLIFICATA  ; 

DUOBUS     INDICIBUS      GENEBALIBUS    LOCl  PLETATA    ;    ALTEBO   SCILICET    RERUM,    QUO    CONSULTO,  QUIDQUID 

VNUSQUISQUE    PATRUM,    IN    QIODLIBET  THEUA    SCRIPSERIT,   UNO     INTUITU   CONSPICIATUR  ;    ALTERO 

SGRIPTUH^  SACR/E,  ex  quo   lectori  compebire  sit  obvium  quinam   patres 

ET     IN    QUIBUS  OPERUM  SUORUM  LOCIS  SINGULOS  SINGULORUM   LIBROBUM 

SCRIPTURjE    TEXTUS   COMMENTATI  81NT. 

LDinO      ACCURATISSIMA,    CyeTEEISQUE     OMMBUS     FACILE      ANTEPONENDA,      SI     PEBPENDANTUR    :    CHAnACTERUM    NITIDITAS 

CHAHT^     QUALITAS,       INTEGBITAS      TEXTUS,       PERFECTIO        CORRECTIONIS,      OPEBUM       BECUSORUM        TUM       VARIKTAS 

TUM    NUMERUS,    FORMA    VOLUMINUM     PERQUAM     COMMODA     SIBIQUE     IN    TOTO      0PEBI3      DECUBSU      CONSTANTEH 

eiHILIS,  PBETII   EXIGLITAS,   PH,ESERT1MQIE  ISTA  COLLECTIO,  UNA,   UETKODICA  ET  CHBONOLOCICA, 

EEXCENTORUM     FBAGMENTORUM      OPUSCULORUMQUE     HACTENUS     HIC     ILLIC     SPARSORUM, 

PHIHUH    AUTEU    IN    NOSTBA    BIBLIOTHECA,      EX     OPERIBUS     AD    OUNES    .ETATES, 

LOCOS,    LINQUAS   FORHASQtE  PERTINENTIBUS,  COADUNATORUH. 

SERIES  SEGUNDA 

IN    yUA   PllODEUNT   PATRKS,    DOGTORES    SGRIPTORESQUE   ECGLESI/E    LATIN.fi 
A  GREGORIO  MAG.TO  AD  INNOGENTIUM  III. 

ACCURANTE    J.-P.     MIGNE, 

Bibliotlicrie    Cleri    iiiiiversie, 

SIVE 
CURSUUM   COMPLETOnU.M   I.S  SINGULOS  SCIENTI.E   ECCLESiASTlC^   RAMOS  EDITORE. 


PAlnOLOOIA   BINA   EDITIONE   TYPIS    MANDATA    EST,    ALIA     NEMPE     LATINA,     ALIA     OB>eCO-LATINA.    VENEUNT    MILLE   rHANCIS 

IjUCENTA   VOLUMINA    EDITIONIS    LAT1N.€;  ;   OCTINGENTIS    ET    MILLE  TRECENTA    GByECO-LATlNyK .     HEBE   LATINA   UNIVEnSOS 

AUCTOHES     TUM     OCCIDKNTALES,     Tl  U    0B1ENTALE3     EQUIDLM     AMPLECTITUH  ;     Hl     AUTEH,     IN     EA,    80LA  VKRSIONE  LATINA 
UONANTUB. 

■■<■■ 

PATROLOGIyE  TOMUS  CLXXXI. 

VEN.  HERVKUS  B''RGIDOLENSIS  MO.NACH.  SillDEBRANDUS  JUNIOR.  Al.MO  ABB.  S.  PETRI  DIV.  ET 
PETHUS  MONACH.  GUIDO  CARILOCI  ABBAS.  iiERiBERTUS  MONACH.  BARTHOLOMiEUS  CATAL.  EPISC. 
BERNARDUS  CARTHUSLE  PORTARU.W  PRIOR  I.  S.  BERNAUDUS  ABB.  CISTEUC.  V.  HUGO  MATIS- 
CONENSIS  ANTISS.  EPISC. 


EXCUDEBAtUR  KT  VE.NiT  APUD  J.-P.  MIG.^E  EOITOREM, 
I.N  VIA  DICTA  D'AMDOISE,  PROi'E  PORTAJl  LUTETLfi  PARISIORUM  VULGO   D'ENFER  NOMINATAM 

S!Ct    PKTrr-.VO.NTUOIUE 


!«£  INSTITUTE  CF  («EDIAEVAL  STUOfES 

tO  ELMSLeV  PLACe 

TORONTO  5,  CANADA, 

DHC  -^l  m\ 

5  »8/ 


Si*:GULUM  XII 


VEN.  HERVEI 

BUKGIDOLENSIS  MONACHI 

OPERA  OMNIA 

DEMIM  RESTITITA  ET  mm  PIUMUM  Ii\  LNIM  COLLECTA 


HUGONIS    MATISGONENSIS    ANTISSIODORENSIS    EPISGOPI,    BARTHOLOM.-l': 

GATALAUNENSIS    EPISCOPL    BERNARDI   CARTHUSI/E   PORTARUM    PRIORIS    1 

S.  RAINARDl  ABB.\TIS    GISTERGIENSIS  V,   AIMONIS   ABB.\TIS    S.    PETRI 

DIVENSIS    ET   PETRI    MONAGHI,    GUIDONIS    GARILOCI    AB- 

BATIS,  HERIBERTI  MONAGHI,  HILDEBRANDI  JUNIORIS 

OPUSCULA,    DIPLOMATA,    EPISTOL^ 
ACCURANTE  J.-P.   MIGNE 

BIUI.IOTIiei.li:    CLERI   UilHVER^i.C; 

SIVB 
CURSUUU     COMfLBTORUM     I.N    SI.NGULOS    SCIEXri.E      ECCLBSIASTIC  E     R4M0S     EOITOBB 


►»»«-> 


TOMUS  UNICUS 


VENIT  9  FRANCIS     GALLICIS 


EXGUDEBATUR  ET  VENIT   APUD  J.-P.  MIGNE  EDITOREM 

IN  VIA  DICTA  D'AMBOISE,   PROPE  PORTA.M  LUTETLE  PARISIORUM   VULGO  b'E!iFE[{  N0AI1NAT.4.U 

SEU     PBTIT-MONTROUGE 

1834 


ELENCHUS 

AUCTORUM  ET  OPERUM  QUI   IN   HOC  TOMO  CLXXXI  CONTINENTUR 


VEN.  HERVEUS  BURGIDOLENSIS  MONACHUS 

Commenlaria  in  Isaiam • col.       IH 

—        in  Epistolas  divi  Pauli S91 

HU.DEBRANDUS  JUNIOR 
Libellus  de  contemplatione 1691 

AIMO  ABBAS  S.  PETRl  DIVENSIS  ET  PETRUS  MONACHUS 

Aimonis  Epistola  ad  fratres 1707 

Petri  monachi  Divensis  Gesta  septem  abbatum  Beccensium I70H 

GUIDO  CARILOCI  ABBAS 
Tractatus  de  correctione  cantus  ord.  Cislerc 1719 

HERIBERTUS  MONACHUS 
Epistola  de  haereticis  Petragoricis 1721 

BARTHOLOM/EUS  CATALAUNENSIS  EPISCOPUS 
Epistola  ad  Sugerium  abbatem. 17il 

BERNARDUS  CARTHUSL*  PORTARUM  PRIOR  1 
Epistolae  tres 1723 

S.  RAINARDUS  ABBAS  CISTERGIENSIS  V 
Instiluta  capituli  generalis  ordinis  Cislerciensis 1725 

HUGO  MASTICONENSIS  EPISCOPUS  ANTISSIODORENSIS 

Epistol»  n  ad  Sugerium 1741 

Charta 1743 


«»    ■  |.08&<»-<»- 


Clichy.  —  Ex  typis  PAUL  DUPOM,  12,  .yii  dicta  Bac-d'Asnicre».  —  97.10.190S. 


ANNO   DOMITtl   HCL 


VEN.  HERVEUS 

BURGIDOLENSIS  MONACHUS 


NOTITIA 

(R.  P.  Bernardus  Pezius,  Dissertatio  isagogica  in  lom.  III  Thesauri  Anecdot.,  p.  iv;. 


Herveus,  quem  Joannes  Matiillonius  Aiinalium  Benediclinorum  lomo  III,  pag.  357,  sub  Gr.em  ssecuii  un- 
decimi,  Casimirus  Oudinus  in  Suppiemcnto  Bellarm.  De  Script.  ecoles.,  pag.  594,  anno  circiter  115t 
floiuisse  scribunt,  illustre  monasterii  Dolensis  seu  Burgidolensis  in  dioec^sl  Bituricensi  decus  et  ornamen- 
tura  fuit.  Porroliujus  monasterii  fata  iiou.sine  gemitu  paucis  CKponunt  Lucas  Acherius  in  observationibus 
prseviis  ad  tcmum  II  Spicilegii,  et  laudaius  Mabillonius  pag.  358,  ubi  memorat  id  armo  1023  deslrucltim 
esse,  petente  sereiiissimo  principe  Condao  Henrico  Borbonio,  qui  eJBS  et  monasterii  S.  Salvatoris  loco, 
duo  canonicorum  coUegia  (egregia  sciiicet  reformatione)  instiluit,  unum  intra  palatium  Castri-Radulfi, 
allerum  Dolis.  Caeterura  ad  uberiorem  vitae,  ab  Herveo  hic  loci  exactse,  bistoriam  quod  attinet,  eam  nobis 
egregia  et  ampla  Dolensiiim  monachorum  encyclica  de  illius  obitu  epistola  proebet,  ex  ras.  cod.  abbatice 
Clarsevallensis  ab  Acherio  in  supra  citato  Spicilegii  tomo,  pag.  5155  J)ublicata,  qua;  quia  ob  Acheriani  ope- 
ris  in  his  regnis  raritatem  paucissimis  visa  est,  hic  totidem  verbis  reddenda  visa  est.  En  igitur  eara  : 

€  Cum  propheta  dicit :  Duminus  virtulem  operum  suorum  annunliabil  populo  suo,  si  ipse  non  pro  sua, 
«  sed  pro  auditorum  salute  proprias  enarrat  laudes,  quomodo  nos,  quorum  tota  salus  in  laudibiis  ejus 
«  est,  taceie  audebimus  raagnalia  ipsius,  quaj  nustris  temporibus  ostendere  nobis  dignatus  est?  Noverit 
i  itaque  quisquis  hsec  auditurus  est  vel  lecturus,  nos  nequaquam  vanis  vel  falsis  laudibus  velle  mortuos 
(  extollere,  sed  ad  laudem  et  gloriam  Christi  salutemque  audientiDm  pro   amore  veritatis  de  veriiatis 

<  ipsius  amatore  veraci  stylo  pauca  describere. 

t  Fuit  igitur  vir  lara  vita  quara  doctrina  venerabilis,  Herveus  nomine,  Dolensis  coenobii  monachus, 

<  degens  ibi  circiter  qiiinquaginla  annis  in  praedicanda  morum  probiiate,  patria  autem  Cenomanensis 
«  indigena,  multa  apud  nos  suse  fldei  et  sapientisc,  nec  non  et  innocenliae  moniraenta  relinqucns.  Jam 
«  namque  juvenis  et  a  puero  Scholarum  dogmatibus  mullipliciter  imbutus,  cum  prsedictuin  Monasterium 
«  ingressus  fuisset,  totum  se  stodio  sanctarum  Scripturarum  dedit,  atque  catholicos  iractatores,  Augusti- 

<  nura  videlicet,  Hieronymum,  Ambrosium,  Gregoriura,  ac  reliquos  frequentare  coepit,  jugiterquc  dic- 
«  bus  ac  noctibns  eorum  lectioiii  incumbere,  mcditationi  inservire  non  destitit,  nec  quolibel  impedi- 
«  mento  ab  inquisitione  verltatis  avelli  potuit.  Cumque  singularis  ingenii  atque  insestiraabilis  memorife 

<  esset,  coepit  in  vasculo  cordis  sui  mulla  profutura  recondere,  et  colambx  raore  meliora  grana  eligere, 
«  sibique  memoria  retinere  scriptoqne  commendare. 

«  Fecit  ergo  priraura  Expositionem  mirabilem  super  librum  B.  DionysH  De  hierarchiis  angelorum. 

<  Deinde  exposuit  totum  librum  Isaice  prophelm,  et  Lamentationes  Jeremiw,  extremamque  partem  Ese- 
«  chielis,  ibi  incipiens,  ubi  sanctus  Gregorius  papa  dimiserat   et  ad  flnem  usque  perducens. 

<  Simul  eiiam  Deuleronomium  Moysi  el  Ecclesiasiem  Salomonis,  iiec  non  quoque  librum  Judicum,  et  li- 

<  bellum  Ruih,  Hbrumque  Tobia;,  omnia,  quae  in  illis  minus  intelligentibus  solam  litterara  sonarc  viden- 
tnr,  in  convincibili  ralione  oslendens,  Cliristi  et  Ecclesis  conteslari  et  praidicare  mysteria. 

Patrol.  CLXXXI.  '  ;  1 


11  HERVEUS  BURGIDOLENSIS  MO^^ACIIUS.  « 

<  Prxtcrea  Apostoti  et  Paitli  Epistolas  cum  tanta  sapientix  afHuentia  exposuii,  ui  qui  eas  legerunt,  asse^ 
«  rant  nunqnaiii  se  illis  comparabiles  cognovisse,  et  vix  aut  nunquam  tanta  expositas  diligentia  posse 

<  alicubi  reperire. 

<  Ad  ultimura  cum  fama  doctrinae  ejus  circumquaquc  spargcrelur,  ct  jam  nullus  ei,  sicut  attestantur, 
I  qui  euin  veraciter  cognoverunt,  canonicarum  Scripluraruin  scientia  primus  haberetur,  Lifcrum  duodecim 

<  Prophetarum  et  librum  Genesis  ex  integro  tara  ^uirabili  sensu  exposuit,  ut  expositionem  supcr  illos  ncc- 

<  dum  potuerimus  invenire,  quse  suse  aequiparari  possit. 

<  Inter  haec  quippe  fecit  pturimas  Expositiones  de  lectionibus  sanclorum  Evangeliorum,  Canticorum  etiam, 
t  qua;  in  Ecclesia  leguntur. 

<  Libellum  quoque  de  connexione  quarumdam  lecttonum,  ostendens  aliter  in  quibusdam  Ecclesiis  legi 
«  quam  in  sacra  hisioria  continentur:'de  .juibus  unuin  quod  subditur  excmplum.,  sufliciat.  Legitur  iu  Qua- 
«  dragesima  lectio  qusedam  de  libro  Eslher,  et  ita  in  quibusdara  Lectioiiariis  incipit  Icctio  libri  Esther : 

<  oravit  Estlier  ad  Dominnm  dicens :  Domine  Deus  rex  omnipotens,  in  ditione  tua  cuncia  sunl  posila.  Quam 

<  orationem  ipse  illic  ex  auctore  sacrae  Iiistoriae  probat  non  fecisse  Esther,  sed  fecisse  Maidochaeum,  ct 
«  ideo  non  esse  legenJum  :  oravit  Esther,  sed  legendum  esse  :  oravit  Mardocliceus.  Et  multa  similia  ibidem 
«  asserit. 

<  Litirum  eliam  non  minimum  feci t  rfe  miVacu/is  S.Marias  Dei  Genitricis,  qux  eadem  iiiviolata  Virgo 
«  temporibus  ejus  gessit  in  Dolensi  teinplo,  qua;  ipse  mox  postqnam  gesla  erant,  sicut  audiebat  ab  ipsis,  in 
*  quibus  liebaiit,  et  a  nionacho  custode  monasterii,  sine  aliqua  dilalione  scribebat. 

«  Deraum,  quamvispropinquum  finis  sui  terminum  paulatim  vigore  deflciente  sensisset,  tamen  sino 
«  consuelo  scribendi  opere  esse  non  poterat,  et  rogatus  a  noniiullis,  ut,  qui  omnes  Scripturas  super  cun- 
«  clos  memoriter  retinobat,  de  Coena  S.  Cypriani  Cacitii  Cartliaginensis  episcopi   fere  de  omuibus  libris 

<  canoiiicis  aggregata,  quoe,  quid  intiiuaret,  ealcnus  apud  nos  incognitum  erat,  edocerei,  ipse,  quid  de  ea 
«  sentiret,  acquievit  rogantibus  dicens,  dum  scriberet,  se  fortassis  cum  isla  prapsentem  vitam  finire.  Et 

<  quia  prior  Jiber  Expositionum  suarum  de  dictis  SS.  Patrum,  Dionysii  videlicet  Areopagiiae,  exstiterat, 

<  deeorumdem  SS.  Patrura    dictis   iste  posterior  esset.  Sicque  coiitigit.  Wamque  cum  eaiudera  Coenam 

<  usque.  ad  illum  locum  exposuisset,  quo  dicitur  :  confundebatur  Elisabetli,  stupebat  Maria,  videbat  de  fucto 
«  S.'ira ;  quo  loco  videlicct  apud  nos  terminabatur,  arbiiraretur  autem  de  ea  non  nimiain  abesse  parienj, 
«  tain  ipse  quam  domiius  abbas  Girhertus,  qui  boc  ei  tanquara  monacho  et  filio  suomandaverat,  eamque, 
«  quae  deerat,  partera  ab  abbate  S.  Savini,  qui  se  eam  habere  dicebat  et  millendam  eis  promiserat,  exspe- 
«  ctabant.  Multa  siquidera  in  ca  vel  deinplurus  fortasse  vel  additurus  iliam,  sicuterat,  in  aboliiione  reli- 
«  quit. 

•  Etcum  tempus  Quadragesimae  in  maxima  menlis,  et  majore  corporis,  quam  nuper  fuerat,  virtute,  in 

<  mulla  abstineiilia  multisque  quolidianis  virgarum  vcrberibus,  devotis  atque  assiduis  orationibus,  et  in 

<  quotidiana  sacrosancti  sacraineiili  corporis  el  sanguinis  Domini  revercnda  cclcbralioiie,  cum   alacritate 

<  ct  gaudio  sancli  Spiriius  consunimassct,  in  die  sancta:  Cuuia;  Domiui  nos  dulcifluo  Vcrbi  Dei  pane  in  ca- 

<  pitnlo  refecisset,  in  die  sanctae  Pasclia;  niissse  hebdomadarius  fuit,  et  sernionem  in  capilulo  fecit.  Se- 

<  cunda  feria  missam  in  convcntn  cantavit,  et  postmodum  debiliiate  correptus,  quarta  feria  inunctus  est, 
«  sed  tunc  communicari  non  potuil,  quod  ipse  postea  aliquanlulum  convalescens  divina  providenlia  acci- 
«  disse  asseruil  dicens,  noa  Dominum  ad  se,  sed  se  ad  Dominum  vcnire  dcbere,  et  sic  scquenti,  qiiara 
«  pr;ecedeiiti  die  non  audierai,  ipsiusque  dici  missam  audivil,  et  confessus  prius  sacrosancla  inysteria 
«  corporis  el  sanguinis  Domini  iii  luielam  exiiura;  in  proximum   aninia:  devolissime  accepit,  siique  per 

<  tolam  hebdomadam,  cura  missam  quolidie  aiiilisset,  quani  nullo  inodo  omiilere  volcbat,  et  doranum 
«  abbatem,  qui  Innc  forte  deerat,  anteqiiain  riJcederet,  mulluin  vidcre  vellel,  poslqiiam  venit,  ab  eo  visi- 
'  talus  atque  absolulus,  inter  raanus  ipsius,  cui  sc  accusabai,  cocpit  acri  quidcm  sed  brcvissimo  dolore 
«  f;itigari  usque  ad  morlem,  Dominica  in  Oclavis  Paschs  transiens  ex  hac  vita,  et  scandeiis,  ul  credimus, 
«  ad  siderea  regiia. 

«  Ne  vcro  longius  prolrahaiur  epislola,  de  omni  terapore  vite  cjus  breviter  dixeriuius,  in  diebus  no- 
«  slris  in.-ijoris  abslinenli*,  pudiciliic  muiidioris,  sanioris  consilii ,  huinilitatis  aliiuris,  lacilurnilalis  ma- 
«  gis  assidu;c,  locutiimis  plus  circumspeclK  prorsnsque  a  vaniiate  alienae,  purioris  vcl  anipiius  Catholicae 
«  doclriiuB,  iiique  universa  moruni  honeslaie  prxclariorem  nullum  iios  cognovissc.  llaec  scribimus  Tobis, 
I  quoiiiam  frater  eral,  ut  de  taiilo  fratre  gaudcaiis,  et  quod  ei  promiseratis,  dcvoie  persolvatis,  in  regno 
«  Dei  ad  quod  eum  evolasse  conliilimus,  ei  consociari  spcrantes.  Valete.  » 

Uaclenus  episiola  funebris  monachorum  Dolensium  de  vita,  moribus  ct  doctrina  llervei.  Juvat  nunc  iu 
catalogum  operum,  ab  iisdem,  ul  vidiinus,  rontcxlum,  nonnulla  obscrvare.  Porro  cx  oranibus  hic  recen- 
silis  Hcrvci  operibus  nullum  adhuc   prelo  subjectura    fuit,  nisi   commcniaiius  iu  Epistolas  Pauli,  quem 


15  KOTITIA.  U 

tanqiiam  •fjiavn  S.  Aiiselmi  Cantuarieiisis  archiepiscopi,  sanctissimi  .pSriler  ac  crudilissinii  viri  opu»  vtne- 
randus  et  generosus  dominus  Renatus  Caslenus  a  siiu  et  squalore  vindicavit  et  piimus  in  folio  edidil  Coloniae 
ex  officina  Eucharii  Cervicorni,  anuo  1553,  cum  praefatione  Godefridi  Hittorpii  Coloniensis  civis.  Eumdeiti 
deinde  diligentius  el  auctius  in  lucera  dedit  sub  ejusdem  S.  Anselmi  nomine  Joannes  Pic.irdus,  canonicus 
regularis  Sancli  Victoris  Parisiensis,  tomo  11  Operum  S.  Anselmi,  quae  Coloniae  ex  cfficina  Clioliii.  anno 
1612,  in  folio,  emerserunt.  Sed  eum  non  Anselini,  sed  Hervei  Dolensis  genuinum  esse  feium  nunc  viri 
eruditi  omnes  agnoscunl.  Vide  de  hoc  plnra  apud  Labbeum  tom.  I  Dissert.  ad  Script.  eccles. ;  Bcllar., 
Casimirum  Oudinum  in  Supplem.,  pag.  595;  Guillielmum  Cave  in  Hist.  litter.  ad  annum  H30,  aliosqiie 
recentiores  bibliolhccarios  passim.  Alque  hsec  ipsa  causa  esi  quod  hi  Commentarii  in  iiovissima  et  accit- 
ratissima  Operum  S.  Auselmi  editioue,  quam  erudilissimiis  Giibriel  Gerberoii  e  congiegatione  S.  Mauri 
Lutetiae  Parisiorura  aniio  1673  procuravit,  praetermissa,  et  ae  quidem  inter  spuria  Cantiiariensis  archie- 
piscopi  opera  recusa  fuerint. 

Alterum  opus  Hervei,  quod  deinceps  editis  accensebitur,  est  amplissimus  Commentarius  in  haiam,  in 
libros  octo  divisus,  qui  tolara  primam  hujus  nostri  voluminis  partera  absumit.  Ad  eum  accurale  ac 
emendate  edendum  duobus  codicibus  mss.  membraneis  in  folio  bonse  notse  usi  sumus.  Primum  nobis 
suppeditavit  bibliotheca  celeberrimi  Austria;  monasterii  S.  Crucis  ord.  Cisterc,  studia  nostra  strenue  ibi- 
dem  curante  A.  R.  et  cl.  Daniele,  viro  piaeslante,  cui  eliam  brevi  plura  debebunt  eruditi.  Is  codex  sex- 
ceniorum  annorum  est.  Alterum  nobis  e  bihliotheca  indyti  monasterii  Garstensis  prope  Stiram,  nobilem 
superioris  Austriae  urbem,  ordinis  nostri,  misil  A.  R.  P.  Petrus  Oberhueber,  ibidem-subprior,  amicus,  ct 
nostrorum  studiorum  fautor  aceriimus.  Nec  hic  setate  mullura  Sanclo  Crucensi  cedil.  Ex  utroquc  tcxtum 
reslituimus,  variantibus  l-;ctionibus,  etsi  perpaucis,  in  marginem  conjectis.  Exslat  ct  tcrtium  quoddam 
manu  exaratum  hujus  operis  exempluni  in  bibliolhecai  Campililiensis  codice  membraneo  in  folio,  quingen-. 
torum  annorum,  quod  sine  dubio  illud  ipsum  est  quod  in  catalogo  quodam  a  quadringenlis  annis  Campi* 
lilii  confecto  sub  nomine  Curveii  iuper  Isaiam  laudalur.  Postremo  ideo  Hervei  opus  ud  Joannem  abbalem, 
Dolensem  in  biblioiheca  Claromontana  Parisiis  ms.  asservari  ex  Labbeo  lidem  facit  Caveus,  cui  addendus 
Oudinus,  qui  id  etiara  in  Bibliolheca  Longiponlis  ord.  Cisterciensis  iii  episcopalu  Suessionensi  haberi  afTir- 
mat.  Cjeterum  luculenti  et  Hervei  characiere  ac  ingenio,  quod  Dolenses  monachi  supra  depinxerunf,  ple- 
nissiroi  hujus  commenlarii  editionemrespublica  litteraria  acceptam  referat  R.  P.  GodelVido  Depischio,  so- 
dali  et  contubernali  nostro,  qui  pertinaci  sane  ac  iinprobo  labore  id  integrum  ex  laudatis  codicibus  ex- 
scripsitet  singulari  quadara  industriaetdiligentia  prelo  paravit.  Nec  is  defugeret  iaborera  etiam  reliqua 
Herveaua  opera  eruendi,  modo  codices  quibus  ea  conlineri  viri  docli  scribunt,  ad  nos  mitterentur. 

Oudinus  in  Supplem.,  pag.  393,  testatur  vidisse  se  Hervei  Pos(i7/as  6r<;i'M  in  Deuieronomium  ms.  apud 
S.  Germauum  Parisiensem.  Clarissimus.S.  Edmundus  Martfene  iii  Itinere  suo  Litteraiio,  Gallice  edito, 
part.  I,  pag.  57,  scribit,  in  Monasterio  S.  Mariani  Antissiodorensis,  ord.  Praemonstratensis,  repcrisse  se 
Commentaria  Hervei  in  minores  prophetas.  Sed  ab  his  locis  majori  intervallo  disjuncti  sumus,  quam  ut 
iiide  quidquam  exspectemiis.  Caelera  autem  Hervei  opera,  an  et  ubi  hodieque  supersint,  haclenus  ne  fama 
quidem  comperimus. 


NOTITIA  ALTERA. 

{Hisloire  litliraire  de  la  France  par  des  religieux  binldiclins,  t.  XH,  p.  344). 


Herv^  naquit  au  Mans,  et  non  fln  Bretagne  (1),  comme  Ta  cru  Genebrard  (2);  ni  dans  le  Limousin. 
comme  Tassurele  P.  le  Long:{3).  Un  esprit  vif,  penetrant,  ct  un  grand  amour  pour  I  etude  furent  les  pre- 
miers  traits  aui  se  dcvelopperent  en  lui,  et  ceux  qui  le  caract6riserent  durant  tout  le  cours  de  sa  vie.  Apres 
d'heureux  essais  de  ses  lalents,  il  entra  dans  Tabbaye  du  Bourg-Dieu,  ou  Bourg-Deols,  en  Berry,  vers 
Tan  1100.  Cetteepoque  a  pourgar:.nl  la  letlre  cireulaire  sur  sa  mort,  ou  il  est^dit  qu  il  linit  ses  jouis  dans 
sa  cinquantieme  annee  de  reIigion,sous  Tabbe  Gilbert;  ce  quirevicnt,  sclonle  P.  Pagi,  hl  an  1149  (a.  4)  ou 
selon  les  aute.irs  du  nouveau  lallia  Clirisiiana  (t.  11,  p.  151),  a  Van  1150  Depuis  son  entree  dans  le  cloitre, 
Herv6  n'eiudia  plus  que  les  livres  saints,  ei  ce  qui  pouvaii  lui  en  faciliter  1  inlelUgence,  cesl-a-duc  les 
inierpretes  sacres.  surtoui  saint  Ambroise,  saint  Jerome,  saint  Augustm  et  samt  Gr^goire.  II  passait  lout 


(1)  Fabr.  B(6^,i.  HI. 

(2)  A(l.  an.  lllO. 

(3)  hibL  Sacr.,  l.  II,  p.  775. 


i$  HERVEI  BIIRGIDOLENSIS  MONACHI  16 

riiilcrvalle  des  eiercices  regnljers  dans  celte  occupalion,  sans  que  rien  (M  capable  de  l'en  dislraire  :  Nec 
quolibel  impedimento  ub  inquisilione  veritalis  avelli  poluil.  Le  riclic  fonds  de  savoir  au'il  acquil  pai  li)  le 
inil  en  elat  d'entrenrendre  des  ouvrages  considerables  sur  l'Ecriture,  qui  lui  firent  une  grande  repuiaiion. 
Ses  travaux  liiteraires  etaient  ennoblis  par  les  molifs  les  plus  purs  du  chrisliaiiisme,  et  la  piete  allaii  de 
pai-r  chez  loi  avec  T^rudition.  Cest  le  temoignage  que  lui  rendent  les  auteurs  de  la  lettrc  circulaire  rieja 
citee.  Sa  mort  arriva  le  diraanche  de  Toctave  de  Paques,  a  la  suite  d'un  redoublement  de  jeilnes,  de  veilles 
et  d'autres  aiist^rites  dans  lesqiielles  il  avait  passe  le  carcme  pour  se  preparer  a  ce  momenl  tcrribie,  dunt, 
il  y  a  lieu  de  croire,  qu'il  avait  qiielque  prcssentiinent.  Le  jeudi  saint  precedent,  il  avail  preche  dans  le  cha- 
pitre,  et,  le  jour  de  Piques,  il  avaitencore  eu  la  force  de  celebrer  la  grand'messe,  et  de  faiie  uiie  exhor- 
tatioii  S  la  communaute. 

La  leltre  circulaire  des  religieux  du  Bourg-Dieu  fait  honnour  a  Herve  des  ouvrages  suivanls  :  une  expli- 
cation  du  livre  de  la  Hidrarchie  celesie,  altribue  a  saint  Denys;  des  commentaires  sur  toule  la  prophetie 
d'lsaie,  sur  les  Lamentations  de  Ji5remie,  sur  la  dernieie  partie  du  prophete  Ezechiel,  c'est-a-dire,  sur 
tout  ce  qui  n'avait  pas  ete  explique  par  saint  Gregoire  le  Giand;  d'autres  commeiitalres  siir  le  Deutero- 
iiome,  sur  rEcclesiaste,  sur  les  livres  des  Juges,  de  Ruth  et  de  Tobie;  une  exposition  des  Epilres  de  saint 
Paiil,  qui  fut  regardee  cornme  son  chef-d'oeuvre,  et  lui  merita  la  repulation  du  prtmier  honinie  de  son 
siecle  pour  1'iiitelligeiice  des  livres  saints;  des  commentaires  sur  les  douze  petils  prophetes,  avec  plusieurs 
explications  des  levons  dcs  sainls  Evangiles  et  dcs  caiitiques  qui  se  chantent  a  Ceglise. 

Hcrve  fitencore  une  espece  de  concorde,  ou  plutoi  une  critique  des  differences  qui  se  rencontreiit  dans 
plusieurs  passages  de  rEcriture,  doni  les  lecons  variaienl  en  diverses  eglises,  oii  quelquefois  on  avait  allere 
le  texie  sacre.  Par  exemple,  il  faisait  voir  qu'au  lieu  de  lire  :  Oravit  ksther  ad  Dominum,  dicens  :  Uoniine 
Deus  Rex  omyiipotens,  comnie  portaient  certains  Lectionnaires,  il  fallait  lire  :  Oravit  Mardochcpus.  Ce  Livre 
avait  pour  titre  :  De  connexione  quarumdam  leciionum.  Mais  ce  liire  ne  serait-il  pas  lui-meine  eorronipu, 
et  ne  faudrait-il  pas  pliitdt  lire,  de  correclione  ? 

U  composa  de  plus  un  recueil  de  miracles  que  Dieu  operait  de  son  temps  dans  Teglise  dn  Bourg-Dieu  par 
riiitercession  de  la  saiiite  Vierge. 

Enfin,  touchant  au  terme  de  sa  carriere,  il  fut  engage,  par  son  abbe  Gilbert,  el  par  quelques-uns  de  ses 
confieres,  h  commenler  un  ouvrage  sur  la  Cene,  attribue^  saint  Cyprien.  Mais  la  morl  ne  lui  perinil  pas 
d'achevcr  cetie  taclie. 

Tels  sonl  les  eerits  d'Ken'^,  que  nous  plagons  dans  le  rang  que  les  auteurs  de  la  lettre  eirculaire  leur 
ont  donne.  II  est  a  piesiimer  quils  ont  suivi  rordre  chronologique. 

Oi!  peut  regarder  coinme  perdu  le  conimentaire  sur  les  livres  aiiiibues  a  sainl  Denys. 

Son  commentaire  sur  Isaie  a  vu  le  jour  par  les  soins  de  dom  Beriiard  Pez,  qui  lui  a  donne  place  dans  le 
III"  voliime  de  ses  Anecdotes  (p.  776  et  seqq.) ;  mais  il  y  manque  Tepitre  dedicatoire  qui  se  trouve,  suivaiit 
(lom  Liron,  dans  les  manuserits  de  Fiance  {i}.  II  est  partage  en  huil  livres,  oriies  d'une  pr^face  adressee  it 
Jean,  soii  abbe.  Nnus  n'exaniinerons  point  si  c'est  Jean  1"  qui  gouverna  dcpuis  1105  jiisqiren  1158,  oii 
Jean  Ii;  son  successeur;  teite  question,  non  moins  obscure  que  frivole,  ne  nierite  pas  qu'on  se  meitcen 
Irais  pour  reclaircir.  Oii  reiiiaique  dans  ce  coramcntaire  une  grande  lecture  des  Peres  dont  rauteiir  a,  pour 
ainsi  dire,  expiime  le  suc  dans  ses  explications.  II  parle  de  la  grJce  en  vrai  disciple  de  saint  Auguslin,  et 
de  TEglise  coinnie  un  homme  fort  atlach^  i  son  unil^.  Souvent  son  zele  eclate  en  plainies  contre  les  pasteurs 
de  son  temps,  qu'il  peini  sous  des  couleurs  qui  ne  relevent  ni  leur  savoir  ni  leur  vertii.  A  Toccasion  des 
deriiiers  teinps,  il  dit  qirElie  viendra  poiir  reformer  les  abus  qu"on  voit  se  multiplier,  chaque  jour,  parmi 
les  Chre.tiens;  que  comnie  rEglise  a  eu  les  apiitres  dans  sa  naissance,  elle  aura,  vers  sa  fiii,  Elie,  Enoch  ei 
irautres  excellents  docteurs  qui  ne  seront  point  inferieurs  aui  hommes  apostoliqucs.  Hcrve  regarde  coinme 
un  poini  de  foi  que  la  persecution  de  l'.\niechrist  ne  diirera  que  trois  ans  et  deini;  inais  il  ne  pcnse  pas 
que  sa  niort  doive  etre  iinmcdialenient  suivie  du  jiigement  dernier. 

Le  moine  Albeiic  fait  un  grand  elnge  de  cel  ouvrage  (5j;  mais  il  se  trompe  sur  le  nom  de  rauteur. 
Maijister  llenricus ,  dil-il  (il  devait  dire  Ilerveus)  degens  iu  Bituria,  dc  niijro  ordine  monachus,  nobile 
opus  in  Isuiam  et  mulla  alia  edidit. 

Le  commmentaire  d'IIerve  sur  les  Epitres  de  saint  Paul  fut  livre  au  public,  mais  sous  le  nom  de  saint 
Anselme,  par  Kenii  de  Clialaigner,  a  Paris,  raii  l.^iSS,  en  un  volume  in-folio,  chez  Poiicet  le  Preux.  La 
meme  erieur  d"attril)uliun  a  eie  copiee  dans  les  deux  nouvelles  eJitions  qui  en  furent  faites,  Tune  a  Venise, 
in  i°,  Tan  1547;  rautre  a  Paris,  inlolio,  Tan  1549,  cliez  les  freres  Marncfs;  et  eiilin  daiis  pliisieurs  recucils 
dcs  OEiivres  de  saiiit  Anselme,  oii  cctle  produclion  sc  trouve,  a  commencer  par  celui  que  publia  Melchior 
llittorpius  i»  Cologiie,  Tan  1555,  cliez  Euchaire  Cervicorne.  Sixtede  Sienne  (fj)  observa  le  prcmier  que  les 
anciens  exeinplaires  inanuscrils  de  ce  conimcntaire  poitaient  le  noni  du  nioine  Herve.  D"apres  cetle  rcmar- 
que,  Francois  Ribeia,  jesuiie,  coinmen^a  i>  douter,  au  rapport  de  Corneille  la  Pierre,  qiril  fili  cniaiie  de 
rarclievequedeCaiitorberi.Hellaiiniii  (7)ciisuilea  decidenetlement  qu"il  ne  lui  apparienait  point.  Mais,  pour 
n'avoir  pas  consulte  les  anciens  manuscrits,  il  est  lombe  dans  uiie  aiitre  meprise  eii  adjugeant  cetle  pro- 
duclion  a  Ilerve  Nedellec,  general  des  Doiniiiicains,  niort  en  1525.  Son  auioi  iie  a  fait  illusion  sur  ce  point 
i  d'auties  critiques.  Enliii  le  P.  Labbe  ayaiit  decouvert  la  source  de  Terreur,  tous  les  savaiits  se  sonl  leunis 
ii  lui  pour  restiuier  ce  commentairc  a  iiotre  awleiir. 

Les  explications  de  quelqnes  evangiles  lie  1'annee  ont  eu  longtcmps  la  meme  destinte  que  le  Commentaire 
sur  saint  Paiil,  c'est-a-dire,  qu"elles  ont  passe  pour  etre  de  saint  Anselme.  On  les  voi'  parmi  les  OEuvres 
Ydrilables  dans  toutcs  les  anciennes  ediiions,  saiis  excepler  celle  du  P.  Theopliile  Raynaud  (8),  avec  ce 
titie  :  Divi  .inselmi  in  aliquol  Evamjclia  cniirraliones. 

Les  autres  ecrils  irilerve  soiit  deineiiies  dans  robscurite.  Plusieurs  bibliothcques  en  conservcnt  des 
exemplaires.  Dom  Rivet  avait  vii  dans  celle  de  Clairvaux  rexplicaiion   de  la  derniere  vision  d"Eiechiel, 

(4)  Singularitis  historiqurs,  t.  IIF,  p.  40. 

(5)  ilhron.  ad  an.  11.50,  p.  5"i8. 
.6)  nibl.  1.  IV,  p.  225. 

(7)  Saipt.,  p.  -m. 

(8)  Exstant  etiaiii  in  editione  Gerberonii  qiiam  Palrologise  tomo  CLVIH  rcciidimus,  sed  sub  titulo  : 
nomilice  ei  exhoriativnes.  Vide  Ceiisurain  Opcruui  S.  Anselmi  Cantuariensis  eidem  tomo  prxtixam, 
col.  26. 


17  COMMENT.  IN  ISAIAM  LlBRl  OCTO.  —  LIB.  I.  48 

dansunbeau  nianuscril  in-foL  du  xii'  siecl«  avec  ce  titre  :  Liber  quem  Herveus  compositil  tupcr  ultimam 
visioneni  Ezechielis  propheice.  II  y  avait  pareillenient  vu  |i!  conimentaire  sur  le  Deuieronome,  qui  com- 
mence  en  cette  sorte  :  Addaburim,  id  est  Deulerouumium  liber  isie  vocatur.  Le  meme  ouvrage  se  ren- 
conlre  k  Sainl-Germain  (ies  Pr^s,  sous  le  litre  de  Courles  poslitles  sur  le  Deutironome. 

Les  notes  d'Herve  sur  le  livre  des  Juges,  sur  celui  de  Kutli,  sur  les  douze  petils  propheles,  sur  les 
Lainentalions  de  Jeremie  et  sur  rEcclesiaslique,  font  partie  des  manuscrits  de  Tabbaye  de  Vauluisant 
au  dioccse  de  Sens.  II  s"en  trouve  aussi  des  portions  dans  celle  de  Poiitigni. 

A  la  catli6drale  de  Tours,  un  niajiuscrit  de  cinq  cents  ans  renferme,  ^  la  suite  des  lettres  de  samt 
Cyprien,  le  commentaire  d'Herv^  sur  le  sermon  de  la  Cene  attribu6  a  ce  Pere  (9).  Cest  le  dernier  fruit, 
mais  non  pas  !e  meilleur,  de  la  plume  de  notre  auteur  :  ce  commentaire  se  ressent  et  des  defauts  du 
texte,  et  de  Tetat  dc  langueur  oii  Ilerv^  le  composa.  La  raoit,  comme  on  Ta  dit,  le  surprit  dans  cc  travail, 
et  ne  lui  permit  pas  d'y  mettre  la  dcrniere  niain.  Le  nieme  ouvrage  est  encore  i  Clairvaux ,  precede  des 
noles  de  noire  auteur  sur  les  cantiques  d'Anne  el  d'Habacuc. 

A  ces  productions  litteraires  d'Herve,  deiaillees  dans  la  lettre  circulaire  donl  on  a  parle,  dom  Gerbe- 
ron  (10)  ajouie  un  commentaire  sur  saintMatthieu,  un  aulre  sur  leCanliquc  des  canliques,  etun  troisieme  sur 
l'Apocalypse.  Ce  savant  homme  s'etait  memeproposc  de  les  donner  au  public  avec  tous  les  autres  ecrits 
d'Hcrve  sur  les  livres  saints.  Nous  ignnrons  sur  quel  fondeinent  il  attribue  ces  Irois  derniers  a  noiie 
auteur.  Pour  nous,  il  nous  parait  certain  qu  ils  appartienuent  a  Anselme  de  Laon,  et  nous  en  avoiis  donne 
la  preuve  dans  le  dijiieme  volume  de  cette  Histoire  (U). 

Enlin,  pour  ne  rien  omeitre  de  ce  qui  concerne  les  ecrits  de  notre  auteur,  nous  observerons  qiie  la 
lettre  circulaire  qui  doit  servir  de  regle  pourles  discerner  a  et6  iraprimee  trois  fois,  savoir,  dans  le  deuxieme 
lome  du  Spicilege,  dans  le  deuxierae  volume  des  Anecdotes  de  D.  Pez,  et  dans  le  sixieme  volume  dcs 
Annales  Benedictines. 

(9)  «  On  peut  reraaiquer  a  cette  occasion,  dit  dom  Liron  [Sing.  lUst.,  t.  III,  p.  38),  le  peu  de  critiquc 
de  ce  temps-la ;  car  c'esl  un  ouvrage  pitoyable  que  ce  sermon  attribue  a  saint  Cyprien.  II  etait  dej^  an- 
cien  du  temps  d"Horve;  car  j'apprends  qu'un  certain  Maur  (copiste)  Ta  dedie  autrelois  a  Lotbaire,  roi  de 
France,  mort  Tan  986.  » 

MO)  Ansel.  Opp.  praef. 

(11)  Vide  Palrologiae  lom.  CLXIl  in  Anselmo  Laudunensi. 


n 
BURGIDOLENSIS  MONACHI 


a& 


COMMENTARIORUM  IN  ISAIAM 

LIBRl  OCTO. 

(Eiuil  ex  ms.  cod.  inclyli  monasterii  S.  Crucis  ord.  Cisierc.  in  Austria ,  collato  cum  cod.  inclyti  mona- 

Eterii  Garslensis  prope  Styram  ord.  S.  Beiied.,  R.  P.  Godefiidus  Depisch  Benenedictiiius 

llellicensis ;  edidit  R.    P.   Bernardiis   Pezibs,  Thesauri  Anecdoi.  U\\\, 

parte  i,  p.  2.  Augiistae  Vindelicorum  et  GiKcii,  surapti- 

bus  fiatrura  Veilh,  anno  1721,  fol.) 


LIBER  PRIMUS. 

CAPUT  PRIMUW.  A  FHii  Amos.   Regnum  quippe,  de  quo  principaliter 

Vers  I.  —  <  Visio  Isaiaj   filii  Amos,  quam  vidit  est  locuturus,  urbemque  denuntiat,  dicens  :  Quam 

super  Judam  et  Jerusalem  in  diebus  Ozis,  Joathan,  vidlt  super  Judani  et  Jerusalem.  Tempus  etiam  de- 

Achaz,  Ezechi»,  regum  Juda.  >  scribit,  adjungens  :  In  diebus  Ozia;,  Joatlian,Achaz, 

Subiiitelligitur  in  primis    Ha;cest,  ut  ita  integer  Ezechio!,  regum  Juda. 

8it  sensus  :  Hac  est  visio  Isais  filii  Amos.  Usus  Ncc  movere  nos  debet  quod  non  ait :  visio  raca, 

vero  propheticffi  loculionis  est,  ut  prius  personam,  sed  visio  Isaice.  Mos  enim  sacr»  Scripturx  est,  ut 

regnum  vel  urbem  ac  tempus  describat,  et  postrao-  ipsi  qui  scribunt,  sic  de  se  in  illa  quasi  de  aliis  lo- 

dum  dicere  raysteria  prophetiie  incipiat,  qiialenus  quanlur  ostendentes  quia  non  ipsi  loquuntur,  sed 

ad  veritatem  soiidius  ostendendam,  aute  historia;  Spiritus  sanclus.  Hinc  est  enim  quod  Moysesait: 

radicem  figat,  et  post  fiuctus  Spiritus  per  sigiia  et  «  Eral  Moyses  vir  mitissimus  super  oranes  homines. 

allegorias   proferat.   Isaias  igitur  piimo  personam  qui  raorabanlur  in  terra  (-V«m.  xii,  3).  i  Qui  enim 

suam  declarat  diceiis  :  Visio  Isaice.   Qui  ul  bene  non   ait :  Eram,  sed  erat,  -profecto  aperte  indicat 

personam  indicct,  etiam  genus  nanat,  cum  subjicil :  quia  is  qui  pcr  iilum  de  illo  loquebatur,  alius  erat. 


1.0 


HERTEI  BURGIDOLENSIS  MONACHl 


«0 


Ninc  et  Joannesait :  i  Discipulus  ille,  quem  dilige-  A  pellenius  corporaie,  quia  per  corpus  perelpitur  et 


bat  Jesus  (Joan.  xni,  23).  »  Scriptores  igitur  sacri 
eloquii,  quia  inipulsu  sancli  Spiritus  aguntur,  sic  de 
'86  in  illo  teslinionium  lanquam  de  aliis  prolerunt. 
Sanctus  ergo  Spiritus  per  Moysen  locutus  est  de 
Moyse;  Spirilus  sanctus  per  Joannem  locutus  est  de 
Joanne;  Spiriius  sancius  per  Isaiam  locutus  est  de 
Isaia.  Bene  itaque  vir  Deo  plenus  ait :  Visio  IsaicB, 
ct  non  yisio  mea  ;  quia  per  lioc  quod  replelus  Spi- 
rilu  sancto  super  se  trahitur,  quasi  extra  semet- 
Ipsum  fit,  et  de  se  quasi  de  alio  sententiam  profert, 
eiiam  in  hoc  devitans  ne  jactanter  loqui  videatur. 
Qui  visionem  hanc  vidil  super  Judam  el  Jerusalem. 
Quia,  licet  de  duodecim  tribubus  propheiaverit,  spe- 
cialiter  tamcn  de  tribu  Juda  et  urbe  regall,  in  qua 
temphim  erat,  vaiicinalus  est. 

'Sed  quxrendum  nobis  est  cur  exorsus  sit,  dicens  : 
Yisio  Isaice,  filii  Amot,  nec  subjungere  videatur 
quid  viderit,  aut  iridicare  quae  sil  ista  visio. 

Ad  quod  respondendum,  quia  tria  sunt  genera 
visionum,  id  est  corporalc,  spiritale  atquo  intclle- 
ctuale.  Ecce  eiiim  iii  hnc  uno  pvaeeeplo  cum  legitur: 
I  Diliges  proximiim  luuin  sicut  te  ipsuni  (Maiih.  v, 
■45),  »  tria  occuiiunt  genera  visionum  :  uiium  per 
oculos,  quibus  ips;B  litterse  videntur,  allerum  pcr 
Epiriium  horoinis,  quo  proximus  et  absens  cogitatur, 
terlium  per  contuilum  raentis,  quo  ipsa  dilectio  in- 
tellecta  conspicitur.  Iii  his  tribus  gcneiibus  illud 
primum  manifestum  cst  honiinibiis.  In  lioc  enira 
\idPtur  ctelum  et  terra,  el  omnia  quse  in  eis  conspi-  r 
cua  sunl  oculis  nostris. 

Nec  illud  aiterum,  quo  absentia  corpora  cogitan- 
tur,  insinuarc  diffieile  esl.  Ipsum  enim  coelum  et 
terramj  et  quae  in  eis  videre  possunius,  eiiam  in  eis 
coiistituti  cogitamus,  ubi  niiiil  videntes  oculis  cor- 
poreis,  animo  taraen  corporales  imagines  intueinur 
teii  vcras,  sicut  ipsa  corpora  vidimus,  et  memoria 
relinemus,  seu  fictas,  sicul  cogitalio  fomiare  potue- 
lit.  Aliter  cnim  cogitat  quis  Romara,  quam  vidit, 
aliJcr  Jerusalem,  quam  non  vidil. 

Tcrtium  vero  illud,  quo  dileclio  inlellecla  conspi- 
citur,  eas  res  coniinet,  quae  non  iniagines  habent 
6ui  similes,  qu«  non  suiit,  quod  ipsa>.  Nam  liomo 
quidem  vel  arbor,  aut  sol,  aut  qua^cunque  alia  cor- 


corporis  sensibus  exhibetur.  Secundum  autem  spirir 
tale.  Quidquid  enim  corpus  non  est,  sed  tanien  ali- 
quid  est,  jam  recte  spfritus  dicitur.  Et  utiquo 
non  est  corpus,  quamvis  corpori  similis  sit,  imago 
absentis  corporis,  nec  ille  ipse  obtulus,  quo  cerni- 
tur.  Tertium  vero  intellectuale  ab  iiitellectu  dici- 
mus.  Prsslantior  est  autem  visio  spirilalis,  qua  si- 
mililudines  corponim  spiritu  non  niente  cernunlur, 
quam  corporalis,  qua  per  oculos  corpoiis  ipsa  cor- 
pora  videntur.  Et  rursum  ambabus  praestaiilior  in- 
telleclualis,  quia  mente  pura  videntiir  divina  non 
per  aliquam  spiritaliter  vel  corporaliler  figuratani 
Kignificationem,  sed  puro  et  aculo  intelleciu  men- 
tis. 
B  Ex  bis  ilaque  tribus  visii'n«m  generibus  secun- 
dinn  et  terlium  in  visione  Isaise  inveniinr.  Est  enim 
intellcclualis  visio  eju»,  et  nonnunquam  etiam  spiri- 
talis.  In  spiiilu  quippe  formaiis  iinagiiiibus  vidit 
I  Doininura  sedentein  super  soliura  excelsum  et  cle- 
vatuin, »  alque  «  seraphim  »  sianies  in  circuilu  ejus 
(Isa.  VI,  1);  sed  mentis  acumine,  quae  viderat,  in- 
tellexit  quod  prophelarum  nienlibus  est  proprium. 
Nam  signa  per  aliquas  reruin  corporalium  similitu- 
disics  demonstranlur  in  spirilu  ;  sed  accedit  menlis 
oflicium,  ut  etiam  inielligantur.  Spiriius  enim  Iio- 
minis  vocalur  vis  aiiimse  qusedam  meiite  inferior, 
nbi  corporalium  rerum  similitudines  imprimunlur, 
sed  vivacilate  nientis  non  inielliguntur.  Quod  au- 
leia  non  imaginaliter  sed  proprie  videtur,  et  non 
per  corpus,  hoc  sola  mente  cernitur  sicut  justitia, 
verilaslet  sapientia  et  hujiismodi  ca;tera.  Ilaque  vi- 
sio  lsai;i>  est  intcUeclualis,  et  aliquolies  foriasse  spi- 
rilalis  simul  et  iniellectualis.  Nam,  ea  quse  iii  hoc 
Tolumine  descripla  sunt,  risioiicm  suam  appellat. 
Patet  igitur  causa,  cur  prsemitlat,  dicens :  \iiio 
Isaiw,  filii  Arios,  et  nihil  de  corporea  visione  sub» 
jongat;  quoniam  coeleslis  oriciili  sententia!  quas  ex- 
plicat,  ipsa  est  visio  intelleclualis  quam  narral. 
Nam  propter  hiijusmodi  visiones  propheia:  voca- 
bantuf  videntes  ,  id  est  iiilelligenles.  Visioncm  ergo 
suam  narrare  iiichoans  ait  : 

Vers.  2.  — «  Audlte  cceli,etauribuspercipe,  terra, 
qiioniam  Dominus  loculus  est :  Filios  enutiivi,  el 


porea  sive  coelesiia  sive  terrestria  et  praesentia  vi-  D  cxallavi;  ipsi  aulem  spreverunt  me.  » 


dentur  in  suis  formis,  elabsentia  cogilantur  imaji- 
nibus  animo  impressis,  et  faciunt  duo  genera  visio- 
num,  uimm  per  corporis  sensus,  allerum  per  spiri- 
tum,  qiio  ill«  imagines  continentur.  Dilectio  aulem 
nunquid  aliter  videtur  pr;esens  in  specie,  qua  cst, 
et  alitcr  absens  iii  aliqua  iinagine  sibi  simili  ?  Non 
iilique.  Sed  quantum  mente  cerni  potest,  ab  alio 
iiiagis,  ab  alio  minus  ipsa  cernitiiv.  Si  aulom  aliquid 
iinaginis  coiporalis  cogiialur,  non  ipsa  dilectio  cer- 
jiitur.  Neque  cniin  iinaginaliter,  sed  proprie  vidcuir, 
cl  non  per  corpus,  scd  in  inenle  ab  omni  vitionim 
\al)e  nHindala,  cjus  denique  dileclionis  gralia  re- 
Oleta. 
Hajc  sunt  Iria  gcnera  visionum.  Primura  ergo  ap- 


Gmiies,  qui  prKdicalionis  oflicinm  in  Synagoga 
lenuerunt,  cali  recte  vacati  sunt,  quia  niinirura  sa- 
pere  superna  crcdebantur.  Terra  vero  plebs  Judso- 
rum  appellata  est.  Unde  et  Moyses  cuin  sacerdote» 
et  populum  ad  verba  su.-e  adinonilionis  excitarel, 
dixil : <  Auditc, coeli,  qu.-c Ioquor(/)<'Hf .  xxxii,  \ ), » etc. 
Coelos  videlicet  ordiiies  pr«posilorum  appellans, 
tcriain  vcro  siibdilam  plebeni  :  eadcm  ratione  coe- 
los  el  terram  niinc  Isaias  affalur.  Sed  coclos  jubet 
aiidire,  tcrram  veio  auribiis  percipere.  Auditiis 
ciiira  in  Scripliiris  sanclis  iioii  cst  iste,  qui  iu  aure 
sonat,  sed  qui  corde  percipitur.  Undc  Dominus  : 
I  Qui.habotaures  audiendi,  aiidiat  (Matih.  xi,  15). » 
Auiiil  eiiiiii,  qui  verba  veritalis  in  auie  cordis  iiuel- 


Si 


COMMENT.  LN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  LJB.  I. 


13 


ligendo  su&cipit;  auribus  vei-o  percipit,  qui  euiuid)  A  sed  et  nominc  euo  proplictat.  Isaias  quippe  aalui 


verboruni  auribus  corporeis  audiens  interiorem  sen- 
sum  corum  niinime  c.ipit.  Et  quia  s.icerdotum  atque 
doctorum  est  inlelligere  mystica,  populi  vero  nudam 
Iiistorix  supeificiem  auditu  corporis  haurire,  ideo 
Cttli  jiibentur  audire  et  auribus  terra  percipere.  Et 
hoc  in  omn.bus  Scripturis  nolandum  quoties  h»c 
duo  verba  junguntur.  Audire  ergo  coeli  monentur 
et  auribus  terra;pcrcipere,  quia  Deus  conquestiis  sit, 
dicens  :  Filios  emilrivi,  el  e.xaltavi,  ipsi  autem  sjire- 
verunt  me.  Et  quos  nunc  appellat  filio-i  nisi  Judseos 
de  quibus  ait  Moyses  :  i  Yidit  Dominus,  et  ad  ira-. 
cundiam  concitatus  est,  quia  provocaverunt  eum 
(ilii  sui  et  £iUx  (Deul.  \xui,  19),  >  quos  enutrivit 
manna  pascens  in  deserto  quadraginla  annis,  et 


Domim  Christus  cst,  de  quo  ideni  Domiiius  promi- 
serat:  <  Juxtaest  salus  mca,  utveniat  (isn.  lvi,  1).» 
Pater  aiitem  Isaise  vocatus  est  Amos.  Amus  vero 
robustus  vel  potens  dicitur.  Et  quis  robustus  et  po- 
tciis  nisi  Paler  Domini  nostri  JesuChristi?  Rursus 
Amos  interprelatur  populum  avelleiis.  Ei  Deus  Pater 
populum  Judaeorum  aviilsit  de  terra  sua  propter  ne- 
cem  Salvatoris,  captiviimqiie  per  omnes  geiiles  dis- 
persit.  Isaics  itaque  ^/ihs  Amos  Unigeiiituin  sumnii 
Patris  (lesignat.  Sed  Isaias  visionem  vidit  super  Ju- 
dam  et  Jerusalem.  El  super  nos  Chrislus  visionem 
vidit,  id  est  nostram  saluteni  praividit,  et  gratiai 
suse  illustralione  respexit,  cura  pro  discipulis  orans 
subjungeiel :  i  Non  pro  his  autem  rogo  tantum. 


exaltavit  eos  in  terra,  quam  patribus  eorum  proini-     sed  ct  pro  eis  qui  credituri  suiit  per  verbum  co- 


serat,  sirul  et  Paulus  ait  :  <  Deus  plebis  Isracl  elegit 
patres  nostros,  et  plebem  exaltavit  ?  (Act.  xiii,  17)  i 
ipsi  autem  spreveruiit  eum,  quia  legem  ejus  projecerunt 
atque  daemonibus  iinmolavcruiit  et  novissime  Olium 
ejus  unicum  dehonestaverunl.  Unde  et  subditur  :  . 

Vers.  3.  —  I  Cognovit  bos  possessorcm  suum, 
et  asiuus  praisepe  doinini  sui ;  Israel  autem  me 
non  cognovie,  populiis  meus  iion  intellexit.  i 

Quis  enim  bos  nisi  Judaicus  populus  exslitit,  cu- 
Jus  ceivicem  jugum  legis  ailrivit  ?  Et  quis  asinus 
aisi  gentilitas  fuit,  quain  quilibei  seductor,  qui  re- 
perit,quasi  brulum  animal  et  niilla  ratione  lenitens, 
quo  voluit,  crrore  substravit?  Bos  possessorem,  et 


rum  in  me  (Joan.  xvii,  20).  >  Judas  namque  conli- 
lens  vel  confessio  interpreialur.  Et  Dominus  super 
Judam  visionem  videbat,  cum  diceret  :  <  Omnis 
quicuni]ue  confessus  fuerit  me  coram  hominibus,  et 
Filius  horoiuis  conlilebitur  eum  coram  angelis  Dii 
{Luc.  XII,  8).  I  Jerusalera  vero  dicitur  visio  pacis. 
Et  Dominus  visionem  super  Jerusalem  iniuebatur, 
quando  dicebat :  Quia  <  multi  ab  Oricnte  el  Occi- 
dente  venient,  et  recumbenl  cura  Abrahara  et  Isaac 
et  Jacob  in  regno  coeiorum  (Maitli.  viii,  H).  i 
Ei  :  <  Beati  mundo  corde,  quoniam  ipsi  Deum  vide- 
bunt  (Mallh.  v,  8).  i  Ibi  namque  erit  perfecta,  ac 
perpetua  pacis  visio,  cum  ipsuni  pacis  foiitem  siim 


asinut  prcesepe  domini  coanovit;  quia  et  Hebraicus  r  ^^  viderimus 


populus  Deum,  quem  colebat,  eed  ignorabat,  rcpe- 
rit;  et  geniilitas  legis  pabuluin,  quod  non  habebat, 
accepit.  Prwsepe  enim  hoc  loco  sacra  Scriptura  non 
inconvenienter  intelligllur,  in  qua  verbi  pabulo  ani- 
malia  sancta  Batiaiilur,  de  quibus  per  Psalmislam 
dicitur  :   i  Animalia  lua   babilabunt  in   ca  {Psal. 

LSVII,   il).  I 

Hinc  eliam  natus  Dominus  a  pasloribus  in  pra;- 
ie\n  repertus  est  {Luc.  ii,  16) ;  quia  ejus  incarnatio 
in  ca,  qua  nos  reliciunt  prophetae,  Scriptura  rrco- 
gnoscitur.  Bos  itaque  idem  Hebraeonim  popiiliis 
jugolegis  edomitus  cognovil  possessorum  suuni,  id 
est  Cbristum  in  carne  praesenlem,  et  asinus,  id  est 
gentilis   populus,  qui    voliiplatibiis    dcdiius    eiat. 


Vidit  aulem  hanc  visionera  in  diebus  Oiiw,  Joa- 
tlian,  Acliaz,  Ezecliice,  regnm  Juda.  Nam  hi  quatuor 
regesqualuorevangelistas  non  incongrue  designant, 
de  qiiibus  Joannes  ait :  <  Animal  primum  simile  leo- 
ni,  et  secundum  aiiimal  sinii'evitulo,  et  teriium  ani- 
mal  habens  faciem  quasi  hominis,  et  qiiartum  ani- 
mal  simile  aquilx  volanti  (Apoc.  iv,  7).  >  Ozias 
euim  qui  robuslus  Domiui  dicilur,  intelligi  inystice 
potest  aiiiinal  simile  ieoni.  Joatlian  vero,  qui  con- 
suinmatus  intcrprelaiur,  animal  simile  vitulo  ;  quia 
vilulus  consummari  solebat  in  Dei  sacriflcio.  Achaz 
autem,'qui  in  lingua  nostra  eonlinentem  sonat,  ani- 
mal  habens  faciem  quasi  bominis;  quia  bominis 
est,  ut  sit  continens  et  castus.  Ezechias  vero,  qui 


ct  (12)  gravius  brutus  agnovit  praesepe  Doniini  sui,  D  dicilur  appreliendens  Dominum,  animal  simile  aqui- 


id  est  Seripturam  Dei,  jn  qua  pabulum  vilae  peici- 
peret.  Israel  mlcm,  id  est  pars  illa  Judaici  populi, 
quae  in  infidelitate  maluit  persistcre,  non  coynovil 
eumdem  possessorem  suum.  <  Si  enim  cognovisscnf, 
nunquain  Dominum  glorije  crucifixisscnt  (/  Cor. 
II,  8).  I  Et  qui  peculiaris  populus  Dei  erat,  non  in  > 
tellexit  majestalem  in  carne  latentem.  Debuisset 
eniin  prae  omnibus  eum  intelligere,  quia  caetcris 
eum  agnoscentibus  iste  solus  amisso  cordis  lumine 
Bon  intellexit  occultum  Dei  adventum. 

Nec  prstereundum,  quia  ejusdem  Salvatoris  ad- 
ventuin  magnus  Isaias  iion  soUim  vocc  el  persona. 


lae  volanli ;  quia  quartus  evangclisla  quasi  appre- 
hendit  Domiiium,  dum  incomprehensibilis  divinita- 
tis  ejus  arcana  profundius  rimatiir,  sicut  et  aqiiila 
sublimius  cseteris  oninibus  avibus  volare  consuevii, 
et  in  reverbcratis  obtuiibus  radios  solis  respicere. 
Qiite  scilicet  aniraalia,  id  est  saucti  evangelisla;  non 
immerito  reges  Juda  vocantur,  quia  per  eos  iisque 
iu  finem  niundi  sancta  Ecclcsia  regitur. 

In  quorum  diebus  Isaias ,  id  est  Salvator  nosler, 
visionein  super  Judam  et  Jerusalem,  ul  diclum  est, 
videt;  quia  in  terris  corporaliter  conversans  ociilos 
misericordiae  suae  super  omnes  qui  eranl  credituri. 


(12)  Iia  dis«rte  i.mbo  codices. 


25  HERVEl  BURGIDOLENSIS  MONACHI  24 

le*avit.  Cujus  visio  pandilur  in  hoc  prophcte  libro,  A  Cbrisliano  censentur,  sed  praelatos  Ecclesiae  magis 

dehonestare  quaerunt,  quam  eis  obedire',  ipsi  sunt 


quia  quidquid  !pse  lidelibus  Novi  Teslamenti  facere 
disposuit,  iste  liber  satis  praedixit.  Omnia  enira 
evangelicae  gratise  mysteria  in  hoc  volumine  prae- 
iiuntiata  (15)  leguniur.  Isaias  autem  sicut  persona  et 
nomine  suo  typura  Salvatoris  gessit,  ita  praedica- 
tione  sua  eum  pra;figuravit.  Lnde  mox  idem  Salva- 
torper  eum  aperirevisionem  suam  incipiens  subdit: 
•  Audite,  coeli,  quae  loquar,  et  auribus  percipe  terra, 
quoniam  Dominus  locutus  est.  Filios  enutrivi  et 
cxaltavi,  ipsi  autem  spreverunt  me.  >■ 

Visionem  quippe  narrat,  dum  ea,  quae  apud  Pa- 
Irem  vidit  vel  audivit,  loquitur.  Et  quia  de  coelesti- 
bus  aiJ  ima  pro  nobis  descendit,  descensionem  hanc 
in  primordio  suae  locutionis  oslendit.  Qui  enim  ab 


ingrati  filii,  de  quibus  conquestus  est  Dominiis,  quod 
ab  eis  spretus  sit.  De  quibus  ei  hoc,  quod  subditur, 
apte  potest  intelligi. 

Cognovit  bos  possessorem  suutn,  et  asinus  prcesepe 
domini  sui ;  Israel  autem  non  cognovit  me,  populus 
meus  non  inlellexit ;  quia  quem  Hebraicus  et  genti- 
lis  populus  Deiim  cito  cognovit,  et  ad  ejus  gratiam  a 
pristino  ritu  facile  convolavit ,  hunc  populus  iste 
falsorum  Christianorum,  qui  cum  lacte  cariiis  ab 
uberibus  sanclae  Ecclesiae  nulritus  est  et  ex  paren- 
libus  Christianis  ortus,  cognoscere  non  valuit.  Nam 
«  qui  dicit  se  nosje  Deum,  et  mandata  ejus  non  cu- 
stodit,  mendax  est  (7  Joan.  ii,  i).  >  Et  :  i  Qui  nou 


initio  docet  in  excelsis  angelos,  ipse  niinc  in   ter-  B  diligit,  non  novit  Deum  :  quia  Deus  charitas  est 

(/  Joan.  IV,  8).  >  Elaec  igitur  hominum  multitudo , 
qux  fidem  sine  charitatc  et  bonis  operibus  habet, 
iiequaquam  Deum  videt  (15),  sed  tamen  vocatur 
Israel,  id  est  ridens  Deum;  quia  quem  dilcctione  et 
bonis  operibus  nescit,  hunc  fide  in  aliquo  cernit. 
Ubi  et  apte  scu  prophetica  seu  Dominica  voce  sub- 
juogitur  : 

Vers.  i.  —  «  Vae  genti  peccatrici,  populo  gravi 
iniquitate,  semini  nequam,  filiis  sceleralis.  > 

Yw  perpetuum  dolorem  et  gcmiium  (16)  designat 

et  amaritudinem  aeterni  supplicii.   Quamvis  autem 

inter  peccatum  el  iniquitatem  niliil  distare  perhi- 

heat  dicens  :  <  Omnis  qui  facit  peccatum ,  et  ini- 

suspensae,  qux  quamvis  corpore  degant  in  _  quitatem  facit,  et  iniquitas  peccatum  esl  (/  Joan 


ram  homines  docere  venit :  et  ideo  pulchre  coepit : 
«  Auditc  ,  coeli ,  et  auribus  percipe  terra.  >  Quid 
enim  coelorum  nomine,  nisi  ii  qui  in  coelestibus 
sunt  conditi,  spiritus  angelici  dcsigiianlur?  Et  quid 
appellatione  terrae  nisi  huraana  natura  exprimitur, 
quae  de  terra  est?  Uiide  et  in  oratione  nostra  dicere 
voce  ejusdcra  Salvatoris  instruiraur  :  «  Fiat  volun- 
tas  tua  sicut  in  coelo  et  in  torra  (Matih.  vr,  10);  > 
Ht  nimirum  volunlas  Dei  sicut  a  superiore  natura 
agitur,  ita  in  horainihus,  et  ab  huniana  inCrmitatc 
servetur. 

Possunt  etiam  mentes  elcctorum  nominum  per 
COelos  exprimi  a  ciinctis  terrenis  coiitagiis  intimo 
amore 

infimis,  tamen  jam  corde  inhairentsuprerais,  vera- 
citer  dicentes  :  t  Quoniam  conversatio  nostra  in 
coelis  est  [Pliilip.  iii,  20).  Per  terram  vero  peccato- 
res  designari  possunt,  quia  peccanii  horaini  dictum 
est  :  Terraei,  el  in  tei-ramibis  {Gen.  iii,  19).>Vel 
certe  non  pcccatores  et  reprobi,  sed  ii  qui  terrenis 
nctibus  occupali,  elceinosynarura  et  lacrymaruin 
fipe  ad  acternani  vitam  perveniunt.  llaque  vel  ange- 
lica  (li)  el  humana  natura ,  vcl  justi  et  peccatorcs, 
vel  conteinplativi  et  activi  per  coelura  ei  terram 
exprimuiitur.  Et  hi  omnes  audirc  querimoniam  jii- 
bentur,  quam  super  ingratis  (iliis  Deus  facit,  ut 
oranis  rationalis  creaiura  tesiis  existat  pravitatis 
eorura.  Ait  enim  :  Filios  entitrivi  et  exaltavi,  ipsi 


III,  4),  >  ipso  tamen  usu  loqucndi  plus  iniquitas 
quam  peccatum  soiiat,  et  omnis  homo  se  libere  fa- 
letur  peccatorera  ;  iniqnum  autem  dicerc  nonnun- 
quam  crubescit.  Nequilia  vero  dicitur  ab  eo  quod 
est  neqnicquam,  quia  per  cam  quisque  tendit  ad 
non  cssc.  Scelus  autem  ct  pondus  peccati  transit, 
quia  sceleralos  vocare  solemus  homicidas  et  hujus- 
modi  crimiiiosos.  Et  quolibel  quidem  peccato  Deum 
quisque  oiTendit,  cui  peccatura  omne  displicet;.ini- 
quitale  autem,  ul  magni  ponderis  arcina  gravatur. 
Nequilia  vero  dcDcit,  alque  a  vcro  Dei  esse  longe 
fit,  alque  ab  aelerno  amore  tepescens,  in  appelitu 
temporalium  exardescil;  scelere  aiitem  exercet  cru- 
delilaiem.  Talibus  ergo  culpis  implicalo  Judaeorum 
autem  spreverunt  me.  Et  quos  appellat  filios ,  nisi  D  vcl  Christianoruni  populo  dcbilum  vce  perpetui  cru- 


quos  pcr  aquain  et  Spiritum  Ecclesia  gignit?  Quos 
ipse  enuirit  in  fide  atque  doctrina  coelesti,  et  exallat, 
ut,  (  quae  sursuin  sunt  >  quaerant,  <  non  quae  super 
lerram  {Coloss.  iii.  1).  >  —  <  Conresuscitavjt  enim, 
et  coiisedere  f;cit  nos  in  coeleslibus  in  Christo  Jesu 
{Ephcs.  II,  6).  )  Scd  nos  post  tanta  beneficia,  proh 
dolor!  speriiimus  eum,  quia  praedicatorum  ejus 
verba  conlemnimus,  quibus  ait  unigcnitus  ejus  : 
(I  Qui  vos  audit,  mc  audil ;  ct  qui  vos  spernit,  me 
spcrnit;  qui  autem  nie  spernit,  spernitcum  qui  me 
misit  {Luc.  x,  16).  >  Ergo  carnales  isti,  qui  nomine 


ciatus  et  amaritudiiiis  seternx  promittitur,  Unde  et 
subditur  : 

t  Dereliquerunt  Dominum,  blasphemaverunl  san- 
ctum  Israel,  abalienati  suiit  relrorsum.  >  Dereliqite- 
runt  Dominum  Judxi,  siciit  per  Jeremiam  dictum 
esteis:  t  Omncs  dereliquistis  me,  dicil  Dominus 
{Jerem.  ii,  29).  >  Sanctus  Israel  Christus  cst,  cui 
canebatur  a  turbis  :  «  Hosanna!  benedictus,  qui 
veuit  in  nomine  Domiiii,  rcx  Israel!  {Joan.  xii,  13). > 
Ipse  enim  Sanclus  sanciorum  naturalitcr  cst , 
«  quem  Paler  sanclificavit  et   misit  in  mundum 


M3)  Cod.  Criio.,  pronunliata. 

(14)  Cod.  Cruc,  itaque  angetica  ethuman. 


(15)  Codic.  Garsti,  neauaquam  Dominum  eognooiL 

(16)  Codic.  Garst.,  tiel  gemitum. 


25  COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  I.  26 

{Joan.  X,  56).  »   Quem  Judxi  blatpkemaverunl  di-  A  omnia  actioiium  membra  inlirmantur  eodem  spiri- 
ccntes:   «    Dtemonium  habel,   et  insanit  {ibid.).  i      tuali  morbo.  Nam  scquilur : 


Nam  blasphcmia  est.  per  quam  de  ipso  Deo  falsa 
dicuntur.  Qui  et  nbnlienali  snnt  a  Deo  retrorsum, 
sicut  ei  tandem  pcenilentes  dicunl :  «  Facti  sumus 
sicut  in  principio,  cum  non  dominarcris  nostri, 
neque  invocareliir  (17)  nomen  tuum  supcr  iios 
{Isa.  Lxm,  19).  • 

Sed  ct  multi,  qui  Christiana  profcssione  censen- 
tur,  derelinquunt  Dominum,  qiii  relictis  coeleslibus 
terrena  quaerunt.  Descrio  enim  Creatoris  amore 
creaiuram  diligunt ,  desertis  superiiis  gaudiis  in 
infirmis  rebus  gaudcnt,  et  omissis  coelesiibus,  ter- 
renum  est  omne  quod  siliunt.  De  iis  ergo  vere  dici 
piterit,  qiiia  (lereliqnerunt  Dominum.  Qui  et  blas- 
phemaverunt  Sancliim  Israel;  quia  de  Dco  miilla 
loquunlur  inepla,  ct  frequentcr  judicia  cjus  audeiit 
reprehendere,  et  mulla  dicunt  non  bene  ordinata  ab 
eo  non  recte.fieri.  Atque  relrorsum  abaiieiiantur; 
quoniam  ad  pristinas  iniqiiitates  suas  reverluntur, 
et  a  Deo  sunt  alieni  (18),  quihus  essel  «  meiius  non 
cognoscere  viam  justitiK,  quam  post  agnitionem 
retrorsum  Qonverli  ab  eo  quod  illis  iradilum  est, 
eancto  niandato  {//  Pelr.  ii,  21),  »  quos  increpat, 
cura  su))jungit : 

Vers.  S.  —  •  Super  quo  percutiam  vos  ultra  ad- 
dentes  praivaricationeni?  » 

Super  quo,  id  est  de  quo  peccalo,  jam  ultra  pereu- 


Vers.  6.  —  <  A  pl,anta  pedis  usque  ad  verticein 
non  cst  in  eo  sanitas.  i 

Et  qiiid  per  plnntam  nisi  extrema  qua;q«e,  et 
minima  aclio  designatur?  Quid  vcro  per  verticem, 
nisi  fidei  sublimitas  exprimiivir?  Unde  et  per  Jere- 
niiam  tali  animse  dicitur  :  i  Filii  quoque  Mempheos 
et  Thaneos  [«/.,  Taplines]  coiislupraverunt  le  us- 
que  ad  verticem  {Jereni.  ii,  16).  »  Usi|iie  ad  verti- 
cem  quippe  constuprari  est  post  malae  opcrationis 
usum  jam  in  ipsaetiam  fidei  subliraiiate  corrumpi. 
Cum  enim  nequissimi  spiritus  uniuscujusque  ani- 
mam  in  pravis  operibiis  involvunt,  sed  integrilatem 
fidei  vitiare  noii  possunt,  quasi  adhuc  inferiora 
merabra  polluunt,  sed  ad  verticem  non  pertingunt. 
Quisquis  autem  in  lide  corrumpilur,  jam  usque  »d 
verticcm  constupratur.  Malignus  enim  spiritus  quasi 
ab  inferioribus  membris  usque  ad  summum  pertin- 
git,  quando  activam  vitara  poliuens,  caslam  celsitu-' 
diiiem  fidei  difiidenlia!  morbo  corrumpit.  Apte  igitur 
de  unoquoque  lalium  dicitur,  qnoniam  a  planta  pe- 
dis  usque  ad  verticem  non  est  in  eo  sanilas.  Quia 
peccati  laiiguor  omnia  occupavit  ab  extreraa  ejus 
actione  usque  ad  summam  fiilei  celsitudiiiem.  His 
enim,  qui  moribus  insequuntur,  qtiod  credulitate 
venerantur,  diviiio  judicio  sKpe  contingil,  ut  per 
boc,  quod  nequiler  vivunt,  et  illud  perdant,  quod 
salubriter  crediint.  Incessanter  namque  se  pravis 


tiam  vos,  inquit,  id  est  de  qua  culpa  vos  emendarc  ^  actionibus  inquinant.el  super  lioc  vindiclam  judicii 


verberibus  tenlabo,  qiii  non  de  vcrbere  prolicitis, 
sed  culpas  amplius  multiplicalis,  et  praevaricaliones 
praivaricationibus  addilis?  Pr*varicatioiies  quippo 
addit  quisquis,  dum  de  culpa  sua  corripilur,  raur- 
murat,  vel  qui  mala,  qua;  prO  correctione  sustinel, 
nnn  deserit  vel  vitia,  pro  quibus  correptus  est,  sed 
magis  impatientix  se  facibus  inflammal.  Unde  el 
sequitur : 

I  Omne  caput  languidum,  et  omne  cor  moercns.  i 
Capui  namque  interioris  hominis  mens  esl.  Differt 
aulem  mens  a  corde;  quia  quxdam  superior  vis 
animae  vocatur  mens,  ubi  ratio  consistit,  et  vcritas 
cernitur.  Cor  autcm  quodammodo  carnale  est;  quia 
ibi  proprie  humana  volunlas  et  affectio  locum  ha 


rctribui  posse  diHidunt.  Et  sa-pe,  dum  bene  vivere 
iiitelligunt,  etiam  nuilo  persequcnte  usque  ad  per- 
fidiam  dilabuntur.  Nam  qui  immincre  districlum 
judicium  non  credunl,  qui  iiiulle  se  peccare  suspi 
canlur,  qiio  pacto  vel  esse  vel  dici  fideles  possunt? 
Fidera  quippe  perdidisse  est,  incorrectis  malis  ope- 
ribus  digna  supplicia  reddi  posse  non  credeie.  Sed 
et  Jiidaeorum  populus,  dum  digna  (idei  opera  fai^eie 
conlemneret,  lidem  perdidit,  quia  cacalus  malilia 
sua  Redemplorem,  quem  venturura  crediderat,  ve- 
nisse  jion  credidit.  Itaque  vel  de  Judxorura  vel  de 
pseudo-Cbrislianorum  populo,  sive  de  unoquoque 
eorum  convenienter  accipitur  dictum  :  A  ptanta  pe- 
dis  ttsque  ad  verticem  non  est  in  eo  saniins.  Nam 


bet.  Caput  ergo  prajvaricatorum  tanguidum   est;  D  serpens  antiquus  lethale  virus  suum  per  omnes  ar- 


quia  mens  eorum,  qui  illicita  voluntarie  commil- 
tuni,  inlirmatur  languore  peccati.  Et  ubi  caput  lan- 
guidum  est,  efficitur  cor  mmrens ;  quia,  si  mens 
sanitatem  amiserit  et  ab  inientione  coeleslium  desi- 
derium  per  desidiam  et  acediara  languere  coeperit, 
confestira  cor  ex  his,  quaj  pro  sua  correptione  pati- 
lur,  fit  moerens  ac  triste,  et  contra  flagella  murmu- 
rans.  Neque  enim.cor  in  adversis  moerere  potest, 
nisi  mens  languida  fuerit,  sed  magis  cum  Paulo 
gloriabitur  in  tribulationibus.  Sed  liorum,  de  quibus 
sermo  est,  inlirmato  capite  universos  artus  languor 
invasit ;  quia  mente  eorum  morbo  peccati  debilitala 


tus  actionum  ejus  diifundit.a  minimis  ejus  inchoans, 
et  usque  ad  summa  paulalim  perveniens.  Sed  tantiis 
languor  ex  eo  irremediabiliter  convalescit,  quod  ei 
non  est  adhibita  inedicina.  Sequitur  eiiim  : 

«  Vulnus  et  livor  et  plaga  tumens  non  est  circum- 
ligata,  nec  curaia  medicamine,  neque  foia  oleo.  » 
Aut  hiant,  inquit,  vulneribus  corpora,  aut  livent 
verberibus,  aut  tuinent  plagis.  Quid  aulem  nomine 
vulneris  intelligi  debet  nisi  plaga  luxurise,  de  qua 
striplum  est  :  <  Convulneravii  lumbos  meos?  {Job 
XVI,  H.)i — «Mullos  eniin  vulneraios  dejecit,  et  for- 
lissimi  quique  dejecti  sunt  ab  ea,  i  sicut  Salomon 


(17)  Codic.  Garst.,  ne  invoc. 


(18)  Codic.  Garsl.,  funt  alicni. 


2?  nKRVEI  BURGIDOLENSIS  MO.NACHI  tfi 

oU  {Prov.  vii,  26.)  Quid  Yero  livoris  appellalione  A      Vers.  7.  —  <  Terra  Teslra   deserta  ,   civilali;i 


designiiiur  nisi  invidia,  quae  menlem  facil  lividam, 
duni  de  alienis  bonis  lorquelur  inlrinsecus?Et  quse 
est  playa  tumem  nisi  aegriludo  superbise,  qu»  inen- 
teinsauciam  reddil  et  turgidam?  rcferamus  singula 
singulis,  ut  dicamus,  quia  vulniis  non  est  circumli- 
galum,  neque  livor  curatus  medicaraine,  iiec  plaga 
tumens  fota  oleo. 

Vulnus  aulem  circumligatur,  cum  luxuria,  quae 
et  conscieniiaui,  et  carnem  vuhierat,  per  continen- 
tiain  coarctalur,  sicut  praecepit  Dominus  :  i  Sint 
iumbi  vcstri  praecincii  (Luc.  xii,  55).  i  Quo  coiitra 
Iste  propheta  ei  qui  caslitatem  ainisit,  improperat  : 
«  Non  esl  cingulura  ullra  tibi  {hu.  xxiii,  10).  >  Li- 
vor  vero  labesceniis  invidiae  curatur  raedicamento 


vestra;  succensse  igni.  i  . 

El  quid  per  tcrram  nisi  caro  designatur,  quae  d« 
lerra  facla  esi?  Unde  ct  iii  psalnio  ranilur,  quia 
«  Verilas  de  lerra  orta  esl  {Psat.  lxxiiv,  12),  i  id 
esl  Cbristus  de  virgiue  nalus  est.  Terra  vero  corpo- 
ris  ndstri  sacraruin  disciplinarum  excrcilio  debet 
excoli,  ut  fruclum  bonorum  operum  proferat,  om- 
niaque  ejus  membra  divinis  aciibus  mancipari  de-' 
bent,  et  conditoris  iraperio  dcservire.  Quod  si  liaec 
nobis  defuerint,  lunc  et  nobis  dici  poterit :  Tena 
vestra  deserta.  Eorum  quippe  lerra  est  deserta,  quo- 
rum  disciplinis  ct  actionLbus  saqris  caro  non  est 
occupata. 

Quid  autem  per  bujus  terrae  civilates  nisi  sensus 


benevolentia;,  cum  Paulus  dicit  :  i  Omnis  amari-      corporis  exprimunlur,  id  esl  visus,  audilus,  giislus, 


lado,  et  ira,  ei  indignalio,  et  clamor,  et  blasphemia 
tollatur  a  vobis  cum  omni  malilia;  estote  auiem  in 
vicem  benigni,  misericordes  {Eph.  iv,  51,  52).  i  At- 
que  tumens  plaga  superbiae  fovetur  oleo,  at  sanita- 
tem  recipiat,  id  est  suavi  blandimento  sacrse  admo- 
nitionis,  cum  Dominus  deniulcet  dicens  :  «  Discite 
a  me,  quia  inilis  sum  et  huniilis  corde,  et  invcnielis 
rcquiem  animabus  vcstris  {Matth.  i,  29).  i  Sed  Ju- 
daeorum  vel  multitudinis  liujus  carnalium  Chrislia- 
norum  vulnus  et  livor,  el  plaga  lumeus  non  est  cir- 
cumligata  ,  nec  curata  medicamine ,  neque  fota  oteo, 
quia  nullus  in  Synagoga,  et  rarissijnus  valde  jam 
ia  Ecclesia  praepositus  invcnitur,  qui  salutem  ani- 


oJoralus  et  lactus?Unde  et  fideli  servoDominusaii: 
«  Tu  esto  supra  quinque  civitates  {Luc.  xii,  19j.  i 
Civitates  ergo  succendunturigni,  quandoflamma  vi- 
tiorum  exurit  quinque  sensus  corporis,  quando  mu- 
lierum  fornias  oculi  libenter  conteroplantur  et  aures 
libidinosa  verba  deleclabiliter  audiunt,  os  gustus 
illicitos  avide  sumit,  nares  odoribus  pascuntur  illi- 
citis,  manusea  langeredelectantur,  quae  ad  pecca- 
tum  pertinenl.  Quorum  enim  sensus  ila  sunt  concii- 
pisceniiarum  ardore  inflammali,  borum  profecto  ci- 
viiatcs  succensse  sunt  igiii.  Quibus  adliuc  deteriora 
nionstrantur  accidere,  cum  subjungitur  : 

<  Rcgionem  vestrara  coram  vobis  alieni  devorant, 


uarum  gregis  sibi  commissi   quxrat,  et  vuliieribus  q  ''t  desolabitur  sicut  in  vaslitate  hostili.  i  Quid  enim 


luentium  adbibere  spiritalia  mcdicamina  sludeat. 
Sacerdotes  enim  ut  spirilales  medici  debereiil  sub- 
jectis  suis  undique  probibendo  el  constringendo  cir- 
cumligare  vuluus  foriiicationis  ac  roedicamiBe  Scri- 
plurarum  curare  livorem  invidiae,  et  eos,  qui  inflali 
sensu  carnis  suae  tumentem  superbis,  vel  inaiiis 
gloriae  plagam  sub  pectore  portant,  fovere  oleo,  iJ 
est  dulci  et  graliusamoiiiiione,  quae  demulcel  mcu- 
tem  et  ungit,  non  quia  superbus,  cum  opportuiium 
fuerit,  dura  increpatioiie  feriendus  non  sit,  sed  quia 
elatus  ille,  qui  aliter  tangi  non  potest,  blanditiis  sa- 
crx  admonilionis  quasi  quibusdam  praecantationi- 
lius  sil  initigandus,  ut  bumilitatis  mansueludine  sa- 
uetur. 


regionis  noraine  nisi  latiliido  conversationis  eorum 
cxprimiiur,  de  ciijusmodi  rcgionibus  dictum  est  apo- 
stolis  :  «  Levate  oculos  vestros ,  et  videte  regiones, 
quoniam  albae  suiit  jam  ad  messem,  et  qui  mclit,  racr- 
cedem  accipit,  ot  congregat  fructum  iavitam  Kler • 
nani? (Joon.  iv,35,  56)i.\lieniverosuntmalignispiri- 
tus  ab  elcctorum  surte  in  perpetuum  alienati.  Horum 
ergo  regionein  corain  eis  alieni  devorant ;  quia  ma- 
ligni  spiritus  conversationem  eorum  jam  ex  i.ntegro 
diiipiunt,  noii  jam  latenter  insidiando  nescienlibus. 
Vim  quippe  nonnullis  scientibus  faciunt,  quia  saepe 
sic  bona  opera  lollunt,  ut  Iixc  se  amittere  ipse,  qui 
vim  patitiir,  dolens  cernat.  Nara  gerait  plerumque 
animus,  et  lamen  dclectationibus  carnis  superatus. 


Quod  si  verba  singula,  quemadmodum  ostensum  D  bona  qus  fecerai,  amans  perdit;  ea,  quae  sustinet 


est,  reddila  singulis  non  fuerint,  et  aliquis  fortasse 
quid  aliud  nomine  vulncris  et  livoris  ac  plagae  tu- 
mentis  intcllexerit,  quodtibet  peccali  vulnus  primo 
circumligatum  est  inhibendo  atque  coercendo;  deiii- 
de  curandum  acri  medicaniento  poenitenliae,  ct,  cura 
se  in  poenitentia  peccaior  aOlixerit,  fovendus  est,  ne 
desperet,  oleo  piae  consoialionis.  Unde  et  Saraarita- 
nus,  id  est  Dorainus  Jcsus  saucium  curaturus,  id 
cst  genus  huraaiium,  «  alligavit  vulnera  ejus  iiifun- 
dens  oleum  et  vinum  {Luc.  x,  35).  >  Alligavit  euim 
vulnera  probibendo  peccat.i  ;  infudit  viuum  raorda- 
citatis  lerrendo  depoBiia  fulura;  damnationis  peccan- 
liiim.  Ailliue  autem  pravorum  mala  describuntur, 
cufb  subdilur  : 


damna,  considerat  et  tanien  violentix  daemonum 
bona  sua  ditipientium  rcsistere  non  valct.  Aliis 
vero,  iion  iiecesse  cst,  ut  vim  inferant,  quia  para- 
los  ad  obsequium  volunlatis  suae  scmper  eos  iiivc- 
niunt.  Ilaque  rcgionem  istoruni  coram  eis  aliejii 
devorant,  quia  immundi  spiritus  omnia  bona  cou- 
versationis  eorum  videntibus  ipsis  comedunt.  . 

Et  desolabitur  ipsa  regio  conversalionis  eoruui 
siQut  in  vastilate  bostili ;  quia  supcr  eam  hostis  an- 
liqnus  cara  omni  exercitu  viliorum  irruit,  ut  quid- 
quid  in  ea  sujMjrest  viride  aut  fcrtile,  quidquid  pul- 
cbrum  aut  utile,  quidquid  justum  et  bonum,  barba- 
rica  crudelitate  doslruat  ct  dissipet.  Seqiiilur  : 

YeBS.  8.  —  c  Et  derelinquetur  filia  Sion  ut  \im- 


is 


COMMENT.  IN  1S4IAM 


braculuni  in  vinea,  et  eicut  tugiirium  in  cucumeia- 
rio,  et  sicut  civius  qua;  vaslatnr.  i 

Quia  Siou  speculatio  dicitur,  lilia  Sion  est  anima, 
quae  solebal  in  alto  rcsidere  velut  in  specula ,  et 
adventus-tentationum  sollicita  circuraspoctione  prse- 
videns  refellere.  Sic  enim  vigilabat,  ac  sibi  praevi- 
debat,  dura  Christuin  bahitatorem  halierct,  qui  eas 
mentes,  quas  inhabitat,  vigilare  facit,  et  ad  suimet 
custodiam  solliciias  csso.  Nunc  vtro  relinquenda 
dicitur  u(  umhracutum  in  vinea,  et  sicut  tngurium  in 
cucumerario.  In  umbraculo  quippe  vinrse  custos 
manet,  qui  eam  diu  noctuque  custodial,  ei  eo  recc- 
dente  umbraculum  remaoct  vacuum.  SLmiliter  et 
hxc  filia  Sion  custodem  in  se  Deum  habuil  habita- 
torem,  dum  actioncs  ejus,  quae  per  vineani  intelligi 
possunt,  bonis  f.  uctibus  abundarent.  Sed  quia  nuiic 
regionem  conversalionis  ejus  alieni  devorant,  et 
fructum  jusilti%  jam  in  actionibus  suis  habere  de- 
sistit,  rdinquitur  a  Deo,  sicut  umbraculuni  vinea" 
deseritur  a  custode.  i  Spirilus  sanctus  cnirn  disci- 
plinae  effugiet  (iclum,  et  aufeiet  se  a  cogitationibus, 
qua»  sunt  sine  intellectu,  et  corripietur  a  supervL- 
niente  iniquilale  (Sap.  i,  5).  >  Et  relinqiielur  sicut 
tugurium  in cucumerario, ■quiaqueinaduiodum  cuslos 
deserit  mane  tugurium,  ubi  cucumeres  ex  hortulo 
defecerint ;  ita  Dcus  islam  rclinquei,  quia  jain  in 
ejus  vita  et  moribiis  dulceclines  spiritualium  fru- 
ctuuin  velut  cucumeres  dcficiuiit. 

Relinquetur  eliam  tit  civitas,  quw  vastatvr.  Quia 
sicut  ex  urbe,  quam  hostes  capiunt,  habitatores 
ejus,  qui  possunt  evadere,  fugiunt,  et  eam  inimieis 
sine  contradictione  delendam  relinquunt;  ita  Pater 
et  Filius,  et  Spiritus  sanctus  exeunt  de  hac  auima, 
quam  host's  anliquus  ingreditur,  cl  ipsani  da;mi)- 
iii))us  praedandam  alquc  delendam  relinquuiit.  Talia 
suslinet  unaquaeque  anima  ,  quao  per  socordiam 
suara  a  malignis  spiritibus  invaditur,  el  a  Chrislo 
deseritur.  Ubi  et  voi  eorum,  qui  talia  passi  sunt, 
prolinus  subdilur  dicens  : 

Vebs.  9. —  «  Nisi  Domiiius  exercituum  reliqoisset 
nobis  semen,  quasi  Sodoma  fuissemus,  et  quasi  Go- 
morrba  similes  essemus  (19). 

Omnes  enim  Sodomilae  cl  Gomorrhaei  «  pecca- 
lores  et  pessirai  erant  nimis  {Gen.  xiii,  15),  i  unde 
ct  perire  pariter  merueruiit.  Si  igitur  essent  in  hac 
l-arnalium  multitudine  soli  peccatores  reprobi,  qiios 
gehenuae  devoratuium  est  incendium,  tiinc  plels 
ista  foret  quasi  Sodoma,  el  Gomorrlia.  Sed  ne  Sodo- 
maeet  Gomorrhaftex  toto  similis  fiat,  rclinquiiur  ei 
semen;  quia  ex  multitudine  malorum  nasciinlur 
aliquiboni,  qui  ad  praebendumsanctitaiis  excniplum 
rpserventur.  Ne  crgo  tota  siinul  religio  in  liac  plebe 
ficul  apud  Soilomilas  pcreat,  et  sola  n-giiet  ini- 
quitas,  relinquiliir  semcn,  quod  salvelur;  quia  licet 
miiltitudo  repiolioriiin  scrnpor  in  hoc  sa'Ciilo  nimis 
abundel,  etmaxime  circa  mundi  fiiiem  (20),  nequa- 
quam  lamen  electi  omnes  iia  subtrahuntur,  ul  so- 

(19)  Cod.  G.,  semen,  quasi  Sodoma  ei  Gomorrha 
fuTssmiis. 


Lim  OCTO.  —  L1B.  I.  !» 

A  lummocio  pevversi  reinaneanl  sicut  In  Sodomis,  s8tf 
omni  lempoic  justi  rclintiuuntur,  qui  cap.teris  exem- 
pla  iionitatis  ostcndani. 

Deum  vero  Dominum  exerciluum  appellat;  quia 
ipse  judicium  omne  per  angclos  exercet  in  homines, 
et  ejus  imperio  non  solum  bononim  angelorum 
exercitus,  qui  inlueaulur  clectos,  ac  subliraeot, 
famulantur,  sed  etiain  malnrum,  qui  i>npcenitentes, 
ac  reprobos  decipiaiil  cl  aggravcnt.  Haec  autem  de 
ncquitiis  eorum,  qui  coelestia  quaerere  desistentes  a 
bonis  operibiis  deficinnt,  et  proplcr  viiam  pranscn- 
tem  sola,  quae  mundi  sunt,  seclanles  inniimeris 
peccatis  implicantur,  propheta  dlsseruit.  Mulla  enim 
iii  priorihus  voluminis  hujus  partibus  de  illis,  qui 
posteriora  respiciunt,  et  retro  convertuntur,  dicit, 

B  Historialiter  autcni  ab  co  quod  diclum  est :  Teiro 
vestra  deserta,  usque  ad  illud  quod  dicit :  Sicul 
civiias  qutB  vastatur,  praenuntiatum  cst  excidium 
palriae  Judaeoruro ,  quod  Romaiii  perpctraveiunt, 
quando  facta  est  per  Yespasianum  terra  eorura 
deserla,  urbesque  succensce,  et  reqio  tota  coram  eis 
ab  excrcilu  ulienigenarum  devorala,  quando  obsi- 
dente  et  capiente  filio  ejus  Tito  Jerusalcm,  relicta 
est  sicut  tugurium  in  cucumerario,  et  sicut  urbs, 
quce  vaslaiur.  Et  nisi  Dominus  exerciiuum  reliquisset 
eis  semen,  quasi  Sodoma  vel  Comorrha  fuissent; 
quia  nisi  Christus  apostolos,  et  qui  pcr  verbiira 
eorum  crediderunt,  ibi  reliquisiel  a  Passione  ejus, 
illic  solummodo  reprobi  sicut  in  Sodomis  rcnian-; 
sissent.  Sed  quia  perversitas  eorum  adeo  crcvit,  ut 
de  finibus  suis  omnes  credentes  expellsrent,  sub- 
jungcus  propheta  sic  cos  alloquilur  : 

VEns.  10.  —  (  Audile  verbum  Domini,  principes 
Sodomorum,  percipite  auribus  legem  Dei  iiostri  po- 
pulus  Gomorrhae.  » 

Mcrito  eniin  sacerdotes  atque  pliarisaii  et  scribae 
principes-  Sodomorum  vocali  suiit,  alque  Synagoga 
populus  Gomorrhw.  Quia  sicut  Sodoniit.Te  i  vallave- 
runt  domum  sancti  Lol  a  puero  usque  a(i  senein 
omnis  populus  simul  (Gen.  xix,  1),  >  et  ut  ipsi  dele- 
iciitur  de  terra,  Lol  juslus  cum  uxore  et  flliabus  de 
medio  eorum  educlus  esl ;  sic  el  omiics  isti  prinii- 
tivam  Ecclesiani  unaninii  conspiiatioiie  invaserunt, 
et  ut  ipsi  qui  perirent,  soli  remanerent,  Christum  a 

p  sc  cum  suis  'omnibus  migrare  feceruut.  Et  quia  se 
isla  quasi  zelo  legis  faccre  caeci  pulabant,  recte  ad 
audiendam  legem  invilantur.  DeChristo  enim  dixcr 
rat  legislator  :  i  Quoiiiam  prophclam  >  vobis 
t  suscilabit  Dominus  Deus  vester  de  fratribus  i 
ve.stiis,  <  tanquara  mcipsum,  audictis  juxta  omnia, 
qiKCcunque  locutus  fuerit  vobis  {Dcut.  xvni,  !.'>).  i 
Et  iste  ,  quera  legislator  in  omnibus  audiciidum 
pi;Bccperat  ait :  i  Lex  et  prophelae  usque  ad  Joan- 
nem  :  ex  eo  rcgnum  Dei  evaiigelizaltir  {Luc.  xvi, 
16).  I  Bene  igilur  audirc  verbiim  Doinini,  ct  legem 
auribus  percipere  jubcntur,  ac  de  lege  quasi  traiis 
gressores  argiiiinlur  ,  qui  Icgera  adliuc  carnaliier 

(20)  Cod.  G.,  mundi  termitttim. 


31  HERVEl  BURGIDOLEINSIS  MONACHI  H 

observare  volebaut ,   quam  iile    terminauin   esse  ^  bouis  suis  plenus  est,  exteriori  datinno  non  pasoi- 
doccl,  quem  Moyses  auilieiidum  esse  docet,  juxla      tur.  Qui  et  subjungit : 


omnia,  quxcuiique  loculus  fuerit.  Unde  mox  uni- 
versa,  quae  secundum  legem  offerri  celebrari  sole- 
banl,  Dominus  respuens  subdit : 

Vers.  H.  —  «  Quo  milii  mullitudincro  victi- 
marum  vestrarum,  dicit  Duminus?  Plenus  sum ,  > 
etc. 

Quo  dercrtis,  inquit,  milii  muliituilinem  carna- 
lium  victimaium  restrarum?  Non  indigeo  vestris 
muneribus,  quia  plenus  sum  bonis  oranibus.  Reli- 
qua  vero,  qua;  nunc  de  reprobalione  lalium  obla- 
tionum  et  solemnitatum  subjiciuntur,  quia  sunt 
manifesta,  sccundum  lilleram  exponere  superfluum 
ducimus.  Fuerunt  enim  lia!c  sacrificia  tempore  siio 


€  Holocausta  arielum,  et  adipem  pinguium,  et 
sanguinem  vitulorum,  et  agnorum,  eL  hircorum  no- 
lui.  I  Holocaustum  in  lingua  nostra  toium  incensum 
60iiai;Holon  quippe  lodimdicitur,  caustis  i«fe)isio; 
inde  compositis  partibus  bolocauslum  dicitur,  id 
est  totum  incensum.  Holocaustum  igitur  offert,  qui 
se  tolum  igne  compunctionis  in  oratione  succendit. 
Sed  holucausta  arietum  Deus  noluit.  Arietes  quippe 
gregibus  principantur.  Et  quid  nunc  per  arietes  nisi 
illi  figurantiir,  qui  inter  innocenles,  ac  simplices 
velut  inter  oves  positi  se  ipsos  meliores  xstimant 
eis,  ac  prseferunt,  et  quasi  dorainationem  iuter  eos 
vindicare  sibi    cupiunt?  Quorura  nimis  perversus 


quoiidam    necessaria   propter  ralionem   proplieti- '^  est  conatiis;  quia  diim  secseterisraeliores  osiendcre, 


corura  sacramentorum,  quae  coiitinebant.  Sed  ci 
quo  Lex  et  Piophctae  prophetare  desierunt,  et  quse 
prophctata  fueraut,  apparuerunt ;  nibil  jam  utililaiis 
conferunt,  sed  magis  Deum  ad  iracundiam  piovo- 
cant ,  et  idcirco  respuuntur,  quia  veniente  sole 
effngaiur  umbra.  His  igitur  omissis  ad  spiritalcm 
ioteliigentiam  reverlamur.  Ait  cnim  : 

Audite  verbum  Domini,  principes  Sodomorum  , 
percipile  auribus  teyem  Dei  nostri  populus  Comor- 
Thm.  Et  quos  nunc  principes  Sodoraoruni  et  popu- 
lum  Gomoirha!  norainet,  manifestum  esl  ex  supe- 
rioribus;  eos  niniirum,  de  quibus  supra  dixit :  V(C 
genti  peccatrici  ,    populo   grnvi    iniquitate  ,    semini 


vel  praiferre  quaerunt,  illum  iraitantur,  qui  socialem 
angelorum  vitam  despiciens,  cunciis  sublimior  fieri 
per  superbiam  voluit  dicens  :  i  Super  aslra  Dei 
exallabo  solium  meum  {Isa.  xiv,  15).  i  id  est  super 
angelos. 

Respuuntur  itaque  holocausta.arielum;  quia  non 
guscipiuntur  orationes  superborum,  quando  se  to- 
los  aliqiioties  igiie  compunctionis  ad  boram  incen- 
dunt.  Nam  ut  oratio  divinitus  suscipialur,  necesse 
ftst,  ipsain  ex  humilitatis  radice  consurgere,  el  cor 
in  hurailitate  deinceps  pcrseverare.  Possuut  autem 
etprincipes  haireticorum  per  arietes  intelligi,  qui, 
Bi  ista,  quae  diximus,  holocausta  obtulerint,   non 


nequam,  ^/iis  sceleralis.  Et :  A  ptanta  pedis  usque  ^  suscipiuntur.  Ncque  enim  soluromodo  de  malis  ca- 


ad  verticem  non  est  in  eo  sanitas,  et  cselera,  quoe 
ibi  locutiis  est.  Jurc  enim,  qui  tales  sunt,  tam 
abhorrendo  ccnsentur  vocabulo;  quia  oinnem  anii- 
serunl  saiictilatein  ,  el  omnibus  nequitiis  sunt 
repleti ,  alquc  suis  iniquitatibus  privatini  et  publice 
dediti.  Sed  audire  verbum  Doniini  et  auribus  per- 
cipere  legem  ojus  praecipiuntur ,  ut  ibi  se  cuni 
oiunibus,  quae  agunt,  daninatos  noverini.  Non  euim 
ad  illos  ista  dicuiitur,  qui  Dcuin  penitus  ignorant, 
sed  ad  cos  poiius,  qui  <  conlitentur  se  nosse  Deura, 
faclis  autem  negant,  cum  sint  abominati;  et  incre- 
dibiles,  et  ad  omne  opus  bouum  reprobi  {Tit.  i, 
46).  » 

Fit  tamen   plerumque ,  ut  hujiismodi  honiines 


iholicis  nunc  agitur  ,  sed  etiam  de  uoiinullis  hxre- 
ticis. 

Quid  vero  per  adipem  pinguium  nisi  lacrym*  ex- 
primuntur  oraotium?  Qui  enim  in  precibus  suis  iion 
flet,  raacram  victimam  offert;  qui  autera  iii  oratione 
lacrymis  iufunditur,  victiraam  pinguem  iramolat.  El 
sunt  apud  hxrcticos  nonnulli  velut  religiosiores,  qui 
prccibus  et  lacrymis  occupari  videntur.  Sed  eorum 
Oetus  et  supplicationes  Dominus  se  nequaquam  ap- 
probare  designat,  dum  adipem  pinguium  se  noluisse 
ti'Statur.  Qui  et  sanguinem  vilutorum  el  agnorum  et 
hircorum  noluit.  Solebat  autem  sauguis  victimaruni 
seraperofferri  Domino  ;  nam  carnes  earum  comede- 
hantur.  Et  cum  per   sanguinem  peccatum  intelligi 


iejuniis  vacent,  ct  pluribus  modis  seipsos  affligant.  D  soleat,  quid  per  effusionem  sanguinis,  qui  offereba  • 

tur,  nisi  peccati  confessio  desigoatur?  In  vilulis  au- 
lem  supcrbos  saecuti  potentes,  humilium  opprcsso- 
res,  et  noxia  liberlaie  diinissos  sibi  accipeie  possu- 
mus,  quia  Chaldaeis  Jeremias  ail  :  <  Exsultatis,  et 
magna  loquimini  diripientes  haereditalera  meam, 
quoniam  effusi  eslis  sicut  vituli  super  herbam,  ct 
inugitis  [mugislis]  sicut  lauri  (Jcr.  l,  H).  >  In  agnis 
vero  lascivos;  quia  Salomon  de  merelrice  locutus 
subjecit  de  libidinoso  dicens  :  •  Statiin  eam  sequiiur 
qiiasi  bos  ductus  ad  victimam,  et  quasi  agnus  lasci- 
viens  {Prov.  vii,  22).  i  In  liircis  autem  quoslibet 
peicatores;  qiiia  judex  <  statuet  oves  quidem  a 
dextris  tuis,  haedos  autem  a  sinistris  {Malih.  xxix, 
53).  I  Sanguinem   igitur  vitulorum,  el  agnorum,  et 


Sed  quoniam  inquinalae  sunt  eorum  et  mens  et 
conscienlia,  nihilque  simplici  corde  faciuiit,  oinnes 
abstiiienti;K  vel  alflicliones  eoium  ,  el  opera  Deo 
placere  ncqueiint.  IJnde  pcr  increpationem  sub- 
dilur :  Quo  mihi  mulliludinem  victimarum  vestrarum 
dicit  Domimis?  Plcnus  sum.  Mullitudiiiein  victi- 
inaruni  raaclanL,  qui  carncm  multipliciter  edomant. 
Sed  ubi  in  cordc  ciimina  regnant,  vel  eliara  ali- 
quoties  in  actibus,  non  potest  exleriorem  honesla- 
tem  approbarc  internus  Judex  mentium,  et  inspe- 
clor  occultorum  actuum.  Non  cnim  externse  conver- 
sationis  munera  suscipit,  quando  corda  reprobat, 
nec  opera,  quae  foris  ostentantur,  laudat,  quando 
ea,    qiiie  in   absconditis  fuerinl ,  damnat;  el  qui 


53  COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBR)  OCTO.  —  LIB.  I.  34 

hircornm  nomlt  Deus;  quia  cnnfessio  eoriim  nun- A  rcticaMinpietalis,  et  ideo  quidquid  faciunt,  abomi- 
quamilli  placuit,  qui  noxia  lilieriate  dissoluti  sunt      nalur  Dominus. 


ut  vituli  depascentes  aliorum  bona,  et  qui  lasciviam 
sequuntur  ul  agni,  cacterorunique  peccantium,  qui 
per  liircos  significanlur.  Quoniam  sic  peccata  sua 
confiteri  soleiit,  ut  non  pcnitus  ea  relinquere  velint, 
sed  ad  tempus  intermittere,  et  post  repetere,  aut 
etiamqusedam  adluic  in  corde  suo  relineant,  et  qux- 
dara  conliteantur,  vel  aliquo  errore  mens  eorum  ca- 
ptiva  tenetur.  Uiide  cum  ad  Ecclesiam  haec  et  hu- 
jusmodi  sacrificia  detulerint,  sicut  subjungitur,  di- 
cit  eis  Dominus  : 

Yers.  12.  —  t  Ciim  veniretis  ante  conspectum 
meum,  quis  quaesivit  baecde  manibus  vestris,  utam- 
bularelis  in  atriis  meis?  i 


Possumus  autem  hsc  ad  malos  catholicos  re- 
ferre.  Incensi  enim  nomine  virtus  orationis  expri- 
mitur,  dicente  Psalmista  :  t  Dirigatur  oratio  mea 
sicut  incensum  in  conspeciu  tuo  {Psal.  cxl,  2).  » 
Orationem  ergo  iniquorum  repcllens  Dominus  ait : 
incensiim  abominatio  est  mihi,  Nam  juxta  Salomo- 
nem  :  i  Qui  declinat  aurcm  siiam  nc  aMdiat  legem, 
oratio  ejus  erit  exsecrabilis  {Prov.  xxviii,  9).  > 

Neomenia  vero  Grsccum  e>t  vocahulum;  et  vsov 
Keon  quidem  dicitur  novum,  ^rivvj  meni  aulem  luna. 
Inde  composilo  «omine  vocalur  Neomenia,  festivi- 
tas  novce  Lunce ,  quam  Hebra^i  (23)  celebrant  in 
exordio  mcnsiiim.   Neomenia  itaque  nova  Luna  in- 


Diclum  est  enim  supcrius  de  hoc  populo,  quia  fl  '^  terprelatur.  Et  quid  est  nova  luna,  nisi  nova  vita  ? 


I 


plania  pedis  usque  ad  verticem,  id  est  a  miiiima  et 
extrema  actione  usqne  ad  fidei  celsitudinem  non  est 
in  eo  sanitas ;  et  ideo  isla  nunc  convenienter  intelli- 
guntur  ad  eos  dici,  qui  iiifirmas  actiones  faciunt,  et 
sanam  fidera  non  habent,  id  est  ad  sectalores  hxre- 
seos  Simonis,  qui  ordinaiiones,  et  ecclesias,  csete- 
raque  sacra  veiidunt  vei  emunt,  aut  raercatoribus 
hujusmodi  consentiunt.  Nam,  cum  in  Ecclesiara 
emptitiara  convenerint,  et  oblationes  suas  obtule- 
rint,  dicit  eis,  ut  prsemissura  cst,  Dominus  :  Cum 
veniretis  ante  conspectum  meum,  quis  quasivit  hwc  dc 
manibus  vestris,  ut  ambularetis  in  atriis  meis  ?  Ne- 
que  enim  Deus  ista  de  raanibus  eorum  quaerit  un- 
quam,  aut  suscipit.  <  Sine  lide  enim  impossibile 
est  placere  Deo  {Hebr.  xi ,  6).  t  Unde  et  sub- 
dit: 

Vers.  13.  —  «  Neafferatisultrasacrificium  (21) 
frustra.  > 

Vltra,  id  est  postquam  pcr  simoniacam  ha;resira 
locuffl  hunc  cepistis,  nolite  jam  iii  eo  sacrilicium 
offerre,  quia  profanatus  est.  Vel  ulira,  id  est  post- 
quam  infecti  esiis  veneiiis  Simonis,  ne  afferatis  sa- 
crificium,  quia  non  suscipiam  illud  de  manibus  ve- 
stris  amplius,  quoniam  reprobi  sacerdotio  semper 
habemioi.  Sequitur  : 

I  Incensum  abominatio  cst  mihi.  i  Incensum, 
quod  a  talibus  oflertur  in  hujusmodi  loco  detesta- 
lurDominus.    Similiteret  omiies  solemnitates  eo- 


Et  sunt  nonnulli,  qui  ad  vocem  prsedicationis  quasi 
ex  conversatione  compuiicti  habitum,  non  aniraum 
routant,  ita  ut  religiosam  vestem  sumant,  sed  aiite 
acta  vitia  non  calcent,  de  ostensis  quibusdam  bo- 
nis  antc  humanos  oculos  superbiunt,  praesentis 
mundi  lucra  inhianter  qiiaerentes,  et  de  solo  exte- 
rius  habitu,  queni  sur.ipsernnl,  sanclitaiis  liduciani 
habenies.  Horum  ergo  neomenia,  id  est  lictio  iiov* 
conversaiioiiis  onerosa  est  Deo. 

Pcr  Subbatum  aulem  quid  intelligi  debet  nisi  ces- 
satiomalorum  operum?  (Exorf.  xxxi.lS.)  In  Sabbato 
enira  ab  exteriori  actione  jussum  est  cessari.  Sed 
qui  foris  a  peiverso  opcre  quiescit,  et  intus  pravis 
desideriis  laborat,  hujus  Sabbatum  grave  est  Deo. 
Festititaiem  quoque  agit,  qui  coide  exsiiltante 
Deum  laudat.  Sed  fcslivitas  laudationis  ejus,  de 
quoscriptumest :  i  Conlitebitur  tibi,  cum  benefeceris 
ei  {Psal.  XLViii,  19),  i  grala  Deo  non  est ;  quia  in 
prosperis  laudat,  et  in  adversis  murmurat,  et  roagis 
eiim  ob  pnesentia  bona  qu;im  ob  futura  diligit. 
Bene  itaque  his,  qui  sub  ostentatione  juslitiae  vitiis 
suisdeserviunt,  i  habentes  speciem  quidem  pieta- 
tis,  vivtutem  autem  ejus  abneganles  (//  Tim,  m, 
5).  I  Dominus  dicit  ;  Quia  neomeniam  et  Sabba- 
tiim,  et  feslivilales  atias  non  fernin,  halendas  quo~ 
que  et  solemnittites  eorum  odivit  anima  ejus ,  id 
est  voluntas  illius.  Vel,  cum  sil  Deus  cnnctis  corpo  • 
ribus  exterior,  cunctis  mentibus   interior,  ea   ipsa 

nim  se  cxsecrari  demonstrat,   subjungens  :    i  Neo- j)  vis  ejus  ,   qua   omnia  penetrat,    omnia   disponit, 

meniara  et  Sabbaluin,  et  festiviiates  alias  non  fe-      anima  illius  appellatur. 


ram,  iiiiqui  sunt  coelus  vestri.  > 

Veus.  14-.  —  I  Kalendas  vestras  el  solemnitates 
vestvas  odivit  aiiinia  mea  ;  facta  sunt  mihi  molesta, 
laboravi  sustinens.  > 

Quid  enim  per  Neomeniam,  et  Sabbatum,  et  Ka- 
lendas  ac  solemniiates  exprimitur,  nisi  omne  quo  ab 
istis  feslive  celebratur  ?  Faciant  ergo  Simoniaci  vel 
alii  hceretici  quainlibet  magnas  el  frcquentes  solom- 
nitates  (22),  Deo  absque  dubio  nimis  sunt  odibiles. 
Iniqui  sunt  enim  cxtus  eorum  in  festivitatibus  suis 
congregatorum,  quia  omnes  infccti  sunt  veneno  Iik- 

(91)  Cod.  G.,sacri^i-ia. 

(22)  Codd.,  sotemnilates,  quia  Veo,  etc' 


Hoc  autem  inter  kalendas  et  neomeniam  distin- 
gui  potest,  ut  neomeniasit  nova  conversatio,  ka- 
lendae  vero  exordium  est.  Sed  cuni  dicit  :  i  Kalen- 
das  veslras  odivit  anima  mea,  i  cxsecratur  eorum 
exordia,  qui  sic  ad  fidem  convertuntur  ut  Simon 
ille  Magus  {Act.  viii),  vel  sic  ad  coenobialem  vitara 
couverluiitur  ut  Ananias  et  uxor  ejus,  qui  de  prelio 
agri  sui  fraudein  fecerunt  {Acl.  v).  Eorura  delesta- 
tiir  cxordia,  qui  Monacbiam  vel  canoniara  (24) 
sive  ordiiiationcra  mercantur.  Eorum  damnat  exor- 
dia,  qui  non  inlentione  Deo  placendi ,  sed  ob  aliud 

(23)Cod.  G.,Jud<ci. 
(2-1)  Cod.  G.,  canonicam. 


55  IIERYEl  BURCIDOI.RNSIS  MOMACni  SG 

aliquld  veiuunl  ad  moiiasticum  ordinem.  Omnes  A  mundus  est,  qiii  et  pntcrita    peceata  plangil,  et 
deniiiue  redarguit,  qui  bonum  opus  no>i  bona  inien- 


lione  inchoant.  Horum  igitur  omnium  alque  simi- 
lium  exsecratur  mala  initia,  cum  se  kalendas  eorum 
odisse  deuunliat. 

Nec  solum  .talium  kalendas  eorum  exordiorum 
abominatur,  sed  et  soleranilates  sequentiom  co- 
gitationum,  quibus  se  taliter  incoepisse  Ixtanlur, 
vel  illud  quod  ila  coeperunt,  gaudent  retinere ,  et  in 
codem  malo  perseverare.'  Quo  contra  de  panitente 
«licilurei  :  «  Quoniara  cogitatio  bominis  confitebi- 
tur  tibi,  ct  reliquisp  cogitationis  solomnia  ceiebra- 
bunttibi  (25)  {Psatm.  lxxv.  11),  >  Prima  igiturcogi- 
tatio  poeuitentis  est,  quie  damnat  vitara  priorein, 
ct  incipil  conliteri ;  reiiqui;e  vero  cogitationis  sunt, 
quse  et  solerania  Deo  celcbrant,  ut,  qui  liberatus 
c^t,  a  peceatis,  liberatori  seraper  gratias  agat,  me- 
nior  nialorum,  a  quibus  liberatus  est.  Sicut  ergo 
priraa  cogilatio  confitenlis  Deo  grata  est,  et  reiiquise 
cogitationis  solerania  gratiarura  pro  sua  ereptione 
cclebrantis ;  ila  kalendse  mali  exordii  istorura  et 
solemnitates  sequentium  in  eadem  intentionc  cogi- 
laliooum  odibiles  ci  suiil. 

Qji  ct  se  laborasse  dcnunliat,  quia  duras  istorura 
pravitates  jam  tempore  multo  poriavit.  In  se  qui- 
dem  quictus  seraper  et  incomrautabilis  perraanet ; 
sed  taraeD  se,  sicut  dictura  esl,  laborasse  dicit  quo- 
niam  duras  iniquiiaies  eorum  diu  jam  cum  uedio 
systinuit.  Qui  etiuiu  proiixas  orationes  nonaun- 
quam  tacinnt,  sed  a  pravitatibus  suis  non  ceiriguo-  q 
.  tur.  IJnde  subditHr  : 

Vers.  13.  —  «  Cum  citenderitis  raanus  vestras,- 
avertam  oculos  meos  a  vobis  ;  et  cum  multiplicave- 
riiis  orationem,  non  exaudiam  :  Manus  enira  TC- 
strac  sanguine  plcnx  sunt.  > 

Consuetudo  naraque  oranlibus  cst,  ut  in  altum 
manus  extendant.  Sed  Deus  cxtensionera  manuum 
iniquorum  iion  dignatur  aspicere,  oratioiiem  quo- 
que  eorum,  licei  raultiplicatam  exaudire  recusat. 
Non  cnim  propler  prolixitatem,  sed  propter  puram 
devotionem  exaudit  orationcm.  Unde  suis  in  Evan- 
gelio  praecipit  :  <  Orantcs,  nolile  miiltum  loqui  sic- 
ut  etbnici ;  puiant  enim  quod  in  muliiloquio  suo 
exaudiuntur.  Nolile  ergo  eis  assimilari  {Maith.  ^vi. 


plaiigeiida  non  adraittit;  lavatur  autem ,  et  iion  esl 
muhdus,  qui  plaiigit,  quod  gessit,  nec  deserit,  ct 
post  lacryinas  haic,  qu*  fleverat,  repetit.  Postla- 
vacrnm  namquc  mundus  esse  negligit,  quisqnis 
post  lacrymas  vitx  innocentiam  non  custodit.  Et 
lavantur  itaque,  et  nequaquam  inundi  sunt,  qui 
commissa  flere  non  desinunt,  sed  rursum  flenda 
cominittunt. 

MaUm  quoque  perversarum  cogUalionum  aurerrl 
debet  ab  ocuUs  ejus,  ut  .non  solum  in  actione,  sed 
in  corde  purissiraus  sit  iii  conspectu  ejus.  <  Occul  • 
tas,  inquii Giegorius  {Moral.  lib.  xxv,  c.  5),  mentis 
nostrx  vias  nullus  hoiniuum  videt;  et  tamen  ante 
_  Dei  oculos  lot  grcssus  ponimus,  quot  aflectus  mo- 
vemus.  Toties  anle  illum  labimiir,  quoties  a  recto 
ilinere  iiifirmse  cogitationis  pede  claudicamus.  Nisi 
enini  in  conspectu  ejus  iste  assiduus  nostranim 
mentium  lapsus  incresceret ,  minime  claraaret  : 
Auferte  malum  cogitationum  vestrarum  ab  oculis 
Bieis.  Hxc  nimirum  dicens  vim  coopertse  malitix 
n«stra^  quasi  ferre  se  non  posse  testatur,  quae  operta 
illi  esse  uon  potest,  quia  videlicct  importune  cou- 
spectui  ejus  ingerilur,  quidquid  a  nobis  illieilum 
occulte  cogiiatiir.  »  Adbuc  vero  quid  agendum  sit, 
Duminus  insiimat  suLdendo  :  <  Quiescite  agere 
pcrverse.  » 

Yers.  17.  —  <  Discite  benefacere,  quserite  judi- 
cium,-subveniieoppresso,  judicate  pupillo,  defen- 
rtite  viduam.  » 

Vers.  18.  —  «  Et  venite,  el  arguile  mc,  dicit 
(tominus.  I 

Quiesciiejam,  inquit,  a  perversis  actibus,  ct  ex 
doctrioa  \enlAi\s  discile  benefacere.  Quceritejudi- 
ciuvi  a  sapieotibus,  ne,  si  judicium  inter  dissiden- 
tes  faclum  non  fuerit,  pnevalcat  iniquus  adversus 
jusliim.  Et  misericorditcr  subveniie  oppresso ,  ac 
judicate  pupillo,  id  est  causam  ejus  in  judicio  de- 
fcnditc.  Et  cum  haec  feceritis,  venite  et  arguite  me. 
Qucm  arguimus,  rationis  auctoritatc  contraimus. 
El  quid  est,  quod  Dominus  agere  sancta  nos  jubet, 
adjungens  (26)  :  Yenite  et  arguite  me,  nisi  quod 
apcrte  insinuat,   quantara   bonis  actibus  tiduciam 


7).  »    Frustra  igilur  oralio  raultiplicatur  a  pravis  D  prajstat?  Ac  si  aperte  dicat :  Recte  agite,  et  animad- 


hominibus  ;  quia  non  sernio  oris,  sed  allectus  cor- 
dis  pcnsalur  a  Domino,  el  vila  eorum  obsistit,  ne 
preces  exauiliantur.  Nam  manus  eorum  plena:  suut 
sdnguine,  opera  eorum  preces  a  Domino  respuun- 
tur,  e(.  raaiius  actionum  eorum  pleiiaj  sunt  saii- 
guine  mortis  animarum,  quas  interficiuni.  Qiiibus 
bucusque  in  ira  sua  Deus  loculus  esl,  sed  hinc  se- 
ciindum  misericordiam  loqui  incboat,  dicens  : 

Vers.  U>.  —  <  Lavamiui,  mundi  eslote,  aufcrte 
maluin  cogitationura  vestrarum  ab  ociilis  nicis.  » 

Lavamini  per  poBiiilenliam ;  mundi  estote  pcr  con- 
tinuaiu  observationcm  munditix.    Nam   lavatur  et 


versionis  mea;  molibus  non  jam  per  deprecationis 
gemitum,  sed  per  tiduciara  auctoritatis  obviate. 
Hinc  eienim  Joannes  dicit  :  <  Si  cor  nostrum  non 
reprchenderit  iios,  fiduciam  habemus  ad  Deum  (/ 
Joan.  III,  21),  >  Hinc  est  quod  arguentcm  se  Do- 
minus  habuisse  conqueritur,  cum  per  prophetam 
dicit  :  <  Quaesivi  de  eis  virum,  qui  interponeret  se- 
pem,  et  staret  oppositus  contra  me,  propierea 
[  Vulg.  ,  pro  terra  ]  ne  dissiparem  eam  ei  non 
inveni  {Eiech.  xxii,  30).  >  Deuin  ita((ue  arguere  cst 
iix  cjus  liducialiter  obviarc,  ct  inipetuin  animad- 
vcrsionis  ejus  rctinere.  Qui  adhuc  indical,  quid  tlli 


(25)  Alias,  diem  (estum  agent  libi. 


(2())Cod.  G.,  adinonens  subjungit. 


37 


COMMENT.  IN  ISAL^M  LI81U  OCTO.  —  LIB.  I, 


ts 


per  miserlcordiain  consequantur,  qui  prxdicta  pie-  A     Jerusalem  civitas  fidelii  fuit ,  dum  Chrlstum 


tatis  opera  fecerint,  dicens  ad  illos  : 

I  Si  fuerinl  peccata  vestra  ut  coccinum,  quasi 
nix  dealbabuntur,  et  si  fueriiit  rubra,  quasi  vcrmi- 
culus,  quasi  lana  alba  erunt.  >  Ideni  ye^vo  coccinum 
est  sivecoccus,  quod  vermicutus.  David  auteni,  cum 
de  perpetratione  incesius  et  homicidii  poenitcntiam 
ageret,  dixit :  «  Libera  me  de  sanguinibus  (Psfl<. 
L,  16).  I  Et  quemadmoduni  apud  David  appcllalione 
sanguinum  ingentia  pcccata  signantur ,  iia  nunc 
apud  Isaiam  sanguineo  colore  vermiculi  et  coccini. 
JVix  autem  et  alba  lana  purgationcm  peccatorum 
ct  candorem  justitite  insinnat.  Quia  et  prsediclus 
Psalmista  tunc  ait  :  «  Lavabis  me,  et  super  nivem 
dealbabor  (ibid.,  9).  »  Cum  itaque  rubra  peccala 
promittit  dealbanda,  sine  dubio  ingcntcs  culpas  in  B 
candorem  justitise  convertendas  pollicelur.  Se- 
quilur': 

Vers.  19.  — «  Si  voluerilis,  et  audieritis  me,  bona 
terrse  comeditis.  > 

Si  bonani,  inquit,  voluntatem  habueritis  et  vie 
obtemperanterajidiVrifis,  boiia  teira; illius  comedetis, 
de  qua  dictum  est  :  «  Credo  videre  bona  Domini  in 
lerra  viventium  {Psal.  xxvi,  15).  i  Cuni  enim  om- 
nia  elemenla  in  motu  sint,  terra  vero  sola  immobi- 
lis  maneat,  et  solida  ,  coilgrue  per  terram  designa- 
tur  soliditas  oeterna:  quietis.  Hujus  terrm  bona  sunt 
amoena  jucundilas  palriiB  coelestis,  societas  angelo- 
rum,  praeseniia  divina;  visioiiis,  et  c*tera  quae  nec 
«  oculus  vldit,  nec  auris  audivit,  nec  cor  hominis  » 
excogitare  potuit,  quae  tunc  aninise  justorura  co- 
medunt,  cum  in  his  omnibus  sine  linc  delectantur. 
Deinde  subdilijr  conlrariuni  : 

Vebs.  20.  —  «  Quod  si  nolueritis,  et  me  ad  iracun- 
diam  firovocnveriiis  gladius  devorabit  vos.  » 

Si  nolucritis,  iiiquit,  bona  facere,  etnon  addidit  : 
et  iram  meain  merueritis,  sed  :  me  ad  iracun- 
diam  provocaveritis.  Iram  quippe  Dei  mereri  est 
eliara  nescicndo  peccare  ;  eum  vero  ad  iracundiam 
provocare  est  mandatis  illius  sciendo  contraire; 
scire  bonum,  sed  despicere,  facere  posse  nec  vcUe. 
Cladius  iulem  vel  sententiain  judicis,  vel  cruciatuin 
perpetuse  mortis  designat.  Nomine  enimgladii  quid- 
quid  occidit,  quidquid  cruciat,    quidquid  punit,  et 


gem  suum  in  carne  venturura  fideliter  exspectaret. 
Fuit  et  plena  judicii,  dum  in  ca  lectiim  frequenta- 
retur  judicium.  Sed  tuiic  [acta  est  meretrix,  quando 
Regem  et  Sponsum,  quem  venturuin  exspectave- 
rat,  venientcm  susciperc  noluit,  sed  anliquum  cor- 
rupiorem  anim.x  adniisit.  Respuit  enim  legitimuni 
virum,  et  suscepit  adullerum. 

Justitia  quondam  hahitavii  in  ea;  nunc  autem  ho- 
micidcB,  qui  et  ipsiim  Salvatorem  interfecerunt. 
Iloc  enim  de  eo  teinporis  spatio  dictum  est,  quod 
a  Passionc  Domini  usque  ad  deslructionem  Jeru- 
salem  fii^xit,  ad  quam  subjiingitur  : 

Vers.  22.  —  «  Argentum  tuuni  versuin  est  in 
scoriam,  vinum  tuum  luislum  cst  aqua.  »] 

Purgamenta  sordesqiie  mciallorum  vocanlur  sco- 
ria,  qux  et  rubigo  potest  apiicUari.  Argenium  vero 
iiitor  sacri  Jeloquii  cst,  quoniam  <  eloqiiia  Domiiii 
eloqui.i  casla,  argentum  igne  examinatiim  (Psnl.  xi, 
7).  »  Et  :  «  Argentuni  clectum  lingua  justi  (Prov. 
%,  20);  »  scoria  auleni  traditiones  Pbarisscorum  de- 
signat ;  Argentum  ergo  Jerusalcin  versum  esl  in 
scoriam;  quouiam  »oidida  inlerpretalioiie  Scriba» 
rum  ei  Pharisseorum  obfiiscata  sunt  apud  Judxos 
eloquia  sacra.  Yinum  quoque  spiritalis  scnsus  di- 
vinK  Scripiurae  est,  quo  mentes  audientium  ine- 
brianlur  :  aqua  vero  carnalis  inlelligoiitia  ejusdem 
Scriptui»,  sicut  Evangelista  designat,  ubi  Domi- 
nura  aquam  in  vinum  convertisse  refert.  (Jom. 
ii).  Vinum  ergo  Jerusalem  mistum  eil  aqua,  quia 
sensiis  Scripturarum  apud  Judxos  emollitus  estad- 
mistione  carnalis  intelligentix.  Sequitur : 

Vers.  25. —  I  Principes  lui  infideles,  socii  furain, 
omnes  diligunt  munera,  sequuntur  retributiooes. 
Pupillo  non  judicant  causa  viduae  non  ingreditur 
ad  eos. » 

Principcs  tui  infideles,  quoniam  nec  Deo  nec  ho- 
miiii  fidem  servant.  Socii  furum ,  quia  et  consocii 
suiit  el  parlicipes  furtorum.  Oinn^s  diligunt  munerat 
quia  pleni  sunt  avaritia.  Sequuntur  retribulionea, 
quia  vicem  ab  eis  recipere  quxrunt,  qnibus  aliquid 
boni  tribuunt.  Pvpillo  non  judicanl ,  id  cst  partem 
illius  in  judicio  non  sustentant.  Et  causa  viduoe  non 
iiigrcditur  ad  eos,  quia  iion  dignantur  eara  audire, 


quidquid  urit,  iiiteHigiiur.   Glndius  eito  (ii.'iioia()iJ  ^)  vel  ab  injuriis  defendere,  quoniam  non  habct  mu- 


eos,  qui  Deuin  ad  iracundiam  provocant,  cum  au- 
dierint  ab  illo  :  «  Discedite  a  me ,  maledicti,  in 
ignem  seternum  (itfa(//i.  xxv,  41).  »  Tuncenim,  ut 
scriptum  est|,  «  iiitroibunt  in  inferiora  terrae,  tra- 
dentur  in  raanus  gladii  (Psal.  LXii,  x).  »  Quae,  quia 
sanctus  vir  non  a  semeiipso  dixit,  sed  a  Deo  audi- 
vit,  congrue  subjungit  :  «  Quia  os  Domini  locutuin 
est.  »  Os  eniin  Domini  superna  inspiratio  est,  qux 
in  mente  prophet;e  siiie  vcrboruni  sono  formavit 
omnia,  qu»  foris  ipse  narravit.  Sequitur  : 

Vers.  21. —  «  Quomodo  facta  esi  meretrix  civitas 
fidelis,  plena  judicii?  Justitia  liabitavit  in  ea,  nunc 
autem  horaicidx.  » 

(27)  Alias,  Doniinus  Dcus  c.rerc. 


ncra  qu;e  porrigat.  Tales  crant  principes  Syna- 
gogx,  quando  Salvaior  in  terris  corporaliter  conver- 
sabatur.  Sequitur  : 

Vers.  24.  —  •  Propter  hoc  ait^DoipinuS  (27) 
exercituiim  fortis  Israel  :  Hcu !  consolabor  super 
hostibus  meis,  et  vindicabor  de  inimicis.meis.  » 

Vindicavit  se  Dominus  de  immicis  suis  Judseis 
per  Romaiios.  Unde  et  Dominum  exercituum  se  di- 
cit,  quoniam  exercitus  Romaiiorum  ficet  nescieiiles 
ei  seivierunt,  dum  Jiidseos  ob  nccera  ipsius  peri- 
merent  et  exterminarenl.  Vindicavit  se  de  eis  el 
postquam  occisi  sunt,  quia  poenis  gehennalibus  eos 
tradidit.  Et  In  hac  ultione  faniuiati  sunt  ei  exer- 


39 


HERVEl  BURCIDOLENSIS  MONACHI 


40 


cilus  nngelorum.  For/em  quoque  cum  senseruiil ,  A      Vers.  "27.  —  <  Sion    in   judicio   redimetur  ,    et 
quem  in  passione  puta\erunt  inliimum.  In  quorum      reduceiit  eam  in  justilia. » 


ultione  se  consolundum  asscruit,  quia  malis  actilms 
eorum  conlrisiabatur.  Sed  cum  dicit  ;  Heu!  conso- 
labor,  osiendit  talcra  se  noluisse  consolationem. 
Unde  et  alibi  loquitur  :  <  Nunquid  voluntatis  mex 
est  mors  impii,  dicit  Dominus,  etnonmagis  ut  con- 
verlalur  a  viis  suis  et  vival?  >  (Exech.  xviii,  23.) 
Invilus  cnim  facit,  quando  peccatores  justo  judicio 
cojiipellit, '«  qui  omnes  liomines  vull  salvos  lieri  (/ 
Tim.  II,  4).  »  Deinde  quod  ad  Jerusalem  dicil,  ad 
eam  solummodo  partem  Israelilica;  genlis,  quK 
per  novam  pra;dicationem  creditura  erat  ,  per- 
tinet. 

Vers.  25.  —  «  Et  convertam  ,  >  inquit,  «  ma- 


Sion  quae  dicitur  specula,  plebs  Judaiorum  (29) 
est ,  quae  Chrisli  praestolabatur  adventum.  Hanc 
enim  Chrislus  ipse  veniens  suo  sanguine  redemit 
in  illo  judicio  discretionis ,  de  quo  dictum  est  : 
«  Judica  me  Deus ,  et  discerne  causam  meara  de 
gente  non  saucta  (Psal.  xlii,  1).>  Vel  :  <  Nunc  judi- 
cium  est  mundi,  et  nunc  princeps  hujus  mundi  eji- 
cieiur  foras  [Joan.  xii,  31).  >  Et  pnstquam  redem- 
pta  est ,  reduxerunt  eam  apostoli  ad  gratiam  Re- 
demptoris.  Et  hoc  fecerunt  »n  JMStUin;  quia  justum 
erat,  ul  ea  liliis  implerenlur,  qu*  fuerant  promissa 
palribirK.In  hac  justitia  Petrus  eam  reducore  sata- 
gebat,  cura  diceret  :  «  Vos  estis  filii  propliettirum. 


meam  adte,  etexcoquam  ad  purum  scoriara  B  et  testamenti ,  quod  disposuit  Deus  ad  fatres  no- 


tuajti,  et  auferam  omne  stannura  tuuni.  > 

Vebs.  26.  —  <  Et  rcstituam  judices  tuos  ut  fuerunt 
prius,  et  consiliarios  tuos  sicut  anliquitus.  Poslbaec 
vocaberis  civit.is  jiisti,  urbs  Odelis.  i 

Maniim  suam  ([iiippe  converlit  ad  electara  par- 
tem,  quia  relictis  iiilidelibus  signa  et  miracula  po- 
lenter  per  eos  qui  crediderunt,  operatus  est  ad 
illuminationem  csterorum.  «  Illi  aulem  profecli 
praedicaveruiit  iibique  Deo  cooperante,  et  sermo- 
iiem  conlirmanie  sequenlibus  signis  [Marc.  xvi, 
20).  > 

Et  excoxit  ad  purum  scoriam  eorura  ,  quoniain 
ablata  rubigine  veteris  inlelligcntia;  «  aperuit  illis 
scnsum,  ut  intelligerent  Sci  ipturas  (Luc.  xiiv,  45).»  C 
Et  abslulil  omiie  stannura  eorum,  qnia  ritum  judai- 
zandi  paulalim  ab  eis  removit.  Stannum  quippe, 
quod  argcnti  colorem  liabet,  sed  vile  mctallum  cst, 
doctrinam  Pharisasorum  designat,  qiiae  divinis  elo- 
quiis  videbalur  similis.  Stannura  eral  doclrina  co- 
rum,  de  quibus  scriptum  est :  «  Surrexerunt  autem 
quidam  de  h;eresi  PharisKorum  ,  qui  crediderant 
diccnles  :  Quia  opniict  circumcidi  cos,  prsecipere 
qiioqiie  servare  legcm  Moysi  (Acl.  xv,  5).  >  Sed  hoc 
stannum  abstulit  Dominus  dicente  Petro  :  «  Quid 
tenlaiis  iinponeie  jiigum  super  ceivicem  discipulo- 
runi  ,  qiioil  nfqiio  palres  iiostri  iieque  nos  poriare 
potuimus?  (Ibid.  10.)  > 


stros,  dicens  ad  Abraham :  Et  in  semiiie  tuo  benedi- 
centur  oranes  farailiae  terrse  :  vobis  primum  Deus 
suscilans  Filiura  suura,  misit  eum  benediceiitem 
vobis,  ut  convertat  se  uimsquisque  a  nequilia  sua 
(Acr.  111,25,26). »  Deillisvero,  qui  converti  nolue- 
runt,  subjunctum  esl : 

Vers.  28.  —  «  Et  conteret  scelestos,  et  pcccatorcs 
simul.  » 

Scclesti  namque,  id  est  illi  qui  Dominum  occide- 
runi,  et  c^eteri  peccatores  illius  popiili  in  obsidione 
Jerusalem  simul  contriti  sunt  pestilentia  ct  fame  et 
gladiis.  Scelesios  enira  vocat  homicidas.  De  illis 
quoque  qui  relictoquoiidam  templo  Doiuiiii  conversi 
sunt  ad  idola,  sequitur  :<  Et  qui  dereliquerunl  Domi- 
num  coiisumentur.  > 

Vees.  29.  —  «  Confundentur  enim  ab  idolis,  qui- 
bus  sacrificaverunt.  > 

Nam  et  hi  consumpti  sunt  gladio  Babyloniorum 
et  Assyriorum;  el  confusi  sunt  ab  idolis  suis,  cuni 
in  tempore  necessitatis  juvari  nequiverunt  ab  eis. 
Ad  quos  versa  locutione  subditur  :  <  Et  erubescetis 
super  hortis,  quos  elegeratis.  > 

Vebs.  30.  —  «  Cum  fueritis  velut  quercusdefluen- 
tibus  foliis,  et  vclut  hortus  absque  aqua.  >  Hortos 
elegeranl,  ut  in  eorum  amceuitatc  sacrificarent  ido- 
lis.  Sed  siiper  eis  tunc  erubuerunt ,  quando  facii 
suiit  ul  quercus,  de  qua  decidunt  folia,  etuthortus, 
qui  non  irrigalur  aqua.  Quercus  cnira,  cum   folia 


Et  restituit  judices  Ecclesix,  sicut  fucrant  prius;  0  deponit,  jam  nec  fructura  habet,  nec  foliorura  viri- 
quia,  qu*  patriarchas  ct  judiccs  proplietas  antiqui- 
tus  habuerat,  nuiic  vice  corum  apostolos  ct  pioplie- 
tas  alquc  doctores  accepit.  Undeet  alias  dictum  est 
ei  :  <  Propatribus  tuis  naii  sunt  tibi  fil  i,  consti  • 
lucseospriucipes  super  omnem  terrain  (Psal.  xlvi, 
17).  »  Post  h;cc  non  jam  Synagoga  Judsorum,  sed 
civilas  justi  vocata  est,  id  est  Ecclesia  Christi,  de 
quo  canitur,  quia  «  juslus  Dominus  in  omnibus 
verbis  (28)  suis  {Psat.  cxliv,  17).  >  Qui  et  Jidelis 
est ,  quia  lidclis  Domiiius  in  omnibus  verbis  suis. 
Vel  urbs  ejus  est  fidelis,  quia  fidem  integram  regio 
suo  servat.  Sequitur  : 


ditatera  ;  et  hortus  sine  aqua  nihil  viride  gignit, 
sed  quidquid  in  eo  virebat,  iliarcescit.  Sic  et  isti 
per  Assyrios  et  Chaldseos  omnem  venustatem  pri- 
stini  decoris  et  florem  glorise ,  viroremque  virtutis 
atquc  fruclum  bonorum  suorum  perdiderunt ,  nec 
ad  iniegrum    postea  recuperaverunl.  Sequitur  : 

Vebs.  31.  —  «  El  erit  fortitudo  vestra  ul  favilla 
slupse ,  ct  opus  vestrum  quasi  scinlilla  ,  et  suc- 
cendetur  utrumque  simul ,  et  non  erit  qui  exsliu- 
guat.  » 

Pugnanlibus  Chaldaeis  et  ubsidcntibus  Jerusalem, 
fortiiudo   Judxorum  contrita  et  arida  fuit  u(  faviita 


(28)  Cod,  G.,  i)i  ommDus  viis  suis. 


(29)  Cod.  G.  Hebrceorum, 


il 


CO.MMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  I. 


ii 


sluparum;  et  opiis  rebellionis  corum  sicut  sciiullla  A  subjcctos  prava  quae  agit,  utjusto  Dei  judicio  jara 


gcnuil  igneni ,  q»o  ipsi  crcmarenlur.  Nam  si  coUa 
sua  jugo  ChaKteorum  subjecissesit,  non  perimeren- 
tur.  Unde  Jeremias  :  <  Qui  habilavcrit  in  urbe  hac,  > 
inquit,  «  morietut  gladio  ei  fame,  et  peste  :  q»i  au- 
tem  egcessus  fuerit,  ct  transfugerit  ad  Chaldaeos, 
qui  pbsederunt  vos,  vivet,  et  eritei  aninia  suaqua- 
si  spolium  (Jerem.  xxi,  9).  «  Opus  igitur  eorum  in- 
star  sciutillae  effecit  ignem,  qui  sicut  stupara  incen- 
deret  fortitudinem  eorum  ;  quia,  dum  permanerent 
in  Jerusalem,  ut  se  defenderent;  sic  offenderunt 
Chaldxos ,  ut  nullam  mererentur  clcraenliam.  Et  in 
illa  tribulatione  succeitsum  est  utrumque  simul ;  et 
fortitudo,  et  opus  eorum,  nee  fuit  qui  exstingueret 
ignein  tribulationis  illius,  sed  diutissimc  permissi 
sunt  in  eo  decoqui.  Adhuc  autem  ista,  qu«e  discussi- 
mus,  retractare  libet. 

f  Quomodo,  I  inquit,  <  facta  est  roeretrix  civitas 
fidelis,  plena  judicii?  Justiiia  habitavit  in  ea,  nunc 
autem  homicidae.  (  Civiias  ildeiis  est  Ecclesia,  quae 
Christo  regi  lidem  suam  servat.  Et  ipsa  est  vel  fuit 
plena  judicii,  omnia  recte  dijadicans  et  aequa  lance 
quseque  pensans.  «  Spiritalis  eiiiin  judicat  omnia  (/ 
Cor.  II,  15).  t  Qu«  scihcet  Ecclesia  uon  toia  quideiu 
facta  est,  aut  fiet  unquam  meretrix  ;  sed,  quia  pro- 
pinquaule  mundi  termiuo  tanta  jam  reproborum 
abundat  multitudine,  ut  vix  in  ea  quisquam  justo- 
rum  appareat,  miratur  propheta,  quomodo  tantae 
multitudinis  sensus  corrumpi,  et  castitatem,  quae  in 


nou  linguam  bonam  habeat,  qui  habere  bonam 
actionem  recusat,  quatenus  cum  terrenarum  rerum 
amori  intendilur,de  lerrenis  rebus  seniper  loqualur, 
et  locum  regiminis  quasi  ad  fructum  voluptatis  te- 
neat,  non  ad  usum  laboris.  Argentum  ergo  pradica- 
tionis  hujus  versum  est  in  scoriara  sordida;  locu- 
tionis;  quia  pro  coelestibus  lerrena,  pro  .spiritalibus 
carnalia,  pro  bonis  mala  loquitur. 

Vinum  quoque  ejus,  quo  caeteros  inebriDre  posset, 
vtislum  esl  aqua ;  quia  spiritalem  sensum  Scripturae 
sacrae  suo  sensu  emollit,  ut  delectet  potius  audien- 
tes  quam  corrigat,  nec  eos  igne  charitatis  inflam- 
met,  sed  in  sua  sensualitatis  ^30)  frigore  torpentes 
reraanere  sinat. 

Vel  potius  plebi  dicitur  :  Argentum  tuum  verswn 
est  in  scoriam,  vinum  luum  mistum  esl  aqua;  quia 
jam  raro  quisque  eloquia  divina  populo  Dei  sine  ad- 
niistione  loquitur  mendatiorum,  et  eorum  qu;fi  ad 
sedificationem  non  perti  lent.  Neque  cnii.i  student 
observare  moderni  praedicatores  hoc  quod  ait  Pe- 
trus  :  t  Si  quis  loquitur  quasi  sermones  Dei  (7  Petr. 
IV,  11).  )  Et  argcntiim  plebis  hujus  dicitur  aigen- 
tum  sacri  eloquii,  quod  ipsa  percipit  a  doctoiibus. 
Hoc  quoque  quod  subditur,  evidenter  depingit  mo- 
res  eorum,  quos  nunc  potentia  sseculari  prseditos  vi- 
demus. 

«  Priiicipes  tui  inlideles,  »  et  cajtera.  Infideles 
enim  sunt  sa^culares  isti  principes;  quia  jam  fere 


Christo  est ,  amittere  poluerit,  atque  in  vocem  do-  „  nemini  fidera  servant,  sed  erga  omnes  frauduJenter 


loris  et  admiralionis  erumpit,  dicens  :  Qtiomodo  fa 
cta  est  vteretrix  civilas  jidelis  plena  judicii  ?  Mere- 
trix  enim  facta  est  mukitudo  maxima  populi  hujus, 
qui  Christianitatis  vocabulum  portat ;  quia  legiii- 
mum  virum ,  id  est  Chrisluro  deserens,  fornicatur 
cum  suis  amatoribus,  dum  divinam  voluntatem  fa- 
cere  respuit,  et  immundorum  spirituum  dcsidcriis 
sese  in  voluptatibus  et  peccatis  raolUter  prostituit. 
Nam  et  propheia,  cur  eam  dixeril  factam  meretri- 
cem,  consequenler  insiuuat,  quoniam  jusiitia  qunn- 
dam  habitavitin  ea,  duni  mandatorum  coelcstiura 
observalione  plena  esset.  Nuncauiem  redundal  ho- 
micidis,  qui  aiios  vel  gladio  feriunt,  ve!  odio  habent. 
Nam  «  et  omnis  qui  odit  fratrem  suum ,  homicida 
est  (/  Joan.  iii,  15),  »  et  omnis  homicida  siiic  cha-  d 
ritateest.  Plebsergo,  quaj  justitiara  a  se  expulii, 
et  horaicidis  pleua  esl,  raerito  dicitur  esse  facta  rae- 
retrix  ;  quia  charitatem  sponsi,  qui  Christus  est , 
de*seruit ,  et  adulteris,  qui  sunt  dsniones,  ardenter 
adhajsit.  Sed  et  nonnulli  saccrdotes ,  qui  ejus  mo- 
res  corrigere  deberent,  jam  siraili  perversitate  sunt 
depravati,ut  et  ipsi  vitia  subjectorum  nulriant.  Unde 
sequitur  : 

«  Argentum  tuum  versum  cst  in  scoriam  ,  vinum 
tuum  mistum  cst  aqua.  i  Plerumque-  c-niiu  doctor 
qui  docere  audet,  quod  negligit  agerc,  cum  desieiit 
bona  loqui,  quse  operari  conlempsit ,  docere  incipit 

(30>  Cod,  G.,  insensibililatis. 
Patrol.  CLXXXI. 


aguiit.  Sunt  et  soeii  furum,  quos  tuentur,  et  cum 
eis  dividitnt,  quod  illi  furantur.  i  Omiies  »  iion  so- 
lum  accipiunt,  sed  et  «  diligunt  inunera  ;  quia  non 
amore  justiliae,  sed  cupiditate  pecunise  consulunt 
siibjectis  aut  opitulantur.  Naro  «  sequuntur  relri- 
butiones  :  t  quia  solummodo  illis  bona  faeiunt,  a 
quibus  retributionera  sperant ,  quod  electi  tran- 
scendeie  jubentur  beneficiis,  cuni  audiunt :  <  Si 
bene  feceritis  iis,  qui  vobis  benefaciunt,  quse  vobis 
est  graliii  ?  Nam  et  peccatores  hoc  faciuiit.  El  si 
mutuuiii  dederitis  iis,  a  quibus  speraiis  recipere, 
quse  vobis  est  gratia  ?  Nain  et  peccatores  peccalori- 
bus  foeneiantur^  ut  reclpiant  aqualia  {Luc.  vi,  33, 
54).  >  Hocestsequi  retributiones. 

Piaidicti  vero  principes  «  pupillo  non  judicant,  et 
causa  vidua;  non  ingreditur  ad  cos  ;  >  quia,  dum 
pro  muneribus  cuucta  faciunt,  innocentiam  paupe- 
rura  defendere  negligunt,  in  quibus  terrcna  lucra 
non  speraut  acijuirere.  <  Propter  hoc,  ait  Dominus 
cxercituum  fortis  Israel  :  Heu  !  consolabor  super 
hostibus  meis,  et  vindicabor,  de  iiiimicis  nieis  !  » 
Qui  nunc  malis  actibus  istorum  irritatur,  vindictam 
sumet  de  iilis,  quando  de  eis  vindicabitur.  IJnde  et 
Dominus  exerci/Mum  appellatur  ;  quia  vindictaraper 
angeios  exercet.  Foriis  quoque  Israel  ('.icitur,  quia 
fortis  poteutia  s:ilvabit  humiies,  qui  nunc  aflligunlur 
et  damnabit  potentes  qui  (51)  eis  non  auxiliantur. 

(31)  C.  Cnic.,  potestaies,  qui. 


43 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACfU  U 

euim,  ut  scriptum  est,  i  coiiueilsiiir  mi-  A  actiones  suas,  sed  ab  his  confuDoentur  in  adveotu 


0  Exiguo 

sericordia  ;  potentei  autem  potenler  toniienla  pa- 
tientur,  et  forlioribus  fortior  instat  cruciatio  {Sap. 
■VI,  7,  9).  3  Hostes  et  inimici  ejus  sunt  prsefati 
principes  propter  mala  quse  descripsit  eos  iaceie, 
quibiis  judiciuni  damnationis,  utscriptum  est,irami- 
net.  s"e(!  iisec  maia,  qua;  depinxil  hactenus,  et  qu^ 
in  hoc  Christiano  populo  uiultiplicari  qiiolidie  cer- 
nimus,  per  Eliam  corrigentur,  ut  credinuis,  quia 
Salvalor  iii  Evaugelio  dicit  :  «  Elias  vejiturus  est, 
et  restituet  orauia  iMaith.  xviii). »  Unde  et  hic  sub- 
jungit : 

0  Et  convertam  manum  raeam  ad  te,  et  excoquam 
ad  puruin  scoriam  tuara,  j  ctc.  Avertisse  enim  vi- 
detur  ab  hac  plebe,  qua;  nunc  tol  mala  operalur, 
manum  sanctie  operationis  (32)  suae.  Sed  eum  ve- 
nerit  Elias,  et  resiituerit  omnia,  convertet  ad  eam 
rursus  raanum  suain,  ut  sancta,  sicutolim,  mirabi- 
liter  operctur.  Et  per  Eliam,  inquir,  excoquam  ad 
purum  scoriam  tuam,  id  est  purgabo  ruiiiginem  sa- 
cularis  inteliigentise  de  Scripluris.  Et  auferam  omne 
itagnum  luttm,  id  est  quidquid  falsi  dogiualis  ha- 
bueris  ;  Elias  enini  restiiuet  umnia. 

«  Et  restituam  judices  luos,  ut  fuerunl  prius;  et 
consiliarios  tuos  sicut  anti(iuiius,  »  ut  quse  iu  prin- 
cipio  apostolos  babuisti,  in  Qne  sirailes  habeas  apo- 
slolis  Eliam  et  llenoch,  aliosque  doctores  egiegios 
non  iiiferiores  iis  qui  fuerunt  post  apostolos.  Post 
hmc,  id  est  postquam  hos  libi  dedero,  vocaberis  civi 


6 


judicis.  Sequitur  ; 

s  Erabescetis  super  hortis,  quos  eiegeratis,  cum 
fueritis  velut  quercus  defluentibus  foliis,  et  ^ielut 
hortus  absque  aqua.  s  Hortos  eligit,  quisqTiis  se  ex 
integro  transiloriis  volupiatibus  tradil.  Hortos  cie- 
gerunt,  qui  sui  similibus  in  libro  Sapieutias  dicunt : 
4  Venitc,   et   fruamur  bonis  qure  snnt ,  et  utamur 
creatura  tanquam  in  jirvenlufe  celeriter,  viuo  pre- 
tioso  et  HRguentis  nos  impleamns,  et  non  praeterea» 
iios  flos  temporis ;  coronemus  nos  rosis,  antequam 
niarcescant;  nullom  pratum  sit,  quod  non  pertran- 
seat  luxuria  nostra ;  nemo  sit  exsors  luxuri*  nostrae : 
ublqae  relinqualiius  signa  la>tiiiae,  quoniam  hjec  est 
p.iTs  nostra,  et  haec  esi  sors  nostra  {Saj^.  ii,  6  et 
seqtj.)  j  Eccequomodo  elegerunt  am(Kmtates  horto- 
ruiu,  ct  quid  esl  hortos  cligere?  Super  his  graviter 
eiubescent,  quando  confnsione  pleni  stabunl  ante 
iribunal  aiterni  Judicis.  Tunc  namque  erunt  utquer- 
cus,  ex  qua  defluunt  folia  ;   quia  nullum  Jam  prae- 
leritK  delectationis  fruciom  babelmnt,  el  omnem 
prorsns  decorem  amiitentes,  nudi    remanebunt  ei 
aridi,  atque  ad  comburendura  idonei. 

Erunt  et  sicut  iiortus  al)sque  aqua ;  quoniam  sol 
justiti%,  apparens  io  judicio,  lerrebit  illos,  et  omoem 
bumorem  ac  viriditatem  eurnm  exsiccabit ;  uode 
Jacobus:  «  Exortus  est  sol,  iiiquit,  cum  ardore,  et 
arefecit  feiium,  etflos  ejus  decidit,  et  decor  vullus 
ejiis  deperiit  (iacob.  i,  11).   »  £i  addidit :  <  Ila  et 


tas  usij,  f!l«!-fts^<i«'««,*qu«  nunc  autem  accusans 

o  .        !?.„„..  .>,o......;v    ci.-...  Hivi    C  dives  m  itmenbus  suis  marcescil  (»*««.).»  Scani 

facta  esse  meretrix.  Facta  est  meretiix,  sicul  Cixi-  ^        ' 

tur  * 
mus,  ingens  multitudo  populi  iiujus,  quia  se  ipsam 

diabolo    prostituit  in   voluptalibus.  Sed  postquam 

Elias,  qui  reslituetomnia,  i-feduxerit  eam  ad  castum 

amoiem  iegilimi  viri,  non  jam  raeretrix  vocabiiur, 

seJ  civitas  justi,  id   est  plebs   Dei.Elquia  deiude 

\eniet  dies  judicii,  congrue  subditur  : 

t  Sion  iii  iudicio  redinii:tiir,  >  etc.  Siou  nauique, 

id  esl  Ecclesia  justorum  rediuietur  ab  iis  miseriis  in 

illo  judicio,  de  qua  redemplioiie  dicit  ipse  Salvator? 

.:  Pvcspicite  et  levate  e jpita  vestra,  quoiiiam  appro- 
pinqu.ivit  redemptio  vestra  (Luc.  xxi,  28).  »  Et  re- 

ducetil  eam  angeli  in  justitia,  quoniam  «  millet  Fi- 

lius  bominis  angelos  suos  cuni  tuba,  et  voce  magna, 

et  congregabuiil  electos  ejus  a  quatuor  ventis  (Muiih, 

XXIV,  51),  II  et  tujic  conterei  simul  scelestos,  id  csl 

intcrfeciores  sanctorum  et  alios  peccatores;  et  qui, 

ab  Aulichristo  seducti,  dereliquerunl  Dorainum,  con- 

sumeiilur  seternabbus  suppliciis.  Con/'u/i(icn(ar  eniiu 

ab  idolis,  quibus  sucrificavcrunt.  Uiolis  sacrificasse 

dicuutur,  quia   juxta    Udem  apocalypsis   Jouunis 

11  adoraveruni  draconem,  qui  dedil  putestatera  be- 

slia-,  el  adoraverunt    bestiam    et    iioagincni  ejus 

(Apoc.  xiii,  4e(  seqq.);   »  aut  habiieiunt  cbaracle- 

rem  ejus  m  df  xlera  maiiu,  et  iii  froiiiibus  suis,  aut 

nomen  ejus,    aut   niimerum  nominis  ejus  (.Ipoi-. 

Jiiv,  9).  Talibus  idolis  sacrificavcruiit  ucquisbimas 


(  Et  erit  fortitudo  vestra  ut  favilla  slupse,  ei  upus 

vcstrura  quasi    scintilla.  et  succendetur  ulrumque 

simiil,et  oon  erit  qui  cxsttnguat.  i  Iniquorura  for- 

titudo,  qui  contiUunt  in  virtutc  sua,  et  pro  vitse  bu- 

jus  coiicupisceniiis  lot  labores  foniter  tolcranl,  erii 

in  resurreclione  conirita  et  arida,  et  ad  concreman- 

dum  apia  uifavilla  stupne.  liude  et  alias  dictum  est : 

«  Stupa  collccta  Synagoga  peccantiura,  ct  coosum- 

maiio  illorum  llamraa  ignis  (Eccli.    xxi,  10).  j  Et 

opus  illorum  quasi   scinliiia   erit,  quando  iiicipiet 

eos  incendere  recordario  malurum,  qua  fecerunt, 

quoniara   scriptum  est :  «   Venient  in  cogiuitione 

j.  pcccaiorum  suorum  (imidi,  et  tradudcat  illos  ex  ad- 

verso  iniquitates  ipsorum  [Sap.  iv,  20).  i  JNam  sic- 

ut  scintilla  nutritur  in  stupis  et  incendit  eas  ,  sic 

peccatorum  suorum  memoria  fiet  istisiuchoatioper- 

petu*   concremalionis  ;    et   postquam   audicrinl  : 

«  Discedilc  a  me,  malcdicti,   in   igncm    siernum 

(Matth.  XXV,  41),  »   succcndelur  vtrumque  simulia 

gehenna,  et  ipsi  sciiicet  et  opus  eorum.  c  Etenim 

quod  factum  est,  cum   illo  qui  fecit  tormenla,  pa- 

tietur  (Sap.  xiv,  lO);  »  sicut  vir  sapiens  loquilur  : 

Ei  non  erit  qui  exitinguat :  quoniara  «  verinis  eo- 

ruin  iiou  morietur,  ct  ignis  eorum  non  exsting^ue- 

tur  (Isa.  Lxvi,  24;.  > 


(32)  Cud.  G,,  actionis 


43  COMMENT 

CAPUT  II. 

VEas.  I. —  J  Verbum,  quod  \idit  Isaias,  liiins 
Amos,  super  Jiiilam  et  Jerusalera,  t 

Novum  orsurus  sermonem  prsmittit  novum  titu- 
lum,  ut  ea,  qu;e  sequunlur,  distinguat  a  siiperiori- 
bus.  Qui  se  verbum  nequaquam  audisse  dicit,  sed 
vidisse;  quia,  quando  rion  persubjeclani  crealuram, 
sed  per  semetipsum  Dominus  loquitur,  de  verbe 
ejus  sine  verbis  ac  syllabis  cor  audieniis  docetur. 
Deo  enim  quasi  quadam  verba  nobis  dicere  est  oc- 
culta  vi  ea,  quse  agenda  sunt,  intimare,  et  cor  ho- 
minii  gnarum  non  adliibito  strepitu  aetcrnitatis  ser- 
inDne  doctum  repente  de  absconditis  reddere. 
Nam  quia  auditus  ea,  quae  flunt  ad  se,  noii  simul 
omnia  dicla  coraprehendit,  quippe  qui  et  causas 
per  verba,  et  particulatim  verba,  per  syllabas  per- 
cipit?  visus  autem  in  eo,  quo  se  dirigit,  lotam  su- 
bito  eJ  siraul  apprehendil ;  Dei  locutiu  ad  nos  in- 
trinsecus  facta  videlur  potius  quam  auditur;  quia 
duni  semetipsam  sinc  mora  sermonis  insinuat,  re- 
penlina  luce  nostra;  ignorantiae  lenebras  illustrat. 
Bene  itaque  propheta,  verbum  se  vidisse,  testatus 
esl;  quoniam  in  secreto  visionum  coelestiura  luci- 
dissimo  mentis  intuitu  simul  tolum  cogiKivii,  quod 
non  simul  loium  foras  loqui  potuit.  Vt(/i(  aulem 
super  Judam  e(  JeTusalem  ;  quia,  quse  vel  Syiiagogae 
vel  Ecclesiae  ventura  erant,  divinilus  agiiovil.  Judas 
nanique  primo  Judsc.orum,  ac  deinde  Christiaiioruiii 
popuius  inielligilur  :  et  Jerusnlem  prinio  Synago- 


IN  ISAIAM  JLIBRI  OGTO.  -  LIB.  L  46 

A,      »  Erit  in  novissimis  diebns  praeparatus  mons  do- 


miis  Doraini  in  vertice  montium.  t  Domus  Domini 
Israeliticus  populus  fuit.  Mons  ergo  domus  Domini 
ille  appellatus  est,  qui  ex  Israelitico  populo  incarnari 
dignatus  est.  Fuerunt  autem  iii  eodera  populo  sancti 
viri,  qui  montes  jure  vocarentur,  quia  per  vitae  me- 
ritum  ad  coelestia  propinquabant.  Sed  incarnatus 
Unigeniius  istis  moiitibus  scqualis  non  fuit,  quia 
merita  omnium  ex  sOa  div^initate  trausceiidit.  Unde 
et  recie  mons  super  verticera  raontium  dicilur,  quia 
ex  divisrltate  sua  inventus  e.^t  eliam  super  cacuraina 
Sanctorum,  u!  qisi  multura  in  Deo  peffecerunt,  ejus 
vestigia  vis  potuissent  tangere  ex  vertice  cogitatio- 
nis.  itaque  prwparatus  est  in  vertice  montium; 
quia  inter  homines  apparuit  super  omnem  prophe- 
tarmn  et  apostolorum  celsiludinem  ;  et  elevalus 
super  colles,  quia  desigiiavit  et  alios  septaaginta 
duos  {Luc.  X,  1)  discipulos,  qui  subliiues  quidem 
fueruni,  sed  tamen  apostolis  inferiores,  ut  moiiiibus 
colles.  Ipse  enira  super  cos,  qui  fldem  susceperunt, 
elevalur.  Omiies  quoqiie  excellenies  sancti,  qiii  apo- 
stolos  seculi  sunl,  in  cainparalione  eorum  colles 
vocari  possunt.  Sequitor  ;  «  Et  floent  ad  eum  om- 
nesgentes.  > 

Vers.  3.  —  /1  Et  ibunt  popiili  multi  et  dicent  : 
Venite  ascendamtis  ad  montem  Domini,  et  ad  do- 
raum  Dei  Jacob,  et  docebil  nos  vias  suas,  et  aiubu- 
labimus  in  semitisejiis.  » 

Quia  per  praedictos  montes  el  colles  totus  orois 


gam,  deinde  Ecclesiam   significat.   Propheta  vero,  r  ad  Cbristum  erat  converiendus,  recle  subjunctum 


(juod  viderat  nanare  incipiens  subdit  : 

Vers.  2.  —  a  Et  erit  in  novissimis  diebus  prsepa- 
ratus  mons  domus  Oomini  in  vertice  moniium,  et 
elevahitur  super  coltes,.  » 

Sed  qu3E;reiidura  est,  cur  incipiat  dicens  :  Et  erit, 
et  non  potius  ,  Erit.  Et  namque  est  copiilativa  con- 
juDCtio ;  et  scimus,  quia  uon  conjungitur  sermo 
subsequens  nisi  sernioiii  pra;ccdenti.  Hoc  autem  quod 
nunc  in  exordio  narrationis  hujus  loquilur,  conti- 
nuari  superioribus  dictis  non  potest,  quia  pr.ietitu- 
lationis  interpositione  sequestratur  ab  eis.  Quare 
ergo  inchoat,  dicens  :  Et  erit,  cum  non  sit  sermo, 
cui  iste  subjunj^alur?  Sed  hac  iii  re  scienduni,  quia 
sicut  nos  corporalia,  sic  proplielarum  sensus  sp  ri- 
talia  aspiciunt,  eisque  ct  iUa  sunt  prasentia,  quae  D 
noslrje  ignorantiae  absentia  videntur.  Unde  lit,  ut 
in  mente  proplietaruin  ita  conjuncta  sint  exteriori- 
bus  interioia,  quaienus  siraul  utraque  videant,  sl- 
mulque  in  eis  liat  et  iuius  verbum,  quod  audiuut, 
et  foris,  quod  dicunt.  Paiet  igitur  causa,  cur  in- 
choavU,  dicens  :  Et  crit  ;.quia  illi  verbnra,  quod 
foris  protulit,  illi  verbo,  quod  intus  audierat,  con- 
junxit.  Continuavit  itaque  verba,  quae  foris  protuiit 
vigioni  intimx,  idcirco  incoepit,  dicens  :  Et  erit  in 
novissimis  diebus.  Subjungit  cnim  hoc,  quod  exte- 
rius  loqui  inchoat,  ac  si  et  illud  foris  sit,  quod  in- 
tus  videt.  Dies  autera  novissimos  appellat  teinpus 
evangelicae  pra;dicalionis.Noseiiim  sumiis, « Inquos 
fiiies  saeculorum  dcvcnerunt  (/  Cor.  x,  11).  » 


est :  El  jluent  ad  eitm  ^enles,  et  ibunt  populi  multi. 
Quia  vero  plurimi  eoruni,  qui  convertebantur,  sese 
vicissim  ad  conversionem  exhortabantur,  congrud 
dicturi  csse  nieiiiorati  sunl :  Vejiiie,  ascendamus  ad 
montem  Domini,  et  ud  domum  Dei  Jacob,  id  est  ad 
Christura  el  ad  Ecclesiam.  Et  docebit  nos  vias  suas. 
Vla  aalera  ejus  pax,  via  ejuS  humilitas,  via  ejus  pa- 
tientia  est.  Nara  in  mundura  ad  opprobria  ei  ad 
contuinelias,  et  ad  passionem  venit,  et  adversa 
ajquanimiter  pertuiit,  prospera  forliter  vitavil,  et  ad 
aeieriiae  vitae  praemia  iiivilavit.  Has  vias  ergo  suas 
docuit  eos,  qui  post  ad  fidera  venerunt,  ul  sequC- 
lentur  vestigia  ejus.  t  Qui  enira  dicit  se  in  ipso 
raanere,  debet,  sicut  ille  arabulavil,  et  ipse  ambuiare 
(/  Joan.  11,  6).  »  Sed  unde  sensus  iste  gentibus  esser, 
fulurus,  ut  ad  Chrisiura  couUuerent,  subjuuclum 
est : 

«  Quia  dc  Sion  exibit  lex,  et  verbum  Doraini  de 
Jerusalem.  »  Lex  enim  Moysi  et  verbum  praedica- 
tionis  evangelicaa  ab  Jerusalem  per  apostolos  in  uni- 
versum  orbem  exivit,  et  omnes  gentes  vias  suas  do- 
cuit.  Sequitur  : 

Vers.  4.  —  (i  Et  judicabit  genles,  et  arguet  po- 
pulos  multos.  II 

Judicavit  genies  sermo  Domini ,  quia  mauiiam  eo- 
rura,  ut  ad  bonum  converterentur,  damuavit,  atque 
populos  inlidciitatis  eorum  arguit,  ut  resipiscerent. 
Vel  ideo  gentes  dicit  judicandas,  quia  erediturae 
erant.   i  Qui  enira   non  credit,  jara  judicatus  est 


i7  HERVE!  BURGlDOLENSiS  MONACHI  i8 

(Joan.  iii,  i8).  I  Populos  autem,  id  est  Judaeos  non  A  sunt  nunc  opihus  ut  olitn  patres  eorum.  Vel  iniqui- 


judicandos,  sed  arguendos,  quod  ad  se  missum  Fi- 
lium  Dei  non  receperunt.  Sequilur  : 

t  Et  conflabunt  gladios  suos  in  vomeres,  el  lan- 
ceas  suas  in  falces.  »  Hoc  in  eis  cernimus  inipleri, 
qui  pro  Christo  arma  deserunt,  et  religiosam  vitam 
ducentes  excolunt  terram,  ut  es  justo  labore  sibi 
Tictum  acquirant.  Sequitnr  : 

<  Non  levabit  gens  contra  gentem  gladium,  nec 
esercebuntur  ultra  ad  prselium.  >  Unitas  lidei  et 
charitatis  omnes  gentes  in  Chrlslo  pacificavit,  ut 
nunquam  gens  contra  gentem  gladium  arripial,  Nani 
justorum  Ecclesia,  quae  per  oranes  gentes  est,  gla- 
dium  adversus  quemquara  levare  prohibetur,  cun» 
audii  a  Domino  :  <  Qui  te  percutit  in  unam  maxil- 


tatibus  et  idololatriK  sordibus  repleli  sunl  nf  olim 
ante  legem.  Et  augures  habuerunt,  ut  gens  Philisti- 
norum  habere  consueverai;  quia  niagos  et  ariolos 
consulebant  sicut  et  gentes,  qux  notiiiam  Dei  non 
acteperant.  Et  pueris  atienis  adhoBserunt,  quia  etiam 
alienigenas  pueros  quKrebant  ad  conimiiteudum  illud 
abominabile  ilagitium.  Qui  divitiis  intelliguntur  re- 
pleti,  nunc  expouitur  quomodo  repleti  sunt  ut  olim, 
cura  subditur  : 

Vers.  7.  —  c  Repleta  est  terra  argento  et  auro, 
et  non  est  finis  ihesaurorura  ejus.  > 

Vers.  8.  —  I  Et  replela  est  terra  aquis  et  innu- 
merabiles  quadrigae  eius.  » 

Non  esl  fmis  thesaurorum  ejus;  quia  semper  ava- 


lara,  prael)e  ei  et  alteram ;  el  ab  eo,  qui  aufert  libi  B  rus  eget,  non  quo  thesauri  finera  non  habeant,  sed 

vestiraeutum  etiam  tunicam  noli  prohibere;  omni 

aulem  peteiiti  te  tribue,  et   qui  aufert,  qu*   lua 

sunt,  ne  repetas  (tuc.vi,29,  30). »  Gens  ergo  contra 

gentem  non  ievatgladium?  quia  sanctorum  Ecclesia 

in   cunctis  gentibus   haec   praecepla   cuslodil.   Ista 

quippe  seutentia  de  electis  solummodo  protata  est, 

qui  t  digne  »   ambulant  t  vocatione,  qua  vocati  » 

sunt,  «  cum  omni  humilitatc  et  mansuetudine,  cum 

paiientia    supportantes    se  invicera    cum    chari- 

tate,  sollicili  servare  unitatem  Spiritus  cum  viuculo 

pacis  (Epkes.  iv,  1-4).  »  Nam  perversis,  qui  nomeu 

Christiauitatis  habere  videntur,  ei  pro  temporalibus 

discordias  et  pugiias  faciunt ,  improperat  Jacobus  : 


quo  possidentium  animus  non  impleatur.  Et  innu- 
merabiles  quadrigtB  ejus.  Quia  dignum  numero  non 
est,  quod  contra  Dei  iinperium  possideiur.  Les 
enim  prohibuit  regibus  Israel  equos  et  currus  mul- 
liplicare  (7  flej.  viii,  11).  Sed  queraadniodum  ini- 
quitatibus  et  idololalria  repleti  sunt  utolim,ostcndit 
sermo  subjunctus,  quo  dicitur  :  i  Et  repleta  est 
terra  idolis;  opus  manuuui  suarum  adoraverunt 
quod  fecerunt  digiti  eorum.  » 

Vers.  9.  —  « Et  incurvavit  se  horao,  et  humilia- 
tus  cst  vir. » 

Nam,  sicut  olim  in  iEgypto  serviebant  idolis,  ita 
et  nunc  fecerunt,  atque  coram  simulacris  se  incur- 


t  Concupiscitis  et  non  babelis,  occiditis  et  zelatis,  „  vaverunt ;  quod  tamen  non  ad  adventum  Domini,  sed 


et  non  habetis  (iiS)  adipisci,  litigatis  et  belligeratis 
(Jac.  sv,2).  »  Electorum  autemEcclesia,  quae  de  gen- 
tibus  universis  congregata  est,  pugnare  nescil  ad 
invicem,  pro  quibus  oravit  Salvator,  diceus  :  «  Ut 
oinnes  unum  sint  sicut  tu  Pater  in  me,  et  ego  in  te, 
ut  ipsi  iu  nobis  uiium  siiit ,  ut  mundus  credat  quia 
tu  lue  misisii  (Joan.  xvii,  21).  »  De  quibus  et  Psal- 
niisla  dicit :  t  Pax  niulia  diligenlibus  iegem  tuam, 
et  non  est  illis  ecandalum  (Psat.  cxviii;  165).  »  Ueiie 
itaque  vocatis  ad  Chiisium  gentibus  dictum  cst, 
quia  non  tevabit  gens  cuntra  gentem  gladium,  nec 
exercebuntur  ullra  ad  prwlium.  Post  ha;c  Judaicam 
plebem  ad  hujus  gratiaj  novilalem  invilat  sub- 
deiido : 


ad  siiperiora  tempora  referendum  est.  Quia  quando 
Salvaior  iu  carne  apparuit,  non  colcbant  idola,  sed 
antiquis  teuiporibus  ea  coluerant,  sicut  et  ca;tera, 
quae  scripta  sunt,  perpetraverunl.  Nara  cuni  eos 
propheta  dixisset  a  Deo  projectos,  coepit  ostendere 
mala  quse  jam  ipsi  fecerant,  et  opera  quibus  dedili 
eranl,  quaudo  projecti  sunt,  ut  ob  nieriium  niinis 
perversitalis  suae  illos  declararet  esse  projecios. 
Uiide  el  post  descriptionem  taniarum  jniquiiaium 
subjiingit,  dicens  Domino,  cui  hactenus  locutus 
est  : 

«  Ne  ergo  dimittas  eis.  »  Nam  sic  populus  illc 
offendit,  ut  jam  reinissionem  peecatorum  obtinere 
non  possit,  quoniam  Christum,  qui  solus  a  peccatis 


Vers.  S.  —  «  Domus  Jacob  venite,  ambulemus  in  d  liberat ,  suscipere  noluit.  <  Impossibile   cst  enim 


lumine  Douiini.  » 

id  est,  gressus  bonorum  operum  ponaraus  iii  luce 
Evangelii.  Videns  autem  eos  obstinatis  animis  in 
vetustate  perseverare,  subito  conversus  ad  Do- 
minum,  cur  eos  ad  lumen  venire  monuerit  indical, 
diceiis : 

Veri».  6.  —  «  Projecisti  enim  populum  luuni,  do- 
mum  (54)  Jacob.  » 

Id  cst,  gentera  Judaeorum  ob  perfidiam  expulisti. 
Et  causas  projcclionis  eorum  adjungit,  dicens  : 
I  Quia  repleli  sunt  ut  olim,  et  augurcs  habuerunt  ut 
Pliilislhim,  cl  pueris  alienis  adbaescrunt.  »  Hepteti 


sanguine  hiicorura  et  tauroruni  pcccala  auferri 
(Ucbr.  X,  4). »  Unde  eis  et  ipse  Dominus  aii:  t  Dixi 
vobis,  auia  moriemini  in  peccalis  vestris  :  si  enim 
non  credideritis,  quia  ego  sum,  moriemini  in  pcccato 
vestro  (Jaan.  viii,  24). » 

Possumus  auiera  doiinim  Jacob  iiiielligcre  plebem 
fidelium,  quia  de  Christo  diclum  est:  «  Dabit  illi 
Dominus  Deiis  sedem  David  patris  cjus,  el  regnabit 
in  domo  Jacob  in  xternum  (Luc.  i,  32). »  In  qua 
scilicet  domo  mali  cum  boiiis  pcrmisti  sunt,  et  oni- 
nes  eodem  Cliristianitaiis  vocabulo  communilcr  ap- 
pellanlur.  QuoJ  autem  nunc  Ue  domo  Jacob  diciiur, 


(33)  Alias,  nonpoteslis. 


(34)  Cod.  G.,  aomus. 


.49 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  -  LIB.  I. 


Sd 


non  de  juslis,  sed  de  hac   mullitudine  peccanliuni,  A  Isaias  pueros    alienos  vocat;   et  quod  ibi  dieitur : 


quse  Clirisli  nomen  adhuc  confitelur,  dcbet  inlelligi. 
Quibus  recte  dicitur:  Domus  Jacob  veniie  et  ambu- 
lemus  in  lumine  Domini ;  «quia  lux -venit  in  mun- 
dura,  et  dilexerunt  homines  magis  tcnebras  quam 
lucem,  Oninis  enim  qui  male  agit,  odit  luccm  et  non 
venit  ad  lucem,  ut  non  arguanlur  opera  cjus ;  qui 
autem  facit  veritatem,  -venit  ad  lucem,  ut  manife- 
stenlur  opera  cjus,  quia  in  Deo  sunt  facta  (Joan.  iii, 
10  et  seqq.).  » 

Dicit  ergo  peccantibus :  Veniie  et  ambulemus  in 
lumine  Domini.  Ac  si  dicat:  t  Abjicianius  opera  te- 
ncbrarum  (Rom.  xiii,  12),  «  et  «  ut  fllii  lucisainbu- 
leinus.  Fructus  eniin  lucis  est  in  onini  bonilaie  et 
justitia  et  veritate  (Eplies.  v,  8).  >  Ambidemus,  dicit, 


insanivit  in  amatores  suos,  boc  est,  quod  hic  dicit  : 
Etpueris  alienis  adliwserunl.  Quod  aulem  dixerat: 
Jlepleti  sunt  ut  olim,  consequentcr  aperit,  dicens  : 
Repletaest  lerra  argento  et  auro,  el  non  est  finis  the- 
saurorum  ejus.  Et  lepleta  est  terra  ejus  equis,  el  innu- 
merabiles  quadrigoe  ejus.  Et  manifeslum  est  quia 
popiilus,  qui  talia  sectatur,  non  quaerit  coelesiia. 
«  Non  enim  potestis  Deo  servire  et  maminonse  (Matlh. 
VI,  24.),  I  id  est  diviliis.  Ubi  et  mysiice  subditur: 

Et  repleta  est  terra  idolis.  Nam  qiiid  idolorum 
nomine  designeiur,  ostendit  AposloIus  :  «  et  avari- 
tiam,  >  inquit,  <quae  est  idolorum  servitus  (Co/o«s. 
111,  5).  >  Quia  ergo  populus  iste  prsdiclas  opes  per 
avaritiam  congregat,  recte  dicitur,  quoniam  repteta 


quia  Catholicis  loquitur,  et  idciixo  secum  eos  ad  B  est  terra  ejus  idotis.  Sequitur  .  Opus  manuum  sua- 


bene  agendum  hortatur.  Sed  quia  illi,  monitionem 
ejus  sequi  coiitemnentes,  pertinaciter  in  tenebris  o- 
perum  maloruin  perseverant,  deserit  eos,  et  ad  Do- 
minum  conversus,  terribilem  mox  senteutiam  de 
ipsis  profert :  Projecisli  populum  tuu.m  domum  Ja- 
cob,  quia  repleli  sunt  ut  olim.  Repleti  sunt  divitiis, 
quas  avide  congrogaverunt,  et  retinent  sicut  olim, 
antequam  ad  Christum  advenisseut,  et  ideo  projecti 
sunt  ab  illo.  Ipse  enim,  projicienseos,  dicit :  *  Omnis 
ex  vobis  qui  non  renuntiat  omnibus  quse  possidet, 
non  potest  meus  esse  discipulus  (Luc.  xiv,  33).  > 

Subduntur  et  aliae  causae,  propter  quas  projecit 
illos.  Quoniam  augures  liabuerunt  ul  Philisthiim,  id 
est   matheinaticos    et  divinos,  consuluerunt  sicut 


rum  adoraverunt,  quod  fecerunl  digiti  eorum.  Opus 
manuum  suarum  adoraverunt;  quia  malura,  quod 
quisque  specialiter  operatur,  hoc  quasi  proprium 
Deum  colit,  sicut  edaces,  «  quorum  Deus  venter  esi 
(Philip.  111,  19).  >  Sequitur: 

«  Et  incurvavit  se  homo,  et  humiliatus  est  vir.  » 
Ad  supernam  lucem  intuendam  homo  conditus 
fuerat ;  sed,  peccatis  exigentibus,  foras  missus  mentis 
suse  tenebras  portat,  superna  non  appetit,  infinnis 
intendit,  coelestia  non  desiderat,  terreua  semper  in 
animo  versat.  Jncurvavit  igitur  se  homo,  et  hwniliu- 
tus  est  vir.  Omnis  enim  peccator,  tcrrena  cogiians 
coelestia  uon  requirens,  sponte  incurvatus  est;  quia 
dum  desideria  inferiora  sequitur,  a  mentis  su»  re- 


ethnici.  Et  pueris  alienis  adhaeserunt,  id  est  immun-  C  ctjtudine  inclinatur.  Terrara  quippe   semper  intue- 


dis  spiritibus  in  perpetratione  maloruro  velul  in  for- 
nicalione  delectabiliter  cenjuncti  sunt.  Unde  ad  Eze- 
chielem  Dominus  ait :  e  Fornicata  esl  OoUa  super 
me,  et  insanivit  in  amatores  suos,  in  Assyrios,  pro- 
pinquantes  principes  et  magistratus,  juvenes  cupi- 
dinis  omnes  (Ezech.  xxm,  5). »  Oollam  quippe  vocat 
Samariam.  Et  quid  per  Samariam  nisi  multiiudo 
ista  peccaniiura  exprimitur?  Quid  per  amatores  ejus 
Assyrios  nisi  maligni  spiritus?  Assyrii  naraque  coar- 
guenles  sive  convincentes  inteipretautur;  ct  daemo- 
nes  vocantur  Assyrii,  qiioniani  quos  nunc  in  raali- 
tia  sibi  sociant,  in  fUturo  nidicio  accusant  et  con- 
vincunt.  Fornicata  est  igitur  OoUasupervirum  suura, 
et  insanivit  concupisceutia  in  amaiores  suos ;  quo- 
niam  plebs  ista,  quse  Christo  desponsata  fueral, 
mandata  Christi  contcranit,  et  desideria  maliguorum 
spirituum  iibentissime  facit.  QUi   sunt  principes  et 


tur,  qui  incurvus  est,  et  quo  pretio  sit  redemptus, 
non  meminit,  quia  ima  quserit.  Propter  quae  omnia 
subditur  :  t  Ne  ergo  diraittas  eis.  j  Damnabilia 
enim  sunt  universa  hsec,  et  iis,  qui  talia  faciunt, 
vepente  superveniet  dies  ultionis  seternae.  Uiide  et 
sequitur : 

Vers.  10.  —  « Ingredere  in  petram,et  abscondere 
in  fossa  humo  a  facie  timoris  Domini,  ei  a  gloria 
majestatis  ejus.  > 

Petra  veio  duritiam  cordis  nostri  designat,  pe- 
;ram  quippe  ingrediinur,  curn  cordis  nostri  duriliam 
penetramus :  alque  a  facie  timoris  Domini  in  fossa 
humo  abscondimur,  si  terrenas  cogilationes  egeren- 
jv  tes,  ab  ira  districti  Judicis,  in  humilitate  inentis 
nostras  celamur.  Quo  enim  terra  plus  iei  iendo  pro- 
jicitur,  eo  pavimentum  semper  inferios  demonstra- 
tur.  Unde  et  nos  si  a  nobis  studiosiiis  terrenas  co- 


raagistralus  adversariae  partis,  quia  i  non  est  nobis      gitationes  cjicimus,  quo  apud   nos    abscondaraur. 


coUuctatio  adversus  earnem  et  sanguinem,  sed  ad 
versus  principalus  et  potestates,  adversus  mundi  le- 
ctores  tenebrarum  harum  (Ephes.  vj,  12).  > 

Qui  etjuvenes  cwpirfuiis  appeliantur,  quoniam  ad 
animarurn  corrupiionem  fervent,  et  dum  pravas  de- 
lecialiones  suggcrunt,  seipsos  velut  speciosos  inte- 
rioribus  oculis  deceptaj  menlis  osleiidunt.  t  Ipse 
cnim  Satanas  transfigural  se  in  Angelum  lucis  (// 
Cor.  XI ;  li).  >  Itaque  maligiios  Spiritus,  quos  Eze- 
chiel  Aisyrios,  juvenes  cupidinis    appellat    nunc 


humilius  invenimus.  Ecce  enim  quia  divini  judicii 
dies  imminet,  quasi  ipsa  jam  timoris  ejus  facics  ap- 
paiet;  lanto  magis  necesse  est,  ut  unusquisqiie 
ilium  tenibilius  timeat,  qaanto  jara  gloria  majesta- 
iis  ejus  appropinquat.  Quid  ergo  agendura  est, 
quovefugiendum.?Quo  enim  quis  latere  eum  po- 
terit,  qui  ubique  cst?  Sed  ecce  pelram  ingredi,  ac 
fossa  humo  occuliari  praecipimur,  ut  cordis  nostn 
duriliam  dirumpentes,  eo  iram  invisibilem  decline- 
mus,  quo  ab  aniore  visibilium   apud  nos  in  corde 


U  HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI  S2 

subtrahimur,  ut  cum  pravae   cogitationis  terra  eji:- 4.  taliun  ct    elevatnna    sicut   cedros   Libani   (Psal. 
citur,  mens  apud  se  ipsam    lanto   lutius,  quanto  et 


humillas  abscoiidatur.  Poslquam  autem  prophela 
consilium  pnEmisit,  quomodo  quis  ab  ira  diei  illius 
occultari  posset ;  de  jllis  jam,  qui  sic  ab  ea  seipsos 
abscondere  negligunt,  subjungit: 

V^RS.  H.  —  «  Oculi  sublimis  (35)  hominis  humi- 
liali  sunt,  et  incurvabilur  aitiludo  virorura  ;  exal- 
tabilur  autemBoniinus  solus  in  die  iila.  t 

Adhuc  futurum  exspectatur  judicium  ,  et  jam 
quasi  de  praelcrito  diciiur  :  Oculi  sublimis  kominis 
humiliati  sunt.  Sed  apud  Deum  jam  factum  est  ju- 
dicium.  i  Qni  enini  non  credit,  jam  judicalus  est 
(Joan,  in,  18).  s  Licet  ergo  tenena  polestate  subli- 
mis  adhuc  fosis  appareat  quilibet  impetus,  jam  ta- 


xxxvi,  35 

Quercus  auiem  ingentes  et  robusue  sunt  arbores. 
Basan  vcro  bruchus  sive  pinguedo  dlcitur.  Et  quid 
per  bruchum,  qui  pene  totus  est  venter,  nisi  eda- 
cilas  et  ventris  ingluvies  intelligi  polest;  sed  et 
pinguedo  cx  assidua  ciborura  abundantia  nascitur. 
Qnid  ergo  quercus  Bnsan,  nisi  eos  designant,  qui 
ob  potenliam  saeculareni  et  ob  firmatam  cordis  ela- 
tionem  grandes  et  rigidi  sunt,  atque  pcr  ventris  in- 
gluviem  saginanl  carnem  ?  Jure  igilur  veniet  dies 
ultionis  super  omnes  cedros  Libani  sublimes  ei  ere- 
clas,  et  super  omnes  quercusBasan.  Sed  eiper  montes 
excelsos  inteliigi  possunt  reges  et  imperatores  su- 
perbi,  atque  per  coUes  eievalos  cbnsules  cateri   et 


iTien  inlus  anlc  Dei  oculos  liiiinilialus  est,  atque  de-  B  principes  elati,  quibus  ullio  debila  superveniet. 


jectns.  Vel  quod  ait  :  Ocuti  subttmis  liominis  humi- 
liati  sunt,  potest  intelligi  dixisse  pro  eo  quod  est, 
hiiiniliabuntur.  Et  iste  sublimis  homo  specialiter 
ille  u  filiiis  perditionis  »  potest  accipi,  qui  «  adver- 
satiir  et  exlollilnr  supra  onine  quod  dicitur  Deus, 
aut  quod  colilur,  quem  Dominus  Jesus  interficiet 
spirilu  oris  sui,  ct  deslruct  ilUistrationc  advenlus 
sui  {II  Thess.  u,  4). « 

t  El  incurvabitur  altitudo  virorum.  9  Quia  a  om- 
nis,  qui  se  esaltat,  humiliabitur  {Luc.  xiv,  II).  n 
Exaltabitur  autem  Dominus  solus  in  die  illa.  Quia 
tunc  perfecte  complebitur  quod  dictum  est :  «  Om- 
nia  subjecisli  sub  pedibus  ejus.  Niinc  aulem  necxlum 


Qyid  vero  per  turrim  excclaam,  nisi  quKlibel  ani- 
ma  siiperbieiis  cxprirailur,  qiiae  caeleris  in  hoc 
mundo  foMi  potentia  supereminet?  Et  quid  per 
miiTum  7nunitum,  nisi  divites ,  qui  muniuntur  suis 
Opibu.s,  et  alios  male  agentes  muniunt  et  protegunt' 
El  super  hos  igitur  ventura  est  dies  Doniini.  Mulcis 
vero  appellatioiiibus  designavit  superbas  pote- 
stalcs  saicull,  quia  multae  sunt  in  hoc  rauiido 
dignitates  ,  per  quas  multi  perdiiionem  sibi  ac- 
quirunt. 

Tharsis  aulem  mare  dicitur.  Et  quid  est  mare, 
nisi  sseculum  istud  ?  Quae  sunt  ergo  naves  Tharsis, 
nisi    menles  hnminum,  qus    per  amarum  pelagus 


videmus  omnia  subjecta  ei  {Heb.  n,  8). »  Propheta      sseculi   hujus  variis   deBideriis    ducuntur?  Rursus 


vero,  qui   dixerat,  quod  incurvabiiur  altitudo  viro- 
rum,  per  partcs  enuroerando  probat,  adjungens  : 

Vers.  12.  —  '(  Quia  dies  Domini  cxercituum  super 
oniiiem  supcrbum  ct  excelsum,  et  super  omnem  ar- 
TOgantem,  et  humiliabitur.  > 

Veus.  43.  —  t  Et  super  omnes  cedros  Libani 
suhlimes  el  erectas  ,  et  super  omncs  quercus  Ba- 
san.  » 

Vebs.  H.  —  «  Et  super  oinnes  moiites  escelsos, 
et  super  omnes  colles  clevatos.  > 

Vehs.  15.  —  «  Et  super  omnein  turrim  excelsam, 
et  super  omnem  murum  munitum.  > 

Vers.  46.  —  5  Et  super  omnes  naves  Tharsis, 
et  supcr  oinne  quod  visu  pulchrmu  est.  » 

nies,  inquit,  vindictse  Domini  super  omnem  su- 
perbum  mente,  et  excelsum  polentia,  id  est  super 
oinnem  qui  dc  excellentia  poieslaiis  intumescit,  et 
super  omnem  qui  jactaiitiam  arrogantiae  sectatur. 
Cedri  vero  tantae  sunt  alliludinis,  ut  omnem  arbo- 
rum  reliqiiarum  altiludinem  sua  procerilate  tran- 
scendant.  Libaniis  autcm  candidaiio  dicitur.  El  quid 
per  Libanum  nisi  gloria  hujus  ssculi  exprimitur? 
Qiiid  vero  per  cedros  Libani  subtimes  et  erectas  nisi 
illi  figiiraniur  qiii,  ia  excelleiitissimis  s*culi  digni- 
tatibus  positi,  cerviccm  mentis  in  superbiara  erigunt? 
Unde  striptum  esl  :    «  Vidi    impium  superexal- 


Tharsis  inlerprelatur  explorario  gaudU.  Et  qua; 
sunt  naves  explorationis  gaudii,  nisi  humanae  mcD- 
tes,  quse  in  hot  mundo  gaudia  pisesentium  volu- 
ptatum  experiuniur,  satisfaciendo  concupiscenliis 
suis  ?  Quid  autem  viiu  pulchrum  est,  nisi  omne  quod 
in  mundo  conciipiscitur,  duin  falsa  seu  vana  pul- 
chiitudine  fallit  ociilos  intueniium?  Veniet  itaque 
dies  Domini  super  ovnnes  nave»  Tharsis,  et  lupcr 
omne  quod  visu  pulchrum  est.  llbi  et  prsinissa  repll- 
catur  sententia,  cum  subditur  : 

Vers.  47.  —  (I  Ei  incurvabitur  subliinitas   hoini- 

num,  et  humiliabitur  altitudo  viroruiii.  et  elevabitur 

Dominus  solus  in  die  illa.  i> 

Tuncincurvabuntur,  qui  nunc  superbe  eriguntur; 

D  et  Dominus  tunc  elevabitur,  cujus  nunc  humilitas  ab 

eis  despicitur.  Sequitur  : 

Vers.  IS.  —  1  Et  idola  pcnitus  conterentuf.  » 

Idola  tunc   conterentur,  quia   peccaluin  avaritiae 

tormentis  aeternalibus  punietur.  Nam,  sicut  vir  sa- 

piens   ait  :  «  Conteretur  cuiti  delinquente  deiictum 

{Kcct.  xxvii,  5).  »  Vel  ita  :  Dominus  etevabilur,  et 

homo   inclinnbilur,    et    idola    conterentur.   Tandiu 

enim  videtiir  humanus   sermo    habere    ralionein, 

quandiu   divina-  scienti»  non   fueiit  cnmparatus. 

Cum  autein  mendacium  veritali  quasi   stipula  igni 

propiiiquaverit ,  cito  voratur   ct  deficil,  et   omnia 

dogmata  falsiiatis,  qua  imnc  idola  nominantur,  eo 


(^35)  Alias,  svblimes. 


S5 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRl  OCTO.  —  LIB.  !. 


5i 


quod  simuiata  sunt  atque  conGcta,  penitus  conceren-  A      Vers.  20.  —  «  In  dic  illa  projiciel  homo  ido!a 


tur;  cumque  pavore  Doraini  quis  fuerit  perterritus, 
primura  in  speiunca  pectoris  sui,  et  in  voraginibus 
terrse  abscondet  haec  idola,  non  audens  proferre 
quod  male  finxerat.  Sic  Deus  enim  per.fccius  est, 
ut  hxc  piius  celala  projiciat,  el  in  se  esse  non  pa- 
tiatur.  Sequitur  : 

Vms.  19.  —  «  Ei  introibunt  in  speluncas  petra- 
rum,  et  in  voragines  lerrae  a  facie  formidinis  Oomini 
ef  a  gloria  majestaiis  ejus,  cum  surrexent  percutere 
terram.  » 

Hoc  et  in  Apocaiypsi  Joannis  ita  legitur  : «  Reges 
terrae  et  principes  et  iribuni,  et  divites  et  fories,  et 
omnis  servus  el  iibcr  absconderunt  se  in  spelisncis 
et  petns  montium ,  et  dicunt  raontibus  et  petris 


argenti  sui,  et  siraulacra  .-itiri  sui ,  quse  fecerat 
sibi,  ut  adoraret  lalpas  et  vespertiliones.  » 

Vers.  21.  —  (I  Et  ingredietur  Gssuras  (36)  petra- 
rum,  et  cavernas  saxorum  a  facie  forraidinis  Do- 
mini,  et  gloria  majestatis  ejus,  cum  surrexerit  per- 
cutere  terram.  » 

Dies  namque  pro  eo  tempore,  quo  lus  veritatis 
mundum  per  aposlolos  irradiavit,  posita  est.  Homo 
autein  vocari  solet,  qui  beslialem  seusum  ralione 
transeeiidit.  ffo.iio  igifur,  id  est  unusquisquc  ratio- 
nabiliter  cogilans,  in  iilo  lempore  projecit  idola. 
Adorabat  iiamque  in  cis  falpas  et  vesperliliones. 
Taipse  enire  C8ec?e  sunt,  et  sub  terra  manentes  in- 
teriora  terrse  fodiunt  atque  foras  ejpeiliint.  F,l  quid 


Cadite  super  nos,  et  abscondite  nos  a  facic   sedcn-  B  per  talpas  nisi  dasmones  figurantur,  qui  lucevisiofiis 


tis  super  thronum,  et  ab  ira  Agni,  quoniam  veniet 
dies  iraeipsorum,  et  quispoterit  stare?p  {Apoc.  vi, 
15-17.)  Jmrainente  igitar  vicino  adventu  districti 
Judieis,  quando  fl-equenter  apparebunt  signa  magna 
et  horribilia  e  are.scentibus  hominibus  pr.i;  timore 
et  exspectatione  eorum,  qna;  supervenient  universo 
prbi  {Luc.  XX!,  2f>),  t  intral>iiiil  in  speluncas  et  in 
voragincs  terrse,  volentes  se  abscondere  a  facie  su- 
pervenientium  malonim.  Adventum  ergo  Judicis 
vocat  surrectionem  ejus,  sicut  et  beatus  Job,  cum 
dicit  :  1  Qiiid  enim  faciam,  cura  surrexerit  ad  judi- 
cium  Deus?  «  {Job  xxxi,  H.}  Nam  modo  sedet  ad 
desteram  raajestafis  in  excelsis ;  sed  lanc  surget 
perculere  terram ,  quando  venief  jiidicare  Siecu- 
lum. 

Haec  tamen  et  de  excidio  gentis  Judseordm,  quod 
per  Romanos  factum  est,  possunt  accipi.  Ait  enim, 
quia  dies  Domini  cxeTcituum  stiper  omnem  superbum 
ei  excehtim,  etc.  Nani  superbi  et  arroganfes  per 
cedros  Liboni  et  quercun  Basan;  per  monles  el  colles 
intelligi  possuut  tam  Pharissei  quam  omnes  qui,  iii 
illopopulo,  priroaturo  gcrebant ;  perturres  et  muros, 
ci^itatf  s  et  pp«sidia  eorum  ;  per  naves  Tkarsis,  illi 
qui  contra  Romanos  tunc  in  aquis  pugnaverunt  sic- 
ut  in  inari  Galileae;  per  omne  quod  visu  pulchntm 
esl,  generalitev  quidquid  in  eis  forraosum  aul  honc— 
stura  videbalur.  Nsm  super  biec  orania  venit  lunc 
ira  Dei. 


intiiTice  carentes,  corda  carnalium  veiul  terram  sug- 
gestionibus  iUicitis  fodiunt,  et  quod  .male  suggeruni, 
in  lccutionem  et  in  opus  erumpere  faciuni  ?  Vesper- 
tilioms  vero  incumbeniibus  tenebris  et  nocta  vo- 
larrt,  ac  plerumque  per  terram  gradiuntur.  Sic  et 
amatores  ienebrarurn  inaligrsi  spiriiiis,  qiioniam 
de  uatufae  subliiitaic  superbiun!,  volant;  quia  ?ero 
de  supernis  projecli  ad  spem  cffilestium  nulla  jam 
respiratione  se  erigunt,  per  terrara  repuiit. 

Sed  et  mentibus  horninum,  quibus  intcma  lux 
deficit ,  per  hKc  duo  vitia  maxime  illudunt ;  quo- 
ni.'»m  alios  per  superbiara,  et  alios.  per  luxuriam 
decipiunt.  !n  eis  quippe,  quos  in  fastu  superbiae 
quasi  alta  saplcntes  elevant,  volant;  in  eis  aiitem, 
quos  perluxuriam  prosternunt,  per  lerrain  repunt. 
Has  iiaque  taipas  et  vespertiliones  adorabant.  in 
idolis  suis  gentJles;  et  ideo  quisque  rationablliter 
cogitans  projecit  ea,  ex  quo  pr.Tedicationem  verita,- 
tis  Dudivit,  ct  ingressus  est  lissKras  petrarum  et  ca- 
verna.%  saxoniin  a  facie  formidinis  Domini.  El  Moysi 
dictum  esi  in  Exodo  :  «  Ponam  te  in  foramine  pe- 
trae,  et  protegam  dextcra  mea  {Exod.  sxxiii,  22).  » 
—  «  Peira  autem  erat  Christus  (/  Cor.  x,  1),  » 
foramen  petrte  plagj  lateris  Christi  est,  in  quo 
tutissime  protegitur  quisquis  ad  illud  lideliter  con- 
fugit. 

Sicut  ergo  Christu.s  ibi  per  petrarn,  ita  in  hoe  ioco 
per  petras  ei  saxa  intelliguntur  sancti ;  ct  sicutper 


Eievatus  est  autem  Dominus  solus  in  die  Jlta,  id  j\  foramen  vuinus   Dominici  iateris,   ita  per  fissuras 


esi  in  t('n:pore'  illo ;  quia  «  Deiis  exailavit  illum,  et 
dcnavit  illi  nonipn,  quod  est  super  omne  noraen.  ul 
in  noniine  Jesii  oinne  genu  flectatur  {1'hilip.  li,  8).  s 
Et  gentibus  ad  fldem  venientibus  idoia  penitus  con- 
Irita  sunt.  Judxi  autem  introicrunt  in  spetuncas  pe- 
trarum,  et  in  voragincs  terrm  a  facie  formidinis  Do- 
mim,  quando  surrexitper  Romanos  percuiere  terram 
eorum;  quia,  captis  urbibus,  abscondebantur  in  an- 
tris  ct  siibterraneis ,  ut  et  ipse  Josephus  cura  so- 
ciis  suis.  El  quia  lunc  gentilis  quisque,  cognila 
veritate,  conversus  est  ad  poaniieiniam,  recte  sub- 
junctum  esl : 


peirarutn  et  cavernas  saxorum  vulnera  sanciorum 
roartyrum.  ingreditur  itaque  pssuras  petrurum  et 
cavcrnas  saxorum  a  facie  fortnidinis  Domim  et  a 
gloria  majestatis  ejus,  quae  revelabitur,  cum  sur- 
rexeril  percutere  terram.  quisquis  pcccatoiura  cons- 
cius  el  futurse  discussioiiis,  tiraidus,  eorura  quos 
pro  Christo  passos  novit,  patrocinia  lidetiter  et  hu- 
raiiiier  requirit,  el  ipsorum  meritis  et  iuterventioni- 
tius  ab  ira  ventura  proiegi  deposcit.  Vel  tunc  sur- 
rexit  Dominus  percutere  terram,  quando  corda 
gentiliuffi  concussit  ad  poenilentia-:n.  Et  quotidic 
percutit  ipse  terram,  quoties  mentem  peccaioris  con- 


(o6)  Alias,  scfssnras. 


S5  BERVEt  BtJRGIDOLENSIS  MONACHI  5€ 

lurb.it,  ut  convertatur;  el  tunc  Iwmo,  id  esl  ratio-  A  fjualis  erat  Balaani  (  Num.  xxu,  5).  Ipse  enim  fuit 


nabiliter  sapiens,  iugrcdilur  praedictas  fisauras  pe- 
trarutn. 

Vcl  argenlum  et  aurum  sermone  et  sensu  polost 
accipi ,  unde  liunt  idola  perversorum  dogmatum ; 
quse  qiii  prdjeceril,  ingredilur  fissuras  petrarum  et 
cavcniiii  saxorum,  et  non  in  terra;  pulvere  el  vili  lu- 
to,  sed  ut  firina  rationc  versetur  et  inveiiiat  sibi  di- 
versa  viitutum  foramina,  per  quae  ad  veritalcni  per- 
venire  valeat.  Prophela  vero  multa  paulo  superius 
de  excidio  Judaeoruni  locutus  est.  Undc  nunc  con- 
siderans,  qnia  propler  necera  Salvaloris  ba2C  omnia 
passuri  erant,  admonet  illos  ab  ejus  insectatione 
dcsistere,  dicens  : 

Vers.  22.  —  I  Quiescite  ergo  ab  homine,  cujus 


ariolus,  et  tanien  ei  loqucbatur  Dominus,  ct  oslc-n- 
debat  pleraque  secreta  sua.  Nam  sxpe  ctiam  per 
alienigenas  fuiura  diccbantur,  sicut  ab  isto  Balaam 
legimus.  et  de  divinis  Phiiisliiinorum.  £t  ariolus 
crgo,  id  est  qui  interdura  vera,  et  inlerdum  falsa 
nuntiat,  abiatus  est  a  Judxis,  quoniam  et  vera  el 
falsa  pariter  amiserunt.  Senes  etiajn  id  est  maturis 
moribus  non  est  in  eis.  Qui  ueqiie  principem  saltera 
super  quinquaginta  jam  ullum  babent,  eo  quod  Do- 
minuro  Sabaoth,  id  cst  Christara  ocriderunt.  Nec 
honorabilem  vuliu;  eo  quod  speciosus  forraa  prse 
liliis  hominum  non  sit  visus  eis  habere  speciem  ne^ 
que  decorcm.  Neque  consiliariuvi;  quia  sapientia 
deseruit  eos,  quae  dicit  :  <  Meum  est  consilium,  et 


spiritus  in  uaribus  ejus,  quia  excelsus  reputatus  est  jj  sequitas  {Prov.  viit,  I4),  »  Ptecessit  enim  ab  illis  an- 

gelus  magni  consilii.  Jam  non  est  apud  eos,  qui 
possit  dicere  :  <  Quasi  sapiens  architectus  funda- 
mentura  posui  (/  Cor.  iii,  10).  »  Migraverunt  ab  eis 
architccti,  venerunt  ad  Ecclesiam,  posuerunt  fun- 
damentum  Jesum  Chrislum.  Quibus  et  prudenteni 
eloquii  mijsiici  Dominus  abstulil,  quia  uullus  doctor 
cst  eis  reliclus.  Cessavit  autera  apud  eos  legis  et 
prophelarum  interpreiatio  :  legunt,  et  non  intelli- 
ligunt.  Ubi  et  voce  Dominica  subjunclum  est : 

Vers.  4.  —  I  Et  dabo  pueros  principes  eorum, 
efTeminati  dominabuntur  cis.  > 

Habuerunt  enim  post  Domini  ascensionem  princi- 
pes  pueros,  id  est  puerilia  sapienles  atque  pueriliter 
agenles.  Et  dominati  sunt  eorum  cQeminati ,  id  est  qui 


ipse.  » 

Quid  autcm  in  naribus  nisi  praescientia ,  et  quid 
in  spiiiiu  nisi  scientia  designatur?  Sapc  cnim  id 
quod  non  videmus,  odore  comprehendimus,  ita  ut 
nonnullai  res  etiam  cnm  ionge  jaceant,  flagrantia 
nobis  qualitatis  suse  innoiescant;  dumque  per  nares 
spirilurn  discimas,  pleruraque  aliqua  et  invisa  prie- 
sciUiUs.  Redemptoris  ergo  nostri  spiriius  esse  in  ejiis 
naribus  dicitur,  ut  videlicei  scientia  iillus  esse  in 
praLscicntia  designetur;  quia,  quscuiiquc  sc  scire 
in  natura  liumanitatis  innotuit,  haec  niiuirum  ante 
SEecula  ex  divinitate  prsescivit.  Qui  unde  spiritum 
iii  naribus  habuerit,  raox  prophela  subjungit,  dicens  : 
Quia  excelsus  reputalns  cst  ipse.  Ac  si  dicerel  :  Infe- 


rms  veniura  desuper  prsescivii,  qui  ad  ima  de  cce-  C  muliebriter  prostituebantur.  Quid  autem  vulgus  ege- 
lestibus  venit.  Quiesciie,  inquit,  ab  boc  liomine.  Nam      rit,  audiamus. 


propter  malum  quod  infertis  ei ,  audite  quid  sequa- 
tur. 

CAPUT  III. 

Vebs.  1. —  <  Ecce  cnim  dominator  Dorainus  exer- 
cituum  auferet  a  Jerusalem  et  a  Juda  validum  et 
fortem,  orane  robur  panis,  et  orane  robur  aquse.  » 

Vers.  2.  —  <  Fortem  ct  virum  bellalorem,  ct  ju- 
dicem  et  prophetam,  et  ariolum  et  sencm.  » 

Vers.  3.  —  <  Principem  supcr  quinfniaginta,  et 
honorabilem  vultu,  et  consiliarium,  sapientom  de 
architectis,  et  prudeniem  eloquii  mystic.i.  » 

Ha;c  oninia  post  passionem  Domiiii  contigerunt 
populo  Judxorum.  Nam  pcr  Romauos  absliilit  Do- 


Vers.  5.  —  <  Et  irruit  popalus,  vir  ad  virun», 
iinusquisque  ad  proximum  suum ;  tumulluabitur 
puer  contra  senem,  et  ignobilis  contra  nobileni.  » 

Antequam  Titus  obsideret  Jcrusalem,  pugnabat 
intrinsecus  populus  civilatis  ad  invicem,  et  irriiehat 
vir  ad  t'ir«m,  atque  perimebat  «nus^/uisi/He  proxi- 
mum  suum,  et  puer  non  deferebat  honorem  seni, 
sed  litigabat  contra  eum,  et  ignobilis  dehonestabat 
7iobilcm,  Capta  vero  Jerusalem,  cuin  paucx  eorum 
reliquiai  in  perniciem  suam  denuo  rebellare  tenti- 
Tent,  aiidiaraus  quid  fecerint. 

Vers,  6.  —  «  Apprehendet  enim,  inquit,  vir  fra- 
_    .  .  trem  snura,  domeslicum  patris  sni :  vestimenlum 

minus  a  Jerusalein  et  a  plebe  Judaica  vatidum  et  ^  tibi  est,  princeps  eslo  noster;  ruioa-autem  hsec  sub 
furlem,  et  omne  robur  panis,  el  omne  robur  aquw,  et      manu  tua.  » 


fortem  et  virum  bcUatorem ,  ita  iit  fame  ac  siti  mo- 
rereiitur  in  illa  obsidione,  ct  ab  hoslibus  suis  lan- 
dera  capti  perimcrentur,  ac  reliqui  servitute  misera 
iibique  depriraereulur.  Qui  ex  eo  tempore  jMrficm 
nullum  habent,  quia  per  orbem  dispersi  nullo  re- 
ctore  proprio  gubernantur. 

Et  prophetam  abslulit  eis  Dorainus ;  quia  verbum, 
quod  in  propheticis  loqui  solet,  sublraxit.  Jam 
quippe  apud  eos  ultra  non  est,  qui  dicat :  «  Hkc 
dicit  Dominus  (Exod.  v,  1).  »  Omnesenim  conticue- 
runt,  quia  scrmo  Domini  recessit  ab  eis.  Nam  neqiie 
vel  uriolum  habeul  uUum,  id  est  talem  prophetam, 


Tales  cnim  meruerunt  habere  principes,  qui  de 
Chrlsto,  sicut  legitur,  dixerunt :  <  Nolumus  huiic 
legnare super  nos.  [Luc.  xix, U.) » Judicabant  enim, 
dignura  principem  eum,  qui  saltem  vestem  habere 
poterat.  Et  non  ob  probitatem,  sed  ob  consanguini- 
tatem  eum  praeiercbant.  Quod  ait  :  ruina  hcec  sub 
manu  tua,  hunc  sensum  habet.  Miseria  et  calainitas 
tuo  sustentelur  et  protegatur  auxilio.  Sed  quilibet 
talis,  quem  sic  eligebant,  quam  invalidus  esset,  ma- 
nifestatur  etiam  verbis  ipsius.  Nam  protinus  addi- 
tuni  cst  : 

Vers.  7.  —  <  Respondebit  in  die  illa,  dicens ;  Non 


57  COMMENT.  IN  ISAIAM 

snra  inedicus,  H  in  domo  mea  non  est  panis,  neque 
vestimentura,  nolite  me  constituere  principem  po- 
puli.  > 

Ncn  siim,  inquit,  medicus,  id  est  nescm  raederi 
vesirae  infirmiiali ,  ut  prislinam  saiiitatem  per  me 
recuperfltis,  quatenus  resisteie  vestris  liostibus,  ut 
quondam,  valeatis.  Ubi  et  propheta  subjungit  : 

Vers.  8.  —  <  Ruit  enim  Jerusalem,  et  Juda  con- 
cidit;  quia  lingua  eorum  et  adinvenliones  eorum 
conlra  Dominum,  ut  provocarent  oculos  majestatis 
ejus.  » 

Ruit  Jerusalem,  quia  destrucla  est  ab  exercitu 
Romanorum;  et  Jiida  concidil,  qiiia  populus  JudKO- 
ruin  illis  miserabiliter  succubuil.  Et  hoc  idcirco  fa- 
ctum  est :  Quialingua  eorum  fuerat  contra  Dominum, 
cum  dicerent :  <  Reus  est  mortis  {MaUli.  xxvi,  66). » 
—  <  Crncifige  eum  {Marc.  xv,  13).  >  Et  adinvejitio- 
nes,  quando  dixerunt  ".  <  Quoniam  nos  audiviraus 
eum  dicenteni  :  Ege  dissolvam  templum  hoc  manu- 
factum,  ct  post  triduum  aliud  non  manufactum  sedi- 
ficabo(il/arc.  x!v,  S8).  » 

Sed  nunc  n-petentes  videamus,  utrum  etde  aliis 
quam  de  Judseis  intelligi  possint.  <  Quiescile,  in- 
quit,  ab  honiine,  cujus  spiritus  in  naribus  ejus.  »  — 
<  Eos,  qui  semel  sunt  iiluminati,  gustaveruut  bonum 
Dei  verbura  (57)  virtutemque  saeculi  venturi ,  et 
prolapsi  sunt,  »  dicit  Apcstolus :  <  Rursum  crucifi- 
geutes  sibimet  ipsis  Filiuin  Dei,  et  osteniui  habentes 
{Hebr.  vi,  4-6).  >  Et  hi  ergo  necduin  quieverunt  ab 
homine,  cujus  spiritus  in  naribus  ejus.  Qui  jam  in- 
stante  adventu  Antichrisli  usque  adeo  multiplicati 
sunt,  ct  cseteros  pestilentiai  odore  suo  infecerunt,  ut 
raro  nunc  Christianus  vcrus  inveniatur.  Unde  et  cx 
parte  magna  jain  complelum  esse  dolentes  accipia- 
mus.  Ac  magis  implendum adhucesse non dubitamus, 
quod  subditur  : 

»  Ecce  dominator  Dominus  exercituum,  auferet  a 
Jerusalem  et  a  Juda  validum  et  fortem,  omne  robur 
aqu£,  >  ctc.  Nam  Jerusatem  ei  Juda  plcbs  ista  iide- 
Itum  est,  quae  .jam  sic  inUrmata  est,  ut  difficile  sit 
^uemquara  in  ea  reperire  validum  el  [ortem  ad  opus 
spirilale.  Panis  autem  est  corpus  Redemptoris,  quod 
in  mysterio  sumitur  :  aqua  vero  scientia  sacra.  Sed 
robur  panis  aufertur;  quia  sacramenti  virtus  ab  eis, 
qui  indigne  illud  percipiunt,  tollitur.  Simiiiter  et 
Tobur  aqum,  id  est  virtus  scienliae  aufertur  indignis; 
quia  si  spiritus  defuerit,  scientia  non  habet  virtu- 
tem,  nec  iribuere  facultatem  valet,  ul  bona,  quse 
nosti,pfacias. 

ViiMn!  quoque  bellatorem  spiritualibus  armis  fide- 
liter  decerlantem  raro  est  jam  inveiiire.  Judex  etiam 
ecclesiasticus,  qui  juste  judicet,  diffitile  reperitur  in 
lege  Dei  habens  scientiam  judicandi ;  sed  jam  ferc 
omiiia  vana,  et  caduca,  et  errore  pl.  na.  Sed  et  pro- 
pheta,  id  est  doctor  quilibet  futura  jiislorum  gaudia, 
malorumque  supplicia  prxnuniians,  jam  rarescit  ni- 
mis.  Vix  enim  quis  verbum  prsedicationis  huic  po- 

(37)  Cod.  G.j  yustaverutit  etiam  donum  cwtcste,  el 
Uei  verbum,  etc. 


LIBRI  GCTO.  —  LIB.  I.  68 

A  pulo  jam  erogat  nisi  occasione  acquirendi  pecuuiam 
ve!  aliud  quid  transilorium.  El  umisquisque  talis 
proedicalor  per  ariolum  fortassis  exprimitur.  Quia, 
sicut  Balaam  ariolus  superstitioiic  avaritia;  suiE  de- 
seruit  sermonem  Domini,  honis,  qua;  voce  prsedicat, 
vivendo  repugnat.  Nam  ct  Samuel  ait :  «  Quoniara 
lanquam  peccatum  ariolandi  est  repugnare  (/  Reg. 
XV,  23), »  id  est  nolle  obedire,  sed  obs"stere.  Sed  quis- 
quis  talis  est  ariolus,  flatu  novissimse  persccutionis 
subito  rapictur. 

Senem  vero,  id  est  qui  morum  grandsevitate  ma- 
lurus  sit,  in  hoc  populo  difficillimum  est  invenire. 
Quinquagcnarius  aulem  numerus  pocnitentiam  et 
remissionem  peccatoiuni  designare  solet.  Unde  Da- 
vid  poenitcns  in  quiiiquagcsimo  psalmo  reinissionem 
accepit.  Poeiiitens  igitur  iu  quinquagenario  nunicro 
continetur.  Quis  est  ergo  Princeps  super  quinqua- 
yinta,  id  esi  super  pa>nitentes,  nisi  quicunque  prse- 
bet  exemplum  poeniteniise,  et  annuntiat  poeniten- 
tiam,  alque  converiit  ad  eam  csleros?  Hujusmocs. 
princeps  crat  Joannes,  qui  veslimentum  de  pilis 
cameli  liabens,  locusias  et  mei  sjlvestre  edebat,  et 
aliis,  ut  e  dignos  jioenitentise  fructus  facerent  {Luc. 
III,  8),  »  prsecipiebat.  Imo  et  Clirislus  princeps  poe- 
nitenlise  est,  et  caput  eorum  qui  salvantur  per  poe-* 
nitcntiara.  Unde  et  Judaei  nolentes  eum  esse  princl- 

>  pera  quinquagenarium,  dixerunt  ei  :  «  Quinquaginla 
aniios  iiundnm  habes  {Joan.  viii,  57).  >  Sed  iile 
sciens  se  esse  non  soluin  poenitentium  principem, 

^  sed  et  justorum,  respondil :  «  Aniequam  Abraham 
Cerel,  ego  sum  (/ftirf.,58). » 

Honorabilis  est  vullu,  cujus  interna  maturitas  ap- 
paret  in  vultu  ejus.  Consiliarius  est,  qui  dat  consi- 
lium,  quomodo  superentur  astutise  daemonum,  cl  rc- 
ctitudo  cusiodiatur.  Architectus  est,  qui  prsedicando 
«edificat  Ecclesiam.  Prudens  eloquii  mysiici,  qui  my- 
sticum  eloquium  Scriplurse  prudenler  intelligit,  vel 
quicunque  sapiens  mystice  loquitur.  Prudens  elo- 
quii  mystici  videtur  mihi  vir  eruditus  el  exercitatus 
tam  in  lege  et  propheiis  quara  in  Evaugelio  et  apo- 
stolis.  Sed  hujusmodi  personse  magis  magisquequo- 
tidie,  duin  tempus  Anlichrisii  vicinius  imminet,  sub- 
trahuntur ,  et  malitia  remanentium  multiplicius 
excrescit.  Nam  Anlichristn  regnante,  si  qui  lalcs 
D  viri  supcifuerint,  vcl  seduceniur  ab  eo,  vel  peri- 
mcatur.  Undc  Ecclesia  per  Jeremiam  de  lempore 
illo  queritur,  dicens  :  t  Abstulit  omnes  magniUcos 
meos  Doniinus  dc  medio  mei :  vocavit  adversum  me 
tempus,  ut  contereret  eleclos  meos  {Tliren.  i,  15).  » 
Recte  itaque  dictum  est,  quoniam  Dominus  auferet 
a  Jerusatem,  et  a  Juda  validum  el  fortem,  atque  omne 
robur  panis,  et-omne  robur  aqum,  fortem,  et  virum 
bellalorem,  et  judicem  et  proplietam,  et  ariotum  et 
senem,  principem  super  qmnijvaginta,  et  Iwnorabilem 
vutln;  et  consiliarium  supientem  de  arcliiteclis,  et 
prudentcm  eloquii  mystici,  Isti  quidem  auferuntur, 
sed  loco  corum  inutiles  dantur. 

participes  facti  sunt  Spiritus  sancti;  gustaverunt  bvr.um 


59  KERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHl  60 

Dabo,  inquit,  pueros,  id  est  lascivos  ci  indomabi-  A  ralem  cnram  e!igitur,  debet  esse  spiritalis  medicus. 


les,  acdissolutos  et  pueriliter  agenles,  principes  eo- 

rum,  id  est  sacerdotes  ac  prsehitos,  el  effeminati,  id 

esi  ti-ansitoriae  laudis  amatores  dominabunluT  eis. 

f^eminrfiienimsuntarrogantes  prrfipositi ;  quia,dum 

humanis  kudibus  mollia.  corda  prosliiuunt,  quasi  a 

suis   amaioribus  corrninpunlur.    EBeminati    sunt, 

quia  laudis  luxuria  corrupti.    Si  cnim  viriliterTive- 

rent,  laus  transitoria  nulla  eos  corruptione  vitiaret. 

Qui,  quoniam  non  Dei  gloriam  quseiunt,  sed  suam, 

magis  dominari  subje^  tis  volunt  quani  prodesse,  et 

eis  non  consulendo  loqui,  sed  vix  dominando  di- 

gnantur.  Quibus  peralium  proplietam  dicitur ;  «  Vos 

autera  cum  ausleritate  imperabatis,  elciim  polentia 

(Ezech.   XXXIV,  4).  i  Cum  austeritaie  enira  et  cum 

poientia   imperant;  quia   subditos  suos  non  tran- ' 

quille  raiiocinando  corrigere,  sed  aspere  icflectere 

dominando  festinanl.  Et  tales  nunc  sacerdoles  ac 

prsepositi  in  Ecclfsia  muliipliciter  abundant  propter 

peccata  populi.  Nam  quod  Iiujiismodi  pn-elatos  ha- 

bere  populus  subje^-torum  meruerit,  sequenlia  in- 

dicant  :  Irrucl,  imjuit,  populus  vir  ad  virnm,  nnus  - 

quisque  ad  pToximiim  suiim,  id  est  pugnabil  alter 

adversus  alieniin,  vd  hedel  eum,  aut  noobit.  El 

quia  raali  bonos  dehonestare  saiagiint,  tnmuliuabi- 

iur,  inquit,  puer  contra  senem,  id   est  lascivos  et 

pucriles  actus  habens  liligabit   adversus  eum  qui 

niorum  gravitale  seiiuit.    Ei  iijnobilis  conlra  nobi- 

lem,  id  est  peccator  conira  justum.  Quemadmodum 


ut  diiigenter  mederi  sciat  interioris  borainis  laiiguo- 
ribus;  et  in  domo  conscientix  suae  debel  habere 
panem  spirilualis  doctrina?,  ut  conslitulus  super 
familiam  Doniini  sui  ■:  det  illis  cibum  in  terapore 
{Matth.  XXV,  2.5).   > 

Yesiimentum  quoque  necesse  esl  ut  habeat  in  do- 
mo  sua,  quatenus  veslimento  virtutum  vestitus  sit 
intrinsecus.  Necessarias  crgo  causas  excusationis 
opponens,  ait :  «  Non  suin  medicus,  et  in  domo  niea 
non  est  panis  neque  vestimentiim,  i  cui  diclum  fue- 
rat :  t  vestimentum  tibi  est,  >  quod  ad  exleriorem 
conversationem  retuiimus.  lile  autem  de  interiori 
veste  cordis  respondet :  i  quia  in  domo  mea  vesti- 
mentum  non  est,  •  ac  si  dicat  :  Etsi  vobis  honeslate 
quadam  conversationis  vestitiis  appareo,  in  oculis 
tamen  interni  inspectoris  niidus  sura.  Ecre  iste  et 
eligilur,  et  se  excusat,  nec  tamen  laude  dignus  est. 
Quid  ergo  de  illis  aestimabimus,  qui  qunerunt  ad 
hujiismodi  prselationes  eligi,  ut  per  has  magnificen- 
tur  apud  homines?  Quanli  enim  panem  non  haben- 
les  el  vestimcnturn,  cum  ipsi  esariant,  et  nudi  sint 
nec  babeant  spiiitalem  cibum  neque  Christi  tuni- 
cani  integram  servaverint,  aliis  et  alimoniam,  et 
vestimenia  proraittunl,  et  pleni  vulneribns  medicos 
se  esse  jactant!  Post  hsc  autem  propheiica  voce 
subditur  : 

«  Ruit  Jerusalcm  et  Juda  concidit;  quia  lingua 
eorum,  el  adinventiones  eorum  contra  Pomiiium,  ut 


autem  populus  istepuerosprincipessortialur,  osten-  q  provocarenl  oculos  majeslatis  ejus.  Jerusalera,  >  id 


dit  sermo  subjiinctus. 

<  Apprehendet  enim  vir  fralrera  suum,  domesti- 
cum  palris  ,sui  :  vestimentum  tibi  est,  etc.  >  Nam 
quid  per  virum  nisi  quslibet  peesona  designatnr? 
Kt  quid  per  fratrem  vel  domesticum  iiisi  qiiilibet 
carnalis  propinquusvelamicus  accipitur?Apprehen- 
dit  ergo  vir  fratrem  suum,  ut  in  principeni  consli- 
tuat  eiim  ;  quia  jam,  decrescente  religione,  frequen- 
ter  accidit,  ut  ad  ecclesiasticum  regimen  non  san- 
ctiores  eum,  qui  dignus  fuerit,  cligant,  sed  polens 
quilibet  eum,  quein  carnaliter  diligit,  pneponat.  Ob 
hoc  itaque  pueros  principes  habet  Ecclesia ;  quo- 
niain,  non  tam  propter  viiae  meritum,  quam  pro- 
pter  carnalem  dilectionem  eliguntur  a  potenlibus. 
Et  dicitur  ei,  qui  sic  eligitur  :  Vestimentum  tibi  est, 
princeps  eslo  noster.  Vestimentum  hic  inielligitur 
honestas  qufedam  conversationis,  qua  noiinulli  se 
palliant,  ut  irreprebensibiles  videanlur  boininibus, 
licet  inlus  nihil  veise  aut  perfeeta:  virtutis  habeant. 
Tales  enim  facile  ab  imperiiis  eliguntur. 

«  Princeps,  inquit,  esfo  noster;  ruina  autem  hsec 
siil)  nianu  tua.  >  Buina  hcec  interioris  hominis  <'St, 
ruina  haec  inors  est.  Buina  hccc  sub  manu  tua.  Non 
ait :  Releva  riiinara  hanc,  qaia  non  curat  eligere 
t.Tlcm,  qui  corrueiites  relevet,  sed  tantuinmodo  qui 
super  caeteros  appareat.  Sed  ille,  qui  eligitur,  excu- 
sat  se,  dicens  :  <  Non  sum  niedicus,  ct  in  domo 
mea  non  est  panis,  neque  vestimentum  :  nolite  con- 
stituere  mc  principcm  populi.  i  Quisquis  ad  pasto- 


est  Ecclesia,  ririi;  qiiia  murus  fidei  et  disciplinse 
circa  finem  s*culi  dissipatns  est,  atque  turres  ar- 
duarura  virtutiim  delaps*  sunt.  F.t  Juda,  id  est  fide- 
lium  populus  concidit :  quia  fere  toia  baec  plebs  sla- 
tum  rectitudinis  amisit.  Quia  tingua  eorum  contra 
Dominum,  qiioties  ea  quae  Deo  contraria  sunt,  lo- 
quuntur;  ct  adinventiones  eorum,  quoties  novos  raale 
agendi  modos  inveniunt.  Unde  provocant  oculos 
mnjesiatis  ejits ;  quia  in  suis  adinventiouibus  ex  de- 
liberatione  pecant.  Omne  enim  peccatum  aut  per 
infirioitaleni,  aut  per  ignoraotiam,  aiit  pcr  studium 
deliberationis  commitlitur.  Et  pejus  quidem  est  ex 
infirmitatc  scienter  i>eccare  quani  ex  ignorantia; 
sed  raulto  gravius  ex  deliberatione  qnam  ex  infir- 
D  mitate.  Et  ideo  (i,  qui  malorum  adinventionibiis  ex 
siudio  delibetationis  prava  commitlunt,  non  pec- 
care  iii  conspectu  Domini,  sed,  qiiod  est  gravius  , 
provocare  dicuntur  oculos  majestatis  eju».  Sequi- 
tiir: 

Vers.  9.  —  «  Agnitio  yultus  eonim  respondebit 
eis.  I 

Mcns  libidinosa  et  indisciplinata  solet  in  otulis  et 
in  vultu  dignosci;  oculorum  autem  nuUis  et  indicia 
vuUus  sequitur  nequitiae  perpetratio.  llnde  nunc 
apte  dicitur  :  Agnitio  vuttus  eorum  respondebit  eii; 
ac  si  diceretur  :  Culpa  cordis,  qu*  per  sigiia  vultas 
se  prodere  coeperat,  per  carnis  luxuriam  in  operis 
perpetratione  respondebit  eis,  ut  quales  interius  suit, 
oslendal  foris  turpitudo  immundi  operis.  Hi  vero. 


61 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  L 


62 


postquam  tale  opus  in  consuetudinem  vertunt,  om-  A      «  Popule  meus,  qul  bealum  te  dlcunt,  ipsi  te  de- 

tipiunt,  et  viam  gressuum  tuorum  dissipant.  s  Adu- 
lator  enim  decipit  eum,  qucra  dicit  beatum;  quia 
mendacio  fallit  euin,  et  in  vanam  gloriam  extotlit ; 
atque  viam  gressuum  operalionis  ejus  dissipal ;  quia 
dum  ilie  bealum  se  credit,  sulficere  sibi  credit  bona 
qu«  fecit,  el  viam  suse  rectitudinis  jam,  ut  consue- 
verat,  tcnere  negligit.  Sic  enim  niulti  perierunt,  dum 
circa  finem  reroissius  agerent,  vel  in  culpas  decli- 
narent.  Sed  ne  decipiamur  humanis  fa\oribus,  illud 
lerribile  judicium  Dei,  quod  adliuc  nobis  restat, 
semper  cogitare  debenuis.  Nam  sequitur  : 

Verb.  13.  —  II  Stat  ad  judicandum  Doininus,  el  ad 
judicandum  populos.  i 

Non  ait  :  sedet,  sed  slat  ad  judicandum  Bominus; 


nem  verccundiam  amitlunt.  Uiide  subditur 

«  Peccalum  suum  quasi  SoJoma  praedicavcrunt, 
nec  absconderunt.  j  Peccatum  quippe  suum  sicul 
Sodoma  pfxdicant,  qui  opus  confusionis,  qiiod  ipsi 
faciunt,  aliis  impudenter  sive  gloriaiiter  detegunt,  ut 
eos  ad  siinile  opus  (58)  alliciant.  Sed  dum  in  talibus 
glorianiiir,  subitaneus  illis  supervenit  iirteritus; 
ideoque  velul  dc  prseteriio  siibdliur  : 

'1  Vx  anim«  corum,  quoniam  reddita  sunt  illis 
mala;  ?  Pro  malis,  quie  temporaliter  fecerunl  (39), 
perpelua  mala  recipit  anima  eorura.  Unde  nos  ad 
laudem  justi  Judicis  hortatur  propbela,  subjiciens  : 
Vers.  10.  —  8  Diciie  justo,  quoniam  bene,  quo- 
niara  fructum  adinventionum  suarum  comedet.  : 


Quis  enim  jifstus  iste  esl,  nisi  cui  canitur;  «  Ja-  B  quia  nondum  realiter  exerit  ipsum  juditiuin,  quod 


stus  es,  Bomine,  et  rectum  judicium  tuiim?  {Psal. 
cxviii,  157.)  »  Cui  debemus  omnes  dicere,  quoiiiam 
bene  egit,  exierniinans  eos ,  qui  peccatum  suum, 
quasi  $odoma  praedicabant,  et  adinventionibus  siu- 
debaul.  Comedeiit  enira  fiuctum  adinveiitioHum  sita- 
rum;  quia  pro  culpis  suis  seternaiiter  punientur. 
«  Peccatum  quippe,  cum  coiisummalum  fuerit,  ge- 
nerat  moriein  (Jacob.  i,  IS).  »  Iste  est  fnictus  pec- 
cati.  Quia  vero  omnis,  qui  adhuc  similia  facit,  sirai- 
leni  postmodum  sentenliam  accipiet,  iiisi  citius  per 
poenitentiam  opera  sua  correxerit,  recie  subjungi- 
tur  : 

Vers.  11.  —  «Va;  impio  in  malum  :  retributio 
enim  nianuum  ejus  liet  ei.  » 

Nani,  quanto  se  beatiorem  putat  iuipius,  duin  ei 
ad  votum  cuncta  proveniunt,  tanto  est  infelicior. 
Quia,  quo  inagis  iniquitates  multipiicat,  eo  ainplius 
damnationem  suara  accumulal.  Reiributio  enim  ma- 
nuuin  ejus  fiet  ei ,  quia  secundum  omnia  qua^  iiunc 
facit  recipict. 

Sed  ei  Judseis  convenit,  quod  dictura  est  ;  «  Vae, 
animae  corum,  quoniara  reddita  sunt  eis  mala,  » 
ctc.  Nam  mala,  quEe  in  Cbristum  exercuerant,  rece- 
peruiit  a  Romanis;  et  comedenl  in  pcenis  aeternali- 
bus  fruclum  adinventionum  suariim,  quibus  Dumi- 
num  mendaciter  accusaverunt.  Sed  et  quicunque 
adhuc  in  eadem  impieiate  Judaica  perdurat,  Viv  iUi, 
quia  retribulio  manuum  ejus  fiet  ei.  Sequilur  : 

Vers.  12.  —  e  Populum  iueura   oxactores   sui  pj 
spoliavcrunt,  et  mulieres  dominata;  sunt  eis.  i 

Exaclores  vocantur,  qui  tributa  exigunt  atque  cae- 
tera  bujusmodi.  El  antiquum  Dei  populuiu  ii,  qui 
censum  exigelianl,  dum  reddere  forsitan  tiequirent, 
spoliabant  servienles  avariiise  principum  atque  uxo- 
res  potentium  superba  domiualione  opprimehant 
eum.  Similiter  et  nunc  ia  hoc  populo  fieri  saepe 
cerniinus  et  ab  exactorilros,  et  ab  uxoribus  princi- 
puin.  Et  haec  itaque  sententia  de  illis,  qui  liueles 
sputiant  ac  gravant,  piolata  est,  De  adulatoribus 
vero,  qui  eos  immoderatis  favoribus  extollunt,  sub- 
ditur  : 

f58)  Cod.  G.,  ad  stmilem  nequiliam. 
(59)  Ibid.,  egerunt. 


in  sessione  Judicis  designatur,  ut  jam  peccatores 
coudemnet ;  sed  adhuc  stal,  id  est  in  stadio  vitse 
hujus  currenles  sive  pugnantes  aspicit  et  adjuvat, 
atque  praemia  illis  prseparata  servat.  Et  e  diverso 
ma!e  agentes  considerat,  ut  eis  secundum  opera 
ipsorum  in  fine  retribuat.  Nam  qui  niodo  stal  «d  ju- 
dicandum,  aliquando  sedcbit,  id  est  ipsura  actualiter 
faciet  judicium.  Sequitur  ; 

Vkrs.  44.  —  ii  Dominus  ad  judicium  veniet  cum 
senibus  populi  suL,  el  cum  principibus  ejus.  » 

Qui  sunt  aulem  isti  senes,  iiisi  qui  sapientia  et 
inoribus  rnaturi  sunt,  id  est  oiiines  perfecti?  «  Se- 
necius  enim  venerabilis  est,  non  diuturna,  nequc 
numero  annorum  computata;  cani  auiem  sunt  sen- 
siis  honiinis,'  et  a^tas  senectutis  vila  immaculaia 
{Sap.  IV,  8  et  9).  »  Et  qui  sunt  lii  priiicipes,  nisi 
proplietse  et  apostoli,  atque  boni  rectores  EccJesia- 
ruiii?  Cum  his  ergo  senihus  et  piincipibus  veniet  Do- 
viinus  ad  judicrum;  quia  promisit  eis,  dicens  :  Vos 
qui  reliquistis  omnia,  et  secuii  estis  me  {Matlli.  xu, 
29),  >  elc.  Qui  idcirco  maxime  tiinc  veniet,  ut  rap- 
lores  atque  fidelium  oppressores  puniat.  Unde  pro- 
tinus  caiisam  eorum  subjicieiis  ait  ; 

t  Vos  enim  depasti  estis  vineani  meam.  »  Vinca 
Domini  ptebs  ejus  est,  quam  depascitur  quisquis 
bona  fidcliuin  diripit.  Unde  et  evidentius  addit : 
t  Rapina  pauperis  in  domo  vestra,  »  et  increpando 
subjungit  : 

Vers.  1.').  —  1  Quare  alteritis  popuium  meum,  et 
facies  pauperum  comraolilis  ?  dicit  Dominus  exerci- 
tuum    » 

Atterunt  namque  populum  Dei,  qui  servos  ejus 
tribulant  et  aflligunt;  et  facies  pavpernm  commo- 
liuiit  vel  attenuant,  id  est  raacie  afficiunt,  qui  victum 
eorum  aufcrunt.  Hi  ergo  contra  se  iram  Dei  vehe- 
menter  accendunt,  Sequitur  : 

Vers.  1G.  —  1!  Et  dixit  Dominus  :  Pro  co  quod 
ctevatae  sunt  filiae  Sion,  et  ambulaveruiit  exiento 
collo,  et  nutibus  ocutorum  ibant,  et  plaudebant, 
ambulabant,  et  in  pedibus  suis  composilo  gressu  (40) 
incedcbanl.  » 

(40)  Alias,  gradu. 


63 


HERVEI  BUHGIDOLENSIS  MONACIII 


64 


Vers.  17.  —  «  Decalvabit  Domimis  verticera  filia-  A  pendens  in  pectorc,  aliciijus  insigne  virtutis  in  nocte 


rum  Sion,  et  Doniinus  crinem  earuin  nudabit.  > 

Historialiter  quidera  possunt  hsec  ad  Judaicas  mu- 
lieres,  qure  sic  ob  superbiam  et  lasciviam  agebant, 
refoiri,  el  intempore  obsidionis  Jeiusaleni,  qu»  su- 
bito  facta  cst,  decalvatae  sunt  ac  deturpaiae.  Sed 
quia  Sion  interpretalur  specuta,  possumus  subtiliori 
intellectii  iilias  Sion  acciperc  Adeles  aiiinias,  quse 
velut  in  specula  positaevenientestentationes  ab  arce 
menlis  soleiit  circumspeclione  cauta  praevidere.  Sed 
pleruniqtie  tales  anima;  in  superbiain  elevaiilur,  et 
omnem  religiosara  conversationem  suam  dissipaut. 

Nam  quia  etiain  in  vultu  et  in  gestu  corporis  ap- 
parere  solet  inentis  elaiio,  postquam  hae  fditc  Sion 
eleeatce  sitnl,  ambulaverunt  extenlo  collo,  et  nutibus 
oculorum.  Quo  contra  sanctus  David,  quia  nec  in  ■ 
corde  nec  in  vuliu  superbiani  habebat,  profltebatur  : 
«  Domine,  non  est  exaltatuni  cor  meum,  neque  elati 
sunt  oculi  mei  (Psal.  cxxx,  1).  »  Ibanl  etiam  filia; 
Sion,  id  est  deambulabant,  et  nutibus  plaudebant 
dissolutionis,  lasciviae  et  inanis  lastitiEe,  atque  com- 
posilo  gradu  incedebant,  quia  discipliiiam  cordis 
omnem  abjeccrant,  et  idcirco  foris  laliter  agcbant. 
Quia  ergo  filia;  Siun,  id  est  animas  Christianae,  talia 
facere  non  timuerunt,  decalvabit  Dominus  verticem 
earum,  et  nudabit  crinem  ipsarum. 

Quid  autem  in  decalvatione  liguratur  nisi  nudatio 
verecundi;e?  Froiis  enim,  qua;  in  decalvatione  dete- 
gilur,  sedes  est  verecundis.  Decalvat  ergo  Dominus 
verlicetn  earum,  cum  illud  in  illis  detegit,  unde  su- 
perba  mens  earum  gravius  erubescat,  dum  ab  orani- 
bus  aspioiatiir  ludiliriosa.  Sed  et  crinem  capitis  ea- 
rum  Domitius  nudat,  quando  perversam  cogitationem 
cordis  ipsarum  nianifestat.  Et,  quamvis  etiam  in 
hac  vita  plerumque  ista  decalvatio  atque  nudatio 
fiat,  plenarie  taiiien  non  fiet  «  quoadusque  veniat 
Dorainus,  qui  et  illuraiiiabit  abscondita  tenebrarum, 
et  inanifestabit  consilia  cordiuin  (/  Cor.  iv,  ^).  » 
Sequitur  : 

Vers.  18.  —  f  In  die  illa  auferet  Domiiius  orane 
(4{)  ornameiitum  calcearaentorum  et  luiiuias.  » 

Vers.  19.  —  «  Et  torques,  et  munilia  et  armilias 
et  raitras.  » 

Vers.  20.  —  <  Etdiscrirainalia  et  periscelidas,  et 
murenulas,  ci  olfactoriola,  el  inaures.  » 

Vers.  21.  —  «  Et  aiinulos  et  gemmas  in  fionte 
pendenles.  > 

Vers  22.  —  «  Et  mutaloria  et  pallia  (42),  et  liu- 
teamina,  et  acus.  > 

Vers.  23.  —  «  Et  speciila,  et  sindones,  ct  vittas, 
et  theristra.  > 

Hisnnilicbribus  ornameiilis  spiiilalia  mentium  or- 
nanieiila  congrue  tiguiaiitiir.  Calceaniciita  enim,  qua; 
ex  peltibus  niortuoruiii  aninialium  fiunt,  et^  pedes 
inuniunt,  excnipla  sanctonim  Patruni  desigiiaie  pos- 
suiit,  quoe  iiostri  (ipeiis  gressus  in  via  Dei  miiiiiunt. 
Lunuln,  qu£  cst  bulla  instar  lunxfacta,  et  a  collo  de- 


praesenlis  vitae  lucentis,  et  ab  operatione  ad  intelli- 
gentiam  quasi  a  collo  ad  pectus  pervenientis  secun- 
dum  illud  :  «  A  mandatis  tuis  intellexi  {Psal.  cxviii, 
10-i).  »  Torques  undique  perfectum  atque  decoruni 
bonae  operationis  ornamentum,de  quo  Salomon  ait: 
«  Ut  addatur  gratia  capiti  tuo,  et  torques  collo  tuo 
{Prov.  I,  9).  >  Monile,  quo  sponsae  pectus  signatur 
etornalur,  spiritalis  conjugii  castaeque  dilectionis 
signaculum.  Arinills,  quse  lacertos  stringunt,  vali- 
dam  operantium  operationera.  Mitra  fiuctuantium 
cogilationura  velut  capillorum  cohibitionein.  Discri- 
minale,  quo  crines  dividuntur,  acumen  discretionig, 
quae  bonas  malasque  cogitationes  subtiliter  dis- 
cernit. 

"  Periscelid*  vero  sunt  apud  femiiias  crurium  or- 
namenta,  quibus  earum  gressus  decorantur,  id  esi 
torqucs  ex  auro  similes  armillis,  et  circa  talos  po- 
nuntur.  Quid  igilur  in  periscelidis  (iguratiir  nisi  vir- 
tutis  ornatus  circa  extremuin  actionis  ?  Vel  quia 
juxta  senieiitiam  Genesis  antiquus  serpens  insidia- 
tur  calcaneo  mulieris  {Gen.  iii,  15),  id  esl  labenti 
actioni  aniniae,  ibi  circuinpositum  muninien  viiliitis 
vcl  ornaiiienlum  religios»  operalicnis  sub  perisce- 
lidai  um  appellatione  liguratur,  ubi  serpens  inorsum 
iiifigere  quaerit. 

Murenula  autera  est  quxdam  ordinis  flexuosi  ca- 
tena,  qu*  aiiro  in  virgulas  lentescenle  contexitur  in 
simililudinem  serpe.iiis,  et  ad  colluiu  ornandum 
aptatur.  Quid  ergo  per  murenulam  intelligi  debet 
nisi  veritatis  aurea  doctrina,  quse  in  noulliplices  seii- 
sus  ordiiiale  flectitur,  et  in  innumeras  sententias  ve- 
lut  in  virgulas  ita  spargitur ,  uteas  in  indice  unius 
piae  intentionis  connectat,  serpentinam  habens 
cautclam,  et  sancti  operis  laborem  velut  ccllum 
astringens,  et  adornans?  Unde  et  in  Canticis  ad 
Sponsam  dicitur  :  «  Murenulas  aurcas  faciemus  tibi 
vermiculatas  argento  {Canl,  i,  10).  >  Aureas  dicgnt, 
et  argento  vermiculatas,  id  est  variatas  ;  quia  inler- 
dum  auri  et  argenti  virgulis  texuntur,  ut  ibi  sa- 
pientia  et  facundia  pcrmistc  significcntur.  Auro 
quippe  sapicntia,  argento  autem  nitor  eloquentix 
designari  solet. 

Olfactoriola  vcro,  quae  suntvascula,  in  quibus 

D  habentur  odoramenta,  possunt  exprimere  corda  bo- 
iioruui,  ex  quibus  odor  virtutum  suavissimus  spirat. 
Iiiaures  auditum  obedientium ;  annuli  sigiiaculum 
secretorum,  aul  certe  lidem,  qua  sponsalur  anima 
Christo.  Gemmae  pcndentes  in  fronie  pretiosuni  glo- 
riosa;  crucis  signaculum,  quod  in  fronte  gestamus. 
Mutatoria  alternationem  rcligiosae  conversationis,  ut 
in  illis  virluiibus  quis  exerceatur,  ct  modo  coniem- 
plativam,  niodo  activara  vitam  ducat.  Paltia  cxte- 
riorein  habitum  bona;  operationis.  Linteatnina  mun- 
diim  et  candidum  mcntis  ornamentum.  Aciis  coin- 
punclioiiein.  Acubus  enim  ornata  crinium  conipago 
retinetur,  ne  laxius  fluaut    et  sparsi  dissipeiilur. 


(41)  Alias  deest,  omne. 


(42)  Alias  palliola 


63  COMMEINT.  IN  ISAIAM  LlBRl  OCTO.  ~  LIB.  I,  68 

Sic  et  compunctionis  viitns  cogitaliones  iisaniter  A  est  ilaque  quod  nunc  de  elatis  (iliabus  Sion  dlcitur  : 

Quonium  erit  eis  pro  zona  funiculus. 


fluitare  non  siuit,  sed  eas  deceuter  et  ordinate  strin- 

Speculura  sancta  lectionis  est  sludium,  in  cujus 
consideratione  depreliendimus  ,  quid  deformitatis, 
quidve  pulchritudinis  interior  homo  noster  ha- 
beat.  Sindones  subtile  vestimentura  justiliae  eorura, 
qui  dicere  possunt ;  «  Exspoliavi  me  lunica  mea 
{Cant.  V,  5),  » id  est  veteri  conversatione. 

Vittae  quje  capita  mulierum  decenter  occultant,  et 
oroant,  honestara  mentis  verecundiam  exprimere 
possunt. 

Tberistrum  vero  quasi  aistivale  diciiur  indumen- 
tum  ;  quia  Theri  gr.nece  vocatur  3estas..Fit  enim  hoc 
vestimentum  de  opiimolino  valde  sublile,  et  utuntur 


Sed  et  pro  crispauti  crine  calvitium  erit.  Si  capul 
inlelligitur  raens  juxta  Scripturarum  consueludinem, 
qui  sunt  crines  hujus  capitis  nisi  sensus  ct  cogita- 
tiones?  Crines  ergo  crispaniur,  quando  sensus  et  co- 
gitaliones  pulcbris  ordinibus  disponuntur.  Sed  et 
pro  crispanti  crine  datur  calvilium ,  quando  pro 
sensu  formosis  rationabihum  cogitationum  gra- 
dibus  disposiiio  pudenda  et  ridiculosa  meniis  exhi- 
betur  in  perversi  operis  ostensione  nudatio. 

Fascia  vero  pecioralis  est  divina  dilectio,  qu» 
vagarum  cogitationum  motus  per  amoris  intinii  vin- 
cuia  restringit.  In  cilicio  autem  peccati  asperitaa 
et  punclio  designari  solet.  Pro  pectorali  igitur  /a- 


eo  in  «state  mulieres  Mesopotami*,  et  Aral)ia;  atque  B  scia  cilicium  est,  quando  pro  tharitate  et  cordia 


HispaniEe.  QuidestergoTlieristrura  aniuise  nisisubti- 
lissimus  atque  mundissimus  casta;  mentis  habitus 
interior,  non  sincns  eara  carnalium  vitiorum  aestu 
calelieri,  sed  oplimum  ei  prxstans  refrigerium  in 
ardore  tentationum  ? 

Et  hsec  quidem  tot  et  tanta  bona,  priusquam  dele- 
rentur,  habuerunt  fitice  Sion,  id  est  fideles  aninise. 
Sed  quia  postreligiosam  conversationera  elevatse  in 
superbiam  et  iasciviam  dissolvnntur,  in  die,  qua 
Dominus  verticem  earum  decatvabit,  auferet  eis  hacc 
omnia,  id  est  partim  in  hoc  saeculo,  et  prorsus  in 
die  judicii,  sicque  anaissionis  tantorum  bonorum 
operum  causa  et  initium  erit  superbia.  Nihil  enim 
bonorum  operum  remanere  ibi  poterit,  ubi  domina-  r 
tur  superbia.  Quia  sicut  ventus  pulverem ,  sic  su- 
perbia  omnes  virtutes  rapit.  Unde  et  apte  subjun- 
fitur , 

Vees.  24.  —  «  Et  erit  pro  suavi  odore  fetor,  etpro 
zona  funiculus,  et  pro  crispanti  crine  calvitium,  et 
prorascia  pectorali  cilicium.  » 

Nam  suavis  odor  opinio  virtutum  est,  dc  qua  di- 
cit  Apostolus  :  <  Christi  bonus  odor  sumus  Deo 
(//  Cor,  II,  13).  I  Fcior  vero  mala  opinio  est  et  infa- 
niia.  Ubi  ergo  virtutes  auferuntur,  et  vitia  succe- 
dunt,  ibi  pro  suuvi  odore  esl  fetor. 

Zona  autem  cingulum  castitatis  siguificat ;  funi- 
cutus  vero  peccalum  luxuri».   Unde  et  de  Domino 


disciplina,  quae  mentem  in  cogilatione  Deum  di- 
ligendi  stringere  consueverat,  peccatorura  aspe« 
ritas  et  odiorum  stimuli,  malarum  cogitationum  (43) 
punclione  mcntem  lacerant.  Sequitur  ; 

Vers.  25.  —  I  Pulcherrirai  quoque  viri  tui  gladio 
cadent,  et  fortes  tui  in  prselio.  » 

Pulclierrimi  viri  Ecclesiae  sunt,  qui  in  spiritali 
bcUo  fortiter  dimicant,  viriliter  agunt,  et  honestissime 
conversanlur  in  religione  divina.  Et  fortes  ejos  sunt, 
qui  in  spiritali  bello  fortiler  dimicant.  Sed  nonnun- 
quam  etiam  tales  viri,  dura  de  sua  pulcbritudine 
gloiiantur,  cadunt  a  statu  suse  reclitudinis,  ijlaaio 
ncquissimae  delectationis  transfossi ;  et  qui  fories  vi- 
debaniur,  pierumque  in  prmlio  carnalium  delecta- 
lionum  (44)  victi  succumbunt.  Unde  el  Jeiemias  ait : 
«Juveneseorumconfodianturgladioin  praelio(/erem. 
sviii,  21).  j  Juvenes  quippe  gladio  confodiuutur  iu 
prslio,  cum  ii,  qui  in  novilaie  vilae  fortiler  ambu- 
lant  et  alacriter,  in  articulo  tentationis  transliguntur 
mucrone  delectationis. 

Quod  si  dc  animse  statu  intelligiraus,  qu»  post 
virtutes  petcaverit,  pulcherrimos  ejus  viros  accipi- 
raus  bona  opera,  qua;  hostili  gtadio  cadunt.  Et  fortes 
ejus  virtutes,  quae  in  spiritali  proilio  pereunt,  Ubi 
post  tanta  virtutum  detrimenta,  post  tara  muUipli- 
cem  aiiiinarum  ruinam,  congrue  subjuiigitur  de  Ec- 
clesia; 

Vers.  26.  —  «  Et  moerebunt  atque  lugebuut 


alias  scriptum  est :  <  Balteum  regum  dissolvit  et  q  portse  ejus,  et  desolaia  in  terra  sedebit.  > 


praecingit  fune  renes  eorum  (Job  xn,  18).  >  Reges 
enim  sunt,  qui  membrorum  suorum  molus  bene  re- 
gere  sciunt.  Sed  ciim  dc  ipsa  contineutia  elatione 
inens  tangitur,  plerumque  Deus,  supeibiam  ejus  de- 
serens,  hanc  immunditia  operis  cadere  permittit. 
Regum  vero  batleum  dissotvit,  quando  in  bis,  qui 
bene  regere  meinbra  sua  videbanlur,  propter  ela- 
lionisculpam,castitatiscingulumdestruit.  Etprcecin- 
gii  fune  renes  eurum,  quatenus,  dissoluto  pudicitiae 
«■ingulo,  membris  eorura  pcccati  deleciatio  domine- 
tur,  ut  quos  in  occulto  superbia  inquinat,  quam 
sint  detesiabiles,  etiam  in  publico  ostendat.  Hoc 


Poriw  eiiim  Ecclesiae  sunt  sancli  doctores  et  prae- 
positi,  per  quorum  rainisterium  Ecclesiam  quisque 
iiigreditur.  Qui  inter  haec  virtutum  damna  praecipue 
inoerenl  et  lugeut;  quia  sicut  lucrum  animarura  sol- 
licite  quaerunt,  sic  detrimeniuin  earum  affectuose 
plangunt.  Qui  quotidie  magis  uiagisque  vident,  qu« 
gravius  defleant ;  quia  veneruni  dies  et  veuiunt,  de 
quibus  ait  Apostolus  :  quod  novissirais  diebus  in- 
stabunt  tempora  periculosa  et  erunt  horaines  sejpsos 
amantes,  cupidi,  elati,  superbi,  blasphemi,  parenii- 
bus  non  obedientes,  ingraii,  scelesti,  sine  affectione, 
sine  pace,    criminatores,  incontinentes,  immites. 


(43)  Cod.  G.  maiorum  coqitaluum. 


(44)  Cou.  G.  tentationum. 


67 


HERVEl  BUROroOLENSIS  MONACfll 


68 


sine  benignitale,  prolervi,   tumidi,  proditores,  \o-  A  refeetionem  spiritalis  gratiae,  de  qua  genus  buraa- 


hiptatura  aniaiores  raagis  quam  Dei,  habenies  qui- 
deni  speciem  pietatis,  virlutem  auieiii  ejus  abncgan- 
les  (//  'fim.  111,  "l-b).  Nam  h«c  omnia  mala  redun- 
darecernimus  in  hiijuS  lemporis  hoininibus.  Unde 
et  poslmodum  iiialis  amptius  cxciesceiitibus,  el  Aa- 
tichristo  legnante,  sancla  Ecclcsia  Aesoiala  .Hedehit  in 
lerra,  id  est  in  iiumilitaie  et  (ristitia  perduiahit  lu- 
gens,  nec  ab  homine  consolabitur  iii  tanlis  nialis. 
Quod  et  Jeremias  iiiluens,  ait  :  t  Quomodo  sedet 
Bola  civifas  plena  populo?  Facta  est  quasi  vidua 
domina  gentium  (Th.ren.  r,  1). 

Moraliter  autem,  quicuiiquc  locum  dederit  diabo- 
lo,  et  non  omni  eustodia  servaverit  cor  suum,  lu- 
gent  porttB  ejiii,  et  absente  sponso,  semper  in  luctu 


numdepaiadiso  expuisnm,  ait :  t  Percussus  snm  u( 
fenum,  et  aiuit  cor  meum,  quia  oblitus  sum  coms- 
dere  paoem  meura  {Psat.  v.t,  S).  » 

Et  vestimeni.is  nosiris  operiemur,  id  est  bonerUm 
operum  iudumenlis ,  de  quibus  seriptum  est : 
«  Beatus  qui  vigilat  et  custodit  ve.^tinieuta  sua,  ne 
nudus  ambulet,  et  videant  lorpiludinera  ejiis  (Apoc, 
XVI,  lo).  »  Nam  auiina  quseeunqiie  panem  liunc  in- 
lern»  relectionis  invisibilHer  comedere,  et  his  reli- 
giosarum  actionum  vestibus  indui  negligit,  non  po- 
test  buic  singulari  viro  placere,  qui  speciosarum 
Sponsusest  animarum.  Et  hac,  inquiunt,  faciemus, 
lanlummodo  invocetur  nomen  tuum  super  nos,  ut  tu 
vir  noster  voceris,  et  nos  tuae  conjuges,   ve)  ul  a 


est,  ac  de  excelsis  corruens  in  tenae  pulvere  sedet.  B  Christo  Chrisiiaii:»  drcaraur,  et  in  uominc  Christi 


Itaquu  delriinenta  eorom ,  qui  post  religiosam  con- 
versatiouem,  diabolo  ins'idiantc,  virtutes  ei  bona 
qa;e  fecerunl  amitiunt,  descripsit  haictenus  pro- 
pheta  multipliciler.  Hinc  ad  illud  tempus,  qiio  septi- 
formis  Ecclesia  venit  ad  Cbrisluni,  reducit  verba 
dicens  :  «  £t  apprehendent  septem  mulieres  viruiu 
unura  in  die  illu.  i  Sed  historialitcr,  ut  supcrius 
dicere  ccepimus,  tempore  obsidionis  Jerusalem,  de- 
calvavil  Dooiiuus  verticem  llliarum  Sion,  ei  abslulit 
eis  ornamcutum  calceamentoruiu ,  et  iunulas,  et 
torques  et  caetcra,  qu*  dcscribuntur.  Unde  cum  ad 
crucera  duceielur,  ait :  i  Filiae  Jcrusalem,  nolite  flere 
super  me,  sed  super  vos  ipsas  lleie,  et  super  filios 
vestros  ;  quoniam  venient  dies,  in  quibus  dicent: 
BeaUe  Rteriles,  et  ventres  qui  non  gcnueruni,  ct 
uliera  quae  non  lactaverunt.  Tunc  incipient  dicere 
moutibus  :  cadile  super  nos,  et  collibus  :  operite  nos 
{Luc.  xxiii,  28-50).  B  Quis  eiiiin  pensare  valeat 
alDiCtioneiu  et  t.^dium  vitaequud  patiebantur,  atque 
angustias  ,  dum  dlcerent  muiilibus  :  Cudite  super 
noi?  Omnia  ergo,  quie  nunc  describuntur,  complela 
sutit  ibi.  Nam  et  pulcherrimi  Judxorum  ceciderunt 
gladio  Kuraaiiorura,  et  luxerunt  portee  Jerusalem 
obsessye,  cum  uemo  possel  egredi,  vel  ingredi,  et 
desolata  sedit  iii  lerra,  quia  dejecls  est  in  illa  tribu- 
latione  non  babens  cousolatorem,  ct  ad  ultimum 
destructa.  Et  quia,  quando  vetus  illa  Jerusalcm  ce- 
cidit,  nova  surrexit,  aple  subjungitur : 
CAPUT  lY. 
Vers.  . —  t  Et  apprehendent  septem  mulieres  vi- 
rura  unum  in  die  illa,  dicentes  :  Panem  nostrum  co- 
medemus,  et  vestimentis  uostris  operiemur :  taa- 
tumin(,do  invocelur  noinen  tuum  snper  nos,  aufer 
oppriibrium  iioslrum.  » 

Nam  quse  suut  islM  septem  mutieres,  nisi  sepiera 
Ecclcsiu;,  quBP  unam  faciunt  catholicam?  Quis  est 
vir  nisi  Christus?  ApprehendeiH  ergo  sepiem  mulieres 
virum  unum  in  die  illa;  qiiia  teinpore,  quo  vetus 
Jerusaleui  destrucia  cst,  et  gratia  novai  prifcdicaiio- 
uis  illuxit  mundu,  septcm  Ecclcsiai  adlixserunt 
Christo,  dicenlcs  :  Pancm  iwsirum  comedenus,  idest 


cuncla  faciamus.  Aufer  opprobrium  nostrum,  ut  om- 
nem  peccaiorum  nostronira  memoriain  deleas,  ne 
postqiiam  tibi  legitime  spirlialiter  sociata  fuerimus, 
impropereiur  nobis,  quia  priusquam  ad  te  veni- 
remns,  fornicalae  sinius.  Sequitur  : 

Vebs.  2.  —  I  In  die  illa  erit  germen  Domini  in 
magiiificentia.  et  glorla,  ct  fruclus  tenae  sublimis, 
et  exsultaiio  liis  qui  salvali  fueriut  de  Israel.  > 

Germen  Domini  in  magnificentia  et  gtoria  fuil, 
cum  sempiternus  Dci  Fillus,  in  carne  lemporaliler 
apparens  magnitudine  virtutura  ei  dociriua;,  muiido 
clarus  effulsit.  Fructus  quoque  terrce  sublimis  effe- 
clus  cst,  quando  carnera,  quam  dc  natura  uostra 
quae  de  tcrra  est,  morialein  Deus  susceperat,  in  vir- 
■^  lule  resiirrectionis  immorlalera  jain  redditam  ad 
ccelos  sublevavil.  £t  tuiic  cx^ultafio  fuit  his  qui  sul- 
vati  erunt  de  Israd,  id  est,  discipulis  ejus ;  quia  sic 
certificati  sunt  de  gloria  resurrcciionis  ejus,  ut  eo 
ca4os  peteiite  ipsi  noii  soluin  nulla  iristitia  aflicc- 
renlur,  sed  ctiam  gaiidio  niagno  replereiilur.  Nani 
sicut  scriptum  est :  «  Uecessit  ab  eis,  et  ferebatur 
in  cceIuoi,  ei  Ipsi  adoranlos  regressi  sunt  in  Jerusa- 
lem  cnm  gaudio  magno,  et  erant  semper  tn  templd 
laudantcs  et  benediccntes  Deuia  [Luc.  xxiv,  r>\, 
55).  s  Et  camdein  laetitiam  habuit  niullitudo  rcli- 
quoniin  fidelium  Hebrecorum,  quorum  eratcorunura 
ei  aniina  uiia.  De  qiiibus  et  subditur  : 

VuRS.  3.  —  d  El  eril  omnis,  qui  relictus  fUerit  In 
jj  Sion,  et  residuus  in  Jerusalem,  sancius  vocabitur, 
omnis  qiii  scriplus  eit  in  vita  in  Jerusaleiu.  » 

Vers.  •i.  —  «  Si  abluerit  Dotninus  sordem'  (4S) 
filiarum  Sion,  et  sanguinem  Jerusalera  laverit  do 
raedio  ejus  spiritu  (46)  judicii,  et  spiritu  ardo- 
ris.  t 

Omnis,  inquit,  qui  reliclus  fueril  in  Sion  tempori- 
bus  apostolorum,  et  residuua  in  Jerusalem  terrena 
illa  clvitate  JudaMrUm,  sancius  vocabitur,  sumpto 
noininc  suo  a  Sanclo  sanctorum,  ac  si  dlcat :  chri- 
siianus  appellabitur.  Ergo  Caiphas  vocabitur  san- 
ctus?  Annas  vocabitur  Sanclus  ?  Phorisaei  et  Scrib» 
vocabunlur  sancii?  Non.  Sed  omnis  qui  scriptui  est 


(45)  Alias,  sordes. 


(46)  Alias,  t/i  spiriiu,  etc. 


69  COMMENT.  IN  ISAIAM 

j«  vita  in  Jerusakm,  id  est  illi  omnes,  quibus  dici- 
tur  :  «  Gaudete,  quia  iiomina  vestra  scripta  sunt  in 
coelis  (Matth.  v,  12).  Jerusalem  nunc  intellijjc  i!lam 
supernam,  de  qua  scripium  csi '.  «  Non  commovebi- 
tur  iu  Kiernuni,  qui  tiabitat  in  Jerusalem  (Psul. 
cxsiv,  !)•  •  Omnis  ergo,  qui  tempore  apostolorum 
relictus  est  in  Siou,  sanclus  est  vocatus,  qui  insrrilii 
meruerit  in  iibi-o  vitse,  sicul  et  Aposlolus  ait  :  i  In 
hoc  tempore  reliquia;  secundum  electionem  gratise 
salvae  facta;  sunt.  Omnis  itaque  qui  relictus  fuerit 
vocabitur  sanctus  {Honi.  xi,  o).  » 

Si  abtuerit  Duminus  sordem  filiarum  Sion,  id  est 
si  deleverit  peccata  Israelilici  popuii,  et  sanguinem 
ierusalem,  id  est  reatum  eCfusionis  Domiiiici  san- 
guinjs  laverit  in  spiritii  judicii,  et  spiritu  ardoris, 
sicut  ait  Petrus  jam  cocde  conipunctis  consilium 
quarentibus,  quia  Salvatorem  se  crucifixisse  intel- 
lexerant:  «  Pcenitenliam,  inquit,  agite,  et  baptizetur 
unusqui&qiie  vestrum  in  nomine  Jesu  Cbristi  in  re- 
inissionem  peccaiorum,  ct  accipietis  donum  saiicti 
Spiritus  (Act.  II,  58).  «  Nam  de  spiritu  judicii  di- 
cit :  pesnitentiam  agite,  et  fiaptizetur  unusquisque  ve- 
strum;  despiritu  begnini  ardoris  addidil:  cl  accipie- 
tis  doniim  sancti  Spiriltts  ;  vel  qula  idein  Spiritus, 
per  qiiera  fit  remissio  peccatorum,  primum  quldem 
discipulis  datus  est  Spiriius  judicii,  deinde  Spiritus 
ardoris  :  spiiitus  judicii,  quaudo  audierunt  :  i  Acci- 
pite  Spiritum  sanctura ;  quorum  remiseritis  peccala, 
reniittuntur  eis,  el  quoruin  reiiuneritis,  retenta  sunt 
(Joan.  XX,  22);  »  Splritus  ardoris,  quando  t  appa- 
ruerunt  iiiis  disperlltae  linguae  (anquani  igiiis,  sedit- 
que  supra  singislos  eorum,  et  repleti  sunl  omues 
Spiritu  sancto  (.4c(.  ii,  5).  » 

Cum  autem  dicitur  :  Si  ablueril  Dominus  sordem 
filiarum  Sion,  dubitative  dici  videtur,  non  quia  hoc 
lncertum  essct  apud  Doniiiium,  sed  quia  vix  inventi 
sunt  vel  pauci  inter  plunmos,  qui  mererentur  abluL 
Per  hoe  euim  quod  dicitur  :  Si  abluerit  Dominus, 
quia  ex  magna  rauhitudiue  pauci  forent  abluendi, 
monstraiur.  Sequitur  : 

Vers.  5.  —  «  Et  creavit  (iT)  DomsBUS  super  om- 
nem  locum  laontis  Sion,  ei  ubi  invocalus  est»  nu- 
bem  per  diein,  et  furoum  et  splendorem  ignis  flam- 
mantis  in  aocte.  > 

Appellatione  montis  Sion  designatur  Ecclesia,  sic- 
ut  scriptum  est :  «  Qui  conGdunl  in  Domino  sieut 
mons  Sicn  (Psal.  cxxiv,  1).  ^  Nubes  vero  divinara 
protectionem  significat,  sicut  scriptum  est  :  a  Ex- 
pandit  nubem  in  protectionem  eorum  (Psal.  civ, 
59).  t  -Oies  autem  prosperitatem  designat,  et  iiox 
adversitatera,  sicut  angolica  voce  Canitur  :  « pro- 
ieclus  est  accusator  fiatrum  nostrorura,  qui  accusa- 
bat  ,iUos  ante  conspectum  Dei  nostri  die  ac  nocte 
(Apoc.  XII,  10).  j  Hostis  enim  antiqnus  prosperis 
nos  male  uti  studet  accusare,  et  in  adversis  patien- 
tlam  non  habere.  Itaque  super  omnem  locum  montis 
Hion,  id  est  in  quocunque  loco  est  Ecclesia ,  el  ubi 

^47)  Alias,  freafcif. 
(48)Aiias,«iee. 


LIBRl  OCTO.  —  LIB.  I.  70 

A  invocatus  est  Dominus,  id  est  ubicunque  vel  unus  fi- 
delium  inrocat  eum,  creavit  nubem  proteclionis  et 
umbraculi  spiritalls  per  diem  prosperilatls.  Nam 
quia  in  prosperis  solet  raentein  gravius  urere  ca- 
lor  tentatlonis,  ibi  divina  nubes  necessaria  est,  quse 
ardorem  canialium  desideriorura  semper  amoveat, 
el  mentis  prajstet  refrigerium. 

In  nocie  autera  adversitatls  creavit  fumum  et 
splendorem  ignis.  Quis  est  iste  ignis,  nisi  de  quo 
dicit :  <  Ignem  veni  mlttere  in  teriam,  el  qiiid  volo, 
nisi  ut  ardeat?  »  (Luc.  xii,  i9.)  Hic  eigo  ignis 
aliis  fumiini,  et  aliis  splendorem  habere  vldeiur, 
juxta  quod  Apostolus  ait  :  «  Aliis  quidem  sumus 
odor  toiortis  in  mortem,  aliis  autem  odor  vitx  ad 
vitam  (//  Cor.  ii,  16).  »  Duiti  enim  unum  idemque 

B  miraculum  cernltut  a  plurlbus,  et  alli  quideni  bla- 
sphemaiit,  alli  autem  convertuniur,  vel  pjeerticaiio- 
nis  verbuni  alii  impugiiaiit,  alii  reclpluni ,  piocui 
dublo  ignis  isle  aliis  fiimum,  quo  cajci  fiant,  et  allis 
splendorera,  quo  illumineniur,  liabei.  Scd  adhuc 
eadein  senteotia  repeiltur,  eiim  siibditur  :  «  Super 
omiicm  enim  gloriam  protectlo.  » 

Vf.rs.  6.  —  «  Et  tabernaculum  erunt  (48)  in  um- 
braculum  dlei  ab  KStu,  et  in  securilaiem,  et  iii 
absconsionem  a  turbine  et  a  pluvia.  » 

Omnis  namque  electus  quid  est  nisi  gloria  Dei  ? 
Ait  enim  ;  «  Omnera,  qui  invocat  nomcn  meum,  in 
gloriam  nieam  creavi  eurn  (Isa.  xLiii,  7).  t  Super 
omnem  Itaque  gloriam,  id  est  super  unumquemque 
electum  prulectioet  labernaculum  esl  in  umbrttculttm 

r>  diei  prosperitatis  a6  wstu  vltioiiira,  ut,  quando  pro- 
sperltas  arridet  et  sestus  vitioium  torrere  (49)  men- 
tem  appetit,  divina  protectio  nobis  obumbret,  ac 
splriCualt;  prabeat  refrigeriura.  Et  eadem  profectio 
nobis  Gl  i«  securitatcm  a  turbine  tribulalionuin,  et 
tabernaculum  illud  in  absconsionem  a  pluvia  blandi- 
raentorum,  ut  subDei  protectione  securi  slnuis  non 
tiraentcs  adversilatum  turbines,  cf  in  tahernaculo 
oLunibrationls  ejus  absconsa  mens  noslra  non  tan- 
gatur  pluvlis  blanditiarura,  et  mollium  sermunum , 
diueiis  ;  «  Quoniam  abscondit  me  in  tabernaculo 
sno  iii  die  ma!a  :  protcxit  me  in  abscondito  laber- 
naculi  sui  (Psal.  xxvi,  5).  s  Hucusque  verba  se- 
cundfle  visionis  diviiius  vates  protulit  :  hinc  ad  alia 
Iransilum  facit 

D  CAPUT  V. 

Vers.  i. —  «  Cantabo,  inquit,  dileeto  raeo  canli- 
cum  patruelis  mei  vineaa  suse.  > 

Caniicum  Isetiliae  Moyses,  transito  mari  Rubro, 
cecinit  (Exod.w),  Debboraque,  cuni  Baracli  peracta 
victoria  (Jud.  v) ,  et  David  liberatus  ab  omnibus 
inimicis  suis  (//  Reg.  xxii);  Jeremias  vero  canticura 
lamentablle  cecinit,  dicens  :  j  Quomodo  sedet  sola 
clvitas  plena  populo  (Thren.  i,  1),  »  ete.  Novissimum 
qjoque  Moysi  canticuiu  tristiiise  raagis  esl  quam 
gaudii,  quia  ibi  praedicilur  infidelilas  populi.  Ita  et 
nunc  Isaias  canticura  raoBroris  caniaturus  est :  Can' 

(49)  Cod.  Gi.,errore. 


71  HERVEl  BURGIDOLENSIS  MONACHl  72 

tabo,  iiiquii,  dilecto  meo,  id  esl  Deo  Patri,  canlicum  A  et  Lic  loquitur  :  Judicate ,  inquit,  in<er  n»e  et  inier 


patruelis  mei,  id  esl  Domiiii  Jesu,  qui  iiiibi  futurus 
est  consanguiueus  assumptione  carnis,  canticum 
dico  habitum  vinew  suce,  id  est  plebi  suse.  Palruelis 
est  filius  patrui,  patruus  vero  est  frater  patris,  sic- 
ut  avunculus  fraler  matris.  Patruelcm  ergo  suum 
appellat  propbeta  Cbristum,  propter  generis  propin- 
quitatem,  quia  es  illa  plebe  sumpturus  erai  huma- 
nitatem. 

Vel  Cbristus  est  dilectus,  cui  Pater  ait :  <  Tu  es 
Filius  meus  dilectus  (Marc.  i,  2).  >  Et  ille  dilectus 
carmen  fecit  lugubre  vinese  suae,  quod  ego  caniabo 
ditecto  populo  ineo.  Canlicura  vero  sic  incipil  : 
i  Vinea  facta  est  dilecto  meo  in  cornu  filio  olei.  > 
Et  in  sequcniibus  dicitur  :  •  Vinea  enim  Domini 
Sabbaotb  domus  Israei  est.  j  Quid  aulem  cornu  n\-  B 
si  fortitudiuem  regni  designat?  Facta  esl  ergo  vinea 
dileclo  meo  in  coriiu,  quando  antiquus  Dei  populus 
iu  regnura  profecii.  Facta  est  in  cornu  filio  otei, 
quia  virtus  regui  ejus  fuit  ex  gratia  Dei.  Se- 
quitur : 

Vers.  2.  —  «  Et  sepivit  eara,  et  lapides  elegil  ex 
.  illa,  etplantavit(',eam  electara.  » 

Sepivil  vcl  sepit  eam  angelorum  custodiis.  Et  la- 
pides  eteyit  ex  itla ,  quia  reliquias  Amorrhxorura 
abstulit,  et  adversarios  expulit.  Et  plantavit  eam 
eleclam,  quia  etegit  eos  sibi  i  in  peculium  es  cun- 
ciis  geniibus,  quse  sub  coeio  sunl  (Exod.  xix,  3).  » 
Sequitur  : 

<  Et  jedificavit  lurrim  in   meaio  ejus,  »   id  esl 
templum.  «  Et  exstruxit  torcular   (50),  »  id  est  al-  ^ 
lare,  iu  quo  sangnis   bostiarum  effundebatur,  sicul 
exprimitur  uva  iu  prelo.  Post  ha;c  omnia  beneCcia 
subditur  : 

<  Et  exspectavit,  ut  faceret  uvas,  et  fecit  labru- 
scas.  »  Exspectavit,  nt  vinea  sua  secundnra  naturse 
sua;  dulcedinem  jocerct  uvas,  id  est,  ut  populas 
Dei  jucundos  ac  dulces  l)onorum  operum  fructus 
redderet;  sed  e  conlrario  fecit  lahruscas,  id  est 
amara,  et  agrestia  paganitatis  opera.  Labrusca 
quippe  racemus  agrestis  est,  et  vocatur  labrusca; 
quia  in  labris  terra;  iiascilur,  id  est  juxta  vias  in 
scpibus,  signilicans  opera  gentium,  quse  erant  iu 
circuitu  eorura.  Fecit  tabruscas  vinea  Domini ,  quia 


vmeam  meam. 

Vers.  i.  —  <  Quid  est ,  quod  debui  ultra  facere 
vinea;  meae,  et  non  feci  ei  ?  An  quod  exspeclavi  ut 
faceret  uvas,  ct  fecit  labruscas?  > 

Subaudi :  facerc  non  debui?  Nuuquid  enim  mea 
culpa  est,  quia  fecit  labruscas,  dura  exspectarem 
ut  faceret  uvas  ? 

Vers.  5.  —  <  Nunc  (51),  inquit,  ostendam  \obis 
quid  ego  faciam  vineae  mese.  » 

Et  quod  iu  Evangelio  dicit :  <  Auferetur  vobis 
regnura  Dei  {Maltli.  xxi,  43),  »  hoc  loco  subjun- 
git  :  <  Auferam  sepem  ejus,  et  erit  in  direptionem ; 
diruam  maceriam  ejus ,  et  erit  in  conculcatio- 
nem. » 

Vers.  C.  —  <  Et  ponam  eam  desertam,  »  etc. 

Auferamsepem  ejus,  id  est  custodiam  angelorum, 
et  munimen  defensionis  mese,  et  erit  in  direptionem 
exercilui  Romano.  Diruam  maceriam  ejus,  id  est 
mururo  Jerusalem  ,  obsidente  Tito,  et  eril  in  concul'- 
cationem  cunctis  transeuotibus;  quia  <  cadent  in 
ore  gladii,  et  captivi  .ducentur  in  omnes  genies 
(Luc.  XXI,  24).  »  Et  ponam  eamdesertam  adeo  et  iu- 
cultam,  ut  nuUum  jam  domestici  operis  fructum 
prolerat,  sed  agrestia  semper  opera  faciat. 

<  Non  putabitur  et  non  fodietur,  et  asccndent  su- 
per  eam  vepres  et  spinse.  »  Non  putabitur ;  quia 
rami  vitiorura  ab  ea  non  absciiidentur,  sed  in  pecca- 
tis  suis  morieulur,  et  ligonc  praedicatioiiis  non  fodie- 
tur,  Ht  fruclificet.  Et  cscendenl  super  eam  vepres  el 
spince,  id  est  punctiones  peccatorum  ei  crimi- 
num. 

<  Et  nubibus,  inquit,  mandabo,  ne  pluant  super 
eam  imbrem.  >  Hoc  et  apostoli  dicunt  huic  vineae  : 
<  Vobis  oportebat  primum  loqui  verbum  Dei.  Sed 
quoniam  repellitis  illud,  et  indignos  vos  judicatis 
vitse  aiternae,  ecce  converlimur  ad  gentes.  Sic  enim 
prajcepit  nobis  Dominus  :  Posui  te  in  luracn  genti- 
bus  (Act.  xm,  46  et  47).  »  Ipsi  enim  sunt  nubes, 
quia  de  eis  dicitur  :  <  Qui  sunt  isti,  qui  ut  nubes 
volant  (Isai.  lx,  8).  »  His  ergo  jussum  est,  ne  prx- 
dicatioiiis  imbrem,  super  infructuosam  vineara 
pluanl ,  quia  missi  sunt  ad  gentes,  ubi  fructum  in- 
veniant.  Hactenus  mystice  locutus,  Jam  evideuter. 


Jud2ea,degcneransafructupatriarcliarum,non  justi-  p  qux  sit  ba;c  vinea  declarat,  subjungeas  : 

tise  fructum,   sed  paganitatis  opera  fecit.  Deinde  VtRs.  7.  —  <   Vinea   enim   Domini  exerciluum 

vox  ipsius  patrisfamilias  infertur,  dicentis  :  domus  Israel  esl,  ei  vir  Juda  germen  delectabile 

Vers.  5.  —  <  Nunc  crgo,  habitatores  Jerusalem  et  ejus.  » 

viri  Juda,  judicate  inter  me  et  vineam  meara,  >  etc.  Domus  Jsrael  decem  tribus  significat,  et  vir  Juda 

Hoc    loco    tacetur    quid  habilalorcs  Jerusalem '  domum  Juda,  de  qua  ortus  esl  Dominus.  Propter 

censentcs  responderint.  Scd  in  Evangelio  declara-  generis  propinquilatem  vir  omnis  Juda  gcrmcn  dete- 


tur.  Dixerunt  enim  :  Malos  male  perdet,  et  vineam 
suam  iocabit  aliis  agricolis,  qui  reddant  ei  fructum 
lemporibus  suis  (Mattli.  xxi,  41).  Cumque  se  pro- 
prio  condemnassent  judicio,  subjecit  exponendo 
Doininus  :  <  Auferetur  a  vobis  regnum  Dei,  et  dabi- 
lur  genti  facienti  fructus  ejus  {ibid.}.  >  Simili  modo 


f(a()i/e  cst;  reliquae  vero  tribus  lantummodo  vinea 
ejus,  id  esl  populus  cjus. 

<  Et  exspectavi  ui  facerct  judicium,  et  ecce  ini- 
qiiitas  :  et  justiliam,  et  ccreclamor.  »  Inler  me  et 
Bariabbamdebuitfacere  judicium  (Matili  xxvii,21); 
sed  fecit  iniquitatem,  id  est  legis  Iransgrcssionero, 


(50)  Alias,  torcular  in  eu. 


(51)  Alias.  Ei  nunc. 


75 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  1. 


7i 


liomicidam,  qufim  lex  damnat  (xVam.  xx.iviu),  lilie-  A  a  soidibus    \itiorum,   et  scparal  a  reprobis,  sicnt 


rans ;  vo^tof,  iiomos  quippe  Grpcco  eloquio  vocalur 
lex,  et  iiide  anomia  dicitur  iniquilas,  quidquid  sine 
lege  vei  conlia  legem  est.  Et  justttiam  exspeclavi, 
ut  faceret  condemnans  impium,  et  ecce  clamor  ad- 
versum  me  dicenliuni  :  «  Crucifige,  crucifige 
cum  [Luc.  xxiii,  21).  i 

Nunc  videamus  si  liaec  de  iliis  intelligi  possint 
qui  iiomine  Christiano  censentur.  t  Vinea,  inquit, 
facta  est  dileclo  meo  in  cornu  lilio  olei.  i  Ecclesia 
est  vineu  Dei,  (juse  quot  sanctos  proiert,  quasi  tot 
palmites  mittit,  quibus  ipse  loquitur  :  <  Ego  sum 
viiis,  vos  palmiles  {Jvan.  xv,  5).  i  Per  corjm  vero,  id 
est  per  angulum  agri  designatur  egregia  et  optima 
pars  teriaN  et  per  lianc  electa  pars  burnani  generis. 


cliquatur  uva  in  prelo,  et  oieum  ab  amurca  divi^U- 
tur?  Unde  et  nonnulli  psalmi  j>ro  lorcularibus  in- 
tiiuiantur.  Itaque  lot  et  tanlis  l)ei  Iwneficiis  accc- 
plis  videamus,  quid  boino  reddideiit.  Sequitur  : 

(  Et  exspectavit ,  ut  faceret  uvas,  el  fecit  la- 
bruscas;  i  quia  postquam  Deus  ei  tot  bona  tribuit, 
ct  reliquias  infideliuin  quasi  lapides  ejecit,  pacti» 
illi  ubique  largiens,  mox  crescente  carnaliura  mul- 
litudine  vitiis  adbxsit,et  in  plerisque,  qui  Christiani 
dicuntur,  gentiliter  vivit.  Non  solum  Ecclesiam,  seJ 
et  unumquemque  nostrum  diu  superna  pietas  aJ 
bene  agendum  exspcclat.  Unde  et  pollicctur  dicens  : 
<  Si  venerit  in  secunda  vigilia,  et  si  in  lerlia  vigilia, 
venerit,  et  ita  invenerit,   beali   sunt  servi  illi  (Luc. 


Facta  est  igiturin  cornu  vinen,  quoiiiam  in  electa  ^  ^"i  58).i 

parte  liominum  plantala  est  Ecclesia  :  Per  oleum  ^       Ei  fecit,  iiiquit, /afrr«scas,rquia,  ptoli  dolor!  nec 


auteni  sancli  Spiritus  unctio  figuratiir.  Ait  ergo  : 
•  Vinea  facta  esl  dilecto  mco  in  cornu  filio  olei.  i 
Filius  quippe  olei  populus  fidelis  est,  qui  ad  fidem 
Dei  interna  sancti  Spiritus  unctione  generatur.  De 
quo  rursus  oleo  dicitur  :  <  Computrescet  jugum  a 
facie  olei  (ha.  \,  27).  »  Jugura  quippe  a  facie  olei 
compulrescit,  quia  dum  gratia  sancti  Spiritus  un- 
giraur,  a  captivitatis  nostrsc  servitute  liberamur, 
dumque  maligni  spiritus  dominatio  superba  repelii- 
tar,  juguia  conteritur,  quo  libertatis  nostrse  colla 
preraebantur.  Yinea  ergo  fncta  csl  dilecto  meo  in 
cornu  filio  olei,  quoniam  Ecclesia  facta  esl  Christo 
in  eiectis  ct  spiritalibus  viris,  qui  ex  cttlesti  graiia 
uati  sunt. 

<Et  sepsit  eam  et  elegit  lapides  ex  illa,  et  plaula- 
viteam  electam.i  Sepsit  eani,  sicut  scriplum  est : 
<  Salvalor  ponetur  in  ea  niunis  (Isa.  xxvi,  4).» 
Et  in  Zacharia  :  <  Ego  cro  ei,  ait  Dominus,  murus 
ignis  in  circuitu  (Zach.  n,  5).i  Vel  munitio  disci- 
plinae  sepis  nomine  designari  potest.  Sepsii  ergo 
eam,  quia  munimen  disciplina;  dedit  ei.  Quid  vero 
per  lapides  vinese  noxios  nisi  duritia  figuratureorum, 
qui  in  incredulitate  permanserunl,  dum  fidera  laun- 
dus  SHSciperet  ?  Elegit  igitur  lapides  ex  iila ;  quo- 
niam  reliquias  infidelium  diligenter  abstulit  de  me- 
dio  liabitaiionis  fidelium,  el  orania,  quae  Oei  cultum 
iinpedire  potuerunt. 

tEt  plantaviteam  clectam.i  Quia,  sicut  alibi  di- 
Citur  :  <  Qui  seniinat  bonum  semen,  est  Clius  homi- 
ois.  Bonum  igitur  semen,  hi  sunt  filii  regiii  (Mattli. 
xiii,  57,  58).  I  Licet  igitur  zizania  superseminaverit 
inimicus,  tamen  patcr  familias  non  nisi  bonum  se- 
men  in  agro  suo  suminavit,  et  vineam  suam  ptania- 
vit  eteclam. 

<  Et  sedificavit  turrira  in  medio  ejus,  et  (orcular 
exstruxit  in  ea.i  ^iidiftcavit  in  ea  turrim;  qiiia  de~ 
dit  ei  praepositos  ,  quorum  conversatio  velut  lurris 
excelsa  superemineret,  ;ic  provideret  ei,  custodu'ot- 
que  illam  ,  de  quibus  dicitsir  :  «  Et  abundantia  in 
turribus  tuis  (Psu/.  cxxi,  7).  s 

Quid  autem  per  lorcutarmai  pressura  tribiilntionis 
etdistrictio  disciplin.^e  figMvalur,  qua;  purgat  electos 
IVraoi.  CLXXXI 


exspcctati  erubescimus  carnaliter  viveie  et  pcrver- 
soruoi  exempla  sectari ,  atque  infidcliiiin  opeii 
facere. 

<  Nunc  ergo,  habitatores  Jerusalem,  et  viri  Juda. 
judicate  inter  me  etvineam  meam.i  Habilalores  Je- 
rusalemii  sunt  qui  habitant  in  Ecclesia.  llxc  enim 
civitas  magni  Regis,  hsec  est  visio  pacis.  Pax  quippe 
in  nobis,  si  taraen  filii  pacis  sumus,  uiultipiicatiir. 
Sed  et  iiiij  Juda  nos  sumus  propter  Christura,  qu; 
ex  Juda  iiatus  est.  Ipsum  quoque  nomen  Juda  rcfer- 
tur  ad  Chrislum,  sicut  scriptum  est :  <  Juda,  te  lau- 
dabunt  fratres  tui,  manus  tua  in  cervicibus  iniinico- 
rum  tuoruiii,  adorabunt  te  lilii  patris  tui  (Gen.  xlix, 
8).i  Nunc  itaque  sermo  est  ad  habitatorcs  Jerusa- 
le.m,  id  est  ad  eosqui  sunt  in  Eeclesia,  et  ad  viros 
Juda,  haud  dubium  quin  ad  Christianos.  El  hoc  eis 
diclum  intelligere  possumus,  qui  sedebunt  i  super 
Ihronos  duodecim  judicantes  diiodecim  tribus 
Israel  (Matth.  xix,  28).  i  Nam  el  raodo  judicatur 
per  eos  vinea  Domini  :  «  quia  tempus  est,  ut  in- 
cipiat  judiciiim  de  domo  Domini  (I  Pelr.  iv,  17),  i 
quK  ct  vinea  ejus  est. 

«  Et  nunc,  inquit,  osteiidam  vobis,  quid  ego  fa- 
ciam  vineae  ineai.  i  Auferam  scpem  munilionis  ct  de- 
fensionis  ejus ;  quia  ego  murus  eram  in  oircuilu 
ejus.  Et  erit  in  direptionem  avidis  pracdonibiis,  id 
est  maligiiis  spiritibus,  qui  virtulum  bona  diripicni. 
D  Diruam  maceriam  ejus,  id  est  munimen  disciplina; 
ejus  destruam,  ac  religionem  ipsiiis.  Et  eril  in  co?i- 
culcalioncm;  qiiia  in  coeno  viliorum  conculcabitiir 
ab  immundisspiritibus.Uiide  et  alias  dicitur  ;  i.\pe 
rite,  ut  exeant,  qui  conculcent  eam  (Jerem.  i.,28).i 
Ei  ponam  cam  desertam,  ut  jam  nullura  boni  oporis 
fructum  proferat. 

«  Non  putabilur,  et  non  fodietur,  ct  ascendeiit 
siipcr  eam  vepres  ctspina;.»  Puialio  est  «stimatio, 
Quando  enim  vitem  quis  ad  purgandiim  sumit,  pu- 
tat,  id  cst  considerat  et  sestimal  quid  abscinder*  de- 
beat,  et  qiiid  dimillere.  Ita  ct  Deus  opera  fidelium 
suorum  considerat,  ct  boiia  quidcm  conscrvat,  raala 
vcro  rcsecai;  qui  vero  raalis  aclibus  assidue  sunt 
dcdiii,  et  obsiinalo  animo  praicepta  conculcanl,  noa 


•75  HEKVEl  BURGID0LEN51S  MOiNACHl  '^ 

facile  conira  recidil  vitia,  sed  tcrribili  judicio  dere-  A  Propheta  loquitur  interpretancio,  quod  superius  al- 


linquit  cos  in  malitia  sua.  Ei  lioc  est  quod  ntinc  mi- 
iiatur^  quia  non  pulabitur,  neqiie  proscindetur,  nec 
de  malis,  quse  facil,  increpabilur,  sed  in  horrore  ini- 
quitali:m  suaruni  iiiculta  deserelur. 

I  Et  nubibus  niandabo,  ne  pluant  supcr  eam  im- 
brem.»  Niibes  sunl  sancti  pva^dicatores,  qui  arentcm 
hiimani  pectoris  terram  coeleslis  intelligenii*  fluen- 
tis.rigant.  Scd  jiibentur  conlinere  pluviam,  cum  in- 
digna  fuerit  audiioris  anima  imbrc  (52)  ccelesli , 
sicut  per  Salomonem  dicilur  :  <  In  auribus  iiisi- 
pientiiim  ne  loquaris,  qnia  despiciunt  doctrinam 
eloquii  tui  (Proti.  xxiii,  9).>   Nam  propter  nimias 


legorice  dixerat,  vineam  Domini  fccisse  labruscas,' 
incrcpaiis  avaros  et  sectatoies  ebrietatis,  et  eos,  qui 
iniqiiitates  protrahunt,  et  qui  malum  laudant,bc>- 
nunique  blasphcmant,  vel  qui  sibi  sapientiam  arro- 
ganter  vindicant ,  aut  qui  multum  se  bibere  vinum 
gloriantur,  et  singulis  isiis  rm  pcrpetuse  amaritudi- 
nis  minatur.  Sed  sicut  hucnsqiie  ea  qus  de  populo 
Judieorum  dicta  siint,  oslendimus  et  de  Chrisliano- 
rum  populo  dici :  ita  et  nunc  ad  iilos  pariier ,  qui 
Chrisliano  ccnsenlur  vocabulo,  et  talia  faciunt , 
comminationes  propheticas  intelliganius  dirigi.  Qui- 
cunque  ergo  aliena  rapere  contendunt,  cum  multi- 


eubjeclorum  ciilpas    sermo  pr.-eJicationis  aiiferlur      plicare  largie  habiiaiionis  spatia,  vel  agroruiti  lines 

doctoribus.    Uiide  Ezechieli    Dominus  dicii :   <  Lin-      extcndere  cupiunt,   audiant  quod  dicilur  :  Ya:  qui 

guam  tuam  adha;rcscere  faciam  palalo  luo,  et  eris  B  conjuiujiiis  domum  ad  domum,  ei  agrum  agro  copu 

roulus,nec  qiiasi  vir  objurgans,  quia  domus  exaspe- 

rans  est   (Ezecli.  iii,   26).  >   Hinc  ct  Ainos  ait  : 

I  Prudcns   in    tempore   illo  tacehit,    quia   tempus 

maluni  est  {Amos  v,  19).>  Hoc  est  ergo  quod  dici- 

lur ;  quia  iiu&iftMS  mandabo ,   ne   pluant  super  eam 

imbrcm,  quod  nostris  dicbus  nimium  compleri  gemi- 

mus,  quia  vix  jam  verbum    Dei   populo  ejus  quis- 


qiiain  loqnilur. 

I  Vinca  enim  Domini  cxercltuum  domus  israel 
cst,  et  vir  Juda  germen  delectabile  ejus.  Domus 
Israel  csl,  cui  per  Apostoluin  dicilur :  <  Si  aulem 
vos  Christi,  ergo  Abraha;  filii  eslis  ,  secundum  pro- 
missionem    hairedes  {Gatut.    p.i ,   22).    >    Domus 


ialis  usque  ad  terminum  loci ;  nunquid  liahitatin  soli 
vos  in  medio  lerrce  ?  Ac  si  dicatur  :  Quousque  vos  ex- 
tenditis,  qiiasi  habere  in  communi  mundi  habita- 
tione  consories  minime  possitis?  Sequitur  : 

Vers.  9.  —  <  In  aurilus  meis  siinl  lia:c,  dicit  Do- 
minus  exerciluum.> 

Talia  opera,  sicut  ct  siipra  diclum  esi,  ad  aures 
supcrni  Judicis  clamant.  Qui  iratus  adjungit:  <Nisi 
doraus  muliae  deserla  fuerini.  >  Defectio  dictionis 
esl  signum  vehemeiiler,  ct  qiiod  miiiaiur,  maximc 
confirmanlis.  Undc  cum  Pliarisa;i  signum  de  coelo 
quacrerent  ab  illo  lentantes  illum,  <  ingemiscens 
spiiilu  ail:  Amen  dico  vobis,  si  dabilur  generationi 


Isruel  Ecclesia  est,  qu«  lidem  palriarcharum  se-  ^  ijji  gigRum  ^Harc.  viii,  12). >  Et  alibi  :  <  Sicul  ju- 


(jiiitur  ;  et  Ecclesia  vinea  Dei  est.  Vir  Juda  Chri 
stianus  quilibet  esl ,  sicut  supra  monslravimus,  et 
\iieo  vir  Juda  fjermcn  delectabile  ejus  esl;  quiaiin 
iii  filiis  deleclalur  Deus  c  qui  non  cx  sanguinibus, 
ncque  ex  voluntate  carnis,  nequc  cx  volunlate  viri, 
sed  ex  Deo  nati  sunt  {Joan.  i,  19).j 

I  Exspectavi,  ul  faceret  judicium,  ct  ecce  iniqiii- 
tas;  et  justitiam,  ct  ecceclamor.  >  facere  judicium 
et  juslitiam  Dei  est,  ut  in  omnibus  oporibiis,  qu.Te 
cogilas  facerc,  primo  cogiies  Dcum  ;  ei  si  serunduni 
Deum  est  quod  cogilas,  diligenter  examines ;  el  si 
est  rectiim  coram  Domino,  peilicias  illud.  Si  vcro 
adversum  fuerit  reperlum,  amputes  illud  ab  anima 
tua.  Sed    qui  levitatem   sua;  volunlatis  sequiinlur, 

dum  cxspectanlur,  ul  faciani  jmlicium  et  jusliliam,  q  coj,„i„,{,^  subjungit : 
erumpit  iniquitas  ct  clamor.  Qui  enim  ininora  pcc- 
cata  comniiltil,  quasi  loquiiur  prava  in  auribus  Dei; 
qui  vcro  gravia  mala  pc.rpelrat,  jam  ad  aures  Om- 
nipotenlis  clamut.  Unde  scripliim  csl :  «  Clamor 
Sodomorum  et  Gomorrba!  muUiplicalus  est  {Ccn. 
xviii,  20). >  Talis  ergo  elamor  ad  DiMim  quotidic  ab 
iniquis  ascendit.  Soquitur  : 

Vers.  8. —  <  Va;  qui  conjungitis  donnim  ad  do- 
inun"!,el  agrum  agro  copulatis  iisqiic  ad  icrmimim 
loti ;  nunquid  habilatis  (53)  soli  vos  in  medio 
tcrric ''  > 

Nunc  -tle  perditis  moribus  popiili  sui  manifcste 


ravi  in  ira  raca,  si  iiilioibunt  in  requiem  mcam 
(Psttl.  iiv,  II).»  Iratus  ergo,  eis  qui  conjun^unt 
domum  ad  domum  dioit ;  Nisi  domus  muliw  desertce 
fuerint ;  qiiia  dum  avari  mulliplicandis  possessioni- 
bus  iiisistunl,  inopinata  niorte  rapiiinlur.  Unde  di- 
ves,  qui  diceliat :  <  Dcstruam  horrea  mca,  ct  majora 
faciam,  el  illuc  congrogabo  omnia  qiia  nala  sunt 
mihi  bona  mea,  et  dicam  anima;  mea;:  Aniina,  halies 
mulla  bona  reposiia  in  aiiiios  plurimos,  requiesce, 
comede,  bibe,  epulare  {Luc.  xii,  18,  1U),>  diviiiiius 
audivit :  <  Stultc,  iiac  nocte  rcpcteiit  aiiimam  luain 
a  le;  quse  aulero  pra;paiasii,  cujiis  crunt?»  (/6irf. 
XX.)  Hoc  itaquc  minalur  dicens  :  yisidomus  mulia: 
desertce  fuerint.  Etad  hoc  qiiod  di.\eral  :  agrum  agro 


Vers.  10.  —  <  Decem  cnim  jugcra  vinearum  fa- 
cicnt  lagunculam  unain,  cl  triginta  moJii  scmeniis 
facienl  modios  tres.  > 

Nani  quia  agios  copulant  agris,  iil  eximle  fi  iigiim 
abundaiiliam  colligaiil,  jiisio  Doi  judicio  liunt  vinc:e 
et  agri  eorum  sierilcs,  ut  decem  jugera  vincarum  vix 
lagunculam  musti  reddanl,  ct  laiiiudo  agrorum  ubi 
Iriginlu  modii  semenlis  jacti  siiiil,  vix  tres  modios 
leddat.  Sjcpe  ,cniiii  propicr  avarorum  iniqiiiiatem 
accidil  terra;  stcrilitas.  Uiide  et  Agga;usdicit :  <  Ue- 
spexistis  ad  aiiiplius,  ct  ecce  facium  esl  minus. 


(52)  Cod.  Ciiic, 


(33)  Recenliorcs  ediliones,  liabilabilis. 


-•)  rOMMENT.  IN  ISAIAM  Lmni  OCTO.  -  LIB.  L  78 

{Agg.  I,  9).  »  Posl  BX-i  ISEfias  cbriorum   lu.xuriani  A  rnuliitudinem  devoret.  Sine  termino  quippc  dilata- 

tus  et  apertus  dieitur,  quia  ad  se  iniiuraeraliilesira- 


iiicrtpat  dicens  : 

Vebs.  i\. —  <  Y»  qui  consurgitis  mane  ad  ebrie- 
tateni  sectandara,  ct  potandum  usque  ad  vesperam, 
ut  vino  festutjlis.  i 

Vers.  12.  —  t  Cithara  el  lyra,  et  tympanuin,  et 
(ibia,  et  vinum  in  conviviis  veslris,  et  opus  Do- 
miiii  non  respicitis,  nec  opera  manuum  ejus  consi- 
deratis.  > 

Ilcec  et  sine  exposiiione  manifesta  sunt.  Talibus 
enim  delectalionibus  corrumpuniur,  qui  futurae  vilae 
gaudia  non  quaerunt.  Lt  dum  musicis  soiiis,  ac  vino 
resolvuntur,  opus  Domiiii  non  respiciunt,  id  esi  quid 
eis  Dominus  ngcndum  prxcipiat,  non  cogilant.  Ncc 
opera  manuum  ejus,  quM  per  ipsum  in  carne  gessit, 
considerant.  (Jnde  etmaligni  spirilus  in  omnem  vi- 
tiorum  servilutem  eos  sibi  subjugant.  Nam  sequi- 
tur  : 

Vers.  13.  —  <  Propterea  captivus  ductus  est  po- 
puius  meus,  quia  non  tiabuit  scieniiam,  et  nobiles 
ejus  interierunt  fame,  el  multitudo  ejus  siti  exa- 
ruii.  I 

Dum  cnira  conviviis  et  potationibus  vacant,  spiri- 
tali  fame  et  siti  moriuntur.  Sed  Judseorum  populus 
idcirco  per  omiies  gentes  a  Romanis  dnctus  est 
c^iptivus  ,  quia  non  Itabuil  scienliam  Scriptura- 
rugi,  ut  Cbristum,  quem  sibi  Moyses  el  propbe- 
tae  promiserant ,  coguoscens  susciperet.  Scriptura 
vero  sacra  aliquando  nobis  cibus  est  ,  aliquando 
potus.  Cibus  est  iu  locis  obscurioribus  ;  quia 
exponendo  quasi  cibus  frangitur ,  et  mandendo 
glutitur.  Potus  vero  est  in  locis  apertinrilms,  quia 
ita  sorbetur,  sicut  invenilur.  Qiiasi  cibum  enim 
ac  potum  vidit  propheta  buic  populo  defuisse  di- 
cens  : 

I  Nobiles  ejus  interierunt  fame,  et  multiludo  ejus 
siti  exaruit.  >  Paucorum  quippe  esl  for:ia  el  occulta 
cognoscere  ;  multoruni  veio  hisloria;  aperta  sentlre. 
Et  idcirco  Judiese  nobiles  iion  sili,  sed  fame  inte- 
riisse  asserit ;  quia,  ii  qui  prrecsse  videbantur,  dum 
lotos  se  exieriori  inteliigentise  dederant,  quod  de 
intimis  disculiendo  manderenl,  non  habebar.t ;  quia 
vero  subliniioribus  ab  iiiieriio  intcllectu  cadenlibus 
paivuloriim  inielligentia  et  in  exterioribus  exsicca- 


hit,  et  quos  in  se  suscipit,  quasi  in  quadam  abysso 
sua;  immensitatis  absorbet.  Sed  ei  bealus  papa  Gre- 
gorius  scribit  (Dialog.,  lib.  !v,  c.  35),  quia  «  pras 
caiteris  locis  in  Siciliae  insulis  erucianle  igne  lor- 
inenlorum  ollae  patuerunt ;  qnx,  ut  soient  narrare, 
qui  novcrunt,  laxatis  quoiidie  sinibus  excrcscunt, 
ut  miiudi  termino  propinquante  quaiido  certum  est 
illuc  amplius  cxurendos  colligi,  lauto  et  eadem  lor- 
mentorum  !oca  amplius  videantur  aperiri.  Quod 
omnipotcns  Deus  ad  corrcclionem  viveniium  iu  iioc 
mando  voluit  oslendi,  uf  infidelcs,  qui  inferni  tor- 
menta  e.sse  iion  credunt,  lormcnlorum  loca  videant, 
qux  audita  credere  recusant.  >  Beneitaque  dicitur, 
B  quia,  excresccnte  malorum  muliiludine,  dilatavit  in- 
fernus  animam  suam,  ei  apeniil  os  suum  absqneullo 
lerminu.  i  Et  desce.'ulenl ,  inquit,  fortos  ejus  et  po- 
pulus  fjus,  et  sublimes  gloriosique  ejus  ad  eum.  i 
Hoc  de  Judseis  tunc  maxime  compleium  est,  quan- 
do  Uomanisobsidcntibus  urbeni  Jcriisalem,  iam  ni- 
mia  miiliiiudo  infidplis  illius  populi  fame  et  pcste 
ct  giadiis  interiit.  De  quibus  et  additur  : 

Vers.  15.  —  «  Et  incurvabitur  homo,  ei  hu- 
miliabitur  vir,  et  oculi  sublimium  depriracntur.  » 

Vers.  <6.  —  i  El  exallabitur  Dorainus  exerciiuum 
in  judicio  ,  et  Deus  sanclus  sanctiiicabitur  in  ju- 
slitia.  > 

Nam  qiii  se  conira,  Romanos,  imo  conlra  Deum 
erigebant,  capta  Jeiusalem  iiiciirvali  sunt  catenis 
'  Romanoriini,  et  in  captivilaie  dcpressi.  E/exaltatus 
est  Dominus  Jesus  conculcans  eos,  qui  se  hacieniis 
couculcaveranl,  qui  in  se  sanctus  est  in  jusiiiia,  ct 
in  conspectii  iiominuni  jiiste  coiidemiians  liosii  s 
suos  et  Romanis  tradens,  quibus  dcielis  vcl  exier- 
minatis  Ecclesiie  praeditalio  vires  oLtinuit.  Nam  sc- 
quitur  : 

Yebs.  17.  —  «  Et  pascenlur  agni  juxta  ordincm 
suuin,  et  dcserta  in  ubertatem  versa,  advcnae  coine- 
dent  ca. i 

Agnos  dicit  pascendos,  de  quibus  audivit  Pctrus  : 
«  Pasce  agnos  meos  (Joa».  xxi,  16).  >  Et  quibiis  pcr 
Jeremiam  dicit  Dominus  :  <  Dabo  vobis  pasiores 
juxta  cor  raeum,  et  pascent  vos  scientia  et  doctrina 


liir,  recie   adjungitur  :  Multitudo  ejus  sitiexaruil;  J)  {Jcrem.  iii,  15).  >  Et  borum  singuli  pascentur  juxla 


ac  si  aperle  dicerct  :  Diim  vulgus  vitae  suae  slu- 
(lium  deserit.  jam  nec  fliienta  his!ori«  exquirit. 
Sequitiir  ; 

Vers.  14.  —  i  Proplercft  dilatavit  infcrnus  ani- 
mam  suam ,  et  aperuit  os  suuni,  absquc  ullo  tcr- 
mino  ;  et  desc<!ndeiit  fortes  ejus  et  populus  cjiis  ,  el 
snbKnies  gloriosique  ejus  ad  euni.  » 

Q«iisqiiis  ab  inferiio  lapitur,  in  immensum  devo- 
ratur.  Immensam  namque  ejus  laiiludinem  explicare 
volcns  propbcta  ait  :  Dilatavit  infernus  animam 
suam,  id  est  inloiiora  siia.  Et  apernit  os  suum  abs- 
qite  uUo  termino,  subaudi,  ut  inrniilam  peccaiitium 


oirfiiifm  s«Mm;  quia ,  cuni  siiit  in  Ecclesia  diveisi 
ordincs,  sancti  docloies  iioveruiit  qualiier  unuin- 
qucnique  debeant  insiruere.  Deserla  autcni  vocan- 
tur  Scripturoe  sacrae  ,  qua;  apud  Judicos  incultae 
crant,  duni  spiritalis  earuin  scnsus  non  freqiicnta- 
retur  (54).  Sed  hxc  deserta  in  uhertatem  vena  spiri- 
talis  intelligeiitiae  comedent  nunc  advenw,  id  est  gen- 
tiles. 

Populus  quoqiie  Christianus  spiritaliter  captivus 
ducitur  (55),  quia  Sciipturarum  sciciitiam  haberc 
iicgligit,  duin  lilleras  miQiraediscit.  Et  nobtles  cjns, 
id  est  sacerdotes  interiernnt  fame  verbi  Dei :  qiii» 


(54)  Cod.  G.,  s]iiriljies  e.  s.  n.  frequenlurenlnr. 


(•j5j  Cod.  Cruc.  dicitur. 


79 


HERVEl  BURGIDOLENSIS  MONACIII 


80 


Dec  ipsi  Sciii-luras  iiitellignnt  lerreiiis  actibiis  lie-  A  qui  peccatura  non  putant,  si  bono  detrahaiit,  el  non 


diti.  Et  mulliludo  ejus,  id  e?t  simplices,  scieiitise  si- 
tim  patilur.  Propterea  tlilalat  infernus  animam 
tuam;  quia  propler  eos  amplificantur  loca  lormen- 
torura.  Et  descendent  fortes  ejus  ad  eum  ;  quia  i  pn- 
tentes  potenter  lormenta  patientur  {Sap.  vi,  7).  » 
Et  populus  ej«s,-quia  sicut  Osee  dicit  :  i  Populus 
non  iutelligens  vapulabit  {Ose.  xl,  14).  i  Et  incur- 
vabitur  homo  ad  panam ,  qui  nunc  erigitur  in  su- 
perbiam.  Ei  oculi  sublimium  humiliabuiitur.  Sed 
ixc  inteiligenda  relinquentes  ad  alia  transeamus. 
Sequitur  : 

Vehs.  18.  —  «  Vae  qui  irahitis  iniquitatem  in 
funiculis  vanitalis,  et  (luasi  vinculum  plaustri  pec- 
catum. »  „ 

Vers.  19.  —  >  Qui  diciiis  :  Festinct,  el  cito  ve- 
niat  opus  ejus,  ut  videamus,  et  appropiel,  et  venial 
consilium  sancti  hrael,  ct  sciemus  illud  !  » 

liiiquitas  in  funicuUs  trahitur-naniiaiis ,  cum  per 
aufmenlum  culpa  protelatur.  Funiculus  cnim  voni- 
laiis  peccatum  est,  qui  et  peccalorera  constringit  et 
tamen  in  seipso  nihil  est,  quia  substaniiam  non  ha- 
bet.  l/iide  per  Psalmislam  dicitur  :  «  Funes  pecca- 
torura  circumplexi  sunt  me  {Psat.  cxvi,  61).  » 
Quia  enim  funis  addendo  torquetur  ,  ut  cres- 
cat,  non  inimerito  peccatum  in  fune  figiiratur, 
quod  perverso  corde  semper  dum  defendiiiir,  mulli- 
plicatur. 

Yinculum  autem  p(««sfri  corrijia  est,  quae  boveni 
ligat,  ut  jugum  portet  et  plaustrum  oneratum  tra-  ^ 
liat.  Et  quasi  linculum  piiusiri  peccatum  traliitur, 
quarido  diaboli  jiigum  cura  ingeiiti  iniquitaluin  one- 
re  portatur.  Sed  iia  prolrahunt  nequiliam,  quL  ina- 
lis  operibus  digna  qaandoque  suppticia  pati  noa 
credunt.  Unde  ct  irridentes,  dicunt  :  Festinet,  et 
ciio  veniat  opus  ejus,  quod  facturus  est  in  die  judi- 
cii.  Et  veniat  consilium  Sancli  Israel,  quod  ipse 
cogitavitde  praemiis  justorum  et  relribulione  malo- 
lum,  et  sciemus  illud.  Haec  ideo  sic  loquuntur,  quia 
se  puniendos  non  «stimanl.  Sequitur  : 

Vers.  20.  —  «  Vae  qui  diciiis  bonum  malum  (56), 
et  malum  bonum  ponentcs  tenebras  lucem,  et 
lucem  tenebras,  ponentes  amaruin  in  dulce,  ct 
dulce  in  amarum.  » 


Ksiimant  delictuni,  si  laudciit  malum.  Judaei  quoque 
tunc  praicipue  malum  buuum  vocaverunt,  et  bonum 
mulum,  quando  dixerunt  Domino  :  iNoiine  bonedi- 
cimus  nos,  quia  Samaritanus  es  lu,  et  daemonium 
habes?  »  (Jooh.  viii,  48.)  Posuerunt  tenebras  lucem, 
et  lucem  lenebras,  dicenles  caeco  :  «  Tu  discipulus 
ejus  .sis;  nos  autem  Moysi  discipuli  sumus  (John. 
IX,  28). »  Posuerunt  amarum  in  dulce,  et  dulce  in 
aniarum,  quando  in  Passione  Salvatoris  clamave- 
runt :  «Tolle  hunc,  ct  dimilte  nobis  Barrabam(t«c. 
xxiii,  18).»  Potest  ot  aliter  atque  aliler  adhuc  haiC 
sentcntia  intelligi.  Sed  ad  alia  festinainus.  Sequilur: 

Yers.  21.  —  «Vse  qui  sapienles  eslis  in  oculis 
vestri»,  et  coram  vobismetipsis  prudenles.  > 

Superbus  semper  sibi  sapiens  videlur,  el  se  pru- 
denter  xstimat  agere.  Si  quis  fratrum  consilium  ei 
dederit,  et  dixerit  ci :  Fratcr  non  sic  debes  agere, 
non  dignatur  audire,  quia  sapientiorem  se  putat 
quam  illum.  Unde  bene  per  .\postoIum  dicilur,  quia 
<  qui  se  putal  aliquid  scire,  nonduin  iiovit,  quomodo 
oporteat  eum  scire  (/  Cor.  viii,  9). »  Providendum 
est  enim,  ne  accepta  sapientia,  cum  ignorantiae  le- 
nebras  illuminat,  humilitatis  lumen  tollat,  el  sa- 
pientia  jam  esse  nequcat,  qu*  etsi  virluie  iocutio- 
nis  exterius  fulgeat,  elalionis  lamen  velaniine  cor 
loquentis  obscural.'Qui  eniinsibi  sapiens  arroganler 
videlur,  tanlo  longe  est  a  luce  verae  sapicntis, 
quanio  apud  se  humilis  non  cst.  Talcs  erant  ScribK 
et  Pharisaei,  qui  se  sapientes  jactahaiii,  cl  sapicii- 
tiam  Dci,  qua;  est  Christus,  versequebaiitur.  Se- 
quitur : 

Vers.  22.  — «  Vx  qui  potenies  eslis  ad  bibcndum 
vinum  et  viri  fortes  ad  miscendam  ehrielalem! » 

Vers.  23.  —  «  Qui  justificaiis  impiuni  pro  mune- 
ribus,  et  justitiam  justi  aufcrlis  ab  co.  » 

«  Modico »  quidem  «  vino  >  Timotlieus  sancius 
t  propter  stomachum  el  frcqucnles  suas  infirmilaies 
uti  {ITim.y,  25)»  jussus  esl.  Sed  quod  justiis  parce 
sumit  necessitaic  coaclus,  Iioc  perversi  immoderalc 
capiunt  delectatione  illctti,  cl  iii  co  gloiiantiir, 
quod  multum  viiuim  bibei  c  possunl,  quo  ingurgitaii 
statum  nicniis  amitlunt,  ci  in  judicio  propter  pctu- 
niani  juslificant  reuin,  cl  jiislum,  qiiia  munera  non 


Culpa  ,  cui  v(e  niinc  indifilur,  vix  ab  ullo  D  porrigit,  damnant.  Talia  cniiii  suiit  opcra  ebrielaiis 
viveiiie  potest  evitari.  Sj-pe  enim  malum,  quod  nobis  et  avaritise.  Ea  vero,  qu,'«  hacieiius  prophcla  mora- 
placet,  fconum  dicimus;  ct  bonum,  quod  nolumus,  liter  est  louitus,  tam  ad  Jiidaieiim  popiilum  quam 
nia/«m  appellamus.   Saepe  ffnt;fcras  erroris  noslri 


liiiiien  scientiae  jactamus,  et  lumen  consilii  aiicujus 
fratrum  tenebras  imperitiae  vocamus.  Sed  et  ama- 
riiiidines  quibus  replemur ,  dum  concupisccntiis 
nostris  servire  volumus,  dulces  ajstimamus,  quia 
praeseiis  saeculum  diligimus;  et  dulcedineni  spiri- 
talis  conversaliouis  aniarani  judicamus.  Et  ejusdein 
crirainis  esl  bouum  bicemque  et  dulce  contrariis 
vocare  nominibus,  cujus  malum,  tenebras,  et  ama- 
rum,  vocabulis  appellaie  virt;;lLs.  Hoc  contra  eos. 


ad  Christianum  referunlur;  qua;auieni  his  subjuu- 
git,  dc  Juda;is  HitcUigamus.  Nam  quia  liaec  operali 
suiit,  qiia;  hiicusque  redarguit,  videamus  quid  sub- 
inferat : 

Vers.  24.  —  «  Propler  lioc  sicul  devorat  stipulam 
lingua  ignis  et  calor  flammx  cxurit ;  sic  radi?:  eorum 
quasi  favilla  cril,  et  gcrmen  corum  quasi  pulvis 
ascciidct.  » 

Hoc  de  die  judicii  dicitur,  de  quo  Malachias  ait: 
«  Ecce  dics  veniet  succensa  quasi  camiuus,  et  erunt 


(.%)  Alias,  matum  bonum,  bonum  vKi^um,  ctc. 


81 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO,  -  LIB.  L 


82 


omnes  supcrbi  et  onines  facienlcs  ini^^iuitatem  sli-  A  suam  corivocavit.  Unde  et  in  Zacharia  dicit  :  i  Sibi- 


pula,  et  inilanimabit  eos  dies  veniens,  dicil  Dominus 
evercituiim,  quK  non  relinquet  eis  radiccm  el  ger- 
inen  (Malach.  iv,  1).»  Sicut  ergo  slipula  devoratur 
ab  igne;  sic  radix  eorum  qnasi  favilla  erit.  Slipula 
enim,  qua;  comburitur,  in  favillain  redigitur. 

hadix  eoriim  faviliae  fiet  siinilis  ,  quia  et  a  socie- 
tate  jiistoruni  evelletur  et  concreraabitur.  Et  germen 
eorum,  quod  noii  apparet  viride,  vt  pulvis  ascendet, 
quanilo  Judex  ventilabro  purgabil  aream  suani. 
Erunt  eniin  quasi  pale»  anle  faciem  venti,  et  sicut 
favilla,  quani  turbo  dispergit.  Et  quare? 

I  Abjecerunt  eniin  legem  Domini  (57),  ^  quse  per 
Moysen  data  fuerat,  ac  deinde  «  eloquium  sancti 
Israel,  >  id  cst  praedicationem  Christi,  (blasphema 


labo  cis,  ei  congiegabo  illos,quia  redemi  eos  [Zach. 
X,  8).  I  Et  coiigregatis  aj  fidem  gentibus  ecce  festi 
nus  lelociter  veniet  ad  judicium,  ut  reddat  illis  mer- 
cedem ;  quia  juxta  dies  Domini,  juxta  et  velox  nirais 
(Sophon.  I,  14).  I  Cito  enim  transvolat  hujus  vitae 
brcvitas,  et  niox  Christus  venit  seterna  justis  labo- 
rum  praimia  reddere.  0"'  fideliter  hsec  cogitant, 
alacriter  omnia  nunc  tolerant,  et  non  deficiunt. 
Unde  suliditur : 
Vers.  27.  —  cNon  est  dedcicns,  neque  laborans.» 
Non  est  deficiens  in  eo;  quia  <  Qui  perseveraverit 
usque  in  finem  hic  salvus  erit  (Mattli.  xxiv,  19).  » 
Non  est  ergo  in  Salvalore  nostro  quicunquc  in  ad- 
versis  deficit,  qnia  salutem  non  habet,  nequeChristi 


verunt. .  Nam  si  legemDomini  non  abjecissent  prae-  »  ,nembrara  esl.  Neque  laborans  in  eo  est,  quia  de- 


dicatiooem  sancti  Israel  non  blasphemurent,  qui  ait 
«  Si  crederelis  Moysi,  crederctis  forsitan  et  inihi. 
De  me  enim  illc  scripsit  :  Si  enim  lilteris  illius  noii 
creditis,  quomodo  verbis  raeis  credetis '  (Joan.  v, 
■46,  47.)  Sequitur: 

Vers.  25.  —  « Ideo  iratus  est  furor  Domini  in  po- 
pulo,  et  extendit  roanum  suam  super  cum,  ct  per- 
cussiteum,  et  conturbati  sunt  montes,  et  facta  sunt 
raorliciniaeoruraquasi  stercus  iii  medio  platearum.i 

Furor  est  veheinentissima  commoti  animi  adver- 
sus  delinquentem  inflamniatio.Deus  autem  furorem 
in  se  haberenon  potest;  quia,  cum  sit  immulabilis, 
non  mente  movetur  irasceiis,  sed  quod  justum  est, 
tranquillus  operalur.  Sed  quia  peccatorem  percutit, 
quasi  furore  commotus  in  eum  videtur. 

iraius  est  furor  Domini  in  populo  Judaeorura,  et 
extendens  in  eum  manum  suam,  percutiens  eum  per 
Vespasianuin  ct  filium  ejus  Tituni.  Et  conlurbau 
tunt  monies,  id  est  elati  Judxorum  optimates.  Et 
facta  sunt  morlicinia  eorum  quasi  stercus  in  mediu 
ptatenrum;  quia  in  obsidione  Jerusalem  tanta  mul- 
tiludo  eorum  mortua  est  famc  ct  pestilentia,  ut 
nemo  sufliceret  eos  sepelire.  Sequitur: 

I  In  omnibus  his  non  est  aversus  furor  ejus,  scd 
adhuc  manus  ejus  extenta.  »  Usque  hodie  ira  Dei 
super  reliquias  Juda;orum  juste  perseverat.  Ira  enira 
cjus  non  est  ut  liominis,  id  est  perlurbatio  concitati 
aiiirai,  sed  tranquilla  disposilio  sirapliciter  consti- 


lectabile  sanctis  est,   quidquid  pro  eo   natiuntur 
Sequitur  : 

<  Non  dormitabit,  neque  dorraiet. » Divinura  som- 
iium  dicimus  remotum  Dei,  et  incommutabile  a 
provisis.  Qui  rursura  vigilat,  dum  providet  eis  do- 
ctrina  aut  salnte  deprecanlibus  succursum.  Electis 
ergo  magnis,  de  quibus  nuncsermoest,  nequaquam 
dormit;  quia  scmper  ulilia  eis  providet,  et  adjuvat 
eos.  Sed  nequc  dormitat;  quia  nec  in  modico  suos 
oculos  ab  eonini  provideiitia  claudit.  Dormireenim 
nonnunquam  eis  forlasse  creditur,  qiiia  injustorura 
crudelitatibus  bic  sine  vindicta  laceraut  ir.  Sed  fa- 
miilis  suis  tunc  magis  vigilat,  ciiiii  injuste  eos  ne- 
C  qiiitia  persequeniis  aflligit.  Videiis  eiiim,  quid  hic 
humiliter  lolerent,  nimirum  praevidet  quid  illic  eis 
misericorditer  lecompenset.  Sequitur : 

«  Neqne  solvetur  cingulum  renum  ejus.nec  rum- 
petur  corrigia  calccamenti  ejus.  >  Ut  infra  legimus: 
<  Fides  est  cinctorium  renum  ejus  (Isa.  xi,  5).  » 
Nnn  ergo  solvetur  cingulum  renum  ejus ;  quia  iion 
auferelur  fides  a  noiiis.  Saepe  cnini  conali  sunt  per- 
seculores  fidem  ejus  exstinguere,  el  de  mundo  tol-' 
lere.  Calceamentura  vero  praedicaiionem  evangeli- 
cam  designat,  dicente  Apostolo  :  «  Calceali  pedesiii 
prKparatione  Evangelii  pacis  (Ephes.  vi,  15).  »  Non 
itaque  rumpclur  corrigia  calceamenli  cjns  ;  quia  non 
dissipabitur  ligatum  caiceamentum  evangelicae  pife- 


luta.  Nara   quia  ipsi  permanent  adhuc  in  malitia,  r,  '^'^^''''"'^-  Ligata  est  enim  doctrina  coelestis  in  cor- 


ideo  coBlsstis  ira  ailhiic  super  eos  perraanei.  ^(//ii/c 
manus  ejus  exteuia  super  eos  esl ;  quoniam  adhuc 
eos  aflligit.  Sequitur: 

Vers.  26. —  «Ei  elevabit  signum  in  nationibus 
procul,  elsibilabit  ad  eum  de  finibus  lerras,  et  ecce 
feslinus  velociter  veniet.  » 

Signum  victoriae  sute  signum  crucis  Rex  noster 
in  genlibus  levavit,  ut  inde  sibi  milites  aggregarct. 
Ei  sibilavit  ad  eum,  id  est  ad  crucis  signuni  more 
pastoris  pe.cora  sua  sibilo  congregantis;  ct  eos  de 
finibus  terrw  coiigregavit^  qnia  per  pr;cdiralionein 
aposlolorum  etiam  ultimos  orbis  reccssus  ad  fidem 

(57)  Alias,  Domini  exerciiuum. 


dibus  praidicantiura,  sicut  scriptum  est; «  Liga  testi- 
iDonium,  et  signa  legemin  discipulis  mcis(/sa.  viir, 
16).  »  Nunquam  rumpitur  corrigia,  quse  calceamen  • 
tum  koc  evangelicura  ligat  in  nobis.  Sequitur  • 

Vers.  28. —  <  Sagiltseejus  acuta;,  et  onines  arcc; 
ejus  extenti.  t 

Quid  in  areubus  nisi  divinceScripturte  figuraiilur. 
de  quibus  sententia;  quasi  sagitta;  prosiliunl,  ut  ad- 
versarioriira  corda  feriantiir?  Acuiw  ergo  sunt  sa- 
gittce  cjus;  qiiia  ad  cosquos  per  lenoiera  corrigil, 
acute  fcrieiites  et  penetiantes  verborum  sententias 
craitlit.  Et  omnes  arcus  ejus  extenti;  quia  omnes 


8: 


IIERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACIII 


U 


ilWmx  Scnplura?  cunciis  peccaloribus  minas  inleu-  A  28).  >   Quia  vero  nullus  ex  eis  deinceps  ad  gaudia 


duiit.  ScquiUir  : 

c  Ungulae  equoruni  ejus  ut  silex,  et  rotae  ejusquasi 
impetus  tempestatis.  »  Soiet  in  equi  ungula  l.aboris 
Ibrlitudo  cognosci.  Qui  sunt  autem  equi  Dei  nisi 
prsedicatores  sancti,  in  quiljus  scdens  suos  impetit 
adversarios?  Quid  per  ungulas  equorum  nisi  virtu- 
lum  pcrfectio,  id  est  recti  cursus  fortitudosignalur'/ 
Ungulw  igitur  equorum  ejus  ut  silex;  quia  virtus  ve- 
locis  incessus  evaugclistaruni,  quo  ad  praedicandum 
currunt,  robustissima  est.  Quid  aulem  in  rotis  nisi 
voliibiiilas  prjedicationis  (58)  exprimitur?  Unde 
Ezechiol  vidit  <  rotam  in  medio  rotx  (Eieeli.  i,  16); » 
quia  Novum  Testanientum  intra  vetus  esl.  Rolw 
ilaque  ejus  quasi  inipetus  tempeslatis  feruntur;  quia 
prsedicationes  ejus  valida  virtulc  feriunt  et  contur- 
bant  mentem  peccatoris.  Sequitur  : 

Vers.  29.  —  <  Rugitus  ejus  nt  leonis,  rugiet  ut 
caiuli  leonum,  et  frendet,  et  tenebii  praedam,  el  am- 
plexabiiur,  et  non  erit,  qui  eruat.  j 

Vers.  50.  —  i  Et  sonabit  siiper  eum  in  die  illa 
sicut  sonitus  mai  is.  > 

Rugilus  ejua  ul  leonis  fuit;  quia  terribiliter  cla- 
niavit,  dicens  :  i  Strpentes,  geniniina  viperarum, 
quomodofugietis  ajudiciogehenna;?  >  {ilatth.  xxin, 
53.)  Et :  <  Omnis  arbor  quK  non  facit  fructum 
bonum,  excidetur,  ct  in  ignem  uiittelur  (Mattli.  iii, 
JO).  Kugiit  ut  ca/«/i /eoKuw;  quia  terrorem  ejus- 
deni  judicii  per  apostolos.Jqui  suut  filii  prophetarum 


Patriae  coelestis  meiilem  erexit,  et  desolatio  Jerusa- 
lera  aique  captiviias  ejusdem  populi  1  per  ma- 
nus  Romanorum  secuta  est,  voce  eorum  subjun- 
gitur  : 

«  Aspiciemus  in  terram,  et  ecce  tenebrae  tribula- 
lationis.et  lux  olitenebrala  est  in  caligine  ejus.  i 
Aspiciemus,  inquiunl,  in  teiram,  qui  ad  coelum  so- 
lebamusaspicere,  id  est  jam  deierrenis  solummodo 
cogitabimus.  Et  ecce  tenebrm  iribulationis,  erum- 
penl ;  quoniam  tola  subito  palria  per  Vespasianum 
cl  Titum  delebilur.  Ei  lux  incntis  noslra;  obtene- 
brnta  est  in  calirjine  ejus  ;  quia  fugit  a  uobis  consi- 
liuin  atque  sapientia  et  intelleclus  prx  confusione 
ac  nimieiale  tribulationis.  Hucusque  ea,  quse  sibi 
sub  Ozia  rege  divinilus  ostensa  sunt,  Isaias  est  lo- 
cutus,  amodo,  quoe  sub  rege  Joathan  videril  vel  au- 
dicrit,  loculurus. 

CAPUT  VI. 

Vei\s.  1.  —  In  anno  quo  morluus  est  rex  Osias, 
vidi  Dominuin  scdentem  supcr  soliuin  cxcelsum  ct 
elevatum  ,  et  ea  (luse  sub  ipso  crant  implcbanl 
lemplum.  > 

Vers.  2.  —  <  Seraphim  slabaiil  snpcr  illud.  i 

Quandiu   rcgniini   Ozias  tcnuil,  Isaias  Dominum 

Sabaotli  videre  non  poiuil.  Ozias  eniin  adversus  vo- 

luntntcni  divina;  lcgis  ingressus  est   tcmpluiu  qiiasi 

ponliffx,  ct  ob  hoc  lcpra  percussus  cst  in  fronte  iia 


quasi  catiili  leonum,   iii  deserto  sxculi  hujus  cla-  c  ui  extra  civilalcin  cjcclus  iiiicr  immiindos  conipu- 


niavit. 

c  Et  frendel,  inquil,  et  lenebit  prxdam,  et  ara- 
plexabitur,  ct  non  crit,  qiii  eruat.  »  Frenduit, 
(luaiido  perseciitoribus  respondil:  «  Ego  sum(Joan. 
xviu,  ^>).  >  Mox  quippe  t  abierunt  rctrorsum,  ct 
ccciderunt  iii  terram  {ibid.  G).  >  Tenuit  prwdum, 
quam  rapuerai.id  est  discipulos  quos  elegerat,  sub- 
jungcns  :  «  Si  ergo  mc  qua;ritis,  siiiite  hos  abire 
(ibid.  8).  »  Ubi  subjecit  Evangeiisla  :  c  Ut  scrnio 
Jesn  implcrelur.quem  dixit  :  quia  quos  dedisli  mihi, 
non  pei-didi  cx  ipsis  quemquam  [ibid.  9).  »  Tcnuit 
igilur  ei  amplexatus  cst  prwdam  quasi  leo  coiifidoiis 
in  virtiile  siia  ;  qiiia  ct  liostes  suos  uno  scrmoiio 
prosliavit  (.1  ox  discipulis  clectis  nulium  perdidil 


larctur  (II  1'ural.  xxvi).  Quia  eigoper  iicfas  ingres- 
sus  cst  saucluarium,  merito  jain,  dnni  illc  viverct, 
Brcanum  diviiia;  visionis  non  paluit.  Grandis  eiiim 
olTcr.sio  malc  roseranli.s  saiicliiariiiiii  fiiil.  El  idcirco 
digiiiini  fuil,  iit  diviiia;  habilaiionis  palatium  in  die- 
bus  cjusclausum  pcrmaiicrel.  Eo  ilaque  morluo  su- 
poriia  patent  patatia,  ct  divina;  majcsialis  gloria 
ccriiilur. 

«  Vidi,  iiiquit,  Dominum  seaentem  super  solium 
cxcclsum  et  elevatum.  »  Scdcre  regnaulis  csl,  quia 
I  scdcbit  Dominus  lex  in  aucrnum (Psh/.  xxviii,  10).» 
Domiiialus  vcro  cst  non  subdiiorum  cxcellciitia  laii- 
tiiin,  scd  oniiiis  bonornm  ei  oiitiniorum  perfcciis- 
siuia  cl  omnimoda  posscssio,  et  vcra  cl  immulabi' 


Tenuit  praidain,  cum  de  suis  ovibus  diccrct :  e  Non      lis  firmitas.  El  idcirco  solus  ilh;  summus  impcralor 


lapiet  eas  quisqiiaiii  dc  nianu  mca  (Juan.  x,28).  » 
c  Et  non  cril,  inqiiil,  qui  erual,  ct  soiiabit  supcr 
eum.  »  Quis  sonabil?  Qui  pr;cdain  ci  frustra  coiia- 
bitur  cripcrc,  id  csl  popuUis  Juda;oruni.  Sonapitsu- 
per  eum  sieut  sonitus  maris,  id  est  tumulluosa  ct  cou- 
fusamultiludineclaniaijs:  <  Reuscstmortis.crucifigc, 
cruciiige  cuin  (Joan.  xix,  6).  »  Sic  aulem  sonueruiit 
Eupfer  cum,  qiii  piu'dani  ci  tollcre  nitebantiir,  qiiia 
idcirco  cum  occidcrunt,  ut  multiiudincs  fidcliuni  ab 
eo  separarcnt.  Unde  et  alias  scriplum  csl  :  <  Qui;i 
cogilaverunt  intra  se  dicents«  :  Ilic  cst  haerc.^,  occi- 
damus  cuni,  iit   uostra  llat  Iia;reditas  (Malih.  xxi. 


jiiic  vocatur  Dominus.  So/;iim  cjiis  speciatis  ordi) 
spiritiiiim  cst  angolicorum,  qiii  propric  thronus  ap- 
pcllatur,  excelsum  iii  iialura  sua  el  elevatum  contcm- 
plalionc  divina. 

c  Et  ea  qu*  sub  ipsn  eranl  replebant  templiim.  » 
Tcmpli  nomiiie  supcrna  ca'loruiii  haliitatio  designa- 
tur,  Joanne  attcstante  (|Hi  ait  :  «  Vidi,  cl  cccc  apor- 
liiin  cst  teinplum  tabcrnaculi  lestimonii  in  coelo 
(.tpoc.  XV,  5).  >  Aiquc  post  pauca  :  c  Et  nemo  po- 
lcrat  introiie  in  lcmpluni,  doncc  coiisuincrentur 
soptcni  plag;e  spplcm  angcKirum  (ibid.'8}.  »  Ea 
crgo,  quw  sub  ipso  erant  implebanl  templum;  qui* 


^■18)  Cai,  Q,,  pi<sdicaiionui)i. 


85  COM.MENT.  IS  IS\(AM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  i.  86 

iiupcrna  illa  cflelorum  liaLitalio  plena  est  innuniera-  A      Vers.  3.  —  «  Et  ciamabant  alKr  au  allcruin,   cl 


biji  frcfiueniia  multorum  inillium  angelorum. 

Serapkiii  vocatur  ordo  qui  priraus  est  et  sunimus 
omnium,  qui  stabant  super  lemvlum;  quia  etiara 
loci  positione  sisper  omnes  reliquos  sunt,  ita  nt  in- 
ter  hos  ot  Deum  nulli  'alii  spirilus  intersint.  Unde 
ct  in  aiia  transtatione  dicilur,  quia  «  Serapliin  sta- 
bant  in  circuitu  ejus.  »  Eiob  hoc  Serupliiu,  i<i  cst 
ardenles  vel  iiicendentes  vocantur;  quia  tanto  raagis 
in  amore  coudiloris  ardent,  quanio  hunc  vicinins 
vident.  Seqnitur  : 

«  Sex  alK  uni,  et  sex  alse  alteri.  Duabus  velabant 
faciem  ejus,  et  duabus  vetal)ant  peJes  ejus,  el  dua- 
bus  volabaut.  »  Quia  isie  beatorum  spirituum  ordo 
charitate  pro  cseteris  ardet,  qu»  in  duobus  praece- 


dicebant :  Sanclus,  sanctus,  sanctus  Dominus  Deus 
exercituum,  plona  estomnis  lerra  gloria  ejus.  » 

Dum  clamare  dicuntur  aller  ad  alterum,  anim  - 
advcrtamus,  quia  divinas  suas  inlelligentias  sibi 
invicera  copiose  tradunt.  Unde  et  serapltim  vocau- 
lur,  quod  interpretaiurprincipium  oris  eorum.  Qui 
enim  primi,laudes  et  scientias  divinas  loquuntur,  ac 
deinde  cxtcris  angelorum  subjectis  ordinibus  lo- 
quendas  tradunt,  merito  et  Serapltin,  id  est  princi' 
pium  oris  eorum  dicunlur. 

Ciamabant  igilur  alter  ad  alterum,  ct  dicebant: 
Sanclus,  sanctus,  sanctus,  Dominus  Deus  exerci- 
luum.  »  Tertio  Sanctus  clamant,  nec  adjungunt 
Doniini  dii,  sed  Dominus  Deus,  insinuantes  quia  Pa- 


plis  distinguitur,  et  iiiter  duos  pra;cipue  cognosci-  B  teret  Filius,  et  Spiritus  sanclus  non  tres  Domini 


tur,  idclrco  dicuntur  duo  Serapliin,  cum  sint  innu- 
merabiles.  Et  quod  dicilur  :  Sex  alw  niii,  tt  sex  alce 
allerS,  non  numerum  indicare  credamus,  sed  quia 
prima,  clraedia,  et  extrema  iDiellectualiura  virtulum 
eoium  absolute  et  libeve  in  Deum  volant.  Unde 
circa  facies,  et  medium,  et  pedes,  habere  geminas 
alas  describuntur,  ut  universaliter  volabile  eorum 
insinuetur  largissime  sursura  in  divina  lendeas. 

Scd  per  faciem  Deipotestaccipi  fortasseDivinitas, 
ei  per  pedes  ejus  humanitas.  Velant  grgo  faciem; 
quia  el  ipsis  ea,  qua;  sui:t  de  Deo,  iiicomprehensi- 
bilip  sunt.  \ ektnl  pedes  ejus,  quia  sicut  Dionysius 
Arcopagita- asserit,   sccunduni   nos   «   Jcsu  divina 


iiec  Dii  sunt,  sed  unus  Dominus  Dcus.  Qui  exerci- 
tuum  Dominus  appellatur,  quia  omnis  militia  coiln- 
rum  nului  ejus  deservit.  In  hnc  aulein  hymno  dili- 
genter  animadvertendum,  quia  primus  iste  bcato- 
rum  ordo  angelorum  ab  ipso  Dco  theologicam  scien- 
tiam  edoctus  est,  per  quam  seipsuni  velul  magi- 
slrum  denium  reliquis  tradiditciani;rndo  illis  :  i  San  ■ 
ctus,  saiictus,  sanctub  Doniinus  Dcus.  » 

Et  quia  ipse  Iriiius  in  personis,  el  unus  in  subsian- 
liaDoniinus  Deus,  asupercoeleslibus  essentiis  usquc 
ad  novissima  terra;  extcndii  in  oinnia,  quse  sunt, 
provideiitiam  el  bonilatem  suam,  uipotc  bcnigmis 
omniura  Conditor,  el  oiunia  regit  et  conlinet,  t  At- 


formalio  el  arcana  est  rationi  omni,   et  incognita  (-.  lingit  enini  sapieutia  cjus  a  line  usque  ad  finem  for- 


iiitcllectui  onini,  ct  ipsi  piiistanli  honorabilissimo- 
rum  angelorum.  t 

Aut  cerle  per  facieni  ct  pcdes  ejus  altiora  et  pro- 
fuudiora  divinarum  intelligeiitiarum|  accipiamus. 
Alluni  qiiippe  Dei  est  :  quia  ipse  nihil  existeniiuni 
est,  neque  aliquid  alicui  existentiuni  cognitum,  et 
neque  verbura  ejus  ncqiie  nomen,  neque  scienlia 
cst,  sed  cxaltaiur  in  obscurum  super  omnia.  Pro- 
fundum  quoque  ejus  est  oninibus  existentibus  in- 
comprehensibilis  obscuritas  elignorantia.  Duni  ergo 
faciem  ejus  et  pedes  tegere  dicuntur,  el  solis  mediis 
alis  volare,  intelligendum  est,  quia  lam  subliniis 
praecellentissiniorum  ordo  spiritnuni  beatoruin  ti- 
midus  est  circa  divinarum,  iiitelligeniiarum   subli- 


litcr,  ct  disponit  omiiia  suaviler  {Sap.  viii,  1). 
Unde  et  ipsc  coelcstiuni  cxsrciluum  Dominus  dici- 
tur,  et  omnis  terra  gloria  ejus  plena  esse  canitur. 
Sic  enini  in  coelo  et  in  lcrra  ubiqu-e  doniiiiatur.  Nani 
et  «  oniiiia,  quaecunquevoIuilDoniinus,  fccit  in  cnelo 
et  in  teria  {Psal.  cxiii,  5).,  >  Qui  jiixla  Aiiguslintira 
in  supeniis  spirilibus  suinma  pace  alquo  araicitia 
copiiiatis,  ct  in  una  volunlate  quodam  spiritali  igfie 
charitalis  conflatis  lanquain  in  excelsa  et  sccrela 
scde  residcns  velut  in  donio  sua  et  iii  lcuipio  suo, 
iiide  se  quibusdam  ordinatisbimis  crealurae  niolibus 
primo  spiritalibus,  deinde  corporalibus  per  cuncia 
diOfundit,  el  ulitur  oninibus  ad  incommntabile  arbi- 
Irium  3enleiiti;B  su;i;  sive  incorporcis,  sive  corporeis 


niioia  et  profundiora,  ct  racdiis  alis  in  commensu-  n  rebiis,  sive  ralionabilibus,  sive  irralionabilibiiS  spi- 

ratione  ad  Dei  visionem  ct  intelligeuliam  exaliaiur. 

Faciem  quippe  ejus  et  pedes  velantes  incompreheii- 

sibilium  iltis  notitiam  quadam  venerationis  obuni- 

bratione  sibi  ipsis  pie  occultanl,  sicquo  nobis  exem- 

plura  cauts  forinidinis  dant,  ne  quando  praesunia- 

mus  discutere  Deum,  sed  seniper  laudemus,  quo-- 

iiiam  ipsi  nunquam  discutiunt,  sed  assidue  laudaiil. 

Ilaque  facieni  et  pedes   ejus  vcfant,  atque  mediis 

alis  volant ;  quoniani  sublimia  et  profunda  divino- 

rum  ultra  niodum  iion  perscrutanlur,  sed  in  Dci 

scientia  mediocriter  et  temperale  volan!.  Mediarum 

quippe  volalus  alarum  incessabile  aclionuui  Deuii! 

iniilantiuni  in  mensura  est,ct  aUivolura  assidu*  mo- 

lionis  eorum.  ScquiUir  ; 


ritibus,  sivebonis  por  ejus  graliam,  sive  nialis  pcr 
propriam  voluniatein 

Sed  queraadniedum  corpora  crassiora  et  intoriora 
pcr  sublilioia,  et  petcnlioia  quodam  ordine  regiin- 
lur;  ita  oinnia  coi'pora  por  spiritum  vilic  raiicna- 
lom,  et  Spiritus  vil;c  rationalis  dcsertor  alquc  pec- 
calor  pcr  spiritum  vila;  raiionalcm  pium,  cljusltiai, 
ct  ille  per  ipsum  Deuni,  ac  sic  univcrsa  cicatura 
pcr  Crc;it:ircm  suiim,  cx  quo,  et  pcr  qiioni,  oi  in 
quu  ctiam  condita  atqiic  constitula  csl.  Ac  per  lic« 
volunlas  Dei  cst  prinia  et  summa  causa  oinnium 
coijioraliiim  spccjoniin  aii|ne  molionuni.  Nibil  enj^n 
(it  visibititcr  el  sensibilitor,  quod  noii  do  inlerioic 
invisibii!,  ritqiie  inlclligibili  aiila  sunima  iniperalyrij 


87 


HERVE!  BDRGIDOLENSIS  MONACHI 


U 


aut  jdbeatur,  aut  penniltalur  secunduin  ineffabilem  A      <  In  medio  populi  poDuia  labia    habentis  ego  ha- 


Justitiam  praimiorum  alque  poenarum,  gratianim  et 
retribulionum  in  ista  totius  creatur*  ainplissima 
quadani  immensaque  republica.  Sic  ergo  intellige 
hoc  quod  canilur  :  «  Dominus  Deus  exercituum, 
plena  est  omnis  lerra  gloria  ejus.  i  Sequitur : 

Vers.  i.  —  i  Et  commota  suiit  superliminaria 
curdiiium  a  voce  clamantis.  ) 

Quod  est  templi  sive  domus  hujus  ostium,  nisi 
janua  regni  coelorum?  Et  qui  sunt  cardines  bujus 
oslii,  nisi  illi  Spiritus  angelici,  quorum  minislerio 
patriae  coeleslis  ingressus  aperitur  nobis,  vel  clau  • 
ditur?  «  Ejecii  enim  Dominus  Adam,  et  coUooavit 
ante  paradisum  voluptatis  cherubim,  et  flanimeum 
gladium,  atque  versatilem  ad  custodiendam  viam 


biio.  »  PoUutionem  namque  labiorum  se  baberedo- 
luit;  sed  uiide  haiic  conlraxcrit,  indicavit,  cura  in 
medio  populi  polhiia  labia  habenlis  se  babitare  per- 
hibuit.  Unde  enim  difliicile  est,  ut  lingua  saecularium 
mentem  non  inquinet  quara  langit.  Quia  dum  ple- 
rumque  eis  ad  quajdara  loquenda  condescendimus, 
paulisper  assucii  hanc  ipsam  locutionem,  qux  nobis 
indigna  est,  etiani  dcleclabiiiler  tenemus,  ut  ex  ea 
jam  redire  non  libeat,  ad  quam  vel  ex  condescen- 
sione  ducti  venimus  iiiviti ;  sicquc  IJt,  ut  ab  otiosis 
ad  noxia,  a  levibus  ad  graviora  verba  veniamus. 
Sed  propheta  sanctus  unde  se  pollutum  labiis  co- 
gnoverit,  insiiiuat  subjungens:  Et  regem  Dominum 
exercituum  vidi  oculis  Jiteis.  Ex  divina  eiiim  visione 


ligni  vitae  {(Jen.  iii,  2-i).  >  Et  ascendente  Christo  cla-  ^  illuminatus  est,  ut  ea  cogiiosceret  iii  semelipso,  quse 
inatumest:  •  Tolliteporlas.principes,  vestras  (Psa/.      prius  non  adverlebat.  Sequilur: 


xxiii,  7). » Ipsis  ergo  commissaestjanuavita^,ul  eam 
vel  claudant,  vel  aperiant.  Et  ideo  cardines  accipi- 
mus  cos,  quia  inipsisvelut  in  caidinibus  ostiuin 
illud  vcrlitur.  Scd  quae  suiit  superliminaria  cardi- 
wMmislorura,  nisi  raentes  angclorum?  CommoJa  ergo 
sunt  superliminaria  cardinum  a  voce  clamunlis;  quia 
dum  majores  cantant:  Plenci  csl  omnis  lerra  gloria 
ejus,  menles  iniiioiuin  (lcctunliir  abobslinationedis- 
<ordi;e  ,  quam  ob  peccaium  protopareiiiis  habehant 
adversus  eos,  qui  in  terra  deguiit. 

•  Et  domus,  inquit,  iinpleta  est  fumo.  »  Subaudi 
a  voce  clamaiiiis.  Iloe  et  Joanncs  sic  ait :  «  Et  tein- 
plum  implelum  cst  fumoa  majestate  Dei,  et  virtute 
ejus  (Apuc.  XV,  8).  >  Domus  quipoe  vel  tcmplum 
implctur  fumo  a  mujestate  Dci;  quia  cl  ipsi  spirilus 
aiigelici,  qui  scmper  eura  in  coelis  vident,  potenliam 
majeslaiis  ejiis  ad  integrum  comprehendcre  iie- 
qiieuiit.  Nara  i  nubes  et  caligo  iii  circuitu  ejus  (l'sal. 
xcxvi,  2).  »  Et  «  Posuit  tenebras  latibnluui  suuin 
(Psal.  XVII,  12).  »  Ilanc  caligiiiem  Moyses  ingressus 
est,  ut  ibi  gloriam  Dei  vidcret  (Exud.  xx,  21).  Haec 
euiin  caligo  vel  fumus  iste  lux  illa  iiiacccssiliilis  est, 
inqua  Deus  inliabilare  dicitur.  Fuinus  ergo  a  maje- 
staie  Dei  domum  implet ;  quia  omnis  creatiiia  in  ejus 
cognitione  caligal.  Sequitur: 

Vehs.  5.  —  I  Etdixi:  V;e  mihi  quia  tacui,  quia 
vir  polluUislabiis  cgo  sum,  ct  in  medio  popub  pol- 


Vers.  6.  —  «  Et  volavit  ad  me  unus  de  Seraphim, 
et  in  manu  ejus  calculus,  quem  forcipe  luterat  de 
altari.  > 

Vers.  7.  —  c  Et  tetigil  osraeum,  etdixit:Ecce 
tetigit  hoc  iabia  tua,  et  aiiferetur  iniquitas  tua,  et 
pcccalum  tuum  mundabitur.  > 

Valida  Iradilione  Patrum  aiitiquorum,  ct  qui  au- 
ditores  apostolorum  fuerant,  alTirmatftm  tenemus, 
primas  virtules  ange  icas,  qune  sunt  in  circuitu  Dei, 
ncquaquara  Buc  descendere.  Curergo  Seraphim,di- 
citurad  Isaiam  venisse?  Sed  in  hac  propheta  (5l!>) 
sententia  vull  inteiligi,  quia  ii  spiriius,  qui  mitiun- 
lur,  coruin  vocabuliiui  percipiunt,  (juorum  onicium 
gerunt.  Quia  enira  ut  peccata  locutionis  incendat, 
de  altari  angelus  carhonem  portat,  Serapliim  voca- 
tur,  quod  incendium  dicitur.  Ex  minoribus  erg» 
ftiii  angelus,  qiii  missus  esl ;  quoniam  sunima;  iilje 
potestatcs  in  ministerium  foras  nequaquani  venirc 
creduntur.  Qni  et  carboncm  coeleslis  aidoris  in  for- 
cipe  geminae  dilectionis  altulit,  sive  calculum,  qui 
est  lapis  durissimus  alque  rotundus  et  ex  omiii 
partelenissimus,  virlutem  sancii  Spiiilus  in  eo  de- 
signans,  quod  virum  forteni  aique  perfecluin  et  in- 
tcgrum,  ac  maiisuetuin  reddit.  Altare  vero,  qiiod 
cst  in  conspcctu  Dei  cumulatum  his  Curbonihus, 
quid  sentire  debemus  nisi  supernarum  corda  viiiu- 
liiin,  ubi    sancli   Spiiitus  i^^nis   seroper  abundat? 


lula  lahia  habentis  ego  habito,  et  regem  Doiniimm  b  Umle  ad  prophetam  carbo  missus  cst,  id  cst  porlio 

quxdam  illius  ignis,  qiia;  siiHiceret  sermonis  peccata 
purgnre.  Sod  bis  pcr  anagogen  dictis  lectionem  a 
( apite  revolvamus,  sensuin  in  ea  mysticum  inda- 
gantes. 

^'idil  enim  Isaias  Dominum  non  quidem  giculi 
cst,  sed  modo  quodani  signilicalivo,  sicut  prophela; 
visio  fuerat  informanda.  Quandiu  enim  in  hac  mor- 
tali  carnc  vivitur,  nullus  ila  in  contemplalionis  vir- 
luLC  proficit,  ut  in  ipso  jani  incircumscripti  lumiiiis 
radio  mentis  oculos  infigat ;  neque  omnipoicns 
Deiis  jam  iii  siia  claritaie  conspicilur,  sed  quid- 
dam  sul)  illo  sptculatur  anima,  unde  rcfuU  p.'oli- 


excrcituum  vidi  ego  oculis  mcis !  > 

Reprehendit  se  de  silentio,  et  labiorum  polluSio- 
ne;  quia  et  iioimulla  boua,  quss  loqiii  dcbuisset, 
lacuit,  cl  aliqua  locutus  cst  iiiulilla.  Tciicndus  est 
enim  discrelionis  modus,  iit  et  hona,  prout  oppoitu- 
niim  fuerii,  loquaiuur,  et  inaiiia  verba  scinper  loqiii 
vel  audire  cavcamus.  Multum  quippe  deorsura  diici- 
mur,  diim  loculioiic  conlinua  sxcularibus  admisce- 
miir.  Qiiod  bciie  iii  scmelipso  reprchciidit  nunc  pro- 
plieui  dicciis:  «  Va;  mihi,  quia  tacui,  quia  vir  pol- 
lutus  labiis  ego  siiin !  >Qui  cur  polinta  labia  haberci, 
S!;ieiuit,  cum  sulijtiugil : 

{•'iO)  Codd.   prophclx. 


89 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LlBRl  OCTO.  —  LIB.  I. 


90 


ckjt,  ut  post  ad   visionis  ejus  gloriani  pcrtlngat.  A  ac  doininationes  et  angelos,  totiiin  niinisterium  cop- 


Cum  enim  Doniinuin  se  vidisse  proplieta  fatetur, 
direns  :  «  In  anno,  quo  nioriuns  est  rex  Ozias,  vidi 
DoiDinum  sedentem  super  solium  excelsum  et  ele- 
vatuiu,  >  protinus  subjungit  :  «  Et  ea,  quae  sub 
Ipso  erant ,  implebant  lemplum.  i  Quaiido  Ozias 
rcx  superbus  ac  pr»suinptor  nioritur,  Dominus  vi- 
deiur;  quia,  mundi  hujus  elalio  a  desiderio  inen- 
lis  absciditur,  tunc  ipsa  mens  Dei  gloriara  coiitem- 
plalur. 

Et  notandum,  quod  Dorainus  super  sotium  eicel- 
$um  el  elevalum  sedet.  Quid  namque  est  sctiutn 
ejus  nisi  crealura  angelica  ve!  huinana,  cui  per  ia- 
tellectum,  queni  dedit,  prcesidct;  quod  videlicet  so- 
lium  excetsum  el  elevaium  dicit;  quia  nalura  hu- 
mana  ad  coelestem  gloriam  elevata  proficit,  et  crea-  B 
tura  angelica ,  diira  niultis  spiritibus  cadeiitil)us  ia 
caelo  solidala  est,  ne  cadat,  inde  elevata  est,  unde 
conlirinata.  Templum  vero  ejus  hoc  est,  quod  so- 
lium;  quia  vElernus  rex  ibi  habilat,  ubi  prsesidet. 
Nos  ergo  leraplum  illius  sunius,  ia  quorum  meiitibus 
habitare  dignalur. 

Scd  eu  qucE  tub  ipso  erant  replebant  lemptum; 
quia,  quidquid  nunc  de  illo  conspicitur,  adhuc  non 
cst  ipsc,  sed  siib  ipso  est.  Sic  Jacob  angehim  vidit, 
ei  vidisse  sc  Dominum  fatetur  (Gcn.  xxxii,  30);  quia 
cu:i)  et  mysteria  ejus  conspiciinus,  jam  niultum  est, 
quod  supcr  iiosmctipsos  levamur.  Nolandum  vero 
quod  dicilur  :  implebat  templum.  Quoniam  et  si 
angelus  apparet,  iiitirmas  taiiieu  meiitis  desiderio 
satistacit,  ul  si  adliuc  niajus  non  potest ,  jani 
tamen  miiius  qiioJ  videt ,  admirelur.  Ea  ergo, 
quie  sub  ipso  sunl,  impleni  templum;  quia,  sicut 
diclum  est,  cum  niens  in  coutemplatione  profecerit, 
nou  jam  quod  esl  ipse,  sed  quod  sub  ipso  est,  con- 
templaiur.  Sequitur  : 

<  Seraphim  stabant  super  illud.  >  Hoc  est  quod 
apud  Moysen,  duo  Cberubini,  stant  super  aicarn 
Testamenti  [Exod.  xxv,  18).  Nam  per  templum  vel 
arcam  Ecclesia;  per  duos  seraphin,  vel  duos  che- 
rubin,  duo  Testanieuta  flgurantur.  Quae  super  Ec- 
clesiam  slanl ,  quia  nos  protegunt,  et  omnem  iii- 
tellectuin  nostruin  superaiit.  Seraphiui,  namque, 
sicut  jam  diximus,  incendxum  dicilur ;  quia  tesla 


lesle,  condiderit?  Et  duabus  vetabant  pedes  ejus. 
Nam  extrema  q«oquo  ejus  quis  scire  potest?  quid 
post  consumraalionem  saeculi  sit  fuiurum  ?  QiiiJ 
postquam  humanum  genus  fuerit  judicatum?  Quae 
sequatur  vita,  an  rursus  alia  futiira  sit  terra,  et 
post  transitionem  alia  rursus  elementa,  vel  alius 
mundus  solque  condendus  sit?  In  Deo  eliam  mati- 
rae,  qai  nec  principiura,  nec  finem  habet,  omnis 
ab  hac  cognitione  principii  ejus  el  finis  excliiditiir 
visus.  Ne  qiiajras  principiura  ejus,  vel  finis  ejus  ar- 
cana,  quse  non  suiit.  Habes  pra;scns  csse  ejus;  seJ 
laudato,  non  discute. 

•  Et  duabus,  inquit,  volabant.  »  Media  tant  im 
cognoscimus,  qua;  nobis  ex  Scripturarum  lettiono 
panduntur,  quando  plasraatus  homo,  quando  dilu- 
vium,  quando  data  lex  sit,  qualiter.ex  uno  homiiie 
universa  spatia  terrarum  conipleta  sint,  et  extremo 
teuipore  Doi  Filius  carnein  suinpserit.  Ciutera  vero, 
quse  dixinius,  isti  duo  seraphim  in  facie  pedibusque 
lexerunt.  Nam  quia  Testamentura  Vetus  in  lcge  et 
in  prophetis  occultat  ea,  quae  fueriint  anle  mundi 
principiura,  uiius  seraphim,  duabus  alis  laciem  Dei 
vclabat.  Et  dum  in  Evangelio  et  aposiolorum  do 
ctrina  Teslamentum  Noviim  itidein  abscondil  ea 
quse  fuerunt  ante  saeculi  creatioiiem.alius  seraphim, 
duabus  alis  velat  ejus  faciem.  Eodein  niodo  duin 
ipsa  duo  Testamenla  in  lege  et  prophetis  atque  iu 
Evangelio  et  apostolis  occultant  ea  qua;  futura  suiit 
C  post  saeculi  terminum,  uterqiie  scraphini,  geminis 
aiis  pedes  ejus  velat;  et  duabus  mediis  uierque  \o- 
lai,  dura  per  legem  et  prophetas,  dum  per  evangeli- 
caivi  cl  aposlolicam  docirinam  ea  quie  fiuntab  initio 
saeculi  usque  in  finem,  nobis  panduniur.  Sicque  sex 
alw  uni  sunt,  et  sex  alce  atteri.  Sequitur  : 

c  Et  clamahant  alter  ad  alterum.  i  Pulchre  posi- 
tum  est :  aller  ad  allcrum,  Quidquid  enim  in  VeSeri 
Testaniento  legimus,  hoc  idcra  ct  in  Novo  reperi- 
mus  ;  et  quod  in  Novo  fuerit  iectitatum  ,  hoc  ex  Ve- 
teris  auctorilate  deducitur  :  nihil  in  eis  dissonum, 
nil  diversiim.  «  Et  dicebant  :  Sanctus,  sanctus, 
sanctus  Dominus  Deus  exercituum.  >  In  ambobus 
testamenlis  pnr-dicalur  Trinilas.  «  Plena  est  omnis 


menta  Dei  corda  aimientiura  igne  charitatis  inflam-  })  l^rra  gloria  ejus.  >  lloc  de  tempore  evaiigelicae  pr» 


matit.  Unde  Jeremias  :  «  Kiinquid  non  verba  mea 
sunt  quasi-igiiis,  ait  Dorainus?  >  (Jerem.  xxiii, 
29. )  Et  Moy^es  :  f  In  dexlera  ejus  lignea  lex 
{Deut.  xxxiii,  2).  I  Et  Psalmista  :  i  (Ignitum 
eloquiura  luuin  veheraenter  {Psul.  cxviii,  140).  > 
Seqiiitur  : 

«  Sex  alae  uni,  et  sex  alae  alleri,  diiabus  vela- 
bant  faciem  ejus,  et  duabus  velabant  pedes  ejus,  et 
duabus  volabant.  >  Quid  per  (aciem  pedesque  Dei  si- 
gnatur,  nisi  hoc  quod  aiite  sa>cula  fuit ,  et  qiiod 
post  finein  srcculi  futurura  cst?  Duahus,  inqiiit , 
velabant  facicm  ejus.  Quis  enim  ejus  potest  scire 
principiuiii?  quid  antequain  conderet  istum  miin- 
duio,  in  rerum  fuerit  atcrnitale?  qiiando  ihronos 


dicationis  dicilur.  Ubique  enim  sunt  Ecclesise  bea- 
torum,  quse  sur.t  gloria  ejus.  In  oninibus  quippe,  qui 
conversaiione  sua  glorificant  Deuin,  gloria  ejus  est, 
alque  ita  o^nnts  (erra  plena  est  ylorin  Dei.  Oliin  non 
01'iiiis  terra  plena  erat  ejus  gloria,  sed  unus  anguliis 
terrse,  quando  dicebatur  :  <  Nolus  in  Judaa  Deus,  in 
Israel  magnum  nomen  ejus  {Psal.  i.xxv,  1),  >  iiuiic 
vero  totus  orbis  gloria  ejus  est  plenus. 

Sed  quid  libi  prodest,  si  omnis  terra  plena  sit 
gloria,  tu  auleni  noii  sis  particeps  plcniiuilinis  glo- 
ria;  Dei?  Si  enim  ea  quce  facis,  si  ea  qua;  loqueris, 
in  gloriam  Dei  fiant,  si  serrao  tuiis,  si  taclus,  si 
proccssus  et  ingressus  liius,  si  cibus  ac  polus,  o» 
onines  actiones  tuai  in  gloriara  Dei  fiant,  el  oartl- 


S! 


IIERVEI  BURGinOLENSIS  MONACni 


ceps  dicti  hujus  es  :  i  Plena  esl  oinnis  tei-ra  gloiia  A  nium  adversariorum  potest  ccntradictionibus 


f9 


ce- 


ejus.  >  Sequilur  : 

«  Et  coniinota  sunt  superliminaria  cardinum  a 
voce  clamaiilis.  >  In  alia  translalione  dicitur  :  «  Et 
ahlatnin  est  siiperiiminare  a  voce,  qua  clamabanl.  > 
Moysi  et  Aaron  ad  ostium  taliernaculi  semper  lo- 
quebatur  Doiiiiiius  (Exod.  xxix,  i  et  seq.)  quasi  de- 
siguaiis  aiite  Evangeliutn,  quia  necdum  eos  in  saii- 
cla  sanclorum  introduxerit  (GO),  sicut  Ecclesia  post 
introducla  cst,  dioens  :  «  Introduxit  ine  Rex  in  cu- 
liculiim  suum  {Canc.  i,  5).  «  Quando  ergo  Dominus 
deseendit  ad  tcriam  ,  supcrliminurc  illud  ,  id  est, 
qua  !  quod.lum  obsiaculum  inirare  cupieniibus  cst 
alilatum.  Vel  quaudo  Cliristus  inferni  portas  confre- 
gitei  sanctorum  animas  secum  educens  ad  superna 


dere,  calailus  dicilur.  Videnlur  autem  inilii,  et 
LXX  Interpretes  in  eo,  quod  antkraca  Iranstule- 
runt,  idera  seusisse.  Anlhrax  quippe,  quem  nos 
carbunculum  interprelamur,  genus  est  lapidis  fal- 
gidi  atque  lucenlis,  queui  et  in  duodetim  lapidibus 
inveiiimus  (Exod.  xxviii,  18).  Sive  igitur  calculura 
sive  carbiinculum  lapidem  accipimus,  et  in  cal- 
culo  quidein  d  vini  sermonis  veritas  et  rigor,  in 
carbuncuio  autera  doctrina  lucens  et  mauifesta  mon- 
slralur. 

Quod  autem  seraphim  volasse  dicitur,  intelli^e 
velocem  divini  sermonis*  adventum  super  propbe- 
tam,  ac  Novi  Testamenti  repentinam  cognitionein. 
Quia  ubi  Deus  magister  est ,  nulla  mora  fit  in  di- 


victor  rnicavil,  elregua  coelorum  apcruit,  tuncnt/a-      scendo.  c  Et  in  manu  ejus  calculus.  t  Calculus  in 


tum  esl  supcrliminare. 

In  eo  auiera  quod  nova  editio  habet : «  Et  commota 
sunt  superliniinaria  cardinum  a  voce  clamantis,  »  sic 
illain  admoiiilioiiem  intelligainus,  iit  lidelibus  aperiri 
possit  siiperni  templi  jaiuia,  cl  iulidelibus  clausa  per- 
niaiieat.  iNam  «  a  diebusJoaiinisBapiistie  usque  uunc 
regnuni  cceloium  viin  patitur  (Matih.  xi,  \i).  »  Pos- 
suinus  ergo  vim  iiifcrre  huic  januae,  et  nobis  eam 
aperire,  si  voliimus  ;  iniia  commuta  sunt  siiperlimi- 
naria  ejus,  qiue  prius  eam  immobiliter  clausam  te- 
iiebaiil. 

Et  bcne  dicitur  :  A  voce  clamantis,  et  iion :  a  voce 
clamantiiiin ;   quia  pcr  gratiam  solius  cvaugcIic.Te 


manu  sermo  est  in  operatione.  Novuin  eniin  Testa- 
ineniuin  pcr  graiiani  facit  operibus  inipleri,  quod 
Vetus  nequivit  per  austeritatem  facere.  «  Quem  tu- 
leiat  de  allari.  »  Quia  evangelicura  sernioncm  pra;- 
diralionis  de  ara  DomiuicKcrucis  accepit.  Etdixit : 
•  Ecce  teligit  hoc  labia  tua  ,  >  etc.  Tactu  calculi,  id 
csl  divini  sennonis,  purgatura  peccatura,  sicut  di- 
scipulis  Dorainus  ait  :  «  Jam  vos  muudi  estis  pro- 
pler  sermonem,  quem  locutus  suiu  vobis  (Joan.  xv, 
5).  >  Purgalus  itaquc  proplietes,  et  istiie  ccelitus  suc- 
ceiisus  subjungit  : 

Vers.  8.  —  t  Et  audivi  vocem  Doiiiini  dicentis  : 
Queni  millam,  ct  quis  ibil  nobis?  El  dixi :  Ecce  ego, 


pra'dicatioiiis  aperilur  porla  regni  cadcstis.   Neque  ^  •"'"e  nie.  » 


ciiim  Moysi  diclum  esl,  quoj  Pclrus  audire  meruit 
t  Quia  libi  dabo  claves  legui  coeloruin  [Matth.  xvi, 
10).  »  Sequilur  : 

«  Et  doiiius  iinpleta  est  fumo.  >  —  «  Deus  >  no- 
ster  «  ignis  consuiuens  est  (Deut.  iv,  24).  »  Ex  hoc 
igitur  igne,  quia  lotain  subsiaiitiara  capcre  nou  pos- 
sumus,  levior  quajdam  iii  univcrsani  Ecclesiam , 
et,  ut  ita  dicaiii ,  rarior  fuuii  iialura  dispergitur. 
Quam  nos  capienles  dicainus  :  «  Ex  parle  co- 
giioscimus,  et  ex  parle  prophelamus  (l  Cor.  xiii, 
9).  »  Et :  «  Videmus  iiuuc  pcr  speculum  iu  aiiiiginate 
(ibid.,  xii).  j 

«  Et  volavit,  iiiquit,  ad  ine  unus  de  seraphim,  » 
ctc.  Quia  per  duos  serapliini  duo  Testamenta    iu- 


Et  hic  declaraiur  unus  Dcus  in  pluralilatc  perso- 
narum.  Sicut  enim  in  Genesi  dicilur  :  «  Faciamus 
homincin  ad  imaginem  ,  et  similiiudineu)  nostram 
(Gen.  I,  2);  »  ila  et  liic  pulo  dictura  ;  Quis  ibit  no- 
fcis  .' iV^otis  cniraquibus  aliis  aistiniDndum  est  uisi 
Palri  cl  Filio  et  Spiriliii  saiicto,  quibus  vadit,  qui- 
ciinque  eorum  obseqiiilur  voluiitati.  Et  in  eo,  quod 
uiiius  loquentis  persona  pr.Tepouiiur  divinitatis  est 
unilas;  in  eo  vero,  quod  dicitur  nobis  ,  personarum 
diversitas  indicatur. 

«  Et  dixi,  iuqiiit,  Ecce  ego,  miite  me,  Dcus,  qui 
vocat  ca  qus  non  sunt  quasi  sinl  {Uom.  iv,  17),  > 
et  qui  dixit  :  «  Ego  sum  qui  sum  (Exod.  iii,  14).» 
Quoscunque  vocaverit,  stalim  facit  subsistere;  quo- 


lelligiinus,  Novum  Testamenlum  missura  ad  pro-  D  niam  uinnia,  quae  absque  co  sunt  non   sunt.  Uiid3 


phelara  dieimus,  quod  habeus  in  se  uliaqiie  iiiaii- 
data,  id  est  et  sua  ,  et  Veleris  Instruiiieiiii ,  igiiiium 
sermouera  Dei  diiplici  pr.cceptoruin  acie  compre- 
hendit,  et  tactis  labiis,  quidquid  fuerit  ignoianiia; 
(hoc  cuim  labia  iiuiic  iiiterprctari  possuiiius  im- 
iniinda)  piiigationissuai  rcpulil  vcrilate.  Vere  eniin 
carbo,  qui  linguain  purain  facial  a  peccato,  serino 
divinus.  Sed  quia  iu  Hehrieo  pro  carbonu  caUulus 
lcgilur,  \idctur  railii  sermo  divinus  ex  calculi  ap- 
jicllalioue  sigiiari.  Sicut  cnim  calculiis  genus  esl 
.apidis  duiissimi,  ct  rotuiidi,  et  onini  paile  lenis- 
simi,  ita  serino  Dei,  qui  ncc  hoereticorura  ncc  oiu- 


tl  proplieta  piirgstus  a  vitiis  ausus  est  diccre  :  Ecce 
eijo  sum.  Nolaudnra  autcin  ,  quomodo  ad  id  quod 
dixerat  Doniinus  : «  Qucm  millara,  et  quis  ibit  no- 
bis;  »  prophela  cx  pai  te  responderit  :  «  Ecce  ego 
suiu,  niitte  ine,  »  et  de  sequenti  tacuerit,  iutelligciis 
uullum  diginim  esse  hominum,  qui  Deo  pergeret,  et 
oiiiue  iler  suum  ejus  faceret  esse,  qui  miiteret,  qui 
cuin  diceret :  Milte  me,  per  activam  vitam  prodcsse 
proximis  cupieus  ofliciura  prxdicationis  appeiit.  Ilia 
est  euim  vera  charitas,  qus  sic  ad  Deum  fcstinat, 
utproximum  nou  deserat.  Purgaius  crgo  per  aliaris 
calculum  et  cliaritate  fcrvens  ultro  sc,  ut  mitlatu  •, 


(GOj  Cod.  G.,  induxcrit. 


93 


COMMENT.  IN  ISAIA.M  l.!B!U  OCTO.  —  LIB.  l. 


n 


offcrt,  qualenns  graiia^  quain  accepeial,  alios  face-  A  Nam  ijiiia  non  ex  !lJe,   seil   lanqiinm    ex   opcriljus 


i-el  parlicipes.  Sed  qiii  prieseniibus  pio  amoie  pio- 
desse  volebat,  mala,  quse  tuturis  erant  ventura, 
primo  propiieiare  visus  est,  ac  deinde  audivit  eoium 
bona.  Nam  sequilur  : 

Vers.  9.  —  «  Et  dixit  :  Vade,  et  dices  populo 
liuic  :  Audite  audienles,  ct  nolile  intclligerc;  et  vi- 
dete  visionem ,  cl  iiolite  cogaoscere.  txcaeca  cor 
populi  hiijtis,  I  eic. 

Lociis  enim  iste  ad  illud  tempus  pertinet,  quo  Do- 
niinus  in  tcrris  conversalus  est  nova  docens  et  mii  a 
faciens,  qui  dc  Judaiis  tuiic  ait  :  «  Ideo  in  parabolis 
uis  loqiior,  quia  videntes  non  vident,  et  audicntes 
non  audiuiit,  neque  inlelligunt,  ut  impleatur  in  eis 
prophetia  Isaia;  dicens  :  Auditu  audietis,  et  iion  in- 


tuniuerunt,  ipso  suo  lumoic  ca;cati  offendcruiit  in 
lapidem  offensiouis.  la  eo  autem  qiiod  addidit  :  Et 
coiifeilaniur  el  satienlur,  aut  ^a  supcrioribus  subau- 
diendum  est,  ut  dicatur  :  non  coiivcriantur,  et  iiori 
sanentur;  aut  de  siipernse  incdiciiia;  misericordia 
lactum  inlelligeiidum  e&t,  uf  quoniam  perversaj  et 
superb»  voluntatis  erant,  etjusliliam  suam  consli- 
tiiere  volebant,  ad  hoc  in  siia  c«citale  descrentur, 
ut  offenderent  in  lapidem  offeiisionis,  ct  implerentur 
faciesecMura  ignominia,  et  Jmmiliati  (lu^ieiciU  no- 
nieii  Domini,  et  iion  suam,  qua  inllalur  superbus, 
sed  Dei  justitiam,  qua  juslilicatur  impius.  liocenim 
uiultis  eorum  profecit  in  bouLin,  qui  de  suo  scelere 
conipuncti  in  Chrislum  postea    crcdideruut.   Aures 


telligctis,  et  vidcntcs  videbilis,  cliion  videbitis.  In-  "  autem,  qua;  nunc  aggravantur,  cf  oia/os,  qui  clau 


crassatum  esl  ciiim  cor  pupuli  hujus,  et  auribus 
graviter  audierunl,  et  oculos  suos  clauscrunl,  no 
quando  oculis  vidcant,  ct  auribus  audiant,  ct  corde 
iniclligant,  ct  convertaiitur,  ct  sanem  eos  {Matih. 
xiii,  15-15).  )  Quia  ergo  parabolas  Judaiis  iion  in- 
tolligeiuibus  loqucbaiiir  Domiiius,  ct  sigiia  coram 
eis  facicbat,  iiec  iiUclligebant,  quia  toium  carnaliter 
sapicbani,  nioriio  divina  eis  scnfentia  |icr  increpa- 
lioncm  prophclia;  dixerat  :  Audiic,  subaudi  verba 
Salvaloris  et  nolitc  cogiiosccre,  quid  ea  signili- 
ceni. 

Vers.  10.  —  I  E\cxca,  iiiquit,  eor  populi  luijus, 
ct  aures  ejus  aggrava,  et  oculoii  cjus  claiidc,ne  forte 


duntur,  non  e.'iterioris  hominis  esse  putes,  sed  po- 
tius  inlerioris.  Prophela  vero,  poslquam  ci  dictum 
est  :  «  Excseca  cor  populi  hujus,  i  suhjecrt  ; 

Vers.  11. —  I  Et  dixi  :  Usquequo  Domine?Et 
dixit :  Donec  desolentur  civitates  absque  habitalore, 
et  donius  sine  honiine,  et  terra  rclin(|uatur  de- 
serta.  i 

ViiRs.  12.  —  «  Et  loiige   facict  Dominus   homi- 

IICS.     i 

Tam  diu  eniiu  perJuravcrunt  in  csecilate  cordis, 
donec  per  Vespasianum  et  Titum  civilales  eorum 
desolarenlur,  ut  non  remaiieiet  jn  eis  habitator,  et 
terra  eorum  relinqueretur  (ieseria,  el  longe  lierent  Iw- 


vidcant(GI)  oculis  suis,  et  auribus  suis  audianl  (G-2),  ^  mines  Judaici  generis,  ab  ea  captivi  per  omnes  gen- 


etcorde  suo  iiitelligant  (05),  ct  convcrtanlur(6l),  et 
sanentiir  (Go).  i 

(Jiiis  iimic  iii  Isaia  figuratur,  qni  populum  Ju- 
dx.irum  exc;ecare  prxcipitur,  nlsi  pcrsona  prophc- 
tarum  ct  ipsius  legislatoris?  IsaiiC  ergo  dicitur  : 
«  Exc;cca  cor  populi  liiijus.  >  Uuia  sicul  Apostohis 
ait  :  <  Moyscs  ponebai  vclaincn  siipiM-  facicni  suam, 
ul  iioii  iiiiendercni  lilii  Isiaci  in  faciem  ejus,  quod 
cvacuatur,  sod  obtusi  sunt  sensus  corum.  Usque  iii 
liodicrnum  eiiim  diem  ad  ipsum  velameii  inlecl'one 
Vcteris  Testamciiti  mancl  revelatum,  quoiiiam  in 
Clirislo  evacuatur.  Sed  usque  in  hodicrnum  dicni 
cum  legitiir  :  Moyscs,  velamen  est  pusitum  supcr 
coreoriim.  Cum  aiitem  conversi  fuerint  ad  Domi- 


tes  ducti.  Sed  quia  reliquia;  luijus  plebis  circa  fi- 
iiem  saiculi  coinertcntur,  vidcamus  quid  subjiiii- 
gat  :  <  Et  multiplicabitur,  quae  dcrelicta  fuerat  in 
medio  terrfe.  > 

Vers.  15.  —  <  Et  adliuc  in  ca  decimatio,  et  con- 
vertetur,  ct  erit  in  ostensionem  sieul  tercbinthus, 
et  sicut  quercus,  qux  expandit  ramos  suos,  semen 
sanctuni  erit,  id  quod  stelerit  in  ea.  > 

Medium  terra;  Jenisalem  est,  sicut  per  EzecLic- 
lem  dicit  Donunus  :  <  Isla  est  Jcrusalem  ,  in  niedio 
gentiumposiii  eam,  et  in  circuituejus  lerras  {Ezecli. 
V,  5).  I  Jn  \\OQ,medin  lerrx  dereliquil  Dominus  ple- 
hemJudajorum  dicens  :  <  Ecce  relinquetur  vohis 
domus  vestra  deseria.  Dico   enim  vobis,   noii  me 


num,auferciurvclamcn  (7/ Cor.  m,  15-10).  •  llaque  D  videbitis  amodo,  donec   dicatis  :  Bencdictiis,    qui 


quoniam  Scriptura  icgis  et  prophclaruni  vclamiiie 
littera;  ohumbratur,  etcanialis  Juda;oruni  populus 
so!am  htteric  superficiem  sequitur,  Isaias  scripto- 
rum  Tcslamenti  Veteris  personara  gereiis  cor  ejus 
exca;carc  dicitur  : 

Cum  aulem  dicit  :  Ne  forle  videant  oculis  iuis, 
sciendum,  quia  Deus  in  sua  cajcitate  reliquil  cos 
dcscrcndo  et  nun  adjuvando;  quod  iion  iniquo,  sed 
occiilto  jiidicio  fecit.  Sive  enim  quando  adjuvat, 
jiii5(;ricoidiier  facit,  sive  quando  non  adjuvat,  ju- 
btc  facil;  quia  omnia  non   tenierilale  sed   juilicio. 

(G'!)  Alias,  videal. 
(69)  Alias,  auiUal. 
if^)  .\V.-j$,  vnelligat. 


venit  in  nomine  Domiiii  {Mattli.  xxiii,  58).  •  Sed 
plebs  ista,  quam  Dominus,  dum  adhuc  habitaret  in 
Judsea,  reiiquil,  et  quseposlmodura  per  totuni  or- 
bem  dispersa  cst,  appropinquaiile  sajculi  termiiio 
multiplicabitur,  et  ad  fidem  veniet,  sicut  scriptiim 
esl  :  <  Si  fuerit  populus  tuus  quasi  arcna  inaris, 
reliquioe  convertentiir  ex  eo  (Isa.  x,  22).  • 
;  Dccimalio  significat  implclionein  legis  propter 
Decalogum  ejus.  Adliuc  crgo  erit  in  ca  decimaiio; 
quia  fulurum  cst,  ut  legem  suam  implcat,  el  con- 
vertclur  ad  praedicationem  Elise.  Et  erit  in  ostensi^}- 

(6i)  Alias,  convcrlalur. 
(65)  Alias,  sanem  euni. 


9S  HERVEl  BLRGIDOLEISSIS  MOINACni  96 

nem  ficut  terebintltus  et  quercus  ;  quia  longe  ialeque  A  nuntiavermt  domni  David,  id  est  recloribus  Eccle- 


sparget  exeinpla  subiiinis  conversationis  sure,  et 
magnx-  sanciitalis.  Terebintlius  enim  et  quercus 
iiiinis  inagus  sunt  arbores.  Semen  sanctum  erit  id 
quod  lunc  in  ea  steterit;  sicut  de  illa  geiite  dicit  Apo- 
stolus  :  I  Si  radii  sancla  cst,  et  ranii  {I^om.  xi,  16).» 
Sicul  cnim  radix  sancla  est  in  patriarchis ;  sic  san- 
cli  erunt  rami  in  his  iiliis.  Hsec,  regnante  Joalhan, 
vidit  Isaias,  vel  prophetavit. 

CAPUT  VII. 
Vers.  1.  —  <  Et  factum  est  in  diebiis  Achaz  fllii 
Joatban,  (ilii  Oziae  regis  Juda,  ascendit  Rasin  rex 
Syriie  el  Piiacee  (ilius  Ronieli*  rex  Israel  in  Jeru- 
salem  ad  pitEliandum  contra  eam,  et  non  potuerunt 
debellare  eara.  > 


Vebs.  2. 


f  Et  nuntiaverunt  domui  David  di- 


cenles  :  Uequievit  Sjria  super  Ephraim,  ctcommo- 
tuin  est  eor  ejus,  et  cor  populi  ejus  sicut  movenlur 
ligna  silvarum  a  facie  venti.  i 

Hncc  secundum  Historiam  veraciter  creilimus  fa- 
cla.  Sed  qiioniara  «  h.Tc  onmia  in  liguia  coiitinge- 
bant  illis  (/  Cor.  s,  M),  »  requiramus,  quid  in  islis 
praeliguralum  sit.  Quia  eiiini  Achaz  inlerpretatur 
apprehendens,  quid  pcr  Acbaz  nisi  typus  apostolo- 
runi,  ac  lemporis  illiiis  reliquorum  fidelium,  qui 
Cliiistuin  iii  canie  appaieiitem  lideliter  apprehende- 
ruiit  (unde  et  Simeoii  i  accepit  eum  iii  ulnas  suas 
{Luc.  II,  28),  »  etquid  per  Joalhan,  qui  interpreta- 
tur  cujus  et  frater  eorum,  nisi  propheia;  signanlur, 


sia;.  Requievit  Syria  snper  Ephraim :  id  est  gentilitas 
Judaico  populo  concordat  in  perseculione  ndelium. 
Sic  enim  legilur  in  Actibus  apostolorum  :  «  Qui  vero 
incieduii  luerant  Judsei,  susciiaverunl,  etad  iiacun- 
diam  concitaveruntanimas  geniium  adversus  fialres 
{.4cf.  xiv).  j  Et  poslpauiulum  :  i  Cum  autem  faclus 
esset  impetus  gentilium  et  Judaeorum  cura  principi- 
bus  suis  in  aposlolos,  ul  coniumeliis  adiceient  eos, 
et  lapidarent  {ibid.,  o),  >  id  estPaulura  et  Barnabam, 
«  intelligentes  confugerunt  ad  civitates  Lycaoniae 
{ibid.,  6).  »  Itaque  re.v  Syriaiet  rex  hruel  ascenderunt 
eonlra  Jerusatetn,  dum  fieret  impetus  genliiium  et 
Jud;eorum  cum  principibus  suis  in  apostoios.  Itaque 
requiivit  Syria  super  Ephraim,  duni  Juda;i  gcntilium 
animos  innamraassent  adversus  fratres.  Et  com/iio- 
tum  est  cor  ejus,  et  cor  poputi  ejus,  quia  et  praspo- 
siii  et  subjecti  metn  passionis  titubaverunt.  Conlra 
quam  fluctuationem  venit  Salvator  noster  roborare, 
ct  consolari  eos.  Nara  sequitur  : 

Vers.  5.  —  «  Et  dixil  Dorainus  ad  Isaiain  :  Egre- 
dere  in  occursum  Achaz  tu,  et  qui  derelictiis  est 
Jasub  filius  tuus  ad  cxtremum  aquseductus  pisciase 
siiperioris  in  via  agri  fulionis.  » 

Vers.  i.  —  «  Et  dices  ad  eura  :  Vide,  ut  sileas, 
iioli  tiinere  et  cor  luum  ne  formidet  a  duabus  ean- 
dis  titionum  fumiganliura  istorum  in  ira  furoris 
Rasin  regis  Syrioe,  et  filii  Romelise.  » 

Vebs.  3.  —  «  Eo  quod  consilium   inieril  contra 


qui   satis  declaraveruiit,  ciijiis  sit  Christus,  poptili  p  te  Syria  malum  (66),  Ephraim  et   fiiius  Rumeliie 

Judaici  an  Clirisiiaiii,  qui  secundum  carnem  frater      dicentes  :  > 

est  Judxoruin  ?  Dicitur  quoqiie  Jnallian  Dcmini  per- 

fectio;  quia  a  Doniino  dala  est  proplieiis  perleclio, 

quam  lialmeniiil.  Quidvero  perOziaiii.  qui  roiHsliis 

dicitur,  nisi  virilis  patriarcliaruin  cuneiis?  Acliaz 

ergo  nascitur  e.x  Joathan,  et  Joathan  ex  Ozia  ;  quo- 

niam  aposloy  suut  prophetarum  Giii  ct  proplietae 

filii  palriarthariim.  .ichaz  vero  re.t  Juda  est,  quo- 

niam  aposloli  suiii  rectorcs  Ecclesia;. 

Quid  auicra  pcr  Syriam,  nua;  sublimis  diciiur, 
nisi  superba  geniilitasexpriniitur?  Quid  per  Rasiii, 
qui  interpretatiif  pluceniia  sive  complicatio,  nisi 
principes  gentium  enoribiis  implicaii?  Quid  pcr 
Israel  nisi  perfidus  Judieonim  populus?Quid  per 


Vers.  G.  —  «  Ascendamus  ad  Judam,  et  suscilfe- 
mus  eum  .id  nos  (67),  et  ponamus  regem  in  medio 
ejus  (iilum  Talteel.  » 

Vers.  7.  —  I  Hsc  dicit  Dorainus  Deus  :  Non  sla: 
bit,  et  non  erit  istud.  » 

Veiis.  8.  —  «  Sed  caput  Syrise  Damascus,  et  caput 
Damasci  Rasin.  » 

Isaias  enim,  qui  dicilur  satus  Domini,  egreditur 
in  occursum  .ichaz;  quia  in  angustia  tribiilatioiiis 
nostra;  occurrit  menti  noslrse,  quomodo  Filius  Dei 
missus  ad  passionem  in  mundo  fuit.  Unde  Aposlo- 
lus  :  I  Recogitale,  inquit,  euni,  qui  talem  suslinuit 
a  peccatoribus  adversus  senielipsum  contradiclio- 


P/iaa-e  regem  hrael,  qui  dicilur  o/jerie/is,  iiisi  doc- I*  nem,  ut  ne  faligeraini   animis  vestris  dcficicnles 


tores  Judceorum,  qiii  Scripturas  aperire  deberent 
inlerpietaii(io?  Romeiia  vero  dicitur  Excelsus  Do- 
mini,  et  Phacce  lllius  liomelia;  cst;  quia  isli  carna- 
les  el  perfidi  Jiidaioriim  magisiri  ab  antiquis  iiatri- 
l)us  descenderuni,  qui  vila  sublimes  ante  Deuni  fue- 
runt. 

Itaque  re.r  Syriai  ct  rc.v  Isracl  in  diebus  Achaz  ad 
pra-lianduni  contra  Jcrusalem  vencrunt;  qiiia  priiici- 
pes  geniium  alque  Juda;orum  temporibus  apostolo- 
runi  cceperunt  mox  iinpugnare  Ecciesiam.  Et  non 
poluerunt  dcbellare  eam:  quia  «  portK  inferi  non 
pra;vaiebiinl   advcrsus   cam  {Marc.  xvi,  18).  »   Et 

(66)  Alias,  iii  mnlum. 


{Ilcbr.  xii,  5).  »  Egressio  enim  Isaiae  cominemoratio 
Duminici  Adventus  est  nobis.  Jasub  vero  ftlius  cjus 
derelictns  quid  significst  nisi  eos,  de  quibus  dictum 
cst  :  «  Oninis  qui  relictus  fuerit  in  Sioii,  et  rrsiduiis 
in  Jcrus.iiem  sanctus  vocabitur?  »  {Isa.  iv,  5.)  Undc 
Jasub  interpretatuf  revertens;  quia  illi  ,  qui  de 
circumcisione  crediderunt,  prsdicantibus  apostolis 
reversi  sunt  adrcum. 

Quid  autera  per  piscjiiam  superiorem  nisi  Evan- 
gelium  exprimilur  legi  superpositum  ?  Quid  per 
aqua-ductum  nisi  Vetus  Testamentum,  unde  proce- 
dit  Novum?  Egrcssiis  est  igitur  Isnias  ad  txlrcnmm 

(67)  Alias,  ei  avellamus  eum  ad  ncs. 


97 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI    OCTO.  ^-  L1I5.  l. 


08 


aqumductus  piscina:  superioris ;  quia  Chrislus  in  fine  A  ouine,  quo  perfidus  iste  Judaeoriim  populus  carnaleni 


legis  natus  est,  et  adliuc  inde  nobis  apparcl.  Quid 
\ero  per  agruni  fidlonis,  \\h\  sordes  et  raaculsR  ve- 
sliuHi  purgabaiilur,  nisi  Ecclcsia  Salvaioris  (igura- 
»ur,  in  qua  nos,  qui  Christi  vestes  sumus,  remissio- 
nem  peccatorum  consequimur?  Quid  per  viam  agri 
nisi  actio  Ecclesiae?  Isaias  ita(]ue  exiit  iii  via  ugri 
fullonis ;  quia  Christus  in  actione,  quam  Ecclesia 
scrvai,  apparet,  et  ait :  Vide,  af  sileas;  id  est  ut  vo- 
com  querelse  non  proferas.  Noli  limere,  subaudi, 
«  eos,  qui  occiJunt  corpus  {Mailli.  x,  28).  » 

Duas  caudas  lilionuinfuiiiigautium  iram  gentilium 
el  Jud.-corum  vocat.  Quia  in  priuia  parte  coinburun- 
lur  igne  suae  malitia;,  el  in  ultima  coniburendi.  sunl 
igne  gebennae,  qui  per  iram  ardent  adversus  Eccle- 


legis  actionem  tenet,  et  quinque  sensibus  corporei» 
servit?  Post  cujus  spatium  Elia  pra;dicante  deficiet 
incredulus  Jud;corum  populus,  ut  multiplicelur  cre- 
dcntium  niirnerus.  «  Nam  csecitas  ex  parte  contigil 
in  Israel,  donec  pleniludo  gcntium  inlraret,  et  sic 
omnis  Israel  salvus  fieret  (Roni.  xi,  25,  26).  >  Sic 
crgo  quasi  post  sexaginta  et  quiiiq^sannos  aposiala 
Ephraim  desinet  esse  populus,  niillo  jam  fere  renia- 
nenie  increduloex  ejus  multitudine;  quia  poslqiiam 
plenitudo  gentium  intravcrit,  omnis  Isracl  salvus 
liet.  Unde  et  subditur  : 

€  Et  capiit  Ephraim  Samaria,  ct  capiil  Samari» 
filius  Romeli;e.  »  Samariu  quippe  cnsiodia  dicitur, 
et  Romelia,  excessus   Domini.  Custodia  crgo  caput 


siam,  et  per  erroris  nebulain  fuinaiil,  et /(«/nm,  id  B  illorum  eril;   quia  tune  observaiitia;  piKcejiloiuni 


est  Christianum  populum  ab  Ecclesia  qua;ruiit  avel- 
lere  ad  se,  et  siiis  erroribus  involvere.  Sic  enim  Ju- 
daei  Galatas  avellere  cceperaiit,  cum  eos  perEpisto- 
lam  Paulus  ad  Ecclesiam  revocaret.  Sic  qentiles 
avulserunt  omnes,  quiCbiistum  in  persecutionibus 
negaverunt. 

Tabeel  autem  bonus  Deus  interprctatur.  Et  gen- 
tiles  atque  Judjei  bonttatem  Redcmploris  nostri  ne- 
gaiites  meliora  putant  ea  qiiae  ipsi  colunt.  Qu;erunt 
igitur  Judam  avellere,  ut  regcm  in  niedio  ejus  po- 
nant  plium  Tabeel,  id  est  boni  Dei,  qui  sui  erroris 
ciiltores  cuperent  in  nobis  prsepositos  et  doctores 
constituere. 

Sed  non  erit,  et  non  slabit  islud.  Sed  cnpul  Syrice 
Damascus,  qui  dicitur  sanijuinis  poculum ;  quia  prin- 
cipes  gentium  sanguinem  lideliuni  siiient  (G8).  El 
caput  Damasci,  id  est  ipsius  crudelitatis  gentilium 
Rasin,  id  est  cursus  ■  quia  veloci  cursu  transibit 
eorum  tyrannica  dominatio.  Ve!  complicutio  erroris 
caput  saevitiae  ipsorum  erit.  Rasin  quippe  cursus  vel 
complicatio,  sive  placenlia  dicitur.  Sequitiir  : 

Vep.s.  9. —  «  Et  adbuc  sexaginta  et  quinque  anni, 
et  desinel  Epbiaim  csse  popiilus.  > 

«  Et  caput  Ephraim  Samaria,  et  caput  Samariae 
tilius  Romelise.  Si  non  crediderilis,  non  permanebi- 
tis.  > 

A  Nativitate  Domini  usque  ad  rebellionem  Judae- 
orum  adversns  Ronianos  sexaginta  el  quinque  anni 


Dei  veraciter  se  subjicieni.  Et  caput  iiiijus  cusiodia; 
erit  fiiiusexcelsi  Domini.  Quia  principes  religioiiis 
babebunt,  qui  patriarcii;B  Abraham  lilii  non  sokini 
carne  sed  fide  erunt  ac  inoribus.  Lt  aulcm  Iikc  oin- 
nia  mystico  dicta  esse  declaret,  exponciido  siibjun- 
git  ad  hos,  qui  contra  Ecclesiam  pugiianl,  dicciis  : 
Si  non  credideriiis,  scilicet  in  Chrisluin,  non  perma- 
nebitis,  sed  cito  peribitis  ab  orbe  terrariim,  Ecclcsla 
crescente  :  «  Qiii  enim  lecli  sunt,  liabitabiint  in 
lerra,  el  simplices  permaiiebunt  in  ea  ;  impii  vero 
de  terra  perdeniur,  et  qni  iniqiie  aguut,  aulcrenlur 
ex  ea  (Prov.  ii,  21).  > 

Si  quis  autein  bos  sexaginta  quinque  annos  lii- 
storialitcr  ad  captivitatem  deccm  tribuiim  refcire 
voluerit,  videat  quod  ires  leges  Jiida  in  bac  nana- 
tione  proplieta  posuerit,  sub  qiiibus  ct  propbeiavit. 
«  Et  factuni  est,  inquit,  in  diebus  Acliaz  filii  Joathan 
Ulii  Ozije.  >  Et  ideo  compulet ,  ut  llebraei  volunt,  a 
vicesimo  quinto  anno  regni  Ozis  usque  artsextum 
annum  regni  Ezecbiae,  in  quo  Salmanasar  cepit  Sa- 
mariam,  ei  transtulit  Israel  in  Assyrios.  Quaiido 
enim  Ozias,  sub  quo  et  isteproplietare  ccepii,  iiigrcs- 
sus  in  templura  adolere  voluit  incensum,  et  pcrcus- 
sus  est  lepra,  volunt  Hebrxi  fuisse  annum  regni 
ejus  vicesimum  quintum,  cujus  reliqui  anni  Iiunt 
viginti  septem.  Omnes  enim  aniii,  quibus  regnavit, 
quinquaginta  duo  anni  fuerunt.  Posl  quem  regiiavit 
Joatlian  filius  ejus   annis  sexdccim,  et  bujus  filius 


fuerunt.  Nam  sexagesimo  sexto  anno  rebellaverunt  D  Achaz  sexdecim  aliis.Et  post  buncregnavitEzechias, 


sub  Fullo  praeside  (69).  Cujus  rebellionis  pertinacia 
succedente  post  tempore  in  taritum  convaluit,  ut  et 
ipsi  deierentur,  et  urbes  corum,  etcapiivi  duceren- 
tur  in  omnes  gentes.  Bene  ergo  dicitur  :  «  Adhuc 
sexaginta  et  quinque  anni,  et  desinet  Epbraiu»  essc 
populus.  )  Fortasse  et  aliud  temporis  spatium  per 
oranes  se.xaijinta  quinque  annos  myslice  designatur. 
Nara  sexies  decera  sexaginla  siint.  Et  quia  sex  die- 
bus  licet  operari  secundum  legem,  senarius  opera- 
tionem  designat;  denarius  legem  propter  Decalogum 
quiiiariusquinque  scnsus  corporis.  Quid  ergo  per 
sexaginta  ct  quinqiic  annos  exprimitur  nisi  tempus 

(GS)  Cod.  Cruc,  sitiunt. 


cujus  sexto  imperii  anno  Samaria  capta  est;  alque 
jta  siraul  (iunt  anni  sexaginla  quiiique.  Sequitur  : 

Vers.  10.  —  I  Et  adjecit  Dominus  loqui  ad  Acliaz 
dicens :  > 

Vers.  11.  —  «  Pete  ttibi  signura  a  Doraino  Deo 
tuo  in  profundum  iiiferni,  j  etc. 

Yers.  12.  —  <  EtdixitAchas  :  No«  petam,  et  noa 
tentabo  Dominum.  > 

Veks.  13. — «  Et  dixit :  Audileergo,  domus  David  : 
Nunquid  parum  vobis  est  niolcslos  esse  hominibus, 
quia  molesti  estis  e!  Deomeo?  » 

Vers,  14.  —  «  Propter  hoc  dabit  Dominas  ipse  vo- 

(69)  Cod.  G.  Follo. 


<)■) 


HERVKl  BURGIDOLENSIS  MONACHl 


100 


l)is  signum.  Ecre  Virgo  coi.cipicl,  el  parici  filiuin,  A  iJ  est  nobiscum  Dcus.  Nobiscum  Deus  vocalur;  quia 


cl  vocabitur  iiouien  ejus  Eniiiianuel.  i 

VcRS  IS.  <  liutyrumet  mel  coniedet,  ut  scial  re- 
probare  nialum,  ct  eligere  boniini.  i 

Etsi  iiic  non  possel  inlelligi,  tamcn  ex  Matthxi  vo- 
liimine  noliis  iimotesccrel,  a  Doniino  iliciuni :  i  Ecce 
Virgo  concipiel,  ei  pariet  (iliuni  (Matih.  i,23).  i  Et  Do- 
minus.  qui  hoc  dicit  prcemittit,  dicens:  t  Nunquid 
parnm  vobis  est  raolcstos  esse  homini,  quia  niolesl' 
estis  et  Deo  nieo?  >  Quis  cst  ergo  Doininus,  qui  di- 
'•:; :  Molesli  eslis  et  Deo  meo  nisi  qui  alias  loquitur  : 
«  Ascendo  adPatreinmeiimelPalremvestrum.Deum 
meum,  et  Deum  vestnim?  i  iJoan.  x\,  17.)  Ipse  enim 
propter  mysterium  futuiie  incarnationis  jam  Deum 
suum  dicii  Deum  Patiein,  et  sic  de  se  incarnando 
(|uasi  de  alio  loquitur  ; 


cum  sit  Unigenilus  Dei,  super  terram  in  carne  visus 
est,  I  ct  cum  hominibus  conversatus  est  {Barttc.  iii, 
38),  I  et  corporaliier  ascensurus  in  coelum  promisit 
nobis  :  <  Ecce  ego  vobiscum  sum  omnibus  diebus 
usque  ad  consumraalionem  soeculi  {Matth.  xxviii, 
20).  I  Domus  enim  David,  qus  nomeit  ejus  Emma- 
nuel  vocat,  primo  Maria  ct  Joseph  <  dc  domo  et  fa- 
railia  David  sunt  {Luc.  i,  27),  «  ac  universa  deinde 
Ecclesia. 

I  Bulyriim  el  niel  coraedet.  s  Butyrum  ex  Licte 
est,  et  !ac  ex  carne[;  met  aiitem  cadit  ex  aere.  Quid 
ergo  per  buitjrum  nisi  scicntia  hiimanilatis  ejus 
exprimitur?  Et  quid  per  mel  nisi  dulcedo  divinx 
sapienti:fi  ejus?  Comedit  iiaquc  butyrum  et  mel,  quia 
B  huinanam  etdivinain  sapientiani  habuil.  Et  propteiea 


*  Peie,  inquit,  tibi  signum  in  profundum  inferni, 
sive  in  excelsum  supra.  »  Signum  quippe  in  proftiii- 
tlum  et  in  excehum  descensio  Chrisli  ad  inferos  ct 
asceiitioadcoelos.  Annon  mirabile  signuni  fuil,  quan- 
do  internum  confregit  et  spoliavit,  atqiie  regna  coe- 
lorum  ascendensaperuit?Qiiod  jubctursijiiHm  pcHere 
Af/i«inonsiniplicitersed  sibi;quia  Chrisius  non  pro- 
pter  sc,  sed  propter  nos  usijuo  ad  iiifcrni  prolunda  dcs- 
cendit,  et  iisque  ad  soliiim  paternie  majestatis  ascen- 
dit.  SedAchazutpotepeccatorignorans  mysteriaDc': 
<  Non  petain.  inqu  l,  et  non  teniabo  Dominum.  i 
Pulabat  cnim  lioc  tciilationem  fore,  si  tale  sigiiuin 
peleret.  Et  Dominiis  totain  incrediilorum  progeniein 
increpans,  ait  : 

Audite  ergo,  domus  David,  quse  signum  ereptionis 
vestr»  ct  salvaiiouis  petere  non  vultis  :  <  Nunquid 
parum  vobis  est  molestos  esse  hnminibus  quia  nio- 
Icsti  estis  et  Deo  meo?  >  l/o/es*t  eranl  homiriibus, 
id  est  ratione  utentibus,  qui,  quod  humansi!  salutis 
exigeliat  ratio,  postularenolebant.  Nequecnim  gcnus 
huraanum  salvari  puterat,  nisi  confringereliir  infer- 
inis,  qui  cunctorum  animas  suscipicns  rctinebal,  et 
aperirelur  coehim  pnpuio  sanctorum.  Sed  et  Dco 
molesti  erant;  quia,  quod  Deus  dare  volehal,  ipsi 
nolebant  petere.  Dco  quippe  salutcm  liumanani  qu.-e- 
renti  molestus  est,  quisquis  se  saiuti  subtrahit,  ncc 
lalem  exhibet,  qui  facile  salvare  possit.  Propler  hoc, 
inqnit,  quod  non  solum  hominibus,  scd  c(  Deo  mo- 
tmi  estis  nolcntes  pclere  signum  triuinphi  Chrisii,  D 
per  quod  salvi  sitis,  dabit  ipsc  Doininus  vobis  non 
poslulatus  signum  iiativilatis  suae. 

«  Dabit  Dominusvobissignum.  i  Eiquod  signum?  • 
«  Ecce  Virgo  coiicipict,  et  pariet  Fiiium.  ■»  Reetft 
conceptio  e(.  pariiis  Virginis  vocatur  siijnum,  qu*  sic 
raalcr  clfecta  esl,  ut  virginilatis  non  amitieret  sigil- 
V/  lum.  Signum  quippe  sigillum  apptllari  soiet;  et  ipsa 
propter  hoc  perpetii.-B  virginitatis  intactum  signacu- 
liiin  vocatur  iii  Caiilicis  canticorum  :  <  Hortus  con- 
clusus,  fons  signatus  {Cant.  iv,  12).  »  Vel  signum, 
idest  miraeulum  vocatur  conceplus  et  paitus  ejus; 
qiiia  tolus  orljis  l«tus  adiniiMtur,  quoiiiam  viigo  con- 
ceperit,  el  pcpereritel  in  aternum  virgopermaiisccit. 
F.t  vocabitis,  odoinns  David,  nomcn  cjus  Emmnnuel, 


scivit  reprobare  matum  et  eligere  bonuin ;  quia  per 
prudeiitiam  humani  el  divini  seiisus  omne,  quod 
nialum  cst,  sapieiiter  respuit,  el  omnc  bonum  ele- 
git.  Hinc  enini  factum  est,  ut  ipse  peccatum  nulluni 
commilteret,  omneroque  juslitiam  adimpleret,  atque 
in  line  sieculi  genus  humaiium  jiidiccl. 

Sed  ut  niysticam  intcUigcniiam  in  bis  prosequa- 
inur,  juhctur  AcJiaz  signum  pelere  in  profundum,  ct 
in  excetsum,  ei  respondel ;  yon  petain,  ac  si  diccre- 
tur  apostolis,  ulmortem  Salvaioris  el  ascensionem 
opiarent,  et  illi  magis  eam  cspavescercnt.  Scriptum 
est  enim,  quoniam  «  coepit  Jesus  ostendere  discipuiis 
suis,  quia  oportet  euni  irc  Jerosolymam,  el  niulla 
pati  a"scnioribus,  ct  scribis,  et  principibus  sacerdo- 
C  tum,  ct  occidi.  et  lerlia  die  resurgcre.  Et  assuinens 
eum  Petrus  incrcpabat  cum  dicens  :  Absit  a  te,  Do- 
mine;  non  erittibi  lioc.  Qui  oonversus  dixit  Pelro  : 
Vade  retro  mc  Sataiias,  scandalum  cs  mihi  (Metth. 
XVI,  21-23).  »  Nam  qiiod  Dominus  mortem  suaiu  cl 
resurrectioncm  prscnuntial  discipulis,  et  Pclrus  ait : 

<  .Absit  a  te,  Domiiic,  non  erit  tibi  hoc,  »  Iiuc  est 
juxta  mysterium  quod  .Acba?  pr«cipitiir  signum  iii- 
ferins  et  superius  petcre,  et  dicit  :  «  Non  petam,  et 
non  tcntabo  Dominum.  »  Et  quod  Petrus   audit  : 

<  Scandalum  es  milii,  »  boc  est  quod  domui  David 
quasi  discipulis  Christi  dicitur  :  <  Nunquid  parum 
vobis  est  molcstosesse  honiinibus,  qnia  molesti  eslis 
ei  Deo  nieo?  •  Molesli  erant  apostoli  non  solum  san- 
ctis  hoininibus,  id  est  propiietis,  sed  eliam  Deo, 
quia  nolehant  ut  moreretur  Christus  el  resurge- 
ret,  sicut  propheise  prsdixerant,  et,  Dcus  dispcfsue- 
ral. 

<  Propter  hoc,  inquit,  dabit  vobis  signurn  ipse 
jimiiimis;  I  quia  ecce  tirgo  Ecclesia  concipiet,  el 
pariet  ptium,  id  est,  masculinx  virtiitis  populum 
eleclinuin,  ct  vocabilis  nomen  ejits  Emmnnuel,  id  est 
Christianuin.  Nam  et  in  parlicipaiione  sui  nominis 
estCliristus  nobiscum,  dum  ab  illo  Christiani  voca- 
niur.  f  Butyrum  et  niel  comedet.  »  Buujrum  spirita- 
lis  gratiae  pinguedinem  dcsigiiat,  dicente  Salomone  : 

<  Qiii  foriitcr  prcmit  ubcra  ad  cliciendnm  lac,  ei- 
priinit  biilyrum  (Proc.  \\\,  33).»  Ubera  quippefor- 
liier  premimus,  cum  ubera  sacri  cloquii  subtili  in- 
tcDeciu  i<oiisanius.  Qua  pressioneduin  lac  .lux^-imus 


101 


COMMENT.  IN  ISAIAM  I.IHRI    OCTO. 


LIB.  I. 


ICi-2 


bulyrum  invonimus  ;  quia  dum  nutiiri  vel  lenui  inlel  ■  A  co^ivincetiles  inlcrpre(anUir  vel  coargmites;  quia  ma- 


leclu  quoerinuis,  ubertaie  internae  pinguedinis  unyi- 
inur.  Mel  vcro  dulceilinem  coelestis  doclrinse  desi- 
gnal,  ul  prKdictus  Salomon  ait  :  «  Comcdc,  lili,  mel, 
iiuia  bouuni  est,  et  favum  dulcissiinum  giitturi  luo; 
sic  et  doctriiia  sapienti;e  tiioe  (Prov.  xxiv,  13).  »  Tali 
itaque  bulyio  et  mellc  paseitur  eleclorum  populiis, 
quem  gigiiit  Ecclesia,  ei  per  boc  scit  rcprobare  mii- 
Ittm,  el  eligerebonum.  Non  enim  sufTicit  nobis  eriidilio 
Scriptiirarum,  nisi  et  unctio  l)ei  doceat  nos  de  ani- 
iiibus.  Seqiiitur  : 

Vebs.  46.  —  «  Quia  antequam  sciat  puer  rcpro- 
bare  maluni,  et  eligere  boniim,  dereliiiqiietur  ler- 
ra,  quam  tu  deteslari.i,  a  facie  diiorum  regum  suo- 
nim. 


ligiii  spiritus  eos  ante  iribunal  a;tenii  Judicis  eoii- 
vincuiitet  coargiiunl,  qui  nunc  cis  iniqnilatcm  pcr- 
siiadentibiis  consentiunt.  Ciir  autcm  dies  promiscril 
optaliilcs,  subdciidn  manil'est:it. 

Veus.  18.  —  <  El  erit  in  die  ilb  :  siliiiaiiil  Donii- 
iiiis  muscse,  quse  est  in  exlremo  flumimim  .'Egypii, 
ct  api,  qune  est  in  tcrra  Assur.  i 

Vfrs.  19.  —  «  Et  venicnt  et  roqiiicscont  omiics 
in  torientilius  valliiim,  et  cavcrnis  pctraruni,  ct  iii 
omiiiLus  frutctis,  ot  universis  foraiMiiiiliiis.  t 

Quid  enim  in  slbilo  nisi  vcl  soniis  diviuT  piirdi-  ■ 
cationis  prKfiguralur,  vel  interiia  aspiratio?  .Miisca 
vero  iiimis  insolens,  ot  inqiiicium  aiiimal  csl  aii|iie 
iinmundiim  ct  iiigrum.  In  qiia  qnid  aliud  qiiam  Sii- 


Qui  suntisti  duo  reges,  superius  dictum  est,  sci-  "  perbus  quisque  et  inquietus  pcccalor  cxpiimiiui? 

Et  qiise  siinl  Aigxjpli  llumiiia  iiisi  dcflucnlia  raniis 
vitia?  Diflert  aiilem  csse  iii  fluminibiis /Egvpii,  e( 
esse  in  exlrcmo  fluiiiinnm  Aiggpli.  Est  enini  in.flii- 
minibns  JJgypti,  qui  moraiiir  in  viiiis  ei  ca^ciiaic 
cordis;  et  est  in  cxtremo  Ihimiinim  /lutijpli,  qui  ad 
pcssimam  nagitiorum  omiiiiim  pervcnit  iicqiiiliam. 
Qui  ilaque  pcr  muscam  extrcmi  fliiminiim  A^gvpii 
designatur  nisi  vel  genlililas,  vel  qiialibcl  aniina 
omnilius  peccatis  el  erroribus  detcnla? 

Quid  vero  per  apem,  qitw  esi  in  terrn  Asnir,  i.isi 
pbilosoplii  et  pocta;  genlilinm  ore  dulcia  feiciitcs, 
ct  in  postrcniis  latenier  pungcntcs,  ct  occiiiiiim  vi- 
riis  iiifundentcs,  vel  omncs  qui  vcrba  sua  priniiliis 


licel  re.v  Syriae  et  rex  Israel  pugnanles  contra  popu- 
lum  Dei.  Et  aniequam  puer  .lesus  per  humanilalis 
scnsum  discernere  sciret  intcr  bonum  et  nialuni, 
dcrclicia  est  lerra,  qnani  Achaz,  id  est  princeps  ec- 
clesiasticus  deteslatur,  conversis  nd  eum  niagis  at- 
qiic  pastoribus.  Syria  qiiippc  ab  Orieiue  est;  ct 
inagi  vciieiunt  ab  Orienle  Jerosolymam,  diceiiles  : 
«  Ubi  est,  qui  natus  est  rex  Judaeorum  ?  Vidimus 
enim  siellam  ejus,  »  elc.  »  Audiens  autem  Ilerodes 
rcx  turbatus  esi,  cl  omnis  Jcvosolyina  cum  illo.  Et 
congrcgans  omncs  principcs  saccrdotiim  ct  bcribas 
populi,  sciscilabainrabicis,  ubiChristus  nasccretur. 
At  illi  dixerunt  :  In  Belhlchem  Judte  (Matlh.  ii,  2 


etc.).  I  Dum  dicitur  :  Herodes  iratus  el  omnis  Jero-  „  indulcant,  ct  in  fine  acriter  pungunl?  Quac  csl  cnim 

..  [1.  -^  i  •••/•I7*  !•• 


solyma  cum  illo,  patel,  qiiia  jam  tiiiic  Syria  coepit 
requiescere  super  Epbraini  coutra  Judam.  Nam  cx 
duobus  liis  regibus  alium  lioc  loco  possumns  Hero- 
dein  accipere  qui  gentilis  crat,  ct  alium  principes 
sacerdotiim  et  Scribas  populi.  A  faciequorum  derc- 
lii|iierujit  terram  eorum  magi,  «  qui  cum  audissent 
rsgem ,  abierunt,  et  invcnerunt  puerum  cum  Maria 
matre  ejus,  et  procidentes  aJoraverunt  euni  (Mattli. 
II,  9  et  10).  1  Paslores  quoque  deseruerunt  leriam 
detestabilem,  et  <  venerunt  fistinaiitcs,  et  invene- 
runl  .Mariam  et  Joseph  ct  infantera  positum  in  pr:c- 
sepio  (Luc.  II,  10).  »  Qaamvis  aulem  utrique  loca 
mutaverinl  ad  Chrisiuin  venirntes,  tanien  dciestabi- 
lis  lerra,  qnam  rcliqucrunt,  magis  intclligenda  est 
perfidia  JuJseorum  ,  et  intidelitas  gentium.  Sequi- 
tar  : 

Vers.  17.  —  i  Adducct  Dominus  supcr  te,  ct  su- 
per  populum  luum,  et  super  domum  patris  tui  dies, 
qui  non  venerunt  a  diebiis  separationis  Ephraim  a 
Jnda  cum  rcgc  Assyriorum.  t 

Juxta  quod  hucusque  tractavimus,  Achaz  aposlo- 
lorum  gerit  formarn  alqiie  suinmorum  EcclesiK  sa- 
ccrdotnm.  Ait  ergo  :  Adducet  Dominiis  super  te  et 
super  poputum  tuuni  ecclesiasticum,  el  svper  domum 
patris  tui,  id  est  super  ordinem  sacerdotum,  dies 
bonos,  qiialos  non  venerunt,  ex  quo  separatus  est 
Ephruim  a  Judn,  id  est  pojnilus  Judaicus  a  populo 
fidelium,  el  aociatus  cuin  rtge  Assijriorum  id  cst 
cuni   principe    dicinonnm   dialiolo.   Assyrii    quippe 


terrs  Assur  nisi  infidelilas,  vel  impiorum  mens  et 
volunlas,  iibi  rcgnat  liostis  anliqiius  :  h;ec  cst  ciiiiii 
longinqua  rcgio,  iii  qua  miiior  fiiins  dissipavit  boiia 
siia  «  vivendo  liixuriose  (Luc.  xv,  13).  i  Elhuiccrgo 
niuscx  vcl  api  Dominus  sibilum  vocis  suae  non  de- 
negat. 

Vel  per  muscam  dcsignatur  Judaieus  populiis, 
qui  ad  sacrificioriim  sanguinem  more  muscariim 
concurrebal.  Et  h;«c  mnsca,  quoniam  in  sordihiis 
nltra  modum  soidiierai,  in  extremo  flitminum  ^gg- 
pti,  exsulabat,  quia,  quanliim  plelis  ista  Deo  oxsti- 
terat  familiarior,  tantum  ullra  illos,  «  qui  in  tcnc- 
bris  et  in  umbra  mortis  sedebant  (Luc.  i,  79),  »  per 
jnobedientiam  dcteriiis  efllucbat 
j)  Per  apein  vero,  qu.-e  mellifica  naiuraruer  est,  gcn- 
tilitas  exprimitur;  quia,  cum  <  geiiies,  qiue  legcra 
noii  habent,  naturalitcr  ea,  qua»  legis  sunt,  faciniit, 
cjusmodi  legem  noji  habenles  ipsi  sibi  snntlex,  qui 
osicndunt  opiis  le<cis  scriptum  in  cordiiius  suis 
(fiom.  Ti,  fi).  •  NattirBliter  ergo  genlcs  sine  duce, 
sine  doctore  mellificarc  sala.geliant,  cum  sine  lege, 
qii»  legis  erant,  faciebant.  Sca  noeo  apis  erat  in  ter- 
ra,  de  qna  dictum  est  :  <  TeiVa  fs,  et  in  terram  ibis 
(Gen.  111,  10),  1  in  terra  infrucluosa,  in  te.rra  Asmr, 
<|uod  inlerpretatur  caplivnlio,  vel  elatio,  vel  derasta- 
tio,  ut  a  diabolo  captiviias  el  elatas  et  devasiatas 
gcnliliuin  animas  usque  ad  adventum  Domini  inid- 
lif^mns. 

Quld  vero  per  lorrciilcs  vairmin  nisi  doclrin»  fl- 


103 


IIF.RVE!  BURGIDOLENSIS  M0N4CHI 


<0t 


curantur  humiruim?  Et  quid  pt;r  cavernas  petiarum  A  Et :  «  Alias  oves  habeo,  quse  non  sunt  ex  lioc  ovili 

pisi  vuluera   martynim?  Torrenles  enim  vocamus 

rivos,  qui  aquis  niemalibus  colliguiitur,  ct  Kslivo 

lcmpore  siccantur.  Jure  ergo  praidicationes  sancto- 

rura   lorrentcs  vatlium  appellantur;  quia,  dum  in 

proesenli  vita  ir.  nobis  iiilluuiil,  quasi  in  hieme  coHi- 

gunturaquarum  muliiiudines.  Sed  .estivo  sole  adve- 

nieute  se  subiraluint;  quia,  cum  aeterna?  palris  lux 

emicuerit,  doctores  praedicare  cessabuiit.  ue  caver- 

nis  autem  pelrarum   supra  diximus  :  Requiescunt 

ergo  muscfe  el  apcs  in  lorreniibtts  vallium  el  cavernis 

petranan;  qnia  coiiversi  peccatoresct  pr.Tdicationcs 

doctorum  delectabililer  bibunt,  elmaityruin  patro- 

cinia  quaeriint.  Quid  vero  per  fruteta  nisi  pungens 

aspcntas  discipliiiae  signatur?  Soienl  eniin  apes  ex 

frutclis  meila  colligcre.  Quia,  qiii  in  disciplina  con- 

versantur,  aeternam  ex  ea  dulcedinem  percipient, 

Quid  autcm  in  foraminibus  nisi  mysticorum  eloquio- 

runi  perforationes  figuraniur  et  apertionrs?  Nam, 

sicut  lapis  pretiosus  divcrsis  modis  perforatur  el 

sculpiiur,  ila  mysticus  sermo  Dei  diversis  inlcrpre- 

lationibus  aperitur.  Ei  in  his  ergo  foraniiniljus  re- 

quiescunt  muscae  et  apes;  quia  in  apiritali  inlellia 

gentia  Scripiurarum  deleclanlur  conversi  pcccalo- 

res.  Scquilur  : 

Vers.  20.  «  In  die  illa  radet  Dominus  in  novacnla 
conducta  in  iiis,  qui  trans  numen  sunt,  in  rcge  As- 
syriorum  caput  ct  pilos  pedum ,  ct  barbam  univer- 
sam. 


(Joan.  X,  16j.  i  Lac  vero  introdiictorius  sermo  est, 
quo  inibuuntur  minus  capaces,  sicut  ait  Apostolus; 
€  Tanquam  parvuiis  in  Christolac  vobis  poium  dedi 
non  (•scam  (/  Cor.  iii.  2).  i  Sed  ex  vacca  et  duabus 
ovibus  prar  iibcrtate  lactii  comedet  homo  bulyrum  ; 
qiiia  Doiniiius  ab  Ecdesia,  iibi  circumcisio  et  praepii- 
tium  est,  prae  uberlate  boni  scrmonis  pinguedine 
pascitur,  dum  mcmbra  cjus  pascuniur.  Sequi- 
tur  : 

<  Biilyrurn  cnim  et  mel  comedet  (70)  omnis,  qui 
reliclus  fuerii  in  medio  terr.'E.  » iMedium  terrw  Ju- 
d.Tia  et  Jerusalem  est.  Rclictus  in  medio  terrcc  illc 
est,  de  quo  superius  ait :  <  Omnis  qui  relictus  fue- 
rit  in  Sion,  et  residuus  in  Jerusalem,  Sanctus  vo- 
cabitur.  »  Mel  vero  desuper  cadii ;  butyrum  autem 
ex  anim.alium  lacle  colhgitur.  Mel  igitur  ex  aere  ; 
bulyrum  vero  ex  carne  est.  Summi  auleni  Palris 
Unigenitus,  cum  sii  Deus  super  omnia,  homo  factus 
cst  intcr  orania.  Qui  cum  nos  dulcedinc  divinitatis 
suae,  et  mysterio  incarnationis  replct,  melle  nos  pa- 
ritcr  et  bulyro  satiat.  Quia  ergo  Spirilus  Chrisii 
mentes  fiJeliura  Hebrseorum,  quas  replevit,  et  divi- 
nitatis  ejus  dulcedine  etincarnaiionisfide  lastiticavit, 
recte  dictum  est,  quia  «  butyrum  et  mel  manduca- 
l)it  omnis,  qui  relictua  fuerit  in  medio  terrae.  >  Se- 
quilur  : 

VEns.  23.  —  <  Et  erit  in  die  illa  :  Oninls  locus 
ubi  fuerint  niiile  vites,  et  mille  argenlei  (71)  ei  in 


Quid  per  rnpuf  nisi  summa  sacerdotii  designatur?  c  spinas,  et  in  vepres  erunt.  » 


Quid  per  rasos  capillos  nisi  sacramcniorum  sublSi- 
las  ablata?  Quid  per  pi7os  perfnm  nisi  sacramcnla 
levitarum?  Qiiid  pcr  harbum  nisi  virlus  rcgni?  Uasit 
ergo  Dominus  in  liis,  qui  trans  (lumen  suul,  in  reije 
Assyriorum  caput;  quia  sacraraentis  prseccptorum 
suorum  nudavit  sacerdotium  Juda;orum,  qui  per 
baptismum  nolenles  transire  ad  Chrlsium  in  diaboli 
regno  pcrmanent.  Rusit  et  pilos  pedum;  quoniam 
a  levitarum  minisierio  spirilalia  sacramenta  abslu- 
lit.  Rasit  et  barbam;  quia  rcgiium  Israclititum  de- 
serens  decorem  virlutis  cjiis  amputavit.  Rasit  hnec 
i;i  novacula  conJiifta;  quoniain  gladio  Uomani  cxcr- 
citus  absiulit  cis  rcgnum,  abslulit  el  tcmplunj,  in 
quo  sacerdotura  et  leviuirum  comptebantur  ofTicia. 
Sequilur  : 

Vers.  2!.  —  «  Eterit  in  die  illa  :  Nutriet  homo 
vaccam  boum,  et  duas  oves.  » 

Vers.  22.  —  «  Et  pra;  uberlate  lactis  comedet  bu- 
tyrum.  » 

Quis  est  iste  liomo  nisi  niediator  Dci  elhominum 
homo  Clirislus  Jesus  ?  El  qua3  est  haec  vacea  boutn, 
quain  nutrit,  nisi  Ecelesia  apostolorum  alqiie  docto- 
runi  quasi  boum  filia  ?  Hauc  enim  vaccam  et  in  Abra- 
hae  sacrificio  lcgimus  (Gen.  xv,  19).  Quae  suntoves 
diiro  nisi  simpliccs  ac  inansucli  de  iitroque  populo 
fidelcs,  de  quibus  aii  :  «  Nou  sum  missus  nisi  ad 
oves  quae  perierunl  domus  Israel  (Matth.  \n,  12).  > 


Vers.  24.  —  «  Cum  sagittis  ct  arcu  ingredienlur 
illuc.  » 

Quid  per  vites  nisi  sancti  designantur  botros  ope- 
rum  bonorum  ferentes,  quibus  aitDominus:  <  Ego 
sum  vitis,  vospalmites?  »  {Joan.  xv,  ;>.)  Quid  per 
argcnteos  nisi  sermones  honi  figurantur  ?  Nam  « ar- 
genlum  electum  lingua  jusli  (Prov.  x,20)  est. »  Quid 
per  millenarium  nisi  plenitudo  niimeri  ?  llbicunque 
fuerint  mille  vites,  crunt  ct  mille  argentei;  quia  ubi 
fuerit  copia  virorum  spiritaliiim,  ibi  et  erit  pra;di- 
cationis  copia.  Nam  sub  Veteri  Tcstamenlo  vix  in- 
veniebatur,  qui  scienliam  pra;dicationis  liabcrct.  Scd 
in  lempore  revclata!  gratiae,  de  qiio  nnnc  sermo  est, 
rcdundantora  fidelium  ubique  verbo  vcritatis.E<  in 
spinas  et  in  vcpres  eruni ;  quoniam  contra  pcccata 
ct  vilia  genlilitatis  direcii  sunl.  Quid  enim  pcr  spi- 
nas  el  repres  nisi  puncliones  peccatorum  insinuat, 
quibus  veliil  desertum  piena  erat  gcntililas  ?  Cum 
$agittis  el  arcu  ingredientur  itluc ;  quia  iiimiruin 
saneti  aposloli  ad  feriendam  gentihum  vita;  duri- 
tiani  cum  districtis  verborum  spiculis  vencrunl. 
Scriptura  cniui  sacra  arciis  est,  de  qua  ad  corda  ho- 
ininum  sicut  ferientes  sagills,  sic  terrenlcs  senten- 
l\x  vcniunt.  Sequitur  :  «  Vcprcs  enim  et  spinse  eruiit 
in  universa  terra.  » 

Vers.  23.  —  «  Et  omnes  montes,  qiii  in  sarciilo 
sarrientur,  iion  vcnict  illuc  terror  spinarum  ct  ve- 


(70)  Alias  mauducabil. 


(71)  Alias,  niille  viics  mitte  argenteis,  el  in,  ctc 


105  COMMENT.  IN  ISAIAM  LIUIU  OCTO.   -  LiB.  L  106 

piiuin,  et  eril  in  p.iscua  bovis,  et  in  conculcalioaeni  A  rnnl.    Qnibus   in    tesiiinoniuni    adliiliitis,  accessit 
pecoris.  » 

Vepres  e.t  sjnncc  vcl  peccaia  vel  peccalores  dcsi- 


gnant ;  montes  vero  sancios  conversalione  subli- 
mes.  Sarculum  autein  ferruni  esl  fossorium  hiJens, 
verbuni  doclrin»  significansacutum  ab  utroquc  Te- 
slamento.  Montes  igilnr,  (jui  in  snrculo  sarrienlitr, 
id  est  fodientur,  non  veiiiet  eis  terror  spinarum  et 
tepriwm  ;quia,  qui  verbo  doctrinsc  purgabuntur,  non 
timebunt  peccaia  el  viUa,  qunniam  noxias  vitiorum 
lierbas  divini  verbi  sarculo  eradicaliunl,  iieqiie  inc- 
luent  «  eos,  qui  oecidunt  corpus  (Mntilt.  x,  28).  t 
Eterit,  suitaudi  terra,  in  pascua  hovis;  quia  sanctus 
ijuisque  praedicalor  in  lol,i  muiidi   iatitudine  inve- 


Isaias  ad  p:opbolissam,  ut  inipr.Tgiiaret  eain;  quia 
sancli  propiictie  lcstibiis  saccrdotibus  et  magistris 
cordi  SyMagoga;  lidem  Domiiiic»  Incariiatioiiis  infu- 
dcnint.  Suiagoga  eiiim  Ciiiistuin  conccpit,  ex  quo 
nasciiuruni  hunc  cx  sua  cariic  credcrc  coepit ;  quem 
clpoperii,  quando  pcr  paituin  Yirginis  eum  nobis 
incarnalum  edidit.  Cujus  iiomen  propbeta  vocavil : 
Accelera  spolia  detrahere,  (eslinaprwdari ;  quia  prfc- 
vidit  eum  iiiox  leinpore  iiativitatis  sune  pastoies  et 
magos  ad  se  Iracturum.  Et  alacrilius  desideriis  cuin 
horlabatur,  ut  haec  agere  feslinarci.  Debellaturus 
enim  in  loto  orbe  regnum  diaboli  li;ec  prima  puer 
illi  spolia  dctrasit,  ut  a  perlidia  Jud;ieoruni  paslores 


niel  quos  sibi  incorpnret.  £m«  roncalcaliunempe-      ad  se  converlerel  el  magos  ad  se  adorandum  coii- 
coris  ;  quia  caetera  lidelium  multitudo  lanlum  coii-  ^  versos  a  pesteilliussuperstiiionisaverteret.  Qui  tunc 


culcal  terrena,  nec  conversione  peccatorum  pasci  ■ 
tur  ut  praedicator :  bos  quippe  doctor  cst,  pecus  vero 
plebs  lidelium.  Sequitur  : 

CAPLT  VIII. 

Vebs.  1.  —  «  Etdixit  Dominus  ad  me  :  sume  tibi 
librum  grandem,  el  scrihe  in  eo  slylo  horainis  ;  ve- 
lociter  spolia  detralic,  cilo  pnedare.  » 

Vebs.  '2.  —  «  Et  adhiliui  inilii  tcstes  fideles 
Uriam  sacerduteni ,  et  Zachariam  lilium  Bara- 
chioe.  » 

Yers.  5.  —  t  Et  accessi  ad  prophelissam,  el  con- 
cepit,   et  peperit  (iliuni.  Et  dixit  Dominus  ad  me  : 


ob  infantilem  ignnrantiam  nesciebat  vocare  patrem 
suum,  id  cst  iiulritium  suum  .losepli,  et  n;a:rem 
suain,  Yirginem,  sicut  et  lii  Jereniia  dicit  :  «  Ecce 
nescio  loiiui,  quia  pucr  cgo  siim  (Jcrcm.  i,  6).  » 
Sapientia  cnim  Dei  noviloinnia  ;  cxpers  autein  agni- 
tionis  infantia  per  humanam  utique  iinprudentiam, 
quod  adhuc  iion  didicerat,  ignorabat ;  uiide  «  pro- 
Cciebat  sapientia  etaelaie,  cl  giatia  {Lvc.  ii;  52).  » 
N.^jn  in  divinitate  non  habiiit  proficere.  Sed  lamen 
abstulit  forlitudinem  Damasci  et  spolia  Samaria:. 

Syriam  quippe   gentilitatem  signilicare  diximus  ; 
Damuscus  autem   sanguinis  poculum  vel  sanguiiiem 


Voca  nomen  ejus  ;  accclera  spolia  detraherc,  fcstina  '"''"^"s  iMtcrpretatiir.  Ei  cuput  Sijriw  Damascus ;  qnia 

prsedari.  cultura;  d.emonum  subdila  geniilitas  animara  suam 

Yers.  4.  —  «  Quia  antequam  sciat  puer  vocare  ^'^'"'  proprium  sanguineradiabolo  in  poculum  libat. 

palrem  suum  et  matrem  siiam,   auferetnr  fortitndo  Q"'''  ''aquc  fortiludinem  Damasci  et  idololatri;E  et 

Dainasci,  et  spolia   Samariaj   coram   rege  Assyrio-  mortis  aiiimarum  et  crudelitatis  putainus   nisi  ma- 

lum.  »  gos?  In  arie  enim  magica  toiius  crroris  ct  praidica- 

Quid  nunc  per  Isaiam  nisi  Moyses  et  prophelK  tionis  virtusconvalescebat.  Quid  veioper  Samariam 

signanlur?  Quid  per  librum  graiidem,  nisi  Scriptura  "'^'  Jndajorum  perlldia  sigii.".tur  ?  Duni  ergo  magos 


Yetus?  Quid  per  stylum  liomiiiis  nisi  scicntia  ralio- 
iiabilis  aninii  ?  Quid  per  Uriain  sacerdotem  nisi  qui 
sub  lege  functi  sunt  sacerdotio?  Urias  cnim  intcr- 
pretatur  Itix  mea  Dei ;  quia  lumen  veriiatis  etju- 
stitia;,  quod  in  cis  erat,  donum  esse  Dei  falebaii  ■ 
tur.  QuiJ  per  Zaclinriam.  qi;i  iWcilwr  inemor  Domiiii, 
liisi  doclorcs,  qni,  in  legc  Domini  die  ac  nocte  me- 
dilantes,  divinam  seniper  habebant  memoriam?  Ba- 


atque  pastores  ad  se  Puer  convertercl,  abslulitvir- 
tulem  Damnsci  et  spclia  Samnricc.  Et  lioc  factum  esl 
rorntii  reya  .Ufyriorum  ;  quia  cognovit  diabolns  ma- 
goruni  suorum  damnum  quod  perlulit.  Unde  et  Ile- 
lodcni  inflainmavit,  ut,  iiatum  Regem  exstinguere 
qu.xrens,  omnes  puercs  sibi  coselaneos  occidcret 
{''■Uuih.  i;).  Sequitcr: 

Vers.    5.  —  «  Et  adjecit  Dominus  loqui  ad  me. 


rachia    vero   interpretatiir   benediciio  Domini.    Et  D  ^'f''"*  diccns  : 
Barachia  paier  Zacharia;  est ;  quia  saiicti  dociores  Vers.   G.  —  <  Pro  eo   quod   abjccit  popubis  isic 

lilii  suiit  benedictionis  Doinini,  Quid  vero  per  pro-      aquas  Siloe,  qu;e  vaduni  cum  sileniio,  et  assumpsit 
phetissam  iiisi  Synagoga  figuratur  ?  Quid  per  /i/i!iHi      n.agis  Rasiii  et  filiuni  Romelia:.  > 
cjus  nisi  RiMJemptor  noster  ?  Ycrs.  7.  —  «  Propler  hoc  ecce  Doinimis  adJtcet 

Isaias  itaque  iibrum  sibi  sumens,  snjlo  homimsin      super  eos  aquas  fluminis  fortes  et  mulias,  regeni 


eo  scribii  dicens  piicro  Jesii :  Velociter  spolia  de- 
trahe,  cito  praidare  ;  quiaomnes  Yeleris  Tcstamcnli 
ecriptoits  rationabili  scntentia  in  eo  scripscrunt, 
quod  Dei  Filius,  in  cai  ne  appaiens,  regiium  diaboli 
festinanter  iiivasurus  erat,  et  ab  eo  captivos  homi- 
nes  erepturus.  Cujiis  rei  testes  adhibuil  sibi  pro- 
pheta  Uriam  et  Zachariam;  quia  Moyses  et  ca;ten, 
qni  libros  Teslanicnii  Yi-teris  scripserunt,  arcaiia 
eorum  mysteria  sacerdotibus  ei  docto:  ibus  trajide- 
P.4TR0L.  CLXXXI. 


Assyriorum,  el  oninem  gloriam  ejus,  et  asccndet 
supcr  omnes  rivos  ejns  ,  et  fluel  supcr  oinnes  ripas 
ejus,  » 

Vers.  8.  — « Et  ibit  pcr  Judam  inundans  et  trans- 
iens,  et  usque  ad  colltim  veniei,  ct  erit  cxt"nsia 
alarum  cjiis  implens  latiludinem  terr;r.  tnae,  o  Em- 
manucl.  » 

Qnoniam  Siloa  missus  interpretatur,  per  Siloam 
intelligitnus  Ci;r;?,!iiii!,  qui  missus  cst  miiiHbim  r«- 


107  IIERVEl  liURGinOLENSlS  MONACHI 

dimere,  el  per  aquas  Sitoe  praedicatioiiein  ejus.  Per  A      Xcbiscum   Deus  est,  id  esl  Cliristus 


aquas  eiiim  doclrina  designaiur,  sicut  scriptum  esl : 
•  Aqua  sapientiae  salularis  potavit  illum  {Eccli.  xv, 
15).  »  Qu(c,  scilitet,  aquae  Dnd««(  cum  sitcntio,  idesl 
raentem  spiritali  potentia  leniler  sine  strepitu  et 
claniore  verboruin  ingrediuntur ;  quia,  sicut  Salo- 
nion   ait :  «  Verba  sapientiim  audiunlur  in  silentio 


109 
Ait  enira 

ipsc  Chrislus  Domiiius  ad  me  :  Sicut  in  forli  mamt 
erudivit  me  Deus  Pater  meus,  id  esl  siciit  eum,  cui 
vaiidain  virlutem  dederal ;  noii  enim  ad  mcnsuram 
dat  Deus  Spirilum,  nc  ))er  viaui  populi  hujus  ince- 
derem,  inlirmas  attionesejus  inibecillo  aiiimo  se- 
quens ,  et   inerudito  corde  per  iler    insipieniiuin 


(Eccti.  IX,  17).  •  Quid  vero  pcr  liasiti  reijcm  Syria;      gradiens,  sed  ut  direclionis  meae  viain  fortiter  el 

iiisi  Csesarem  inlelligi  voluii?  Quid  pcr  Pliucee  fi-  ' 

tium  Rometim  nisi  Pliarisacos  et  lcgis  doctores?  Ab- 

jecil  ergo  populus  Judicorum  aquas  Siloe  quia  prx- 

dicationem  Doraini  respuit.  Et  elegit  Rasin,  id  est 

regem  gentium,  dicens  :  i  Noii  babemus  regem  uisi 

C*sarcm  {Joau.  xix,  15).  t  Unde  Rasin  interpreta- 

mr  Placenlia;  quia  secundum  placentiara  et  libi- 


sapientcr  tenerem.  Uude  conlra  eum  inJignantes 
dixerunt  apud  se  :  «  Gravis  est  nohis  etiam  ad  vi- 
dcnduiB,  quoniara  dissimilis  est  aliis  vita  illius,  et 
iiniuutata;  siint  viae  illius,  lanquam  nugaces  aesti- 
mati  siimiis  ab  illo;  et  abslinet  se  a  viis  nostri.s 
tanqu3ra  ab  immunditiis  (Sap.  ii,  15,  16).  »  Noa 
crgo  ivit  in  via  poputi  hujus,  sed  qui  eum  valiia 


tum  voluntatis  suae  dixerunt  lioc,  et  assumpserunt  B  manii  confortavit  et  sapienler  erudivit,  ne  in  via  po- 


potius  fitium  Romeiia:,  id  cst  Pbarisseos  et  scribas, 
qui  a  sanctis  Patribus  originein  ducunt. 

Propler  lioc  adduxit  Dominus  super  eos  aquas  flu- 
minis  forles  et  mutlas,  id  est  humani  generis  vali- 
dos  et  copiosos  populos,  regera  scilicet  Assyriorum, 
itl  est  Vespasianum  ducera  Ronianorum.  Quiaenim 
Assj  rii  dicunlur  coarguentes,  raerito  Romani  vocan- 
tur  Assyrii,  qui  Judaeorum  iniquitatera  arguentes 
ulciscebantur.  Et  quia  populus  Romani  excrcitus 
aquns  fiuminis  appellavit,  loquitur  raetaphorice  de 
eo  quasi  de  fluraine  nimium  evcresccnle  ct  ciincta 
replente.  Vel  per  aquas  puminis  impetum  tribula- 
tionis  illius,  quani  luiic  Judaei  pertulcrunt,  inlelliga- 
inus.  Aqiix  eniin  vei  populos  vel  Iribulatiimcs  liic 
signilicant. 

Et  ascendet,  inquit,  super  oranes  rivos  ejus,  i 
etc.  Rivos  ejus  singulas  tribus  ac  familias  fcriassc 
nominat,  el  lipas. lcniiiiios  tribuum  et  faniiliaruin. 
Sed  iste  fluvius  tribiilalionum  excedeps  oiniies  el 
Irjbus  et  limitcs  teiiuil,  et  per  Judam  inundan.^i  et 
trausiens  usquc  ad  cottum  excrevit,  ut  subincrgerel 
omnes  sicut  fliimen,  cum  iisqiie  ad  colluiii  vene- 
lil.  Et  exieiisio  atarum  ejtts  exercitus  iniplevit  lali- 
tudinem  terra;  Emmanuet,  id  est  Judaeam,  et  oranem 
Galibcain;  deinde  cenieiis  prophela  omiies  Jud;eos 
in  Jerusaleni  coiiventuros,  atque  per  Titum  Vcspa- 
siaiii  filiuni  superandos,  ail : 

Vers.  9.  —  <  Congregainini  populi,  et  vincemi- 


puti  hujus  iret,  ipse  ei  ac  discipulis  ejus  dixit :  Ne 
dicalis:  Conjurulio  fit  adversus  nos  ;  omnia  enim, 
qu(t  loquilur  poputus  isle,  de  nobis,  co/ijuratio  est. 
CDiijiiraveruni  enim  adversus  Salvalorcm,  et «  con- 
spiraverunt,  ut  si  quis  illura  confiterelur  Chr^stum, 
uxtra  synagogara  fieret  {Joan.  ix,  22),  »  et  quasi 
conjurationem  seinper  facientes  nunquam"  cessa- 
vAruntmala  conira  euin  machinari,  donec  intereme- 
runt  eura.  Sic  et  iit  discipulos  ejus  quasi  juratas 
semiier  habuere  discordias,  sempir  eis  mala  fabri- 
«autes.  Unde  el  Subdilur  :  «  Ei  limorem  eorura  (75) 
iie  tiinealis,  neque  pavegtis.  i 

Vers.  15.  —  <  Doininnm  exercituum  ipsum  san- 
ctUicate ,  ipse  sit'  pavor  vester ,  ct  ipse  terror 
^  vester.  » 

Ac  si  diceretur  :  «  Nolite  limere  eos  qui  occi- 
dunt  corpus,  aniniam  aulem  iion  possunt  occidere; 
sed  poiius  eum  timelc,  qui  polest  et  aniinam  el  cor- 
pus  perdere  in  gcliennam  {Maith.  x,  28).  »  Sicul  et 
Petrus  ait :  «  Timorcin  corura  ne  tiiinieriiis,  ut  noii 
contuibemini;  Dominiiin  aulcm  Chiistum  sanclifi- 
cate  in  cordibus  vestris  {l  Peir.  ii,  11).  »  Sequi- 
tur  ; 

Yers.  li. —  <  Eril  vobis  iii  saiiclilieationeni,  in 
lapidem  autem  ofl"eiisioiiis,  et  in  petrain  scandali 
duabus  domibus  Israel,  in  laqueuiu  el  in  ruiiiam  lia- 
bitaniibus  Jerusalem.  » 

Vers.  15.  —  <  Et  olTendent  cx  eis  (74)  pUirirai, 


r.i  (72),  el  audite  universae  procul  terrie :  confor-  j,  et  cadcnt,  et  contercntur,  et  irrelientur,  et  capicn- 

lur.  » 

In  sanctificalionem  fuit  discipiilis,  quia  Spirilus 
sui  gratiam  dcdit  cis.  Sed  duabus  doniibus  liracl, 
id  est  Judse  ct  leliquis  decein  iribubus  factus  est  in 
lapidcm  oifcniionis,  et  in  petram  scandati.  Sperabaiit 
eiiiin  eum  Jiid;ei  yenluium.  Scd  <iiiia  veiiii  hiimi- 
lis  et  occullus,  contempsevunl  enm  el  ofleiMlerniit  in 
illura.  Nam,  apud  se  superba  sapienles,  dedignali 
sunt  in  eum  credere,  qucm  cernebant  nuniileni.  Fuit 
eigo  eis  tapis  oflensionis.  Qiieni,  cuni  eliain  hiori 
cernerent,  gravius  in  illum  pertulere  scaiidalum,  ul 
nulla  raiione  jam  Deum  credere  possent,  quem  rao- 

'"l)  Cod.  Cruc,  iii  eis. 


laniini  et  vincemiiii,  accingiie  vos  et  viiicemim.  » 
Vers.    10.  —  <  luile  consiliuiu,  et  dissipabilur, 

loquimini   verbum  ,    et    noii    fiet  ,   quia    iiobiscum 

Deus.  » 

Ixc  enim  tcmpore  obsidionis  cl  caplivilatis  jllius 

completa  suiit.  Neque  cnim  cum  Judaiis  jain  erat 

Deus,  sed  cum  Cbristianis.  Nara  sequitur  : 
Vebs.  11.  —  «IIkc  enim  ait  Dominus  ad  rae  :  Sic- 

ut   iii    forti  maiiii  erudivit    me,     ne  irein    in  via 

popiili  liiijus  ,  diccns  :  » 

Vers.    12.  —  <  Nmii    dicatis  :  Conjuralio.  Omiiia 

eiiim  qu»  loquitur  popuhis  iste,  coujuralio  est.  » 

(72)  Alias  ubique,  DtiicimiHt. 
(75)  Alias,  ejus. 


109  COMMEiNT.  l.N  ISAUM  I 

ricnlciu  *iJei'aiit,  bicqiie,  eliam  petra  scandali  factus  A 
esl.  El  Iiabitaloribus  Jeritsalcm  fuit  in  laqueum  et 
in  ruinam;  fiuoiiiain  in  eo  quoil  eum  specialiler  per- 
sccuti  suiit,  scnieiipsos  laqueo  suae  deceptioiiis  in- 
volverunt,  et  luinam  sibi  noii  soiuiu  animarum,  sed 
et  totius  uibis  acquisierunt,  ut  cum  ipsis  tota  dele- 
retur  civitas. 

c  Et  offeuderunt,  inquit,  ex  eis  pliirimi.  >  Non 
ouincs offenderunt,  scd  p/uiimi ;  quia  intcroos  multi 
erant  in  Cliristum  crcdcnles.  «  Ktr.ident,  inquil,  ot 
coiitcrenliir.  >  Cadenles  contrili  sunt;  quia  rciiclis 
cwlestibus  lerrena  quoesieruiit.  Quis  eiiim  major 
casus,  vel  qua;  poiesi  esse  major  coiitriiio  quam, 
derelicto  Crcatorc,  cieaturam  qu:ercre,  desertis  su- 
pernis  gaudiis,  iuflmis  rebus  inhiare?  Casum  igi 


lar  et  contritioueni  passi  sunt;  quia,  amissis  coe- 


B 


leslibus  desideriis,  terrenuro  est  omne,  quod  sciuiit. 
Et  irretientur  peccatis  suis  ,  et  tapientur  laqueo 
perpetuse  raortis.  Yel  in  obsidione  Jerusalera  sunt 
irretiti,  quando  civitas  c?pla  est,  et  illi  sunt  captL 
Qiiia  ergo  multitudo  Juda;orum  offendens  in  lapi- 
dem  offensionis  confracta  est,  electio  auiem  veram 
consecuta  est  justitiam,  idcirco  apte  subjuiigitur  : 

Vers.  16. — J<  Liga  testimoniura  ,  signa  legera  in 
discipulis  meis.  > 

"Vers.  17.  —  I  Et  exspectabo  Dominum,  qiii  abs- 
<;ondit  faciem  suara  a  domo  Jacob;  et  prsestolabor 
«uin.  > 

Nam  vox  Cliristi  nunc  ad  prophctani  diiigitur. 
Propheta  quippe  testimonium  Chrisli  in  nobis  ligal; 
q^ia  fidem  ejus  sermo  proplieiicus  nienli  valde  te- 
nacius  agglutinat,  cum  certum  nobis  sit,  ea  quse 
dixerunt  propheta;,  nuUatcnus  fingi  potuisse.  Lcgem 
uoque  signat  in  nobis,  quoniam  piajcepta  ejus 
cordi  nostro  firmius  includit.  Libenter  enim  «  Me- 
inores  sumus  luandatorum  ejus  ad  facienda  ea 
(Psuk  cii,  18),  >  de  CMJiis  potoiitia  et  promissione 
daibilare  neqiiimus.  Lign,  inqiiit,  lestiinonium.  Vete- 
ris  Teslamenti,  et  trade  ilbid  discipulis  meis ,  id 
est  apostolis  otfidelibus,  qui  Evangclium  suscepe- 
runt,  et  siijna  teijem  in  eis.  Quia  eigo  fidem  Salva- 
loris  et  legem  discipuli  teniierunt,  quam  Judxi 
maxime  teniporc  passionis  ejus  aniiseruiit.  Li'ja, 
inquil,  testimomum,  siijna  legctn  in  discipulis  meis-. 
Et  exspectabo  Dominum ,  iit  nie  resuscilet ;  quia  rv 
«  c?ro  inea  requiescit  in  spe  (Psal.  xv,  9).  >  Qui 
abscondit  faciem  suam  a  domo  Jacob ;  quia  ex  quo  me 
npgavcnm!,  et  Paircm  parilcr  amiserunt.  <  Oiunis 
eiiim  qui  iiegat  Filium,  iiee  Paiiem  iiabet  (Joan.  u, 
25).  >  Seqiiitur  : 

Vers.  18.  —  «  Ecce  ego  el  pueri  mei,  quos  dedit 
milii  Dominus  in  signum  et  iii  porienlum  Isiaelis  a 
Domino  exercituum,  qui  habitat  in  monte  Sion.  > 

Pueri  vocantur  qui  mandatis  coelestibus  inser- 
viunt,  et  puerorum  nomine  discipulos  suos  nunc  ex- 
priniit,  qni  praecepta  ejus  spocialiter  servavcrunt. 
Ecce  cgo,  inquit,  el  pucri  mei,'quos  dedii  Dominus  in 


,[BHI  OCTO.  —  LIB.  I.  110 

signum  el'in  portentum  Israelis,  id  csl  ego  et  disci- 
puli  moi  signa  ct  porteiita  faciomus  in  populo  Fsrael. 
Deum  patrem  dicit  iiabi!are  in  monte  Sion,  id  est  in 
ccelis,  uon  quia  ipse  Filius  cuni  Patre  scmpcr  noii 
inanerel  iu  coelis,  sed  quia  corpoialiter  conversaba- 
lur  in  lerris.  Mcns  naiiifiie  Sion  il!e  nunc  intoHigi- 
tur,  dc  quo  dioit  Apostolus  :  «  Accessistis  ad  Sion 
montem  et  civitatera  Dei  viventis  Jerusaleui  coele- 
slem  et  multorum  millium  angelorum  frequeniiain, 
et  Ecclesiam  priinilivoriim,  qui  conscripli  suiil  iu 
coelis  {Ilebr.  xii,  22).  >  Sequitur  : 

Vers.  19.  —  f  Et  cura  dixerint  ad  vos  :  Qujerite 
a  pythonibus  ct  divinis,  qui  slrident  incantalionibus 
suts  :  Nunquid  non  populus  a  Deo  suo  requiiet  pvo 
vivis  ac  mortuis?  >  (".'5) 

Vers.  20.  —  <  Ad  legem  magis ,  et  ad  testimo- 
nium.  Quod  st  non  dixeiint  Justa  verbum  hoc,  non 
erit  eis  maiutina  lux.  > 

Quid  pythonica  divinatio  gerat  artis  in  libro  Re- 
gum  inveniraus  (I  Regum  xxviii),  ubi,  roganle  Saul, 
pythonissa  vel  animam  Samuelis ,  vel  pro  ea  polius 
spiritoni  immundum  evocavit  ab  inferis.  Quod  iua- 
gica  phantasix  genus  ab  Apolline  Pythio  repertum, 
atq\ie  ab  ejus  cognomine  sic  dicunt  csse  vocalum. 
Sed  et  interprelaiio  nominis  congruit,  quia  Pythoii 
dicilur  os  abyssi.  Videamus  ergo  senteutiam  : 
.  Ego,  inquit,  et  pueri  rcei  signa  et  prodigia  facturi 
suitnis  iu  Isrflel;  vos  aulem,  qui  ha;c  exspeclatis, 
^idete,  nc  mendacibus  signis  pseudoproplietarum 
decipiamini.  Cum  enim  dixoriiit  vobis  qiiilibet  se- 
duclores  :  Qua;rite  a  pythonibus  et  divinis,  id  est  coii- 
sulile  magos,  ut  agnoscatis  per  eos  a  mortuis  verita- 
lerii,  respondete  illis  :  Numiuid  populus  non  rcqniret 
aDcu  suu  pro  vivis  ac  mortuis,  etc.,pro  omnibus  (73")  ? 
Omne  enim  quod  inquiiitur,  aut  pro  vivis  aut  pro 
mortuis  qmeritur  ,  aul  forsitan  pro  utrrsque.  Cur 
eigo  damon^s  consulercraus,  cum  a  Deo  quajienda 
sunt  orania? 

Ad  legem  magis  et  ad  testnnonium  ejus  atleiida- 
raUs..  Quod  si  filii  Israel  non  dixerini  juxta  verium 
lioc,  id  est  ut,  ropiidialis  malolicis,  ad  legem  De!, 
qt«;e  cuucta  proliibet  raalcficia,  ad  testinioiiium  lo- 
gislaloris  ot  propliclarum  de  advontu  Salvatoris  a:- 
loiidanl,  u(>«  erit  eis  matutinatux,  id  est  exordiuni 
novse  gratife  :  <  quia  si  Moysen  et  prophelas  iioii 
audiiint,  ne^iue  si  quia  cx  niortuis  resurrexerit,  cre- 
deiit  ei  {Luc.  xvi,  51),  >  id  cst  Redemptori  noslro, 
qui  ait  :  «  Si  crederotis  Moysi,  crederelis  foisitan  el 
milii.  De  me  enini  iUe  scripsit,  Si  enim  illius  litteris 
non  creditis,  quomodoverbis  meiscredotis?  >  {Joai:. 
V,  46.)  Quoniam  igitiir  aJ  legeni  et  ad  testimuniuin 
non  attenderunt,  iioii  s.uiit  illusirati  luce  uiatutiiia, 
praidioanie  Doniino,  qiii  vcspertinain  vix  habituri 
sunl  appaieiite  Eiia.  Scquitur  : 

Vers.  21.  —  «  Et  iraiisibit  per  eara,  et  corruot, 
el  esuriet;  et  cum  csurierit,  irascetur,  ct  maledicet 
regi  suo  et  Deo  suo. 


(75)  Alias,  req.  visionem  pro  vivis  a  mcrluis. 


(7S')  C,  Cars!.,  irf  est  pro  omnibus. 


114 


IIERVEI  DURGIDOLENSIS  MONACHl. 


m 


Transibil  Judaicus  populus  pcr  eam  lucrm,  id  est  A  ledlxerunl  ei,  «  qui  cum   maledicerctur,  non  raalc- 


per  illius  lcmporis  spalia,  quo  Chrislus  mira  faclu- 
rui  est,  et  miia  dociurus,  cl  olTenflens  ui  csecus  in 
kpidem  olTeiisioiiis  corruet  ali  onini  statu  reclitudi- 
-nis,  ei  esvricl,  quij  jam  ul'aa  rion  cibabilur  pane 
■vilsc  et  iiilellectus.  Sicut  eiiim  fanies  cariiis  est  sub- 
sidium  corporis  subtraclum,  ita  fames  mentis  est  si- 
leiitium  divina;  locutionis.  El  quia ,  cum  doctrina 
coelestis  Iiumasiam  mentem  deserit,  contra  eam  leiita- 
tio  eonvalescit  hostis  amiiiui,  poslquam  !iic  popu- 
liis  inlelligentiani  Scripturarum  pcrdidit,  ct  verl)a 
Salvatoris  intelligere  noquivit,  aut  noluit,  raox 
coiitra  euin,  iiistigante  diab"lo,  in  iram  exarsit,  ot 
malediyii  ei.  lloc  cst  enim;  qiiod  nuiic  dicitur,  quia 
cum  esurieril  irascetur,  et  maledicel  regi  suo  ei  Dco 


dicebat;  cum  pateretur,  non  comminabatur  (/  PeU 
II,  23).  >  Posl  cujus  passionem,  (luia  Jerusalem  ob- 
sidenda  erat  el  capienda  ,  rccte  subjungitur  :  i  Et 
suspiciet  sursuni.  • 

Veiis.  22.  —  <  Et  ad  terram  iniuebitur,  el  ecce 
tribulatio  et  tenebrse,  dissolutio  et  angustia,  et  ca- 
ligo  persequens,  et  non  poierit  avolare  de  angiistia 
siia.  I 

liuspiciei  sursum  Judaicus  populus  ad  Dei  cogni- 
tioiicm  ct  a'.ixilium,  et  ecce  Iribulalio  adversitatis, 
€t  tenebrm  ignorantix  :  quia  Dcus  excaecavit  corda 
earum,  nec  liberavil  eos.  Fa  ad  lerrnm,  id  est  ad  ea 
quae  circa  se  iii  lerra  lieiit,  iutuebilur,  et  ecce  tribu- 
latio.  i  Et  erit,  inquit,  pressura  niagna  super  ter- 


suo.  Christus    namque  et  rex  Israel    csl,  ef.  Deus  B  ram,  et  ira  populo  huic,  ct  cadent  in  ore  gladii,  et 


Israel  est.  Qui  cum  diceret  quia  multi  leprosi  erant 
in  Isra^l  s«b  Elisseo  propheta,  et  nemo  eorum  mun- 
ilatus  est  iiisi  Naaraan  Syrus,  repleti  sunt  omnes 
ira  in  synagoga,  Ii.tec  audicntes,  et  ejecerunl  eam 
exlra  civitatem  et  duxerunt  eum  usque  ad  superci- 
lium  montis,  ut  pr;ecipitarent  eum  {Luc.  iv,  27-27). 
Ellempore  passionis  ejus  atrocius  irati  susit  etma- 


captivi  duccntiir  in  omnes  gentes,  et  Jerusalcm  cal- 
cabitur  a  gcntibus  donec  impleantur  tempora  nntio- 
nuin  {Luc.  xxi,  23,  2i).  »  Hoc  enim  ethic  dicilur  : 
<  Pissolulio  et  angusiia,  et  caligo  perscquens,  ei  non 
polerit  avolare  de  angustia  sua.  >  Similiter  et  apud 
Daiiiclem  legimus  :  «  Post  finem  belli  statula  deso- 
latio  {Dan.  ix,  26).  i  Sequilur  : 


LIBER  SECUNDUS. 


CAPUT   IX. 

Vers.  1.  —  Primo  tempore  alleviata  cst  terra  Za- 
Luloii,  et  terra  Nephthali,  el  novissimo  aggravata 
esl  via  maris  trans  Jordanem  Galilsese  gcntium,  > 

Vebs.  2.  —  «  Populus,  qiii  ambulabat  in  tene-  p 
bris,  vidit  lucem  niagnam;  babitanlibus  in  regione 
iimbra;  mortis,  lux  orta  est  cis.» 

Nunc  dc  co  tcmpore  senno  est,  qu9i»Dominus  in- 
ler  lioniiiips  degens,  Evangdium  prxdicare  per  se 
ipsura  dignalus  cst.  Nam  posl  baptismum  ad  jcju- 
iiium  ejus  scribil  Matlhsiis,  quia  i  seccssil  in  Gaii- 
Iseam,  et  relicta  civiialc  Nazareth  vcnit,  et  habila- 
vit  in  Capharnaum  maritima,  iii  finibus  Zabulon  H 
Nephllialiin,  nt  adimplerclur  quod  diclum  esl  per 
Isaiam  picphctam  :  Terra  Zabulon,  et  tcrra  Neph- 
thoiim,  via  niaris  traiis  Jordanem  Galihea'  gentium. 
Populuo,  qui  ambulal  in  lcnebris,  vidit  lucem  nia- 
gnam,  el  sedenlibus  in  regione  umbr;e  niortis  lux 
orta  cst  cis.  Et  iiidc  coepit  Jesus  pnudicarc  et  di- 
cerc  :  Picniteiiliam  .tgiie;  appiopiiiquavit  eniin  rc-  D 
gnum  cceUirum  {Mnttli.  iv,  12-17). 

Itaque  piimo  tempore  Dominic«  praedicationis  al- 
leviiila  est  onere  peccaloriim  terra  Zubulon,  et  terra 
Neplitliatim  ;  quia  ibi  Salvalor,  antciiuam  riiscipiilos 
elegisset,  praedicare  cwpit  reniissioiR-m  pcccatorum 
et  ingrcssum  regni  coelcslis,  proniiltens  poenitenti- 
bus.  Qui  et  de  via  maris,  id  est  de  regione  mari- 
tiina,  novissimo  lempore  pr.Tdicalioiiis  cjus  aggra- 
vata  pondere  pcccatorum.in  scqiicr.libus  Evangeiii 


ait  :  I  Vaetibi,Coroz3im'.  vae  libi,  Bethsaida!  quia  si 
in  Tyro  et  Sidone  factcC  fuissent  virtules  quae  vo- 
bisfactae  .sunl,  olim  in  cilicio  elcinere  sedentes  poe- 
niterent.  Venimlamen  Tyro  et  Sidoni  remissius  erit 
in  judicio  qiiam  vobis.  Ettii,Capharnaun),  nsque  ad 
coelum  csallala ,  usque  ad  infcrnum  demcrgeris 
{Mallh.  XI,  21-23).  • 

Ma  il:)que  maris  gentium  Calilaa;,  quae  erat  trans 
Jordanem,  notissimo  aggraiata  csi.ln  suis  iniquilati-^ 
bus ,  quia  praedicaiioiicm  Dominicam  obslinalo 
aiiimocniilempsil.  Voputus  aiitem  gcnlium,  qui  prius 
iit' tenebris  ignoranli:B  constitutus,  lat,Tm  viam  saecu- 
li,  quae  ducil  ad  pcrditioi.cin,  ambulabat,  vidit  luccin 
maynam,  praedicante  Doinino  ,  et  miraculis  coru- 
scaiiic.  Lucem  vidit  non  parvam,  ui  alioruin  pro- 
phctartim,  sed  magnnm  .it  ejus.  qni  dicit  :  i  Ego 
sum  hix  niiindi  {Joan.  vm,  12).  »  Atqiie  habitatori- 
busrcgionis  umbrce  mortis,  id  esl  peccatorum  etin- 
lidelitatis  nova  Iuj:  jiisliti:e  et  fidci  esl  exorla.  Hoc 
eiiiin  iiitcr  morlem  ct  iimbram  morlis  disiingui  po- 
tC--l,  quod  mors  corum  intclligatiir  csse,  qui  ctim 
operibiis  mortuis  ad  infeios  dcsceiideruiil,  quoiiiam 
I  anima  ,  qu;E  peccaverit,  ipsa  morietur  {Ezecli. 
xviii,  20) ;  »  unibra  vcro  moriis  eoruin,  qui,  dum 
peccent,  nec  dum  de  vila  egressi  sunt;  quia,  si  \0- 
lucrint  agore  pociiitcntiam,  possunt.  lixc  lainen  et 
aliter  possuni  iiiicUigi.  Ait  enim  : 

«  Primo  leinpore  alleviata  est  torra  Zabulon,  et«. 
Nerape    Zabulon    interpretalur  jusjurandum    ejm. 


Uo  COMMKNT.  IN  iSAIAM 

Neplillinlim  discretio.  El  JuiKconirn  pnpiilus  jura- 
ineiiluin  Dei  percepcral  sicul per  Zacliaiiani  tlicitur : 
I  Juravil  ad  Ahraliam  palreni  nostruin  (lalurum  se 
nobis  {Ltic.  i,  75).  »  Qui  et  discretus  eral,  id  est  a 
cseteris  omiiibus  populis  se(|uestralus.  Primo  igiiur 
tempore  nlleviaia  est  terra  Zabulvn,  et  lcrra  ISeph- 
tliaii;  (|uia  l)oinii!i;s  in  terra  Judseorum  dociiit,  qui- 
bus  hoc  olini  juraverat,  et  (jiios  ex  omnibus  popu- 
!is,  qui  sub  coelo  suiit,  elegerat,  ibique  primo  disci- 
jMilos  ad  praidicandiiin  misit.  Sequitur  : 

«  Et  uovissimo  aggravata  esl  via  trans  Jordaiiem 
Galilsese  genlidm.  »  Quid  per  viam  iiisi  aclio  desi- 
gnatiir?  Et  quid  per  niare  nisi  sseculumi?  quid  vero 
per  Jordancm  nisi  baptismus?  Unde  et  Jordanis  de- 
icenuo  eoritm  interpretalur ;  quia,  qui  iiaptizantur, 
ad  inia  liuniililatis  ab  elalionc  sua  dcscendunt.  Ca- 
lilcea  vcio,  quae  dicilur,  transmigratio  perpelrata, 
transitus  est  de  peccalis  ad  juslitiam.  Itaque  via  mu- 
ris,  id  csl  actio  saeculaiis,  qurje  iruns  Jordanem,  id 
cst  posl  baptismuin  est  perpetratfe  transinigrationis 
genlidia,  norissimo  tempoie  aygravala  esl  pondere 
peccatorum  ;  quia  et  nos,  qui  ex  gentibus  ad  Cbri- 
stum  vocati  sumus,  postquam  per  baplismi  [sacra- 
nienta  transivimiis,  posiquam  ad  virlutes  a  viliis 
transmigraviinus,  nunc  circa  inuiidi  terminiim, 
quando  tepiiit  cbaritas  niultorum,  el  abiindavit  ini- 
quilas,  rursuni  saiculi  viam  ingredimur,  et  s.Tecula- 
ribus  nejjotiis  implicaiiiur,  qui  Deo  mililare  debui- 
nuis,  bicque  peccatonim  sarcina  nimium  gravamur, 
ut  vix  ad  coelesle  dcsiderium  cor  levarc  queaimis. 

Vel  eliani  ita  possunt  hjec  e.vponi.  Advenienic 
Cbristo,  et  prsdioatione  illius  coruscante  priiiio, 
lerra  Zabulon  el  Neplitlitiiim  a  scribaruni  et  Pliari- 
s.^eoruin  erroribus  est  libeiata,  et  gravissinium  Ju- 
daicarum  traditionum  jugum  cxcussit  de  cervicibus 
suis;  postea  vero  Evaiigelium  aposloli  Pauii,  qui 
iiovissiinus  apostolorum  omniuni  !'uil(/  Cor.  iv,  9), 
ingravala  est,  id  est  raultiplicala  prsedicatio,  et  in 
teriiiinos  geniium,  et  viam  universi  maris,  id  cst 
saiculi,  Evangelium  Chrisli  splcnduit.  Nam  poputus 
gentilis,  qui  aiite  sedebat  vel  umbulabat  in  teuebris, 
et  idoloiairiae  ac  mortis  vinculis  tenebatur,  tlaruiii 
Evaiigelii  luinen  aspexit.  Unde  et  adjuiigitur  : 

«  Habilantibus  in  regione  umbra;  inortis,  lux  orta 
esteis.  )  Kegio  eniinumf^rte  mortis terrager.tiumest, 
quoniam  urabra  mortis  imitatio  hostis  antiqui  iiitcl- 
ligilur.  Ipse  enim,  qiiia  raortcm  intulit,  mors  voca- 
tur,  Joanne  atleslante  qui  ait  :  <  Noinen  iili  mors 
(Apoc.  Ti,  8j,  >  Per  uinbiam  igilur  mortis  ejus  imi- 
laiio  designatur,  quia  sicut  umbra  jiixta  corpus  du- 
cilur,  ita  actiones  iniqiiorum  dc  specie  imilatioiiis 
ejus  expriniuiilur.  Cerneiis  itaque  propbeia  gentile» 
populos  in  antiqni  hostis  imitationedefecisse,  eosque 
ad  veri  solis  ovtum  resiirgere,  quse  certc  fuiiira  no- 
vcrat,  quasi  ex  praMeritis  narrat,  dicens  :  «  Habitan- 
tibus  in  regione  umbrae  mortis,  lux  orla  est  eis.  i 
Ac  de  eorumdem  multiludinegentilium,  qui  noqua- 


LimU  OCTO.  —  LIB.  li.  lU 

A  quam  ejusdem  lucis  gaudia  cognoverunt,  subjun- 

Vers.  3.  —  <  Multiplicasti  gentem,  non  magnifi- 
casti  laetitiam.  > 

Multiplitata  cnira  fiierat  gens  pcr  totius  mundi 
lalitudinem.  Sed  necdum  magnificata  fuerat  l.ttilia, 
dum  adhuc  taiitum  in  Jndaea  notus  eral  Deus:  quia 
completum  adhuc  non  fiierat :  «  Evangelizo  vobis 
gaudium  magnum,  quod  eril  omni  popnlo  (Luc. 
I!,  10).  »  Sed  jam  de  ejus  magniflcatione  sequi- 
tur  : 

<  Lsetabuntur  corarn  tc,  sicut  hetantur  (76)  in 
messe,  »  etc.  Copiosam  quippe  messeni  generis  hu- 
mani  collogerunt  aposloli,  quamio  non  solum  Ju- 
daios,  scd  etiam  gentes  congregavcrunt  ad  fidein, 
"  Unde  el  dictum  eis  fuerat :  «  Levale  oculos  vcstros, 
etvidete  rcgiones,  qiioniam  alb;esunt  jam  ad  mes- 
sem  ;  et  qiii  mclit,  merccdera  accipit,  el  congregat 
fructum  in  vitam  aeternam,  ut«l  qui  seminat,  simul 
gaudeal,  et  qui  metit.  Ego  misi  vos  metere,  qu.Te 
non  laborasiis.  Alii  laboraverunt,  et  vos  in  labores 
eorum  iiitroistis  (Joan.  iv,  53  38).  »  In  hac  ilaque 
messe  laetati  sunt coram  Domino  sancti  praedjcatores, 
duni  de  conversione  gentium  gaudcrent.  Qiii  cl  ac- 
ccpto  desuper  Spiritu  sancto  antiquum  liostem  et 
universam  ejiis  militiam  superantes  i  omne  cnim, 
quod  natum  est  e.x  Deo  viiicit  miindum  (/  Joan.  v, 
4),»  siciit  victores  exsiiitaverunt.  Et  cxsultantes  spo- 
/i«  diviscrunt ;  qnoniam  doqiiia  sacra  cnnctis  per 
/,  orbem  nationilius  dislribucrunt.  Nam  spolioriim  no- 
minc  diviiia  eloquia  signaniur,  sicul  scriptum  est  : 
«  Laetiibor  ego  super  eloquia  tua,  sicut  qui  iiiveiiit 
spolia  multa  (Psal.  cxviii,  162).  » 

Vel  mullipticasti  genlem  ridclnini,  o  Chiiste,  qiii 
Ecclesiam  luam  toto  oi  bo  dedicasii ;  sed  nonmagni- 
ficasii  [(eiitiam ;  quia  dc  pcrfldia  Jiidaeorum  reliqni- 
6ti  nobis  tristiliam.  Sed  cum  veneris,  et  Chiistiaiio- 
rum  gens  tota  siniul  fucrit  coiigregata,  tunc  livta- 
buntur  apostoli  coram  te  siciitmessoies;  quia  fructus 
humauie  messis  congregatus  erit  in  vilam  aeternara; 
et  sicul  exsultant  victores,  qui  captam  dividunt  prae- 
dara';  quia  tunc  perfecte  victus  eril  diabolus,  et  lio- 
niincs  dividentur  in  dextros  et  in  sinislros.  iSed 
cur  isti  victores  in  divisioiie  spolioium  cxsultave- 
D  rint'  demonstraiur,  cuin  de  gentili  populo  subjun- 
gilur  : 

Vers.  4.  —  «  Jugum  cniin  oneris  ejus,  et  virgain 
humeri  ejus,  et  ;sceptrum  exactoris  ejus  superasti 
sicut  iii  die  Madian.  » 

EripieHS  quippe  gentilitalem  Dominus  superavit 
jugum  oneris  ejus,  cum  eara  advenlu  suo  ab  illa  dae- 
moniacae  tyrannidis  servitute  libcravit.  Superavit 
t'irg«m  Immeri  ejus,  cum  persecutionem  illius,  qua 
ex  perverso  opere  gravitcr  depriinebal,  ab  bumaiio 
genere  Redemplor  compescuit.  Saperavil  sceptrum 
exacloris  ejus,  cum  regnum  diaboli,  qui  pestifeia 
perpetratiopc  vitiorum  exigere  consuevit  debita  poe- 


(76)  Alias,  qui  lcetantur. 


nr> 


HERVEl  BURGIDOLEHSIS  MONACHl 


1IG 


iiarum,  de  fldeliura  corde  destruxii.  Sed  quomodo  A  Eadem  nocte  dixit  Doiniiuis  ad  eum  :  Surge  ei  de- 


lisec  actri  sinl  audiaraus. 

Sicul  iii  die  MacHan,  id  est  sicut  sanctus  GeJeon 
in  trecenlis  vii'is  innumeram  multitudinem  Madia- 
iiitarum  vicit.  Libet  hoc  loco  digressionem  facere  et 
(juare  triumplins  Christi  victorise  Gedeonis  assimi- 
letur  osteiidere.  Scriptum  estenim  inlibic  Judicum  : 
I  Oiniiis  Madian,  et  Amalec,  et  orientales  populi 
congregati  sunt  simul.  Et  Iranseuntes  Jordanem  ca- 
stra  melali  iii  valle  Jezrael.  Spiritus  autem  Domini 
indiiit  Gedeon.  Qui  elangens  buccina  coiivocavit 
domum  Abiczcv,  ut  sc  sequeretur.  Misitque  nuntios 
in  universum  Manasson,  qui  et  ipse  secutus  ost 
euin ;  et  alios  in  Afer  et  Zabulon  et  Nepliilialira, 
qui  nccuvrernni  ei.  Oixitque  Gedeon  ad  Dominum  : 


scende  in  castra,  quia  tradidi  eos  in  manu  tua.  Sin 
autero  solus  ire  formidas,  descendat  lecum  Phara 
puer  tuus.  Et  cum  audieris  quid  loquantur,  lunc 
confortabunlur  manus  luae,  et  securior  ad  hostium 
castra  descendes.  Descendit  ergo  ipse  et  Phara  puer 
ejus  in  partem  castrorum,  ubi  eraiit  arinatorum  vi- 
gili».  Madiau  autem  ct  Arnalec  et  omnes  Orientales 
popiili  fusi  jaccbant  in  valle  ut  locustarnm  multi- 
tudo.  Cameli  quoquc  innumerabiles  erant  sicut  are- 
iia  qus  jacet  in  liitore  maris.  Cumque  vcnisset  Gc' 
dcon,  narrabat  aii^juis  soninium  proximo  suo,  et  iii 
hunc  modum  leferebat  quod  viderat  :  Vidi  som- 
nium,  et  videbatur  mihi  qiiasi  subcinericius  panis 
cv  liordeo  volvi,  et  in  Madian  casira  descendcre. 


Si  saivum  Tacis  per  inanum  meam  Israel,  sicut  lo-  ^  Cumque    pcrvenisset  ad    tabernaculum,   percussit 

culus  cs,  poiiam  vellus  hoc  lan.T  in  area  :  si  ros  in 

solo  vellere  fuerit,  et  in  omni  terra   siccltas,  scio 

quod  pcr  nianum  meam,  sicui  locutus  es,  liberabis 

Israel.  Faclunique  est  ita.  Et  de  nocte  consurgens, 

cxpresso  vellere,  conchara  rore  coniplevit,  dixitque 

riirsus  ad  Dominum  :  Ne  irascatur  furor  luus  con- 

tra  rae,  si  adhuc  semel  tcntavero  signum  quKrens 

in  velh're  :  oro  ut  solum  vellus  siccum  si<,  ct  omnis 

lerra   rore  madens.   Fecitque  Dominus  nocte  illa, 

sicut  poslulaverat,  et  fuit  siceitas  iu  solo  vellere,  et 

ros  in  omni  tcrra  (Judic.  vi,  33),  etc.  > 

<  Igitur  Jerobaal,  qui  el  Gedeon,  de  nocte  con- 
surgeiis,  et  oinnis  popufus  ctim  eo  venit  ad  fontem 


illud  atque  subvertit.  et  terrse  funditus  coa;quavit. 
Piespondit  is  cui  loquebalur  :  Non  est  hoc  aliud 
nisi  gladius^Gedeonis,  (ilii  Joas,  viri  Israelitae.  Tra- 
didit  Deus  in  manu  ejus  Madian,  et  omnia  castra 
ejus. 

«  Cumque  audisset  Gedeon  somnium,  et  interpre- 
tationem  ejus,  adoravit  et  reversus  est  ad  castra 
Israel,  cl  ait  :  Surgite,  tradiditenim  Deus  in  maaus 
veslras  Madian,  divisitque  trecentos  viros  in  tres 
partes,  et  dedit  lubas  in  manibus  eoram  lagenasque 
vacuas  ac  lampades  in  medio  lagenarura,  et  dixit  ad 
eos  :  Qiiod  me  fecere  videritis,  bot  facite.  Ingrediar 
iu  partes  castrorum,  et  quod  fecero ,   scctaraini. 


qui  vocaiur  .Arralh  (77).  Erant  autera  castra  Ma-  n  Quando  personuerit  luba  in  manu  mea,  vos  quoque 


dian  in  valle  ad  sepientrionalera  plagam  collis  ex- 
celsi.  Dixiique  Doniinus  ad  GihIcoii  :  Multus  tecura 
est  populus,  nec  tradctur  Madiau  iii  inanus  ejiis,  ne 
gloriplur  contra  lue  Israel,  cl  dical  :  .Meis  viribus  li- 
bcratus  sum.  Loquerc  ad  popiilum,  ct  cuiictis  au- 
dientibus  prsedica  :  Qui  formidohjsus  et  timidus  est, 
levertatur.  Uecesseruntque  de  monte  Galaad,  et  re- 
versa  sunt  de  popiilo  viginti  duo  millia  virorum,  ct 
tantum  deceni  inillia  remanserunt.  Dixitquc  Donii- 
iius  ad  Gedeon  ;  Adhuc  populus  niultusest;  duc 
eos  ad  aquas,  et  ibi  probabo  illos,  et  de  quo  dixero 
tibi,  uf  tecum  vadal,  ipse  peigat;  quein  aulem  pru- 
liibuero,  revcrtaiur.  Cuinque  descendisset  popiihis 
ad  aquas,    dixit  Dominus  ad    Gedcon  :  Qiii  liii- 


per  circuilura  castrorum  clangite,  et  conclaraate 
Doinino  et  Gedeoni.  Ingressusque  est  Gedeon  et 
treccnti  vii  i,  qiii  erant  cum  eo,  in  partern  castrorum 
incipiuiitibus  vigiliis  noctis  mcdiK,  et  cusiodihus 
suscitatis  cceperunt  buccinis  clangcre  et  complodere 
inter  se  lagcnas.  Cumque  per  gyrum  castrorum  in 
tribus  pcrsonarent  locis,  ct  hydrias  confregissent, 
tenuonint  sinistris  inanibus  fampades,  et  dextris 
sonaiitcs  tuhas,  clamavcriintiiue  :  Gladius  Domini  et 
Gcdeonis,  slantcs  singuli  in  loco  suo  per  cTcuituni 
castrorum  hoslilium.  Omnia  itaque  casira  turbata 
sunt.  et  vociferantes,  ululantesque  fugerunt.  £t  ni- 
liilomiiius  instahaiit  trecenti  viri  biiccinis  persoiian- 
lcs.   Imniisitiiue  Doininus  gladium  in  omnibus  ca- 


gua  lambuerint   aquas  sicut  solent  canes  lambero,  D  slris,  ct  mutua  se  ca;de  Iruncabant,  fiigientes  usque 


sepaiabis  eos  seorsuin;  qui  autem,  cunalisgenibus, 
biberiiii  iii  allera  parte  eruiit.  Fiiit  ilaque  nuincrus 
oorum  qiii,  nianu  ad  os  piojicieiite  aquas  lambiic- 
lant,  trcccnti  viri ;  omnis  aiilem  reliqua  niultitudo 
llexo  poplite  biberat.  Ei  ait  Dominus  ad  Gedcon  :  lii 
trecenlis  viris  qui  lambuerunt  afnias,  liberabo  vos, 
e!  tradam  Madiaii  iii  manu  tua  :  oinnis  autcm  reli- 
qiia  mullitudo  icvcilatur  in  domuni  suam. 

t  Sumptis  ilaquc  pro  numero  cibai  iis  ct  tubis, 
omnem  rciiquam  mullitudincir.  abire  fecitin  laber- 
nacula  sua,  et  ipsc  cum  trccentis  viris  se  certamini 
dedit.  Castra  autem  Madian>erant  subter    in  vallc. 


Bctlisctta,  et  crepidiiiem  Abelmchula  in  Tabbalh. 
Conclamantes  autein  viri  Israel  de  Nophthalim  et 
Aseret  oinni  Maiiasse  pcrsccuti  sunt  .Madian.  Misit- 
que  Gcdcon  nuiitios  in  oinncm  monlem  Ephraini, 
dicens  :  Dcsceiidiie  in  occursuui  Madian,  et  occu- 
pate  aquas  usque  Bethbera  alque  Jordancm.  Claina- 
vitiinc  onniis  Ephr.Tim,  et  ]ira"occnpavit  aquas  us- 
que  Bolliboia,  approlicnsosque  duos  viros  Madian 
Orcb,  el  Zob  intci fecit,  Oieb  in  Petra  Oroh,  Zob 
vero  in  torculari  Zeh,  ct  persecuti  suiit  Madian, 
capita  Oreb  ctZeh  portaptes  ad  Gedeon  Iranstluenla 
J:)!'daiiis  {Judic.  vii,  1  ei  sfqq.).  >  Ilactenus  Historia 


(77)  Alias,  Harrad. 


in 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBIU  OCTO.     -  LIB.  11. 


113 


«acrx  vcrlia  posuiiiiiis.  Sed  (|iiid  prodest  verba  po-  A      «  Misitque  nuntios  in  universum  Manassem,  »  id 


suisse.  iiisi  el  niyslicain  coruni  iuteiligentiani   sal- 
tem  breviter  atiinganiiis. 

Gedeon  igitur,  ad  picelium  veniens,  Reileinptoris 
iio^iri  sigiiai  advoiiiiiin,  de  quo  scriptum  e.^^t  : 
<  Tollite  poilas,  piiiicipes  vestras,  et  iutroiLiit  rex 
gioriK.  Quis  est  iste  re.\  gloria;  ?  Poniinus  tortis  et 
potens,  Dominus  potens  in  proelio  (Psat.  xxm,  7).  » 
lliinc  Reilcniptoreni  nostrum  non  sohim  opere,  sird 
etiam  nomine  proplietavil.  Ccdcon  quippe  interpre- 
taliir  circujens  in  utero.  Pomiiins  eniiii  noster  per 
niajcstalis  potentiam  omiiia  cirtumpleclitur,  et  la- 
men  per  dispensationis  gratiani  inlra  uterum  Yirgi- 
nis  venit.  Quid  enira  circuiens  in  [ulero  nisi  omiii- 
potens  Deus  sua  nos  dispensatione  rediniens,  divi- 


est  apostolos,  dicens  :  «  In  viam  gentium  ne  abieri- 
tis,  sed  ite  ad  oves  domus  Israel  (Mallh.  x,  5,  6).'i» 
I  .Manasses  »  enim,  qui  interpretalur  necessitas,  fi- 
gura  est  iUius  populi,  qui  necessitale  Deo  servivit, 
id  cst  limore.  t  Et  alios  in  .'^ser,  et  Zabulon,  el 
Nephtlialim;  »  quia  Paiiliini  et  Barnaliam  misit  ad 
geniilcm  populum,  qui  factus  esi  in  Chrislo  beatus, 
et  fortitiidine  pienus,  et  charilale  dilalatus.  .Aser 
enim  healus  ilicitiir,  Zaliuloii  linhitaculum  forliludi- 
nis,  Ncplillialim  dilalaius  vcl  dilatuvit  me.  J(os  in 
vetlere,  et  siccilas  in  onini  terra  fides  est  iii  omni  po- 
pulo  Judasorum,  et  inlidelitas  iii  gentibus. 

«  Dc  nocic  coiisurgens,  exprcsso  vcllere,  concliam 
rore  coniplevit ;  >  qoia  de  morte  Clnistus,  ante  lu- 


nitate   cuncta   compleclens,    ct  humanitaleni  iatra  B  cem  resurgens,  fidei  gratiam  a  Jiid;eis  abstuiit,  qua 

discipulorum  menlem  rcplevit.  Item  siccilas  in  vel- 
lere  et  ros  in  omni  terra  perfidia  est  iii  Judaeis,  et 
fldes  in  toto  orbe.  Gedcon,  id  est  Clirislus.  Jcro- 
baal  (78),  id  est  judicem  luibens,  ad  improperiiim 
scilicet  dialjoli,  qui  reprobos  liabens  non  tamen  po- 
lest  judicarc,  et  vindicare  desliuciionem  idololatria?. 
Qui  de  nocle  consurgens  venit  ad  fonlcm  nomiiie  Ha- 
rad:  quoniam  ante  lucem  de  sepiilcro  resurgens, 
veiiit  ad  immortalem  foiitem  in  coelum  ascendens. 
Harad  qiiippe co»s«nvc(io  descensionis  interpretalur. 
Et  omnis  poputus  credenlium  cum  eo  resurgens  vcnit 
ad  huiic  fontem;  quia  «  Deus  conrcsuscilavil,  el 
consedcre  fecit  nos  in  coeleslibus  in  Clirislo  Jesu 
(Eplics.  II,  C).  I 

Madian  erant  in  vatte,  id  est  in  profundo  vitioruaa, 
ad  seplentrionalem  ptagam,  id  est  in  sinistra  et  gla  - 
ciali,  tenebrosaque  infidclitate.  Cotlis  excelsus  Ec- 
clesia  est  in  lalere  Christi  lancea  patefacto  consi- 
stens,  qui  8st  mons  in  vertice  raontium. 

Mons  Galaad,  qui  inlerpretalur  acervus  testimonii, 
prnecelsura  et  muliiplex  testimonium  est.  quod  iii 
passionibus  raartyres  reddideruiit.  De  qiio  moiile 
reversa  sunt  viginti  duo  nnllia  limidorum,  id  est 
mullitudo  Iransgressorum  utriusque  Teslameiiti  et 
apostatarum.  Nam  viginti  duo  bis  undecim  sunt, 
et  undenarius  transgressionem  designat,  denarius 
observantiaiu  praeceptorum.  Nam  decem  millia  re- 
manserunt  cura  Gedeone.  Sed  quia  non  omnes  pr;r- 
dicarc  sufTiciunt  vel  pati  pro  Chiisto,  qui  iegem  ser- 
vare  croduntur,  adhuc  populus  est  mutlns. 

Dncti  sunt  igilur  ad  fluvium,  iil  aquas  lanibercnt, 
ct  qui  aquas  flcxis  gcnibu.s  hauserunt,  a  bellica  in- 
tentione  remoti  suni.   Aquis  namque  docirina  sa- 


utcrum  sumens,  in  quo  ulero  incarnatus  esset,  et 
clausus  non  esset,  quia  et  in  ulero  fuit  per  iiifirmi- 
laiis  substanliara,  et  cxlra  uterum  per  divinitatis 
potentiani 

Madian  vero  inierprelatur  de  judicio.  Ut  enim 
bostes  ejus  repellendi  dcslrueiidique  essenl,  non  de 
vitio  repellentis,  sed  de  judicio  jiiste  judicanlis  fuiil. 
Et  idcirco  de  judicio  vocantur,  quia  alicni  a  gra^a 
Redeniptoris  just,-c  damnalionis  merilum  etiam  in 
Tocabulo  nominis  trahunt. 

Amatec  autem  povutus  tamhens  inlerpretatur.  Et 
quid  per  lambentem  populuiu  nisi  nienies  saicula- 
rium  dcsignanlur,  quse  lerrena  cuncta  ambiendo 
quasi  lambunt,  dum  solis  teraporalibus  delectaii- 
lur?  ^ 

Orieniates  vero  dicuntur:  quia,  sicut  orti  sunt, 
ila  perraaneiil  neque  circumcisi,  neque  baplizati. 
«  Omnis  ergo  Madian  et  Amalec  et  orientales  popiili 
congregali  trarisieruiit  Jordanem;  »  quoiiiam  isii 
omnes  una  conspiratione  in  eos,  qui  baptizati  sunt, 
irruerunt.  Nos  quippe  baplisinum  quasi  Jordanem 
Jesu  diice  transiviraus,  el  jam  quasi  repromissioiiis 
terrora  iniiabitainus  Ecclesiam.  Dum  igitur  infideles 
adversus  nos  veniunt,  quasi  ad  eorura  dcvastatio- 
nem,  qui  in  terra  tiaiis  Jordanera  sunt,  prope- 
raiit. 

Et  castrametati  sunt  in  valte  Jezruet ;  quia  in  pe- 
regrinatione  vit«  prsesoiiiis  tyramiice  depresserunt 
ct  conculcaverunt  humiliialein  fldeliuin.  Jezrael 
quippe  semen  Dei  dicitur;  et  «  qui  seminat  bonum 
scmen,  esl  filius  hominis;  bonuin  vero  se:iieii  suiil 
filii  regni  (Matlh.  xiii,  37).  > 

«  Spiritus  autem  Domini  induit  Gcdeon;  »  quia. 


« Jesubapiizato  et  orante,  descendit  Spiriliis  sanclus      pjentiae,  stantibus  auieui  genii  recta  operatlo  desi- 


r.orporali  specie  sicut  columba  in  ipsura  (Luc.  iii, 
22).  »  «  Qui  clangcns  buccina  coiivocavit  domum 
Abiezer;  »  quia  coepit  Jesus  prxdicaif,  et  eligit  di- 
scipulos.  Abiezer  quippc  Paier  meus  adjutor  inler- 
pretatur.  Quonomine  quid  nisi  proplietarum  elan- 
liquorum  patrum  persona  desigiuaur,  cujus  dcmus 
fuit  discipuloruiu  Domiiii  co!legium? 


gnatur.  Qui  vero  duni  aqnas  bibereiit,  genu  flexc- 
riinl,  a  beilorum  cerlamine  revocati  suni;  quia  cum 
illis  conlra  liostes  fidei  Christus  pergil  adiproelium, 
qui  cum  doclrica  fluenta  bauriuiii,  reclitudiiiem 
openim  iion  infleclBnt,  ui  sapientise  doctrina  et  ope- 
runi  viitulepolieant.  Nara,  quia  dissolulio  operum 
in  ipsa  gciiuum  incurvalione  signatur,  Paulus  ait  : 


(78)  Cod.  G.,  Jeroboam. 


il9 


HERVEI  BLRGIDOLENSIS  MOXACHI 


130 


<  Reiiiissas  inaniis,  et  dissoluta  geiiua  erigite,  et  A  ros,  id  est  sanctos  pra;dicalores  in  tres  partes  rnun* 


gressus  rectos  facite  pedibus  vestris  {llebr.  xii,  12). » 
I  Fuit  ilaque  numerus  eoriim,  qui  manu  ad  os 
projicienlc  aquas  lambucrant,  trecenti  viri.  >  Sol.'t 
iiicentenario  niimero  plenitudopcrfeelionis  intelligi. 
Quid  igitur  in  centenario  ter  ducto  nisi  perfecia  co- 
gnilio  Triiiitatis  intelligitur  (79)?  Cum  his  quippe 
Domiiius  adversarios  lidei  destruit,  cum  his  ad  pr»- 
dicalionis  bella  descendit,  qui  sciunt  de  Trinitate, 
qu:e  Deus  est,  perfecfa  seniire. 

Eadem  nocle,  qua  coenavit  cum  discipulis,  dixit 
Dominus  ad  etim  :  Surge  a  coena,  et  descende  in  ca- 
stra,  id  est  iii  locum  quo  venturus  est  Jiidas  c;ini 
lurha  JuiiyL'onim.  «  Sin  autem  solus  ire  formidas, 
descendat  tccum  Phara  pucr  tiius.  »  Hoc,  nisi  fal 


di,  qu?e  sunt  Asia,  et  Europa,  et  Africa.  i  Et  dedil 
tubas  in  manibus  eorum,  Jagenasque  vacuas,  ac 
Lampades  in  medio  lagenarnm.  »  In  tubis  desi- 
gnalur  damor  prsedicalionum  ;  in  lampadibus 
daritas  miraculorum ;  in  lagenis  fragililas  cor- 
porum. 

«  Ingressusque  est  Gedeon,  et  trecenti  viri  cura  eo 
in  partem  castrorum.  »  Quia  capii  Jesus  in  praedi- 
catoribus  suis  partcm  infidelium  aggredi,,  ut  eos  sa- 
lubriter.vinceRS,  subjicerct  sibi.  Incipientibus  vigiliis 
noctis  media,  id  est  profundi  erroris,  el  custodibus 
suscilaiis ;  quia  ssculi  principes  coeperunt  aslutiores 
erroruni  veterum  custodes  ponere  contra  novam 
apostolorum  pra^licationem.  Ca'perunt  buccinis  clan- 


lor,  Marcus  ita  ait  :  i  Assumpsit  Petrum  et  Jaco-      gtre,  id  esl  ceeperunt  prcedicare.   Et  comptodere  i«- 

ter  se  ingenas,  id  est  corpora  sua  in  passione  col- 
lidere.  Nam  sonueriint  tubis,  cum  pr«dicarent ; 
confregerunt  lagenas,  dum  solvcnda  in  passionc  sua 
corpoia  hosiitibus  gladiis  opponerent. 

•  Confraclis  vero  lagenis,resplenduerunt  lampa 
des,  »  et  post  solutionem  corporuiii  miraculis  co- 
ruscaveruni.  Moxque  hostes  in  fuKam  versi  sunt ; 
qiiia  dum  morluorum  mai  tyrum  corpora  miraculis 
coruscare  conspiciunt,  iuce  veritatis  fractl,  quod 
iinpugnaverant,  crediderunt.  Cecinerunt  ergo  tubis, 
ut  lagena!  frangerciitiir  ;  lageuse  fractse  sunt  ut  lam- 
pades  apparcreiit ;  apparuerunt  lampades,  ut  hostes 
in  fugam  vertereniur,  id  est  prxdicaverunt  marty- 
„  rcs,   donee  eorum  corpora  solverentur;  corpora 


buiii  et  Joannem  secum,  et  cuepit  pavere  et  taedere 
{Marc.  XIV,  53).  >  Pliara  quippe,  qui  interprelatur 
lagnncula,  typus  est  apostoloruni,  qui  nova  gratia 
velut  musto  sunt  repleti.  i  Descendit  ergo  ipse  et 
Pliara  puer  ejus  iu  partcra  castrorum,  ubi  eranl  ar- 
matornm  vigiliffi;  >  quia  venit  cum  discipnlis  in 
hortum,  quo  se  capienduni  noverat  a  iiiiiiislris 
Pharisaeorum  et  cohortc  inilitum.  Iii  camelis  torti- 
tudo  vitiorum  signatur,  et  in  locuslis  instabililas 
ineniium.Qui  narrabui  sumnium  vel  intcrpreiabalur, 
divinos  signilicarc  videtur  et  sapientes  SKCuIi,  non- 
nullos  quoque  vales  gentium,  qiiibus  pleraquc  de 
Christo  revelata  sunt,  sicut  sybilke  et  Nabuchodo- 
nosor. 

Subcinericius  panis  ex  hordee  Cliristiim,  qui  pec- 
cantibus  asper  et  acutus,  piingensque  esl,  designal. 
Quia  sicul  panis  sub  niole  cineris  coquitur,  et  Chri- 
stus  ignem  passionis  sustinuit  sub  raullitudine  Ju- 
daeorum,  ct  ad  resurrectionis  virtutem  duriiit.  Qui 
volvitiir  linguis  pnedicanlium,  ut  ad  huniana  corda 
descendat.  «  Percussit  tabernaculum,  aii[ue  subver- 
tit,  ct  terra;  fundilus  coeequavil,  »  vel  quaiido  car  • 
iieni  pcrseculorum,  in  qua  manebant  animaieorum, 
per  inortem  rcdegit  in  pulverem  ;  vel  quando  vilia 
carnis  eorum  gladio  pi;cdicationis  misericordiler  fe- 
rieiis  deslruxil,  et  ipsos  humiles  reddidil.  Vel  po- 
lius  Scriptiira  Veleris  Tesiamenti  potest  in  pane  ex 
liordeo  desigiiari,  ciijus  interior  scnsus  tenacissimus 
littera;  paleis  legitur.  Hoc  eniin  et  quinque  pancs  p 
bordcacei  designant  in  Evan<5eIio,  ex  quibus  turbas 
pavit  Doniinus  {Joan.  vi).  Qiii  scilicet  panis  est  sub- 
einericius;  quia  vetus  Scripiura  secunduin  carna- 
lem  sensum  in  pulvere  terrenarum  cogiiationum 
jacet. 

I  Non  est  hoc  aliiid  nisi  gladius  Gedconis  tilii 
Jorts.  >  Joas,  qui  iiiterprctatur  sperans,  antiquiini 
Dti  populum  dcsigiiat,  qui  Salvatorem  ex  se  nasci- 
luium  sperahat.  Cumque  noster  Gcdeon  audisset,  id 
eslsuis  aniliri  fecissct,  .soijiHiMm  et  interprelalionem 
ijus,  admodum  nicrnbia  sua  gaudio  repievit,  et  ad 
graiiarum  actionem  accenuit.  Viiisilque  irecentos  ri- 


eoriini  in  morte  soliila  sunt,  ut  miraculis  corusca- 
reiit ;  coniscaverunt  miraculis,  ut  hostes  suos  ex 
diviiia  liice  prosterncreiit  ,  qiiatenus  neqnaquam 
Dco  crecti  resistcreni,  sed  eiim  subditi  forraida- 
rent. 

Et  notandura  quod  steterunt  ante  lagenas,  fugerimt 
anle  lampades ;  quia  niniirum  perseculorcs  (idci 
prxdicatoribus  adhuc  in  corpore  positis  restiierunt, 
post  solulioncm  vero  corporura  apnarentibus  mira- 
culis  iii  fugam  versi  sant ;  quia  pavore  eontcr- 
riti  a  pcrseculione  fldelium  cessaverunt.  Pra;- 
dicationem  scilicet  tub.irum  fractis  lagenis  cor- 
porum  visis  limuerunt  kimpadibus  niiraculo- 
ruin. 

«  Cunique  [ler  gyrura  castroriim  in  tribus  perso- 
nareiit  locis,  »  id  est  in  Asia,  Europa  et  .\frica  prse- 
dicaivnt,  «  et  hydrias  eonficgisscnt.  tcniierunt  m 
sinistris  lampades,  ct  in  dextris  sonantcs  tubas.  » 
Pro  dextro  habere  dicimus,  quidquid  pro  niagno 
pensainus  ;  pro  sinistro  autem,  quod  pro  nihilo  dn- 
cinius.  Ocnc  igitur  in  dcxtra  lubas,  ot  iii  sinistra  la- 
genas,  sivc  lampades  lenuerunt ;  qiiia  Christi  niarty- 
res  pro  magno  Iiabent  pia:dicatioiiis  gratiam,  el  cor- 
pornm  iitilitalem  vcl  miraculorum  gloriam  pro 
.  nihilo  (80). 

<  Inimisitquc  Dominus  >  divini  vcrbi  t  gladium  in 
omnibus  castris,  ct  niutua  se  cade  truncabant,  ►  i<i 


^"9)  Cod.  G.,c.x;):imitur. 


(80)  Cod.  G.,  pro  minimo. 


m 


COMMEM.  IN  ISAIAM  LI»!U  OCTO.  —  L!D.  If. 


12-2 


esl  fonver.salioneni  pristinam  ail  inviocni  in  so  pori-  A  (lere  pularcnt,  occisi  sunt.  Qiiontm  capita,  U\  est 


mebant,  «  fugientes  usquc  BetLsetta,  et  crepiilinein 
Abelnieola  in  Tli;ebath.  »  Belbselta  domus  spi/wdi- 
citur  :  Abelineola  Ivctui  partui ienlis ;  TI)al<I;ath  bona 
exceptio.  Et  qiiae  est  doinas  spin;e  nisi  nicns  quK 
de  peccalis  sui.s  conipungitnr?  Qiue  est  ista  par- 
turiens  nisi  Ecciesia,  nua;  spiiiliiales  Deo  filios  par- 
turire  non  cessal?  Et  quae  est  crepido  liictus  partu- 
rientis  liujus,  nisi  plaga  lateris  Ciiristi?  Inde  eniiu 
causam  sibi  lugendi  suinit  Ecclesia.  Fugerunt  igitur 
usque  Bclliselta,  qiii  de  sceioribus  conipuncli  sunt 
agentcs  poeiiitentiara.  Et  usque  ad  crcpiuinen!  luctus 
parturientis  fugerunt,  id  est  usque  ad  fidera  Domi- 
nicse  passionis,  unde  luctus  Ecclesi;«  coepit.  Et  fu- 
gcrunt  in  Thabbalh,  id  est  in  bonam  exceplionem. 
Conclamantcs  autem  voce  prsedicalionis  viii  Israet, 
id  est  fideles,  qui  Deum  oculis  fidei  vident  de  Ne- 
phthalim,  id  est  de  latitvdine  charilatis  vel  amplitu- 
dine  mundi,  et  de  Aser,  id  esl  de  gente  beatorum,  et 
de  omni  Manttsse,  id  esl  de  iisqui  ea  qiiae  retro 
sunt,  obliviscuntur,  persequebantur  Mudian  ccele- 
stibus  armis  instructi.  Nephthalini  quippc  laliiudo 
dicitur  ;  Aser  beatus ;  Maiiasses  obliviosus  ve! 
obtilus. 

i  Misitque  Gedeon  nuntios  in  oranem  monlera 
Ephraim,  »  qui  dicitur  ubertas,  id  est  Chrislus  prre- 
dicatores  in  univcrsum  niundurn.  Descendite,  inquit, 
jn  occursum  Madian,  id  est  huniililalem  assumite, 
ut  hostium  superbise  resistatis.  El  occupate  aqitas 
sapientias  usque  Dethbera,  id  est  usque  iii  Ecclesiam, 
ubi  puteus  aquarum  viventium  est.  Bethbera  quippe 
domus  dicitur.  El  usque  ad  Jordanem,  id  esl  ad  dc- 
scensionem  et  humilialionem  eorurn.  Interpretatur 
enim  Jordanis  descensio  eorum,  vel  Oaptisiuus  ap- 
pellatione  Jordanis  inlelligi  poterit. 

I  Apprehcnsosque  duos  viros  Madian  Oreb  et  Zeb 
interfecit.  »  Oreb  interpretalur  Conns,  Zob  lupus. 
Ulerque  autem  et  corvus  et  lupus  cadavere  pascitur. 
Sed  lupus  quidem  rapit  et  occidit  animalia,  et  car- 
nibus  eorum  vescitur  ;  corvus  autem  licet  carnes  co- 
raedai,  occidere  tameii  iicn  valet.  Qiiid  ergu  per  lu- 
pum  nisi  insatiabilis  eoruni  rabies  design?.l!ir,  qui 
marlyres  interficiebani,  el  morlibus  eorum  pasce- 
bantur?  Quid  per  corvum  nisi  i!li,  qiii  peccalis  nigri 


Iriiimphum  de  illis  marty.re.s  leporlaveruiit  ud  Ce- 
deon,  id  esl  ad  Cliristura,  trans  jluenta  Jordanis,  id 
esttrans  sacramenia  baplisiui,  per  qna!  ad  euni  li( 
traiisiUis.  Beiic  ilaijue  de  g'Mili!iiate  Deo  dicilur; 
quia  «  jugum  oneris  ejus,  ct  virgam  liumeri  ejus,  et 
sceplrumexactorisejussuperasiisicut  indicMadian.t 
Etcjuia  jam  superatum  sit  exacloris  ejus  sceptruin, 
probatnr,  cum  subditur  : 

Vebs.  o.  —  «  Quia  omnis  violenla  prscdatio  cum 
tumultu  et  veslimer.^iim  mistuin  sanguine  erit  in 
coinbiistionem  ,  et  cibus  igiiis.  » 

Violentain  enini  cu:u  tumutlu  prjedam  agere  con- 
sueverat  exactor  improbus  iste  ;  quia  seniel  Iiuma- 
110  geiieri,  iiummiini  dcceptionis  contulcrat,  et  ah 
"  lioc  quolidie  mortis  debitum  e.xpetere  nnn  desisti!- 
bat.  Violcntam  cum  tumultu  proedationem  agebat ; 
quia,cum  impelu  et  clamore  eflVenato  irruens  tem- 
pore  mortis,  aninias  violentcr  rapiebat.  Sed  jam 
hjec  viulenta  prwdalio  ,  id  esl  aiitiqui  hostis  ini  - 
portuna  crudelitas ,  in  ajternam  evii  combustiu- 
ncm. 

Yestimcntum  vero  corpus  nostrum  est,  quo  indut.i 
estaninia;  sanguis  autein  peccata  carnis  sunt ,  de 
quibus  dicitur  :  t  Libera  me  de  sanguinibus  {1'sal. 
L,  1.^).  »  Vestimentum  san^uiiie  miscttur,  quaiido 
corpus  desideriis  carnalibus  inquinatur.  i  Vesti- 
mentum  ergo  niistum  sanguine  erit  cibus  igiiis ;  > 
quia  caro  luxuriantiuin  gehennalibus  mancipabitur 
^  incendiis.  Scd  cur  h.TC  violenta  pnedatio,  et  vesli- 
"  menlum  sanguinopollutum  in  combuslionem  erit? 
Quia  jam  in  carne  apparuit  rex  pacis  et  justiti.^,  qiii 
cuiictis  in  se  credentibus  non  soluni  aniinw,  sed  ct 
carnis  mundiliam  tiibuai. 

Vers.  6.  —  «  Parviiliis  natus  cst  nobis,  (ilius  da- 
ius  est  nobis,  et  factiis  est  principatus  super  hume- 
rum  ejus.  > 

Hic  est  enim  parvulus  illo,  qui  «  minoralus  cst 
paulo  rainus  ab  angelis  {Itcbr.  ix),  »  qui  «  noii 
venit  miiiistrari,  sed  ministrare  {Matih.  xx,  28).  « 
Reges  autem  sceculi  non  in  humeris  sed  in  capile 
portant  insigiie  regiuin.  Sed  solus  Rex  noster  glo- 
riam  potcslatis  suk  in  liunieris  cxliilit.  Undc  et 
Isaac  cum  ad  immolandum  a  patre  duceretur,  ligna 


morte  qiiidcm  el  cruciaiibus  juslorum  deleclaban-  D  sibi  ipse  porlavit  {Gen.  xxii,  6),  eximiain  ejus  pa- 


tur,  sed  eos  perimere  non  sufTiciebanl?  Interprfclatiir 
etiam  Oreli  foramen.  Et  coliiber  ingredi  forameii  so- 
let.  Et  qu4d  per  foramen  nisi  illi  designantur,  in  quo- 
ruin  corde  scrpens  antiquus  ingredi  ei  habitare 
coiisucverat. 

Ephraim  itaque  interfecit  Oreb  rl  Zeb ;  quia  con- 
versi  gentiles  vcl  ad  fldem  converterunt,  vel  patien- 
do  superaverunt  et  eos,  in  quibus  serpentina  maliiia 
latebat;  ul  de  poenis  jiistorum  gauderenl  et  eos,  qui 
marlyres  ipsos  peremeruiil.  Et  Oreb  quidcm,  id  est 
in  duritia  sua.  Zch  vero,  id  est  raptores  et  dcvorato- 
res  sanctorum  ;  in  torcutuii  Xeb,  id  est  in  pressura, 
qiia  jusios  alfligcbant.  In  eo  eiiira,  quod  a  sanctis 
usque  ad  niortera  sunt  tolerati,  duni  se  justos  occt- 


lieir.iani  designans  crucem  passionis  suae  gestaiilis. 
ll:ique  principatus  ejus  esl  super  humerum  ejus  ; 
quia  dum  crucem  propriis  portarct  bumeris ,  vicit 
inundi  principem,  et  in  iis  quos  rcdemit  principatum 
acquisivil.  Sequitur  : 

<  Et  vocabitur  nomen  ejus  Adinirabilis,  Consilia- 
rius,  Deus  fortis,  Pater  futuri  s:cculi,  Princeps  pa- 
cis.  »  .Admirabilis  cunsiiiarius  esl  in  omnibus,  qua 
per  se  ipsum  in  Evangelio  docuisse  legitur.  Deus 
fortis  in  resurrectione  cognilus  est;  qiiia  virtiitedi- 
vina  hosteni  antiquum  prostravit  et  suam  carnem 
resuscilavit.  Separaiim  quoqnc  Icgi  possunt  b.xe 
noinina  .Admirubilis  elCunsilinrius,  t\tc  non  Deus 
atquc  fortis.   .\dmirabilis  cfl  eiiiin  ,    quia   ipsc   cst 


123 


HERVEl  DURGIDOLENSIS  MONACIll 


m 


spocioius  forma  prae  filiis   liomiimm  {Psal.  xi.iv,  A  siiscitalorem  eam  oslendentem,  et  concupila  zelan- 


S)  ,  >  <  in  quem  clesiderant  angeli  prospicere 
(/  Pelr.  1 ,  12).  ■  Consiliiirius  est,  quia  dicil  :  «Ego 
sapientia  liabito  in  consilio,  »;t  meuni  est  consiliuni 
{Prov.  VIII,  12).  »  Deus  est,  e.\  suhstantia  Patris. 
Fortis  est,  quia  ipse  est  Dei  virlus.  Et,  sicut  Adain 
paier  est  pr.iesentis  saeeiili  et  princeps  discordiie, 
quae  fuit  inter  nos  et  Deum  ,  ila]et  Clirislus  est 
Pater  futuri  swculi,  el  Priiiceps  nostrse  pacis  ad 
Deum.  Nam  <  primus  homo  de  terra  terrenus ,  se- 
cundiis  hoinode  coelo  coclestis.  Qualis  lcrreiius,  la- 
les  e.t  terreni ,  et  qualls  coelcstis,  lales  et  coelesics 
{/  Cor.  XV,  47  et  seqq.).  »  Et  :  «  siciit  per  unius  de- 
lictiim  in  itmnes  homines  in  condeninationcm,  ita 
ctper  unius  justitiam  in  omnes  homincs  in  justifica- 
tioncm  vitae  {Ilom.y,  18).  »  Sequitur  :1 
.  Vers.  7.  —  <  Multiplicahitur  ejiis  iniperium  ,  cl 
])acis  noii  erit  finis.  Super  solium  David,  et  super 
regnum  ejus  sedehit,  ut  coniirmet  illud,  el  corro- 
boret  in  judicium  et  justitiam  amodo  et  usque  in 
seni[>iternum.  » 

Muiiiplicabilur  ejus  imperium,  i  ut  in  nomine  Jesu 
omne  genu  flcctatur  coelestiura,  terrestrium,  et  in- 
fernorum  {Pliitipp.  ii,  10).  »  Et  pacis  non  erit  linis, 
qiiia  nos  in  leteniuin  pacificavit  Deo  per  mortem 
suaiii.  Et  ubi  ficnt  hsec?  Supcr  soliumD(iii(l,elsuper 
reijnum  ejiis;  quia  c  dabil  iili  Doniliius  Deus  sedem 
David  Pati  is  ejus ,  et  regnabil  in  domo  Jacob  in 
leternum,  ct  regni  ejiis  non  erit  fiiiis  {Luc.  i,  52).  » 


tcm  ,  et  provisis  exislentihus  eum  pcr  semetipsam 
zeianlibus. » Talis  eigo  zelus  Domini  faciet  lioc,  quod 
de  incarnatione  Christi,  et  rcgno  supra  dictnm  cst. 
Sequitur  : 

Vers.  8.  —  «  Vcrbum  misit  Dominus  in  Jacob,  et 
cecidit  in  Israel.  > 

Jacob  quidcm  supplaiilator,  Isracl  vero  vir  videns 
Deum  dici  perhiberiir.  Et  quid  per  Jacob  nisi  Judai- 
cuspopulus,  quid  per  Isrucl  nisi  genlililas  desi- 
gnatur?  Quia  quem  Juda^a  pcr  cariiis  morlein  sup- 
plaiitare  studuit,  hunc  nimirum  per  oculos  fidei 
geniilitas  Deum  vidit.  Yerbuni  igitur  ad  Jacob  rais- 
sum  in /srae/ «cirfif ;  quia  eum  ,  qucm  ad  se  ^e- 
nientein  Judaicus  populus  respuit,  hunc  repente 
confilens  gentilis  populus  invenit.  S.^quitur  ; 

Vers.  9.  —  !  Et  sciet  oninis  populus  Ephraim,  et 
iiihabilantes  Samariam  iu  superbia  et  magnitiidinc 
cordis,  dicentes  • 

Vers.  10. —  f  Lateres  ceciderunt,  sed  quadrisla- 
pidibiis  Kdificabimus  :  sycomoros  succidcrunt.  sed 
ccdros  iinniulabimus.  » 

Epliraim  vocabantur  decem  tribus,  quse  dereiicto 
templo  Domini  vitulos  Jeroboam  adorabanl,  et  ter- 
ra  eorum  dicebatur  Samaria.Quid  ergo  per  Ephraim 
et  per  inliabilantes  Samariam,  nisi  gfenlilis  populus 
deSignatur  ?  Sciei  itaquc  populus  omnis  Ephraim  ,  el 
inkabitanies  Samariam,  id  est  universitas  gentiiim, 
quia  vcrbum  quod  in  Jacob  missum  fucral,  cecidit 


Sotium  quippe  Dnvid  regia  sedes  cst.  Regnum  vcro  p  in  Israel.  Superbia  vero  nonnunquam  pro  creclio- 
jiixta  Dionysinm  cst  omnis  flnis,  et  oinalus  legis,  nis  auctoritateponitur,  sicutEcclcsiae  Dorainusait: 
ot  ordinis  distributio.  Vel  sotium  David  et  regnum  <  Ponam  te  in  superbiam  ssculorum  (/sa.i.x,15).  > 
ejus  populus  Dei  est.  Et  sapientia  :  i  Mecuni  sunt,  inquit,  divitiae  et  glo- 

l't  confirmet,  inquit,  illud  et  corroboret ;  quiai  ria,  opes  superbiaect  justitia;  (81)  (Prou.  viii,  18). > 
dum  idem  solium  et  regnum  per  cvangclicam  gra-  Quia  ergopopuliisgenlilis,  ad  Udem  conversus,  iioii 
tiam  innovatum  cst,  el  de  carnali  factum  spiriiale, 
ila  confiriiiaium  cst  ct  corroboratum ,  ut  sinc  fine 
perduret.  Coiifirmabit  aut<m  illud  iii  judicio  et  ju- 
stiiia;  qiiia,  sicnt  Salomon  de  eo  dicit  :. «  Rex,  qui 
judicat  in  vcritate  paupcies,  tliroiiiis  ejus  in  xter- 
num  Hrmabilur  {Prov.  xxix,  14).  >  Et  :  «  Quoniam 
justitia  firmatur  solium  {Prov.  xvi,  12).  »  Amodo,  id 
cst  ex  qiio  fdctus  est  principatus  supcr  humerum  ejus 
et  usque  in  sempilernum.  Sequiliir  : 


nccessitate  timoris  adhuc  astringendus  erat  ut  olim 
Judaicus,  sed  gralia  libertatis  rclaxandus ,  qux  ei 
aucloritateni  erectionis  daret ,  recte  in  superbia 
loculurus'  asseritur,  et  non  in  pusillanimilate 
sicut  Jndoci  ,  sod  in  magniludine  cordis.  Et  quid  lo^ 
quelur? 

I  Latercs  ceciderunt,  >  ctc.  Quid  per  laiercs  nisi 
lutcus  Judxorum  popuUis  expriinitur?  Et  quid  per 
quadios  lapidos  nisi  sancios  accipinius  quorum  vita 


«  Zelus  Douiiiii  exerciiuiiin  facict  hoc.  >  Zclari  D  '"  piospcritatfe  ct  advcrsitate  novit  fortiter  stare  ? 


dicitur,  qui  cum  cruciatii  mentis  castitaicm  CHsto-- 
ilit  uxoris.  Dcus  igitur  (|iiomodo  zclatur,  vcl  zcliiii) 
habet,  qui  in  ciistodiciida  castitate  nostra  nullo  cru- 
ciaiu  nieiilis  langitur?  Scd  lainen  quia  caslitatera 
aiiiniic  uniuscujusque  custodit,humano  modo  zelans 
vocatur,  quamvis  criiciatu  mentis  non  langatur. 
I)'onysius  vero  Areopagita  dicit :  «  Omnium  causa- 
'..•  boiKimin  omninm  aiiiore  por  exccllentiam  ama- 
ii.rix  bonitalis  fit  in  existeiitia  omnia  providentis, 
ct  boiiitato,  ct  dileclione  et  aniore  foveiur.  Proptcr 
quod  et  zelolem  cum  divina  sapientes  appcllant  ve- 
lt:t  muliiim  in  p\!c|ci;!ia  opiimum  amorem,   e(  ut 


Lapis  enirn  quadrus  aeque  slat,  in  quocunque  latere 
fueril  \ersiis.  Quisqnis  crgo  prosperiiate  non  ex- 
lollitur,  advcrsilatc  non  frangiliir,  suasionibus  ad 
mala  non  trahitur,  viliiporaiionibus  a  bono  opcre 
non  revocatur.  Lapis  qiiadriis  est,  etquasicx  om- 
ni  lalere  statum  babet,  qui  casum  in  qualibci  pcr- 
niiilatione  non  'babet.  Ceriicns  itaque  propheta  Jii- 
dxqrum  populum  a  fide  periisse.el  aposiolos  i»  Ec- 
clesia  surgere,  pcr  qnos  inulti  eranl  ex  gentibus  in 
fidei  ct  vitaa  fonitudiiic  soiidaiidi ,  in  magna  cnnso- 
latione  loculus  csl  voce  gentililatis,  dicens  :  «  Latc- 
res  ccciderunt.  sed  quadris  lapidibiis  asdificabimus. » 


(81)  Ali.ns,  ovcs  supcrbw  ei  just. 


m 


COMMENT.  IN  ISAIAM  IJBRI  OCTO.  —  LIB.  II. 


12(T 


'Vidfiiis  quippe  in   Ecclesia   apostolos,  inartyres  ct  A  iraiiiii,  quoniam  pseudoprophetis  credideruni,  se- 
doclorrs  surgere  de  laterum  casu,  id  pst  Judworum      quitiir  : 


perdilione,  minus  doluit,  quia  bci  nedificium,  id  est 
sanctain  Ecclesiara  de  quadris  lupidibus  u;dilicari 
conspexit. 

Sycomorus  autem,  quic  cst  arbor  foliis  moro  si- 
milis,  sed  altiludine  pnestans,  ficus  falua  dicitur. 
Cedrus  veromiri  odoiis  cst,  ae  natiira  impulriliilis, 
niirxque  celsitudinis.  Quid  ergo  persycoinoros  iiisi 
faluitas  carnalium  Judsorum  exprimilur  ?  Quid  per 
cedros  nisi  sublimisciLenc  redolensviia  sanclorura, 
qu;B  nulla  jam  terreni  amoris  putredine  corrumpi 
polest?  Sijcomoros  itaque,  id  est  carii.iles  Jud.Tos 
saccidenmt  maligni  spiritus,  et  a  fidei  statii  dejece- 
runt.    Sed  Ecclcsia  cedros   immtitavil,  id  est  viros 


Vers.  17.  —  «  Propter  hoc  super  adolesrentulis 
ejus  lion  Isetabitur  Dominus,  ct  pupillorun  ejus  et 
viduarum  non  miserebitur;  quia  omnis  hypocrila 
csl  et  nequam,  et  universuni  os  locutum  cst  stulti- 
liam.» 

Ilypocrit*  erant,  quia  popuhim  Dei  se  esse  «iniu- 
labant ;  et  loquebanlur  stulliliam,  quia  laurtabaiit 
idola  et  sanctos  prophetas  deridelianl.  Sequitur 
versus,  qui  s;epius  interponitur  : 

€  In  omnibus  his  non  est  aversus  fnror  ejus,  sed 
adliuc  manus  ejus  extenia.»  Sed  sciendum  est  quia 
Deus  in  se  ipso  nec  furorein,  nec  iram  habet.  Jrasci 
enim  dicitur,  qui  fervore  animi  contra  piiniendum 


spiriiales  et  odoriferos  loco  eorum  substituil.    Se-  "  viiiiim  accendilur.   Deus   eigo  quomodo  irasciiur. 


quitur  : 

Vers.  11. —  <  Et  elevabit  Dominus  liostes  Rasin 
supcr  cum,  inimicos  ejus  in  tnmultum  veriet.» 

E.v  libro  Regum  cognovimus  (/  Beg.  xvi),  quod 
Thegiatphaiasar,  rex  Assyriorum.pecuniis  ac  preci- 
bus  Achazacquiescons,  Daraascumvenerit,  et  Rasin, 
regem  Syriae,  peremerit.  Sequitur  : 

Vkrs.  12. —  «  Syriam  ab  oriente,  et  Pliilisthiim 
aboccidenle  t  subaudielcvabit  Dominus,  «eldevoia- 
Lunt  (82)  Israel  toioore.» 

Muitum  cnini  antiquitus  hae  dus  genies  populura 
Israel  alilixerunt,  el  praecipue  [paulo  aiitc  tenipus 
captivitatis  decem  tribuum,  ut  in  diebiis  Achab  et 
ca^.terorum  tunc  teraporis,  ac  dcinceps.  Sequitur  :      C 

I  In  omnibus  hisnon  est  aversus  furor  ejus,  sed 
adhuc  maniis  ejus  extenta.j  Quia  illi  noii  sunl  con- 
versi  ab  iniquilatibus  suis  propter  mala,  qux  passi 
sunt  hactenus,  nec  Dominus  aversus  est  a  furore 
suo,  sed  adhuc  tribiilationcs  eoruni  augeliit  tradens 
eos  in  caplivilatem,  Sic  enim  siibjungitur  : 

Vers.  13.  —  «  Et  populus  non  est  leversus  ad 
pcrcutienlem  se ,  et  Dominum  exercituum  non  in- 
quisicruiit.  > 

Vers.   14. —  «  Et  disperdel    Dominus   ab   Israel 

caput  ct  caudam,  incurvantem,  et  refrenanlem  die 

uiia.t 

Id  est  quando  caplivi  ducentur  in  Mcdos.  Quid      ,  .  , 

,        ,  ...  1   .       t,       oala  estterra,  et  erit  populus  quasi  esca  ignis.» 

■«'ero  sit  caput  vel  cauda,  exponit  ipse  pronlieta  sub-  ri      ^         .       ,  .  ..„..„ 

V      ierra  israel  conturbataesl  in  ira  Dowim.  Et  quia 

impietas  ignis  est,  populus  quasi  esca  ignis  efficilur; 


qui  in  uiciscendis  vitiis  noslris  iiulla  iieiturbalione 
animi  commoveiur  .'  Sed  qui  culpas  percutit,  niodo 
humanse  locutionis  dicilur  irasci ,  vel  furorem  ha- 
bere,  quanivis  nulla  anirai  perturbatione  moveatur. 
Ita  eniiu  Deus  irasci  non  potesl,  situt  nec  mutari, 
ullaienus  potest.  Cujus  el  wnmis  cxlenla  dicilur,  iit 
babitus  in  eo  ferientis  describatur,  licet  ipse  nullis 
membrorura  lineamentis  terminetur.  Cur  autem 
furor  ejus  non  sit  aversus  ab  eis,  osteiidit  proplieta 
subjungens  : 

Vers.  18.  —  «  Succensa  est  enim  quasi  ignis  im- 
pietas,  veprem  et  spinam  vorabit,  et  sncceiidetur  in 
densilate  saltus,  et  convolveiur  superbia  fuini.» 

Jmpietas  idololalria:  et  cruJelitatis  surcensu  est  in 
rcgibus  Israel,  et  vorabii  veprem  et  spinain,  ij  est 
eos,  de  quibus  in  carinine  David  dicitur  :  «  Pi  aevari  ■ 
calores  autera  quasi  spinae  evcllcntur  (//  Iteg.  xxiii, 
6}  »  universi.  Lt  succendelur  ignis  impiclatis  in  den~ 
sitate  sallus,  ut  totum  israel  devorcl.  Sed  cum  im- 
j)ielas  vocctur  ignis,  quis  est  iste  fiimus  de  hoc  igne 
proccdensnisi  doctrina  impietatis?Et  supeifcia  fumi 
superbia  perversae  dociriuK  e.-.i.  Coiivolvilur  igitur 
in  densitale  sallus  superhia  fumi  dum  in  inuUilndine 
populi  Israel  arrogantia  idololatriae  iniplicatur,  ut 
jam  ab  ea  pnpulus  ille  expediri  ncqueat,  in  qua  to- 
Uis  est  involutus.  Sequitur  : 

Vers.  19.  —  «  In  ira  Domiiii  exorciluum  coiilur- 


dendo  : 


Vers.  13.  —  «  Longsevus  et  honorabilis  ipse  est 
capul;  et  propheta  dccens  mendacium  ipse  est 
cauda . > 

Quid  vero  per  incurvantem  exprimitur  nisi  doclor 
subditos  sub  disciplina  humilians?  Et  quid  per  re- 
frenantem  nisi  doctor  quilibet?  De  falsis  auteni  pro- 
phetis  adhuc  subditur ; 

Vers.  K).  —  «  Ei  erunl.  qui  beatilicanl  populum 
istum  seducenles,  ct  qui  beatilicaniur,  prxcipi- 
tali.) 

El  quia    omncs  idcirco  morti  et   caplivitaii  sunt 


quoniamab  impietatc  malorum  principuui  aflligitur, 
et  unusqiiisque  pioximum  !a;dit.  Nam  sequitur : 
«  Vir  fralri  suo  non  parcct. « 

Vers.  20.  — ■  <  Et  declinabit  ad  dexiram  ct  esu- 
riet,  et  comedet  ad  sinislram  et  non  saturabi- 
tur. ) 

Declinabii  fid  dcxteram,  ut  adverseiur  bonis;  ct 
ad  lcevam,  ut  uoceat  malis.  Sequitur  : 

<  Unusquisque  carnem  brachii  sui  vorabit.  Quid 
per  brachium  nisi  proximus  quilibct  necessarius,  iii 
quo  forlitudinem  quisque  habeat,  et  per  qucm  suas 


(82)  Co'l.  Crnc,  devorabil. 


127 


HERVEI  UUUGIDOLENSIS  MONACHI 


m 


acliones  implftat  (83-),  dcsignanii?  Carncm  crgo  bra-  \  «  Et  disperdet  Doniinuisab  Israel  caput  ot  caiulam. 


cliii  sui  vorat,  (jui  substanliam  proximi  et  amici  sui 
rapil.  Quod  quia  non  snlnm  vir  in  virum  sed  etiam 
tribus  in  tribum  agcl)at,  sequitur  : 

Vebs.  21.  —  <  .Maiiasses  Epliraira,  et  Ephraiin 
Manassen  >  subaudi  vorabit  :  <  siniul  ipsi  coutra 
Judam.i 

Sic  CGniHiiiala  est  terra  in  ira  Domini.  Post  h;ec 
de  iis,  qui  legps  iniquas  in  populo  Israel  proiimlga- 
verunt,  agitur,  et  captivitas  eis  debila  proinitlitur. 
<  Vae,  iiiquit,^quicondunt  legesiniqiias,  etc.  (Isa.  \, 
i).  I  Demum  raulta  de  rege  Assyriorum  diciin- 
lur,  qua;  nuiic  historialiler  traclare  omitlimus.  Sed 
quia  Spirilus  proplietiae  in  cisdem    verbis   divcrsa 


incurvantem  et  refrcnaniem  in  die  una,i  id  est  Ti- 
tus,  quando  Jerusalem  ceperit.  In  ipsa  autem  obsi- 
dioiie,  Joanncs  ei  Simoii  cKterique  JiidKorum  priii- 
cipes  popuium  suis  adulalionibus  perniciose  deci- 
piebanl,  asserentes  nibil  esse  Deo  gralius  qiiam  pro 
libei  tali^  piignare,  de  quibus  additur  :  <  Et  eruiit,  qui 
beaiificant  popiilum  istuni,  seducentes,  el  qui  beaii- 
lieanlur,  praecipitaii.s  Et  quia  omnis  se.xus,  et  om- 
iiis  .Telas  deperiit,  apte  subjuiigilur  : 

Pi  opter  boc  super  adoleseeniulis  cjus  non  laeta- 
bitur  Dominus,  et  pupillorum  illius,  ei  viduaruin 
non  niiserebitur.i  Et  causa  eorum  adbuc  subditur: 
<  Quia  oninis  bypoerita  esl  et  nequam,  et  univer*- 


,..,..,  ...  •      „  sum  os  locutum  est  stultiiiam.i  Omiiis  populus  erat 

complecti  soltt,  videamus  si  juxta  supcnorem  sen-  p  pi-i^uius  ciui 

sum  hxc  inlclligi  possint. 


t  Et  levabit,  inquit,  Dominus  hostes  Rasin  super 
eum.i  Quia  Rasin  rex  Syri»  fuit,  cl  per  Syriam  iii- 
telligiinus  gcntilitatem,  quid  per  Rasin  uisi  princi- 
pes  reliqiiiarum  gentiliiatis,  qu»  credere  noluerunt, 
designalur  ?  Saper  quos  ebtvantur  hostes  sui  sicut 
Joannes  ait :  <  Vae  terr»  et  inari,  quia  descendit 
diaboliis  ad  vos  habcns  iram  magnam  {Apoc.s.ii, 
12).  I  Sequijur  : 

«  Syriam  ab  orientp,  ct  Pliilisthiim  ah  occidente, 
,ct  devorabdiit  Israel  toto  ore.i  Syria  sublimis  inler- 
pretatur;  Pbilistiim  ruinaduptex\el  cecide.runt  duo. 
Et  quid  per  Syriam  nisi  subliinis  angelorum  natura 
figuralur  in  e.xcelsis  crcata?  Qaid  pcr  Pltilisiltiim 
nisi  geiius  hunianum,  quod  a  paradisi  felicilale  de- 
piilsuni  est  qiiasi  in  occidentcin  ,  id  est  in  hanc 
va!lemlacrymarum,ubi,  deliciente  luce,  no.t  et  abys- 
siis  interminabilis  damnationis  invenitur?  Nam 
quod  Philisthiimdicitur  :  ceciderunt  liuo,  in  ipsis  ap- 
paret  protoplastis,  qui  duo  peccavcruul,  et  a  para- 
disi  aincenitate  cxpulsi  siint  (84),  atque  carporis  et 
aiiidix  ruinam  pcrpcssi  sunt. 

<  Elevat  ergo  Dominus  Syriam  ub  oriente,  et  Phi- 
listhiim  ab  occideiite,  ut  devoret  Israel  lolo  ore;  > 
quia  divino  judicio  ei  maligni  spirilus  ab  origine  in 
principio  viliali  Judaicuni  populum  superant,  ct  lio- 
inines  de  pr:csenli  s;eciilo  a  passione  ct  occasu  Sal- 
vatoris  perseqnuntur  eum.  Nec  videatiir  sbsurdum, 
quod  Rasin,  et  Israel  alque  Ephraim  et  cstcra  no- 
mina  sub  diversis  signilicalionibiis  accipinius.  Ma- 
gna  enim  lcgentiiim  discretio  csse  debet,  ut  in  saero 
eloquio,  cum  quilibet  serino  iiiius  dicitur,  non  seiii- 
per  unam  eamdeinque  rein  signilicare  credatur  sed 
varic  pro  locorum  divcrsitalc,  prout  oportucril,  ac- 
cipiatur.  Scquilur  : 

<  In  omnibus  bis  noii  esl  avcrsus  fiiror  ejus,  sed 
adbuc  manus  ejus  exleiita.i  Dum  Vespasianns  re- 
gioncs  Jud.-eae  vasiaret,  noluit  Dominus  propitiari, 
qiiia  illi  nolucrunt  converti.  Nara  sequitur  :  <  Et  po- 
puliis  iion  est  rcversus  ad  percutieqtem  se,  ct  Doini- 

.  inim  cxcrcituum  noii  inquisieruni,i  i;l  eslChristum. 


pocrila  uipole  corrupius  <  fermenio  PbarisiEorum 
quod  esl  hypocrisis  {Mutili.  xvi,  6).)  <  Et  universum 
os  corum  locutum  est  stulliliaro,)  cum  dicerent  : 
I  Tolle  hiinc,el  dimitle  nobis  Barrabam  {Luc.  xxiii, 
18).)  Et  <  nos  legcm  habemus,  ct  secundum  legeni 
debel  mori,  quia  Filium  Dei  se  fecit  (Jcaii.xix,  7).» 
Et ;  <  Sanguis  ejus  super  nos,  ct  super  lilios  no- 
stros  (J/at(/i.  xsvii,  25).)  Sequitur  :  <  Tn  omnibus 
Iiis  non  esl  aversus  furor  ejus,  sed  adhuc  manus 
ejusextcnta.i  Et  cur  ad  feriendum  adhuc  tnanus 
ejus  extenta  sit  subjungitur  : 

<  Succensa  est  eiiim  q;iasi  ignis  impietas,  veprem 
et  spinam  vorabit.i  /mpietas  principum  Jud.^vorum 
succensa  est  ut  ignis  advcrsus  apostolos  resurrec- 
lioncin|  Domini  constaiiter  prsedicantes.  Veprem  et 
spinam  vorabit,  id  est  Judaicum  populum  cadem  ini- 
pietas  inflammabil  in  apostolos.  De  qualibus  spinis 
et  vcpribus  dicitur  :  <  Sicut  liliuro  inter  spinas,  sic 
amica  mea  intcrtillas  {Cant.  ii,  2).>  —  <  Ei  succen- 
detur,  iiiquit,  in  dcnsitatc  sallus,)  id  est  in  agrcsti 
populo  gcnliliuin  cadem  invidi:e  flamma  adversus 
Chrislianos  exardescet.  «  Et  convolvetur  supcrbia 
fumi ;  I  quia  omnesprincipesgentiuin  in  hocconspi- 
ravcrunt,  ut  veterem  erroreni  idololatriae  defcnde- 
rcnl,  et  iiovam  doctrina;  Cbristiana!  pr;cdicationem 
unanimiier  inipugnarcnt.  Et  quia  tolus  inundus 
contra  Christianos  est  coramolus,  rectc  subjiin- 
gitur  : 

<  In  ira  Doaiini  exercituuin  coniniota  est  terra,  ct 
erit  popiilus  quasi  esca  ignis.  •  ignis  enim  perse- 
culionis  populum  sanctoruni  vorabil.  IJude  eis  Do- 
niiiius  ail  :  <  Tunc  tradcnt  vos  in  Iribulationcm  et 
oei  ident  vos,  el  eritis  odio  omnibus  geiilibus  proptcr 
nomen  ineuni.  £l  tunc  seandalizabunlur  imilli,  et 
iuvicem  tradeiit,  ct  odio  habebunt  invicem,  et  multi 
pseudoprophet.TBSurgent,  ct  seducent  niultos  {.Mattli. 
x\iv,  9-1 1).  I  Similiter  ct  bic  sequilur  :  <  Vir  fialii 
suo  nonpareei.  Etdecbn;(bitad  dexirani  ciesurict:et 
eomedet  ad  sinistiam  et  non  salurabitiir,  i  cie.  <Yir 
fralri  siio  non  parcet.i— <Tradetenim  fialei  fratrcm 
in  mortem  {Maitli.x,  21).  >  Et  declinabit  ad  dtx- 
iram  adversiis  jtistos,  et  esuriet  poenam  eorum;  et 


(85)  Cod.  hic  ;  actionts  habent. 


(81)  Cod.  G.  Atntenitate  eeciderunt. 


129  COMMENT.  IN  ISAIAM 

eomedcl  ad  sinistram  peccalores,  et  non  salurabilur 
afflictione  eoruni.  Pcr  bracliium  vcro  jani  inicUcxl- 
mus  aniicum  necessatiuin,  iii  ijuo  qiiis  rortitudinem 
liabcat,  et  per  quem  aclioncs  suas  inipleat.  Cnritem 
ergo  brachii  sui  voral,  qiii  corpus  aniici  periniil  aut 
cruciat, 

Quid  vero  pcr  Manassen,  qui  dicilur  obliviosus, 
nisi  geniilis  popiilus  dcsignatiir,  qui  Creatorcni 
suiini  olililus  crcatuiain  adoravit  ?  Et  quid  per 
Ephraim,  qui  intcrpretatur  nbertas,  ct  dcrclirto 
lemplo  Dei  scrvieiiat  idoiis,  nisi  niultiludo  haercti- 
corum  expriniilur?  Et  quid  per  Judam  nisi  Catiio- 
licorum  popiilus  liguralur?  Vorabil\^\[,\XT  Manasset 
EpUruiiK,et  Ephraim  Manassen;  quia  ct  geiililes 
persequebantur  hxreticos  restimantes  osse  Cliristia- 
nos,  et  hssretiti,  quos  poterant  ex  genlibus,  ad  suam 
sectam  vehit  ad  religionem  converlebant ;  nirsuin- 
que  sinml  ipsi,  id  esl  gen(i)es  et  hseretici  coutra  Ju- 
dam,  id  est  contra  Ecclesiam  saevieiiant.  Sed  post- 
quam  haec  completa  suot,  nonduin  persecutiones 
qiiieverunt,  nam  sequitnr  :  «  In  omnibus  his  iion 
est  aversus  furor  ejus,  sed  adliuc  manus  ejus  extcn- 
ta.  >  Nam  de  principibus  inipiis,  qui  tunc  leges  ini- 
quas  contra  Cliristiaiios  dederunt,  subjungilur ; 

CAPUT  X. 

Vers.  {.  —  «  Vse  qui  condunt  leges  iniquas,  et 
scribentes  injuslitiara  scripsernnt!  > 

Veks.  2.  —  <  Ut  opprimerent  in  judicio  pauperes, 
et  vim  facercnt  causae  humilium  pnpiili  mei,  \\i 
essent  vidua;  prssda  eorum ,  et  pupillos  diripe- 
renl.  > 

Postquam  enim  martyres  injiisto  judicio  condem- 
naverant,  aut  peremerant,  diripiebant  bona  eorum, 
nihil  uxoribus  ac  liliis  eorum  relinquenles.  Quos 
de  die  futuri  exaniinis,  in  quo  reddelur  unicuique 
secuiidum  opus  suum,  propiielaterrerevolens,subji- 
cit  : 

Vers.  5.  —  t  Quid  facietis  in  die  visilaiionis  et 
calamitatis  de  longe  venieiitis?  » 

Nam  illa  discussio  ssepe  in  Scriptuvis  appellatur 
vhilalio  :  «  Visiiabo,  inquit,  super  orbis  niala,  et 
coiitra  impios  iniquilatem  corum  [Isa.  xiii,  11); 
quia  dies  ii;e  dics  illa,  dies  calamilatis  et  misciia; 
(Sophon.  1,  IS).  I  Quse  calamitas  de /ojijic  venire  di- 
cilui-  juxia  illud  :  «  Ecce  nonien  Domini  venil  dc 
longiiiqiio;  ardens  (urorejiis  et  gravis  ad  portandum 
{Isu.  XXX,  27).  >  De  eujus  adhuc  diei  districtione 
additur  : 

«  Ad  cujus  fugietis  auxilium,  et  ubi  derelinquetis 
gloriain  vestram,  ne  incurvemini  sub  vinculo,  et 
cum  interfectis  cadatis?  t  Neque  enim  reges  et  ty- 
ranni  tunc  auxilium  ve!  effugium  iiivenient,  sed  sub 
vinculo  perpctuai  mortis  curvabuntur  cum  caiicns, 
quos  Dominus  inlerficiet  spiritu  oris  sui,  dicens  : 
«  Ite,  nialedicti,!nigncm  aeternum  (ilJ«n/i.  xxv,  41).» 
Sequitur  : 


LIBRI  OCTO.  -  LiB.  II.  ir.O 

A  Yers.  4.  —  «  Super  omnibus  his  non  csl  averius 
fiiror  cjiis,  sed  adliuc  manus  ejus  cxtcnta.  > 

Adliuc  enim  tribulationes  manent,  adhuc  ma!a 
crcbiescunt.  Vcl  ab  impiis  noii  est  avcrsus  fiiror 
cjiis,  postquam  ens  gchennae  tradidit,  sed  r.dliuc 
manus  ejus  est  super  eos,  ut  absque  uilo  finc  vcl 
lcrmino  piiniantur.  Sequitur  : 

Vebs.  5.  —  «  Va;  Assur!  virga  furoris  nioi  et 
baculiis  ipsc  cst,  iii  inanu  eorum  indignatio  inca.  « 

Assur,  qui  coargucns  vcl  coniinrens  intcrnritntiir, 
liostis  antiqnus  est,  qui  cos  in  examine  futuri  judicii 
conviiicel  et  coarguei,  qiii  nunc  suggestionibus  cjus 
consenliunt.  Et  iste  Assur  virga  vcl  baculus  furoris 
Dci  cst;  quoniam  ipso  feriunlur  hi,  quibiis  irascitur 
Deiis.  Et  ipse  cst  in  in.Tiiii  prini  ipum  s;eruli,  i|iii  pcr 
B  eum  mala  faciiuit,  et  csi  idem  indignatio  Dei.  Nam 
quia  per  se  ipsum  Sataiias  nihil  agere  potesl,  rccie 
vir/ja  Dei  vocatur,  quem  Dominus  in  7nunu  eorttm 
quodammodo  poiiit  vel  dimiitit,  qui  per  euit!  iram 
Dei  faciunt.  Sequitur  : 

Vees.  6.  —  «  Ad  gentem  fallacem  miltam  eum,  et 
coiitra  populum  furoris  mei  mandabo  illi,  ut  aufe- 
rat  spolia,  el  diripiat  pra^dam,  et  ponat  illiim  in  con- 
culcationoin  quasi  lutiim  platearum.  > 

Vers.  7.  —  t  Ipse  autem  noii  sic  arbitrabitur,  et 
cor  ejus  non  ita  sestimabit  (85),  sed  ad  contcrcndum 
erit  cor  ejus,  et  ad  internecionem  gcntium  non  pau- 
carum.  » 

Quid  nunc  genlem  fattacem  vel  popntum  furoris 
sui  oominat  nisi  plebeni  Judaicam?  Ad  qiiam  niisit 
hunc  hoslem;  quia  relaxavil  euni  adversus  eain,  ut 
auferretab  ea  virtutum  spolia,  etpradam  animarum 
diriperet,  et  poneret  huiic  populiim  i>i  co\icutcaiio- 
nem  ut  tutum  ptaiearum,  ut  ex  lolo  lutuin  lieret  ut 
olini  in  .^gyplo,  et  ab  immundis  spiritibiis  concul- 
caretur  in  operibus  carnis  late  jacens.  ipse  auiem 
Satanas  non  sic  arbitralus  cst,  id  csl  quod  euin  Do- 
minus  ad  Judaeos  niiserit,  ct  a  caeleris  gcntibus 
prohibucrit.  Sed  ad  conterendum  multos  est  adhuc 
cor  ejus,  el  maligna  cogitatio;  quia  non  paiicas 
geiites  exstinguere  adhuc  nilitur.  Unde  sequilur  : 

Vers.  8.  —  «  Dicet  enim  ;  Nunqiiid  iion  priiicipes 
mci  simul  regcs  siint?  > 

Vebs.  9.  —  «  Nunquid  non  ul  Carcanus  (86)  sic 
D  Calano,  et  iit  Arphad  sic  Eraath?  Nunquid  non  ut 
Damascus  sic  Samaria?  > 

Vens.  dO.  —  «  Quoniodo  invcnit  manus  inca  re- 
gna  idoli,  sic  et  simulacra  eorum  de  Jerusalcm  et 
Samaria.  > 

Vers.  11.  —  «  Nunquid  non  siciil  feci  Samariae 
et  idolis  ejus,  sic  faciam  Jerusalcin  et  simulacris 

CJliS?  > 

lloc  post  aposlrtloriim  tcmpora  loquiliir  hnslis  an- 
tiquus.  Dicit  aulem  Paiiliis  :  Quia  i  noii  cst  iiobis 
colluclatio  adversus  carnem  el  sanguineni  (Ephes. 
VI,  12),  >  id  cst  .advcrsus  ullum  hominem,  «  sed 
adversus  principes  et  potestates,  adversus  mundi 


(85)  Alias:  exislimabit. 


./80)  Atias  ;  Charcamis. 


Sol 


HERVEl  nLRGlDOLRNSIS  MONACHl 


l?^ 


rcclores  tenebranim  harum  {ibul.),  >  id  est  malo-  A  terraTn,  optis   consumnaaTi,  i;urtd  dfdisii  rnilii  ut 


rum  et  infideliuni  lioniinum.  l'os  ergo  priiuipes 
suos,  id  est  malisnos  spirilus  Satan  jaclal  esse  reges, 
quia  sunt  reclores  mundi  tenebrarum  liarum. 

Ciirctinus  vero  civitas  esl  juxta  Euphi-aten,  ubi 
NabucliDdonosor  percussit  exercitum  Pliaraonis 
(Jereni.  -xlv!,  2).  Calauo  autein  iiitcrpretalur  om- 
nes  nos.  PraBsiimit  iyilui  impiobiis  lioslis,  quia  sicut 
iii  Carcanus  praevalHit  rex  Babylonis  siiperans 
multitudinein  jEgyptiorum,  iii  lypo  ejusdem  antiqui 
hostis  miiUitiidiiiem  sseculariuiii  superantis;  sic 
prifivalebit  Calaiio,  id  est  in  oninilus  nobi*. 

Arphad  dicitur  snniitus,  et  Einaib  indiynnlio.  Et 
ille  malesanus  est,  qui  jain  dicere  iiejjligit  :  «  Mise- 
rere  inei,  Domine,  qiioniain  infirmus  siim  {Psul.  vi, 


B 


faciam  (loan.  xvii,  4).  >  Al<jue  tunc  visilavit  5i<- 
per  fructum  magniftci  cordis  regis  Assnr,  qiiia  pcr 
moitem  destriixit  euni,  qui  habebal  moriis  iin- 
perium ,  id  est  diabolum.  Magnificnm  cor  ejiis 
dicitiir,  qiiia  lalia  facere  cogitat.  Fructus  cordis 
ejus  opus  est  quod  ex  hiijusmodi  cogitationilius 
procedit.  Qiii  ct  ocutorum  habet  altiludineni ,  quia 
cunctos  velui  in  inio  respicit,  dum  se  super  om- 
ncs  supcrbe  exlollil.  Vei  in  monle  Sion,  et  Jeru- 
salem,  id  est  Ecclesia  tunc  implela  erunt  cuncta 
opcra  Salvaloris,  cum  in  fiiie  swculi  coinpletus 
fuerit  omnis  electoruin  numeius,  et  opera  eorum 
consummala.  Qui  tunc  visitabit  super  fructum  rc- 
gis  Assur  ,  quia  malitiara  ejus   punieiis    pra!cipila- 


3).  >  '  In  iniilla  vero  sapieiitia,  mulla  est  indignalio      bil   eum,   cunctis    videntibus,  in   ignem  aeternuni. 


{Eccle.  1,  iS).  »  Dicil  ergo  impiidens  adversariuS, 
quia  sieiit  Arpliad,  id  est  negligeiis  quisque,  qui 
saniim  se  putat,  sic  erit  et  Emtitli,  id  esl  mens  eo- 
rum,  qui  de  irausitoriis  indignanies  ad  a;terna  fes- 
linant. 

Daniasciis  vero  vcl  snnguinem  bibens,  vel  sanijuiHis 
populum  inlorprelatur,  Samarin  autem  cuslodia  eo- 
rum.  Et  cogitat  hostis,  quia.,  siciit  sangninis  pocu- 
lura,  id  est  bomicidii  peccatum,  sic  erit  custodia 
eOTum,  id  est,  quidtiuid  illi  secuiidum  cusiodiam 
mandatorum  Dei  facore  viJeiitur,  qui  in  reatu  Lffu- 
sionis  sanguiiiis  non  tenentur. 

(  Quomodo,  iiiquit,   invenit  inanus  mea   regiia 


Sed  adhuc   anle  Uedemptoiis  advsntum,  quid  isie 
cogitaverit,  subditur  : 

Vers.  15.  —  «  Dixit  enim  :  In  fortitudine  ma- 
nus  mcK  feci,  et  in  sapientia  mea  intellesi,  ei  abs- 
tuli  terminos  populorum,  et  principes  eorum  de- 
pra;datus  sura,  et  detraxi  quasi  potens  in  subiime 
residentes.  » 

Vep.s.  1-4.  —  I  Et  invenit  quasi  nidum  mann» 
inoa  fortitiidinem  populorum,  et  sicut  colUguiitur 
ova,  qiiae  derclicta  sunt;  sic  universam  torram 
ego  congregavi ;  el  non  fuit  qui  moveret  pcn- 
nam,  et  aperirct  os,  ct  ganniret.  < 


..,..,  •      .   •      1  Vixit  liostis  antiquus  :  in  fortiludine  manus  meie 

idoli,  »  id  est  omnes  gentes  :  i.  sic  et  siinulacra  eo-  _  ^ 

rura   de  Jerusalem,  >   elc.   Jerusnlem    intelligiiniis 


Ecctesiam.  Et  plcrique  nunciipaiilur  Ecdesise  filii, 
in  qiiibiis  scimus  esse  avariliam,  «  qua;  est  idoloruiu 
servilus  (Ephes.  v,  o).  >  Iliec  sunt  simutucra  eorum 
de  Jerusatem,  id  est  eorum  de  Ecclesia.  Quid  vero 
nuiic  Saiiiuria  iiisi  impiaiii  li;ereticorum  Ecclesiain 
desigiial?  Ciijus  simutacra  sunt  omiios  iKeieticoriim 
adinventiones  ctdoclriiia;.  Pixsuiiiit  itaqiicscductor 
antiquus,  quia  sicut  gcntcs  sibi  subjecit,sic  por 
avariliam  Catholicos  siiperare  possil,  et  per  falsa 
dugmala  hsretiros.  KiirsuiiKiuo  addit  : 

«  Nuiiqiiid  noii  sicul  lcci  SamaiitC,  »  id  cst  do- 
gmatibus  ejus,  sic  fuciam  Jerusalcm,  id  est  Ec- 
clesi»,  el  simulacris  ejus,  id  est  avaiiiiae   el  adiii 


quia  nemo  sibi  resistere  valebat,  sed  onpnes 
ubiquc  vincebat,  postquam  primura  homincm  sibi 
siibjugaverat.  Nemo  quippe  eum  nisi  per  Chrisii 
graliam  snpcrat.  El  duni  primos  parentes  decipe- 
rel,  male  sapiens  fiiit ;  quia  «  serpens  callidior 
erat  cunctis  animantibus  lerrs  (Gencs.  iii ,  1).  > 
Nam  gciius  biimaiium  tallida  frauJe  seduxit. 

Qiiid  vero  terniinos  poputorum  nisi  naturalem 
legem  appcllat;  vidcaraus  hos  termiitos  •  i  Quo  I 
tibi  non  vis  fieri,  alii  iie  feceris.  Et  prout  vultis 
ut  faciant  vobis  homines,  et  vos  fwite  illis  simi- 
liter  (Ltif.  VI,  51).  » Isti  siint  terinini,  qiios  uiii- 
cuiqtic  ralio  naluralilcr  posurrat,  SeJ  eos  hostis 
anliquus  ubslutit ;  ut  per    omnes   iniquitatis    vias 


wntioiiibusejusfalsis?   Quia  sbut  b*rcticos  a  Deo  D '''"'"""""    §«""*  Passim    incederet,    e/   ;.r:.ir.>s 


separavit,  et  suai  damnationi  sociavit,  sic  et  Chri- 
Stianos  aJliuc  dcciporc  so  posse  pr«suiiiit.  Talos 
sunt  hostis  iiostri  cogilalioiics,  coiilra  qiios  opoi- 
tet  uos  soUicitc  sempcr  cogitare,  quia  iiequaqiiam 
talia  cogitaie  iiisi  cl  cx  paito  oa  noiiiiunquam 
faeeret.  Sequitur  : 

Vers.  12.  —  «  Et  erit,  ciim  impljverit  Dominus 
cuncta  opera  sna  in  moi.lo  Sioii  ot  in  Jcrusalcm, 
visitabu  supor  frui.liiin  magiiifici  cordis  rcgis 
Assur  ,  et  supcr  gluiiaiu  altiiujiiiis  ociiloriim  ejiis.  » 

Cuncta  opera  sua  Duniiuus  iii  niunte  Sion  iinpteve- 
rat,  cuin  in  loco  Calvari»  crucifixus  diceiet  : 
<  Consnminatum  est  (Joaii  xix,  5U).  >  Et  post  cav 
nam  Palri  locutus  est  :  «  Ego  te  clarificavi  supcr 


corMHi  deprwdatus  esl,  ac  residentes  in  sublimi 
arce  saiiclitatis  dotraxit,  ut  Balaain  et  Salomonem 
et  cicteros  luijiismodi. 

«  Et  maniis  cjus  inveiiit  quasi  uidura  forlitudi- 
iicm  pnpul.iiuiii ;  >  quoiiiain  aclio  ejus  reqiiiem  iii 
illis  invonnat,  (iiii  pro  dcfeiisione  idolorum  vel 
erroriim  piigiiabanl.  Ocis  aiitcm  deretictis  unirer- 
sum  terram,  id  est  omnes  habitalores  lcna!,  com- 
parat;  quia  Crcator  universas  gentes  ob  iniquiia- 
tos  eorum  dcsoriicral,  et  liostis  ad  sc  congrcga- 
vit  cas  in  unitioncm  sua;  nialitia'.  Nam  vclut 
alieiia  ova  genus  humanum  diabolus,  qiioJ  noii 
creaverat,  occiipaverat,  ct  quod  non  gcniicrat,  mcn- 
tito  patris  nomine  possidcbat,  nec  confovebat  ini- 


■T;S  COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRl  OCTO.  —  LIK.  11.  «34 

scrandara  soholc:;i,  sed  prcmebat,  ct  siib  pondere  ^^      «  Et   sublus  gloriam   cjus   aidebit,    quasi  coin- 


scrvitutis  caplivam  lenebal. 

<  Et  nou  erat  qui  moveret  pcnnam ,  et  aperi- 
ret  os,  el  ganniiet.  »  Quia  nondum  ille  venerat, 
(jui  se  similavit  gallinK,  dicens  ad  Jernsaleni  : 
1  Quoties  volui  coiigregare  lilios  tuos,  quemadmo- 
dum  gallina  congregal  pullos  suos  sub  alas,  et  no- 
luisti  ?  »  (Mattli.  xxm,  57.)  Nulla  enim  alia  avis 
nc  maler  cognoscitur  ui  gallina,  quse  sic  in  pullis 
siiis  infirmalur  ,  ut  sit  alis  submissis,  plumis  hi- 
spida,  voce  rauca,  omnibus  membris  demissa  et 
abjecia,  ut  ctiarasi  ipsi  pulli  non  sequantur,  filios 
iion  videas,  niatrem  lamen  intelligas.  Sic  ergit  pro 
iiobis  inliimatus  est  Jesus,  ut  nos  velut  ova  seu 
liiillris   foveret  et  protegerct,  ac  nutriret.   Qui  pro- 


bustio  ignis.  >  Quia  consumetiir  inlrinsecus  igne 
malitife  suae,  cum  eos,  quos  possidebat,  amiserit, 
licet  extrinsecus  glorietur,  et  se  principem  sa?culi 
jartct,  nt  cuni  tentaret  Dominum,  dicens  :  «  Tibi 
dabo  polestaiom  hanc  univtrsam,  et  gloriain  co- 
riim,  quia  mihi  tradita  suni,  et  cui  voluero,  do 
illa  ^uc.  IV,  6).  t  Vel  :  «  Subtus  gloriam  ejiis 
quasi  combuslio  ignis  ardebit;  >  quia,  qui  loiis 
gloriatiir  Sataiias,  et  angeli  ejiis  nbicunque  vcl  iii 
aere  volitent,  vel  in  terris  vel  sub  terris  va(3'f''itur, 
sivc  detineanlnr,  suarum  semper  secuni  feiuiit 
tormenta  flaraniarum  instar  febricitantis,  qui,  otsi 
in  leciis  eburneis  et  in  locis  ponaiur  apiics,  ftr- 
vorera   lamen  vel  friqus  insiti  sui  languoris  evi- 


tegeiis  more  pullorum   inlirmos    adhuc   discipulos  B  lare  iioii   polesl.  Sic  ergo  dsemones,   ctsi  in  tem- 


quasi  pennain  movit,  ct  aperuit  os,  et  ganniit, 
diceiis  persecutoribus  :  i  Ego  sum.  Si  ergo  me 
quieritis,  sinite  hos  abire  [Joan.  xviii,  15).  >  Ubi 
LvangeLsta  subjecit  :  «  Ut  impleretur  sermo  quera 
dixil  :  quia  quos  dedisti  niilii,  uou  perdidi  ex  ipsis 
queniquara  {ibid.  9).  >  Bene  ilaque  pullos  prote- 
gens  movit  pennam,  et  aperuit  os,  et  ganuiit  ve- 
lut  gallina  contra  raptoreiu ;  quia  ne  quemquam 
ex  ipsis  perderet,  solus  leneri  voluit.  Movil    ergo 


plis  colantur  auralis  et  per  aera  discurranl,  igne 
scmper  ardcnt  gehennali,  et  ex  ipsa  pcena  sua 
suiit  commonili  :  deceptis  quoque  homiiiibus  fo- 
mileni  vitiorum,  unde  et  ipsi  pereant,  invidcndo 
suggerunt. 

Vers.  17.  —  I  Et  erit  lumen  Israel  in  igiie,  et 
Sanclas  ejus  in  flamraa,  et  succendetur,  et  de- 
vorabitur  spina   et  vepres  in  die  una.  » 

Sanctus  Pater  Ambrosius  (lib.  i  De  Spiritu  sanct. 


pemiam,   fideles    suos    quasi  sub  alis    prolegens;  cap.  14)  :  «  Isaias,  inquil,  signiDcat  non  sohim  lu- 

aperuit  os,  conlradicens  antiquo  praedoiii;  ganniit,  mcn,   sed  etiam    Spiriiuni    sanctum    ignein  esse, 

quia  ipse  infirmitates   iiostras  accepit  et  aegrota-  dicens  :  Et  erit  lux  Israel  in  igne.  >  Et   addidit  : 

liones  portavit.    Sed  antequam  ille  venisset,  com-  <  Itaque  prophetat  tum    in  igne  ardeiiti,  qiiia   in 

luunis  adversarius    ea  quse  dicta   sunt  cogitans,  istis    tribus  gcneribus  propensius  niajestatem  di- 

gloriabalur.  Unde  contra   stultitiam  ejus  propheta  vinitatis  advertimus,  quoniam  ei  sanctilicare  Div- 

subjungit :  nitaiis,  et  illuminare  ignis  et  lucis  est  proprium, 

Vers.  15. —  <  Nunquid   gloriabitur  securis  con-  et  in  specie  ignis  exprimi  vel  videri  divinse  est  con- 

tra  eum,  qui  secat  in  ea?  Aui  (87)  elevabitur  serra  sueludinis.  Deus  enim  ignis  cimsumens  est,  sicut 

contra  eum,  a  quo  trahitur?  Quomodo  si  clevetur  Moyses  dixit  (iftirf.).  >Fuitergo  tumen  Israelinigiic, 


virga  contra  elevantem  se,  et  exaltelur  baculus,  qui 
utique  lignum  est.  > 

Sicut  eiiim  securis  aut  serra  sive  baculus  per 
se  liil  secare  aut  ferire  valet ;  sic  et  diabolus  per 
se  nihil  agere  potest,  sed  est  quasi  virga  vel  se- 
curis  in  manu  Dei ;  et  quod  ipse  contra  Deum  id- 
ciico  superbit,  quoiiiam  adversus  mullos  praevalet, 
tale  cst  ac  si  securis  vei  serra  sive  baculus  aiii 
virga  conlra  eum,  qui  percutit,  ex  ea  superbiat. 
Sequilur  : 

Vers.  16.  —  <  Propler  hoc  niittet  dominator 
Dominus  exercituura  in  pinguibus  ejus  tenuila- 
tem,  et  subtus  gloriam  ejus  succeiisa  ardebit  qiiasi 
combustio  ignis.  > 

fropler  hoc,  quia  contra  Deum  exaltatus  csl, 
quasi  sine  iilo  posset  aliqiiid.  Sed  qui  sunt  pin- 
gues  ejus  nisi  sacerdotes  idolorum  mundanis  di- 
viiiis  et  honoribus  redundanles,  aut  quilibct  su- 
perbi  divites  ?  In  his  ergo  piuguibus  inmittelur  te- 
nuitas;  quia  sacerdoles  idolorum  ab  omni  jam 
SKCulo  coiitemnuntur;  et  superbi  nonuunquam 
amittunt  divitias,  ut  huiniliantur  : 


quia  Spiritus  in  igneis  linguis  apparuit  {Aet.  ii,5). 

Et  Sanciux  ejus  in  flamma,  qiiia  Salvator  passio- 
nem  sustiiiuit.  Yel,  erit  in  jlamma,  quia  veniet  <  in 
flaninia  ignis  (//  Thes.  i,  8)  »  reddeie  singulis 
secundum  opera  eorum.  Ei  succendctur  iguis  Spi- 
ritus  saucti  in  cordibus  humanis ,  ei  devorabitur 
spina,  id  est  originale  peccatum.  Et  vepres,  id  esl 
viliorura  asperitates ,  in  die  uiia ,  id  esl  in  tempoie 
gratise,  vel  io  die  passionis  Chrisli.  Seqiiitiir  : 
p  Vers.  18.  —  <  Et  gloria  salf.is  ejus  et  Carmeli 
ejus  ab  aniina'  usque  ad  carnem  consumeiur,  ei 
erit  terrore  profugus.  > 

Vers.  19.  —  «  Kt  reliqui;e  ligni  sallus  cjus  pra; 
paucitate  nunierabuntur,  et  puer  scribet  eos.  • 

Quid  per  sallum  nisi  gentililAS  designalur?  Et 
quid  per  Carmelum,  qiii  dicitur  cognitio  circumci- 
sionis,  nisi  popnlus  Jnd;eoriim  carnaliter  circum- 
cisus?  Et  qiiid  est  .jloiiii  Sa;aii;u  in  hnc  saltu  vd 
carmclo  nisi  peccalum?  SeJ  hxc  gloria  consumiiiir 
ab  animaitsqucad  carnem,  quia  per  Christi  gratiam 
remiltunlur  tam  anini;«  qiiam  rarnis  peccata.  Ei 
primo  quidem  saltus,  deinde  Carmeii  gloria  consu- 


(87)  Alias  exallabiiur. 


J55  HEUVO  BUUClDOLEiNSlS  MONAClll  153 

iniiur.  (juia  goiuililas  prius  quain  Judcea,  graliam  A  «  Diliges  Dominum  Dcuin  liium  cs  loto  corde  tuc, 
pcrcepit,  sicut  scriplum  est  :  «  Donec  plenituilo  gcn- 


liuminlrarel,  ctsic  omnis  Isracl  salvusfierei  (/iom. 
51,  2ri,  26) ;  >  hoslis  vero  saluiis  humanse  in  fugam 
convei  titur. 

ReliquJw  aulom  ligni  snlius  ejus  sunt  rclifiuise 
genlilitatis,  quse  fidem  recipere  noluerunt.  Scd  jam 
prm  paiiriUite  niimorari  possunt,  quia  raro  invc- 
nilur  quis,  qui  Clirislianns  noii  sit.  Quis  vero  puer 
esl ,  scriliil  eos  ,  nisi  de  qi:o  supradiclum  cst  : 
<  Pucr  natus  cst  nobis,  et  filius  datus  est  iiohis?  > 
Scribit  enim  iii  liliro  vila!  eos  qui  crcdunt,  sicut 
loculus  cst  eis  :  «  Gaudete  el  exsultate ,  quia 
nomina  vcstra  scripta  sunl  iii  coelis  {Luc.  x,  20).  » 

VcKS.  20.  —   «    El  crit  in  die  illa,   non  adjiciel 
rcsiduum  Israel,  ct  lii,  qui  fiigcrunt  de  domo  JacoL),  " 
innili  super    eum   qui  perciitit  eos,  sed  inniielur 
super  Dominuni  Sanctum  Isracl  in  veritate.  » 

Hoc  dc  illis  dicluin  cst  Judaiis,  qui  crediderunt 
pra^dicaiitllins  apostolis.  Nam  rcsiduujn  hracl  est,  . 
de  qiio  Paulus  ait :  «  lii  lioc  lcmpore  reliquia;  se- 
cundum  eleclionem  gratiae  salvx  factae  sunt  (Rum. 
M,  5).  »  Et  illi  (uijeruut  dc  domo  Jucob,  id  cst  de 
Synagoga,  qui  laiuicm  iiiiolligcntes  liunc  esse  Cliri- 
sliim,  qiicra  crucifixerunl,  «  compuucti  suiil  c<irde, 
et  dixcruiit  ad  apostolos  :  Quid  faciemus,  viri  fra- 
ires?  >  [\ci.  11,37.)  Jam  eniin  qua;rebant  edugium. 
Nec  innisi  siint  ultia  super  eum,  qui  pcrcutiebat 
cos,  id  cst  supor  hostern  anliqiium,  qui  perseque- 


et  proxiniiim  luiim  siciit  tc  ipsum  {Mnllli.  xxii, 
57),  t  subjecit  :  i  In  l.is  duobus  mandatis  univcisa 
lcx  peiidet  ct  prophelse  {ibid.}.  >  Ha:c  esl  brevis 
coiisummatio ,  qux  justiliam  .inhientcr  inundat. 
Ilaque  prophetata  coiivorsiono  Isiaelilarum,  conso- 
lalionem  interim  subjungit.  Nam  sequitur  : 

Yf.rs.  21.  —  1  Proplcr  hoc  !ia:c  dicit  Dominus 
Deusjexercituum  :  Noli  limere,  pcpulus'meus,  babi- 
talor  Sion,  nh  Assur.  s 

Id  est,  noli  liniere  bostem  anliquuni,  tu  plebs 
llebra^a,  qua;  SaJvaioris  exspectas  advcnlum.  Se- 
quitiir  ;  <  In  \irga  perculiet  te,  el  baculuin  siium 
levahit  siipcr  le  in  ivia  .(Egypti.  >  Dum  in  Sion,  id 
est  in  fide  Dominici  advenlus,  permanseris  ,  non 
tanget  te.  5ed  si  coeperis  in  iCgyplum  ire,  id  est  in 
lenebias  iniidclilatis,  mox  in  virga  percutiet  le,  id 
cst  perscciiiionem  libi  ex  perverso  opere  ninvebit. 
Cur  aiuoni  dixeiit  :  I\'oli  limere  ab  Assur,  maiii- 
festat  sulidendo  : 

Vers.  25.  —  «  Adhuc  enim  paululiim  modicum- 
que,  et  consummabitur  indignalio  et  furor  mcii» 
super  scelus  eoriiin.  > 

Qiiia  ,  sicut  de  tempore  graline  per  Jeretniam 
dicilur  :  «  Propitius  cro  iniquitalibus  eorum,  el 
poccata  eoriim  jam  non  niemorabor  {Jerem.  xxxvi, 
5).  >  Quod  de  illis  specialiier  accipiliir,  qui  com- 
puiicti  suiit  ad  prsedicationem  Peiri,  qiiorum  maxi- 
miim  scclus   fuerat  mors  Salvatoris.   Sed  et  super 


balur  illos  et  vnhierahat  animas  eorumfscd"  inuisi      i,oc  scelus  eorum   consummala  est  indignalio  ejus 


siint  super  fuiidamenlum,  qiiod  est  Chrislus,  per 
severantes  in  doctrina  apostolorura.  Potest  hoc 
etiam  de  illis  intelligi  qui,  prjedicaiile  Elia  credituri 
siiiit.  Nam  «  c;ecilas  ex  parle  conliiigit  in  Israol, 
donec  plouiludo  gentium  intraret  et  sic  omnis  Isiael 
salvus  lieiel  {Rom.  xi,  15).  >  Sed  sive  de  illis  qui 
lempore  apostolonim  credideriint,  sive  de  illis  qui 
iii  (ine  credituri  siint  accipialur,  evidens  esl  quod 
suhdilur  : 

Yiins.  21.  —  «  In  veritatc  reliqiiiae  converlcnuir, 
rcliquiu!,  iiujuam,  Jacob  ad  Deum  forlcm.  > 

Veks.  22.  —  <  Si  enim  fucril  populus  luiis  Is- 
rael  quasi  arena  inaris ,  reliquia;  convcrlenlur  0.1 
co.  > 


qiiia  et  ht»e-peccatum  dimisit  illis.  Scquilur  : 

Vers.  26.  —  «  Et  suscilabit  siiper  eum  Dnmiuus 
excrcitiium  flagolluni  juxta  plagain  Madian  iu  pelra 
Oreb,  et  virgam  suam  supcr  niarc,  el  lovabit  cam  in 
via  iCgypli.  > 

De  plaga  Madian  in  petra  Oreb,  qu«  suh  Gcdconi 
facla  est,  non  est  necesse  uunc  dicere.  Quomodo 
aiitem  super  niare  Vominns  virgam  sunm  levaveril 
agnoscitiir,  ubi  loculus  est  Moysi  :  «  Eleva  virgam 
luam,  et  oxiendc  manum  tuam  super  mare,  eldivide 
illud,  ut  giadianlur  lilii  Israel  in  niodio  niari  per 
siccum.  Ego  aulem  induraho  cor  iEgypiiorum,  ut 
pcrseqiiaiiliir  vos,  et  ghnificabor  in  Pharaono,  ot  in 
omni  cxeicilu  ejus  (Exod.    xiv,  10).    »    Et  ilom  : 


Etquia  in  Chiislo  perfecfam  secuti  siint  juslitiam,  p  <  E.xteilde  manum  tuam  super  mare,  Bt  revcrlautur 

aqua;  ad  .'Egyptios  siiper  curriis  et  cquiios  coruin 
{ibid.  xxvi).  >  Iilare  autcm  baptismum  signifieal; 
virga  crucem  Domini  veldoctriiiam  cjus;  submersio 
.^gypliorum  abolitioneiu  pcccaiorum. 

<  Et  levabii  eum  in  via  .A^gxpli.  >  Sicut  olim 
quando  Moyses  ivit  in  vEgypliim  «  portans  virgam 
Dei  in  iiianu  sua  {Exod.  iv,  20);  >  sic  etiam  Chri- 
stus  per  aposiolos  vonit  ad  genles,  cui  caniiur : 
«  Virga  direclionis  virga  regui  tui  {Psal.  xi.iv,  7).  > 
Vel  quia'diabolus  virgam  suam  ei  baculum  levat  ad- 
versum  nos  in  via  J^^gypti  situl  olim,  ul  virluti'S 
feriat,  Christus  econtrario  bonigiiam  exieiidit  vir- 
gam  disciplina  iii  via  /Egypti,  ut  v,lia  corrigat.  Se^ 
quilur  : 


qui  in  lege  noii  potcrant  justificari,  pulchre  suiijiin- 
gitur  :  <  Coiisuinin:itio  abbreviata  iiiuiidahit  ju^ti- 
liam.  >  —  «  Oninis  euiin  lox,  sicut  Paulus  ail,  in 
uiio  scrmoiio  iinplctiir  :  Diligos  |)roximuni  luum 
siciit  te  ipsum  {Ciilat.  iv,  14).  >  Sequitur  : 

Vers.  25.  —  «  Cousummationem  enim  et  abbre- 
viationoin  Dominus  Dcus  cxorcituum  faoiet  iii  inedio 
oninis  lerra!.  > 

Dominus,  cum  pcr  se  ipsum  doccret  infterra  Ju- 
dseoruin,  quicstmfrfiuiniU/iii)«rs(c£err(E,  fecitfonsum- 
maiionem  et  abhrcviationcm,  dicens  :  <  Omnia  quae- 
ciinque  vullis  iit  faciaiit  vubis  lioiniiies  bona,  ita 
et  vos  facite  illis  :  hax  ost  cuim  les  et  prophclic 
{Matih.   VII,   12).    >   Rursumqiifl  cfim    dixisset_: 


137  COMMEiXT.  IN  ISAUM 

Yers.  27.  —  <  Et  erit  in  die  illa  :  Auferelur  oiius 
ejus  de  liumero  tuo,  et  jugum  ejus  de  collo  tuo,  et 
coniputrescel  jugum  a  facie  olei.  » 

Onus  eljugum  ejus  a  collo  nientis  nostrae  Dorai- 
nus  abstulit,  quia  nos  ah  iila  dxinoniacse  tyrannidis 
servitute ,  qua  graviter  depnmebamur,  liberavit, 
dicens  :  «  Venite  ad  me  oinnes,  qui  laboratis  et  oner 
rati  estis,  et  ego  reticiam  vos.  Toliite  jugum  meuro 
super  vos,  et  discite  a  me  quia  raitis  suni  et  hu- 
mllis  corde,  et  invenietis  requiein  auimabus  vestris. 
Jugura  enim  meum  suave  est,  et  onus  meum  leve 
(Malih.  XI,  28-50).  »  Nam  coiitra  juguiu  asperum 
inimici  posuit  in  nobis  jugum  suave,  ct  conlra  onus 
grave  dedit  nobis  onus  leve. 

«  Et  computrescet,  inquit,  jugum  a  facie  olei.  » 
Sub  jugo  quippe,  ut  dictum  est,  tenebamur  dfemo 
niacse  servitutis.  Sed  uncti  sunius  oleo  Spiriliis 
sancli.  Et  quia  nos  un.iit  gratia  libertatis,  dremo- 
niacae  damnationis  jugum  computruit,  Pauio  atte- 
stante,  qui  ait :  Ubi  Spiritus  Domini,  ibi  liberlas 
{II  Cor.  III,  17).  »  Sequitur  : 

Vers.  28.  —  <  Veniet  in  Aiath,  transibit  in  Ma- 
gron,  apiid  Machmas  commendabit  vasa  sua.  » 

''ers.  29.  —  <  Transierunt  cursim,  Gabea  (88) 
seoes  nostra  •  obstupuit  Rama ,  Gabaath  Saulis 
fugit.  > 

Vers.  50.  —  <  Hinni  voce  tua  filia  Gallin,  attende 
Laisa,  paupercula  Anathoth.  » 

VetiS.  Si.  — •  <  Migravit  medeniena,  habitatores 
Gabim  confortamini.  » 

Vers.  52.  —  <  Adbuc  dies  est  ut  in  ISobe  stetur, 
agitabit  maiium  suam  super  montem  filiae  Sion, 
coUem  Jerusalem.  » 

Aiath  dicitur  condetnnatio,  Magron  gutlur.  Yeniet 
igitur  in  Aiaih,  id  est  iii  condemnationem,  quia 
<  Princeps  mundi  hujus  judicatus  est  {Joan.  xvi, 
11).  »  Transibit  in  ilagron,  id  est  iii  guttur,  id  est 
quia  damnato  ejus  dominio  cullores  idolorum  jam 
non  audeutes  errorem  publice  prsedicare,  docebunt 
occulte  superstitiones  suas.  Machmas  auteni  vile 
lri/)u(um  interpretatur.  Vasa  vero  Satan»;  suiit  ho- 
mines  reprobi,  de  quibus  ait  Apostolus,  quia  <  Deus 
sustinuit  in  multa  patientia  vasa  irae  apta  in  inter- 
itiim  {Bom.  ix,  22).  » 

Commendal  ergo  vasa  sua  apud  viie  Iributum, 
quia  seniper  iniqui  manent  in  tributo  flagitiossB 
actionis,  quod  ei  reddere  non  desistunt.  Sed  tanien 
eadem  vasa  ejus  prDP.cipiia  irnnsierunl  cunim,  quo- 
niain  reliquias  inridclium  cursus  vitEe  temporalis  per 
morlem  cilius  abstulit.  Quibus  ablatis  Gabea,  id  est 
foUos  facti  sunt  sedes  nostra,  illi  scilicet  coUes,  de 
quibus  ait  Jacob:  <  Donec  veuiret  desiderium  col- 
lium  seternorum  {Gen.  xmx,  26),  >  id  cst  prophe- 
tarum  ct  apostolorum.  Iii  sede  vero  auctoritas  nia- 
gisterii  (lesignatur.  CoUes  igitur  sedes  noslra  sunt, 
quia  doctrinam  aposiolorum  et  prophetarum  sancla 
Ecclesia  cum   auctoritate  praedicat.  Sed  quia  post 

(88)  Alias,  Gaba. 


LiBRI  OCTO.  —  LIB    «. 


158 


A  persecutionem  genliliiim  persccutio  facta  e»t  lurro- 
ticorum,  recte  subjungitur : 

Obstupuit  Rama,  id  est  Ecclesia  saiictoruin,  qua». 
dicit :  I  Nostra  conversalio  in  coelis  est  {PhiUp.  iii, 
20).  t  Rania  quippe  dicitur  Ecclesia.  Et  Dominus 
h.-ereticorum  ac  sequacium  Antichrisli  persecutio- 
nem  praenuntians  ait :  <  Exsurgent  pseudochristi, 
et  pseudoproplietae,  et  dabunt  signa  et  porienta  ad 
seducendos,  si  fieri  potest,  etiam  electos  {Marc.  xiii, 
22).  Propter  hxc  obstupuisse  dicitur  Rama,  id  est 
Ecclesia,  et  propter  impiam  eoruin  doctriiiam.  Post 
h«c  exspectanius  Israelitarum  conversioucm.  Unde 
sequitur : 

<  Gabaath  Saulis  fugit.  »  Gabaath  nanique  cnUit 
patiuf/is  dicitur ;  Saul  vero  expelilus.  El  quis  f»l 
expetitus  nisi  Redempior  humani  generis,  qnein 
exiietebaiit  prophetse,  dicentes  :  <  Ostende  nolils , 
Domine,  misericordiam  luain,  et  saluJare  tuum  da 
nobis?  »  {Psal.  lxxxiv,  7.)  Qui  et  filius  David  est  d,- 
cente  Matthaeo:  <  Liber  gcnerationis  Jesu  Cliristi 
filii  David  {Matth.  i,  1), »  etc.  Caeieros  autem  Ju- 
daeos,  qui  fuerunt  tempore  David,  fiatres  ejus  acci- 
pimus,  id  esl  palruos  Domini,  quorum  filii  patiufr- 
lcsejussunt,  id  est  nepotes  David.  Omnes  vero  dc. 
genere  David  post  eversionem  Jerusalem  pcrimi 
jussit  Domitianus,  ut  soli  patrueles  Domini  rem.n- 
nerenl  peremptis  ejus  fralribus,  id  est  fiiiis  David. 
Caesa  igiiur  Judaeorum  prosapia,  quae  descendit  a 
frati'ibus  David,  id  est  ab  anliquis  Patribus,  coltn 

Q  pairueUs  Saulis,  id  est  Christi  vocaiur.  Itaque  Ca  ■ 
baalh  Saulis  fugit,  dum  populus  Israel  Christo  pro- 
pinquus  fugiens  ab  ira  ventura  fidem  recipit.  Ubt 
congrue  subditur  : 

<  Hiiiiii  voce  tua  filia  Gallin,  »  id  esl  filia  trans- 
migranlium.  Tunc  enira  adventu  Eliae  roborata 
hinniet,  id  est  jubilabit  et  praedicabit  exsulians  Ec- 
clesia,  qux  tribulationibus  pressa  moerens  siluerat. 
Hinniet  auteni  non  voce  praedicatorum  Antichristi, 
non  infidelium  Judajorum,  non  haereticorum,  non 
gentiliuni,  sed  voce  dulci,  voce  doraestica,  voce 
propria.  Gallin  vero,  id  est  transmigrantes,  sunt  illi 
qui  radicem  cordis  in  amorem  saeculi  hujus  non 
fixerunt,  sed  ad  coslestia  feslinant,  dicenles  :  <  Non 
enim  habemus  hic  manentem  civitatem,  sed  fulu- 

D  ram  iiiquirimus  {Hebr.  xiii,  ii).  »  Quorum  /5/ia  ex 
Ecclesia  ex  prajdicatione  eorum  et  iraitatione  gene- 
lata.  Ad  cujus  consolalionem  subjungitur  de  exter- 
rainatione  Antichristi. 

<  Attende  Laisa,  paupercula  Anathotli,  niigravit 
medemena,  »  Quod  interpretatum  sic  dicilur  :  Alten- 
dc  leonem,  paupercuta  obediens;  migravit  a  saltu 
ejus,  atleiide  leonem,  considera  Christum,  quia  mo- 
riens  migravit  a  saltu  ejus,  id  est  a  gcnlibns,  in 
quibus  regnans  saeviebat  ut  leo  in  saltu,  o  pauper- 
cula  obedierts,  id  est  bumilis  Ecclcsia  Christo  ser 
viens. 

Deinde   eos  alloquitur,  qui  in  ultiino  fine  secuIi 


PiTnoL.  CLXXXI. 


i5S  l!KK\EI  BIJRCinOLEXSlS  MONAC»!  140 

liiiiiis  posi  morlCM)  Anliclirisli  peRiiilenliam  agciif.  A  cecidil,  qiiia  Cliristus  jara   muiidi  gWiara  stiant, 
0,  iiiqiiit,  lialiii:iiorcs  CnWii,  id  csi  fos.saruin,  qui  iii      ei  elaios  liuuiiliavit,  Sequitur : 


pfoiiindis  nialilix  lalibulis  liucusque  niaiisistis,  con- 
{«riamim  ci  pugiiaic  conlra  Saian.  Adlivc  enini  diei 
est,  iil  csi-aliquaiiluhim  vitx  liiijus  spatioluin  super- 
«■£1,  ti(  fn  A'ote  tuiui,  id  cst  conlra  latratum  sugge- 
sliouiim  diaboli  slcliir.  jlVoiie  qnippe  /airaiBS  dici- 
lur.  Nam  post  niorteiu  Aniiclirisli  supererunt  qua- 
(Iragilila  qiiiuquu  dics,  sicul  cx  libro  Danielis  coUi- 
giiiir,  ct  tunc  ad  pcsnitciitia;  remedia  muUi  confu- 
giciuqHos  Aniiclirislus  scdtixerat.  El  qiiia  in  Jeni- 
salcin  ct  in  locis  illisprajripue  sabviet  Aiiticliristus, 
idcirco  forsilan  subditur: 

(  Ajfitabit  nianum  siiam  super  montem  filise  Sion, 
collem  Jerusalein.  »    Polest   et  de  tenlaiione,  qua 


CAPUT  XI. 

Vers.  1.  —  «  Et  egredietur  virga  de  radice  Jesse, 
et  llos  de  radice  ejus  ascendet.  > 

Jesse  patriarcba  regalis  faraili?e  fuil.  Radix  Jesst 
fainilla  regalis.  Virga  Maria,  jlos  Marise  Christus, 
qui  boiiuni  odorem  fidei  loto  sparsurus  orbe  virgi- 
nali  ex  ulero  germinavit,  sicul  ipse  dixil:  i  Ego  llos 
campi,  et  lilium  coiivallium  (Caiif.ii,  1).  i  Flos  odo- 
rem  suum  et  succisus  reservat,  et  contrilus  accu- 
miilat,  nec  avulsus  amitiit.  lla  et  Dominus  Jesus  in 
illo  patibulo  crucis  nec  contritus  emarcuit,  nec 
avulsus  evanuit,  et  illa  lanceae  punctione  succisus, 
sacro  speciosior  fusi  cruoris  colore   vernavit,  mori 


cuncios  imiHilit  hosiis  anliquus,  intelligi.  Quid  enim  B  .^^^  ^^^^j^^^  ^^  ^^^^^^^  ^^^^^^^  ^.^^  ^^^^^  ^^^^ 


pcr  iimritim  ejus  nisi  tentatio  designatur?  Manum 
«rgo  suam  snper  montem  et  super  collem  agilat,  q>iia 
fidcles  univers^  et  Diajores  et  minores  tentationibus 
\cxat.  Sequiiur  : 

\cns.  35.  —  «  Ecce  dominator  Dominus  exeifl- 
tuum  confringet  lagunculam  in  lerrore,  et  excelsi 
«tatura  succidcntur,  el  sublimes  bumiliabunlur.  > 

Ykrs.  54.  —  «  Ei  subvertentur  condensa  salliis 
fcrro,  et  Libanus  cum  exeelsis  cadet. » 

Confringet  Dominus  in  terrore  tagunculam,  sicut 
olim  in  pra;lio  Gedeoiiis  factum  est  {Judic.  vii,  20). 
lu  lagena  quippe  fragilitas  corporis  (iguratur.  Con- 
fiegit  ergo  Dominus  in  tenore  tagunculam ;  quia, 
luoriente  Christo,  «  tenebrae  factse  euul,  et  velum 
l«m(ili  scissum  est,  et  terra  mota  est,  et  petreescissa: 
sunt,  et  monumenta  aperta  sunt,  et  multa  cqrpora 
sanctorum  ,  qui  dormierant  surrexeruiit  (Maiih. 
xxvii,  45-52).  I  Centurio  autem,  et  qui  cum  eo 
erant  cusiodientes  Jesum  viso  terrse  motu,  el  his, 
quae  liebant,  timucrunl  valde  dicentes  :  «  Vere  Dei 
Filius  erai  iste  (ibid.  54).  »  Sic  in  terrore  conlracta 
est  iaguncula  Dominici  corporis. 

Et  post  ha;c  excelsi  stalura,  id  est  principes  Ju- 
dxoriiia  alii  succisi  sunt  a  Homaiiis,  id  est  perera- 
pli,  el  alii  humiiiati,  id  est  in  capiiviiatem  ducti. 
Gondensa  saltus  subvcrsa  sunt  ferro,  quia  Jeriisalcm 
dcsirucla  est ;  ei  Libanus  cum  excelsis  cecidit,  quia 
lemplum  esi  incensum,  et  sacerdotes  ejus  superbi 
dpjecti. 

\'el  excclsos  statura  reges  et  principes  saeculi  sive 
iiMOslibel  in  sublimilate  constitutos,  aut  cerle  su- 
perbos  possumus  accipere,  quosChrislus  Evangelio 
corusfame  vel  pcr  moiiem  succidit,  vel  per  poeai- 
icnilam  huiuiliavit.  <  Et  subveitentur,  inquit,  con- 
dcnsa  sallusferro.  > — t  Janiciiim  securisad  radicem 
prboruiii  posita  esl.  Omiiis  eigo  arbor  non  faciens 
fructum  boiium  excidetiir  et  in  igiiem  miitcluv 
(Malth.  ;ii,  10).  i  Libanus  eiiim  quid  est  nisi  niun- 
d:iiia  gloria  ?  Lihanus  enini  candidalio  dicilur,  el 
qui  digiiilalcm  sxculi  coi:sequuntur,  cundidali  sunt 
exlriiisecus  pi  ornati.  Hic  ergo  LibartUS  cum  excelsis 


lans.  Yirga  etiam  caro  Domini  potest  forsitan  acci- 
pi,  qu%  de  radice  terrena  ad  superna  se  subrigens 
odoriferos  sacrse  religionis  fructus  circumtulit  mun- 
do,  myslerio  divinae  revelationis  gratiam  coelestibus 
altaribus  superfundens.  Potest  et  ipse  Christus  et 
virga  et  flos  intelligi.  Virga  ei,  qui  suppliciis  ple- 
clilur  ;  virga  ei,  qui  indigel  increpatione  ;  virga  ei, 
qui  necesse  habel,  ut  arguatur.  Flos  vero  ci,  qui 
jam  eruditus  est ;  flos  ei,  qui  valet  a  flore  incipere, 
et  ad  perfectum  fruclum  provebi.  Sequitur  : 

Vers.  2.  —  «  Et  requiescet  super    eum    Spiritus 
Domini,  spirilus  sapieiitise  et  intelligentia;,  spirilus 
consilii  et  furtiludinis  ,  spiritus    scieutix  ct  pie- 
C  tatis.  I 

Vers.  5.  —  t  Et  replebil  eum  spirilus  timoris  Do- 
mini.  > 

Ideo  super  Clirisium  tanla  dona  Spiritus  prsedi- 
cantur,  quia  in  eo  non  ad  mensuram  Spiritus  san- 
ctus  habilai  (89-90)  sicut  in  nobis.sed  toia  inest  ple- 
niludo  divinitatis,  et  graliarum.  Qui  quoniam  de 
coelis  ad  nos  descendit,  descendendo  poiios  istos 
gradus  prophela  super  eum  numerat,  id  est  sa- 
pienliain,  intelleclum,consilium,fortitudinem,scien- 
tiam,  pietaiem,  limorem.  Nam  cum  scriptum  sit : 
«  Initium  sapientise  limor  Domini  (Psal.  cx,  9),  > 
constal,  quod  a  timore  ad  sapieniiam  ascenditur, 
non  a  sapieiiiia  ad  tiraorem  reditur,  quia  pcrfeciain 
D  habet  sapientia  cbaritatem,  et  <  perfecta  charilas 
foras  mitlil  timorem  (/  Joan.  iv,  18).  >  Propheta 
ergo  quia  de  coelestibus  aJ  iraa  loquebatiir,  coepi» 
inagis  a  sapieiitia,  el  descendil  ad  limorcm.  SeJ 
nos,  qui  a  tcrrenis  ad  ccelestia  lendimus,  ascenden- 
do  numeramus,  ut  a  tiraore  ad  sapienliam  perve- 
niainus.  Iu  inente  enim  nostra  primus  ascensionis 
gradus  est  tinior  Domini,  secundus  pietas,  ter 
tius  scienlia,  qiiartiis  forlitudo,  quiiitus  cor.silium, 
sexius  inleliccius,  scptimus  sapientia.  Est  cnim 
(imor  Domirti  \a  menle.  Sed  qualis  esl  isie  timor, 
si  cuin  eo  pietas  iioii  cst  ?  Qui  enim  proiimo  mise- 
reri  iiescil,  qui  compali  ejus  iribulatiouibus  dissi- 


(89-90)  Cod.  C,  coliahUat. 


141  COMMENT.  Itf  I5AUM 

oiulal,  hujiss  timor  ante  Dei  oculos  nullu^  est,  quiu 
iion  sublcvatur  ad  pietatcm. 

Sed  ssepe  pietas  per  inordinatam  misericordiam 
errare  solct,  si  peccata,  quae  feriri  gehennse  ignibus 
possunt,  discipiinae  verbere  non  corrigit.  Ut  ergo 
veia  et  ordinata  sit  piclas,  ad  graduni  est  alium  sut)- 
levanda,  id  est  ad  scientiam,  ut  scial  vel  quid  per 
severilalen!  puniat,  vei  quid  ex  raiscricordia  di- 
miitat.  Sed  quid  si  sciat,  quiil  agere  det)eat,  virlu- 
tem  vero  agendi  non  babeai?  Scientia  ergo  nosira 
crescat  ad  forlitudinem,  ut,  cum  videt,  quid  agen- 
dum  sit,  hocagere  per  inentis  fortitudinem  possll. 
Sed  saepe  fortiludo  si  improvida  fuerit,  et  minus 
contra  vitia  tircumspccia,  ipsa  sui  praesumptione  iii 
casuni  ruit.  Ascendat  ergo  ad  consilium,  ut  prsevi- 
dendo.pra;niuniat  orane  quod  agere  fortiter  potest. 
Sed  esse  corsilinm  iion  potfst,  si  intellectus  deest; 
quia,  quinon  intelligil  nialura  quod  agentem  gravat, 
quoraodo  poiest  boiium  solidare  quod  adjuvat?  Ita- 
que  ascendamus  a  consilio  ad  intellecium.  Sed  quid 
si  intellectus  magno  quidem  acumine  vigilet,  et  mo- 
derari  se  nesciat  per  maturiiatem?  Ab  iniellectu 
ergo  ascendatur  ad  sapieniiam,  ul  hi)c,  quod  acule 
inielleclusinvenit,  sapientia  mature  disponat.  Itaque 
per  tinioreni  surgimus  ad  pietatem,  per  pietatem  ad 
scieiitiam  ducimur,  per  scientiam  ad  foriiiudinem 
roboiainur,  per  fortitudinem  ad  consilium  tendi- 
mus,  per  consiiium  ad  intellectum  proficimus,  per 
inlellectum  in  sapieniiam  maturescimus.  Sed  ut 
hanc  ascendere  scalam  valeremus,  ipse  Creator  ad 
nus  Msque  descendere  dignatus  est,  et  ad  nos  ean» 
afferre ,  ac  in  se  itrso  ostendere.  Et  de  caeteris 
quidera  gradihus  perspicuum  est.  Sed  de  timore 
Dei  fortasse  quis  ambigit,  an  ia  eo  fueiii.  Sed 
abs^iue  dubio  replcvit  eum  spiritui  limoris  Domini, 
quid,  ut  superbum  honiinem  redimeret,  coiitra  su- 
perbiam  nostram  raentem  hnmilem  assumpsit,  in 
qw^  timuit  Deam.  Sed  iste,  qui  talis  in  primo  ad- 
■vrntu  apparuit,  ut  nos  ad  imitalionem  suam  infor- 
Diaret,  quid  in  secundo  facturus  sit,  audiamus. 
Requitur  :  «  Non  secundum  visionem  oculorum  ju- 
dicabit,  neque  secundiim  auditum  uurium  ar- 
guet.  I 

Ve5s.  i.  —  <  Sed  judicabit  in  justitia  paupe- 
res,  et  arguet  in  xquitate  pro  mansuetis  lenae.  > 

Qui  conscientiarum  testis  est,  non  juxla  visum 
exteriorem  vel  audiium  judicabit  ul  saeculi  judiccs, 
qui  corda  non  agnoscunt  et  testibus  indigent,  sed 
secundum  intenlionera  cordium  judicabil  opera. 
Paupeies  vero  sunt,  de  quibus  ait  :  «  Deaii  pauperes 
{Mattli.  V,  3).  I  Quos  iii  justitia  judicabit,  quia  per 
justiim  judicium  eos  liberabit,  et  pro  mansuetis 
terrce  arguet  eos,  qui  afflixerant  illos.  Sequitur  : 

«  Et  percutiet  terrain  virga  oris  sui,  et  spiriiu  la- 
biorum  suorum  interficiet  impium.  >  Terra  est 
peccatoruro  quisqtie ,  quia  post  transgressionem 
diclum  est  homini  :  i  Terra  es,  et  in  terram  ibis 
I.Gen.  111,  19).  ,  Yirga  oris  Domini  scnlenlia  judi- 
ciaUs  esl.  <  Perculiet  ergo  lerrara  vlrga  oris  sui,  i 


LlisRl  OCTO.  —  LIB.  IL  iit 

A  quando  dicet  peccatoribus  :  i  Discediie  a  me,  male- 
dicti,  in  ignem  seternura  (Matlh.  ixv,  il).  >  — «  El 
spiritu  labiorum  suorum  interliciet  impium,  >  id  nst 
Antichristum,  sicut  Paulus  ait :  «  Quera  Dominus 
Jesus  interficiet  spiritu  oris  sui  (//  Tliess.  ii,  8).  > 
Et  uolandum  quia  his  verbis  evidenter  declaralur 
Spiritus  sanctus  coaelernus  Filio,  et  sic  ei  eo  pn^- 
cedere,  ut  semper  in  eo  maneat;  quia  spiritus  labio- 
rum  ejusest,  et  spiritus  oris  ejus.  Deinde  primuot 
ejus  adventum  propheta  respiciens  subjungit  : 

Vers.  5.  —  «  Et  erit  justitia  cingulum  lumborum 
ejus,  et  fides  cinctorium  renura  ejus.  > 

In  luinbisesse  luxuria  solet  hominibus  alils;  lilc 
aiilem  solus  contra  vitiorum  nostrorum  ianguores 
sanltatem  in  se  ipso  virtutuni,  quara  nobis  infun- 
B  deret,  attulit.  Et  ideo  recte  dicitur  jusiitia  cin^u/um 
lumborum  ^us  ,  quia  ibi  maxime,  jusiitia  circum- 
datus  est,  ubi  caeteri  bomincs  juslitiam  magis  amitte- 
re  solent,  et  ad  peecatum  solvi.  Quod  si  mysteriura 
Incamationis  ejus  in  lumbis  del>et  acclpi,  et  justi- 
tiam,  qua  cingitur,  nostram  oportet  inlelligi,  justitia 
nostra  cinya/um  est  lumbgrum  ejus,  dura  Deo  pro 
nobis  incarnato  bonis  operibus  Inhaeremus.  In  reni- 
bus  designari  potest  idem  Incarnationis  mysterium. 
Fides  ergo  noslra  einctorium  renum  [ejus  est,  dum 
firmisstnse  «rediraus  veritateni  Inearnationis  illius. 
Quem  quia  secuta  est  Ecclesia,   recte  subjiciiur  ; 

Vebs.  6.  — <  Habitabitlupus  cum  agno,  et  pardus 
cum  haedo  accubabit;  vitulus  et  leo  et  ovis  simul 
^  morabuntur,  et  puer  parvulus  niinabit  eos.  » 

Vers.  7.  —  <  Vitulus  et  ursus  paeceiitur  slmul, 
requiescent  catuli  eorum,  et  leo  quasi  bos  paleas 
comedel.  > 

<  Nos,  iuquit  beatus  Gregorius  (lib.  ii  in  Ezecli. 
homil.  i),  qui  religioso  habitu  induti  videmur,  ex 
diversa  mundi  qualiiale  convenlmus.  atqiie  ex  dissi- 
milibus  iniquitatibus  in  Sanctae  Ecclesiae  concordia 
congregati  sumus,  uijam  pateuter  faclum  esse  vi- 
deatur,  quod  de  Sanctae  Ecclesiae  promissione  di- 
citur  :  <  Habltabil  lupus  cum  agno,  >  etc.  Nam  pcr 
sanctae  cliaritatis  viscera  lupus  cuni  agiio  habltat, 
quia  ii,  qui  In  ssculo  raptores  fuerant,  cum  man- 
suetis  ac  mitibus  in  pace  quiescunt.  Et  pardus  cum 
haedo  accubat,  quia  is,  qui  peccatorum  suorum  ma- 

D  culls  varius  fuit,  cum  eo  qui  se  despiclt,  ei  pocca- 
torein  fatelur,  hamlliari  consentlt. 

<  Yituluset  leo,  etovis  simul  morabuntur,  quia  et 
is,  qui  per  contrltum  cor  ad  quotidiaDum  se  Deo 
sacrificium  praeparai;  ot  alius  qui  tanquam  leo  ex 
crudelltate  saeviebat  :  et  alter,  qui  velut  ovis  in  in- 
nocentiaesuaesimplicltate  perdurat,  in  caulis  sanclie 
Ecclesiae  convenerunt.  » 

<  Et  puer  parvulus  minabit  eos.  >  Quis  est  isto 
puer  parvulus,  nisi  de  quo  scrlptum  est  :  «  Puer 
natus  est  iiobis,  filius  datus  est  nobis?  >  Qui  siraul 
habilauies  minat;  quia,  ne  in  terrenis  rebus  corda 
nostra  inhaereairt,  hsc  per  inlernura  desiderium 
quoiidie  inflammat.  Et  hoc  ipsum  ejus  minare  est, 
ad    siimnium  araorcm  inccssaoter  accendere,   n«, 


<43 


nERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACH! 


U4 


ciim   nos  ^icissim  diligimus,  menie   in  hoc  cxsilio  A  cuslodiani  agiiur,  et  tamen   intcr    aciionem,  qu.-e 


rernanearaus,  ne  quics  liujus  vitse  sic  placeat,  ut  ad 
oblivionem  patrise  perducat ;  ne  deleciata  mens  pro- 
speris  torpeat,  dum  Domini  flagella  sui  perlimescit, 
sed  nobis  omne,  quod  iios  in  sseculo  delectabat, 
aniarescat,  et  iliud  incendium  insurgat  in  animo, 
quod  nos  semper  ad  coeleste  desiderium  inquiete 
[f.  in  quiete],  exciiet,  alque,  ut  iia  dicam,  delccla- 
bililer  mordeat,  suaviterque  cruciet,  hilariter  con- 
tristet.  Puer  ergo  nos  parvulus  minat;  quia  is  qui 
paulo  minus  quam  angeli  minoraius  est,  per  chari- 
latem,  quam  nobis  iribuil,  iios  in  iioc  niiindo  men- 
tem  figere  non  perniiiit. 

•  Vilulus  el  ursiis   pasccntur   simul ,  >  quia  is  , 
qui  Deo  sacrilicium,  et  ille  qui  ssevus  et  horridus 


bona  ostendilur,  cor  ad  appetenda  sublimia  non 
elevatur.  Quid  ilaque  iitiliiatis  agit,  qiii  in  se  miiu- 
diliam  viliE  cuslodit,  si  pcr  inlentionem  inrimain  iii 
ore  leonis  bujus  inveniendum  se  in  terra  derelin- 
quit?  Sequitur ; 

Vers.  8.  —  c  Et  delectabilur  infans  ab  ubere  sii- 
per  foraniine  aspidis,  et  in  caverna  reguli,  qui  abla- 
ctatus  fueril,  manum  suam  mittet.  i 

Vers.9. —  iNonnocebil  [F«/3.,nocebunl],et  non 
occident  in  universo  monte  sancio  meo. » 

Quem  nunc  infantem  ab  ubere,  vel  eum,  ^ui  abla- 
clntus  fuerit,  nisi  Dominum  appcllal?  Quid  aulem 
foratnine  aspidis  vel  cavernis  reijuli  iiisi  corda  signa- 
vit  iuiquorum?  Quia  bostis  antiquus  dum  totum  so 


fuerat,  eadem  doctriua;  sanclae  pabula  percipiunl.  B  in  eoruni  consensu  conlulil,  quasi  in  foiamine  pro- 


(  Et  catiili  eorum,  »  id  est  iUi,  qui  de  iiiiilatio.ne 
ipsorum  nati  fuei  ini,  jam  iu  eodem  ovili  requiescunt 
simul.  Sed  dum  hajc  de  electis  propheta  loquerctur, 
cernens  vilam  peccantium  ab  antiquo  el  insaliabili 
hoste  devorari,  ait  : 

«  Et  leo  qiiasi  bos  comedet  paleas.  »  Quid  enim 
palearum  nomine  nisi  carnaliura  vita  designatur? 
Sed  cur  iste  teo,  id  est  diabolus  in  comessatione 
palearum  non  equo  sed  bovi  comparetur,  agno- 
Rcimus,  si  utrisque  animalibus,  qiise  sil  nulrimen- 
torum  distantia,  perpesdamus.  Equi  namque  fenum 
quodlibet  sordidum  comedunt;  aquam  vero  non 
nisi  mundam  bibunt.  Boves  autem  quamlibetaquam 
sordidam  bibunt,  sed  feno  vel  paleis'noii  iiisi  mun- 
do  vescunlur.  Quid  est  ergo,  quod  bovi,  qui  mundo 
pabulo  vescitur,  leo  islecoraparalur  nisi  hoc  quod 
de  isto  hoste  aniiqno  per  prophetam  alium  dicitur  : 
«  Esca  ejus  electa?  >  (Babac.  i,  16.)  Neque  enim 
eos  se  rapere  gaudet,  quos  pravis  ac  sordidi.s  actio- 
nibus  implicalus  in  imis  secum  respicit  voluntarie 
jacere.  Paleai  ergo  comedere  sicut  bos  appetit,  quia 
SHggestiouis  suse  dente  conlerere  mundam  spiritua- 
lium  vilam  quaerit. 

Sod  quomodo  leo  isie  sicnt  bos  paleas  comedens 
vitam  spiritualium  consumeredicitur,  si,  ut  supra 
diclum  est,  palearum  nomine  vita  carnalium  signa- 
lur?  Esca  quippe  ejus  electa  jam  non  erit,  si  paleas 
comedens  carnales  rapit.  Sed  nonnulli  hominum  et 


prio  coluber  tortuosus  sinus  aslutix  suaj  colliger.do 
glomeravit.  Quem  et  asjitdis  appellal  noiuine  occulle 
saevientem,  et  reguli  aperte  ferienlem.  Manum  ergo 
suum  Dominus  in  foramine  reguli  alque  aspidis  mi- 
sit,  quando  iniquorum  corda  divina  potentia  lenuit, 
et  comprchensum  exinde  reguliim  vel  aspidem,  id 
esL  captivum  diabolum  tra.tit,  ut  in  munle  sanclo 
ejus,  quod  est  Ecclesia,  eleclis  fldelibus  non  noceret 
ipse  vel  angeli  ejus. 

Tunc  vero  primum  delectatus  est  infans  ab  nfrer; 
super  foratnine  aspidis,  quando  jacens  adhuc  in  cv- 
nabulis  orieniales  magos  ad  se  convertil.  Cur  auleni 
de  cavernissuis  serpensejectussit,  osteudii  propheia 
subdendo : 

I  Quia  repleia  est  terra  scientia  Dominisicut  aqii» 
maris  operienlcs. »  Jam  enim  Evangeliiim  quasi  pe- 
lagus  lotum  orbem  implcvit,  jam  universum  mun- 
dum  scieiilia  verilatis  quasi  diluvium  quoddam  ope- 
Ttiit,  et  omnia  falsitalis  dogmata  submersit.  Et  quo- 
modo  aquce  maris  opeiiunl  profunda  niaris,  id  est 
terram,  quae  operta  est  fluctibus;  sic  omnis  (eira 
compteta  est  scientia  Dcmini.  Et  bene  sacra  scientia 
raari  comparalur,  quia  navibus  mare  transimus, 
cuin  ad  desideratas  terras  tendimus.  Nobis  autem 
quid  est  in  dcsiderio  nisi  illa  terra,  de  qua  scripliiin 
esl:<Port!0  mea  in  terraviventium?  >{Psat.  cxli,  G.) 
LigDO  autem,  ut  dixi,  evehilur,  qui  mare  transit. 
Nobis  ergo,  qui  ad  patriam  tendimus,  scientia  divi- 


apnd  Deum  paiea  sunt,  el  .'spud  homines  sanctitatis  j)  n«e  praedicaiionis  niare  est,  qua;  crucem  annunliat. 


nomine  censeutur,  cum  et  ante  oculos  bumanos 
•■iliiul  ostendit  vita,  et  ante  divina  judicia  aliud  in- 
tendit  conscientia.  Nunc  enim  sermo  de  iiscsi,  qui 
licto  corde  religiosam  conversalionem  inler  vere 
religiosos  ducunt.  Hi  itaque  apud  humana  judicia 
elecli  sunt,  sed  apud  subtile  Dei  examen  paleae. 
Quia  ergo  nonnnUi  mundam  quidem  vitani  per  stu- 
dium  ducunt,  sed  ex  illa  inlus  placere  non  appetunt, 
lecte  et  esca  ejus  electa  dicitur,  et  tamen  paleas 
sicut  bos  comedere  leo  iste  perhibetur.  Quasi  enim 
ante  os  ejus  munda  palea  in  terra  atque  in  inflmis 
jacet,  cum  et  vita  quasi  inuocens  per  maiiJatorum 


quia  nos  ad  terram  viventium  ligno  portat.  Sequiiur: 
Vers.  iO.  — «  In  die  illa  radix  Jesse,  quae  (91)  stat 
in  signum  populorum,  ipsitm  gentes  deprecabiintur, 
et  erit  scpulcrum  ejus  gloriosara.  > 

Quomodo  radix  Jesse,  id  est  Cliristus  (ilius  DaviJ 
stet  in  signum  poptttorum,  ipsutnque  genles  dcpre- 
cenlur,  ipse  exponit,  dicens  :  «  Sicui  Moyses  exalia- 
vit  serpentera  in  deserlo;iia  cialtiiri  oportet  Filium 
hominis,  ut  omiiis,  qui  credit  in  ipso,  non  pereat, 
sed  habeat  vitam  xternam  (Joan.  iii,  li). »  Siciit 
enim  illi,  qui  fuerant  percussi  a  serpentibus,  cum 
aspicereut  £iieum  serpeutem,quempro  signoMoyses 


(9i)  AUas,  cmi. 


U5  COMME.NT.  IN  ISAIAM 

exaltaveral,  a  lemporaii  morte  liberabantur  et  salu- 
teni  recupar.al)ant  (Num.  xxi,  9);  ila  omnes,  quibus 
maligni  spiritus  vuliiera  peccalorum  inflixerunt ;  si 
Christura  in  criice  exaltatum  Odeliter  aspexerint,  ac 
deprecati  fuerint,  a  periculo  mortis  ajternse  liberan- 
tiir  et  vitam  sempilernara  consequuntur.  Sic  enim 
radix  Jesse  stal  in  signum  populorum  exaltatus  iu 
cruce,  ut  jpsum  deprcMn^uroranes,  et  per  eum  salvi 
fiant.  Unde  el  per  omnes  basilicas  imago  sacra  sta- 
tula  est  repnesentans  cura  in  cruce  suspensura, 
Sepuicrum  vero  ejus  yloriosum  est,  quia  prailer  illam 
reverentiam,  quam  ob  illius  sepulturam  et  resurre- 
clionera  habet,  locus  ille  coruscans  miraculis  gloriie 
Eiise  causa  ad  se  omnem  contrabit  mundum. 
Sequitur : 

Vers.  H.  —  «  Et  erit  in  die  ilia  :  Adjiciet  [Yulg. 
aJjiciatJ  Ooniinus  secundo  maniim  suam  ad  possi- 
dendura  rcsiduura  populi  sui,  quod  relinquetur  ab 
Assyriis  ,  et  ab  j€gypto ,  et  a  Phetros ,  ct  ab  ^thio- 
pia,  ct  ab  if)Iam,  et  a  Sennaar,  et  ab  Ematli,  et  ab 
iiisulis  maris.  > 

Post  Judaioruin  vocationem ,  quse  ^irperius  do- 
scripta  est,  cum  diceretur :  <  Habitabit  iupus  cum 
agno, »  etc.  «  adjicieiDominus  secundomanum  suam 
ad  possidendum  residiium  populi  sui ,  i  sicut  ipse 
ail  :  I  Alias  oves  habeo,  quie  non  siint  cx  hoc  ovili, 
et  illas  oportet  me  adducere,  et  vocem  meam  au- 
dicnt,  et  fiet  unum  ovile  et  unus  pastor  (Joan.  x, 
16).  >  Quod  residuum  populi  ejus  retinquitur  abAssy- 
riis,  quia  maligni  spiritus  gentilitalem,  quam  posse- 
derant,  amittent.  Assyrii  namque  convincentes  inter- 
pretantur  :  et  sicul  frequenter  diximus,  et  jugi  me- 
moiia  semper  retinendum  est,  idcirco  dsemones  vo- 
cantur  Assyrii,  quia  illos  iniquitatisconvincent  ante 
tribunal  judicis,  qui  nunc  eis  persuadentibus  ini- 
qiiitatem  faciunt. 

jEgyptus  vero  tenebrx  dicitur,  Phetros  dissolvens, 
jCtliiopia  co/ijo,  i-GIam  opposiii  vel  abjecii,  Seimaar 
fetoreorum,  Emath  indi(jnatio,  insula  autera  sic  ap- 
pL'IIatur,  eo  quod  in  saio,  id  esi  in  mari  sil  posita. 
r.cntilitas  vero  veniens  ad  Christum  relinquetur  ab 
Mgypio,  id  e.st  a  tenebris  infidelitatis  et  ignorankiae, 
ei  a  Plietros,  id  est  a  dissolvente  negligentia  vel  pi- 
gritia,  et  acedia,  et  ab  Mthiopia,  id  est  a  caligine 
errorum,  et  ab  JElam,  id  esl  ab  immundis  spiriti- 
bus,  qui  a  consortio  beatorum  abjecli  sunt  angeio- 
rnm,  et  se  inter  nos  et  coelum  opponere  nituntur, 
iie  illud  ascendamus,  omnibusque  bonis  actibus 
nostris  oppositi  sunt  et  conirarii;  et  a  Sennaar,  id 
est  A  fetore  pristinjc  conversalionis,  quem  de  se 
tparserat;  el  ab  Ematli,  id  est  ab  indignatione  Dei, 
qua;  super  eam  manserat;  et  ab  instilis  maris,  id  est 
a  remotis  mundi  excessibus  procul  in  niari  positiii 
vel  adversis  gentibus,  ut  gentes  per  insulas  accipia- 
mus.  Sequitur : 

Vers.  12. —  «  Et  levabit  signum  in  nationes,  et 
congregabit  profugos  Israel,  et  dispersos  Juda  colli- 
gei  a  quatiior  plagis  terrse.  « 

Siyuum  crucis  levabil   Dominus  ad  gentcs,  ct  a 


LIBHI  OCTO.  —  LIB.  II. 


ilC 


A  quatuor  orbis  partibus  in  Ecclesia  Catholica  cott- 
gregabit  omnes  electos,  qui  dispersi  fuerant  ubiquc 
exsules  a  paradiso,  et  tuuc  fugient  ab  ira  ventura. 
Quid  autein  Isruel  designat,  qui  interpretatur  videns 
Deum,  nisi  fidem,  qua  nunc  vidctui'  Deiis?  Juda 
vero  dicitur  confessio.  Et  bene  Israe!  et  Jiida,  id 
est  fides  ct  confessio  fit  ad  salutem.  Potest  elevatio 
signi  atque  dispersorum  congiegalio  et  ad  dlem  ju- 
dicii  forsitan  referri,  quia  « tunc  apparebit  sigiium 
Filii  horainis  in  coelo,  et  mittet  angelos  suos  cum 
luba  et  voce  raagna,  et  congregabunt  electos  cjus  a 
quatuor  ventis,  a  summis  coelorum  usque  ad  termi- 
nos  eorum  (Matth,  xxiv,  30).»  Sequiiur: 

Vehs.  13. —  «Et  auferetur  zelus  Ephraim,  el 
hostes  Juda  peribunt.  > 

El  quid  per  Judam  nisi  Ecclesia  Christum  confl- 
tens?  Quid  per  Ephtaim  nisi  perfidus  Judxurum 
populus  exprimitur?  El  in  primis  quidem  magnura 
contra  iios  zeJum  populus  Judaoorum  exercuit,  sed 
succedenle  tempore  zelus  eorum,  quo  nostros  per- 
sequebantur,  tepuit.  Hostet  quoque  Juda,  id  cst  ad- 
versarii  catholica'  confessionis  jara  de  muudo  perie- 
runt,  et  adhuc  magis  peribunt.  Sequitur: 

<  Ephraira  non  xmulabitur  Judara,  et  Judas  iion 

pugnabit   contra  Ephraim.>  Iia  nunc  inler  nos  et 

Judsos  videtur  agi,  quia  nec  ipsi   nos  aeniulantur, 

ut  servitutis  supe  ohservationi  nos  subjicerc  conei.- 

lur,  nec  nos  frequenlibus  disputationibus  cum  eis 

pugnamus,  quia  cor  eorum  obcacalum  cerniraus, 

et  obduiatiim.  Sequitur  : 
C 

Vers.  14. —  i  Et  volabunt  in  humeros  Philisthiim 

per  mare,  simul  prsedabunl  filios  orientis.  Idumsea 

et  Moab  praeceptum  manus  eorum,  et  filii  Ainmon 

obedientes  eruiit.  > 

Pliilistliiim  interpretantur  eadenles  potione.  Casus 

vero  nonnimquam  iii  bona  parleponitur.  Yideo  enim 

Saulum  bene  cecidisse,  ut  iterum  surgens  diceret : 

<  Vivo  autem  jani  nou  ego,  vivit  vero  .in  me  Chri- 

sius  (Oalat.   ii,  20).  >   Est   autem    quaedam    polio 

ainara  quidem,  sed  salutifera,  qiise  talibus  propi- 

n.iri  solet.  Unde  Dorainus  ;  <  Potestis,  inquit,  bibere 

calicem,  quem  ego  bibiturus  sum?  >(Matlh.  xx,  21.) 

Hac  enim  potione  cadunt,  cura  raartyrio  corpus  eo- 

rum  in  mortera  proster-nitiir,  Quid   igitur  hoc  loco 

^  Philisthiim,  id  est  cadentes  potione  nisi  vel.martyres 

aceipere  deberaus,  vel  quoslibet  in  casu  et  ereciione 

SaulosimiIes?PhiIisihiiin  itaquedoctoressanctoshic 

accipimus.Volant  ergo  populi  in  humeros  Phitislhiim 

cumadfidem  certatiuicuirentessanctisdoctoribusse 

portandoscommiltunt.Et  volant  pcrmare,  id  est  per 

fiuclus  sseculi.  Mare  enira  fluctivagos  tumultus,  fu- 

roresqueliujus  mundi  desigiiat,  uhi  iwmines  improhi 

quasi  pisces  avidissimi  se  ■invicem  persequuntur,  et 

devoraul.  Et  inter  haec  disciimina  voiant  ad  Chri- 

stuni,  et  in  humeros  sanclorum  portandi  iusiliunt, 

qui  portum  salutis  invenire  eupiunl. 

Quos  auiem  filios  orienlis  niincupal  nisi  coe,  qui, 

sccuudum  quod  ex  Adam  orli  sunt,  ita  perraancr(iL 

soleut,  neque   circumcisioueni,  neqne  baptismum 


m 


HERVEl  BURGIDOLENSIS  MO>ACIiI 


148 


tonsecuti?  Sed  et  istos  prwdabunlur  ei  diabolo  toi-  A  tiae  operationem  et  Spintus  sui   yirtutem  gtultam 


lunt  prsedicatores  sancli,  et  ad  Cliristum  dueunl. 
QuiJ  vero  per  Idumaiara,  quae  est  Esau  regio,  cl 
interpretalur  terrena  vel  rubea,  nisi  qui  primiiiva 
sua  perdidit,  tcrrenus  Judseorum  populus  sanguine 
Christi  cruentatus?  Qui  et  per  Moab,  et  Ammon 
designalur.  Quia  sicut  filise  Lot  inebriaverunt  eum, 
ut  cum  ei  dormientes  conciperent  {Gen.  xix,  55); 
sic  domus  Israel,  et  domus  Juda  spirilalem  legis 
sensum  soporaverunt,  ut  carnales  gignerent  illios. 
Unde  Moab  dicitur  ex  patre,  quia  ex  carnali  intel- 
ligenlia  legis  bic  populus  est  genitus  quasi  ex  patre 
ebrio  ac  dormiente.  Ammou  quoque  filius  poptdi  mei 
interprelatur,  quia  de  aniiquo  populo  Dei  nati  sunt 
lii,  quos  intideles  videmus,  JuJxi. 


fecii  sapientiam  hujus  mundi.  Et  percussil  eumdera 
mundanse  doctrinse  fluvium  in  sepiem  rivis,  in  qui- 
bus  erat  coHtrarius  seplem  donis  Spiritus  sancti. 
Quo  percussa,  tiansierunt  per  eum  calceali,  quia 
praedicatoribus  ibi  via  patuit,  quibus  dicitur  :  <  Et 
calceatipedesinpraeparationeEvangeliipacis  (Ephei. 
VI,  16).  >  Calceatos  enim  evangelistas  hicaccipirous, 
id  est  divini  verbi  rainistros.  Calceaii  ergo  transie- 
runt  per  fiuvium,  quia  praedicalionis  ibi  viaro  inve- 
nerunt,  doctrinse  saecularis  fluenla  copiosius  ema- 
nare  solebaiit.  Deinde  baptisrai  sacraraentum  evi- 
denli  prsenuntiatur  oraculo,  cum  subditur  : 

Vers.  16.  — <  Et  erit  via  residuo  populo  meo,  qui 
relinquetur  ab  Assyriis  sicut  fiiit  Israeli  ia  die  illa. 


^  Itaque  Idumwa  el  Moab  prcecept\im  est  manus,  id  B  qua  ascendit  de  terra  ^gypti.  » 

est  operationes  eorum,  qiiia  justum  est  apostolis, 

ut  salulem  populi  hujus  operarentur  praedicando. 

Vel  hic  popuius  percepit  prxceptum  manus  eorum, 

id  est  exemplum  aclionis  apostolorum,  quia  facie- 

bant  oiqnia,  qu»  praecepturi  erant.  Et  /S/ii  Ammon, 

id  est  illi,  qui  nascentur  ex  hoc  perfido  Judaeorum 

populo,  obedientes  erunt  praedicalioni  Eliae. 

Nolandum  vero*quia  propbeta  yaro  servat  ordi- 
iiein,  Nam  et  paulo  superius  de  passione  Salvaloris 
loculus,  de  Nalivilate  subjicit  oraculum,  dicens  : 
<  Egredietur  virga  de  radice  Jesse,  »  etc;  ac  dein- 
ceps  nuiic  gentium  vocationem,  minc  Judseorum 
bucusque  muliifarie  vaticinalus  est  variato  nonnuii- 
quam  ordine.  Et  ita  fere  semper  in  libris  Prophela- 
ruro  agitur,  ut,  quod  orjine  primum  est,  saepe  sit 
in  narratione  poslremum  vel  raediuin.  Sequitur  : 

Vers.  15.  — <  Etdesolabit  linguam  raaris  iEgypti, 
et  levabit  nianum  «luam  super  flunien  in  forlitudine 
spiritus  sui  :  et  percutiet  eum  in  septem  rivis,  ila 
ut  Iranseant  per  eum  calceati.  > 

Liugua  maris  est  scientia  doctrina;  sxcularis. 
Beiie  autera  mare  iEgyptium  dicitur,  quia  peccati 
obscuritate  fuscatur.  Linguam  ergo  niaiiii  ^gypti, 
Dominus  desolat,  id  est  externiinat,  quia  hujus 
n)i.ndi  falsam  sapientiain  per  carnem  se  ostendendo 
destruxit.  Ubi  est  euim  nunc  academicorum  error, 
qui  cerie  conantur  astruere  certum  nil  esse,  qui  im- 
pudenti  fronte  asserlionibus  suis  lidem  ab  audilori- 
bus  exigunt,  cum  vera  esse  nulla  testantnr?  Lbi 
mathemalicorum  supersiitio,  qui,  dum  signorura 
cursus  suspiciunt,  vilas  bominum  in  siderum  rao- 
raenta  svspendunt,  qnorum  aperte  doctrinam  saepe 
geminorum  naliviias  dissipat,  qui,  ciim  uno  eodem- 
que  raomento  horae  prodeant,  iion  uua  conversatio- 
iiis  qualitate  perdurant?  Ubi  lot  praedicamenta  falsi- 
latis,  quae  enuraerare  longuin  iiimis  esl? 

Desolavit  ergo  Dominus  linguam  maris  jSggpti, 
quia  apparens  iu  caine  omnia  errorum  prsdica- 
mcnta  damnavit.  Ejus  quippe  veritate  cognita  illae 
falsitatis  doctrinae  lacucrunt.  Unde  et  super  /lumen 
praefatae  maris  linguae  manum  suam  levare  dicitur 
{tl  fertitudine  sui  Spirittu,  quia  per  evangelicx  gra- 


Sicut  enim  populus  Israel  ad  promissam  baeredi- 
tatem  per  roare  Rubrum  transiit;  ita  nunc  populus 
acquisitionis  ad  coeleslia  regna  per  sacramentura 
bapiismi  traiisit.  Vel  sicut  Israel  per  raedium  raaris, 
ila  populus  fideliura  per  diversuin  fluraen  doctriuae 
saecularis  incedit.  Unde  et  subditur  • 

CAPUT  XIL 

Vers.  1.  —  <  Et  dices  in  illa  die  :  Confltebor  libr, 
Doniiiie,  quoniam  iralus  es  mibi,  conversus  est  fu- 
ror  tuus,  et  consolatus  es  me.  » 

Vers.  2.  —  <  Ecce  Deus  salvator  meus,  fiduciali- , 
ter  again,  et  non  limebo,  quia  fortitudo  mea,  et  laus 
r  raea  Dorainus,  et  facius  est  mihi  iii  salulera.  » 

Nara,  sicut  olim  Hebraeorum  populus  de  jEgypto 
ascendens  posl  raaris  Rubri  traiisitum  cecinit  car- 
men  Domino,  sic  nunc  percussa  lingua  maris  /Egy- 
pti,  et  fluraine  illius  arefacto  atque  conciso  Cbri- 
slianorum  populus  Deura  gloriiicat,  dicens  :  <  Con- 
fitebor  tibi,  Domine,  »  etc.  Confitelur  enim  et  gra- 
lias  agit  Deo  populus  fldeliuro,  eo  quod  linguam 
maris  ^gypti  desolaverit,  et  fluviura  ejus  percusse- 
rit.  Nam  sustinuit  iram  Dei,  dum  adliuc  idein  fluvius 
manaret,  impediens  viam  ejus,  sed  siccato  flumine 
furor  Doraini  conversus  est  in  roisericordiam,  et  fa- 
luulos  suos  consotatus  est. 

Vel  coiifessio  peccalorum  fortassis  intelligi  po- 
test.  Quid  enim  confitetur  iste  populus  nisi  quia 
"  <  conversaii  suraus  in  desideriis  carnis  nostrae  fa- 
cientes  desidetium  carnis  nostrae  el  cogitatiouura?  » 
(Ep/ies.  u,  5.)  Quidest,  quodail  -.Iratuses  mihi,  nisi 
quia  <  eramus  natura  filii  irae  siciit  et  csetcri?  » 
(ibid.)  Sed  <  conversus  furor  tuus  est ,  inquit,  et 
consolatus  cs  me,  i  quia  <  Deus,  qiii  ■dives  est  in 
roisericordia,  propter  nimiara  cbaritatem  suam,  qua 
dilexit  nos,  cum  esserous  mortui  pcccatis,  convivi- 
ficavit  nos  Christo  (ibid.).  » 

Dcinde  :  <  Ecce,  iuquit,  Dcus  Salvaior  meus.  »  — 
<  Iratus  olim  Doiiiiuus  conlra  israel  Iradidit  eos  in 
nianiis  Cusankasathaim  regis  Mesopolamiae,  servie- 
runt  i|ii«iqaeei  orto  annis.  Et  ciainaverunt  ad  Dnmi- 
nuin,  qiii  suscitavit  eis  Salvalorein,  et  liberavil  eos. 


N9 


COMMENr.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  M. 


iSO 


Oihoniel  Tidelicet  fllium  Cenez  (92)  fratrem  Caleb  A  enira    muntlas    teinplura  ,   quo    veiiiat    inrocatus. 


minorem.  Rursus  addiderunt  lilii  Israel  faeere  ma- 
lum  in  conspeclu  Domini,  qui  conforlavit  adversus 
eos  Eglon  regem  Moab,  servierunlque  ei  decem  et 
octo  annis.  Et  postea  clamaverunt  ad  Domiuum  : 
Qui  suscilavit  eis  Salvatorem  vocabulo  Aholh  (Judic. 
III,  8  et  seqq.).  »  Multosque  salvatores  aiios  anli- 
quitus  habuisse  legitur  populus  Israel,  ut  liberaren- 
tur  per  eos  a  calamitatibus  suis.  Al)  illa  vero  capti- 
vitate,  qua  nnn  boslis  antiquus  tenebat,  eripl  non 
valebaraus,  nisi  nos  eripere  venirel  ipse  Deus.  Unde 
nunc  bene  fidelium  populns  ab  ea  per  euin  solulus 
exsuUat,  dicens  :  t  Ecce  D^us  Salvator  nieus.  »  Non 
enim  propheia,  non  patriarcha»  non  angelus,  non 
archangelus ,  sed  Dei  Lnigenitus  salvator  nobis 
datus  est. 

Et  quia  per  Apostolum  nobis  dicitur  :  <  Non  ac- 
cepistis  spiritura  servilutis  iterum  in  tiraore,  sed 
accepistis  Spiritura  adoptionis  fiiiorum,  in  quo  cla- 
mamus  :  Abba  pater  {liom.ym,  \a};  i  —  t  fiducia- 
liter,  inquit,  agam,  et  non  timebo.  »  Abstulit  enim 
Salvator  a  nobis  timorem  serviiulis  antiqua,  et  de- 
dit  gratiam  novae  libertatis,  ut  bonum  quod  agimus, 
non  ex  timore  faciamus,  sed  ex  cbarilate. 

I  Quia  fortitudo  mea  et  .laus  (93)  mea  Dominus, 
ut  dicara  :  «  Omnia  possum  in  eo,  qui  me  confortat 
{Philip.  IV,  13).  >  £t :  <  In  Domiiio  laudabitur  anima 
mea  {Psai.  xxxiii,  3).  »  Ille  enim  fortitudinem  suarn 
esse  Dorainum  non  sestimat,  qui  se  per  sc  ipsum 
aliquid  boni  facere  posse  pulat ;  et  Dominura  habere 
laudem  uegUgit,  qui  de  bonis,  quae  operatur  huma- 
nas  laudes  requirit.  <  Et  factus  est  mihi  in  salutem.  > 
Non  quia  ipse  aliquid  ccepit  esse,  quod  non  erat, 
sed  quia  ego  salutem  in  eo,  quam  aversus  non  ha- 
bueram,  coepi  habere  conversus.  Sequitur  : 

Vebs.  3.  —  <  Haurietis  aquas  io  gaudio  de  fonti- 
bus  Salvatoris.  > 

Fontes  Sahatoris  corda  apostolorum  Domini  Jesu 
sunt,  de  quibus  lluenta  veritatis  eraanaiit.  Ad  eo- 
Tum  quippe  docirinam  sitientes  pergimus,  et  veri- 
tate  plenas  cordium  noslrorum,  lagunculas  reporta  - 
mus.  El  bene  antea  fluvius  linguie  maris  percutitur, 
ac  deinde  fontes  Salvatoris  aperiuntur;  quia,  prius 
doctrina  saecularis  conleninitur,  et  tunc  aposlolica 
praedicatio  sitienter  bibitur.  Sequitur  : 

Vers.  i.  —  <  El  dicetis  iu  illa  die  :  Confitemini 
Domino  elinvocate  nomen  ejus  :  notas  facite  in  po- 
pulis  ailinventiones  ejus,  memcnlole  quoniaiu  excel- 
Eum  est  nomeu  ejus.  » 

Vers.  S.  —  <  Cantate  Doraino,  quoniam  magni- 
fice  fecit  :  annuntiate  hoc  in  universa  terra.  » 

<  Confitemiui,  inquit,  Domino,  et  invocate  no- 
men  ejus(Psa/.  civ,  i).  >  Noli  antequam  confitearis, 
invocare.  Coufitere,  et  invoca.  Illum  enim,  quein  in- 
vocas,  in  te  vocas.  Quid  est  enim  invocare  nisi  in  lc 
ipsum  vocare?  Si  invocatur  a  te,  id  est  si  vocatur 
in  te  a  te,  ad  quem  accedit?  Ad  superbum  non 
accedit.    Confitere    ergo    el    invoca.    ConUieiido 

(92)  Cod.  G.  Enex. 


<  Notas  facite  adinveiitioiies  ejus,  >  subaudi,  qui- 
bus  antiqui  hostis  fefellit  astutias.  Cum  enim  dia- 
bolus  in  illa  nos  parentis  prirai  radice  supplantatos 
sub  captivitate  soa  tencret,  ainittere  nos  juste  nequi- 
bat,  nisi*delereturculpa,quaenisi  pcrsacrificium  de- 
leri  non  poterat.  Sed  per  quod  sacrificium  ?  Nequa 
enim  justum  erat,  ul  pro  homine  bruioruin  anima- 
lium  victimae  caederentur.  Homo  namque  pro  homini- 
bus  offerridebuit,utpro  rationabilipeccaiiterationa- 
bilis  bostia  mactaretur.  Sed  homo  sine  peccato  inveniri 
non  poterat,  qui  ex  peccati  commistione  descende- 
ret,  et  oblata  pro  nobis  hostia,  quando  nos  a  peccato 
mundare  potuisset,  si  et  ipsa  hostia  peccati  contagio 
non  careret.  Inquinata  quippe  inquinatos  ijiundare 

B  non  posset.  Proiiide  venit  propter  nos  in  uterum 
virginis  Dei  Filius;  ibi  pro  nobis  factus  est  homo  : 
gumpta  est  ab  illa  natura,  non  ciilpa,  fecit  pro  nobis 
sacriQcium  corpussuum,  exhibuitpro  peccatoribus 
viciimam  sine  peccato,  quse  et  humanitate  mori,  et 
justitia  niundare  potuisset.  Namque  quia  per  femi- 
nam  mors  iu  mundum  introierat,  congrua  dispeuT 
satione  fecit  Salvator,  ut  et  vita  rediret  per  fenii- 
nam,  atque  salutem  nostram  in  ligno  crucis  consti- 
tuit,  ul,  unde  mors  oriebatur,  inde  vita  resurgeret, 
et  hostis,  qui  in  ligno  prajvaricationis  vincebat,  in 
ligno  redemptionis  vinceretur.  Narn  unde  accepit 
exterius  potestatem  Dominicse  carnis  occidendae  , 
inde  interior  potestas  ejus,  qua  iios  tenebat,  occisa 

„  est.  Ipse  eiiira  interius  victus  esl,  dum  quasi  vicii 
exterius,  et  qui  nos  jure  debitores  mortis  tenuit, 
jure  in  nobis  jus  raortis  amisit,  quia  per  satellites 
suos  ejus  carnem  perimendam  appetiit,  in  quo  nil 
ex  culpae  debito  invenit.  Has  itaque  et  hujuscemodl 
adinveniiones  Salvatoris  praecipitur  fidelibns,  ulnotas 
faciant  in  omnibus  populis.  Post  quas  et  apte  subdi- 
tur  : 

<  Mementote  quoniam  excelsum  est  nomen  ejus,> 
quia  <  Deus  illura  exakavit,  et  donavit  illi  nomen, 
quod  est  super  omne  nomen  {Philip.  ii,  9).  »  F.l  qula 
lunc  ejus  triumphos  sancti  pr«dicatores  in  toto  orbe 
decantaverunt,  pulchre  subjunctum  est  :  <  Cantate 
Domino,  quoniam  magnifice  fecit  »  Doniinus  Jesus 
morteni  destrueiis  et  hostera  religans  atque  homi- 

j)  nem  liberans,  etde  morte  resurgens,  qui,  licet  hu- 
raanitale  in  coelum  ascenderit,  divinitate  tameii  hic 
semper  nobiscum  manet.  Uude  et  sequilur : 

Vers.  6.  —  <  Exsulta  et  lauda,  habitalio  Sion, 
quia  magnusin  medio  tui  Sanctus  Israel.  > 

Nam  habitatio  Sion  babitatio  est  Ecclesiae  in  prae- 
senti  sieculo,  quae  jubetur  exsuliare  et  taudes  decan- 
tare,  quia  Sanclus  Israel,  id  est  Chrislus  magnus  est 
in  medio  ejus.  Nam,  ut  dictum  est,  carne  quidem 
ascendit  in  cwlum,  et  sedei  ad  dexteram  Palris,  sed 
tamen  et  hic  est.  Non  enim  recessit  praesentia  maje- 
statis.  Nam  secundum  majestatem,  secundum  pio- 
videntiam,  secundnm  ineffabilem  et  invisibilem  gra- 
tiam  implelur,  quod  ab  eo  dictum  est  :  <  Ecce  ego, 

(93)  Ced.  Cruc,  ^«ia  f«rs  mta  ct  laus^  eit. 


m 


HERVEI  BURGIDOLE^SIS  MONACMI 


dS'2 


voblscum  «am  omnibus  diebus  usque  ad  consumraa-  A  geie.  Ira  vero  ejus  nunc  ea  dicilur,  i,ua  domaiur 


lionem  ssculi  {Matlli.  xxviii,  20).  >  Per  fldem  quo- 
que  tenemus  hiceum,  per  evangelistarum  etaposto- 
liirura  doctrinara,  per  crucis  signaculum,  per  bapti- 
gmi  sacramentum,  per  altaris  cibuni  et  potum.  Per 
L«c  igiiur  omnia  Sancius  Israel  est  in  medio  Eccle- 
six  tnagniftcus  ct  gloriosus,  omnesque  suo  spiritali 
gaudio  replet,  et  ad  laudandum  accendit. 
CAPIJT  XIII. 

Ver3.  i.  —  <  Onus  Babyloois,  quod  vidit  Isaias 
filius  Aroos.  > 

Nimc  novo  rursus  genere  prophetare  inchoat.  De- 
cem  quippe  describit  onera  illos  deprimentia,  qui 
per  observantiam  decera  praeceptorum  leve  onus 
Clirisli  respuunt  ferre,  seu  respuerunt.  Nam,  sicut 
r.liai  JEgyplus  percussa  est  decem  plagis  contra  sa- 
lutem,  quam  per  decem  mandala  Dei  accepturus  erat 
populus  Israel,  ita  uum:  qui  suave  Cbristi  jugum 
portare  uolunt,  quod  cos  sublevet,  describuntur  gra- 
vari  decem  oneribus.  De  cujusmodi  fasciculis,  et 
Apostolus  ait  :  i  Uiiusquisque  onus  suura  porta- 
bit  (Gal.  VI,  5).  I  Et  inter  lisec  onera  primum  poni- 
iiir  oniis  Babylonis,  quia  principale  est,  et  ejus  an- 
geli,  qui  priinus  peccavit,  aliorumque  nialurum  prin- 
cipum  damnalionem  et  poenara  habet  (94).  Babylon 
quippe,  qute  confnsio  interpretatur,  civitas  illa  raa- 
gna  iniquorum  cst,  contraria  nostrae  Jerusalera,  cu- 
jus  cives  sunt  omiies  aposlatae  angeli,  et  tiniversi 
homines  reprobi,  cujus  onus  propheta  loqui  incipiena 
ait : 

Vers.  2.  —  •  Super  montera  caligosum  (95)  le- 
vale  signiim,  eialtate  vocem,  levate  manum,  et  in- 
grediantur  povtas  duces.  > 

Dicit  autem  bealus  Gregorius  (lib.  xxxiii  Moral. 
c.  I),  quia  per  montem  angelus  apostata  designa- 
tur,  sicut  sub  regis  Babylonis  specie  de  antiquo  ho- 
ste  praedicatoribus  dicitur  :  i  Super  raontem  caligo- 
3um  levate  signum.  «  —  «  Prsedicalores  quippe  san- 
cli  super  montem  caligosum  signura  elevant,  quando 
contra  Satan»  superbiam,  qui  sDepe  sub  nebuiis  si- 
mulationis  absconditur,  virtutera  crucis  exaltant.  > 
Qui  et  votem  praHlicationis  atque  manum  bonse  ope- 
rationis  exatlare  contra  eum  jubentur,  ut  et  dictis  et 
actibus  eum  impugnent.  Portas   quoque  Babylonis 


hostis  antiquus,  et  de  manu  ejus  peccator  eripilur. 
U  iide  et  in  Psalmo  de  hac  ira  dictura  est : «  Exsurge, 
Domine,  in  ira  tua,  et  exaltare  in  finibus  inimico- 
rum  tuorura  {Psat.  vii ,  6).  >  /n  hac  ergo  ira  Doml- 
nus  fortes  suos  vocavit,  quia  genus  humanum  de 
potestate  iniroici  eripere  volens  praedicatores,  quos 
nulla  posset  adversitas  viticere,  ad  prsedicandura 
ascivit.  Qui  exsultaverunt  in  gtoria  ejus,  quia  noii 
suam  sed  Dei  quxsierunt.  Sequitur  : 

Vers.  i.  —  <  Vos  multitudinis  in  montibus 
quasi  populorum  frequentium,  vox  sonitus  regum  et 
gentium  congregataruro.  > 

Montes  sunt  apostoli,  in  quibus  vox  multitudinit 
resonat,  quando  secundum  doctrinara  eorura  til  Ec- 
clesiae  confessio. 

Reges  vero  genlium  sunt  rectores  ecclesiarum. 
Vox  sonitus  regum,  vox  prsedicationis  doctorura  est, 
quia  c  in  omnem  terrara  exivit  sonus  eorura  {Psal. 
xviii,  i).  >  Gentes  vero  sunt  congregatpe,  quia  de 
univcrsisgenlibuscoadunataest  Ecclesia.  Sequitur  : 
I  Dorainus  exercituum   prsecepit   railiiix  (96-97) 

6UK.   > 

Vers.  5.  —  (  Venientibus  de  terra  procul,  a  sum- 
mitatecQ^li  :  Dominus  et  vasa  furori»  ejus,  utdisper- 
dat  omnem  terram.  > 

Miliiia  belti  exercitus  sanctorura  cst  contrama- 
lignos  spirilus  in  boc  saeculo  pugnantium,  de  ciijus- 
modi  militia  dicit  Apostolus  :  i  Nemo  railitans  Deo 
implicat  se  negotiis  saecularibus  (//  Ttm.  ii,  iv).  > 
Quibus  pra^cepit  Dominus,  quia  sicut  bonus  dux, 
qualiter  in  hac  acie  praelientur,  disponit  eis.  Qui  de 
terra  procul,  id  est  de  gentilitale  ad  euro  veniuiit,  et 
a  summitate  coeli,  id  est,  ab  orienle  et  occidente,  et 
aquilone  et  austro.  Cum  hoc  igitur  exercitu  Donii- 
nus  contra  Babylonem  venit,  quia  zelo  suo  islos  ac- 
cendit,  ut  confusara  peccantium  vitain  insequantur. 

Po&sunt  isli  bellatores  et  angeli  intelligi,  qui  iii 
fine  mundi  mittentur,  ut  zinanioruin  manipulos  iu- 
cendant.  Omnis  quoque  terra  dispcrditur,  ciim  ter- 
rena  opera  subvertunlur.  Quae  sunt  aulem  vasa  fu- 
roris  ejus  nisi  maligDi  spiritus?  Non  soium  quippt 
sanctos  praedicatores  adversus  Babylonem  adducit. 


potenter  ingrediuntur,  et  capiunt  eam,  quando  vir-  D  qui  psccalores  ad  poenitentiam  provocent,  sed  ei 


tiile  prsedicationis  su»  conscientias  peccantium  ape- 
riimt ,  et  in  eis  mjnsiones  Christo  parant.  Se- 
quitup : 

Vers.  3.  —  «  Ego  mandavi  sauctificatis  meis  et 
Tocavi  fortes  meos  in  ira  mea,  exsultantes  in  gloria 
mea.  > 

Sanctificati  sunt,  qui  in  Christo  Jcsu  sanctitatis 
gratiam  adepti  sunt.  Quibus  ipse  raandavit,  quod 
piaemissum  est,  videlicet  :  c  Super  montem  caligi- 
nosum  levare  sigiium,  et  in^redi  portas  Babylonis.'» 
Fcrtes  aulem  sunt,  quos  nulla  potest  adversitas  fraii- 


apostatas  angelos,  qui  corda  inpccnitentium  magis 
aggravcDt.  Unde  et  supra  dixit :  c  Vae  Assur,  virga 
furoris,  et  baculus  ipse,  in  manu  eorum  indignatio 
mea.  Ad  gentein  fallacem  mittam  eum,  et  conlra 
populum  furoris  inei  maudabo  ilti.  >  Ipse  ergo  vasa 
furoris  sui  mittit,  id  est  maliguos  spiritus  rclaxat, 
ut  eos  gravius  possideant,  qui  in  malis  persevcrare 
eligunt.  Etcumomnibushisvenit,  <  ut  disperdat  om- 
nem  terram  ;  >  quia  sic  ^nem  hujus  saeculi  adducit, 
ut  alii  quotidie  per  sanctos  praedicatores  a  pcccatis 
suis  convertanlur,  et  ad  vitara  transeant ;  alii  vero 


(94)  Cod.  G.,  et  pcenam  conlinet. 

(95)  Alias,  caliginosum. 


(96-S7j  Alias,  militice  belli ;  eod.G.,  mililix  cocli. 


1.S5 


COMSIENT.  UN  ISAIAM  LlBlll  OCTO.  —  HB.  1!. 


mi 


per  iiiiquos  angelos  in  malitia  peiniaiiere  cogantur,  A  ignis  ille  concremans  oinnia,  ([ux  iii  mundo  sunt. 


iit  pereant.  Unde  mox  de  iiovissimo  die,  quo  pecca- 
lores  punieiilur,  nos  terret,  et  ad  lamentum  pceni- 
tenlise  nos  provocat,  subjungens  • 

Vers.  6.  —  J  Ululate,  quiapropeest  dies  Doftiini, 
qiiasi  vastitas  a  Domino  veniet.  i 

«  Prope  cst  dies  Domini,  >  dies,  iii  quo  judicabit 
inuiidum,  vel  ununiqiieinque  de  Iiac  vita  egressum, 
el  ostendet  potenli.im  suani,  quia  sicut  et  alius  pro- 
plieta  loqaitur  .  <  Juxta  est  dies  Domini,  juxta  et  ve- 
lox  nimis.  > —  <  Quasi  vastitasaDonriino  veniet  (So- 
fthon,  I,  li),  »  quia  lunc  sic  mundus  iste  vastabitur, 
ut  in  terra.niiiil  relinquaiur.  Sequilur  : 

Vers.  T.  —  <  Propter  hoR  omnes  manus  dissol- 


coiisumet,  ei  in  barathrum  pcrdilionis  impios  ra- 
piet.  Sequitur  : 

Veiis.  ■10.  —  <  Quoniam  stellae  coeli,  et  splendor 
earum  non  expandent  lumen  suum  :  obtenebraius 
est  sol  in  orlu  suo,  ctluna  non  splendcbit  in  lumiiio 
suo.  I 

Hoc  et  alibi  ita  dicil  Dominus .  <  Sol  obscurabi- 
tiir,  et  iuna  non  dabit  lumeu  siium,  et  stellai  c.ident 
de  coelo  (Matth.  xxiv,  29).  »  Cum  dies  Domini  cru- 
delis  advenerit,  et  furor  ejus  omnia  vastaverit,  tunc 
limorismagiiitiidiiiemorialibus  cuncta  tenebrescent, 
et  luminnria  suuiii  videbuiitur  negarc  fulgorem,  et 
prementibus  malis  uil  aliud  sentieiil  liomines,  nisi 


ventur,  et   omne  cot  bominis  tabescet,  et  coute-  B  ''"'"'  °'"'^'''*  ""ibulalio  videre  compellct.  Vel  fulgore 

suo  Christiis  obscurabil  oiiinia  sidera.  Sequilur  : 

Veks.  11.  —  «  Et   visitabo  snper  orbis   mala,  ct 


retur  > 

Vebs.  8.  —  *  Torsiones  et  dolores  tenebunl,  qua- 
si  parturiens  dolebunt.  > 

Metu  futuri  judicii  dissobentur  manus,  quss  fortes 
erant  in  opere  raalo,  et  cor  hominis,  id  est  raliona- 
biliter  cogitantis,  dolore  poenitentiae  labescei,  et 
conterelur.  Torsiones  ventris  tenebunt  eos,  quia 
unusquisque  torquebitur  propria  conscientia.  Par- 
luriens  vero  cum  doloie  ejicit,  quod  intus  diu  cura 
pondere  gestavit.  Poeiiitentes  ergo  (  quasi  partu- 
riens  dolebunt,  >  quia  peccata  diu  latentia  et  se  in- 
tiis  gravantia  per  confessioneni  cum  dolorc  ejicient. 
Sive  cum  dies  judicii  vel  dorniitioiiis  advenerit, 
tuiic  omnes  manus  dissolventur,  quia  nullum  opus 
dlgnum  justitia  Dei  reperietur,  et  omne  cor  tabescel, 
conscientia  peccati  sui.  Sequitur  : 

<  Unusquisque  ad  proximum  suum  stupebit,  facies 
combustae  vultus  eorum.  »  Vnusquisque  stupebit  ad 
proiimum  suum  prae  magnitudine  pavoris,  et  admi- 
rationis,  ubi  de  iUa  nimis  liorrenda  reproborum 
danmatione  cogitare  coeperit.  Et  facies  combustte 
eruiit  vulius  eorum,  quia  igne  iimoris  el  sqnalore 
peeniteiitiae  decor  facierum  illorum  iminutabitur. 
Vcl  facies  habebunt  combusias  illo  igiie,  quem  sibi 
succenderuiu.  Et  «  unusquisque  stupebit  ad  proxi- 
nium  suum  >  videns  eum  in  iisdem  esse  tormen- 
tis,  quibus  ipse  cruciatur.  Cur  autem  sic  stupeant 
atque  tabescant,  adhuc  consequenler  indicatur,  cum 
dicitur  :  D 

Vers.  9.  —  «  Ecce  dies  Domini  veniet  crudelis  et 
indignationis  plenus,  et  irx  furorisque  ad  ponen- 
dam  terram  in  solitudinem,  et  peccatores  ejus  con- 
terendos  de  ea.  » 

Crudelis  vero  dicitur,  qui  districte  feriendo  non 
parcit.  Diesyero  veniens  crudelis  erit,  quia  non  jam 
cum  veiiia,  sed  cura  districtione  peccatores  feriet. 
Plenus  quoque  indignaiionis  ei  irce  ac  furoris  erit, 
quando  reprobis  dicetur  :  <  Discedite  a  me,  male- 
dicti,  iii  ignem  seternum,  qui  paratus  est  diaboloet 
angelis  ejus.  Esurivi  enim  etnon  dedislis  mihi  man- 
ducare  (Mallh.  xsv,  41  et  seqq.) ,  t  ctc.  Atque  ler- 
ram  ponet  in  soiiludinem,  el  peccatores  ejus  de  terra 
conteret,  quia  lunc  universam  terrae  superficiem 


contra  impios  iniquitatem  eorum;  et  quiescere  fa- 
ciam  superbiani  infideiium,  et  arrogantiam  fortiuin 
humiliabo.  > 

Visilabo  sttper  orbis  mata,  quia  publiciim  exaincn 
faciet,  et  omnia  reproboruin  peccata  corain  omni- 
bus  aiigelis  et  hoiiiinibus  in  liicem  producet.  Et 
tunc  in  laciem  iinpiorum  osteiulet  omiieiii  iniquilu- 
tem  ipsorum,  ut  conruiulantur,  tt  pereant.  Superbia» 
quoque  ipsorum  quiescet  jain,  id  esi  cessabit,  qaia 
sic  humiliabuntur,  ut  ultra  superbire  iioii  addaiit. 
Et  nutandum  quam  patenter  hoc  loco  propheta  se 
ioqui  in  hac  visione  demonstret  non  de  ea  Babylo- 
ne,  in  qua  populus  JudiEorum  caplivus  fuit,  sed  tie 
ea  potius,  qux  per  totum  orbein  est  usque  iii  (incm 
saeculi.  Nam  sicut.Jerusaiem,  id  est  Ecclesia  civiias 
cst  eorum,  qui  coelestia  diligunt,  sic  Babylon  civitas 
illorum  est,  qui  praeseiis  amant  saeculiiin.  Quicuii- 
que  temporalia  intimo  corde  diligit,  civis  est  Baby- 
lonisislius;  et  quicunque  Beternorum  amore  pasci- 
lur,  civis  est  nostra;  Jerusalem.  Scd  quia  iiiter  mui- 
titudiiiem  civium  Babyloiiis,  qiii  tunc  pereunt,  raro 
quisquam  civis  Jerusalem  invenitur,  qui  de  sorte 
eorum  tollaiur,  ideo  fortasse,  cuin  de  multis  dictmn 
sit  reprobis,  quia  visitabo  super  orbis  mala,  quasi 
singulari  numero  de  electis  nunc  siibditur  : 

Vers.  12.  —  <  Pretiosior  erit  vir  auro,  et  homo 
niuiido  obrizo.  » 

Vir  namque  vocari  soiet,  qiii  viriliter  et  strenue 
agit,  sicut  scriptum  est  :  <  Viriliter  agite,  etconfoi- 
teiur  cor  vestrum  omiies,  qui  speratis  in  Domiiio 
(Psal.  XXX,  25). »  Homo  autem  dicitur,  qui  ralionaii 
sen.^u  a  bestialibus  moribus  disiinguitur,  diconte 
Doniino  :  <  Vos  auiem  greges  pascux  meae  homines 
cstis  (Ezcch.  xxxiv,  51).  >  Ciijuslibet  ergo  talis  viri 
vel  hominis  futuram  gloriam  prKiiuntians,  ail  : 
.<  Pretiosior  erit  vir  auro,  et  homo  mundo  obrizo.  » 
Nam  ex  quo  Jesus  reforrcaveril  corpus  humiiitatis 
nostrae  conHguratum  corpori  clarilalis  suse,  vir  qui.s- 
que  slreiiuus  ,  licet  nunc  vilis  ac  despectus  appa- 
reat,  eri«  prK/iosior awro,  qiiia  coipus  cjus  incoiita- 
minatuin  et   indericicntem   largumque   splendoiem 


155  HERVEl  BUHGIDOLENSIS  MONACIU  136 

liabebit.  Et  omnis  homo,   qui  "r.unc  inter  licsiiales  A  runl,  sed  propler  affeclnm  cordis  coeperunt  esire. 
iiupiorttm  mores,  raliotiabiliier  vivit,  erit  tunc  pre- 


tiosior  mundo  obriso,  id  est  pnrgalo  et  recenii,  no- 
voque  ac  fulgenli  auro.  Quia  sicut  gloria  resurre- 
ctionis  ac  demutalionis  innovabuntur  sanctorum 
corpova,  ut  perpetuain  fiilgoris  (98)  claritatem  reti- 
neant,  nulloquejara  senio  vetcrascant. 

Et  hoc  congrue  ad  unns  Babylonis  pertinet,  quia 
el  in  eo  vakle  gravatur  multitudo  rcproborum  in 
illo  die,  quod  non  solum  de  sua  confusiuiie  duplici- 
ter  erubescit,  sed  el  illoruin  gloriam,  quos  contem- 
pserat,  priusquam  in  baratlirum  perdilionis  corruat, 
intiieiur.  Vel  quando  tanla  lient  ab  Antichristo  si- 
gna  et  portenta,  ul  in  errorem  ducantur,  si  potest 
lieii,  etiam  elecii,  tiinc  i  pretiosior  eril  vir  auro,  et 


Incipit  eiiim  exire,  qui  incipil  amare.  «  Unusquis- 
que  ergo  ad  populum  suum  conyertetur,  cl  singuli 
ad  terram  suam  fugient,  »  quia  quicunque  praedesti- 
natus  ad  vitam,  quicunque  de  populo  sanctorum 
futuTus,  quicunque  terram  viventium  hsereditaturus 
adhuc  in  Babylone  per  peccatura  est,  nequaquam 
ad  subverbioiiem  ejus,  id  est  usque  ad  mortem  suam 
mancbit  in  ea.  Sequitur  : 

Vers.  15.  —  «  Oinnis,  qui  invenlus  fuerit,  occi- 
deliir,  ct  oranis,  qui  supeivencrit,  cadetin  gladio.  > 

hnenilur  in  Babjlone,  et  occiditur,  qui  praesen- 
tem  viiara  in  peccatis  liniens  aeteinse  morti  iraditur. 
Supervenit  auiem  in  ca  et  g/adio  cadit,  qui  diu  re- 
ligiose,  prout  videbatur,  vixeral,  scd  circa  fiiicm 


iiomo  mundo  obrizo.  »  Pieiiosior  autem  inlelligitur  B  yiise  labitur  in  aliquod  crimen,  et  ila  demum  siue 


rarior.  Oinno  enini,  quod  rarum  est,  dicitur  et  pre- 
liosum.  Rarus  ergo  tunc  erit  vir,  quia,  «  cum  vene- 
rii  Filius  hominis,  pulas  inveniet  lidem  super  ter- 
ram  ?  »  {Luc.  xviii,  8.)  Sequitur  : 

Veiis.  13.  —  (  Super  hoc  coeluin  turbaho,  et  mo- 
vebitur  terra  de  loco  suo  propter  indignatiouem 
Domini  exercituum,  et  propter  dicm  irse  furoris 
tjiis.  > 

Super  hoc,  id  est  quia  visitabo  supcr  orbis  m.ila, 
calum  lurbabo,  et  movebitur  terra,  quia  coelum  pari- 
ler  et  lerra  concutietur  in  adveniu  Judicis.  Et  inte- 
r  m  plcrii|ue  (99)  Babjioniorum,  id  est  peccalorum 
■everitatem  animadversionis  illius  ad  mentem  saga- 
ciler  adducentes  atque  formidantes  praecavent  cani 
fugiendo  ad  poenitentiae  remediuin.  Unde  protinus 
de  Babylone  subditur  : 

Vebs.  14.  —  «  Et  erit  quasi  damula  fugiens,  et 
i|uasi  ovis,  et  non  erit  qui  congregel.  » 

Damuta  quippe  vcl  ovis  timidum  et  mansuetum 
animal  est.  Babylon  igitur  sicut  damula  fuijienB,  et 
sicut  ovis  erit,  quia  peccatores  conversi  dcposiia  fe- 
rocitalc  ct  siiperbia  mansueli  ac  pavidi  pojnitendo 
fugient  iram  Judicis.  t  ErnOD  erit,  qui  congreget 
eos,  >  rursus  ad  cives  Babylonis,  quia  deceptor 
antiquiis  non  valebit  illos  jam  per  actionom  iiiiqui- 
tatis  adjuiigerc  peccantibus,  sed  per  opera  justitias 
sociabuntur  civibus  Jenisalem.  Unde  et  sequitur  : 

f  Unusquisque  ad  populum  suum  convertetur,  et 


poenitcnlia  moviens  per  sententiam  aniinadversionis 
divinae  prxcipitatur  in  lartarum. 

Vel  diabolus,  et  omne  dogma  contrarium  veritati 
fugiet  quasi  damula,  nec  erit,  qui  discipulos  cjus 
congreget.  Quia  liberati  a  magislris  pessimis  coiiver- 
tentur  ad  populum  ecclesiasticum,  unde  abducti  fue- 
rant,  et  ad  terram  suam,  quA  est  Ecclesia,  fugient, 
et  unusquisquc  ipsorum  iii  eo,  in  quo  invenitur, 
occiditur,  ut  hasreticus  esse  desistat,  ct  ({uicunqtie 
iupervenerit,  cadet  gladio  spiritali.  Seqiiitur  : 

Vers.  16.  —  «  liifantes  eorum  allidenlur  in  ocu- 
lis  eoruin,  diripieiitiir  domus  eorum,  et  uxorcs  eo- 
rum  violabuntur.  > 

Qui  infantum  appellatione  nisi  tenera  (100)  adhuc 
'  opera  designanlur?  Infantes  igilur  Babyloiiiorura 
allidunlur  (101)  in  ocitlis  eorum,  quia  sa;pe  mens 
rccta  cernil,  nec  tamen  audeiiter  contra  perversa  se 
erigit,  et  lenilcns  vincitur,  dum  hoc  ipsum,  quod 
agit,  dijudicat  et  carnis  suae  delectatione  supcralur. 
ISani  saepe  et  recta  operalio  exterius  perdilur,  et  ta- 
nien  adliuc  rationis  lumen  in  corde  retinetur,  sicut 
Jeremias  insinuat,  qui,  dum  Sedechia:  captivilaiem 
narrat,  ordiiicm  captivitatis  inlernae  denunliat,  di- 
cens  :  (  Occidit  reT  Babylonis  filios  Sedecbix  in 
Reblalha  in  oculis  ejus,  et  orones  nobiles  Juda, 
oculos  quoque  Sedecbiae  eruit  {Jerem.  lii,  10).  >  Rex 
qurppe  Babylonis  est  hostis  anliquus,  possessor  in- 
timae  confasioais,   qui  prius  filios  anie  intuentis 


siiiguli  ad  terram  suam  fiigient.  »  Homines  plurimi  r>  oculos  trucidat,  quia  stepc  sic  bona  opera  interficit, 

ut  lisec  se  amittere  ipse,  qui  captn.S  est,  dolens  cer- 
nat.  Nam  gemit  plerumque  animus,  ct  (amen  carnis 
suaj  delectalionibus  victus,  bona,  quae  gemit,  ainaos 
pcrdit;  ea,  qua;  patitur  damna,  considerat,  iicc  ta- 
iiien  virtutis  brachiiim  contra  regem  Babylonis  le- 
vat.  Scd  dum  vidcns  nequitix  perpetratioiie  percu  • 
tilur,ad  boc  qiiandoque  peccati  usu  perducilur,  ut 
ipso  quoque  ralionis  lumine  privetur.  Unde  Baby- 
lonis  rex  exstinctis  prius  filiis  Sedechia;  oculos  eruit, 
quia  inalignus  spirilus  subductis  prius  bonis  opoii- 
bus  posl  ha;c  iiitclligcntia;  lumeii  tollii.  Quod  icctc 
Sedechias  in    Reblatha   palitur.    Rcblatha   quippe 

(100)  Tod.  r...  lerremi. 

(101)  Ib.d.  nllideniur. 


praedeslinati  in  gloriam  Dci,  qui  futuri  sunt  per  ado- 
ptioiiem  cohaeredcs  Christi,  nunc  captivi  tenentur 
in  hac  Babylone  per  peccalum.  Incipiunt  aulem  inde 
exire  prius  corde  per  confcssionem  iiiiquiiatis  et 
ainorem  justitiie,  deiiide  in  fine  sceculi  ctiani  cor- 
pore  inde  separandi.  Exeiiiit  enim  multi  latenter  de 
liac  Babylone,  quae  est  confusio,  et  exeuiitium  pedes 
sunt  cordis  aflectus.  Qui  primo  coiifusi  erant  simi- 
libus  ciipiditatibus,  iiicipiunt  eharitate  distiiigui. 
Jam  dislincti  non  suni  confusi,  et  si  adliuc  corpore 
permisli  sunt,  dcsiderio  lamen  saiiclo  scparantur. 
Et  proptcr  commistionem  corporalem  nondum  exie- 

(!)S)  Cod.  0.,  perpeltm  fulg. 
{',)'.))  Cod  G.,  jilurimiiiue. 


<57  COMMENT.  IN  ISAIAM 

mutla  h<ec  inlerpretatur.  Ei  enim  quandoque  et  lu- 
nien  rationis  tollitur,  qui  pravo  usu  ex  iniciiiilatis 
suae  mullitudine  gravatur.  Bene  itaque  de  Baliylo- 
niis  Iiic  dicilur  :  «  Quia  infanies  eorum  allideiitur, 
in  oculis  eoruni.  i 

Quid  autem  domos  eoTum  appellat  nisi  inentes 
ipsorum?  Diripiuntur  ergo  domus  eorum  dum  a  ma- 
lignis  spiriiibus  omnia  menlium  eorum  bona  devo- 
rantur.  Nam,  postquam  filios  suos  in  oculis  allidi 
suis  sinunt,  ad  hoc  usque  infelicilatis  deinde  deve- 
iiiunt,  ut  omnium  virtulum  supellectilcm,  qufe  in 
domibus  cordium  ipsorum  erat,  amittant. 

Uxores  vero  intelligentias  ipsorum  accipe,  cum 
quibus  ralionalis  ammus  opera  bona  velut  legiiimos 
(ilios  gignit.  Unde  et  per  quemdam  dc  sapienlia  di- 
ctum  esl :  «  Hanc  amavi,  el  exquisivi  a  juveniuie 
inea,  et  qusesivi  mihi  sponssm  assumere,  etamalor 
factus  sum  formse  illius  (Snp.  viii,  2).  »  Vxores  ergo 
violanlur,  cum  intelligentise  corrumpuntur.  Nam 
quod  hic  uxores  Babyloniorum  violari  dicunlur, 
Lo^  ferme  est  quod  apud  Jeremiam  Sedcchias  ocu- 
los  amisisse  refertur.  Vel  Medi  intelliguntur  ma- 
gistri  Ecclesiarum,  qui  allidunt  infantes  haereiico- 
rum,  eos  videllcet,  qui  necdum  ad  perfoctam  vene- 
runt  aitatem  erroris.  Diripiunt  domos,  id  esl  Eccle- 
sias  eorum.  \iolant  uxores,  id  est  pravam  corum 
sapienliam,  doclrinamque  perversam.  Sequitur  : 

Vebs.  17.  —  «  Ecce  ego  suscltabo  super  eos  Me- 
dos,  qui  argentum  non  quaerunt,  nec  aurum  ve- 
lint.  t 

Vers.  18.  —  «  Sed  sagittis  parvulos  interficient, 
et  Isctentibus  uteri  non  miserebuntur,  et  super  fi- 
lios  eorum  non  parcet  oculus  eorum.  » 

Medi  iiilerpretantur  inensuraii.  Et  quid  per  Medos 
nisi  da;mones  exprimuntur,  qui  nocere  nequaquam 
valent  nisi  secundum  mensuram,  qua  divinilus  re- 
laxanlur,  qui  nec  argentum  nec  aurum,  sed  interiias 
divitias  rapere  quserunt?  Quid  auiem  paivuloiuin 
noniine  nisi  cogitatus  designantur.  Quid  appella- 
tione  lactentium  uteri  nisi  tenera  opera,  quae  adhuc 
velut  lacte  indigent  admonilione  blanda?  Etquidper 
filios  nisi  viriles  actus?  Medi  itaque  sagittis  parvulos 
inlerji.ciunt,  quia  el  maligni  spiritus  spiculis  lenta- 
lionum  bonos  cogitatus  allidunt.  «  Et  lactenlibus 
uteri  non  miserentur,  »  quia  bona  opera  mox  ut 
r.ata  fuerint,  et  antequara  roborentur,  impie  quse- 
runl  exslinguere.  «  Et  super  filios  noo  paicit  oculos 
eorum,  »  quia  ubicunque  vident  robustos  et  virilcs 
actiis,  non  desistunt  eos  impugnare.  Tanto  enim 
quisque  gravioribus  urgeri  plerumque  solet  daemo- 
i!uni  infeslationibus,  quanto  ipse  fortior  est  in  ho- 
nis  operibus.  Vel  nos  uiinam  nec  argeuium  nec  au- 
rum  velimus  eloquentiss  et  sapientia;  saecularis,  sed 
filios  haereticoruin  et  omnium,  qui  decepti  sunt, 
interficiamus  sagittis  spirilalibus,  id  est  Scriptiira- 
rura  testiiDoniis,  el  qui  lacte  nutriuntur  erroris, 
absque  i'lla  misericordia  trucidentur,  ut  clementi 
crudelitate  pereant,  niilliusque  misereamur  iufaii- 
(}«,  ut  illa  beatitudine  digni  simus!   «  Bcalus,  qui 


LIBRl  OCTO.  ~  LIB.  II.  «38 

A  tcnebit,  et  allidet  parvulos  tuos  ad  petram  (Psal. 
cxxx,  9).  »  Post  liliorura  auieni,  id  est  posl  bonorum 
opcrum  ainissionem  subjungiiur  et  iiisius  civitatis 
setcrna  perditio.  Nam  sequilur  : 

Vers.  19.  —  «  El  erit  Babylon  illa  gioriosa  in  re- 
gnis,  inclyta  in  superbia  Chaldseorum,  sicut  sub- 
verli».  Dominus  Sodomam  et  Gomorrham.  » 

Biilnjlon  gloriosa  est  in  regnis,  quia  confusa  ssb- 
culi  dignilas  aniaioribus  miindi  praeclara  videtur, 
et  divitiae,  voluptatesque  carnalibus  %stimantur 
optimse.  Chaldsi  vero  interpretanlur  capliventes, 
vel  quasi  dwmones.  Iiiiqui  etenim,  qui  et  ipsi  ini- 
quitatem  perpetrant,  et  ad  iniquiiatem  alios  persua- 
dendo  trahunt,  nimirum  captivantes  sunt.  Qui  recta 
quoque  et  quasi  dmmones  interpretanlur,  qiiia  ii, 
B  quialios  ad  iniquitaiem  persiiadendo  perlrahniit,  in 
semetipsis  ministeria  daftmonum  ad  iniquitatein  sus- 
cipiunt,  quamvis  dsemones  per  naturam  non  sint. 

In  istorum  ergo  mentc  superba  valde  est  Babylon 
inclijta,  quoniam  «  lalantur,  cum  male  fecerinl,  et 
exsultantin  rebus  pessimis  (Prov.  ii,  14).-  »  Sed  ista 
Bahylon  qiiaiidoque  erit  sicut  Sodoina  et  Gomorrha, 
ui  perpetuo  subversa  devoretur  incendio.  Sed  iii- 
terim  quid  patiatur,  audiamiis.  Scquitui  : 

Vehs.  20.  —  «  Non  habilabiiur  usque  in  finem,  et 
iion  fundabitur  ad  generationem  et  generaiioiicm.  » 

Christui  namque  nianere  in  Ecclesia  se  poilicilus 
cst  usque  in  finem  sseculi.  Quo  contra  Babylo:i 
«  noii  babitabitur  usqiie  in  finem,  >  quoniam  «  iu 
nialcvolam  animain  non  intioibit  sapienlia  (Sap. 
I,  4),  »  qua;  esi  Christus,  «  nec  habilabit  in  corpore 
suhdito  peccatis  [ibid.).  »  Usque  in  finem  vero  dicit 
eam  non  babitari,  quia  noium  esi  omnibus,  quod 
in  ea  mente  Deus  post  anem  rll*  praisentis  nuUa- 
tenus  habilat,  in  qua  prius,  quam  liiiirel  tenipoia- 
lem  vilam,  nullaicnus  habitavit.  El  non  fundabitur 
in  fundamento,  quod  est  Cinistus,  usqite  ad  genera- 
tionem  et  generationem,  id  est  nec  in  generalione 
antiqui  populi  Dei,  qui  prajcessit  advenlum  ejus, 
nec  in  generatione  iiovelli,  qui  vocatur  Chrisiianus. 
Sequitur  : 

«  Nec  ponet  ibi  tenloria  Arabs,  nec  paslores  re- 
quiescent  ibi.  »  Arabs  interpretalur  occidentalis  .«ive 
cumpcster.  Et  occidentalis  jure  vocalur,  qui  per  oc- 
rj  casum  veri  solis,  id  est  per  mortera  Christi  mortuug 
est  pcccato.  Campesler  quoque  est,  qui  charilalu  di- 
lalatus  copiosos  boni  operis  fiuctus  facit  ut  fertilis 
campus.  llic  igitur  Arabs  in  Babyloiie  tenloiium 
non  ponit,  quia  menlem  iii  ea  noii  locat.  Nec  pn- 
storcs  animarum  requiescent  ibi,  scd  potius  laboraMl, 
quia  sermonein  suum  contemni  vident.  Urbs  itaqiie 
confusionis  subvertetur  sicut  Sodoma,  ut  nullum  iii 
eo  maiieat  pristinae  mansionis  vesligium,  sed  posi- 
quam  fuerit  coelum  novum,et  terra  nova,  et  prce- 
terierit  (igiira  hujus  mundi,  non  habitabitur  in 
perpctuum,  nec  eumdem  staium  reeipiet.  Non  ponet 
ibi  tentoria  Arabs,  qoi  dicitur  occidentalis  et  vesper- 
tiniis,  eo  (juod  praeleritorum  obliviscaiur,  ct  senipoi' 
se  extcadat  ad  priora.  Nec  reqnicsccHl  ibi  paslorei. 


159 


HLRVEl  BLIRGIDOLENSIS  MONACHI 


160 


qiii  gregem  Domini  pascunl,  vel  angcli,  qui  pra;suiit  A  tendentes  suljmergere  quaerunt.  Delubra  yero  volu- 


humaiio  generi.  Nam  in  fine  saeculi  vel  niortis 
utiiuscujusque  deciJel  omnis  praesens  gloria  et  su- 
perbia,  nec  iste  muiidi  stalus  erit  ullra,  sed  peribil. 
io  BPternum.  Sequitur  : 

Vehs.  21.  — ^  I  Sed  requiescent  ibi  bestia,  et 
domus  eorum  replebuntur  draconibus,  et  habitar 
Lunt  ibi  striilhiones,  et  pilosi  saltabunt  ibi.  : 

Vers.  22.  —  «  Et  respondebunt  [  Vulg.  ibi  J 
ululae  in  aedibus  ejus,  et  sirenes  in  delubris  volu- 
jjtatis.  > 

Beiie  iidem  ssevi  daemones  sempor  in  Babylone, 
qua;  est  conrusio,  requiescunt.  Domua  vero  Babylo- 
niorum  mentes  suiit  sx-cularium.  Quid  autem  per 
dracones  nisi  malitia,  et  quid  per  slrutliiones  nisi 


ptalis  corpora  sunl  voluptuosorum,  vel  mentes  eo- 
rum.  Vel  per  omnts  has  bestias  inlelligunlur  dae- 
niones,  quibus  traditur  Babylon  ad  puniendum.  Se- 
quitur  : 

CAPLT  XIV. 

Vers.  1.- —  f  Prope  est,  ut  veniat  tempus  ejus,  el 
dies  ejus  non  elongabuntur.  i 

Id  est  tempus  el  dies  Babylonis,  quo  pereat,  jani 
imminet,  sicut  et  Moyses  cecinit  :  t  Juxta  est  dies 
perditioiiis,  et  adesse  festinant  terapora  {Deut. 
xxxii,  55).  >  Sequitur  : 

I  Miserebitur  enim  Dominus  Jacob,  et  eliget 
adbuc  de  Israel,  et  requiescere  eos  faciet  super  hu- 
mum  suam.  i  —  «  Miserebitur  enim  Dominus  Ja- 


hypocrisis  dcsignatur?  Slruihio  quippe  avis  est,  quae  B  cob,  et  eliget  adhuc  de  Israel,  t  quia  in  veritate  re- 


peniias  quidem  babet,  sed  nequaquara  volat.  Sic  ct 
liypocrita  pennas  quideni  bonse  operationis  habere 
videtur,  sed  nunquam  a  terra  per  desiderium  eleva- 
tiir.  t  Uomusenjo  Babyloniorum  replentur  draconi- 
bus,  et  habitant  ibi  struthiones,  i  quia  in  conrusis 
delictorum  (102)  mentibus  in  latens  (103)  malitia 
calli;1e  occiiltatur,  el  simulatiobonitatis  foras  osten- 
ditur. 

Quid  vero  pilosorum  appellatio:ie  nisi  quorum- 
libct  pcccaloruiu  asperiias  dcsignatiir ?  Pi/osi  enim 
ab  liumana  illigie  supaiius  inchoant,  sed  ab  cxtre- 
lua  paite  in  bestias  desinunt.  Sic  et  pcccatum  licet 
quisi  ab  obteiitu  ralionis  plcrumque  incipiat,  sem- 
per  tamen  ad  inationabiicm  lincm  perducit.  Pilosi 


liquiae  converteiitur  Elia  pisedieante,  reliquiae,  in- 
quani,  iacob  ad  Deum  fortem,  id  est  ad  Christum, 
quia  I  vocabitur  nomen  ejus  Admirabilis,  consilia- 
1  ius,  Deus  fortis  (su;;io  i!:,6).  » — lEireqiiiescereeos 
facietsuper  humumsuam, » sicutperEzethielempo!- 
licetur,  dicens  :«Ecce  ego  aperiam  tumulos  vestros, 
ct  educam  vos  de  sepulcris  vestris,  populus  meu9,et 
iiiilucam  vos  in  terram  Israel  {Eiech.  xxivii,  12).  > 

lllud  lamen,  quod  ait  :  <  Prope  est,  ut  venial 
tompus  ejus,  >  id  est  Babylonis,  ut  destrualuT,  pc- 
tcst  ad  adventum  Salvatoris  referri,  in  quo  per  lo- 
tuni  orbem  subversa  est  Babylon,  id  est,  vclcrur.i 
erroruin  ac  viliorum  confusio  gentibus  ad  lidem 
conversis.  «  Miserebitur  enim  Dominus  Jacob,   id 


;  .         ,  .  ' r      ' 

igitur  in  Babylonioiuni   domibus  saltant,  quia  in      est,  populo  Judaeorum,  qui  per  mortem  carnis  eum 


cCJifusis  menlibus  peccala  dura  atquc  aspera  quasi 
grege  facto  concorditer  ludunt. 

lllula'  vcro  sunt  aves  a  plaiictu  et  Iti.clu  noniina- 
tae.  Cum  enim  clamant,  aut  lleluin  imilaiitui',  aut 
gemitum.  Sirenes  aulera  monstra  sunt  partim  virgi- 
lies  et  parlim  volucres,  ut  fertur,  qiiaj  cantu  siio  ni- 
tniuin  deleclahili  navigantes  ad  periculosa  loca  per- 
trahuni.  Quid  igitur  ulularum  noniine  nisi  daemo- 
nes  figuianlur,  qui  saculi  tristitiam  suggerunt,  qu» 
riioitem  operatur?Quid  autcm  per  sirenes  nisi  dece- 
I  torum  spiritus  exprimuntur,  qui  vanam  suadendo 
laetitiain  ad  periculum  a-tcrn.-E  inortis  incautos  tra- 
liunt?  Itaque  in  a?dibus  Rahylonis  sunt  ululx  atque 


suppiaiitare  studuit,  cum  in  die  Pcntecostes  ex  ipsis 
tria  inillia  Petro  praedicaiite  crediderunt.  «  Et  eliget 
adliuc  de  Israel  (/If/.  ii, -ii),  >  quia  deinceps  multa 
raillia  per  doclrinam  apostolorum  conversa  sunt. 
t  Et  requiescere  eos  faciet  super  huraum  suam,  t 
id  est  in  Ecclesia,  dum  saeculi  cupiditatibus  exuti 
omnia,  quac  mundi  sunt,  retiquerunt,  ct  apostolic^ 
doctriua;  adhaerentes  cor  unum  et  auimam  unam 
oranes  habuerunt.  Sequitiir  :  «  Adjungetur  advena 
ad  eos,  ct  adhoirebit  domui  Jacob.  > 

Vers.  2.  —  (  Et  tcnebunt  eos  pnpuli,  et  adducent 
eos  in  locum  suum  :  ct  possidehil  eos  domus  Israel 
super  lerrain  Doiiiini  iu  servos  et  ancillas,  et  erunt 


sirenes,  quia  iii  confusis  inentibus  nunc  iristitiam  [)  capientes  eos,  qui  se  ceperant,  et  subjicient  exacto- 


nunc  laititiain  faciiint  iieqiiissimi  spiritus.  Respoa- 
ueiit  igitur  ulul^e  iii  (vdibus  ejus,  diini  in  turhulenlis 
ineiitibus  tiistitia  IristiliiE  occuriil,  ct  planclus 
[jlanctum  adducil. 

Et  sirenes  respondenl  sibi  in  delubris  voluplalis, 
quia  in  illis,  qui  voluptatibus  carnis  deserviunt, 
laititia  fallax  inani  laHiti;e  rependitiir,  cl  gaudium, 
quod  ex  alicujus  dcleclatioiiis  opporlunitate  iiasci- 
lur,  orcunit  gaudio,  quod  ex  alicujus  peccaii  per- 
petfatione  pruvenit.  Tabs  sirciies,  id  est  fallaces 
laetitiae  semper  sunt  in  mari,  id  est  in  hoc  s;eculo, 
ct    navigantes,  iJ  est   ad  portum  coelestis  palriae 


les  suos.   » 

Adjungetur  advena,  id  est  gentilis  populus  ad  eos, 
qui  de  circuiucisione  erediderunt,  ut  ex  utroque 
liat  unum  ovile.  El  tenebnnt  eos  populi  gentilium, 
qiiia  praedicaiionem  eorum  avide  suscipient.  Pranli- 
catores  eiiini  non  tenet,  qui  dortrinam  eorum  abji- 
cit.  E(  adducent  eos,  id  est  gentiles,  in  locum  suum, 
id  esl  in  Ecclesiaiu,  Et  possidehil  eos  domus  Isiacl, 
id  est  apostoli,  super  terram  Domini,  id  esl  in  Ecclc- 
sia,  in  servos  ct  ancillas,  quia  obedientes  erunt 
doctrinae  eorum.  Et  erunt  capientes  eos,  qui  se  cepe- 
rani,  id  est  convertent  eos,  qui  se  decipiebant.  El 


(102)  Codd.,  riileclorunu 


(105)  Lod.  C,  luteiu. 


m  COMMENT.  IN  ISAIAM  Lri3KI  OCTO.  —  UB.  II.  «M 

sttbjicient  exactorei  iuoi,  quia  maiignos  spirilus  vin-  A  raiseraljiliter  ac  occidendo.  PosMint  haee  et  de  li  i« 
ccnt.  Exactores  enini  sunt  dieinones,  qui  nialae  per-      sseculi  inlclligi. 


suasionis  nunimuin  semel  hominibus  commendatum 
quotidie  cum  usuris  e.\igere  solent.  Sequitur  : 

Vers.  3.  —  f  Et  erunt  in  die  illa  :  cum  requiem 
dedcril  tibi  Deus  a  labore  tuo,  et  a  concussione  tua, 
et  a  servitute  dura,  qua  ante  servisti,  sumes  para- 
Lolam  istam  contra  regem  Babylonis  et  dices  : 

Vers.  4.  —  c  Quomodo  cessavit  exaclor,  quie- 
vit  tributum  ?  > 

Vers.  5.  —  i  Contrivit  Dominus  baculum  impio- 
rum,  virgam  dominantium.  > 

Vers.  6.  — «  Ciedentem  populos  in  indigna- 
lione  plaga  insanabili,  subjicientem  in  furore  gen- 
tes,  per.sequentem  crudeliter.  i 

«  Cum  requiem  dedcrit  tibi  Deus  a  iabore  tuo,  » 
id  est  universas  libi  concupiscentias  abslulerit,  et 
sua  gralia  te  foverit  jiixta  illud  :  c  Venile  ad  me 
omnes,  qui  laboratis  et  onerati,  etc.  (Matih.  xi, 
28),  >  Quid  enira  in  bac  vita  laboriosius  quam  ler- 
renis  desideriis  aestuare?  Aut  quid  hic  qiiieiids 
quam  hujus  sxcuii  nihil  appelere?  c  Et  roquiem 
tibi  dcderit  a  conQussione  tua,  i  ut  jam  non  sis  par- 
vulus  flLictuans,  et  circumferaris  omni  vento  duc- 
trinse,  sed  dicas  ei  :  c  Suscepior  meus,  non  movei.or 
in  a!lernum  (Psat.  lxi,  5).  >  Est  aulein  dura  ty.ix- 
dam  servitus,  de  qua  Dominus  ait  :  c  Omnis,  qui 
facil  peccalura,  servus  est  peccati  (Joan.  viii,  34j.  i 
Et  Petrus  :  c  A  quo  enim  quis  superatus  est,  bujus 
et  servus  est  (//  Petr.  ii,  49).  i 

Sed  ab  bac  servitute  Domiuus  liberat,  qui  dicit  : 
«  Si  vos  fllius  liberaverit,  vere  liberi  eritis  (Joau. 
viii,  36).  1 

«  Sumes  parabulam,  inquit,  contra  regem  Baby- 
lonis,  id  est  contra  diaboluin,  qui  est  rex  confusio- 
nis.  Exactor  etiam  est  importunus  iste  persuasor, 
qui  semel  in  paradiso  humano  generi  pccuniara 
peccati  comraodavit,  sed  crescente  iniquitate  hanc 
multiplicato  fenorc  quotidie  e.tigit.  Tributum  quo- 
que  est,  quod  unusquisque  ei,  dura  peccat,  solvit. 
Sed  per  Christura  c  cessavit  exactor,  et  quievit  iri- 
buiuni,  j>  quia,  sicut  Joannes  ait  :  c  Oranis,  qui 
nalus  est  ex  Deo,  non  peccat,  sed  generaiio  Dei 
conservat  eum,  el  malignus  noa  tangit  eum  (1  Joan. 
y,  18).  I  Unde  et  additur  : 

c  Contrivit  Dominus  baculura  impiorum,  ■virgam 
dominantium.  i  Irapii  namquc  dorainatores  eraiit 
nialigni  spiritus  in  hoc  mundo.  Baculus  et  virga 
eoruin  potestas  lajdendi,  quam  habebant,  potesl  in- 
telligi.  Sed  hunc  baculum  et  virgam  Cliristus  jam 
contrivit.  Cajdebat  eiiim  haecvirga  populvs  inindigna- 
tione  ptaga  insanabiti,  quia  daemones  huraanum  ge- 
iius  graviter  flagellabant,  et  ci  mortifeias  peccati 
plagas  inferebant,  atque  subjiciebant  in  furore  gen- 
tes,  quia  su»  tyrannidi  violenter  eas  aflligendo  sub- 
debani,  el  peccatis  servire  cogcbant,  et  perseque- 
bantur  eas  crudeliter  intus  et  foris,  non  solum  ani- 
mas  ipsarura  Isdendo,  scd  etiam  corpora  vexando 


c  Et  erit,  inquil,  cum  requiem  dederit  tilii  Deus.  i 
Requiem  enini  a  labore  luo  dabit  tunc  libi  Dous, 
sicut  scriplum  est  :  «  Beati  morlui,  qui  in  Domino 
moriuntur.  Amodo  jani  dicit  Spiritus,  ut  requie- 
scant  a  laboribus  suis  (Apoc.  xiv  ,  13).  t  Et  a  con- 
cussione  lua,  c  quia  jusius  in  ajternum  non  commo- 
vebilur  (Psat.  cxi,  6).  »  Etalibi  sciiptum  est  :  c  Noii 
dabit  in  .•eternum  fluctuationera  justo  (Psal.  liv, 
25).  I  El  a  servilute  dura,  de  qua  dicit  Aposlolus  : 
c  Non  enira  quod  volo  bonum,  hoc  ago,  sed  quod 
odi  raalum,  illud  facio  (Rom.  vii,  15).  >  Et  post  ali- 
quanla  :  c  Igilur  ego  ipse  mente  sbrvio  legi  Dei; 
carne  autera  legi  peccali  (ifcid.,  25).  i  Ab  hac  servi- 
H  lute  liberi  erimus,  quaiido  jam  niorli  insuUanies  di- 
cemus  :  c  Ubi  est,  niors.vicloria  tua?Ubi  est,  inors, 
slimulus  luus'  Stiniulus  enim  mortis  peccalum  est 
(I  Cor.  XV,  55).  I  Eiactor  vero  nondum  pcnilus 
cessavit  a  nobis,  neque  tributum  quievit,  qu'a  diim 
hic  viviraus,  diabolus  nos  ad  peccandum  iiicilar^ 
nititur,  et  vilare  peccatuin  ex  toto  non  possumus, 
sed  c  in  mullis  offendimus  omnes.  Non  est  eniin 
homo  justus  in  terra,  qui  faciat  bonuni,el  non  pec- 
cet  (Jac.  III,  2).  i  Sed  postqiiara  mortale  hoc  in- 
dueril  iramortalitatem ,  exacior  jara  cessabit,  et  tri- 
buium  jani  quiescet,  quia  nec  diabolus  ultra  sua- 
debit  cuiquam  ,  ut  peccet,  iiec  aliquis  peccabit. 
Bene  ergo  tunc  electorum  poptiliis  in  regno  trium- 
phans  exsultat,  diceiis  :  c  Quomodo  cessavil  exactor, 
^  quievit  tributum  ?  i  Ibi  enim  vera  libertas  erit.  Nam 
et  hoc  tunc  vere  complebitur,  quod  subjunctum 
est  :  c  Conlrivit  Dominus  baculum  impiorum,  i  elc. 
Cura  enim  Christus  diabolum  et  angelos  ejus  de  hoc 
iiiundo  expcllens  in  iiifernura  perpetualiter  incluse- 
rii,  luiic  oninino  coiiteret  baculum  et  virgam  eo- 
rum,  ne  jara  nos  deinceps  percutere  valeanl,  sed  et 
ipsi  perseculioiiibus  seieriialiura  lormentorura  sub- 
jaceant.  Sed  ad  superiorem  sensum  revertenics  vi- 
deamus  sequentia.  Nam  ligato  mundi  principo  et 
gentibus  ad  fidera  conversis  impletum  est,  quod 
nunc  subjungitur  : 

Vers.  7.  —  !  Conquievit  el  siluit  omnis  terra,  ga- 
visa  est  et  exsultavit.  > 

Veus.  8.  —  c  Abietes  quoque  laetatae  sunt  super 
^  te,  et  cedri  Libani.  Ex  quo  dormisti,  iion  asceiidit, 
qui  succidat  nos.  i 

Vers.  9.  —  c  Infernus  subter  conlurbatus  est.  iu 
occursum  adventus  tui  suscitavit  tibi  gigantes.  Oni- 
nes  priiicipes  terrse  surrexeruiil  de  soliis  suis,  om- 
nes  principes  nationum.  i 

Vers.  10.  —  c  Universi  respondebunt  et  dicent 
tibi,  el  tu  vulneralus  es  sieut  et  nos,  nostri  siuiilis 
eflectus  es.  i 

Gentibus  enira  ad  Christum  convers is  conquicvit 
omnis  terra,  sicut  ipse  ait  :  c  ToUite  jugiim  nieufjl 
super  vos  et  discile  a  me,  (Mattli.  \\.  29i,  eic.  •  Et 
situit  sedatis  pravae  actionis  lumultibiis.  Nam,  sirul 
ct  supra  diximuf ,  n.ranis  iniquiiai  h;ibei  apud  sccreta 


165 


HERVEI  BUftGlDOLENSIS  MONACHI 


164 


JBdicia  Dej  voqes  ebrooris.  Unde  scriptura  cst  :  A  «iecepti.  Nam  ei  dives,  qui  ardebat  apud  ittferos. 


Clamor  Sodomorum  et  Goroorrbse  mullipiicaius 
est  IGen.  xvui,  20).  »  Silnit  igilur  onuiis  terra,  qnia 
lotus  orbis  Christi  graiia  replelus  est,  el  a  maJiii» 
lurauliihus  liberatus  est  in  bis,  qui  credideruiit. 
Gavisa  est  et  exsuitavit,  sieut  scriptum  est:  «  Do- 
minus  regnavit,  exsultet  terra  (Psal.  xcvi,  1).  > 

Liliaiius  aulem  caiudidatio  dicitur.  Et  quid  per 
Libanura  nisi  mundus  isle  siguatur,  qui  amaturibus 
pulcher  el  candidus  esl?  Quippe  per  abietes  el  ce- 
dros  Lihaiii  nisi  principes  saetuli  hujus  figurantur? 
Abieies  igitur  et  cedri  Libani  Imtalm  tunt  super  Ba- 
bylonis  regem,  quia  et  polentes  ac  nobiles  bujus 
mundi  gauden(,  super  religatione  hostis  antiqui.  Sed 
prius  terra  siluit  ac  gavisa  est,  ac  deinde  abietes  et 
cedri  twtatte  sunt,  quia  prius  crediderunt  populi, 
post  ciiam  principes.  Lalalse  sunt  itaque  cedri  di- 
cciiles  :  Ex  quo  dormisti,  id  est  ex  quo  sopita  est 
sxvitia  tua,  ex  quo  tibi  potestas  est  ablata,  ex  qoo 
religalus  es  in  abysso  per  triumplium  Cbristi  cru- 
c'.s,  non  ascendit  abquis  d.Tmoiiuiu  de  abysso,  qui 
succidat  nos,  ul  tu  facicbas,  id  est  qui  supplantet 
nos,  el  a  staiu  rcctitudinis  corruere  faciat.  Victo 
isto  forti,  ct  direptis  vasis  ejus  etiam  CKieri  satelli- 
tes  cessaverunt. 

«  Non  asceiidit,  qui  succidal  nos.  »  Quantos  isti 
lignorum  succisores  suis  sccuribus  succiderunt  et 
corruere  fecerunt!  lena  quidem  conquievit  et  ga- 
visa  est,  ex  quo  perdidisli  potesiatem  Isedendi.  Sed 


cupicbat,  ne  quinque  fratres  sui,  quos  reliquerat, 
iii  eodem  loco  tormentorum  descenderent  {Luc.  xvi, 
50).  Consequens  ergo  esl,  ut  quo  amicos  venire 
iiolebat,  illne  inimieos  opiaret  demergi.  Non  icaque 
dubium  est  eos,  qui  in  inferno  sunl,  cupece  diabo- 
lum,  per  quem  sediicli  snnt,  ibidem  cruciari,  nt  vel 
sic  vindiceniur  de  eo,  licel  a  poenis  non  liberentur. 
Dicunt  igitur  insuUantes  ci  :  <  Et  tu  vulueratus  cs 
sicut  uos ,  nostri  similis  effectus  es,  i  atque  »d.]un- 
■gunt : 

Vers.  H.  —  «  Detracta  est  ad  inferos  superbia 
tua,  concidit  cadaver  luum  :  subler  te  sternetur 
tinea,  et  operimentum  tuum  erunt  vermes.  » 

Qui  se  extollebat  super  omnia,  detractus  est  ad 
"  inferos,  iit  sit  infra  omnia.  Cadaver  ejus,  id  esl  ipse 
dejectus  a  supernis  sedibus.  Cadaver  enira  a  ca- 
dendo  dicitur.  Sietit  autera  hoc  cadavcr,  dura  Sata- 
nas  in  mundu  regnaret.  Sed  concidil  cadaver  ejus, 
quando  ipse  prxcipitatus  esl  in  abyssnm. 

Tinca  vero  veslimentorum  vermis  est  dicta,  quod 
teneat,  el  eo  usque  insideat,  ut  erodal.  Stermtur 
ergo  (!ii«o  sub  antiquo  hOsle,  quia  sub  ipso  erunt 
tormenta  mordacia,  ubi  perpetuo  jacens  corroda- 
tur.  Quid  autem  nomine  vermiiim  nisi  inquietudo 
.  poenarum  designatur?  Naiura  enim  vermium  est 
momentis  singulis  incessanter  moveri.  Satanae  igi- 
tur  operimentum  erunl  vermes,  qnia  super  eura  uni- 
versa  raordacissimarura  poenarum  genera  stipabun* 


infernus  subter  conturbatus  est  pr»  maguitudine  stu-  ^  tur,  quibus  sine  fine  putrefactus  iiiccssabiliter  agi- 


poris  et  admiraiionis,  cura  tu  caplivus  iUuc  dedu 
cereris,  quem  nunquam  vinci  posse  pulabat.  Et  i« 
occursum  tuum  suscitavit  tibi  gigantes,  id  est  robu- 
stos  sseculi  principes,  quia  jam  illuc  erant  damiiati 
insulianies  ruiiise  tux.Nam  qiios  gigantes  suscilave- 
ril,  subditur : 

«  Omnps,  inquit,  principes  lerrsB  surrexeruiit  de 
soliis  suis,  *  etc.  Qnid  eiiira  hic  soliorum,  id  est 
sedium  nomiae  nisi  loca  poenarum  designantur,  in 
quibus  isli  principes  erant?  Surrexerunt  ergo  de 
sotiis  suis  iiLoccursum  Satanx  corruenti  insuluiiites 
ei.  Uiideet  Ezechiel  ait :  «  Loquentur  ei  poteiitissi- 
mi  robustorum  de  mcdio  inferni,  qui  cura  auxiliato- 
ribus  ejus  descenderunt,  et  dorraierunt  incircum- 
cisi  interfecti  gladio  {Eiecti.  xxxii,  21).  >  j) 

Omnes  principes  nationuni  de  infcrno  respi.nde- 
bunl  ei  victo  post  diem  judicii.  Similiier  responde- 
runt  post  passionem  Doiniiii,  dicenies  :  <  Et  lu  vul- 
ncratus  es  siqut  nos  ,  nosiri  similis  eSectus  es.  i  Ac 
si  dicant :  Nunc  minus  dolemus  interfKctos  nos  esse 
divinx  auimadversionis  gladio,  curo  et  iii  eodero 
yulneratus  gladio  corrueris,  qui  nos  occidi  fecisti. 
Licot  enira  dolor  et  tiistilia  eorum  sit  semper  im- 
niensa,  qui  torquentur  iii  iilis  suppliciis,  et  ex  con- 
sorlio  Satana;  luuc  credatur  crescere;  aliquod  ta- 
men  solatium  erit  cis,  dum  bunc  viderint  eadein 
lormcnta  sustiiiere,   qux  ipsi   patiunlur  pcr  cura 


tabitur  et  lacerabiiur.  Hsec  requies  diaboli,  hic  le- 
ctus  pjus  est. 

Putredo  el  tinea  et  operimeiitura  vermiom  pcense 
sunt  aternae,  quas  propria  gignit  conscientia,  vel 
siipplicionira  materia,  quae  ex  propriis  peccatis  na- 
scilur.  Sicut  enini  quaiidiu  cadaveris  materia  est, 
et  aliquis  Iiunior  in  cadavere,  verraes  nascuntur  ei 
putredine;  sic  ex  ipsa  raaferia  peccatorura  supplicia 
gigniintur.  Sed  inter  hjEcad  racmoriam  propheta  r6- 
vocat,  quanlx  dignitatis  olira  miser  iste  fucrit,  et 
quot  lapsuum  gradibus  inde  corruerit.  Nam  subdit  : 

Vers.  12. —  I  Quomodo  cecidisti  de  coelo  Lu- 
cifer,  qui  mane  oriebaris?  Corruisti  in  terram,  qui 
vulnerahas  gentes?  i 

Vers.  13.  —  «  Quiddicebas  in  corde  tno  (104) : 
In  coelura  coiiscendam,  super  astra  coeli  exaltabo 
solium  meum,  sedebu  in  moiit«  Testamenti  in  latcri- 
bus  aquilonis.  > 

Vers.  M.  —  «  Ascendam  super  altitudinem  nu- 
biHm,  sirailis  ero.Mtissimo.  i 

Vers.  15. — <  Veruratamen  ad  inlernum  detralieris 
in  profundum  laci.  i 

Sicut  Lucifer  omnibus  aliis  sideribus  est  clarior, 
sic  angelus  iste  omnibus  reliquis  angelis  lucidior 
fuit,  et  splendidior.  Qui  et  mane  oricbatiir,  quia  in 
exordio  nova;  lucis  gloria  conditionis  clarus  admira- 
bili  splendore  radiabat.  Sed  tam  felix  creatura  quo- 


(lOi)  AliaSt  de  cvidc  luo. 


165 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  II. 


1(6 


modo  lam  infelieiter  cadere  potuerint,  prophcta  mi-  A  et  iste  «  est  rex  super  omnes  filios  supftrbiae  (Joft 
ratur.  x-li,  25).  >  Ille,  i  cum^  in  forma  Dei  esset,  non  ra- 

pinam  arbitratus  est  esse  se  sequaiem  Deo  {PMlip. 
II,  6) ;  j  isle  per  rapinani  usurpare  simiiitudinem 
Dei,  quam  naturaliter  non  habuit,  cupiens :  «  Simi- 
iis,  inquit,  ero  Altissimo.  •  Siciil  ille  est  caput  om- 
nium  justorum,«t  omnes  justi  membra  ejus,  sic  et 
istecaput  est  omniuminiquorum,  et  omnes  iniqui 
membra  hujus.  Sicut  ille  super  omiiia  Cit  Altlssi- 
mus,  sic  el  iste  infra  omnia  dejectissiraus,  et  omiii- 
bus  modis  omnino  contrarii  sunl  Satanas  ^i  AUissi- 
mus. 

Postquam  prsesumpiionis  hujus  Satanx  cogita- 
liones  Spiritus  sanctus  per  prophetam  nobis  indlca- 
vii :  I  Verumtamen,inquit,  ad  infernum  delraheris; » 
B  licet  in  coehim  conscendere  cogilares ;  i  et  in  pro- 
fundum  laci  »  demergeris,  qui  ad  Altissimi  similitu- 
dinem  exaltari  opiasti.  Infernus  vero  diciiur  lacus, 
quia  hos,  quos  semel  ceperil,  semper  fluctuantes  et 
irepidos  tormentis  circumfluentibus  absorbet.  !n 
quem  prsecipitari  ad^-ersarium  hunc  non  sufficil, 
nisi  et  in  profundum  ej\is  novissimura  deraergatur, 
ut  crucietur  infra  omnia,  qui  gloriari  voluit  super 
omnia.  Quem  quia  electi  in  regno  constitati  sem- 
per  visuri  sunt  perpetuae  ignominise  mancipari, 
ut  inde  gaudium  eorum  crescat,  recte  subjiingi- 
tur : 

Vers.  16.  —  <  Qui  teviderint,  ad  te  inclinabun- 
tur.teque  prospicient;  nunquid  iste  est  vir,  quicon- 
turbavit  lerrain,  qui  concussit  regna  ? 

Vers.  17.  —  I  Qui  posuit  orbem  desertum,  et  ur- 
bes  ejus  destruxit,  vinctis  ejus  non  aperoit  carce- 
reni?  > 

Qui  te  viderini  in  novissimo  profundi  laci  bara- 
thro,  arf  te  incUnabuniur  velut  ad  aliquem  in  iinu 
putei  constitutum.  Teque  prospicient,  quia  loiige  efis, 
et  te  mirantes  in  poenis  dicent  :  «  Nunqnid  iste  est 
vir,  quia  conlurbavit  terrain?  i  Diaboluseniaijpai'9- 
bolice  tir  appellalur,  sicut  et  in  Ev*ngelio  ditilur 
de  illo:  «  Inimicus  homo  hoc^ecit.  Qui  conluruavit 
et  concussit  regna  {Matth.  xiii,  28);  >  quia  Iribu- 
lationes  et  bella  movet  in  mundo,  ci  omnia  mala  rc- 
Iiq.ua. 

<  Qui  posuit  orbem  dcsertum,  quia  veri  Dei  cul- 


Primo  enim  de  coilo  cecidit,  amissa  beatitudine, 
ct  siatu  dignilatis  angelicae,  et  in  mundo  principa- 
tum  iniquitatis  super  idololatras  genteshabuit.Unde 
et  I  princeps  mundi  {Joan.  xii,  31 )  >  appetlatus  est. 
Sed  praedicaiitibiis  apostolis  corruil  in  terratn,  qui 
vulnerabat  yenles,  id  est  qui  mucrone  tentationis 
sauciabat  mentes  eorum,  quia  eos,  quos  per  idolo- 
latriam  possederat,  amisit,  et  Jud%os  paucasqus 
gontium  reliquias  inQdeles  nunc  tenet.  De  geiitibus, 
quas  vulnerabat  in  terram  cecidit,  id  est  de  eorum 
meniibus,  qui  ad  fidem  veiieruni,  in  corda  illorum, 
qui  in  incrcdulitate  permanseruiit ;  non  quia  in  eis 
et  antc  nonesset,  sed  quia  ab  islis  exclnsusanipiius 
iilis  dominari  coepit. 

Ruinam  vero  ejus  excepit  leira,  quoninm  ler- 
rena  sapientum  mentes  invasit  tolus,  qui  de  super- 
nis  projectus  praesumebal  iii  corde  suo,  diceiis  :  In 
ccelum  conscendam  ,  id  est  super  sanctos  Dei  prae- 
claros  exaltabo  solium  meum.  Annon  in  coelum  Sa- 
tanas  cunscendit,  quando  cor  Salcmonis  intravit? 
Annon  super  astra  Dei  splium  suum  posuil,  quando 
Saul  et  Salomonem  et  Judam  et  seplimum  diaco- 
nem  sibi  subjecil?  Quod  si  in  primordio  superbiae 
«iiae  ista  cogitavit,  aniequara  decoelo  projectusessel, 
coeli  Domine  electoruin  mentes  designautur  a/igelo- 
rum,  quam  ingreJi  superbus  iste  adversus  Deum,' 
et  occupare  voluit.  tt  astrorum  vocabulo  singulaa 
beatorum  spiriluura  personae,  quas  subjugare  sibi  C 
tcntavit,  quaiido  ex  ipsis  eos,  qui  iiunc  daemooes 
:ippeIlaotur,  :n  perniciera  traxit. 

.  sedebo,  inquit,  in  monte  Testamenli  ii) 
lateribus  aquiiouis.  >  Malignus  enim  Spiritus  mon- 
tem  Testamenli  tenuit,  quia  Judaicum  populum, 
qui  legem  acceperat,  sibi  in  perfidiain  subjugavit. 
Quando  enim  corda  doctorum  tenet,  moniem  Testa- 
menli  diabolus  possjdet.  Qui  etiara  in  laieribus  aqui- 
lonis  sedet,  quia  mentes  bominum  frigidas  praesu- 
mendo  iobabitat.  Adhuc  autem  superbus  iste  prse- 
sumptor  adjungebat,  dicens : 

(  Ascendam  super  akitudinem   nubiura,  >  id  est 
angelorum  vel  praedicatorum.  <  Et  similis  ero  altis- 


siroo.  >  Et  DtbeatusPapa  Gregorius  loqoilor  (lib.  n  tuin  genlibiis  abstulil.  «  Et  urbes  ejus  destiuxit,  > 


xxiu  Mor.e.  6) :  « jQuisquis  bonum  se  habere  sin- 
gularHer  gaud«l,  quisquis  videri  sublimior  caeteris 
quaerit,  illum  imitatur,  qui  despecto  bono  societatis 
angelorum,  sedem  suam  ad  aquilonem  ponens  et 
Altissimi  similitudinem  superbe  appetens  per  ini- 
quum  desiderium  quasi  ad  quoddam  culiiien  cona- 
tus  est  singularitatis  erumpere.  >  Ad  cujus  simililu- 
dinem  ducitur,  qui,  singulare  culmen  appelens  et 
socialem  angelorum  vitam  de^piciens,  ait :  «  Ascen- 
dam  super  altitudinem  nubium,  similis  ero  Altis- 
simo.  >  Qui  qaoniampervcrso  ordine,  id  est  per  su- 
peibiam  Deo  siniilis  fieri  voluit,  a  contrario  dissimi- 
Iiiudinem  babere  meruii.  Nam  ille  ail:  <  Discite  a 
nio,  qiiia  mitis  sum,  et  humilis  corde  {Maith.  xi) ;  > 


quia  verse  religionis  sedifieia  de  cordibus  hominum 
subvertit.  Vel  terramconturbnvit,  id  est  eos,  qui  au- 
diunt  cuin  Adam :  i  Terra  es,  etln  terram  ihis 
(Gen.  III,  19).  >  Et  regt%a  Ecclesiae  concussit  ten- 
tando,  non  subveriit.  Et  orbem  fecit  esse  dcsertum, 
ut  nullam  haberet  virtuieni,' sed  vitiis  subjacerel, 
quibos  plena  est  gentiuni  solitudo.  Vrbes  quoque(?;ut 
destruxii,  ut  de  Ecclesiis  Christi  faceret  Synagogas 
Satana;  haeretica  peste  corrumpens  fidem  earum. 
Vinc/ts  ejus,  id  est  illis,  qui  peccatorum  vincutis 
erant  astricli,  non  aperuil  carcerem  cordis  eorum, 
quia  non  dedit  eis  libertatem,  ut  egrederentur  per 
confessionem.  Omnisenim,  qui  maleagit,  conscien- 
tiani  suam   sibi   eareerem  facit,  quia,  dum  vindj 


ig7  IlEr.VEI  DLRGIDOLENSIS  MONACm  568 

cantc  (»05)  Dco  in  malilis  sux  lenebris  relinquitiir,  A  quantae  sit  turpitudinis  et  immundiiia?.    <  Et  obvo 


quasi  inier  semetipsum  includitur,  ne  evasionis  lo- 
cuni  invciiiat,  quem  invenire  non  meretur.  Talibus 
ergo  vinclis  Sulanas  carcerem  non  aperil,  quos  in  se 
i{)sis  seuiper  inclusos  tenere  salagit.  Scquitur: 

Yers.  18.  —  <  Oiones  legcs  ^gentiuni^  universi 
dormicrunt  in  gloria,  vir  in  domo  sua.  • 

Vers.  i9.  —  «  Tu  auieni  proj«ctus  es  de  sepul- 
cro  tuo  quasi  slirps  iuutilis,  pallulus  et  obvolutus 
ciini  liis,  qui  inierfecli  suiit  gladio,  et  descenderunt 
aJ  fundamenta  laciquasi  cadaver  putridum.  » 

Vers.  20.  —  €  Non  habebis  consortium  neque 
cum  eis  in  scpultura.  Tu  enim  terrara(106)  disper- 
didisti,  tu  pnpulura  tuum  occcidisti.   > 

Si  nunc  isti  reges  mystice  sunt  accipiendi,  qiios 
intelligere  debenius  nisi  rectores  Ecclesiarum,  qui  B 
defuncti  dormiunt  in  gloriu,  quoniam  apud  Deum 
requiescunt  in  lionore?  Et  unusquisque  in  domosua, 
id  est  in  maiisionesua,  quia  t  in  domo  Patris  mau- 
siones  nnilta;  sunt  (Joafi.  xiv,  2),  >  ubi  quisque  pro 
merito  suo  mansionem  accipit. 

tTuautem  projectus  es  de  sepulcro  tuo,  >  id  est 
dc  corJe  genliliiun,  ubi  velut  in  scpulcro  putridus  ja- 
cebas.  Sepulcia  enini  racirtuos  tegiint.  Et  quis  alius 
mortcm  pertiilit,  quam  is,  qui  conditorem  suum 
despiciens  vilam  reliquit?  Quem  vidclicet  monuum 
cum  humana  corda  per  consensum  malitise  susci- 
piunl,  ejus  procul  dubio  sepulcra  liunt.  Sed  de  se- 
pulcro  suo  projicitur,  cumper  Dei  graliam  de  corde 
hominum  ejLpcllilur. 


luius,  »  quia  coelestium  judiciorum  potenlia  simul 
undique  coaiciatus  est  et  circumobsitus.  t  Proje- 
ctus  est,  inquam,  cum  iis,  qui  interfecli  suntgla- 
dio  Dei,  et  descenderunt  ad  fundamenta  laci;  > 
quia  cum  ca^teris  peccatoribus  in  tartarum  novis- 
sime  praecipitatur. 

Non  habebit  in  sepuUura  consortium  vel  cumeii, 
qui  interfecti  sunt  gladio  judicis,  quia  alterius  poe- 
nae  est  auctor  delicti,  et  alterius,  qui  ab  auctore 
compulsus  est.  Et  illis  quasi  qusedam  requies  erit, 
quod  ad  comparationem  hujus  ulcunque  lolerabi- 
lius  cruciabantur.  Ipse  enira  oranera  terram  disper-  ^ 
didit,  quia  humanum  genus  post  se  in  perniciem 
traxit.  Sequitur  : 

I  Non  vocabitur  in  xternum  semen  pessimo- 
rum,  >  quia  nulla  unquara  eril  apud  Deum  recor- 
datio  eorum,  qui  serael  ob  id  apud  inferos  dara- 
nali  sunt,  quia  dsemonum  malitiam  pessimorum 
quasi  patrum  vestigia  sequebaiilur.  Vel  quia  prope 
est,  ut  omnis  impiorum  generalio  per  adventum 
judicis  exlerminetur.  Unde  et  subditur  : 

Vers.  21.  —  <  Prsparate  lilios  ejus  occisioni  in 
iniquitate  patrura  eorum  (107).  > 

Tuiic  enim  angeli  proeparabunt  occisioni  filios  hu- 
jus  Satanas  i»  iniquitate  pessimorum  partum  eorum, 
quam  imitati  fuerant,  id  est,  daimonum  vel  perver. 
sorum  hominum,  quando  t  mittet  Filius  hominis 
'angelos  suos,  et  coliiget  de  regno  ejus  omnia  scan- 
dala,  eteos  qui  facient  iniquitatem,  et  mittent  eos 


Siirps  autcm,  ut  dictura  reperi,  proprie  est,  quod  C  in  carainum  i%nis  {Matlh.  xiii,  41).  »    Nam  qiioJ 


inradicibus  arboriim  nascitur  juxta  stipitem,  ideo- 
que  dicitur  iuulilis,  quia  virtulem  aiifert  arbori 
pomalerenti,  neque  fructura  giguit.  Si  enim  iiide 
abscinderetur,  proficeret  plurimum  arbori  ad  recu- 
perandam  virtutem,  et  ad  fructilicaiiduin.  Ila  et  ho- 
stis  antiqiius  in  radice  cordis  huraani  juxta  illud, 
quod  in  eo  principale  est,  quasi  stiip.s  juxla  siipilem 
arboris  pleriimque  per  immissiouem  malurum  cogi- 
lalionura  velut  nascitur,  crescit  ac  roboratur  et  vir- 
tiitem  rationis  auferens  nou  siiiit  facore  fructuin 
boiii  operis.  Sed  exinde  nonnunquain  absciditur  ferro 
vcrbi  Dei,  ut  in  ignera  niiltatur,  et  hoiuo  viituteiu 
recuperat  bene^fructilicandi. 

Aptc  ergo  Salanas  de  sepulcro  suo  quasi  slirps  iii- 
uiilis  dicitur  esse  projectus.  Et  projecliis  est  pollu- 
lus  et  obvulutus  velut  cadaver  putridum,  quod  nemo 
langere,  vel  ejus  fetorcra  teterrimum  suflerre  po- 
test.  Caclaver  enim  diaboli  pulridnm  oli  inagnitudi- 
nem  peccatorum  dubilare  non  poierit,  qui  legeril 
peccatis  esse  fetidissimura  ipso  peccatore  diceule  : 
«  Pulruerunt ,  et  corrupl»  sunt  cicatrices ,  etc. 
(Psn/. xxxvii,  6).  I  Hinc  econlrario  vrrtusboni  odoris 
est. 

«  Projeclus  est  pollutus,  »  quia,  qui  pulcher  in 
humana  mente  videbatur?  dum  adliuc  ibi  maiitia 
ejus  placeret,  tandein  ut  cjiceretur,  cognilura  cst 

(105)  Cod.  G.,  judicante. 
(KKi)  Altas,  lerram  tuam. 


hic  subjungit  :  <  Non  consurgent,  nec  haereditabunl 
terrani,  nec  iniplebiint  faciem  orbis  civilatiim.  • 
Hoc  est  quod  alibi  de  Antichristo  legimus  :  «  Non 
erit  semen  ejus,  neque  progenies  in  populo  suo, 
nec  ullaj  rcliquise  in  reginnibus  ejus  {Job  xviii,  19). 
Hoc  eniin  caput  malorum  cuin  umni  corpore  suo 
peribit  in  adventu  judicis.  Inde  est  quod  sequitiir  : 

Vers.  22.  —  «  Et  consurgara  super  eos,  dicit 
Dominus  excrcituura,  el  perdam  Babylonis  noracn, 
et  reliquias,  ct  germen,  et  progeniem,  dicit  Domi- 
nus.  > 

Vkrs.  23.  <  Et  ponam  eara  in  possessionem  eri- 
cii,  et  in  paludes  aquarum  ct  scopabo  eam  in  scopa 
terens,  dicit  Dominus  cxercituuni.  » 

In  die  enim  judicii,  in  dic  ultionis  consurgct  Do- 
minus  super  cos  ul  perdat  Babylonis  nomen  et  reli- 
quias,  nc  vel  meraoria  ejus  rcmaneat,  vci  aliquis 
de  progenie  ejus:  Qui  facit  pcccatum,  semen  dia- 
boii  est.  Cujus  serainis  filii,  id  est  pessimie  cogitn- 
tioncs  cl  actiones  cjus,  quoe  cx  dxmonibus  nat£ 
suiit,  trucidandse  suut,  ne  ultra  consurgant,  et  pos- 
sideant  terram  cordis  nostri,  et  impleant  urbibus 
vitioruin.  Etquia  non  cst  honiinis  perfecta  victoria, 
consuigit  ipse  Dorainus  adversum  pessimos  filios, 
et  disperdit  ex  nobis  nomen  et  rcliquias  confusio  ■ 
nis,  atque  geruicn  ejus. 

'107^  Alias,  tuoruin. 


169 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRl.  OCTO.  —  LIB.  11. 


m 


t  Etponel  eam  iii  posscssiDnPin  ericii,  et  in  pa-  A  siaieorum  (inis  ad  confirmationem  esljuramcninm, 

in  quo  abundantius  volens  Deus  ostendere  poUici- 
taliones  lioeredlbus,  immobilitatemque  consilii  sui, 
interposuit  jusjuranduni,  ut  per  duas  res  immobiles, 
quibus  impossibile  est  racnilri  Deum,  fortissimum 
solatium  Labeamus,  qui  confugimus  ad  tenendam 
propositam  spem  (Hebr,  xiii,  C  et  seqq. 

Dum  ergo  Deus,  qui  nunquam  mcntitur,  jurat, 
imniobilitatem  consilii  sui  firniissime  coiistitutam 
insinuat,  quam  sine  dubio  compieiurus  est,  cum  et 
homines,  qui  sa;pe  menliunlur,  juramenta  custo- 
diant,  et  nihU  juramenlo  fiimlus  habeant.  Defectus 
quoque  dictionis  indiciura  est  validissimae  conlirma- 
tionis,  cum  dicit :  «  Si  non,  ut  putavi,  ita  erit,  el 
quomodo  mente  tractavi,  sic  evenlet.  >  Non  taracn 
iiostro  more  Dcus  aliquid  futurum  sestimat,  sed 
quodcunque  vult,  dlsponit,  ut  fiat,  et  qualiter  ac 
quando  fiat.  Sed  quid  cst,  quod  tara  firmiler  asse- 
rit  futurum?  Non  enim  pro  modica  re  jurare  Deus 
credendus  est. 

Vi  conterum,  inquit,  Assyrium,  id  est  diabolum 
in  terra  mea,  id  cst  in  mente  clectorum  meorum, 
vel  in  Ecclesia,  sicut  eidem  Assyrio  dictum  est  in 
Genesi  :  «  Ipsa  conteret  caput  tuum  (Geii.  iii,  15).  > 
Caput  quippe  dlaboli  initiura  ''est  pravse  suggestio- 
nis.  Quod  videlicet  caput  Ecclesia  conterit,  quia 
suggestiones  diaboli  iri  ipso  mox  initio  ad  nibilum 
redigit.  Jurat  ergo  Dominus,  quia  in  terra  sua  ,  id 
est  in  mentesuorum  conteret  Assyrium,  ut  in  cor- 


ludes  aquarum.  >  Quis  cst  istc  ericius  nisi  anti- 
quus  hostis,  cujus  omne  corpus  aculeis  et  spinis 
est  circuradaluin  ?  Ipse  eiiim  caput  oinnium  malo- 
rum  est,  ct  omnis  inuUitiido  malorum  corpus  ejus, 
et  unusquisque  perversorum,  qui  infirraiorcs  ope- 
rarios  iniquitatis  obumbrat,  et  protegit,  ct  quos 
langil  bonos,  per  malitiam  pungit,  in  hoc  corpore 
spina  est.  Tot  namqiie  spliias,  quibus  circumtega- 
tiir,  et  muiiialur,  liiijus  cricil  corpus  habet,  quot 
dcfensores  malorum.  Ponilur  crgo  Babylon  in  pos- 
sessienemericii,  quoniam  asperrimo  diabolo  perpe- 
lualiter  in  tormeniis  possidenda  iraditur,  cura  au- 
dit :  «  Ite,  maiedicti,  in  ignem  seteniura,  qui  prae- 
paratus  est  diabolo,  et  angells  cjus  [Matth.  xxv, 
41).  1  Paludes  vero  aquarum  tartareos  lacus,  qui- 
bus  anirase  suffocantur,  et  ardent  velut  in  aquis 
ferventibus,  intellige,  de  quibus  infia  scriptura 
est  :  «  Quia  convertentur  torrentcs  ejus  in  picem 
[ha.  XXXIV,  9).  ) 

<  Et  scopabo,  inquit,  eam  in  scopa  terens.  > 
Quia  sicut  contra  scopain  forliter  pressam  iiihil 
sordium  slare  valet,  aut  palearum,  sic  ante  distri- 
ctam  judicis  sententiam  resistet  nullus  reproborum. 
Uiide  ct  Joannes  de  eo  proevidens  hanc  scopara- 
ait  :  <  Cujus  ventilabriira  in  manu  ejus  et  purga- 
blt  aream  suam,  ct  congregabit  triticura  in  hor- 
reum  suum,  paleas  autem  comburet  igne  inexstin- 
guibill  (Matth.  iii,  12).  >   Nam  judicis  sentenliara, 


qu;e  hic  appellalur   scopa,  ipse  ventilabrura  norai-  ^  jg  ^^^^^^^  o^„g^  ejus  tentationem  vincat.  Quem  et 


nat. 

Vel  juxta  sentcntiam  Domini,  qui  curas  hiijus 
sseculi,  et  fallaclam  divitiarura  spinas  appellavit 
(Marc.  IV,  18),  ericius  intelligi  potest,  qui  gaudct  in 
incerto  divitiarum,  et  punctionibus  peccatorum  ar- 
matur.  Et  tales  habitatores  habet  Babylon  deserta 
virtutibus,  ubi  non  est  ager,  qui  fructus  alKrat,  sed 
paludcs  infertiles  limosse  ac  lutosae ,  id  est  im- 
munda;  conscienlia; ,  in  qiiihus  sordidi  spiritus 
quasi  animalia  coeno  gaudentia  reptant.  Quani- 
obrem  clementlssiraus  Dominus  scopabit  eam  vehe- 
mentissime  terens,  et  quasi  quodani  everticuload 
purura  usque  raundabit,  ut  Babylonis  seinlna  per- 
dat.  Sequitur  : 

Vers.  24.  —   Juravit   Dominus   exercituura  di 
cens  :  si  non  ut  putavi,  ita  erit ;  et  quomodo  mente 
tractavi.  > 

Vers.  25. —  tSiceveniet,  ut  conteram  Assyrium 
iii  terra  raea,  et  in  raontibus  ineis  conculcem  eum, 
ct  aufcretur  ab  eis  jugum  ejus ,  et  onus  illius  ab 
humero  eorum  tolletur.  » 

De  juramcntis  Dei  nos  instruens  Apostolus  ait : 
I  Abrahse  namque  promittens  Dcus,  quoniam  ne- 
lainem  habuit,  per  quera  juraret  majoreni ,  juravit 
p6r  semetipsura  dicens  :  Nisi  benedicens  benedicam 
te,  el  mulliplicans  mulliplicabo  te.  Et  sic  longani- 
niiter  ferens,  adeptus  est  reproinissionem.  Homines 
enim  per  majorera  sui  jurant,  et  omnis   controver- 

Patrol.  CLXXXl. 


in  montibus  suis,  id  est,  in  apostoiis  et  majoribus 
sanctis  conculcat,  sicut  eis  loquitur  :  i  Ecce  dedi 
vobis  poiestatera  calcandl  supra  serpentes  et  scor- 
piones,  et  nihil  vobis  nocebit  (Luc.  x,  19).  » — «  Et 
auferetiir  ab  eis  jugum  ejus,  >  de  quo  dicit  Aposto- 
lus  :  «  Nolite  jugum  ducere  cura  inlldclibus  (II 
Cor.  VI,  14).  >  Et  onus  illius,  id  est,  tyrannica  do- 
mlnatio  tolletur  ab  liumero  cordis  eorum.  Sequi- 
lur  : 

Vers  26.  — «  Hocconsilium,  quod  cogitavi  su- 
per  (minem  terram,  et  hsec  est  inaiius  exlenta 
super  universas  gentes.  > 
Cogitavit /loc  ^Mod  supra  dictum  esl,  in  toto  orbe 
rj  faccre,  ut  in  gentibus  ciinclis  ad  fidem  venientibus 
ubique  conteral  Assyriura,  et  conculcet  in  electis 
suis,  atque  jugum  servitutis,  quo  deprimebat  eos, 
auferat.  Rursumque  hoc  inevitabiliter  esse  fulurum 
oslendit,  subjungens  . 

Vers.  27.  —  «  Dominus  enira  exercituum  decre- 
vit,  et  quis  poterit  infirmare?>  Id  estdecretum  ejus 
debilitare?  «  Et  manus  ejus  extenta,  et  quis  avertet 
cam  ?  I  Manus  ejus  extenta  est,  ut  Assyrium  fe- 
riens  conterat,  et  nullus  avertet  eam,  quia  omni- 
potens  est.  Hactenus  ea,  quse  teraporibus  Acbaz 
Isaias  vidit,  tractata  sunt;  csetera,  quae  seqiiuiitiir 
iisque  ad  finem  Libri  sub  glorioso  rege  Ezeclii  i 
prophctavil. 


171 


RERVEr  BUHCrOOLBNSlS  MONACHI 


172 


LIBER  TERTIUS. 


SEQLITUR  CAPUT  XIV. 

Vers.  28.  —  «  In  aiiiio  quo  mortuus  est  rex 
Achaz  factum  csl  onus  islud.  i 

Vers.  29.  —  <  Ne  laelt^ris  Philistliaea  oniiiis  tii. 
quia  comminuta  est  virga  percussoris  tui.  De  radicc 
euiin  colubri  egredietur  regulus,  et  semen  ejus  ab- 
sorbens  voluerem.  » 

Binarius  nuraerussignificare  solei  opus  imnuinJi- 
tiae,  quoniam  bina  de  singulis  auimalibus  ininiundis 
ingressa  sunl  in  arcam  (Gen.  vii,  2).  Undeet  iinnc 
onus  Pliilislliaja;,  quae  interpretalur  cecidemnt  duo, 
vel  nii)io  pocidi,  iii  secundo  gradu  ponitur,  ut  ail- 
veilaraus,  quia  de  immundis  agitur.  Nain  in  abomi- 
natione  fornicationis  esl  ruina  duoruni.  El  pociilu 
eadit,  qui  terrenis  cupidilatibus  debriatus  slamni 
ref.lUudinis  amiltit.  Quid  auiem  rex  peecator -4c/ifli 
nisi  vel  quemlibct  Ecclesise  prxposituni,  vcl  omnts 
nialos  EcclesJse  rectores  designat?  Quid  Philistfnca 
iiisi  carnalium  mullitudinem  subjeclorum?  Quid 
mois  Acbaz  nisi  grave  peccatum  cujuslibet  prsposi- 
l;  ?  Si  vero  praelatus  aliquid  turpe  commiserit ,  mox 
indiscipliiiatoruin  turba  subditorura  quasi  de  inoiie 
Acliaz  Philistliaea  gcns  lajlatur.  Sed  «  in  anno  quo 
mortuiis  cst  rex  Acliaz  factum  est  onus  istud,  » 
quod  sequilur  :!quia  duni  prslatus  ofreadil  cl  vulgiis 
insuUal,  gravera  sibi  peccatorum  sarcinam  imponit. 
Quicunquc  enim  disciplinara  oderunt,  valde  laelari 
solent,  si  piaepositus  corura  iia  corrual,  ut  eos 
libere  corripere  jam  iion  audeat,  sed  cis  dicitur  : 

€  Ne  la;teris  Philistlisea  oninis  lu,  quia  coraminuta 
esl  virga  percussoris  lui.  >  Id  est  qnia  praepositus, 
qui  le  virya  disciplinae  pro  culpa  solcbat  perculei  e, 
virgani  justa;  scveritalis  pro  suaiuni  piidore  vol 
inctu  culparuin  ainisil.  Diini  cnim  te  disciplina  gau- 
des  cxutam,  .Antichristi  jugiini  in  te  suscipis. 

«  Dc  radice  enim  coiubri  egredietur  regulus.  » 
Coluberquippe  ooculte  mordet,  et  viriis  infunriil.  Sic 
et  nunc  diabolus  humana  corda  lateiiter  vulnerat, 
ct  veneno  nialitiie  sux  iiificit.  Sed  de  hujiis  rndica 
colubri,  id  est  de  occultis  Salanse  suggestionilms  ct 
latenti  nialitia  e.gredictur  regidus,  id  est  pe<tifcia 
Antichristi  perversilas.  Retjulus  ewm  noii  morsu  pe- 
riniit,  scd  ilatu  consumit.  S*pe  quoque  llalu  aeiem 
adscit,  et  qnidquid  vel  longe  posituin  conligerit, 
8oIa  narium  inspiratione  labefarit.  Sic  et  Anliehri- 
SUis  odore  pestifene  exlialationis  lolnin  orbem  .Tjli- 
cieiis  ,  liumanis  nientibus  moriiferum  virus  iiii- 
mitiet. 

Reguluseiirm  ipse  estbasiliscus.  EldiciturreguUis 
co  quod  icx  serpentium  srt,  adeo  iit  cum  Wdeiiles 
fugiant,  qiiia  flatu  suo  Cos  necat.  Nam  et  lioinines, 
si  vel  inspiciat,  interimit;  siqnidem  cjus  aspeetuin 
necavis  ulla  volaiis  ilLcsa  transit.  sed  qnanivis  pio- 
cul  sit,  cjiis  oie  combusta  dcvoretur.  A   muslclis 


A  tamen  vincitur,  quas  illisbomines  cavcrnis  inferunf, 
ia  quibus  deliteseit,  et  occiditur  ab  eis.  Similiteret 
Anlichristus,  qui  reA  iniquorujn  est,  flaJu  suo,  id  est 
doctrina  siia  corrumpet  omnia,  et  aspeclu  siio  ra,- 
lionahilia  sapieiites  in  anima  perimei,  ct  eos,  qui  in 
altum  contcmplafionis  volabanl,  devorabit ;  ab  .igiU- 
bus  tamen  et  parvulis  fidclibiis,  quos  venena  ojiis 
iiifi<;eie  non  poierunt,  velut  a  mustelis  superabilur. 
Qnod  autem  propheta  siibjnnsit  : 

I  Et  senien  ejus  absorhen.s  voluciem,  c  potest  in» 
telligi  sewcn  ejux,  id  esl  coiubri,  ipse  Antichristu^, 
qui  etiaiii  conlemplaiivos  velut  aves  volanics  absor- 
bebit.  Vel  illud  ejus  non  ad  colubruni,  sed  ad  regu- 
lum  rcfcramus  dicentes  :  Semen  erus.  id  est  leguli 
discipiilos  Antichristi ,  qui  etian  «pirilaies  contem- 

B  plationi  siudentes  in  suani  peniicifm  perti-sliT.t. 
liaic  idcirco  dicuntiir  iis,  qui  de  siia  inipiiiiitati'  diim 
delinquunt,  et  de  piaposili  sui  ruiiia  la^iaiUin",  quo- 
iiiam  vel  colubri  liujus  veneno,  vel  reguji  iialii  pe- 
rimuntur,  vel  seiuinis  ejus  ore  tfahuntur.  Sed  licel 
Achaz  mortuus  sii,  id  est  pastor  in  culpam  dela- 
psus,  flet  tamcn  quod  sequitur  : 

VKas.  50.  —  «  Kt  pascenlur  priniogeniti  paupe- 
rum,  et  paupercs  liducialiter  requieseent.  » 

Potcns  esienim  Deus  sensus  et  virtutes  elcctormn 
suoruin  nutrire,etiam  si  pr.edicatordcfiierit.Qni  sunt 
eniin  pauperes  isii,  nisi  dc  quibus  dicitur  :  <  Ueati 
paupercs  spiritu  ?  »  {Malth.  v,  5.)  Et  qui  sunt  jiri- 
mogeniti  corum  nisi  primi  boiii  cogilalus,  quos  in 
eoruin  cordibus  gratia  prseveniens  gencrat,  priinns- 

^-  quea.rdor  juste  vivendi?  Uride  dictuiii  est  in  lege  : 
«  Priiiiogenituni  filioruin  tnorum  dabis  mihi  {Exod. 
xxii,  29).  »  Vel  primogenitos  eoruin  ,  quaerunqua 
prsecipua  et  optima  sunt  in  opc-iims  eoruni,  accipe; 
dequibiis  aii  Dominus  :  <  Priinuiii  qiiKritc  regnuin 
Dei,  et  JDstiiiam  ejiis  (Jffl(('i.  vi,  33).  >  Talfls  ergo 
primogeniii  pascentur  giatia  Dei.  tt  licet  .\iitichri- 
Sti  persecutio  s,^viot,  paiipe.rcs  tam  ftdticialHer  rc- 
quiesceiii,  quia  scripium  est ;  i  Qui  tiinet  Deiiin  nihil 
trepidabil  et  uon  pavebit,  qiioiiiain  iuse  es!  sp-.-s 
cjus  ff ei;/).  xxxiv,  Hi).  >  Sdiuilur  : 

<  Et  intcrire  faciain  in  fame  radicem  tuam,  ti  re- 
liquias  tuas  intcrficiara.  »  De  electis  dixerat,  quia 
pascenlnir  jirimogeniti  paujierum,  licet  Acha?  inor- 
ttius  f.sset,  id  csl  pr«dicalor  spiriliialiler  oxstiiirtns. 
El  iiunc  e  contrano  dicitur  PhUisth:»pe,  id  est  im- 
mumloriini  et  indisciplinatoroni  niiiltilmlini,  qtii  de 
iiiorle  ejiis  et  impunitate  sua  Itctaiiliir,  quia  inlerire 
faeiam  in  fame  vcrbi  Dei  radicem  tuniii ,  id  est  cogi- 
lationem  oordis  tiii,  quoniam  verba  salutis  ab  ho 
inine  tu  non  audies,  et  e^o  mentes  cleclonim  meo- 
runi  intrinseeus  pascam.  t  Et  reliqiiias  tuas  interll- 
ciam, » id  est  si  qua  bona  in  le  reiiianseraiil.,  exstin- 
giiain  ea  :  qiiia  penitus  tollain  a  le  gratiaiu  mcam. 
Utide  el  subjungitur  : 


m  COMMENT.  IN  ISAIAM 

Ybrs.  51.  —  <  Lniila,  port».;  tlama,  (jivit.is,  pio- 
sirala  cst  Philislhaia  omiili.  > 

Porta  enini  ululaie,  id  o.sl  tid^^ljs  vel  praedicator 
sancHisquilibcl  lanienlaii  juhplnr, el  chitaschimare, 
id  est  plangcre,  qnia  per  Antichriblum  in  perfidiani 
«  proslrata  est  Pliilislli;ca  oinnis,  »  id  est  religioso- 
rum  (108)  multitndo  iinivcrsa..  Quoi  autcm  jam  fa- 
cmm  prcipheiito  more  dixorat,  fuiurura  adhuc  osteu- 
dil  subJciido  : 

«  Ab  aquilone  onim  ftimns  venict,  et  noii  est,  qui 
elTugiat  agnien  ijjiis.  t  Nam  frigidns  aquUo  inali£;nus 
spiritiis  est,  cui  dinitur  in  Cantici) :  Siirge,  iKiiiilo 
(Ca»<.  iVj  16),  id  est  fiige,  di.Tholc ;  fumus  auicin 
noxius  est  octilis  (fro%<.  y,  26).  Veniet  igitiir  ab 
aquiloiie  l\jnius,  id  est  a  diaboio  per  Antichristura 
tPiiebrosa  eiTOnim  doctrina  ,  qu.i.'  Cfccabit  orulos 
hunianornmrordium.NuiiO  quoque  niiiltoruinooulos 
excujcal  jani  fumus  r.xaltalionis  ejus,  et  suggesiioiiis 
illius.  Et  noii  est,  qiii  ejfuijint  tu/men.  exprcitiis  ojus, 
qui  ifltum  replebit  orbom,  et  oniiics  ci  subjiciet.  Sed 
quia  nunc  populus  eleclorum  videbalnr  ab  il!o  po;sse 
superari,  qiiuniaiii  dictum  erat  :  «  Aon  esl,  quielTu- 
giat  aj;men  ejus,  «  ideo  subjiingitur  : 

Vers.  52.  —  1  Et  quid  rcspondebiliir  niinliis 
gcniis?Qiiia  Dominus  fundavit  Sion,  et  in  ipso 
sperabunt  paupcies  populi  cjus.  i 

I  Quid,  inquit,  respondebitur  nunliis  gcntis,  >  id 
esl  quid  respondebuiit  Gdelcs  legatis  Aiuichristi  ? 
Hoc  scilicet  respondebunt,  quia  Doiiiimts  snpra  Qr- 
niam  pctiam  fuinhwlt  Swn,  id  est  Ecclesiam.  <  Ei 
in  ipso  sperabuiit  paupcres  popiili  )  sui,  id  eslsan- 
cli  huniilcs,  Ilxc  eniiu  eril  elcclorum  lidueia. 
CAPUT  XV. 

^KKs.  1.  —  <  Oiius  Moab.  Qiiia  nocte  vastaia 
cai,  Ar  Moab  coniituu;  quia  iioctu  vasiatuscst  niu- 
rus  Moab,  ronticuit.  > 

Non  multiini  .a;dil'ii'aiiopis  alTert,  .sl  nunc  historia- 
lilcrde  populo  Moabitaruin  loqnamur,  et  vaslaiio- 
nom  ejiis,  atque  i  aptiviiateiu,  qu.-e  prirao  per  As- 
syrios,  deinde  per  ChaiOiws,  sicut  hin  pnedicitor, 
ikifta  est,  rcfcranuis,  Vldeamu*  ergo,  quid  myslice 
per  .Vonfr  accipiendiim  sit,  el  rffystica  propbctae 
\erha,  leserante  Peo,  mystiee  disi-uliainus. 

Moab  quippe,  qui  interpretalur  de  yaire,  Jiidaicum 
populum  designare  solei.  Quia  siciit  fiiia  Lot  ine- 
briavit  eum,  eldorniLvit  cum  eo,  .'itquc  concepit,  et 
peperit  filiuin,  qiieiii  idcirco  vocavil  .Moab,  ideslcx 
prili-e  :  sic  et  Syiiagoga  spirilalem  iegis  intellectuni 
rarnali  traditione  inebrians  ac  sopifiiis ,  geiiuit 
e.\inde  canialem  hunc  popuUim  velul  .Moab  ex  patre 
ues<:ieiitc. 

Givitas  autem  mctiopolis  Moabitariim  vocsbatur 
Ar,  qiiod  iiiterprelaluT  mijiLia  vel  viijilans  sive  con- 
suriiens.  Et  Jud;eorum  populus  qnondam  habuit  Ar, 
id  est  aiyiUtim,  et  vigilantem  .seiijium  in  eleetis  suis, 
et  ad  .supt^rna  toniui-guiuem  vclut  roi'tissima.m  civi- 
tatera,  ubi  tutus  iuhabitabat :  quia  Chrislum  exspe- 


LIBRl  OCTO.  —  LIB.  ITI.  174 

A  etans  in  fidc  vigilavit,  et  tor  ad  cflclcsiium  aino- 
reni  levavit,  Sed  quia  venientein  hunc  agnosreie  ac 
susciperc  iioliiil,  iii  noctc  infidelitatis  vauuiu  est  At, 
id  est  vigilia  eorum,  et  oiunes  ohdormieruni.  Dor- 
miieenim  animse  est  oblJvis<;l  Deum  suum. 

Yaslala  est  ergo  Ar,  id  est  vigilia  (idei ,  zoniienc- 
riinl  omncs  a  confcssione  Christi  ;  ■!  Coiispirave- 
runt  omnes,  ut  si  quis  ilhim  confircrelur  Chrisiiim, 
fixira  Synagogani  fieiet  iJoan.  ix,  22).  »El  quia  fidei 
vel  disciplinaj  mHnis  i«  «uc/e  incredulilatis  ac  ne- 
gligcniice  vasiatus  esl  a  malignis  spiriiibiis,  iHoa& 
iste  conticvii,  a  vciitalis  coiifessioiie.  Sed  quoniam 
populi  hiijiis  conveisionem  haud  diibie  prsestola- 
mur,  sicul  ct  per  Jei-emiam  diciiur :  <  Convertnm 
caplivitateni  Moab  in  novissimis  diebus,  dicit  Do- 
B  niiiius  (Jer.  xlviii,  47), ,  nunc  de  poenitentia  ejus 
subdltur : 

Vers.  2.  —  <  Asccndit  donuis  et  Diboii  ad  excelsa 
in  planctum  snper  Nabo,  ct  Mcdaba  Moab  ululabit.» 

Dibon  quippc  intcUigcns  saiis  iiiteiprclalur,  vel 
su^iens  ud  iiilcllectum  i,i\p  abuiidanter  intellirjens ; 
Nabo  sesiio,  Medaha  «7»^  immincntes.  Et  qiiid  per 
domum  nisi  Synagoga  figuralur  ?Et  quid  pcr  Z>r/)on 
nisi  doctores  legis  designanlur,  qui  sapientes  erant 
in  oculis  snis^QtiKl  per  iVH/ii)  nisi  auctoritas  ma- 
gisterii  eorum  ?  Solei  enim  magisler  sedcns  doceie 
Quid  per  Medaba  nisi  aqua  sapientia;  eoruin,  qua 
videtur  eis  esse  excclsa  ?  .\scendit  ergo  dvmus,  id 
csl  Syiiagoga,  ct  ctiam  Dibon,  id  cst  legisporili  in 
pianctum  po-nitenlitt  ad  cri^vha  fidei,  et  recognitx» 
C  veriiatis,  atque  virtutum,  Super  Nabo  plaiigent,  id 
est  super  sessionem  et  magisieriura  Pharisa-orum. 
Nain  €  super  catliedram  Moy.si  scdeiunl  Sciiba  et 
Pharisa'!  {Muitli.  xxiii.  2).  ,  Ei  supcr  Meduba,  id 
Cit  super  cminentes  aquas  sapicntiic  et  doctriiias 
eonim.  Sequitur  :  1  In  cunctis  capitibus  eius  ealvi- 
lium,  omnis  baiba  radetiir.  1 

\£Rs.  3.  -  I  In  triviis  cjug  aocincti  sunt  sa<xo, 
siipcr  teeta  ejus,  ci  iu  plateis  oiiinis  tilulatus  de- 
sccn4et  in  netum.  > 

Quid  III  canitibns  nisi  mentes  exprimuntur?  Quid 
in  culcitio  nisi  yerecunda  deiectio  intentionis  men- 
lis.  Qu;i2  enim  frons  est  meiitis  iiisi  inteiitio  cjiis, 
ilbi  et  veiccundia  quasi  in  fronie  habere  sedem 
P  solet?  Igitur  in  cunciis  capitilius  ejus  calvitium  erit, 
quia  unusquisque  conscientiam  suam  per  huniilem 
coiifessionem  dcteget,  ac  de  peccalis  suis  eriibescel. 
Rt  omiiis  barba  radetvr,  qiiia  oiiiiiem  propria>  vir- 
lutiii  coiilidenliam  a  se  rejicient.  In  barba  quippe 
robiir  viriienolatur.  Et  barba  raditur,  quando  fidu- 
cia  pi(ipri;e  virtutis  ampuiatur,  ac  propria;  infirrai- 
taiis  .'ragiliias  incipil  aperie  cognosci. 

Trivia  auieni  eorum  in  hoc  siint,  quod  omnes 
canonicas  Scripturas  in  tres  partes  dividunt,  in 
legem,  in  prophetas  ,  in  hagiograplia.  In  Iriviis 
igitur  accincti  sunt  siicco,  quia  pcenitentiam  agent 
se  in  oiniiibus  diviuis  Scripturis  errasse,  dum  re» 


(108)  Cod.  G.,  id  cst  irreligioiorum. 


175 


HERVEi  BIRGIDOLENSIS  MONACHI 


179 


spiierant  Chrislum.  Illi  v.ero,  qiii  ex  eis  in  sanclitate  ^  spiritu  dicens  de  ea  :  <  Plorans  ploravit  in  iiocte,  el 


videbantur  excrevisse,  erant  quasi  sttper  tecla  cor- 
porum  ;  reliquus  aiitem  populus  in  plateis  latse  con- 
^ersalionis.  Vlulatus  ergo  dcsuper  tectis  etde  pla- 
teis  ascendet  in  fletum,  quoniam  et  eminentiores, 
ctpopulares  ululatum  planclus  attollent,  et  in  pee- 
ititeiitix  flelibus  humiliabunlur.  Sequitur  : 

Vers.  i.  —  «  Clamavit  Hesebon,  et  Eleale,  usque 
Jasa  audila  est  vox  eorum.  > 

Uesebon  cognitio  tnceroris,  vcl  cingulum  mceroris 
dicitur,  aut  etiam  cogitalio  moiroris.  Elealeud  ascen- 
6um,  Jasa  dimidia  vel  factum  mandatum.  Clamavit 
cigo  lugens  Hesebon,  id  est  cognitio  moeroris,  vcl 
ciiigulum  inoeroris,  et  clamavit  Eleale,  id  esl  ad  as- 
censum  arduae  vise,  quae  ducit  ad  vitam.  Vsque  Jasa, 


lacrymae  ejus  in  maxillis  ejus  (Tltren.  i,  -i),  >  quia  iit 
adversitate  Ecclesise  illi  amplius  plangunt,  qui  vitaiit 
carnaliura  confringere  prsedicando  iioverunt.  Pcp 
ipsos  quippe  sancta  Ecclesia  iniquos  a  viiiis  conferii, 
et  quasi  glutiens  in  sua  membra  converlit.  Per  «s- 
censum  ergo  Luith,  id  est  maxillarum  (lens  ascendci, 
qiiia  cum  poeniteiitiara  egerit,  per  pr«dicatores  du- 
cetur  ad  alta  virlutum,  et  in  profectu  jusiitiae  imi- 
tabiturquotidianum  ascensum  eorum. 

Oronuim  vero  foramen  mceroris  dicilur.  Et  quo<l 
est  foramen  raoeroris  eorum  iiisi  plaga  Domiiiici 
lateris  ?  I  Clamorem  ergo  contriiionis  levabunt  in 
V  a  Oronaim,  >  quia  venientes  ad  lidem  passionis 
Christi  vehementer  plangeut.  i  Aquae  enim  Nem- 


id  est  usque  ad  diraidiam  vel  usgue  ad  medietatera  u  rim,  >  id  est  doctrinae  apostataruin  PharisKorum, 


audita  est  vux  eorum,  quia  solummodo  de  Veteri 
Testamento  loqui  noverant,  ubi  raedietas  est  elo- 
quiorum  Dei,  uec  aliani  raedietatcm,  quse  in  Novo 
ost,  recipicbant.  Vel  usque  Jasu,  id  esl  usque  ad  fa- 
ctum  raandatura  audita  est  vox  eorum.  quia  glorian- 
tur  quasi  ex  operibus.  Sequitur: 

«  Super  hoc  expediti  Moab  ululabunt,  anima  ejus 
ululabit  sibi.  >  E.rpediii  soleiit  dici,  qui  uxores  aut 
tilios  non  habent  et  ad  bella  sunt  idonei,  quia  exer- 
cilus  velequitatiodicitur  exiieditio.  Igitur  i  expediti 
Moab  ululabunt  >  super  hoc,  id  cst  de  hoc,  quod 
«  usque  Jasa  audita  est  vox  eorum,  >  quia  ct  hi,  qui 
ud  spiritale  beliura  expediti  videbanlur,  ululalum 
doloris  ex  hoc  pocniienles  dabunt,  quod  se  quasi  de 


qui  suorum  roaculis  peccatorum  varii  sunt,  i  desertse 
erunl,  quia  aruit  herba,  >  id  est  virorein  gratiae  spi- 
ritalis  amisit  aclio,  quam  docent ;  defecil  germen 
bonae  cogitationis  el  justitise,  vel  lidei  tiror  omnii 
de  eis  ittteriit.  Nemrim  quippe  pardorum  vel  apoata- 
tarum  interpretalur,  saeviiiam  et  varietatem  apo- 
statarum  Pharisxorum  atque  Scribaium  designans. 
Sequilur : 

Vers.  7.  —  « Secundura  magnitudinem  operis  cl 
visilatio  eorura. » 

Quia  sicut  immaniter  peccaverunt  occidendo  Au- 
ctorem  vitse ;  sic  et  magno  miseiicordise  respectu 
v4sitabuiitur,  cum  venerit  Elias,  qui,  sicut  Dominus 
ait :  I  Restituet  oronia  {Mnlth.  xvii,  II).  »  Sed  .\.nti- 


operibusiaciabant,  el  solam  legis   antiqux  doctri-  C  chrisli  prxdicatores  duccnt  eos,  quos  de  illis  sedu- 


nam  praedicabant.  i  Aniraa  ejus  ululabit  sibi,  >  quia 
unusquisque  se  ipsuin  planget.  Cujus  doloii  pro- 
pheta  corapatieus  subdil : 

Vers.  5.  —  I  Cor  meum  ad  Moab  claraabit.  > 
Atque  post  adjungit:  «  vectes  ejus  usque  ad  Segor 
vituhim  consternantem.  > 

Segor  una  de  quinque  civitatibus  esl,  interpre- 
tatur  parva.  Et  quia  lex  in  quinario  librorum  nu  • 
mero  continetur,  atque  eorum  actio,  qui  sub  lege 
sunt,  parva  est,  et  saepius  in  peccatuiu  consternitiir, 
vectes  ejus  iisque  ad  Segor,  vitulam  lascivam,  seque 
consternantem.  Yectes  namquo  e/us  doctorcs  Syna- 
gogsesunt,  qui  nuiic  usque  ad  Segor  caplivi  ferunlur, 
quia  carnalem  legis  observantiam,  qua;  sirailts  est  , 
lascivienti  vituhe  ,  luiseri  adhuc  i.ixdicant.  Se- 
quitur: 

«  Per  ascensum  enim  Luiih(109)  flens  ascendct, 
et  in  via  Oroiiaim  clamorem  coulriliouis  leva- 
iiunt.  > 

Vers.  6.  —  I  Aquse  enira  Nemrini  desertae  erunt 
quiaaruithcrba,defeciigerraen,viroromnisinteriit.  > 

Luilh  interpretainur  genas  vel  maxillas.  Et  san- 
cios  prsedicatorcs  gcnas  Ecclesiae  vocat  sponsus  iu 
Canticis  dicens  :  i  Pulchrae  sunt  genae  tu;e  sicut  tur- 
luiis  {Canl.  i,  10).  >  Rursus  eosdem  pr.-cdicalorcs 
ina.\illa$  Ecclesi.-e  Jefemias  nuncupat  sub  Judiex 


cere  poterunt,  ad  lorrenlem  saticum,  id  cst  ad  de- 
cursum  infructuosorum  hujus  sxculi  araatorura.  Sx 
enim  sequitur  :  <  Ad  torrentem  salicuin  ducent 
cos.  > 

Yers.  8.  —  I  Quoniam  circuiit  clamor  termiiiuni 
Moab.  > 

Per  torrentem  quippe  decursus  generis  Lumani 
expriiuitur,  per  salices  infructuosi  heroines.  Ad  lor- 
reutem  igitur  salicum  captivus  ducitur,  quisquis  ;id 
defluxura  carnalis  conversalionis  saeculariura  illici- 
tur.  iQuoniam  circuiit  clanior  terniinum  Moab,  > 
quia  Gircuniquaque  audictur  poenitenlia  de  Israel. 
Seqiiitur:  i  Usque  ad  Gallim  ululatus  ejus,  et  usque 
ad  Puteuni  Elira  clamor  ejus.  > 

Vers.  9.  —  I  Quia  aqua;  Dibon  repletae  sunt  san- 
guine.  > 

I  Usque  ad  Gallim,  >  id  est  usque  ad  i  transmi- 
grantes,  ululatus  cjus.  >  Quia  [ler  paMiitentix  lu  - 
ciura  pertinget  ad  societalera  eorum,  qui  de  vitiis  ad 
virtutes  ct  de  temporalibus  ad  aeterna  iransmigrant. 
Elim  vero,  qui  dicitur  Aries,  Christum  designat.  Et 
Puteus  Elim  profunditas  est  divinitatis  Christi,  el 
raysteriorum  ejus.  Igitur  i  usque  ad  Putcuni  Eliin 
clamor  ejus.  >  quia  pcr  hoc  quod  se  reura  clama- 
bit,  dura  poenilenliam  egerit,  usque  ad  arcana  Divi- 
nilatis  peiictrare  inerebiiur  ut  indc  potam  viiae  haii- 


<I091  Cod.  G.,  Liuih. 


177  COMMENT.  !N  ISAIAH  LlBRl  OCTO. 

riot.  I  Quia  aqu.ne  Dibon,  i  id  est  doctrinae  sciiba-  A*     Vers.  i. 

»11111  el  Pharissorum,  qui   sibi  \identur  sapientes, 

( repletae  sunl  sangnine,  I  id  est  mortibus  anima- 

rum.  Sequilur  :  <  Ponam  enim  super  Dibon  addi- 

lamenta  his,  qui  fiigerint  de  Moab  leonem,  t  id  est 

Anticliristum.  Et  quibus  hacc  ponam?  i  His,  qui  fu- 

gerint  de  Moab,  t  id  estqui  de  populo  Judjeorum 

Elise  praidicationem  effugerint   nolentes  converti. 

I  Et  reliquiis  terr»,  »  id  est  aliis  oninibus  reprobis, 

qui  in  muiido  fuerint.  Antichristi  enira  persecutio- 

ncm  tiium  semis  annorum  futurani   ildes  Ecclesi» 

tenel ;  sed  ne  haec  improvisa  venieiis   omncs  pas- 

sim,  qiios  imparalos  inveneril,  involvat,  Henoch  et 

Eliam  ante  hiijus  exortum  venturos  in  muiiduni,  qui 

Israeliticara  plebem  ad  fidci  graliain  convertant,  el 

ad  pressuram  tanli  tuiliinis  in  partc  electoruni  in- 

superabilem  rcddaut.  Qui,  cura  iii  priraos  tres  semis 

aiinos  praedicaverint,  tunc  e.\ardescens  illa  horrida 

peisccutio   ipsos  in  primis  martyrii  virtute  coro- 

ret  (1 10),  dcinde  ca;teros  fideles  corripieos  vel  mar- 

tyres  vel  apostalas  faciet.  Bene  ergo  Juda;is,  qui 

fiigerint  EIi«  pra;dicationcm  Leo  Anticliristu,s  poni 

dicitur,  et  csleris  gcntium  inlidelibus.  Sed  iiiterim 

propheta  coiisidcrans,  quia  bic  populus   Chrislum 

vcnicnlem  siiscipere  primo  noluerit,  rogat,  ut  de  eo 

(i-r.nseat  ad  Ecclesiam.  Nam  subjungit: 


B 


Vers.  I. 


CAPUT  XVI. 

(  Emitte  Agnura,  Domine,  dominato- 


LIB.  111.  178 

(  Habitabunt  apud  te  profugi  mei : 
.Moab  c3to  latibulum  eorum  a  facie  vasiatoris.  » 

Ut  praefatam,  inquit,  maledictionera  transccndas, 
et  hostem,  qui  te  devorare  vcnit,  evadaj,  ini  consi- 
lium,  0  plebs  Judaica,  et  quid  agendum  tibl  sit,  di- 
ligenter  tracta,  et  accepto  siraul  consilio,  ut  prsedi- 
catores  Cbristi  accipias,  pone  quasi  noctem  umbrani 
tuam,  in  qua  celes  eos  ab  inlidelibus  in  meridie,  id 
est  in  fervore  porscculionis.  Tunc  enim  quicunque 
inventi  fuerinl  Christiani,  trahenlur  ad  supplicia. 
Sed  ubsconde  (ugientes  rabiem  persecutionis,  et  va- 
(jos  ne  produs,  qui  in  uno  consistere  loco  non  au- 
debunt,  sed  per  diversa  lalilantes  vastabuntur.  Se- 
quitur  :  (  Finilus  est  cnim  pulvis,  consumraatus  est 
miser,  defecil,  qui  conculcabat  terram.  » 

Vers.  5.  —  (  Et  praeparabitur  in  misericordia  so 
lium,  et  sedebit  supsr  eura  in  veritate  in  taberna- 
culo  David  judicans  et  quxrens  judieium,  et  veloci- 
ter  reddens,  quod  justum  est.  » 

Finiius  est  putvis,  id  est  luortuus  est  Antichri- 
stus,  qui  se  pulverem  essc  iion  cognosceliat,  sed  ex- 
tollebaiur  supra  orane  quod  dicitur  Deus,  aut  quod 
colilur,  et  oinnera  lerram  sua  tyrannide  concuka- 
bat.  Percusso  autcm  divinitus  illo  perdilionis  filio 
non  mox  diesjudicii  secutnrus  esse  credcndus  est; 
alioquin  sch-e  possent  homines  illius  sevi  tempiis 
judicii,  si  post  tres  semis  annos  inchoata;  persecu- 
tionis  Anlichristi  confeslim^sequerelur.  Nuiic  au- 
tem,  quia  ante  consuramatum- tcinpus  persccutionis 


rem  teri;c,  de  Petra  deserti  ad  raonlem  filise  Sion. »  ^  illius  dies  judicii  iion  veniat,  scire  oninibus   licct; 


Eum  qnippe  dicit  (  Agiium,  qui  lollil  peccala 
iniindi  (Joiin.  i,  29).  »  Quem  ct  lerrce  doniinatotem 
asseiit  juxla  illud  :  (  Et  dominabitur  a  mari  usque 
ad  mare  {Psal.  lxxi,  8),  »  ctc.  (  Emille,  inquit, 
0  Doiniii!',.\gnuni, »  id  est  Christum  tuum  ( de  Petra 
deserii,  »  id  est  de  duritia  gentis  hujus  Judaicae, 
quara  ob  infidclitatem  suam  deseruisti,  (  ad  mon- 
tem  lilia  Siaii,  »  id  est  ad  celsitudineni  novae  con- 
versalionis  Ecclesia;.  Sequitur  : 

Vers.  2.  —  (  Eterit  sicut  avis  fugiens,  ct  pulli  de 
iiido  avolautes,  sic  erunt  (ilix  Moab  in  tianscensu 
Arnon.  » 

Sicut  avis  foeta  et  pulli  ejus  a  nido  avolant,  et  fu- 
giunt,  si  venientem  ad  nidum  suuni  viderint  rapto 


post  quantura  verocoasumnirta;  ejusileni  persecu- 
lionis  venlunis  sil,  ncmini  prorsus  scire  eoncedilur. 
Unde  nunc  bciie,  poslquam  dc  morie  Anlichristi 
diclum  est  :  «  Dcfccil,  qui  coiiculcabat  terrani,  » 
adhuc  venturus  post  aliquanlulum  dies  judicii  in-. 
nuitur,  ciim  de  futuro  subdidit : 

(  Et  pra;parabitur  in  misericordia  solium.  »  Proe- 
parabitur  enim  Chrislo  solium  jiidicii,  ut  sedeat 
super  scdem  niajestalis  suae  judicans  orbem  in 
xquitate.  /n  misericordia,  sicut  et  alio  loco  de  li- 
meiitibus  Dcum  et  cogitantibus  nomen  ejiis  dicilur  : 
(  Erunt  mihi,  ail  Dominus  exercituum,  in  die,  qua 
ego  facio,  in  peculium,  et  parcam  eis  sii'ut  parcit 
vir  Hlio  suo  seivienli  sibi  {Malacli.  iii,  17). »  Sic 


rem,  sicdoclores  Jud;eorum,  et  illi  quos  fovebant,  I)  cleclos  in  misericordia  judicabit,  el  in  servis  suis 
rfe  Hido  veteri  fugienl,  judicii  dieni  ccrneiiles  immi-      niise;'ebitur. 


I, 


nere  propinquuii.,  et  ad  suam  devoralionem,  si  in 
nido  vil»  veteris  inventi  fuerint,  inhiaie  diabolum. 
(  Sie  enira  erunt  Ulia;  Moab  in  transcensu  Arnon.  » 
Arnon  quippe  maledictio  eorum  interpretatur  :  Et 
raalediclio  eorum  esl,  qui  dixerunt  de  Cliristo  : 
(  Sanguis  ejus  super  nos,  et  super  filios  nostros 
{Muitli.  xxvii,  25).  k  Sed  hanc  matedictioiiem  trans- 
cendent,  cnra  aJ  Chrislum  transierint.  Sequitur  : 

Vers.  3.  —  (  Iiii  consilium,  coge  cojicilium,  pone 
quasi  noctcni  umbram  tuam  in  meridie,  absconde 
fugientes,  et  vagos  ne  prodas.  > 

(110)  Alios  coronabil. 


Et  scdebil  super  euni  in  verilate  »  judicii,  ut  red- 
dat  unicuique  secundum  opus  ejus.  Et  hoc  liet  (  in 
tabernaculo  David,  »  id  est  in  domo  regali,  qua;  est 
Ecclesia,  et  velociter  post  mortera  Antichristi.  Vel 
Iiic  dum  vivimus  prseparalur  in  inisericordia  solium 
ejns,  quia  per  Biisericordiara  ipsius  pra;paralur  in 
coidibus  nosiris  scssio  et  mansio  ipsius,  non  enini 
nostris  mwilis  praeparari  potesl.  Nunc  quidem  pa- 
ratur  misct-ieordia,  sed  futuro  saeculo  sedebit  super 
cum  ift  veritale,  quia  (  universa"  viae  Doniini  misc- 
licoidia  et  vfiritas  {Psal.  xxiv,  10).  »  In  inisericor- 


m 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHl 


130 


dia  paraliir,  sed  In  verilaie  sedelur,  sicut  scriptuni  A  id  est  plebs  ipsa  Judseonim,  qu.-e  solcbat  exceisum 


fi?l  ;  «  MisericorJiain  et  judiciuiii  cantabo  tibi,  Do- 
mine  {Psal.  i).  >  Deinde  vaies  ad  desenptioncm  Ju- 
doio»'-  perversilatis  n;vertittir  diceiis  : 

Vkbs.  G.  —  I  Audivimus  superbiam  Moab,  su- 
pcrbus  est  valde  :  superbia  ejus,  ct  arroganlia  cjiis, 
et  indignatio  ejus  plus  quam  fortiludo  cjus.  >  Et 
aridit  : 

Vers.  7.  — 1 1dcirco  ululabitMoab  ad  Moab,  ulu- 
labit  universus.  » 

Audiriiiws,  inquil,  in  spirilu  nos  propbetae  sieper- 
biain  Moah ,  id  cst  Judoeorum  apos'tatanim  isto- 
rum.  Superbus  est  valde,  i  quia  de  operibus  legis 
singiilariier  glorians  omne  genus  humaiium  despicit, 
ct  se  sobim  Dc'i  populum  essejactat.  Siipcrbiu  ejus 
est,  quod  «  igi>or«ntcs  justiiiara  Dei,  et  suam  volcn- 
tes  Siatuere,  juslitiae  Dei  non  sunt  subjecli  Roin. 
X,  iu).  !  Arroyiiiuia  quoqiie  ejus,  quod  de  justis  ope- 
ribus  arroganler  sejactal.  Indiipialio  ejus  ol  quod 
peccatores  dcdignatur,  et  Christianis  irascitur,  et 
bcBc  plus  quiim  forlituiio  ejvs,  quia  plus  quam  ipse 
Jusiitiaiii  upcrari  valeat,  superbit,  et  arrogat  de  ju- 
htitiae  operibus;  et  plus  indigiiatur  aliis,  quia  jiisti 
non  sint,  quani  ipscfieri  juslus  possit,  atqiio  fideli- 
biis  plus  optat  nialefacfre,  quam  potost.  Idcino 
uhttahii  aller  ad  alferiim,  cum  veiierit  tenipus  cnn- 
VHisionis  copuni.  Sequitur  : 

«  His,  qui  lanantur  super  muros  cocti  lateris,  lo- 
quimini  plagas  suas.  > 


laudibus  e.\tollere.  i  Vineacnim  Doniini  exeicituum 
domus  Israel  ost  (swpra  v,  7), »  et  Sabama  dicitur 
e.Tlotleiis  excelium.  Domim  gentiim,  id  cst  Vcspasia- 
nus  ct  Titus  excideruni  flagelta  cjus,  id  est  oceide- 
runt,  el  caplivns  duxerunt  filios  cjus. 

Jazcr  imerpretalur  auxiliitm  vcl  forliludo.  Et 
<  usque  ad  Jajcr,  »  id  est  usquc  ad  auxilium  el  for- 
titudinem  eonim,  scilicet  usqiic  ad  Jeiusalem  ct 
templum,  ubi  coiifidenfia  virtuiis,  cl  auxilii  eorura 
erat,  «  pervenerunt  domini  gcntium,  i  ut  foriitudi- 
nem  eorum  destruerent.  Sed  «  erraverunt  in  deser- 
to  »  paganitalis  et  ipsi  domini  gentinm,  quia  Chri- 
stuni,  qui  dedit  eis  virtoriam,  non  cognoverunt. 
j,  «  Propagines  ejus  rcIiclM  suiit,  >  id  cst  plantarium 
aliquod  Judaica;  plebis  post  destructionem  Jemsa- 
lcm  remansit ,  quod  crescercl.  Qux  propagines 
«  transierunt  marc,  >  quia  transcenderuiit  inalitiara 
Bseculi  vel  gentililatis.  Marc  enim  sseculum  vel  gen- 
tilltatem  designare  solel.  Trimsierunt  ergo  mare 
pro|iagines  ista;,  quia  reliquix  hujus  populi  sccle- 
raliores  sunt  quam  gentiles,  aliire  sxculares.  Se- 
quitur  : 

Vbrs.  9.  —  «  Super  boc  plorabo  in  fletu  Jazer, 
viiieam  Sabama  :  inebriabo  te  lacryma  mea  Hesc- 
bon  ct  Eleale,  quoniam  supcr  vindemiam  tuam  el 
supcr  inessem  vox  calcaiitium  irruit.  > 

Condolens  prophsta  misi-riis  et  |H^rdilioni  genlis 
susp,  super  hoc,  inquii,  id  est  ex  hoc  quod  siipra 


Vers.  %.  —  Quoiiiam  suburbana  llesebon  deserta  Q,  dicluni  est,  plorabo  viwani  SabamO;  id  est  plebem 


6unt,  et  viiiea  (III)  Sabama,  Doraini  genlium  exci- 
derunt  flagclla  ejus,  usqiie  Jazar  pervenenint,  crra- 
veruni  in  dcserio  :  propagines  cjus  reliclae  sunt, 
trausicrunt  inarc.  > 

Yos,  iHquit,  o  aposloli, /oi/iiimim' p/njrts  suns  liis, 
qui  UftuMur  iuper  muros  cocti  latiiU,  id  esl  qiii  coii 
fidunt  iii  f  ariiali  observanlia  legis.  Per  latcrcm  quippe 
signiliiatur  opiis  cainale  cl  terrenum;  quia  et  liic 
populus  in  /Ejypto  Pliaraoni  laieres  raciebant.  Sed 
laler  coquilur,  cum  opus  varnale  lit  e\  tiniore.  Mu- 
lus  autoin  prsbidium  est  justje  operalionis,  in  quo 
tutus  quis  ab  in\isibilibus  advcrSariis  mannf.  Loe- 
talur  ilaque  supcr  mnros  cocti  lateris,  quisqiiis  ex 
hoc  g.iudel,  quod  jusrificalus  est,  iit  arbitraior,  cx 


Israeliticani,  in  flelu  Jazer,  id  esi  auxilii  et  fortitiidi- 
nistorum,  qiiia  sic  aiisilio  dcslituli  sunt  et  fortitu- 
dine.  <  Inebriabo  tc  lacrynia  niea,  >  id  cst  coiitiuua 
te  lacrjmarum  ihimdatiOne  plangam,  o  lU&eben  ei 
Elcalc,  id  est  cogitatio  mcBroris  ad  afccmum,  scilicat 
quod  hic  moerore  quis  aflicilur,  ut  ad  superna  gau- 
dia  conseendere  deheat.  «  Quoniam  super  vinde- 
miain  tuam,  et  super  messem  luam,  >  id  est  super 
obitum  tuiim,  i>ox  calcantium,  id  est  clamor  daemo- 
num,  irruit.  Viiidemia  qiiippe  vel  messis  (inis  est 
ilninscujusque  ebnim,  qui  de  sspcuIo  migrant.  Vox 
calcalorum  hujus  vindemiaj  cahimnia  nunc  mali- 
gnoiutn  spirituiim  cst,  qui  animam  rapere  nitun- 
tur.  Quia  ergo  Judj>i  cujuslibct  morieiitis  animam 


operibus  liigis,  et  muniius  conlra  Salaiiam.  I'ii>p!ie-  D  dieitioncs  rapere  veniunt,  «  super  vindemiafn  et  mes- 


ticiis  aiitoin  Spirilus,  qui  jussit  pra'dicatoribus,  iit 
bis,  qiii  Ixtantnr  super  inuro  hujiiscemodi  loquc- 
rentiir  plagas  siias,  ipsejanieos  loqui  et  annuntiarc 
per  Se  ipsuni  inchoat. 

«  Quoniam  suburbana  llesebon  deserta  siint,  et 
vinea  Sabama.  i  Heschon  iiamque  dicifur  «ni/^iticm 
mivroris  sive  coyitaiio  mceroris,  et  designat  tristiliam 
poenitentia;.  Desertu  svnt  igitur  Jiid«is  suhurbnTia 
Hesebon,  quia  quidquid  iii  eis  cxlra  po?nitenliam 
licet  iti  proximo  vel  contiguo  fiierit,  Chrisliis  de- 
servit.  Nibil  enim  Deus  ab  eis  nisi  primo  pwniten 
liaiususcipit.  A  quo  <  deseiia  csf  ct  viuea  Sabaina.,  > 


siMii  eorum  vox  calcanlium  irruit.  ■  Unde  et  se 
quitiir: 

Vers.  10. —  I  Et  aufcrctur  Istitia  et  exsullatio  de 
Carinclo,  ct  in  vineis  non  cxsullabil,  neque  jubila- 
bit,  viniim  in  torculari  iion  calcabit,  qui  calcare 
consiieTerat,  vocein  calcaAtium  absluli.  » 

Vbrs.  H  .  —  <  Siiper  hoc  venler  meus  ad  Moal 
quasi  cilhara  sonabit,  ct  viscera  mca  ad  muruni 
cocti  lateris.  i 

Nam  in  obilu  singnlorum  i  aiifereiiir  laetitia  dc 
Carmelo,  >  id  esf  de  cognitione  circumcisionis, 
quia  Judwus  quisque  moriens  non  ad  gaudiiim.  scd 


(Hl)  Edit.  ree.  vineam. 


481  COMMENT.  IN  ISAIAM 

ad  pcBnam  ducitur.  <  Et  in  vineis  non  cxsuliabit, 
iieque  jiibilabil.,  >  qiiia  iii  suis  atlioiiibus,  cum  iiior- 
tuus  fucril,  r.ou  gauJebil,  nec  ia  veceni  eruiiipet 
lieiJlix. 

«  Viiium  in  toiculari  non  calcabil,  qui  calcare 
consueveriit.  »  qiiin  Judaconim  aniinas  de  corpore 
cxeuiite.s  a  Domini  passioue  jani  Clirisliis  aut  boiius 
angelus  iion  suscipit,  ut  anle  consueverat.  Torcular 
quippe  pressura  niortis  vocalur,  diccnte  Doniino; 
I  Torcular  calcayi  solus  {ha.  Lxnr,  5).  *  iViiiina  quo- 
que  vini  liquore  signilicari  potest,  quia  Job  dixil : 
<  Quomodo  si  recedanl  aquse  de  inari,  et  lluvius 
vacuefactus  arescat:  sic  lioino,  cum  dormierit  {Tob 
XIV,  H).  >  Aniniam  quippe  coniparat  aquis  rnariset. 
lluvio.  Toicular  itaque  coutiitio  et  angustia  mortis 
est;  vinufii  autem  anima.  Sicui  eiiiin  cum  uvae  ex- 
primuntur  iii  torculari,  vintira  exit,  el  acinum  re- 
nianet;  sic  per  raortis  angusiiain  elicilur  anima  de 
corpore.  Yinutn  ergo  calcal.  in  lomdari,  qui  ani- 
mani  in  morte  urget  egredi  de  corpore,  et  egredien- 
tein  su.scipit. 

Vocem  calcantium  abstulit,  quia  sancti  angeli, 
qiii  juslorum  animas  suscipiunt,  pro  dcfensione 
animariini  Jndsorum  contra  maliguos  Spiritus  non 
loquentiir,  sed  eis  sine  contradictione  reliuquent 
animas.  Ubi  mox  prophela  pius  adiungit :  Sufier 
hoc,  id  est  ex  hoc,  quia  .si  relictus  est  da.'moiiibus, 
I  venter  mous  ad  Moab  quasi  cithara  sonabit,  »  id 
eat  mens  mea  miiltiplices  doloris  modos  iii  planttu 
Judaici  populi  furmabit,  et  cogitanti  de  eo  nil  nisi 
flere  libebit.  i  Et  viscera  mea  sonabnnl  ad  niuruin 
cocti  lateris,  »  quia  totis  visceribus  cordis  et  com- 
passione  charilatis  dolebo  super  his,  qui  operibus 
.egis  sine  gralia  Christi  pulant  se  tutos  a  niorte 
anima;,  et  inimicis  invisibilibus.  Sequilur  : 

Vers.  12.  —  I  Et  erit,  cum  apparuerit,  quod  la- 
boravit  Moab  super  excelsis  suis,  ingredietur  ad 
sancia  sua,  ul  obsccret,  et  non  valebit.  »  Atque 
subjungitur  : 

Vers.  13.  —  I  Hoc  verbum,  quod  locutus  cst  Do- 
minus  ad  Moab  extunc.  » 

Vers.  14. —  I  Et  tunc  locutus  est  Pominus  di- 
cens  :  In  tribus  annis  qiiasi  anni  mercenarii  aufc- 
reiur  gloiia  Moab  super  omiii  populo  niulto,  ct  rc- 
linquetur  in  co  sicut  racemus  parvus  et  modicus, 
nequaquam  niultus.  > 

In  fine  saeculorum  i  cum  apparuerit,  qiiod  labo- 
ravit  I  iste  »  Moab  super  excelsis  siiis,  id  estquoJ 
meruil  pro  labore  carnalium  operum  legis,  quaf,  pu- 
labat  justa,  et  praeexcelsa,  <  ingfredietur  ad  sancta 
sua,  ut  obsecret,  >  id  est  revertctur  ad  cor  suum, 
et  cogitabit  iiiientionem,  qua  fecit  b«c  carnalia  le- 
gis  opera ,  ut  indc  misericordiam  a  Judice  postu- 
let,  cujus  legein  se  servare  putavii :  c  Et  non  vale- 
bit )  obsecrare,  quia  recognoscens  se  lia;c  opera 
non  lide  fecisse  Christi,  non  audebil  ab  eo  veniam 
petere,  cujus  fidem  et  gratiam  in  operibus  suis  ha- 
bere  nohiit.  Hucusque  nuittipliciler  exposuit  plagas 
eorura  qui  i  Utantur  super  muro  cocli  laleris.  » 


LiBRi  oCTo.  —  LiD.  111.  m 

.1  Dcinde,  I  hoc  est,  »  inqu!t,i  verbum,quodlocutus 
esl  Dominus  ad  Moab,  »  id  est  ad  Judaicuni  popu- 
him,  extunc,  id  est  cx  quo  legem  dedit  eis,  qui  pcr 
Moysen  prsedixit  cis  omnes  plagas  has,  et  nunc  quo- 
qiie  per  me  vel  cxtcros  prophetas  loculus  est  di- 
cens  :  i  In  tribus  annis,»  etc.  Tres  anni  iria  lempora 
sunt :  a  Moyse  usqiie  ad  David,  a  David  usque  ail 
captivitatem  BabyIoni;e,  a  captivilate  usquc  ad  Chri- 
stum,  in  quibus  Judajorum  populus  non  ut  lilius, 
sed  ut  mercenarius  Deo  scrvivit,  quia  piopter  car- 
nalem  legis  observaiitiam  non  xiernam  h;eredita- 
tcm  cxspeclavit,  sed  temporales  mercedes  quaesivil. 
Dum  crgo  propter  suas  impielates  per  hsec  tria 
lenipora  frequenter  ab  hostibus  caplivaretur,  ac 
porimeretur,  ita  ut  pauci  saepe  reinanerent  de  pluri- 

B  bus,  in  trilyus  annis  ablata  est  yloria  pjus  super  om- 
ni  populo  mulio  quasi  gloria  anni  m&rcenarii,  et  de- 
cursis  his  tribus  annis  post  evQrsionem  Jerusalein, 
reliclus  est  in  eo  sicut  post  vindemiam  racenius 
panus  et  non  miiilus,  paivus  quantiiatc,  ct  non 
niultus  numero.  Et  haec  sunt  plagse  eorum,  <  qui 
laetantur  super  muros  cocti  laleris.  >  Sed  jain  tcr- 
luinata  hujus  visionis  explanatione  addendum  exi- 
stimo,  quod  hoc  onus  in  tcrtio  loco  post  duo  su- 
periora  positum  est  propler  hos  ires  annos,  vel 
propler  hoc,  quod  supra  dictum  est :  i  In  triviis  ejus 
acciiicti  sunt  sacco  {siipra  xv,  5),  »  vel  propter 
aliud  qiiodlibet  latens  sacramentum.  Sequitur  : 
CAPUT  XVU. 
V£Rs.    1.  —  I  Oiius  Damasci.  Ecce   Damascus 

C  dfsinetesse  civitas,  et  erit  sicut  acervus  lapiduni  iii 
riiiiia.  > 

Damascus  sanguinis  pocttlum  vel  sanguinem  btbfits 
interpretatur,  sive  sanguinem  propinans.  Quid  ergo 
per  Daniascum  ntsi  perseoutorum  crudflitas  expci- 
initur?  Et  bene  pprsecutorum  oiius  in  quartfi  gradu 
posilum  est,  quia  quatuor  genera  pei-iecutoruin 
tolcrat  Ecclesia.  Patitur  enim  pcrseoutiones  a  Ju- 
dxMs,  et  a  gentilrbus  etab  hsereticis,  et  a.falsis  fideli- 
bus.  Scd  el  in  quatuor  orbis  partibus  aflligitur. 
electoruni  populus  ab  liis,  qui  divina;  religioni 
adversaniur.  Nam  et  Daiiiel  oinnes  fnJcIium  perss- 
cutoies  subspicie  quai.uorbestiaruni  coinprchendit,  . 
diceiis :  <  Quatuor  bestix  graiules  ascendebant  d« 
uiari  divcrsae  iiiler  se,  priina  quasi  leaena,  secunda 
similis  urso,  lertia  quasi  pardus,  quarta  terribilis 
atque  inirabilis,  ctfortisnimis  (Dan.  vir,  3  et  seq.}.  » 
El  Angelus  in  Apoc;rIypsi  :  i  Clamavil  voce  magna 
quatiior  angelis,  quibus  datum  est  nocere  terrae  et 
mari,  diceiis  :  Nolite  nocere  terrae  el  mari,  neque 
arboribus,  quoadusque  signeraus  servos  Dci  in  fion- 
tibus  eorum  {Apoc.  vii,  2).  >  Bene  in  quarlo  locoest 
omis  perseculorum,  quia  qualuor  angeli,  quorum 
oQicium  est  nocerc,  coliibeiitur  a  hesione,  et  apud 
Danielem  qualuor  bestiarum  potestas  aufertur. 
Unde  et  hic  dicitur  ;  i  Ecce  Damascus  desinet  esse 
civitas  ,  ct  erit  sicut  acervus  lapiduin  iii  ruina.  t 
Dainascus  eniin  desinet  esse  civitas,  quia  scelerati  el 
homicid*  alqne  servorunj  Dei  persecutores  polon- 


183 


RERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHl 


184 


Ijam  el  dignilalem  ac  regnum  veiociter  araitlentes  A  crediderint,  tam  gentiles  quam  J>idaei.  Gloiiam  eniai 


aJ  nihilum  redigenlur.  Et  eversie,  crit  ^icut  acervus 
lapidum  in  riiina  civitaiis  cura  corpora  eorum  per 
niortis  sentenliam  redacta  in  terram  faerint. 

Potest  et  geDlium  vocatio  pcr  Damascum  iutelligi, 
qua;  prius  crudelitate  et  sangijine  pascebantur,  sed 
postquam  in  ChriSitara  credidcrint,  pristinse  conver- 
sationis  civitas  esse  desistent.  <  Et  erit  sicut  acervus 
lapidura  in  ruina.  >  Quoraodo  enim  acervi  lapidum, 
qui  in  agris  dispersi  sunt,  in  iinum  tumulum  com- 
portaiitur;  sic  de  universis  nationibus  acervus  cre- 
dentium  congregandus  est  in  luina  Judaeorum,  illis 
cadentibus,  et  nobis  resurgenlibus.  Sequitur  : 

Veiis.  2.—  «  Derelictae  civilalcs  Aroer  grcgibus 
erunt,  ei  leqiiiescent  ibi,  et  non  erit,  qui  exter- 
real.  » 

Aroer  dicimus  inyricas.  Myiicse  autem  parvae  sunt 
arbores  infructuosae,  et  semper  niniis  yirides  et 
amarissiniaj  in  desertis  nascentes.  Et  quid  per  my  • 
r.cas  nisi  hoinines  amari  et  infructuosi,  et  huic 
mundo  per  dcsiderium  iuhxrentes  figurantur?  Gre- 
gcs  vero  nuncupat  ovium  Dei  coetus,  de  quibus  per 
Zachariam  dicitur,  quia  i  visii.avit  Dominus  gregem 
suum  doniura  Juda  {Zacli.  i,  3).  »  Et  Ezecbiel  : 
t  Muliiplicabo,  inquit,  eos  ut  gregem  hominum,  ut 
gregem  sauctum,  utgregem  Jerusalcm  (Eiec/i.  xxxvi, 
57). »  His  ergo  <  gregibus  derelictae  erunt  civitates 
Aroer,  »  id  est  uiyricarum,  quia  ubi  infructuosi  et 
.Tinari  infideles  habitaverunt,  ibi  populus  (idelium 
manebit.  <  Et  non  erit,  [qui  exlcrreat,  »  quia  deli-  p 
cient  persecHlores  sive  per  mortem  subtracti,  sivs 
yj  Deum  convcrsi.  Sequitur  : 

Vers.  5. —  <  El  cessabit  adjatorium  ab  Ephraim, 
et  rcgnum  a  Damasco  :  et  reliijuije  Syriae  sicut  glo- 
ria  (il!orum  Israel  erunt,  dicit  Dominus  exerci- 
t'.'um.  I 

1  Cessabit  adjutoriiini  ab  Ephraini,  >  id  csl  a  niul- 
titiidine  genlilium  populorum.  Ephraini  quippc  di- 
cUur  ubertas.  <  Et  regnuin  a  Damasco  cessabil,  » 
quia  sar.ctorum  persccutorcs  oranem,  quam  habe- 
banl  in  mundo,  polentiara  amilteni.  Vel  pcccalum 
uiira  non  regnabil  iu  eis,  scd  justitix  servient,  et 
cultorcs  religionis  obtiiiebunt  regnum  cl  gloriam  in 
loloorbe.  i  Et  reliquiaj  Syriae,  »  id  est  gentililaiis, 
qua;  conversx  faerint  ad  Deum,  erunt  i  sicut  glo:ia  o 
(ilioniin  Israel,  »  qiiia  pares  erunl  creJentibus  cx 
«ircuincisionc. 

Vcl  per  Ephraim  pcrfnlus  Judaeorum  populus  de- 
signari  polcsl,  et  pcr  Damascum  priiicipatus,  ct  ca- 
put  geniiliuin.  Damascus  cnim  metropolis  esl  Syriie. 
<  Cessabit  igitur  adjutorium  ab  Ephraim,  i  quia 
neaio  JudTis  auxiliabitur  adversus  Tilnm.  <  Et  re- 
gnum  a  Damasco,  »  id  cst  a  paganis  impcraioribus, 
quia  omnes  sxculi  principes  erunt  Christiani,  et 
hostes  religionis  exlermiiiabunlur.  <  Et  rcIiquiaeSy- 
ris,  »  id  est,  qui  de  gcntibus  in  incrcdulitate  perdu- 
raverunt,  erunt  <  sicut  gloria  filiorum  Israel,  >  id 
est,  sicut  ignoniinia  Judaeoruin,  quia  ad  summaiii 
pcrveiiicnt  ignominiam    cl  abjeclicnem,    qui   non 


ironice  pro  ignoniinia,  etdedecoie  posuii.  Sequilur. 

Vers.  4. —  <  £t  erit  in  die  illa  :  attenuabitur  glo* 
S-ia  Jacob,  et  pingues  carnes  ejus  emarcescent.  » 

Vers.  5. —  <  Et  crit  congregans  sicut  in  messe, 
quod  restiterit,  et  bracbium  ejus  spicas  legei,  el 
erit  sicul  quaerens  spicas  in  valle  Raphaim.  > 

Vers.  6. —  <  Et  relinquelur  in  eo  sicut  racemus, 
et  sicut  excussio  oleae  duanim  aut  trium  olivarum 
in  gummilate  rami,  sive  quatuor  aut  quinque  in  ca- 
cuminibus  cjus  frucius  ejus,  dicit  Dorainus  D.eus 
Israel.  » 

Jn  die  illa,  qua  praedicabitur  Evangelium,  atle- 
niic.bitur  ct  cxilis  fiel  gloria  Jacob,  id  esi  Judaici  po- 
puli,  qui  Ciiristum  pcr  niortem  supplantare  voluil, 
"  quia  ingloriosi  erunt  in  universo  orbe  Judaei,  et 
pingues  carnes  eorum  tabescent  non  babentium  pro- 
pliclas,  non  signa  atque  virtiites,  noii  terapli  digni- 
titcoi,  sed  orane  corpus  genlis  corum  emarcescel,  et 
redi(«:tur  ad  nihilum. 

Ei  quomodo  paiicae  spinae  et  olivae  remanere  so- 
lenl  in  agro  vel  in  arbore,  sic  relinquentur  pauci  in 
lsr.iel.  El  cum  de  gcnliura  TOcatione  dicatur  : 
«  Mcssis  quidcm  niulta  ,  operarii  aiuem  pauci 
(Matlh.  is,  57),  » illi  pauperes  messis  rcliquias,  quae 
per  apostolos  salvaia:  sunt,  et  rarissiraa»  spicas  le- 
gcnt  non  io  montibus,  sed  in  valle  liaphaim,  id  cst 
in  rcille  cjigunlvm,  qni  suiit  scribae  et  Pharisxi,  i.l 
est  in  vilitale  litlera.  Raphaim  enira  cjigantes  soiiat. 
P  Plcbs  Judxorum  sudi\il:  «  Olivara  fructiferani 
vocavit  te  Dominus  (Jer.  xi,  IG),  »  scd  tamciiChri- 
stus  vix  paucas,  id  cst  duas  in  ea  rcperil  esuriens. 
Nam  dua:  et  tres  olivx  et  qualuor  ct  quinque  duoJe- 
cim  apostoli  possunt  intelligi,  id  cst  duodccim,  quos 
rcfeit  Evangelium  alque  Paiilus  ct  Barnabas.  Yel 
dux  et  tres  olivae  Pctrus  et  Joanncs  ct  Jacubus  ac- 
cipe,  qui  Dominum  in  monte  traiisliguratum  vide- 
runt,  ct  ad  filiam  archisyiiagugi  suscilandain  cum  eu 
intraverunt.  Quatuor  autem  et  quinque  rcliquos  do- 
vem  apostolos  faciunt,  qui  ulique  pro  diversitate 
gratiarum,  quoe  iiobis  ignola  est,  in  qualuor  et  quin- 
que  olivas  scparati  sunt,  ut  Evangcliorum  numeruu 
ct  legis  iii  se  voluraina  demoiistrarent  quasi  prae- 
dicatoreg  utriusque  Tcstamenti. 

Vel  ita  secundum  historiam.  <  El  erit  >  iste  Ja 
cob  <  sicut  congiegans  in  mcsse,  quod  rcsliterit ;  > 
quia  duni  per  Vespasianum  perimetur,  quaerct  et 
congrcgabit  ad  repugnandum  adhuc  cos,  qui  super- 
erunt.  <  Et  brachiuin  ejus  spicas  leget,  »  quoniam 
ea  virtute,  qua  polerit,  siiigulos  Judxorum  colligct. 
<  Et  eril  siciil  quaerens  spicas  in  valle  Raphaim,  » 
id  est  gigantum,  quia  capta  pcr  Titum  Jerusalem 
quxret  aliquas  Judxorum  rcliquias  in  humil.aliono 
superborum  principum  suoruui,  qui  se  quasi  gi- 
ganlcs  xstimabuiit  forles.  Sicut  enim  rarissinix 
remanent  spicx  post  tcrga  metcntium,  ita  paucis- 
simse  Judxorum  reliquix  posteversionem  Jcrusalcm 
remanebunt. 

<  Et  reliuqueiur  in  eo  fruclus  ejus,  »  id  esl  roslc- 


185  COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  III.  186 

iii:is  ejus,  «  sicut  raccmus  »  uniis  post  vindeniiato-  A  brusca  infidelilatis  erit  in  planlalione  tua.  Ei  quaiii- 

vis  semcn  luum  inprimis  sub  specie  religionis  flo- 


rcs,  vel  <  sicut  c.xcussio  oleaj  duarum  aut  trium 
olivaruui  in  sununitate  rami  ejns,  seu  quatuor  aut 
quinque  olivarura  in  cacumiiie  ejus  i  remanentiura. 
Quando  enim  olivse  excutiuiitur  ex  olea,  remanere 
Kolent  in  cacumine  ejus,  vel  iii  summitatc  rarai  ali- 
cujus  du3B  \el  tres,  aut  quatuor  oliv;e.  Sic  et  Ju- 
dieorum  rcliquia;  fueruDt  paucx  post  excidium  Jc- 
rusalera.  Post  exterminiiim  autcra  Juda^orum  sub- 
jungitur  conversio  gcntium,  cum  dicitur  : 

Vers.  7. —  I  In  die  illa  inclinabitur  liorao  ad  Fa- 
cloreni  suum,  et  oculi  ejus  a;!  sanctum  Israel  re- 
spicient.  » 

Veks.  8. —  I  Et  non  inclinabitur  ad  altaria,  qn;e 
fccerunt  manus  cjus,  et  ;quae  opeiati  sunt  digiti 
cjus.  » 

Hoc  enira  manifestura  cst.  Sequitiir  :  t  Non  re- 
spieiel  lucos  et  delubra.  >  Lucus  iiemorosa  dicuii- 
tur  et  opaca  loca,  in  quibus  propter  amoenitatem 
ponebant  idola  sua,  et  omnem  voluptatcm  ante  eo- 
rura  aras  explebant.  Delubra  vero  templa  erant  a 
dduendo  vocata,  vel  quia  ibise  pularcnt  delui(112), 
id  est  mundari  a  peccatis  silis  per  muliitudinem  sa- 
criflciorum,  vel  qiiia  non  longe  erant  rivi,  in  quibiis 
se  dcliiebant  et  bosiias  lavabant.  Rursus  vero  dc  Ju^ 
daica  plebe  subditur : 

Vers.  9. —  <  In  die  illa  erunt  civitates  forlitudinis 
ejus  derelicta;,  sicut  aratra  et  segetes,  quae  dereli- 
cl«  sunt  a  facie  filioium  Israel.  > 

Nam,  sicut  olim  antc  filios  Israel  temporibus  Jo- 
sue  Cbanansei  deseruerunt  regiones  suas,  sic  nunc 
Judaei  civilates  suas  a  facie  Uomanorura.  Ubi  et  ad- 
jicitur  :  i  Et  eril  deserla.  i 

VEns.  10. —  «  Quia  oblita  es  Dei  Salvatoris  t;ii, 
et  foiiis  adjutoris  tui  non  es  recordata.  > 

Nam  quia  gcnshsec  Deum,  qui  sc  somper  adjuvare 
potenli  manu  solebat,  oblivioni  iradidit,  deserla  est 
ab  60  in  manus  Romanorum ;  descrtae  siint  ct  spiri- 
tales  ejus  virtutes  in  manus  hostium  intcrnorum  et 
iiivisibilium.  Nam  sequitur  : 

<  Propterea  plantabis  plantationem  lidelem ,  et 
germen  alienuin  seininabis.  >  Plantatio  quippe  fide- 
lis  est,  quando  vineam  quis  plantat,  et  ejus  ipse 
fructum  colligit.  Plantatio  autem  infidelis  est,  et 


ruerit,  non  tamen  fructura  ex  co  percipies  in  die  hae* 
reditatis.  Scquitur : 

Vehs.  H.  —  <  In  die  planlationis  tuse  labnisca, 
et  mane  semen  tuum  florebit :  ablata  est  messis  in 
die  ba;reditatis,  et  dolebis  graviter  (113).  > 

Ille  plantat,  qui  in  se  ipso  ve'  iii  aiio  virtutcs  a;d>.- 
fical.  Sed  Jud;ea  labruscam  in  die  ptantatioiiis  sua; 
pcrficit,  quia  dum  plantare  se  virlutcs  aBstimat, 
agieslia  gentilitatis  opera  facit  aut  docet.  Quid  eniii; 
tam  paganura,  quam  mactare  bircum  ct  immolare 
boveiii  ?  Talia  enim  sunt  idolorum  sacrificia.  Dum 
igitur  actioiies  liujusmodi  Judsca  provirtutum  ope- 
ribus  docct  aut  facit,  in  die  vluntationis  labruscam 
R  liabet. 

Semen  quoque  nostrum  opus  bonum  quod  nunc 
agimus,utin  futuro  raetaraus  fructum  retributioiiis 
ejus.  Sed  semen  Judaeorum  vel  liypocritarura  mi:ne 
floret,  quia  de  bonis,  qux  faciunl,  bumanos  favo- 
res,  et  transiloiias  rctribulioncs  quajrunl,  de  quibus 
Judcx  dicil :  «  Amcn  dico  vobis,  quia  receperuui 
mercedcm  suam  {ilatth.  vi,  2).  »  Unde  et  bic  addi- 
tur  :  <  Ablata  cst  mcssis  in  die  bxreditatis,  »  id 
esl  fructura  non  invenies  iii  die  rctributionis,  quia 
in  florc  nuiic  exinanescit  ncbula  human%  laudis  ct 
infiinu:  appclitionis. 

<  Et  dolcbis  graviter,  »  quia  alibi  dicitur  :  <  Cum 
intraveril  paterfamilias,  et  clauseiit  ostium,  inci- 
pielis  foiis  slare,  et  pulsare  ostiuradicentes  :  Do- 
mine,  Doraine,  aperi  uobis,  et  respondens  dicet  vo- 
bis  :  Nescio  vos,  uiide  sitis,  reccdite  a  me  operai  ii 
iniquilatis.  Ibi  erit  fletus  ct  slridor  dentiuin  (Luc. 
XII!, 25).  >  Sicquinque  fatuarum  virginuni  semen  hmi- 
ne  floruit,  et  in  die  hmreditatis  ablata  messe  dolue- 
ruiit  graviter,  quae,  quia  <  oleumin  vasis  suis  (Matlh. 
xxv)  »  non  servaverunt,  veniente  spoiiso,  exstinclis 
lampadibus,  foras  rcmanserunt.Post  Judxorum  vero 
rcprobationem  et  calamitatem  subjungi  reor  de  ad- 
vcntu  Antichristi,  quem  exspectant  exercilus  ejus. 
Ves.  12.  —  <  Vx  muUitudini  populorum  multo- 
ruin  ut  inultitudo  niaris  sonantis,  el  tumultus  tur- 
barura  sicul  sonilus  aquaruin  multaruni  !  > 

Vers.  13.  —  <    Sonabunt  populi  sicut   sonitus 


germen  alienum,  quando,  quod  quis  planlat  aut  sc-  p  aquarum  inundantium.  » 


minat,  non  coUigit,  sed  hostes  diripiunl  illud.  Quod 
igitur  ait :  <  Propterea  planlabis  plantationem  fide- 
lem,  ironice  dictum  intelligatur.  Quodque  subjun- 
git :  I  Et  germen  alicnura  seminabis,  »  alfirmando 
legendum  est.  Quidquid  cnim  virlutis  plantat  in 
agro  cordis  sui,  et  quidquid  boni  operis  seminat  iste 
populus,  nullum  ex  eo  fructum  percipiet,  sed  mali- 
gni  spiritus  devorabunt  illud. 

Vel  flantationem  (idelein  plantabis,  unum  Deura 
prxdicans,  et  germen  atienum  seminabis  non  recipieiis 
Filium,  qui  consubstantialis  est  Patri,  sed  blasphe- 
iniam  contra  eura  seminans.  Ideo  non  uva  sed  la- 

(112)  Cod.C,  dilui. 

(ll"i)  Q.ioe  hiiic  stquiinlur  ex  cod.  Ciucensi,  dc- 


Nara  legimus  in  Danielc  quia  quasi  tempeslas. 
<  veniet  rex  aquilonis  [Dan.  xi,  15),  »  qui  est  Aii- 
tichristus,  <  contra  rcgem  Austri  {ibid.},  »  id  est 
/Egypti,  in  curribus  et  in  equitibus  etin  classe  ma- 
giia,  et  ingredictur  terras,  conteret,  et  pertransiet, 
decujusexterminio  subdilur:  «  Et  increpabit  euni, 
et  fugiet  procul,  et  rapietur  sicut  pulvis  raonf.uiu  a 
facie>enti,  et  sicut  lurbo  coram  tempestate.  » 

Vees.  U.  —  <  In  tempore  vesperi  et  ecce  turba- 
tio :  in  matutino  et  non  subsistet.  > 

Nam  juxta  Danielem  «  fiet  tabernaculum  suuir 
super  montem  inclytum,  et  sanctum  (ipse  est  mens 

siderantur  oiiinia  in   cod.  Cavsteiisi  usqiie  ad  ca- 

pilis  sequenlis  vers.  7. 


187 


HEP.VEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


1{ 


Oliwtij  ct  veiiiet  usque  adsumraitaieinejus,  et  nciiio  A  est,  qui  alarum  cynibalum  vocatuf  qula,bf,  qui  per 


auxiliabitur  ei  {Lan.  xi,  42),  >  quom  sieut  Aposio- 
lus  ait:  i  Doininus  Jesus  interficiei  Spiritii  oris  siii, 
et  destruei  illustralione atl ventus  sui (ITThca, ii, 8 ).  > 
Increpabit  euin  Judex  veniens,  siciit  et  sancius  Job 
significat  dit-ens  :  «  Quis  iir»uet  corain  co  viain 
ejus,  el  qiia;  fecit,((uis  reddel  illi?  (Joh.  xxi,  31.  >  — 
«  Ei  fiigiet  procul,  >  a  facie  Jiidicis  alque  t  rapielur 
eicut  pulvis  montium  a  (acie  venti,  et  sicut  tiirlio 
eorain  tenipcsiale,  >  quando,  sicut  scriptuin  cs(, 
<  cxpcllet  de  luce  in  tenel)ras,  et  de  orbe  transferet 
eum  (Job.  xvm,  18).  >  Nam  i  ignis  in  conspeclu 
ejus,  et  iii   circuitu  ejus  tcmpestas   valida  (Psd. 

XLIX,  i).    > 

Hujus  ergo  lurbine  tempestatis  rapielur  isie  filius 
peiditionis,  et  in  geliennani  pr?ecipitabi(ur.  In  lein- 
pore  vapcri,  id  est  finis  sieculi  tyiannideni  adliuc 
exercere  volet,  et  ecce  super  cuni  lurbatio  repentina 
veniet;  in  tnnUitino,  id  est  in  lempore  resurrectio- 
His  oninium  vi^^ilabitur,  et  «oii  subsistet. 

Vel  de  pagauis,  qui  persecuti  sunt  Eccieslam,  po- 
tuil  dici  :  «  V^e  multitudini,  etc.  >  —  i  Simaliiint  po- 
puli  >  in  speclaculis  tiieatralis  luxuri»,  cl  amphi- 
tliealri  crudalilatc,  et  circi  furoribus.  i  Sicut  soiiilus 
aquaiuin  inuiidantiiim,  >  quanrio  consona  impieta- 
lis  yoce  blaspbemabunt,  et  ducent  chrislianos  ad 
lenncm  et  CKlera  liujusmodi,  Sed  illis  instar  maris 
furentilius,  iiiciepabil  Domiuus  auctorem  sediiionis 
eorum,  ct  Cugabit  illuin  ab  cis,  el  sicut  pulvis  mo- 


superbiam  in  altiiudine  cogitationisevoIanl,eumdem 
perversum  hominem  praedioando  sonant.  Quse  sci- 
lieet  lerra  reete  <  ti-ans  flumina  JExhiapix  >  esse 
perhibetur.  .'Eibiopia.  enim  nigrum  ))opuIum  mittit. 
Etomnem  honiinem  niundiis  iste,  quia  peccatorem 
profert,  quasi  j*!tbiopia  nigrum  popuiiim  parit-  Sed 
terra,  eui  tts  dicitur,  (•raiis  fluminu  Mthiofia  esse 
perbibetiir,  quia  damnalus  ille  homo  tanta  immen- 
sita(e  iniquus  est,  ut  omniuin  peccantiuin  peccata 
transcciidat.  <  Qui  mittit  iu  mare  legaios,  >  quia 
priedicatores  suos  in  soeculo  spargit.  De  quibus  re- 
cte  subditur,  qualiter  mittantur,  eum  dicitur  : 

t  Iii  vasis  papyri  supcr  aqiias.  >  Ex  papyro  quippe 
charta  esl.  Quid  ergo  per  papyruin  nisi  sseculaiis 
sfientia  designatur?  Vasa  ergo  papyri  sunl  corda 
doclorum  ssculariunr  In  rasis  ilaque  pnpyri  super 
(uiaas  legiuos  miltere,  est  prxdicationem  suani  in 
sapieniiHmeanialium  sensibus  ponere  et  denuentes 
ad  cnlpam  popolos  vocare.  Mitdt  igiiur  in  mare 
legatos,  dicens  :  lie,  angeli  veloces,  id  osl  nuntit 
inei,  ad  gentem  Jiubeorum  convulsam  a  solo  proppio, 
et  illtaeerdtani  ab  bostibus,  ad  populum  olim  fcrri- 
bilem,  qui  Dei  iitebalur  imperio,  posl  quem  non  fuit 
ali.HS,  id  est  ad  cujus  potentiam  iiiillus  alius  compa- 
randus  erat,  gentem  exspectantem  Salvatoris  adven- 
tiim,  riirsumqueeispectantcm  Anticbrislum  Salva- 
loie  negato,  ct  conculcatam  iiiterim  ab  liosiibus. 

Flumiua,  <\ux  diripuerunt  terram  ejus,  Tiliini  et 


tus  in  moiitibiis  quanto  excelsior  cst,  tanto  fonius  r  Vespasianum  cum  cxercitibus  suis  possumus  acci 
xapietur,  et  sicut  turbo,  qui  de  teira  consurgitsub-  '         '  «      •  •  — 

ita  tempestate  fertiir  in  subliinc,  itaet  ille  raptus  a 
credentium  populo  separabitur,  et  fugiet,  iie  in 
abysso  religctur.  Cuiuque  dies  consummationis  ad- 
venerit,  quod  est  vespera,  tunc  erit  tribulatio  sua 
pcccata  noscentis,  ct  iii  tempore  matuttno,  id  est  die 
resuneclionis  non  subsistist. 

t  ll*c  pars  eoruin,  qui  vasiavenmt  nos,  et  sois 
diripientium  nos.  >  Hanc  sibi  parlem  ac  sortem 
vastatores  Ecclesise  acquirunt,  ul  tam  horribili  ple- 
Ctantur  exteiminio,  prxcipuii  tainen  se<juaccs  Anti- 
chrisli,  de  quo  rursuin  siibditur  : 
CAPUT  XVHI. 

ViRS.  1.  —  t  Va;  ten-ae  cymbalo  alaruni,  qua:  est 


trans  Oumiiia  jiitbiopi.e!  > 

VtRs.  2.  —  t  Qiii  niitlit  in  raarc  legatns,  et  in 
vasis  papyri  supei  aqiias.  Ite,  angeli  veloces,  ad  gen- 
lem  convulsam,  cl  dilateialam,  ad  populum  lerribi- 
lem,  posl  qiiem  non  est  alius,  geniem  exspectan- 
teni  et  conculcalam,  cujus  diripiierunt  iluiniua  ter- 
ram  ejiis.  > 

Nain,  sicut  incarnata  Verit.is  in  prjedicalione 
fiua  paupercs  idiolas  et  siinplices  elegit,  sic  econtra 
ille  condemnalus  bonio,  quem  in  line  mundi  apo- 
stata  angelus  assuniet,  ad  praedicandam  falsitaieni 
astulos  ac  duplices  atque  hujus  mundi  sapientiam 
babeDlcs  electurus  est.  Unde  iitinc  recte  dicjtiir  : 
«  Vx  lexra!  cynibalo  alarum  !  >  e(c.  Terra  quippc, 
eoi  Vas  dicilur,  ille  principaliter  damnatuf  homo 


pcre,  quia  superius  ait :  <  Aquas  lluminis  forles  et 
nuiltas  regem  Assyrioruin,  et  oranera  gloriam  ejus 
{supra  vilr,  7).  i 

Post  bujus  autemadversariipersecutioneradies  ju- 
diiii  Tentiira  est,  sicut  ait  Dominus  :  <  Statim  post 
iribulationcra  dierum  illorum  sol  obscurabituf,  et 
luiia  non  dabit  lumen  suum  ,  e(  stellae  cadcntde 
ccelo  {MiUth.  XXIV,  29).  >  Unde  ei  hic  sequinir: 

Vers.  5.  —  t  Omiies  babitatores  orbis,  qui  ino- 
ramini  in  terra,  cum  elevatum  fuerit  signum  in 
montibus.   > 

Ver.  i.  —  t  Videbilis,  et  clangorem  tubs  au- 
dietis.  I 

Omnes  enim  habitatores  orbis  videbunt  signum 
T)  crucis,  ct  ctangorcm  tuba:  audienl,  quia  <  virliites 
cffilonim  cornmovebunlur,  et  lunc  apparebit  signuin 
Filii  hominis  i(t  coelo,  ct  tunc  plangent  se  omnes 
tribiis  terrae,  et  videbunt  Filium  hoininis  venientem 
in  ntiliibus  cueli  cura  viriuic  magna  et  ni.ajestate. 
Et  miltet  angelos  suos  cuiii  luba  et  vocc  magna,  et 
congrcgabunl  eltctos  cjus  a  quatuor  ventis  et  a 
suinmo  coelorum  usque  ad  terminos  eoruni  \ihid.).  > 
r.levabit  erjo  signuni  in  moutibus,  id  est  iii  excelsis, 
quia  apparebit  inler  agmina  virtuluin  coelestiiiin  in 
iiubibiis.  iLt  clangor  tub.ie  audietur  <  Canet  cnim 
luba,  et  morlni  resurgent  (/  Cor.  xv,  52).  >  Sed 
quia  Judex  singuloriim  opcra  inluetur  subjungil 
prophela  : 

1  Cluia  h%c  dicit  Dominus  ad  mo  :  Quieseam,  ei 


189  COMMENT.  IN  ISAIAM  UBRI  OCTO.  -  LI3.    II.  190 

considerabo  m  loco  meo,  siciit  nieiidiana  lux  cljia  A  pracidiintur  faialms,  ciin»  siiigulos  hominfs  ab  hajc 

viia  seMtentiae  Jiidicis  abseidiint.  Et  qiice  derelicia 


est,  cl  sicut  nube.s  roiis  in  die  iiiessis.  >  Quis  vero 
esllocus  Dei  nisi  cor  angeloruni  vel  lioininurn  cle- 
cloruni?  «  Tenipkiin  eiiini  Dei  sancluin  est,  quoJ 
eslisvos  {I  Cor.  III,  17),  >  ait  Apostolus.  Qui  ciira 
incorrigibilcs  ad  pt>;nitenti;un  provocat,  laborarc  diei 
potesl.  Hiiic  nainque  ait  :  t  Laboravi  suslinens  {m- 
pra.  1,  14).  »  Sed  cum  peccaiites  in  inaliti;i  siia  de- 
relinquens  in  solis  eleclis  residet,  non  jani  suadens 
iiiiquis  poenitentiam,  sed  ad  futurum  eos  judiciiim 
reservans,  quasi  post  laborem  invenit  quielem. 
Proinde  nunc  dieit :  «  Quiescam  in  loco  meo,  >  id 
est  tantum  in  coi-de  sanctorum,  ubi  lequles  mihi  est, 
liabitabo,  nec  in  corrtptione  perversorum  ultra  la- 
borabo   qiiia   incassum  fatigor  in  eis.  Et  ita  quie 


fueriiU,  abseidenUir,  cum  lotus  orbis  pariter  (inie- 
tiir.  Kl  abscissa  cJcnnVndir,  qnia  in  judicio  discii- 
lieniuret  «xaminaluwitur. 

Ei  pnstqiiani  i>,ti,  qiii  ante  messeni  eHlorueiant,  in 
judiciodamnati  fuerint,  «  relinqucntiir  avibuS  moii- 
tium,  >  id  est  malignis  spiritibus  in  corde  superbo- 
rum  habiianlibus,  «  et  bestiis  tcrix,  id  est  saevis 
daemonibus,  qui  peccatoifs  vel  terram  conculcant. 
Aves  enini  daiinones  esse  Dominus  insinuat  diccns 
de  seminibus  :  «  Aliud  ceeidit  secus  viani,  et  coii- 
culcatum  est,  et  volucres  coeii  comedcrunt  illud 
{Liic.  viii,  ,')).  >  Et  inferius  expoiicns  ait  :  «  Quod 
aiilem  .lecus  viam,  hi  sunt,  qui  audiunt,   deiiide 


6cam,  <  sicut  nubes  roriststin  die  messis.  >  Quia,  ^^  ^enit  diabolus,   et  loUit  verbum  de  corde  eorum 
sicut  inessoribus  fatigatisgralissima  est  nubesroris,      {ibid.  12).  > 


sic  milii  dulce  eril  refrigeriuni,  quod  in  menlibus 
electorum  invcnio  faligatiis  ab  iniquorum  malitia, 
quorum  mens  terrenis  cxuritur  desideriis.  Nec  im- 
mcriio  Dominus  messori  comparatur,  quia  velut  ab 
agro  segetes,  qiioiidie  ab  hoc  sceculo  per  mortis 
seiiteiiliam  abseidit  homines.  «  Et  considcrabo,  > 
inqiiit,  actiones  uniuscujusqiie  ita  manifcsle,  «  sicut 
meridiaiia  liix  clara  esl.  >  Nunc  enim  omiiia  quae 
facimus  Judex,  qui  latet,  sine  intermissione  consi- 
derat ,  ut  pro  his  qiiod  justum  fuerit  quandoque 
reiribuat.  Sequilur  : 

Vers.  .?.  —  «  Aiite  nicssem  enim  tolus  effloruit, 
ei  immatura  perfcctio  genninavit  (1 14),  et  prsciden 


Bestiae  quoque  sunt  ip.si  daemones,  qui  ad  rapien- 
das  mortis  lempore  pcecatorum  animas  violenlia 
crudelitatis  enerantur,  eontra  qiios  dicitur  :  <  Ne 
tradas  besliis  unimas  cun(idPnlcs  tibi  {Psal.  Lx-xiii, 
19).  >  Monlcs  sunt  superbi  qnique,  qiiia  «  montes 
sicut  cera  (luent  a  facie  Domini  {Psal.  xcvi,  5) ;  > 
terra  vero  pecratorcst,  qui  audire  meruil  :  «  Terra 
cs,  el  iii  lerrain  ibis  {Ctcn.  in,  19).  >  Aves  iiaquc 
montiiim  et  bestia  terrx,  quibus  excussi  isti  relin- 
quuntur,  nialigni  spiriius  sunt;  aestiis  vero  perpetua 
regnuni  Dei  post  judicium  cst.  Comparavit  cnim 
illud  teslafi  diceiis  :  «  Videtc  liculneas  ct  omnes 
arborc^,  cuni  producunt  jam  ex  se  fnictum,  scitis. 


lur  ramusculi  ejiis  falcibus,  et  quae  derclicla  fuerinl '-'  <IuoniaiTi    propE  est  acstas  ;  ita  et  vos,  cum  videritia 


abscindenlur  ct  cxcuiienlur.  > 

Vr.ns.  6.  —  «  Et  relinquentnr  simiil  avibiis  nion- 
lium,  et  bestiis  tena;,  eterunt  ajstale  perpetiia  supcr 
enm  volucres,  el  oinnes  bestise  terrse  super  illum 
hiemabunt.  > 

Sicut  seges  vel  arbor,  quae  ciiius  quam  debuerat 
florescit,  opportunum  fruclum  noii  facit;  sicqui  iion 
propter  exspectationeni  supernaj  retributionis,  sed 
propter  mundanaruni  rerum  cupiditatcm  operatur 
quae  facit,  Irucluni  boni  operis  facere  neqnit,  <juo- 
niara  ante  terapus  florens  esinanescil.  Flos  cnim 
futuri  operis  pra^cedens  cogitatio  est.  Sed  qui  in 
opere,  quod  agendum  esse  proponit,  non  iEternam 
retribuiionem  appetit  scd  tcmporalem,  anle  messcm 
(loret,  quia  Dos  cogitationis  ejus  ad  messem  fulura; 
vitainon  germinat.  Mcssis  enim  consunimatio  Sicculi 
est.  Et  immntura  perfeclio  illius  gcrniinat,  qui  anle 
diem  novissimum  suflicere  sibi  quae  fecit  xstimat, 
quasi  jain  perfectus. 

.\ppropinquaiitft  igilurorbis  termino  dicitur,  quia 
totus  «  ante  messcm  cflloruit,  el  immatura  perfectio 
gerininavit,  >  quia  tunc  praecipue  genus  huraaiiuni 
praesentia  diliget,  et  exspectare  futura  negliget.  Ra- 
niusculus  ejus,  id  c«i  orbis  vel  huinani  geneiis,  quasi 
alicujus  arboris,  siiigiili  homines;  falce.s  vero  sen- 
teiiliae  supe^iii  Judicis.  Et  Tiimusculi  arboris  hiijus 


haec  fieri,  scitote,  quoniain  prope  est  regnum  coclo- 
rum  {Marc.  xxi,  29).  > 

Uiems  aiitcm  dainnatio  reproboriim  quia  <  ibi 
eril  flelus  et  stridor  denlium  {Mattli.  viii,  12).  > 
Nara  propter  niinium  IVigus  solent  stridcre  dentes. 
Et  Job  dicit  :  <  Ad  caloiem  nimium  transcat  ab 
aquis  nivium  {Job.  xxiv,  19).  >  Aquae  enim  nivium 
frigidissima!  sunt.  «  Erunt  igitur  seslate  pcrpetua 
super  euni  volueres,  »  quia  quaiido  jusli  fulgebunt 
sicut  sol  in  regno  Palris  eorum,  limc  njaligni  spi- 
ritus  fasciculos  zi/auiorum  comburent. 

<  El  omnes  bestiae  terrae  snper  eum  hiemabunt.  > 
Quoniam  omncs  saevissimi  daemoncs,  qui  nnllum 
omnino  chariiatis  scntiunt  calorem  in  fi  igore  dam 
nalionis  perpetuac,  super  eos  constricri  torpebHnt,^ 
alque  contracti  siiper  eos  in  poenis  jacebunt,  ac 
pariter  pmiienUir.  Post  ba^c  de  conversionc  Israel, 
qiiae  sub  Elia  (iet,  sequilur  : 

VtRs.  7.  —  «■  In  tempore  illo  deferetur  munus 
Doniino  exerciiuum  a  populo  divulso,  et  dilaceralo, 
a  populo  terribili,  post  quem  non  esl  [Vulg.,  hiii] 
aliiis,  a  geiite  exspcclanle  et  conculrata,  cujus  diri- 
puerunt  (liiniina  terram  ejiis  ad  locuni  nominis  Do- 
niini  exerrituiim,  moniem  Sion.  » 

Id  est  ad  Ecclesiam.  Tunc  eniin  gratum  fidei 
niunus   opcrumque   bonorum   ilebraicus    populus 


(11-4)  Vnlg,,  genninttbit. 


191  HERYLl  niKGIDOLENSlS  MONACHI  192 

Clirislo  deferet  ad  Ecclesiani,  iibi  eoiifessio  nominis  A  diim  alii  fidem  susciperent,  ct  alii  eam  penitus  im- 


ejus  liabitat. 

Vel  ita  :  ramuscuti,  qui  inutiles  sunt,  prwcidentur 
falcibus  dicenle  Domino  :  «  Ego  sum  vilis  vera  et 
1'ater  meus  agricola  est.  Omnem  palmitem  in  me 
non  rerenieni  fructum  tollel  euin  (Joan.  xv,  1).  >  Et 
quae  piwcisa  sunl,  relinquentur  avibus  el  bestiis 
lerrce,  id  est  daemonilius,  ita  ut,  qui  a  Deo  pra;cisiis 
luerit  et  dclectus,  el  de  corpore  illius,  quod  est 
Ecclesia,  separatus,  tam  in  «slate  quain  in  hieiue, 
id  est  et  in  prosperis,  et  in  adversis,  volucrum  ct 
Lestiaruin  (iat  mansio.  Ac  sicut  hi,  qui  infrucluosi 
s;mt  iii  Ecclesia,  ampulantur  et  projiciuntur,  ne 
fermentum  inoJicuin  totam  massam  corrumpat;  i.'a 
econlra  polesl  fieri,  ut,  qui  hoereiico  errore  sunt  de- 


pugnare  conarentur.  Unde,  et  per  se  ipsura  hoc 
idem  praenuntiaverat  dicens  :  «  Nolite  aihritrari, 
quia  venerim  mittere  pacem  in  terrain.  Non  veni 
pacem  mittere  sed  gladium.  Veni  enim  separare 
hominem  adversus  patrem  suum  et  fiiiam  adversus 
matrem  suam,  et  nurum  adversus  socrum  suam, 
et  inimici  bominis  domestlci  ejus  (Maith.  x,  54).  > 
Sequitur  : 

Vers.  5.  —  I  Et  dirumpetur  spiritus  jEgypti  in 
visceribus  ejus,  et  consilium  ejus  praecipitabo.  » 

Diruplus  est  spiritus  /Egypti,  qui  prius  crat  inle- 
ger  in  malitia,  id  est  genlilium  voluntas  divisa  est 
aliis  credcre  volcntil-.us,  aliis  recusantibus.  El  con- 
silium  impiorum  quo  fidem  impugnare  sagaciter  vo- 


cpti  et    avulsi  a  Deo,  alque  lacerati,  et  horribiles  ^  luerunt  persecutiones  excitando  prsecipitalum  est 


ob  blasphemiain,  fruslraque  mendacia  praestolanles, 
et  conculcati  a  daemonibus  et  a  fluviis  in  parlcs  va- 
rias  dissipati,  veniant  ad  Ecclesiam. 
CAPUT  XIX. 

Vebs  1.  —  t  Onus  iCgypti.  Ecce  Dominus  ascen- 
det  super  nubem  lcvem,  et  ingredielur  i^Egyptum, 
et  movebuntur  simulacra  a  facie  cjus,  ct  cor  Ai.^y- 
pli  tabescet  in  medio  ejus.  • 

Ouus  istud  et  in  quinto  gradu  est,  et  in  eodera 
ita  dicitur,  quia  <  quiii([ue  civilates  erunt  in  terra 
iEgypti  loiuentes  lingua  Clianaan  (iiifra,  v.  18),  » 
ul  advertamus,  quia  de  illis  nunc  agitur,  qui  quin- 
que  sensibus  corporis  sunt  dediti.   .iCgyplus  eniin, 


quia  lides  perseverat,  el  illi  sunt  exterminati.  Se- 
quilur  : 

«  Et  intcrrogabnnt  siinulacra  sua,  et  divinos  suos 
et  pythones,  ct  ariolos.  >  Sollicite  sciscilati  sunt 
iiifidclcs  et  a  diis,  et  a  sapientibus  suis,  quare  talia 
in  mundo  nunc  cssent  exorta,  ut  gcnus  humanum 
consuetudiiicin  antiquam  deserens  nova;  religionis 
cultum  susciperet.  Sequitur  : 

Vers.  i. —  <  Et  tradam  ./Egyptum  in  manu  domi- 
noruiu  crudelium,  et  rex  fortis  dominabitur  eoruni, 
ait  Dominus  Deus  exercituum.  > 

Crudelis  dicitur,  qui  dislricle  feriendo  non  parcit. 


Si  ergo  vEgvptus  in  cis,  qui  coriipiunlur,  bie  acci- 
qui  interpretatur  tribulutio  vel  tenebrw,  mundum  si-  ^  p.^^,.^  quid'appellatioiie  dominorum  cruddium  nisi 
gniflcat  tribulatioiiibus  et  angusliis  plenum,  sive  gen-        -^  severilas  ma^-istrorui 


lilitatem  tcnebris  erroruin  coopcrtam.  IKtc  cnim, 
quffi  de  yEgypto  dicuiitur,  ad  Salvatoris  advcntmn 
et  mundi  recoiiciliationem,  gentium  coiiversionem 
refeienda  sunt. 

<  Ecce  eniin  Doiiiinus  ascendet  supcr  nubem  le- 
vem.  j  Nubem  lcvem  aut  proprie  corpus  Domini 
accij  e  e  ilebemus,  quia  levc  fuit,  id  cst  iiullo  pec- 
calo  prKgravatum,  aul  certe  matrera  ejus  Yirgin^^m 
nullo  humaiio  semiiie  prsegiavatam.  Super  nubem 
ergn  levem  Dcminus  ascendit,  et  in  jEgyplum  vei\it 
quando.carnera  humanitatis  nostra:  assuiuens,  sine 
p?ccati  gravediiie  in  mundo  apparuit. 

Vel  nubem  levem  apostolos  ab  omni  lerrena  pos- 
se^sione  exoneratos  accipere  possumiis,  de  quibus  jj 
dicitur  :  i  Qui  sunt  isti,  qiii  ut  nubcs  volant  ? » (Isii. 
i.Xf  8.)  Super  quos  Dominus  sedcns  ingressus  est 
.Egypium,  qiiia  pcr  cos  vcnit  ad  genles.  Et  coni- 
mo'.a  sunt  simnlucra  .Egypli  a  facie  ejus,  quia  veri- 
tate  cogiiita  fiigati  suiil  errores,  et  idola  destructa 
sunt,  ubi  Deus  innutuit  gentibus.  Et  cor  jEgyptij 
id  est  ter.ebrosa  raens  eorum  qui  in  iufidelitate 
perduraverunt,  nimio  dolore  conlabuit,  cum  vidc- 
rent  idolorura  evacuari  cullurara.  Seqnitur  : 

Vers.  2.  —  «  Et  concurrere  faciam  jEgyplios 
adversus  jEgyplios,  et  pugnabit  vir  conlra  fratiem 
euum,  et  vir  conlra  ainicum  suum,  civitas  adveisus 
civitatem,  regnum  adversus  regnum.  » 

Hoc  prxdicalio  Domini  Jcsu  fccil  in  loto  oiLe, 


pia  severiias  ma^gistrorum  Ecclosia!  designatur  qui 
zelo  Dei  fcrventes  peccata  subjcctorum  non  dcli- 
niunt  ?  Aut  hoc  loco  crudeles  disiricte  peccata  ferien- 
Iss  intcliigamus,  et  ulciscendis  culpis  non  parcen- 
tes.  Nain  et  ipsi  Deo  bcatus  Job  in  afDiciione  posilus 
ait  :  i  Mutatus  es  mihi  in  crudelem,  et  in  duritia 
manus  tux  adversaris  mihi  (Job.  xxx,  21).  >  Si 
ergo  Deum  vir  sanctus  crudelera  dicere  non  timuit, 
quia  sibi  non  parcebat,  cur  nos  sanctae  Ecclesiie 
prsepositos  bcnigne  crudelcs  non  dicamus  qui  culpas 
delinquentium  niisericordiae  severitate  feriunt?Ta- 
libus  itaque  Dominis  crudelibus  traditur  ^gyptus, 
id  est  bic  mundus,  ut  sub  eorum  disciplinis  compo- 
natur. 

El  rex  fortis,  id  est  Christns  dominaior  corum. 
Quod  si  in  rcprobis  .■Egyptum  intcUexeriraus,  -Egy- 
ptus  datur  in  manus  dominormn  crudelium;  quia, 
qui  converti  nolunt,  traduutur  acrius  possidendi  ma- 
lignis  spiritibus.  Sed  ne  ipsi  da;mones  ultra  modum 
saeviant,  rex  fortis  Dominus  Jesus  dominatur  eoruin. 
Post  ha;c  de  doctrinis  falsitatuni,  quomodo  ad  ni- 
liilum  redigendae  erant,  subjungit  dicens  : 

Vers.  5.  —  «  Et  arescet  aqua  de  mari,  et  fluvius 
desolabilur,  atque  siccabitur.  » 

Yers.  6. «  Et  deficient  Dumina,  attenuabuntup, 

et  siccabuutur  rivi  aggerum.  Calamus  et  juncus 
niarcescet.  » 

Veus.  '.  —  <  Nudabitur  aivcus  rivi  a  foiile  suo. 


m  COMMENT.  IN  ISXIAM  LIBRf  OCTO.   —  LB.  IIL  194 

cl  omnis  serni.niis  irrigua  siccabilur,  arescet,  el  non  .\  rum  doctrin.i ;  in  liamo  quippe  esca  monslra^^r,  «t 

aculeus  occultatur.  Sic  et  in  doclrina  geuiilian)  dul- 


ent.  ) 

Quid  est  enim  aqua  maris  nisi  scienlia  doctrina; 
saecularis?  Et  quid  est  fluvius  aqux  istius  nisi  e.\u- 
berans  ddxus  carnalis  sapientiae?  Arcscel  igitur  aqua 
de  mari,  quia  niundanadoclrina  dcliciet  de  saeculo. 
Et  fluvius  liumanx  sapientia?  siccabitur,  quia  slultain 
faciet  Ueus  sapientiam  hujus  mundi. 

Et  de/icient  ftumina  diversarum  docliinarum,  q»x 
per  orbem  defluebant.  t  Et  siccabuntur  rivi  agge- 
rum,  »  id  est  carnales  scientiae  de  cordibus  hunia- 
nis.  Qui  enim  rivum  pcr  aggerem  ducere  nililur, 
lerram  excavat,  ut  aquam  ducat  illuc,  quo  naturali- 
ler  impetus  eara  non  dirigebat.  Similiter  qui  scicu- 
tiae  suae  rivulum  in  cor  alterius  studet  emaoare,  ip- 


sum  cor  ejus  in  altum  fodit,  et  cogiialiones  veliil  ^  sent. 


cedo  verborum  prffitenditur,  el  venenum  deceptionis 
abscondilur.  Mittebant  igitur  in  flumen  liamum,  qui 
doctrinam  deccplionis  in  hnmanum  genus  porrigc- 
banl.  Quid  vero  per  reie  eorum  nisi  fallax  prKdic."»- 
tio  exprimitur?  Quasi  enim  rciia  qnwJam  suut  eom- 
plexaj  praidicantium  dictiones,  qua;  cos,  quos  ce- 
pcrint,  non  facile  amitlunt;  unde  et  rctia  quasi  re- 
tinentia  dicuntur.  Expandebant  igitur  retia  superfa- 
ciem  aqua:,  qui  falsitatis  praidicationem  super  cor 
populi  spargebant.  Aqua  enini  populus  est.  Hi  ita  ■ 
que  piscaiures,  qiii  antc  gaudebant  dum  mullos  ca- 
porent,  luxerunl,  el  doluerunt  temporibus  evange- 
licse  prsedicalionis,  cura  jam  neminem  capere  pos- 


terram,  quae  rivulum  currere  non  sinebat,  ejioit.  Sic 
faciebant  doctores  gentilium,  ut  scientiam  sui  er- 
roris  sine  obice  ponerent  in  cordibus  audientium. 
Sed  jam  per  prKdicationem  cvangclicani  tales  rivi 
aggerum  attenuali  sunt,  atque  siccali. 

Quidaulempercalamum,quoscripturafiebatanti- 
quitus,  nisi  peritia  scribentium  designatur?Quid  per 
juncum  nisi  audilurura  viridilas?  Marcescet  ergo  ca- 
lamus  et  juncus,  id  est  doctor  et  discipulus  tcrrense 
sapientioe,  cum  lidcs  Christi  florere  coeperit. 

Nudabitur  alveus  rivi  scienlifle  saecularis  a  fonte 
suo,  id  est  a  suggestione  diaboli,  quia  ipse  decepior 
antiquus  ultra  non  iufundet  eis  aquam  fallacis  sa- 


Et  confundenlur,  inquit,  philosophi ,  qui  opera- 
bantur  linum,  id  est  subliliorem  doclrinam.  Nam  de 
virtutibus  et  viliis  atque  rerum  secrelioribus  natu- 
ris  et  causis,  interdura  etiam  de  Deo,  subtilia  mutla 
Iractabanl,  et  omnis  doclrina  eoruui  sublilior  erat 
quam  poctarum.  Pcclcbant  enim  subtilia,  cum  divi- 
derent,  et  minus  sublilia  velut  stupas  exiralierenl, 
ct  abjicercnl  sicut  in  dialecticis  divisionibus  agiiur. 
Texebant  snhlilia,  cum  aculas  ratiocinaliones  con- 
cludcreni,  sentcntiasque  senteniiis  conneclerent,  et 
libros  implercnt.  Sed  omncs  isli  confundentur,  cum 
Salvalorisdocirina  genlibus  illuxeril.  Et  irrigua  flu- 
minis  hujus,  id  est  corda  hominum,  quoe  irrigaban- 


pienliae,   cum   per  Christi   graliam   siccata  fuerit.  _  (ur  sseculari  doctrina,  erunt  flaccentia  el  maicida, 


L'nde  et  per  Jeremiam  de  Babjlone  vel  ejus  rege  di 
ctura  esl  :  i  Desertuni  faciam  raare  ejus,  et  siccabo 
venam  ejus  (Jer.  i,  oG).  »  Semen  aulem  irrigabatur, 
dum  erroris  doctrina  suggestionibus  diaboli  hume- 
ctaretur.  Omne  ergo  «  semen  irriguum  siccabilur, 
arescet,  et  non  erit,  t  quia  diaboli  vena  rigans  ob- 
slruetur,  et  doctrina  sseculi,  quam  irrigabal,  deficicl. 
Sed  inler  hccc,  quid  hujuscemodi  doctoribus  accide- 
rit,  audiamus.  Sequitur  : 

Vers.  8.  —  «  Et  moerebunt  piscatores,  et  luge- 
buntomnes  mittentes  in  flumen  hamum,  et  expan- 
dentes  rete  super  faciem  aquse  et  emarcesccnt 
[Ynlg.  amarescent].  > 

Vfins.  9.  —  «  Confundenlur,  qui  operabantur  li- 
nu;n,  peclenles  et  texentes  subtilia.  » 

Vers.  10.  —  «  Et  erunt  irrigua  ejus  flaccentia, 
onmes  qui  faciebant  lacunas  ad  capiendos  pisces.  » 

Quid  enira  per  piscalores  nisi  philosophi  designan- 
tnr,  et  cseteri  tales  quasi  pisces  in  mari  homincs 
niis«ros  in  hoc  sseculo  decipienles;  nam  de  captura, 
quae  per  evangelicam  praedicationera  facienda  erat, 
dtr.tura  est  apostolis  :  «  Venite  posl  me,  faciam  vos 
fieri  piscatores  hominum  (Matth.  iv,  19).  »  Sic  ct 
hoc  loco  piscatores  hominum  sed  in  malam  partera 
accipimus.  Quid  vero  per  flumen  designatur  nisi  ge- 
nus  humanum,  quod  ab  ortu  usque  ad  finem  defluit, 
et  quasi  aquse  more  usque  ad  corapetentem  lermi- 
num  ex  carnis  liquore  percurrit.  Quid  autem  per 
hnmnm  nisi  deceploiia  philosophot-um  ^tque  pocla- 


quia  virorem  amoris  prMsenliura  amillenl,  ut  iii 
amore  futurorum  virescant.  <  Lacunas  faciebant  ad 
capiendos  pisccs,  >  qui  doctrinas  errorum  fodicbanl, 
et  construebant  ad  deceptioneni  bominum.  Scqui- 
tur  : 

Vehs.  M.  —  I  Stulli  principes  Taneos,  sapienles 
c«nsiliarii  Pharaonis  dederunt  consilium  insipiens  : 
quomodo  dicelis  Pharaoni  :  Filius  sapicniium  ego, 
lilius  regura  anliquorura?  » 

Vers.  12.  «  Ubi  sunt  nunc  sapientes  tui.  Aniiun- 
tient  tibi  et  indicent  quid  cogitaveril  Dominus  exer- 
cituum  super  iEgypium.  » 

Tanis,  quae  dicitur  mandans  humilia  vel  mnnda- 
tum  humile,  doctriiia  sapienliura  sipciili  est.  Pr.Tce- 
j)  ptores  enim  sseculariuni  lilterarum  ncsciunt  jiibcro 
nisi  humilia  et  iufiina,  qusepropter  priesenlcm  vitam 
observentur.  At  vero  pra:cepla  doclriny  coelestis 
alta  et  sublimia  sunt,  quia  propter  regna  coelorura 
data  sunt.  Sed  principcs  Taneos,  id  est  sasci.laris 
scientise,  stulti  fuerunt,  nescientes  prsevidere:  futura. 
Pharao  autem  diabolus  est,  sicut  Ezechiel  indicat 
dicens  «  Ecce  ego  ad  te,  Pharao  rex  iEgypli,  draco 
magne,  qui  cubas  in  raedio  Duminura  luorura  {Dati. 
XXIX,  3).UndePharao  interpretaturHudfliifCHm  vcl 
dissipavil  eum,  qwA  diabolus  in  primo  homine  gc- 
nus  huraanum  veste  iramortalitatis,  et  indumenlo 
justitiaj  nudavit,  et  mentem  ejus  ab  unitate  cogita- 
lionis  dissipavit,  et  per  varia  dcsideria  sparsit. 

Qui  vero  consiliarii  hujus  Pharaonis  nisi  dsemo- 


!9a 


HEnVEl  BI-RCIDOLEHSIS  IklONACin. 


196 


ncs  {  Qui  (!aii!  eonsiUitminiipiem,  quando  pra-va  ho-  A  Spirilum  veniginis  :  et  enare  fecerunt  ,€gypnim  in 


ininibus  quasl  ri)lior«:il)llilt;r  ((insiileiido  suggmint. 
Vel  phiioso{)hosal<^uti  ijolorum  sac«!i-cloles  el  bfcre- 
lioos  intelligainus  ronsiliarios  ejus,  q»ii  de.dernnl 
priiiciptbus  hujus  ssculi  conMium  insipicns,  scilicet 
uc  Ecclegiam  persequerentiir,  et  fidem  Dei  labora- 
ri»nt  exsungiiere,  Vel  ipsi  Pharaoni  Jedenmt  roH.si- 
liunt,  nuii  suiit  nonniiUi  bomiDes  tam  prompti  ad 
inveniendiiin  raalnm,  ut  astiiliam  diaboli  prseeurrere 
^ideantur  in  uiliiivtiiiionibo»  suis.  Dedernnt  ergo 
Z.aiiulo  coiiiilium,  ut  errorum  flognrialibiis  miinitum 
repleret,  quateniis  omnes  fortius  irretitos  teneiiet, 
quia  lam  veloces  fiieruiil  in  seminandis  erroribus, 
ul  Ipsl  ma.gis  suggeiere  talla  videaniur  diabolo, 
quain  h;ev  aU  illu  disceic.  Quando  enim  vel  ipsc  dia- 
Lulus  ea  |iosset  excotitare,  qus  adinvenil  Arius? 
Quaiido  ea  liiiKisscl,  qnae  csPieri  rcpcrerunt  inven- 
loies  erronim?  Dcdcrunt  ilaquccoHstfiiim  Pbaraoni, 
sed  consiliiim  eorum  fuil  inaijriens  ,  quia  crrores 
jam  destrucji  sunt ,  ct  scientia  Ycritalis  jara  illu- 
ininatus  est  inundu.s,  ei  a  jugo  Pbaraonis  libc- 
latiis. 

0,  inqiiit,  sapientes  mMn^\,qmmodo  dicetis  unus- 
quisqiie  viiSlriim  P/i«rooni ,  id  est  priiicipi  luijus 
sscoiili  prsdlcantibus  apostolis  :  i  Filius  sapientium 
pgo.et  rcgiiin  anliqiiorum  ,  >  id  est  pbilosophorum, 
id  CKl  qaomodo  vos  iii  auxilfo  Satan;«  patris  jacta- 
Ijitis  vos  esse  tilios  velerura  sipieiitnni,  qiii  li:cc 
fciTOMim  dogmata  invencruut .  qu;T!  vos  adveisiis 
EvHngelii  prtdicatoivs  delenderc  iion  valctisj  Ibi 


liiiiiii  opere  suo  sirut  erat  ebrius  et  vomciis'.  i 

Vers.  !o.  —  I  Et  nori  crit  /Egyplo  opus ,  qiiod 
faoiebal  ,  capui  et  caudam,  incurvantem  et  refre- 
ii.ini<ini.  > 

Ex  quo  Dcus  siuiiam  fecit  sapientiam  hujus 
mundi  ,  tiiiiti  facti  iunt  tt  pii.vcicrs  Titneua,  id  est 
ejusd'Mii  miiiidan*  sapiciUi.r,  qiii=e  esl  inandans  bu- 
milia  et  lerrena  ;  et  em.arciLe.Tmt  prinripes  Mevi- 
pheos,  !(1  est  floctores  vaniloquioniin.  Mempbi$ 
enini  interpretatur  ai  an.  Decepp.runl  JSijyplum,  id 
eoi  sa°culiiin ,  angulnm  pnjniloruin,  id  est  dolosarum 
impiiraruiiiqne  mcnlinin  duplicitale  pleuum.  Quid 
enim  per  anrjulim  (diiplices  quippe  semper  suni  in 
ang-ulo  parietes)  nisi  impiira  corda  signantur  quse, 
B  dum  viritatis  siinplicitalcm  fugiunt,  ad  semetipsa 
quodammodo  duplicitatis  pcrversitaie  replicantur 
quibus  aperie  per  Jacobum  dicilur  :  t  Purificote 
corda  dupiices  animo?  {Jae.  iv,  8.)  >  Bene  ergo 
mundum  vel  gentilitateui  vocat  anijulum  populorum, 
qiiia  iii  omiiibus  pupulii^  el  iiatii)mbus  erat  isla  du- 
plicilas,  ct  iste  dolositatis  angulu?. 

«  Dominus  niisciiit  in  inedio  ejus  spiritum  ver- 
liginis,  >  id  esl  crroris,  quia  ju.sto  judicio  lumen 
cognitioiiissua;  abscondcns,  spiriliira  erroris  in  eam 
pcriiiisit  ingi-edi.  Et  errure  fecerunt  jEgypium  irt 
omni  opcrt  mo  pra^.dicii  principes  ,  id  cst  inagistri 
perversorum  do^jmatum,  Sicnt  frrut  ebrius  et  uo- 
tnens  ,  quia  raltonera  ei  lojlentes  idololalii«  inan- 
cipavcruiiteam.  Qui  cnini  cbrius  esl ,  et  vomii,  sii 


au:ti  ninti.,  o  Pharao,  sapienies  lui?  Anrtvntient  libi,      rationis  sens»  privatus  esl,  ei  menle  confusus  aul 


si.  p'j.;iuiil  nuul  co(j'daveril  Deminus  super  /Eg\j- 
ptnm  ,  id  eSt  super  genlilcin  popiilum ,  scilicet 
errortis  iiniversos  dcstruerc  ,  el  lumen  veritatis 
oiiinibiis  notuni  facere ,  ciiuctoique  mortales  libe-- 
rare. 

Vel  ita  :  sluliier»i\{  prinripcs  Tane.os  qiue  dlcitur 
mcndmnn  Anmi/c.  Oiiiiies  eiiiin  ha?retici  coiurariain 
sltitiidinem  humiliati  docent,  ol  dcirahunl  ad  inCe- 
res,  el  siiiit  principcs  biimilis  dcjectiquc  mandali. 
C.(ins\liuni  (luoqiie  Phiixavnii,  qtii  rex  yKgypli  tsl, 
et  rcotc  disslpator,  "i  dlvisus.,  c!  ia  paites  vaiias  sc- 
parat,  iiiii'p;efi.s  arguenlur  dedisse  lunnUum,  quan- 
rio  Jisperdei  Dominiis  sapienl!'<im  sapieniiuni,  ei  re- 


alienatiis,  utc.T,  quje  .faeit,  aut  patiiur  nesciat.  Sed 
verligiiie  ducobalur.  ul  uial.'>,  quK  opcrabaliir,  noii 
iiiielligeret ,  et  niiiiiam  cbriclatis  s.u;c  <rapiilam 
vomebat ,  id  est  spurcitiam  ervoris  ,  qiia  replctii 
crat,  ore  proferebat,  dum  laudareC  idoia.atque  aures 
audientiiim,  el  mentps  quusi  vicinas  auras  fcciidissi- 
mo  odore  polUicbai, 

Et  oiim  prsdifalores  graii*  vcnerint ,  neti  eril 
A^gijpto,  id  csl  particeorum,  qui  in  iiilidclilale  per- 
manserunt;  opus  quod  faciebni,  ut  eos  inhibere  pos- 
sit  :  fopiit  et  caudam,  id  est  priinum  cl  ulliinuin 
errare  fecerniii  supiadicti  principes,  incurvantem, 
id  est  alios  sub  disciplina  lenentem  ,  et  refrenantem. 


jiiobabil.  Solenl  aiifem  liacrciici  liiiic  re^i   siio,  id  r,  id  esi  rcgentem  subditos.  Soquitur  : 


tst  luniido  sensiii  diccre  :  Filii  suniiis  sapunllum, 
qiii  ab  initin  doctriiiaiii  nobis  apostolicam  tradidc- 
nini.  I-ilii  siiniiis  nijum.  anliquoruw,  qui  appellan- 
tur  i>.,jes  pbilosophoniui ,  el  hatiemiis  scicntiam 
Scriptiirariiiii  jiiiictam  scienli.Tjs.reulaii,  Quein  rc- 
gem  iiiterrogant,  iibi  sint  sa])ii)nl<'S  cjus,  qui  con- 
leinnebant  ecclesiasticani  simplicitatcDi.  Sequi- 
tur  : 

Vep.s.  1.^).  —  «  Siiilil  facli  siini  principesTancos, 
cmarcucriiniprincipes  Mempheos,  deceperuutyEgy- 
pluin  aiiguliim  popiilorum  (11,t).» 

Vbrs,  14.  —  c  Dominus  miscuU   in  medio  ejus 


Vf.rs.  16.  —  «  In  die  illa  crit  /Egyplus  quasi 
mulieres,  ct  siiipebuiu,  et  liinebiinia  facle  ooinmo- 
lionis  inanus  Doniiui  cxerciluiiro,quain  ipse  movebit 
siipercam.  > 

Vrs.  17. —  <  Eterit  icrra  Jiida.Egypto  in  festi- 
vjtatcin  (Hii)  omnis,  qui  illiui  fucrii  recurdatiis,  pa- 
vebii  a  facie  consilii  Domini  cxcrciluum,  quod  ipse 
Cogitavil  supcr  cani.  > 

Mjyptus,  id  csf  gentilitas  cril  parida  id  esl  imbe- 
cilla  qnnsi  mulieres.  F.l  slupehnnt  iEgypLii,  id  est 
gcntilcs,  alqiic  fimrfrunl  pro  iui(|uit8tibus  a  facie 
commotionis  manns  Domini ,  ijuia  coaimcvebil  Oin- 


(115)  Alias,  popii/oruDi  ejut. 


(116)  Alias,  in  pavorem. 


■m  COWMENT.  IN  15AIAM 

nium  corda,  et  omiies  terreiido,  ae  conculieiulo  <ii] 
poenitentiiin  excilabil.  £t  post  coiiunotioKeiii  (ifp- 
lurbatiunis  ar  pavoiis  ex  maloxum  (oniciciilia  erit 
uiTu  Juda  ,  id  est  Ecclesia  Catholica,  exira  quain 
confessio  veritalis  iion  estj  .■Egypto,  id  est  gentili- 
lati,  in  [e^tinlatem  .  id  csl  in  lietitiani  i',l  veneriilio- 
neiTi. 

On!«i.s  .taypfiu.s  qui  recOTdalus  fiteril  itliiia,  iri 
est  Kcclesiae,  pavebita  facie  cuinilii  Doinini,  qui  co~ 
gitaoit  ijeiiics  a  siiniilacris  vanis  ad  Deum  vivnni 
ronvci'tt(i-ej  eteus,  (|ui  coiiverll  noluerint ,  acerbiu.s 
daniiiaro.  Ooiiiparalione  Clirislianonini  oimies  pa- 
gani  qmu  mutieres  sunl  inlimas  lialientes  seiitentias, 
ct  quidqiiid  dixerinl,  vertiLur  in  sliiKttiani ,  duiii 
stupeiU  {antv.  geiilis  conversionem,  atqiie  iuiraiitin', 
et  iiilelliguiit  maniim  Doniini.  Et  qnirunque  eorum 
fuerit  nomiiii.s  Clinsriani  rec.orifattn,  iinbecillilatern 
idololalrisp  timore  fateiur;  si  vero  eonversus  fuerir. 
fit  ei  lerra  Jnda  in  festitiliitem,  id  est  scie.ntia  Scci- 
pluiaruif)  :  htx  CL  Prophet:>',  Evangeliuin,  et  apo- 
,'slolorum  Kpislol*  ,  omnisqiie  (jiii  liujiis  terrae  fuerit 
recordaXiis.  pavebii,  sed  pavore  (117),  qui  ducit  .id 
vitam.  c  Principium  eniiii  sapicnlise  limor  Domini 
(Prov.  I,  17).-  >  Seqiiitiii'  : 

Vr.RS.  18.  —  <  lii  dic  illa  eruiit  quini[iie  civiialcs 
in  lerra -^gypii  loqiientes  liiigua  Chaaaan  .  et  ju- 
rantes  per  Ooininiim  e.\erfitiiuni  ;  civitos  solis  vo- 
cabitiir  uiia.  ( 

Quid  nnnc  per  qniuqnc  ciiilaies  nisi  quijfqiie  sen- 
sus  corporis  lesignantiir  ?  Nain  ut  hoc  innuefcl  pro- 
pliela,  addidit  exponendo,  quia  cieitas  solis  vocabi- 
lur  uiia  c\  illis.  Quse  est  enim  civiias  sotis  in  honiine 
iiisi  visus ,  qui  totum  corpus  illuminai  sicul  sol 
mundum?  Clianaan  wro  m«i<i./«s  dicilur.  Quiiique 
ergo  civitates  m  lerru  .,1igypli  lingua  Clianaan ,  id 
cst  lingiia  niulata  loquuiitur,  dum  qiiinque  sensi- 
Lus  coipopis  in  gentibiis  a  peccato  niiitatis  serviunt 
justili;v.  Qui  enim  lios  quinque  a  pravis  delectatio- 
iiibus  non  refrenat,  loqiiilur  adhuc  lingua /Ecyptia. 
Qiii  vero  jani  eos  vnrtutum  operibus  occupat,  lingua 
Clianiuin  loqiiiUir  w  siiis  qainqnc  oivilatibus.qiiia  de 
vil,iis  ad  virlule»  esl  iiuitatiis.  Deo  enim  iion  laiii  ver- 
bis  loqiiiniur  quarn  npcribus. 

Noniiidli  quinque  civitales  vel  legem  Domini,  qusc 
in  Alexandris  priniuin  inlcrprctata  est ,  vel  Eccle- 
six-  ordines  ,  cpisO(>pos ,  piesbyteios,  diacoiies,  fi- 
deles,  catechume.nos  scnserunt ,  aul  certe  spirila- 
lem  legis  iiitelligeiitiam,  de  qua  ('t  Apostolus  ait  : 
c  Volo  quiiique  verbis  loiiui  in  Ecclesia  sertsu  meo, 
quam  deccm  millibu^  in  lingiia  (/  Cnr.  \iv.  19).» 

Jit  unn  qiiinqiieciyitaluin  appellalur  civitus  so(is 
jiisfitiae,  qua2  inihi  videtiir  relerii  ad  visuni.  Sicut 
enim  civiia.s,  nt  videalur,  sole  ct  lun.xindigel  ;  ila 
ut  ociili  iioslri  ilUitnineiitiir,  iiidigemus  sole,  qiii 
estChrisliis.  Ltx  lir^o  llngua  Chinmau  ,  id  csl  lingiia 
miitata  loquilnr,  dnm  Gr<»i(:e  inlerprctatur  vel  spiri- 
talitercxponilor,  Et  juralper  DomHUim  exeTcitv.um, 

(!1")  Ambo  Codd.,  ct  pavore. 


LlBRl  OCTO,  -  LIB.  Hl.  198 

A  q>i'a  omnes  senteniias  suas,  In  Cbristo  confirmat. 
Qiiantiim  vcro  ad  iios,  qiKerendum  est,  cur  non  lin- 
iciia  llebiaea,  scd  Gliaiiaiiilide  lo(|uaiiiur  hae  civit;»- 
tes,  Sed  Hebra-us  iransitvrem  sonal,  qui  de  loco 
irftnsit  ad  lociiin.  Et  nos  licet  sancti,  quandiu  in 
yRsiypio  suniiis,  ideotdumin  lnijns  muiidi  lenebris 
VPrsaniur,  iioii  po^siinius  lingn.t  Hebciia,  id  est  lin- 
gua  (ranseuntc  loqiii,  sed  Uiiyini  Ctinnaan.  Ciianaiiii 
quippe  interpretalnr  quasi  mot'iu.  vtlquiisi  resfon- 
deiis.  Quanilo  igitur  ac  .ilgyplo  reccdere  volumus, 
et  exire,  de  poteslate  Pharaonis  ciipienles  peccato 
prorsus'  carere,  et  in  patria  sancloruin,  ubi  jiistitia 
regnat,  habitare,  lunc  niovemur,  et  quasi  respon- 
deinus  Christo  nos  vocoiii ;  ei  lanwiu,  qiiia  ailliuc 
in  praescnti  saeculo  delinemur,  lingu*  Hebnea.  nDC- 
B  duin  iofjui  possumiis,  donecab  hac  vita  traiiseanius. 
Sequitur  : 

Vehs,  19.  —  «  in  dic  illa  erit  aitare  Domini  in 
iiiedio  (enai  /Egypii,  ei  tiniliis  (1  Iff;  jnxta  lcrmmuin 
eju*  (loniini.  > 

Vers.  iO.  —  £t  erit  iu'  signiim,  et  in  lesilmo- 
iiinni  Domino  exerciluum  in  lerra  yl'.gyptl,  > 

In  ^Egyto,  id  esl  in  geniilnis  erii  alture  Doinirii, 
ut  ab  orin  solis  iwiqiie  in  occasum  in  omni  loco 
jinita  Malachiam  ofleraliir  iioniini  ejus  t  oblaiio 
muiida  (itfflidc/;.  i,  l';  >  Sicut  aiiiem  una  est  Kc- 
ciesia,  sie  et  uimiiii  est  altari?  iifi  toto  orbe.  qiilaet 
tinura  sacrineiiim.  Titutns  jiurla  altare  est  Evange- 
lium,  et  aposlolorum  doclrina, 

Vel  nllare  lides  csl,  in  qiia  ofierimus  hostias,  da 
^  quibus  ait  Petrus  :  <  Supcraedilicamini  domos  spi- 
vilaJes,  sacerdotium  sancfum,  olTereDtes  .vpiritates 
iKtilias  (r  Peir.  if,  5).  r  Tilulus  ju.r,ta  allare  hoc 
bor^a  opcratio  est,  el  Doniinic*  passionis  imitatio.  El 
erit  illud  allare  vel  titulus  in  siijntim  et  in  testimo- 
nium  resurrectionis  ejus.  Sequitur  :  (  Cl.imabniil 
cniin  ad  Doiiiinuin  a  facie  tribiilijiilis,  ct  mittet  eis 
salvatorein  ac  propugnatorem,  qiii  liberel  eos.  » 

Vf.rs.  21.  —  1  Et  cognoscetur  Dominus  ab  M- 
gypto,  et  cogno~Cf!»l  ^gyplii  Doininiim  ii>  d!e  illa., 
ei  colenteum  in  hostiis  el  muneribiis,  et  vota  vove- 
))unt  Domiiio,  ct  solvent  s 

A  fticie  hostis  aiitiqiii  tribulariiis  cos  in  perversis 

operibus  ctrimubunt,  tandem  ad  Doraiinun  sicut  Cor- 

I)  nelios,  qui  i  erat   deprecans  Bcum   seinper  ( Acf. 

X,  2).  i   Fa  niittei.  eis  per  apostolos  Christum  sal-ja- 

torcin,  qui  liberet  eos. 

Vel  martyres  et  caeteri  fideies  alllirlionibiis  pressi, 
rlamabuni  ad  hominuni  a  far.ie  rniindi  tribnlantis  tl 
iinpiign.intis  cos.  Ef  spiritaliter  miUeleis  suivalorem 
suum,  qiiia  per  Christi  gratiam  liberabit  eos,  et 
conlra  infideles  pro  eis  pngnahif.  Qiioties  enim  a 
pevsecuioribiis  vel  impugnatione  dasmoniiin  aflligi- 
imirvel  qiialibet  adversilate,  et  Dei  auxilio  libera- 
iiuir,  ac  piotejrimur,  DcnsFilnini  suum  ad  nns  quo- 
dammorto  iiiillit  Salvatorem  ac  propugnaioieni,  qui 
nos    liberat.   Sic  igitur   fidelibus  suig  tunc  misit 

(118)  Alias,  tiiulus  Dominici  juxta  terminnm  ejus. 


109 


HERVEI  BURGlDOLEiNSIS  MONACHI 


200 


eiiin ,    duni    post    marlynim     afOiciioncm   pacem  A  litate  in  sanctoruni  Ecclosiam,  qui  se  cl  alios  bene 


dcdit. 

«  Et  cognoscetur,  inquil,  Dominus  ab  ^gyplo,  » 
quia  postquam  persecutioncs  quieverunt,  universus 
ciediditorbis. «  Et  cognoscent  ^gyplii 'Dominum  in 
die  illa,  ei  colent  eum  in  hosliis  et  niuneribus  » 
spirilalibus  bonorum  operum,  et  vola  pi;e  conver- 
saiionis  ci  vovebunt  el  solvcrd.  Volum  enim  Doiiiino 
offer!,  et  solvit,  qui  cst  sanctus  corpore  el  spiritu. 
Sequitur  : 

Vers.  22.  —  «  Et  perculict  Dominus  jEgyptum 
plaga,  et  sanabil  eam,  et  revcrtenlur  ad  Dominum, 
et  placabiiur  eis,  et  sanabit  cos.  > 

Duobus  modis  vulnerat  Deus,  quos  ad  salufera 
reducere  curat.  Aliquando  eniin  carnem  percutit. 


dirigunt.  Assyrii  quippe  dirigcntcs  interpretanlur,  el 
Assur  dirigens.  Et  inirabil  Assyrius,  id  est  praedica- 
lor  /Egijptum,  id  est  gentilitatem  ,  et  jEgyptus  in 
Assyrios,  id  est  genlilis  in  Ecclesiam.  Et  servient 
jJigyptii  Assvr,  quia  gentiles  obedient  Christo. 
Assur  enim,  ut  diclum  cst,  inlerpretatur  dirigens. 
Et  quis  est  istc  dirig:7is  iiisicui  dicitur:  <  Dirige  me 
in  veriiate  tua,  et  doce  me,  quia  tu  es  Deus  salvator 
nieus?  {Psal.  xxiv,  5.)  i  Tunc  aulem  primum  via 
paluit  de  ytgypto  in  Assyrios,  quandojussum  est 
Cornelio  ut  ad  Simonen  Petrum  milteret  (Actor.  x). 
Et  intravit  Assyrius  JEgyptum,  quando  Petrus  esi 
ingressus  domum  Cornelii.  iEgypius  intravit  in 
Assyrios,  id  est  gentilis  incorporaius  esl  sanctorum 


ct  mcntisdurltiam  suopavore  labefacil.  Vulnerando  "  Ecclesiae,  quando   «  cecidit  Spirilus  sanclus   super 


ergo  ad  salutera  rcvocat,  cum  electos  suos  alfligit 
cxterius,  ut  interius  vivant.  Aliquando  etiam,  si 
llagella  cxtcrius  cessare  videanlur,  intus  vulnera  in- 
fligil,  quia  menlis  noslra;  duritiam  suo  desiderio 
peiculit.  Sed  pcrculicndo  sanat,  quia  terrore  sui 
jaculo  (119)  translixos  ad  sensum  iios  rectitudinis 
re\ocat.  Cordi»  enim  nostra  male  sana  sunt,  cum 
niillo  Dci  ainore  sauciaiitur,  cuiu  peregrinationis 
siia;  u;rnmiiain  non  sentiunt,  cum  crga  inrirmitaiem 
proximi  ne  quolibet  minimo  affectu  languescunt. 
Sed  ptaga  pcrcutientur,  ut  sanentur,  quia  amoris 
spiculis  mentcs  Deus  insensibiles  transCgit,  moxque 
lias  sensibiles  per  ardorcm  cliariiaiis  reddii.  Unde 
dicit   et  sponsa  in  Canticis  :   «  Vulnerata  cliaritatc 


omnes  qui  audiebant  verbum,  et  jussit  eos  baptizari 
Petrus  [ibid.  xliv).  s  Et  servierunl  jEgyptii  Assur, 
quando  Cornelius,  et  qui  cum  eo  baptizati  fuerant, 
custodierunt,  quod  a  Petro  audierant  ,  quoniam 
«  non  est  personarum  acceptor  Deus,  sed  in  omni 
genlc,  qui  timctDeum,  et  operatur  juslitiam,  acce- 
ptus  esl  illi  {ibid.  xxxiv).  Sequitur  : 

Vebs.  24.  —  «  In  die  illa  erit  Israel  lertius  iEgy- 
plio,   et  Assyrio  :  Benedictio  in   medio  terrae.  » 

Vers.  25.  —  «  Cui  benedixit  Dominus  exerci- 
tuura,  dicens  :  Benediclus  populus  meus  .^lgypli, 
et  epus  raanuum  mearum  Assyrio  hxrediias  auteiu 
luca  Israel.  > 

Israel,  id  est  i-ir  vidcns  Deum,  erit  lerlius  jEgyptio, 


cgo  sum   {  Lanl.    iv).  >  Male  enim   saiia   aiiima,      id  est  gcnlili  converso,  c(  Assj/rio,  idcsl  piae'!icatori. 


atque  liiijus  exsilii  siatu  caeca,  securitate  prostrata 
ncc  vidcbat  Dcum,  nec  videre  qunerebat.  Percussum 
aiitein  cor  tiiaritatis  ejus  spiculis  vulneratur,  quia 
in  inlimis  affcctu  pietatis  ardet  dcsiderio  contem- 
plalionis,  et  rairo  modo  vivificatiir  cx  vulnerc,  qua; 
piius  mortua  jacebat  in  salute;  a.>sluat,  anhelai,  et 
jam  vidore  desiderat,  qucm  fugiebal. 

Percussiwie  crgo  ad  salutera  rcducitiir,  qujc  ad 
securiiatcm  quietis  intima:  amoris  sui  pcrturbalionc 
rovocatur.  Pulchre  itaque  dictum  est,  quia  i  per- 
tutiet  Dominus  .«Egypluin  plaga,  et  sanabit  eara.i  Et 
revertentur,  inquil,  ad  Dominum  charilalc  stimulali 
a  quo  reecsserant  concupiscentiis  illecli.  Et  placa- 


Vcl  Israel  et  .^gyplius  circumcisio  ct  pneputium  est 
Et  cum  prxdicalor  esl  in  gentibus,  Isracl,  id  cst 
Ilebrxorum  populus,  additur  cis  tertius.  Denedictio 
in  ierra,  id  esl  in  Ecclesia.  «  Cui  bencdixil  Domi- 
nus  diccns  :  Benedictus  populus  mcus  .lEgypti,  > 
id  cst  gentilitatis,  ct  opus  manuum  mearum  erit  As- 
syrio ,  quia  coopcrabor  praedicatoribus ,  sicut  ait 
Marcus  :  «  Pricdicavcrunt  ubique  Domino  toope- 
rante,  et  sermonem  conlirmantc  seqiientibus  signis 
{Uarc.  x).  »  £t  Paulus  :  t  Qui  operatus  est  Petro 
in  apostolatu  circumcisionis,  operatus  esl  el  milii 
inter  gcntes  {Gal.  ii,  8)  i  — «  Hxreditas  autem  mea 
Israel,   >  quod   interprelalur  vir  videns  Deum  siva 


bitur  eis  paenitentiam  agentibus    quibus  iratus  fue-  jj  princeps  cum  Deo,  quia  illi  erunthxreditas  Dci,  qiii 


rat  peccantibus.  Ei  sanabit  eos  a  languore  pcccaii, 
atque  torporis  intimi.  Vel  yEgyplum,  id  cst  creden- 
tes  ex  gentibus  percussit  Dominus,  quia  tradidit 
martyros  passioni.  Sed  rursum  cos  in  rcsurrectione 
sanabit.  «  Quem  enim  diligit  Dominus,  corripil: 
flagellat  aiilem  omnem  filium,  quem  recipit  {Prov. 
III,  12).  >  Sequitiir  ; 

Vers.  25.  —  «  In  die  illa  crit  via  de  ^gypto  in 
A  syrios  ct  intrabit  Assyrius  in  ./Egyplum  ,  et 
^gyptus  in  Assyrios,  ct  servienl  .iEgyptii  As- 
sur.  > 

Via  erit  de  /Eijypto  in  Assyrios,  id  est  de  genti- 


sine  fine  vidcbunt  eum,  et  regnabunt  cum  to.  Iliec 
quidcm  ad  electos  :  sequentia  vero  spcctant  ad  re- 
probos,  cum  dicitur  ; 

CAPUT  XX. 

Vers.  1 .  —  « In  anno,  quo  ingressus  est  Thar- 
tban  in  Azolum,  cum  misisset  eum  Sargon  rex 
Assyriorum,  et  pugnasset  contra  A/otum,  et  ce- 
pisseteam.  > 

Vers.  2.  —  <  In  teinpure  illo  Incutus  est  Dominus 
in  manu  Isaia;  lilii  jVmos,  dicens  :  Vade  et  solvc  sac- 
cum  du  lumbis  tuis,  el  calciamcnta  tua  toUe  de 


(1!9)  Ita  nterquc  Cod.  pro  tcrroris  sui  iacuia 


201  COMMENT.  IN  ISAIAM 

licililjiis  liiis.  Ei  fcoit  sic  vadeiis  luidus  ei  discal- 
ccaiiis.  I 

Vm!S.  3.  —  €  Et  ilixil  Domlniis  :  Sicutambulavit 
scrviis  iiiciis  Isaias  muliis  cl  discalccatus,  iriiim 
yiiiioiiiiii  si^'iuiiii  ci  portciUum  super  .'Egypiuin  eiit, 
ct  iii|ior  /Liliiopiain.  » 

Vkhs.  i.  —  '.  Sic  iniiiabil  res  Assyriorum  capti- 
viialciii  A^yypii.  cl  Iraiismigialioncm  jEtliiopix, 
juvcnein  ct  scnciii,  niulain  ctiliscalccatam  discooper- 
tis  naliljus  ad  ignomiiiiam  yEgypti.  > 

Vi;i\s.  5.  —  «  El  tiinchiinl,  ct  confiindenliu'  ab 
jtlliiopia  spc  siia,  cl  ab  ^2;yplo  gloria  sua.  » 

Vkiis.  C>.  —  t  Et  dicct  liabitalor  insiihc  liiijiis  in 
clic  illa  :  Eccc  li;cc  cral  spcs  nostra,  ad  quos  confu- 
giiniis  in  aiixitiiiPi!,  iit  libcrnrcnl  nos  a  facic  regis 
Assyrioiniii,  cl  (inomodo  cDiigerc  polcrimus  nos?  » 

Qtiid  aiitcm  iiiinc  dc  lcnipoic,  f)iio  Tliartlian  cepit 
A/.oliiiii,  ad  capliviiatem  i^Egypti  et  .^iliiopisc  per- 
tincl?Scd  nnanto  iiiiniis  coiigruerc  videlur  scnsns 
hisloviciis,  lanto  compclcnlior  cst  spiritalis  intelli- 
gcnli;n  raiio.  Qiiid  cniin  pcr  .izciiim,  qme  dicitur 
igiiis  yeiicriirwvis,  iiisi  geiuiiniis  libidinis  ardor  ex- 
priiiiiiur?  Qnid  pcr  Tlnntan  ,  qui  snperflutis  vel 
eloiigans  iiiicrpictaliir ,  nisi  superdiins  et  a  Deo 
sepaians  cogilatiis  designalur  :  «  Perversa;  enira 
cogilationes  separaiit  a  Dco  (Snp.  i,  5).  »  Et  ipsc 
dicit :  t  Conlrivi  cor  corum  fornicans  el  recedens  a 
nric  {Ezccli.  vi,  9).  >  Cor  cnim  quod  fornicationein 
diligit,  a  Dco  rcccssit. 

Quid  per  Sargon,  qui  dicilur  princeps  korii,  id  cst 
voluptatis  ct  luxuiix,  et  cst  rex  Assyriorum,  nisi 
piincops  dtemoniim  diabolus?  mitiit  itaque  Sargon 
rex  Assyriorum  Tliarlban  coiitra  Azotum,  ui  e\pu- 
gnetcam,  et  capial,  quia  liostis  antiquus  siiperfUias 
et  fornicarias  cogitationes  in  corde  siiggerit,  quae 
genuiniiin  ignem  libidinis  exagitent,  ut  urbem  casli- 
tatis  expugnciit.  Et  tempore  quo  Tliartban  A/otum 
ccp  t  (in  qua  comprcliensione  caro  vel  mens  genuino 
ardoic  a;stuans  sigiiilicala  est  per  immissioiiem  co- 
gitalioiium  a  diabolo  superata)  «  locutus  est  Donii- 
niis  iii  maiiu  Isaiac,  »  quia  cx  cjiis  aclione  verba  sua 
formavit.  «  Solve,  iiiqiiit,  saccum  dc  lumbis  tiiis,  » 
ctc.  Quid  est  aulcm,  quod  propbcta  solvit  saccum 
de  lunibis  siiis,  cl  cakeumenla  de  pedibus  nisi  Iioc 
quod  iniilti  luinbos  suos  a  ciiigulu  caslilalis  erant 
soluliiii,  qiios  aiitca  paMiiicntix  vel  disciplinrB  cili- 
cio  vcstitos  constrinxciaii!,,  ct  operum  grcssus  a 
munimiiic  paleriiorum  cxcniploruin  iiudatiiri?  Et 
forte  quia  pliires,  qni  meinbia  Clirisii  pulabantur, 
tani  igiiominiosc  captivaniur  iii  liixiiriani  cl  iiiiqiii- 
tates  a  di:ibolo,  Isaias,  (|ui  salus  Domiui  dicilur,  ct 
Cliiislum  signilii arc  solcl,  soUito  de  liimbis  cilicio 
vadit  nudus  cl  discakcalus.  Idcirco  ciiiiii  per  tri- 
duum  iiiidus,  ni  inlclligi  datiir,  ambiilavit,  trieiinii 
captivitatein  piirleiidens,  ut  noniiullos  ex  eis  sic 
captivari  designaret,  qui  Trinitatis  fidem  confi- 
tentur.  Kam  dicenle  Domino  :  Sicut  ambulavit 
servus  meus  Isaias  nudus  et  discalcealus,  triiiro 
aniioruia  sigiiuin  et  portenlum  super  iEgyptum 
Patroi..  CLXXXI. 


LIBRI  UCTO.  —  LIB.  III.  202 

A  eril,  ct  supcr  iCibiopiam ;  sic  minabil  rcx  Assy- 
rioiiiiii  caplivitaicin  yEgypii,  >  iiuclligilur  pioprlieta 
iribiis  (licbiis  nudiis  aiiibiilasse,  )it  tiium  annoruin 
capliviiaicm  signilicaict  Irium  dicriim  impudcnda 
dcanibiilatio.  Solct  ciiiiii  iioiiniiiu|iiain  in  Scripturis 
dics  aiiniim  signilicare,  sicut  Ezecliicli  dicliini  cst ; 

<  Diem  pro  anno,  dicm,  iiiqnam,  pro  anno  dcdi 
libi  (E:ecli.  iv,  C).  »  Et  sub  Moysc  rcvcrsiscvplora- 
toribus,  ac  tena',  qiiam  iiispexcrant,  dciralicntilins, 
cum  dolercnt  lilii  Israel  de  jCgypto  se  egrcssos, 
dicit  Dominus  :  <  Jiixta  niimerum  quadiaginla  dic- 
rum,  quibus  considcrastis  tcrrani,  aniius  pro  die 
imputabiliir,  ct  quadraginta  aniiis  rccipielis  iniqiii- 
tates  vestrris  {Nvm.  xiv,  54).  i  Sic  et  in  boc  loco 
propheta,  ut  trieniiiuni  fsguraret,  triduo  nudusam- 

Bbulavit,  polnit  cliam  niia  deambiiiaiio  vel  tricii- 
niuni  vel  quantum  voluit  Dominus,  signideare. 

Quid  igilur  pcr  lioc  caplivilalis  Iriciiniuni  expri- 
mituf  nisi  Cliristianornm  tempus  a  Doniini  rcsiir- 
rectione  usque  ad  nniudi  lerniinum,  in  quo  sic  capti- 
vanlur,  qiii  Domini  gratiam  transferiint  in  liixuriam  ? 
«  Sic  enim  niinabit  rex  Assyiiorum  capiivitatein 
yEgypti,  el  iransmigralioncm  jEiliiopia;,  t  ctcaclera. 
Ut  jara  diximus,  rex  Assyiiorum  diabolus  csl.  Quid 
auleni  .^gyptns,  qu.-e  dicilur  lenebrcs,  et  yEtbiopia, 
qua;  culigo  intcrprctaiur,  designat  nisi  obscuralas 
nonnullorum  conscientias?  Dacmoncs  eniiii  juxla 
Aposioluin  «  reciores  sunlmunditenebrariimbarnni 
{Epltes.  VI,  12).  »  Minatcrgo  rex  Asstjriorum  capii- 
vilalcm  jEgijpti ,  ei   transmigraticxiem  A^ihiQpim, 

C  quoniain  Iiostis  anliquus  eos  secundum  dcsiderium 
suum  de  vitio  iii  vitium  captivos  ire  facil,  quorum 
mensscientia  doctrina;  Dei  iicn  est  illuminaia,  vel 
post  illuininationeni  consensu  pcccali  rursum  est 
obscurata. 

Minat  juiieiicm,  quia  et  cum,  qul  spiritali  roborc 
ac  sanilate  nientis  (loridus  pulabatur,  captival,  cl 

.  seiiem,  quia  et  euni  qiioquc,  qiii  maiunis  nioribH.'> 
atque  perfeclus  vidcbaUir,  in  viani  iniquitalis  im- 
pellit.  Sic  minari  nolebat,  qui  prccabalur  diccns  : 
«  Manus  peccatoris  non  moveal  mc  {Psal.  .xxxv, 
12),  >  Nudum  niinat  cam,  id  cst  indumcnlo  jiisti- 
ti«  spciiatam  et  discakealam  cxomplis  patniin. 
Pcdes  eniin  opcruni  noslroriim  a  niorsu  scrpcnlis 
anliqui  muiiiuiilur  qiiasi  morluorum  pcllibiis  ani- 
nialinm,  (liim  iiilra  rcgnlam  vilnc  pairuiii  lciiciUiir. 
Discalccatiis  crgo  vadil,  (|!ii  r.iilliiis  pr:vcc(lcnlinm 
patruin  in  suis  opcribns  iniitatur  cxcnipbi. 

iEgyptus  qiioiiuc  perscqucns  vcl  tribulans  iiitcr- 
prelalui',  el  jEtliiopcs  liumiles  ai(iiic  dcjecli,  qiiia 

<  oniiiis  qiii  sc  cxallalliumiliabilur  {Luc.  xiv,  II). > 
Qiii  ducendi  sunl  in  capliviialcin,  iii  qiiaiii  ibunt 
juvenes  et  seiies,  qiiia  malilia  roboraii  sniil,  ei  ad 
pcrlecta;  netalis  vilia  pcrvciiciiinl  ;  iiiidi,  iil  oiiinia 
eorum  scclera  paleant.  «  Nibil  ciiiin  occiilliini,  (jiuid 
nonreveletur(Z,uc.  vm,17).»Et(iisc:ilccali,iicpasclia 
Duniini  coinedere  valeant,  sed  a  scrpcnlibiis  nior- 
dcaiuiir.  Quid  aiitem  iii  discuopcrlis  uniibiis,  per 
quas  slercora  digcnintur,  iiisi  turjiiniii  :ili|;!c  j^uUcii- 

7 


203 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


204 


daruDi  actionum  deleclio  liguratur,  unde  fama  fe-  A  veniunt,  quae  malum  subruant  sedificium ;  sic 


tentis  odoris  egrcditur? 

Et  haec  ignominia  AHgypli,  id  esl  eorum,  qui  ob 
sui  capcitatcm  cordis  usque  fld  detestandas  actiones 
perducti  sunt.  Nam  propter  has  iporainiosi  haben- 
tur  et  infames.  Capllvatis  itaque  tam  ffliseraijiiiter 
nonnuUis,  qni  sanctitate  magniputabaniur,  minores, 
qui  scquebantur  eo»,  onle  casum  eorum  timebunl, 
ne  et  ipsi  similiter  cadant,  <  et  eonfundentur  al 
jEtliiopia  spe  sua,  et  ab  ^Egypto  gloria  sua,  >  quia 
nunc  ab  his  ertibesceni,  In  quibus  saiulis  suae  spem 
niagnam  habebant,  et  in  quibus  gioiiabantlir,  quia 
vere  sanclos  «siimabanl  eos.  Hoc  enim  saepe  et  no- 
stris  diebus  coniigit. 

t  Et  dicet  habitator  hujus  insulse,  >  id  est  qtii 
permanserit  stabilis  in  bac  religi&ne.  EcCC  iSti  sunt, 
iji  qutbus  spem  haliebamus,  et  ad  qnorum  consi- 
liuni  etadjiilorlum  confugiebamus,  iitnos  inslrueiido 
atque  orando  tiberarent  a  facie  regis  Assyriorum, 
)d  cst  ab  inipugnaiione  Satan»,  qnl  nunc  semetlp- 
sos  (iberare  non  valiierunl!  Etquomodd  Hosinfiirai 
poterimus  resistere  vel  effugere,  cnm  isll  fortes  lam 
enenitcr  victi  slnl  iu  certamine  teniationum '!  Se- 
quilur : 

CAPUT  XXI. 

Vers.  1.  —  *  Onu3  deserti  raaris.  » 

Sexto  gradu  postiam  est  onus  istud,  quia  eornm 
est,  qui  neque  ad  Sabbaitim  quieiis  ahimarum  post 
moTtem  pi^riingunt,  neqne  ad  oclavam  beats  resur- 


desettd  multifudinis  dajuionuTn  e  contrario  venit 
turbo  tentationura  statum  mentis  concutiens  atque 
subvertens.  Quod  et  allter  intelligi  potesl. 

Quid  enim  per  Africum,  nisi  callduB  inimicarum 
£uggcstionum  (latas  designatur?  Quid  per  desertum 
nisi  destitutio  boni?  Vacua  enim  timore  Dei  pectora 
et  ab  irriiralione  gratise  ccelestis  arenlia  deserio 
squalentis  erenii  coniparantnr.  In  hoc  deserio  vidit 
Joannes  t  niulierem  sedentera  super  besliam  coccl- 
neam  plenam  nominibus  blasphemi»  {Apvc.  xvii, 
3).  >  MuHer  enira  Babylon,  Ijcsiia  diabolos.  Sicut 
ergo  lilrbines,  id  esl  vKiorum  perturbatlones,  qua: 
c»r  evertunt,  ab  Africo,  id  est  a  calida  suggestione 
venlunl  inlraif  i ;  ita  «l  de  deserto,  id  cst  de  eo,  qui 
"  bonum  sponle  deseruil)  imii  onus  hujus  dcserli 
marls,  quia  joxta  prophetam  alium  «  ex  semeiipso 
judtclum  et  on«B  ejus  egMdientur.  (Habac.  i, 
7).  » 

Ytsio,  Itiqult,  dura  nuuUafa  est  mihi  divinttu:)  de 
terra  horribili,  dsemonum  ter.Sbiliiar  amaloribns 
s!Bculi.pra!val«nilliffi.  Unjeel  per  Joannemdicilur  . 
t  V»  terras  et  mari,  quia  descendit  dlabolus  ad  vos 
hsbens  iram  magnam  {A-poc^  sii»  H).  i  Hsc  est 
visia  dura,  qu(e  nantiata  est  pFophetse;  itaque  visio 
vcl  pondub  contra  hxijus  sscnli  mare  ceruitnr;  et 
quantis  lentationibus  mundtls  isle  pienus  sll,  pro- 
pheta  consideral.  Hsec  auiem  Ipsa  lentationura  tcm> 
pestas  a  deeerlo  venii,  in  quo  teiilatus  et  Domihus 


rcctionls,  sed  prjcScnti  vitse,  quae  per  sex  dies  labo-  q  esl,  atque  Israelita;  serpentium  morsibus  cxstihcli. 

riosos  exprimitur,  loii   .nnimaliter  inservinnt.  Est 

auicm  Babylonis  ct  lioc  onus,  et  illud  generaliter 

oraniura  peccatortira,  id  est  et  reproborum  et  eo- 

rum  qni  ad  pcenUenliam  redeunt-  Mare  enim  eos 

signiflcat,  de  qoibiis  isie  prophela  diclt :  <  Impii 

autem  quasi  mare  fervens,  quod  qiiiescere  non  po- 

lest  {Isa.  tvii,  20).  >  Corda  quippe  bominum  ler- 

rena  quajrEntium  diversis  cogiiaiidnum  iluctibus  in- 

imnescunt ,  qui  elatione  superbtse  concilati  dum 

alterna  intentione  se  impetlint,  quasi  adversanti  sc 

unda  collidunt.  Mare  crgo  cor  ihlquorum  est,  quod 

vidclicot  marc  desertom  est,  qnia  a  Deo  derelictnm 

ac  reprobatum.  Sed  videamus,  ijuod  onus  hoc  niare 

sustineat.  Seqnitnr  :  t  Sicut  turbines  ab  Afl-ico  ve- 

niunt,  de  deseTtn  venil,  de  terra  liorribili.  » 

Vers.  2.—  I  Visio  dura  nuntlata  csl  raihi.  > 

Quid  per  dcserlwm  vel  terram  horril)ilem  nisi 
mens  i-eproborum  dcsignahir  an^elornra  ?  Quid  per 
Africum  qUl  calidus  est  vcntus,  nisi  Spiritus  sancll 
flatus  exprimitur?  Uinlc  Zacharias  ait :  «  Dominus 
DeuS  irt  tuba  cant^,  ct  vadet  in  tiirblnc  auslri  [Zack. 
I*,  14).  >  Auster  enim  et  AfliCus  idem  significant. 
Deus  quippe  in  tuba  canit,  cuni  Cbristus  vel  per 
suos  praedicatores,  vel  pfir  scipsum  pra^dical.  El 
vadit  in  turbine  aiistri,  qtjia  ciim  noslra  mens  di- 
vlna  forraidiiie  vcbemcnler  cohcutitur,  Deus  ad  eam 
veiiit.  Tui-bo  enim  ausiri  tinior  cst,  quem  divina 
j^ratia  pefcalori  inciilit,  irt  convcrtatiil'.  Sed  sicut 
in   divlnoe  forniidmes    ab  Africo   Spiritus  sancti 


In  bis  tentntionibus  et  angustiis  hurribilis  Ct  dut-a 
tijsw  audilur.  Recte  enim  lurbines  alque  tempeslatcs 
de  deserto  veniunl,  et  de  terra  horribili,  ubi  non 
est  habltator  Deus,  et  nbi  universa  lerrcna 
Eunt. 

Et  quicunque  incredulus  est,  agil  rem  congruara 
infidelitati  sUoft,  et  qui  depopulator  cst,  vastat.  Nam 
hoc  sequitur  : 

t  Qul  incredulus  est,  inBdetiter  aglt,  el  qui  depo- 
pulalor  est,  vastat.  >  Quicunque  sancli.s  prsdicalo- 
ribus  iion  credit,  infldelitatis  opera  facit.  Ei  qui  de- 
populatoT  ac  diisipator  est,  vastnl  Ecclcsiara  ut  Sau- 
Iiis  {Aci.  VIII,  3),  Yel  hostis  aniiquus,  qui  depopula- 
tor  bonorum  est,  vaslat  inirinsccus  Babylonem,  id 
i>  est  ssecularlum  coi*.  Sequilur 

«  Ascende  iElain,  obside  Mede  :  omnem  gcmilum 
ejus  cessare  feci.  »  i£lam  inierpretatur  smculum 
vel  ante  fmes,  vel  pro  forihui,  aul  scecutaria;  Mediis 
vero  mcnsnraius,  vel  m^iisKrgns.  Quid  ergo  per 
.i€lam  nisi  omnia  temporalia  signiGcanlur  ifta, 
qusB  nobis  aiile  fores  sunt,  id  cst  pras  oculis;  et 
quid  per  Medum  nisi  Satanas,  qui  tiocere  non 
polest  nisi  jiixta  mensuram,  qua  divinitus  relaxalur. 
Ascennil  ilaque  conlra  eum  i£Iain,  cujus  meniem 
ssecularia  et  visibilia  per  delcctalionem  superarc 
niluncur;  et  Medus  obsidet  cura  diabolus  undique 
menlem  tcnlationlbiis  uiulurDis  circumvallat  ct  ini' 
pugnal.  Et  iiilcrh^c  oninia,  inquit,  gemitum  cjus,  id 
est  Babvlouis,  confusae  scilicet  moniis,  cmare  feci. 


203 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —    LIB.  111. 


206 


qitra  sacculari  gaudio  dehriala   neqiiaquam  senliie  jy  res  ei  subjeclos  suos  Babylonip  cibo  pascunt  el  inc- 


vatct  spiritiialia  damna,  (iiice  paliiur  inlus,  et  id- 
circo  nescil,  cur  gemal.  Sed  prophela  |)ius,  quau- 
lura  de  lali  anima  doleat,  alque  miretur,  oslendil 
subiungens  : 

Vers.  3.  —  i  Propierea  repleii  sunt  lumbi  mei 
dolore,  aogustia  possedil  me  sicul  angustia  partu- 
rientis :  corrui  cum  audlcem,  conturbatu$  sura,  cuni 
■vlicrem.  i 

Vers.  i.  —  <  Emarcuit  cor  meum,  tenebrac  stupc- 
fecerunt  me.  » 

Angiisiia  parturuntis  tenuit  prophetam,  quia  cuiTl 
nimio  dolore  proferebat,  quod  inius  habehat,  moe- 
stam  scilicet  visionein,  quK  sibi  ostonsa  fueral  su- 
per  Babyloncio,  quam  audiens  slare  nou  potuit,  sed 


briaiil,  id  ?st  doctrina  conrosionis,  qua  debriati,  si 
quos  al)  Ecclesia  possunt  aliducere,  ^bibunt  in  eis 
vinum  cohfuslonis  et  amenliae,  siiosque  laudan^ 
errores.  Sed  in  nocte  ejusdem  confusionis  et  temu- 
leniiie  perimuntiir  a  diaLolo  quia  sine  cqgnitione 
vcritatis  raoriuntur.  <  Qui  enim  dormiunt,  noct? 
doitniunt,  et  qui  ebrii  suiit,  nocte  ebrii  «unt  {f 
Thes.  V,  7),  t 

In  hac  ergb  nocte  ulentis  et  ebrletaie  et  soiQno 
occiduniur  ali  hoste  antiquo,  tJnde  et  diviti  Dorai- 
nus  ait :  <  Stuite,  hac  nocte  repetunt  animam  tuara 
al)s  te  {Luc,  xu,  20).  >  Contra  hanc  ehrietatem,  ei 
somnum  et  mortem  Petrus  nos  caute  admonet, 
dicens  :  <  Sobrii  estote,  et  yigilate,  quia  adversa- 


dolore  emcrcuitf  et  elaiiguit  'ad  terram  jacens,  et  B  rius  vester  diaboius   tanquam  leo  rugiens  circuit. 


tencbrge  confusi  cordis,  oculorumque  corporis  stu- 
pefeceriint  eum,  ut  inimensa  aljsorptus  iristitia  diu 
sine  corooris  visu,  el  anirai  sobrLo  intellectu  siu- 
pefactuset  languidus  jacere!.  Qui  cur  talia  pertu- 
lerit,  vix  tandem  dicere  vaiens  adjungit : 

<  Babylon,  dileclamea,positaest  mihi  inmiracu- 
lum.  >  Aflectu  pictatis  et  compasiiionis  vjr  sanclus 
Babylonem  dneclapa  suam  votal,  quia  in  omnibus 
hominibiis  naluram  suam  diligit,  el  oranium  mise- 
riis  benigiie  corapatitui'.  Quanta  enim  charitate  pji- 
tahis  hunc  plenuni,  qui  et  Babyloncm  sic  diligit? 
Quae  est  auiem  haec  Babylon  nisi  ea  pars  humani 
generis,  qu»  munduTu  liuuc  solum  ainat?  Quaft  po- 
stta  esl  propheia  in  miracuhan,  quia  vidit  eam  in 
puncto  fl.orcutcm,  et  mox  exterrainataiB.  Yidetur 
vita  praesens  longa  hisqui  de  seterna  non  cogitaut. 
Sed  propheta  ccelestibus  et  <Tternis  inteutus  consi- 
deravit,  quam  cito  gloria  haec  lejnporaiis  finiatur. 
Qui  et  adjecit,  dicens  Babyloni : 

Vers.  5.  —  <  Pone  racnsam,  coutemplare  in  spe- 
cula  :  ccmedentcs  etbibenles,  gurgiie,  principes,  ar- 
ripite  clypeum.  » 

Pone,  inquit,  tibi  tnensam,  id  est  saecularem  do- 
ctrinam,  iu  qua  variis  carnalis  scientiae  fercuiis 
pascaris.  Vel  mensani,  id  est  apparaiuni  dpieclatio- 
num  ponelih\.  Sed  dum  ad  hanc  iuensam  st^ileris, 
conieniplare  itt  specula,  id  est  ab  alto  rocntis  eraiiius, 
prospice  quanta  tibi  pernicies  immineat.  Et  vos, 


quaerens  quem  devoret  (i  Petr.  v,  8).  t  Hoc  itaque 
convivium  et  imtDineniem  nocte  mortem  propheta 
considerans  ait  :  <  Pone  meusam,  contemplare  iu 
specula,  comcdentes  et  bibenles  surgite  principes, 
arripite  clypeum,  »  Scire  euim  debent  hujusmodi 
convivaBj  cpiia  inimicus  eotum  Satanas  improvisam 
eis  necem  prxparat,  et  se  raunire  conlra  eum  non 
possunt. 

Vel  prophets  pracipitur,  ut  vescens  in  mensa 
Domini,  et  illius  saturatus  cibo  diligenter  coiitemT 
pletur,  quce  ventura  sunt  mundo,  diciturque  per 
eum  ad  omnes  credentcs,  ut  comedenles  et  hibentesi 
corpus  et  sangujnem  Domini  vertantur  in  principes 
,  Ecclesis,  etcumapostolisaudiant :  <  Surgile  (JcaWj 
*  XIV,  31),  I  arripiantque  clypeum  fldei  de  armalura 
apostoli  I^auli,  in  quo  possint  <  ignita  ^liaboU  jacula, 
esstiagucre  (Eplies.  v,i,  16).  »  Sequitiir :  i  Haecenim 
dixit  mihi  Dominus.  > 

Yer5.  6.  ~ »  Vadc  el  pone  speculatorem,  et  quod- 
(Uinque  viderit,  annuntict.  > 

Yers.  7.  — «  Et  vidLt  currum  duorum  equiluo), 
ascensorem  cameli,  el  conleinplalus  est  c|iligenter 
raulto  intuitu.  > 

Vers.  8.  —  <  £t  plamavit  lep  :  Supcr  speculam 

Domiui  ego  sura  stans  jggiter  per  diem,  et  super 

custodiam  iiieam  ego  slans  (120)  totis  noctibus.  * 

Yers.  9.  —  <  Ec<:e  isle  yeiiil  asoensor  vir  bigae 

equitum,  et  respoadil  et  di.vit :  Cecidit  Babylou,  et 


principes  Babylonis,  id  est  sapieutes  mundi,  qui  et^  ojnnia  sculptilia  «^us  eoiririfa  sunt  in  tenam.  > 


obscuram  et  manifestam  sajcularem  scicjitiam  coiuc- 
diiis,  et  bibitis,  sur^ite  ab  hoc  convivio,  et  arripile 
ciypeum  orotectioniS)  quem  diaboH  jaculis  pppojia- 
lis,  ut  ah  imminenti  gladio  morlis  vos  protegatis. 
<  Baithasar  enhu  rex  Babylonis  fecit  grande  convi- 
viumoptimatibus  suis,  praecepilque  jara,  temulentus, 
afferri  vasa  qu;e  fueianl  iii  teuiplo  DoiDini,  ct  bi- 
bcruntiii  eis  rcx  et  ojuimates  ejus,  uxwesqueet 
coiicubiiiae  e.ius  ;  bibebant  in  eis  vinum,  ct  lauda- 
bani  deo6  suos,  ei  eadejii  nocic  inlerfectus  cst  Bai- 
Ihasar  {Dan.  v,  1  et  se^q.).  > 
Ita  et  sapicnles  hujus  sa!culi  et  haerelici  faniilia- 


Pone,  iaguit,  ia  corde  luo  s^eculalorem,  id  est 
piovidara  nieflUs  vigilautiam,  quae  ventura  viiiorura 
ac  daenionum  cei-tamina  ex  alta  cojasideratioue  prae- 
noscat,  et  quse  in  jnuwlo  fulura  suut,  prophetico 
spiritu  jiraevideai.  Prophelavum  quippe  sensus 
afflatibus  intimis  repleius  ab  imo  levatur,  et  ad 
superna  couscendil,  atque  indc  quasi  de  quodam 
rerum  vertice,  quae  infra  §e  vfiHtura  sunt,  videt. 

Speculatw  iisique,  quem  propheta  posuit,  senaus 
ejus  non  incongrue  accipitm:.  yui  snjier  speculam 
propheticcE  poissideratiouis  posilas  vi^lit  in  hoc  sai- 
culo  cun-um  duornm  cquitum,  id  est  supcrbam  poin- 


(120)  Alias,  ego  sim  stfins,  etc. 


S{(»7 


IIEUVEI  BDRGIDOLENSIS  MONACHI 


208 


pam  tlialirtli  ot  Aiilicluijli.  Vitlii  nscemorem  (isini,  A  fornicalionis  sii.tc  potavit  omnes  geiites  (Apoc.  xiv. 


8).  »  Et  aliiis  aiigclus  scculus  esi,  dicens  :  <  Si  quis 
adoraverit  bestlani  ct  imagiiiem  ejus,  cl  acceperit 
cliaraticrein  in  fio:iies;i3,  iiic  liibctde  vino  irae  Dei 
{ibid.  9).  j  Ha'ccruiit  luncsculpiilia deorum Babylonis, 
bcstla  scilicL-l,  id  esl  Aiilicliiibtus  ct  imago  alqiie 
cliaracier  ejus,  et  numerus  uominis  ejus.  Sed  liaec 
sculptilia  conlerfinlur  Baliyloue  cadenle,  quia  per- 
cuniilius  inipiis  deslruelur  Anticiirlstus,  et  idola 
ejus. 

Alio  sciisu  tiir  ascensor  bigw  eqitilum,  incarnatus 
Doniiniis  inlellip;iiur,  sedeiis  super  bigam  Ecclesia, 
iii  qua  sunt  eqiiiles  pr.xdicatores  alqiie  rcctores. 
Qui  ascensor  big;B  desideranti  propl.etje,  et  verba 
ejiis  aiuiiie  volenti  «  rcspondil  el  dixit :  Cecidit,  ce- 
iiu.iiilabiliter  iiili;crens,  ct  mula-  ^  i'i<l  l  Babylon;  i  lolius  orbis  confusio,  el  in  adveiilu 

meo  cccidit,  et  peniuis  corruel  in  fine  siciili,  el  ido- 
la  cjiis  conlriia  sunt.  Hucusque  proplieta  reiulit, 
quomodo  Babylon  posita  sit  ci  iu  miraciilum  ei  in 
stiiporem,  et  cur  taiito  moerore  alTcctus  sil  iii  liac 
visione.  £t  posl  lixc  ad  plebtm  fidelium  conveisus 
subjungit : 

Vers.  10.  —  I  Trilura  mea,  et  (ilia  arese  meae, 
quoe  nudivi  a  Dumino  cxerciiuum  Deo  Israel,  annun- 
tiavi  vobis.  > 

id  cst  ruinam  infideliiim  subitaneam,  dum  iii  suis 

iniquitatibus  exiolluiitur.  Trituru  vero  esi  Ecclesia, 

qiuu  prsescntibus  malis  atiertur,  utper  lixc  n  paleis 

graiia  separenlur,  id  est  a  rep;obis  jusli  coelcstibus 

digni. 

Vers.  II.  —  <  Oiius  Duma.  Ad  me  clamat  ex 
Seir  :  Custos  quid  dc  nocte?  cuslos  qiiid  de 
nocte?  » 

ViiRs.  12.  —  «  Dixit  ciistos  :  Venitmane  et  nrx: 
si  qu;cril)s,  quairite,  coiivertimini,  et  veiiite.  » 

Oiius  islud  Judxorum  cst  prope  fiiicm  sxculi 
credere  velle  inchoautium,  et  iii  sepiimo  gradu  pro- 
pler  Sabbaliim  csl. 

Duma  qiilppe  sitentium  vel  gaudium  inlerprcta- 
tur.  El  a  confessioiie  Redcmptoris  siluerunt  Jiidxi, 
ex  quo  «  conspiraverunl,  ui  si  (|uis  illum  confiiere- 
turCliristuin.citra  Synagogam  lieret  (Joqh.  ix,  22).» 
Qui  tuiic  jure  gaudobunt,  qiiando  rursus  eum  coii- 
fileri  iiicipient.  lioc  ergo  prxsens  silcniium  JuJ;t- 


id  est  dlaboliim,  cl  asceasorcm  cameli,  id  esl  Aiiti- 
clirislum  ;  asiiiiis  ciiim  siiilliis  ct  irralioiiabilis  popii- 
lus  gciiliiim  csi,  qiii  anle  Kcdemptoris  advciitum 
posscssus  a  diabdlo  csi;  camcliis  veio  toriuosa  pcr- 
vcrsissimorum  liominum  multitudo,  qux  Antickri- 
slum  soi|iiclur  : 

El  co»iem})tntus  est,  inqiiit,  astutias  corum  dili- 
genter  miilio  iniuitu.  Et  iic  qiialibtt  arle  eorum  de- 
cipcieiiir,  clumnvil  leo  coiifidenier  dicciis  ac  foiti- 
ler  : «  Supcr  spcculam  Boinini  cgo  sum  staiis,  »  cic. 
Stai  eiiiin  super  spcculnm  Domiiii,  cujus  nions  in 
appciilioiicpatii;csiipcri);c  foiti  siabilitate  figiliir.  A 
«uiictis  qiiiiipe  oxlcrnis  iiiotibus  camdom  intciitiO' 
nem  siiam  quasi  qiicmdam  secretissimiiin  recessiim 
pcliil,  ibiqiie  iiici 

bilia  ciiiicla  traiisLcmlcns  ipsa  jam  Iraiiquillitatc 
quiclis  siia}  in  miindo  cxtra  niundum  cst. 

Slat  ci  siiper  custoiliam  suam,  qui  pcr  solcrtiam 
discipliiuc  tcrrenis  dcsideriis  non  siiccumbit,  scd 
supcreiniiict,  ul  dum  sempcr  slanlem  appctit  slcr- 
nilaiem,  infra  sit  ei  omiie  quod  tiaiisil.  Sanclorum 
namquc  provida  discrdio,  dum  sollicite  circumqua- 
que  rcspicil  in  alto  posila  prius,  quam  veniat  ciil- 
pa,  dcpreliendit,  eamque,  quo  vigilanter  prxnoiat, 
co  foniter  dcclinat. 

Potcst  quoque  spccula  per  diein  custodia  virluliim 
accipi ;  custodia  vcro  in  noctibus  caula  observatio 
advcrsiis  lentamonta  viiiorum.  Sod  diei  speculnm 
Domiiio  altrlbuit;  custodinm  noclium  suam  esse  q  lioncis  digni. 
lestatur,  (|uia  virlulcs,  si  quns  liabemus,  cx  Deo 
sunt,  ct  non  cx  nobis  ipsis  suiit  nobis.  Et  quocun- 
que  moiio  accipiatur  hxc  scntciitia,  nox  in  ea  nobis 
altribuiliir,  ct  Doniino  dies. 

Quidam  sic  inlcrprctalus  est,  ut  ascensorem  asini 
juxta  cvangclicam  lectioncm  Chrislum  diceret 
(Mattli.  XXI),  et  ccontrario  nscensorem  cameti  con- 
trariam  foriitudinem  propier  foediiatem  tortuijsi 
animanlis.  Alil  vero  duos  asccnsores  litter.TC  et  spi- 
ritus  ad  duo  rcferunt  lestamenia. 

Eccc,  inquit,  eccc  speculator  venit  iste  vir,  id  cst 
Anticlnistus,  qui  l-.onio,  non  anselicus  spiriius  erit, 
ascensor  bifja;  eiiuiium,  id  cst  possrssor  glorice  sa;- 
culi  polenlum.  Et  respoiidil  spcculator  inlqiiilali 
ejus  ct  dixit :   <  Cecidit,  cccidit  Cabylon.  >    Tanta  D  orum,  ct  qiiod  adhuc  fulurum  cst  gaudium  ipso- 


eiiim  pervcrsilalc  consurget  adversus  Dominaloicm 
coeli  peslifer  liomo  ille,  ul  pioplcr  cjiis  malih:im  ii- 
niatur  mundiis,  ot  ipsc  cum  lola  Babylone,  id  est 
iniquoriim  omnium  congrogatione  ])ra;cipilctur  in 
tarlarum,  qiii  cxlollebatur  siipra  omne  quod  dicilur 
Dcus,  aut  qiiod  colilur.  Uiidc  nunc  rcctc  posl  ojiis 
advenlum  dicilur  :  «  Cccidit,  cccidit,  Babylon,  »  id 
est  el  anima  ct  corporc  missa  csl  iu  lcncbras  cxtc- 
riores.  <  Et  oinnia  sculptilia  dcnrum  cjiis,  »  id  cst 
universa  ligmenta  falsorum  dogmatiim  ojus  conlrila 
sunt  in  icrram  tcncbrosam,  ct  opeitam  inortis  cali- 
giiie.  Slciil  aulcm  spcculator  ista  dicit  apiid  Isaiam  : 
simililer  ct  Joanni  visus  est  angclus  diceiis  :  «  Cc- 
cidit,  cccidit  Babylon  illa  mngua  qux  a  vino  ira: 


rum,  pnrlat  oiius  isliid,  quod  iiiiiic  proplicla  dcscri- 
bit  :  Ad  me,  iiiquit  Salvalor,  cluniat,  quisqiie  cx 
Seir,  id  est  ex  spiiioso  populo  Judxorum,  quein  de- 
sigiiavit  Seir,  id  est  Esau,  qui  natus  csl  tolus  in 
niodum  pcllis  hispidus  (Seir  iiamqiie /piVojms  dicitur 
sive  liircus)  <  Cuslos  quid  de  nocle  ?  cuslos  quid  ile 
iiocte?»  Subaudis  venisti?  Custos  qiiippe  nostcr  (/« 
nocte  \6nil,  quia  prolector  liumani  gcncris  ci  innni- 
fcslus  in  cariie  apparuit,  et  tamcn  htinc  prcssa  |>cr- 
lidla'  smn  leiiebris  Jiidxa  miiiimc  agnovit.  Undc  ta- 
meii  ri  sijiisccre  insipicns  coiiqiioritur,  qiiarc  ipse  in 
iiocte  vciioril?  Cui  custos  pervigll,  qiii  custodil 
Israel  dixit  :  Venit  maiie  illun.inaiiijnis  gentium,  cl 
nox  cxcxcalionis  Judxorum.  N.im  pcr  ejus  prxscii- 


200  COMiMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  III.  810 

•  ;am  etnova  Iiix  miindo  inclaruit,  et  tamen  in  corde  A  Clirisliis.  Diio  etfnira  fratres  sunt  populus  Judaeo- 


infldelium  vetus  cxcitas  reniaiisit.  Imo  excscati 
sunt  quidam  in  advenlus  ejus.  Si  me,  infiuit,  fide 
jam  quiErUis,  qiiarile  me  cl  operibiis,  converlimini 
a  vetustate,  et  venite  ad  novitatem.  Hoc  enim,  ut 
prsemisimus,  eis  diciiur,  qui  jam  aliquateiius  cocoe- 
runl  credere. 

Vel  EccIesi.T  potcst  dicere,  quod  Dominusde  Seir, 
id  est  de  t^rrenis  locis  ad  se  vociferctnr,  seque  pro- 
vocet  ad  salutem,  et  ad  ipsiira  loqui :  0  custos,  qui 
de  iiocte  consurgens  versaris  in  teiiebris,  qui  alisqne 
peccato  in  canie  es  peccalrice,  qua  causa  voluisti 
liumanum  corpus  assiimere  :  respondet  custos,  id 
est  Samaritanus,  qui  vulneraiim  junieiilo  suo  im- 
posuit  (Luc.  \,  55  et  seqq.) :  Venit   mnuc  el  nox,  id 


rum,  et  genliiiin.  EtCliristus  quidem  Judaici  populi 
filiusest;  nos  vero  nali  sumus  ex  gentili  populo. 
Cliristus  ergo  patruelis  est  nobis,  id  esi  paiiui  no« 
stri  filius.  In  semiiis  ilaque  Dodanim  dormit,  qui 
tiirbulenlis  sspcuii  aclionibus  dcrelictis  anguslas 
Clirisii  vias  quielo  cordc  .scclatur.  In  his  quippe 
semitis  dormiebalJacob  quaiido  scalam,  cujus  sum- 
niiias  coelos  tangebat,  in  somnis  vidit  {Cen.  xxviii, 
12  etseqq.). 

Yel  iia  :  Aral)ia  dicilur  vespcra,  qure  noelis  tene» 
brarumque  principitim  cst;  omiiisque,  qui  liabet  ini- 
lium  poccaioriiin,  versatiir  in  vcspcra;  qiii  autem 
vciiit  ad  siimmiim,  in  mcdia  nocic  coiisislit;  ctqui 
iii  inalilia  cu'peruiil  cssc,  ac  pcccatorum  viaiu   in- 


est   genlium  inulliludini  ortus  est  Siii  jiisiitia*,  ct  B  grediuiilur,  iion  doriniunt,  vcl  moranliir  iii  agris  c( 


Judxis  venerunt  tenebia;.  Et  gciililJiis  dicit  :  Si  me 
quterilis,  studiosius  quaijite,  converiiniini  ab  errori- 
l)us  et  venite  ad  me. 

Vebs.  15« —  <  Onus  in  Arabia.  In  sallu  ad  vespe- 
ram  dorinieiis  in  semitis  Dodanim  (121).  i 

Vers.  14.  —  <  Occurrentcs  sitieiiti  firte  aqnam, 
qui  habitatis  lerram  austri,  cum  panibus  occiirrite 
fugienti.  » 

Vers.  IS.  —  (  A  facic  enim  gladiorum  fiigerunt, 
a  facsc  gladii  immincntis,  a  faciu  arcus  cxlciiii,  u 
facie  gravis  prxlii.  » 

Vers.  16.  —  <  Quia  haec  dicit  Dominus  Deus 
(122)  :  Adliuc  iu  uiio  anno  quasi  in  anno  mercciia- 
rii,  et  aufcrclur  omnis  gloria  Cedar.  > 


scgclibus,  sed  iii  iiifriictuosis  saltibus.  Rcclcqiie, 
qiiia  vcspcra  principium  ni.iloruni  cst,  in  scmitis 
Dodaiiim,  qux  iiitcrpretatur_/H(/ji/(i,  ilicunlur  Iiabi- 
tarc.  Qiioi  ciiim  liabenl  pcccatoaiin  gcncra,  tol  ju- 
diciuruin  mcrcnlurscnlciilias.  Potcstctiam  Dodaniin 
graiiile  jitdicinm  intcrprctari. 

Jani  vcro  spirilalcs  admoncl  prophcta,  qnod  liu- 
maiiilalis  oHorloviuni  impeiidanl  ciiilibel  paMiilemi. 
Ferte,  inqiiit,  (!(yi(nH(,^pirilalis  doelrin.i;  iiticnii  po- 
culum  divinx  pr;cdicalionis,  vos  qui  liabiiuiis  tcrram 
attstri,  i(l  csl  qiii  iii  Ecclcs  a  spiiilaliler  vivilis;  cum 
pnnilius  sacri  pabuli  oceurrite  unicuique  (uijicnti  iii- 
quinalioiies  mundi,  alque  siipplicia  futiira!  damna- 
lioiiis.  Aqua  qiiippe  scienliain  sacrx  Scriplura;  si- 


Vers.  1".  —  «  Et  reliqui*  numeri  sagittariorum  ^  g<iifical,  quia  scriptum  est  :  <  Aijiia  sapieniia;  salu> 


forlium  de  liliis  Cedar,  imminuentur  :  Dominus 
enim  Deus  Israel  locutiis  est. 

Onus  hoc,  nisi  fallor,  pocnitentium  est,  ideoqne 
in  octavo  positum  est  ordine  propter  metum  scilicel 
futuri  examiiiis.  Nemo  enim  poenitentian:  agil  nisi 
diem  judicii  motuens.  Qui  dies  erit  octavus,  qiiia 
posl  lemporalia  ssecularia,  qu«  septem  diebus  per- 
aguntur,  veniet.  In  Arabia  vero  dicitur  onus  istud, 
quuiiiam  ad  cos  speclal,  qui  de  suis  liiiinilianlur 
peccatis,  cl  viije  sua;  termiiium  piopinquare  creduiil 
vel  de  co  co^itant. 

Araliia  qiiippc,  qiioe  humiHs  inlerprelatnr  vei  oc- 
eidentalis,  vel  cespertina  terniinnin  hujus  vila;,  aut 


laris  potabit  illum  [Eccli.  xv,  5).  »  Et :  <  Aqua  pro- 
fiinda  verbo  ex  ore  viri  (Prov.  xviii,  i).  t  lii  terra 
vero  auslri  habitant,  qui  in  sancla  Ecclesia  positi 
saucli  Spirilus  aiira  perflantur. 

In  panibus  quoqiie  eruditio  doctrinse  coelestis  de- 
signatnr,  sicut  sr.riptum  est  :  <  Gibabit  illum  paiie 
vitaeet  intellectiis  {Ecdi.  xv,5).  »  Fngit  autem,  qui 
hujiis  muiidi  niala  evadere  concupiscil.  Qui  crgo  in 
terra  aiistri  habilat,  l'u,?ientibus  cuni  panibus  occur- 
rat,  idcst  qiii  jain  sancto  SpiriLu  intra  sanctain  Ec- 
clesiam  plenus  est,  eum,  qui  mala  sua  evadere  ni- 
titi!r,eruilitioiiis  alloquioconsoletur.  Fugicnti  c^uippe 
cum  panibus  occurrete  est,  metuenti  aeterna  siippli- 


Beiiectiilem  dcsignat.  /h  Arabia  ergo,  id  est  in  bu-  j.  cia  doclrinae  sacrs  escas  offerre,  et  modo  timorera 

terrorc  comprimere,  modo  pavorem  per  exhortatio^ 
iiem  fovere. 

Lociis  liic  proprie  adversus  cos  intelligi  polcst, 
qui  iradentes  se  otio  atque  desidiae  propria  salute 
conteuti  sunt,  nec  pcenileniibus  atque  conversis  raa- 
num  poirigunt.  Fugerunt  enim,  inquit,  pcsnitenies, 
isti  a  facie  gladioi  uin,  quos  sancti  in  ju.licio  lene- 
bunt,  sicut  sciiptiim  est  :  <  Cladii  ancipites  iii  ma- 
nibuscoium  aJ  laciendam  vindictajn  {Psat.  cxlu, 
0).  »  A  facii  gladii  imminenlis,  de  quo  dicit  Job  ; 
<  Fugilca  f.icie  gladii  {Job  xix,2a)  »  imni(i:<;)i(is. 
De  quolaniua  (122")  gladius  esl?  <  Et  scilote  css3 
(122")  Ulerquecod.  taHtum. 


mili  menic  pcpniteiitis,  ct  ad  finem  vit«  se  propin- 
quare  considerantis  est  oiius  isiud.  Vos,  inqiiit,  o 
poRnilenles  (/ormiciis,  id  est  a  sticpitu  cnpidilatuiii 
quiescetis,  in  snltu,  id  cst  in  aspera  et  borrida  con- 
versioncpocnitiMitia',  ad  vesperant,  id  est  occnnibente 
sole  desidcriorum  carnalium,  vel  prope  finem  pra;- 
seniis  vitje. 

Vel  in  sallu,  id  esl  in  remola  et  secreta  conversa- 
tione  ilormietis  a  slrepitu  mundi,  iii  semitis  Dodunim, 
id  cst  in  viis  Christi,  qui  nobis  piopinquus  lli;ri  di- 
giiaius  esl.  Dodanim  qiiippe  patruelis  ilicitur  ,  qiiod 
nobis  specialiter,  qui  ex   genlibus  crediinus,  est 

(l2l)AliasZ>e(iaHim. 

1122)  Alias  Quoniam  licee  dieil  Dominus  ad  me,eic. 


m 


HERVEI  BURGIDOLENSib  MONACHl 


212 


judicium  (ibid.).  >  A  facic  arcus  exicnli,  de  qiio  di-  A  tria  suiit  novera  ,  reole  novenarius  nuraerus  myste- 


citur  :  t  Dedisti  raetueniibus  te  signilicationeni,  ut 
fugiant  a  facie  arcus  {Psal.  lis,  S).  i  Nam  et  gladius 
el  arcus  judicialem  sententlam  hoc  loco  designant. 
A  facie  gravispriclii,  fuluri  scilicet  examinis,  de  quo 
Dominus  ait :  i  Quis  rex  iluriis  committere  bellum 
adversus  alium  regem  non  sedens  prius  cogitat,  si 
possit  cum  decem  millibus  occurverc  ei  qui  cum  vi- 
giulimillibus  venit  adversus  se?  Alioquin  aJhuc  Lilo 
loDge  agenie  legationem  mittens  rogat  ea,  qvue  pacis 
sunt  (Luc.  XIV,  51).  >  Rex  quippeest  unusquisque 
qui  seipsum  bene  regit.  Qui  est  iturus  committere 
Lellura  adversus  alium  regeni,  quia  in  (lueaDomino 
judicandus  est.  Sed  cum  decem  millibus  occurrere 
non  polest  ei,  qui  cum  vigiiili  millibus  venit  adver- 
sus  eum,  quia  cum  perfcctione  operum  respondere 
Judici  non  sulficit,  quia  non  solum  de  operibus,  sed 
etiam  de  cogitationilms  rationem  quoeret.  Miltatergo 
prccum  et  pcenitentise  ad  eum  interim  legationem, 
rogans  ea  qu»  paciisunt.  Itaque  futuram  discussio- 
nem  grave  praelium  nominat,  quia  nerao  tam  sanctus 
est,  ut  pondus  illud  districli  examiuis  port:ire  qu^at, 
si  remota  pietate  disculiatur.  Vei  gladlos  hsretico- 
rum  fugerunt,  doctrinam  gentilium,  blaspheraias 
Judseorum.  £t  quia  multos  viderunt  eorum  jaculis 
inierfectos,  et  cecidisse  iu  prsiio  plurimois  ipsi  cu- 
piunt  vcstro  auxilio  liberari. 

Deinde  q\iM  in  han  vita  consequantur,  qui  loto 
corde  peeniientiam  aguiit,  demonstrat :  Adliuc,  in- 
qiiit,  in  uno  anno,  14  est  in  residuo  vita;  eoruin  spa-  j-, 
lio,  aufcreiiir  nb  eis  omnis  gloda  Cedar,  id  est  pec- 
catuin  eorura,  in  quo  ptincipes  lenebrarum  dsemo- 
iies  gloriabanlur.  Cedar  enim  tenebrm  dicitur. 
Sed  annus  iste  erit  quasi  annus  mercenurii^  quia  se 
jadicanunt  indignos  appellari  filios  Dei  solo  raercc- 
nariorura  noinine  contenti.  Uude  et  in  persona  co- 
rura  poenitens  ille  dicit :  «  Pater,  peccavi  in  coelum, 
et  coram  le,  jam  non  sum  dignus  vocari  filius 
tuus  :  fac  me  sicut  unum  de  mercenariis  tuis  [Luc. 
XV,  18).  . 

Vcl  qnia  merccdem  superniie  remunerationis  a  Do- 
mino  iTierebiintur,  annus  iste  qunsi  annus  mercena- 
rii  vocatur.  Unde  beatiis  Job  de  tali  servo  loquitur  : 
«  Recede  paululum  ab  eo,  ut  quiescat,  donec  optata 


vio  fidei  optatur.  Vel  fidei  transgrcssores  potest  lo- 
cus  iste  vocare.  Nam  cum  Ecclesia  sit  mons,  cur 
moao  viiUis  dicitur,  nisi  ut  onincs  perversorura 
dogniatum  principes  qui  corruerunt  de  sublimitatc 
sensus  Scripturarum,  etad  iniadevoluti  sunl,  scian- 
fur  in  valle  versarc  visionis? 

Yallis  quoque  visionis  Ecclesiaest,  quae  iu  virtute 
liumilitatis  consistens  oculos  cordis  illuminatos  ha- 
bere  solet,  Sed  et  haec  nimis  grave  portat  ouus,  qui 
reproborura  multitudine  premitur,  et  tentatlonum 
pondere  muUipliciter  gravatur,  pra:cipue  tanien  circa 
fincm  ssculi.  Unde  nunc  eis  dicilur  :  <  Quid- 
nam  tibi  quoque  est,  quia  ascendisti  et  tu  omnis 
in  tecia?  i 

Vers.  2.  —  «  Clamoris  pleua,  urbs  frequens,  ci- 
vitas  exsultans?  i 

Ac  sidicatur:Decseteris  quos  hucusque  descripsi, 
mirum  valde  non  est,  si  diversa  malorum  oiiera  su- 
stiueiil.  Sed  tibi  quoqucquidnam  accidit,  quia  etfuoin- 
nis  ascendisti  in  ftYJa,  idestsuperculmina  domoruin, 
prospicere  undiqiie  raortes  Cli(U'iim  tuorura,  clamQre 
lamentationis  plcna,  qua;  eras  multitudine  civiuni 
frequeui,  el  iu  fiUis  tuis  vel  Jn  prosperjtate  extuh 
iaii^.' Qiiid  autem  in  tectis  uis»  lerrena  corpora  si- 
gnantur?  .\scendunt  igitur  in  lecia  ,  qui  corpovis  ifa 
transcendunt  desideriis,  ut  Apostolus  ait :  <  Vos  au- 
tcm  iu  carue  non  eslis,  sedin  spiritu.^i  tamenspi- 
ritus  Dei  babjlatin  vobis  (JSom.  viu,  li).  >  Quibus 
et  a  Poaunu  dicitur  :  <  Quod  iu  ai^re  audistis,  pra:- 
di<"ate  !»upci'  tecta  {Muith.  j,  27).  > 

Itaque  Ecclesia,  quse  pacis  quondam  terapore 
mansit  in  teclis,  irruente  iiovissima  tribulatione 
ascendct  omnis  in  tecta ;  quia  qua;  terreuis  iicite  ule- 
hatur  ad  corporis  commodura,  oiuDia  tunc  raun- 
dana  reliuquens  arcera  mentis  conscendet,  et  inimi- 
corum  tentationes  undique-  sibi  praevidendo  refelleus 
de  suorum  civium  spjritali  morte  lugebil.  Nihil  enim 
Chrisiianus  quisqiie  in  terra  tunc  possidcrc  puterit 
scientibus  Aniichristi  sequacibtis.  Sequitur  ; 

<  Interfecti  tui  non  intcrfecli  gladio,  ncc  moFtui 
tui  in  beilo.  >  Hu;c  est  vehemeulis  causa  dok)ris,qui 
non  materiali  gladio  corporaliter  occiduntur  cives 
sanctae  Ecclesix,  sed  invisibiii  roucrone  teulalionum 


veniat  sicut  lucrf.enarii  dies  ejus  {Job  vii,  1).  »  In  D  spiritaliter  perfossi  moriuniur.  El  quid  faeiunlpa- 


hoc  itaque  mercenarii  anno  auferetur  ab  eis  omnis 
gloria  Cedar,  id  est  teiiebravum,  ul  audianl.  <  Fiii- 
stis  aliquando  lenebisp,  nunc  auiem  lux  in  Doniino 
(Ephes.  v,  8).  nEt  :  I  Qiiem  fruclum  habuislis  tunc, 
iii  quibus  nunc  erubescitis?  {Itom.  \[,  21).  »  —  <  Et 
reliqui*  iiumcvi  sagiltarioium  de  filiis  Cedar  immi- 
nucKtiir,  a  quia  filii  teiiebrarum  dtemones  paulatim 
quotidie  niimis  niinusque  tentationum  jacula  cordi- 
bus  eorum  audebuiit  inimittere.  Sequitur  ; 
CAPUT  XXU. 
Ver5.  1.  —  <  Onus  vallis  visionis.  » 
In  nono  gradu  positum  est  onus  islud,  ut  insinue- 
tur  nobis,  quia  eorum  est,  qui  inlra  fldei  sacramen- 
tumiuEcclesia  coutineri  videntur.  Nam  quia  ler 


stores,dum  sic  perimunturoves?  Sequitur  : 

Vers.  5-  —  »  Cuiicti  priucipcs  tui  fugerunl  si- 
mul,  duieque  ligati  sunt :  omncii  qui  iovenli  sunt, 
vincti  suiit  paritev,  procul  fugeruot.  » 

Huic  loco  coiisniiat  quod  iii  EvangeUo  Dominus 
ait  :  «  Mercenarius,et  qui  non  est  pastor,  ctyus  non 
suni  oves  propria;,  videt  lupum  vcnieutcm,  el  di- 
mitiit  ovcs  et  fugit  {Joan.  x,  12).  »  Nuuc  euim  de 
inutilibus  Ecclesia;  principibus  scrmo  est,  qui  viden- 
tes  iniquitatem  contradiqere  noiv  audent,  sed  se  sub 
silentio  absconduut.  Fugiunt  cnim  hujusmodi  fu-in- 
cipes  non  rautandulocuni.sedsublraliendosolatiura; 
fugiunt,  quia  injustitiain  videni,  et  taccnt.  Quia  Sgi- 
tur  circa  finem  3%cuU  omnes  fere  qui  videbantur 


213  COMMEINT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO,  —  UB.  HI.  Ui 

£ccle&ice  prseposili,  sub  sileulio  ^  abscoiiduiit,  dum  A  tem  EcdesitB,  quia  tiubltniioTes  Sfuictos  mirabllibus 
resisteie  iiijustitia;po.ivers>*nim  iieqiiaquain  praesu-      aggredielur  tentatioDibiiS. 


*munt.  CuHcti,  iiiquii,  priiidpes  lui  fugeninl  srimul, 
noii  qui.i  oinnos,  qui  in  iiito  orbe  fueriiit,  tune  fu- 
giaiit,  sod  quia  innnes,  qui  in  pleriaque  regionibus 
erunt,  perculsi  lorroidine  cedent,  sicque  suoruni 
\ineulis  peocaloruui  rf«ii>  ligantur  quibus  data  pote- 
«Vasfuerat,  ut  alierum  vineula  solverent.  <  Omnes, 
qvii  inventj  sutit,  vinetisunt  pariter,  >  quia  universi, 
Qui  in  nennuilis  reperli  fuerint  provinciis,  ab  Aiiti- 
christo  vincentur,  sicuti  nunc  quoque  multi  ab  ini- 
quilatibus  variis  auperantur.  Procid,  inqurt,  fugc- 
lunt :  quia  longe  a  justitia,  duin  sibi  nieiuerent,  re- 
cesseiunti. 
Vel  ita  ;  «  QuiJnam  tibi  quoque  eSt.i  etc.  Id  est 


Yel  dies  judicii  et  interfectionis  a  Domino  in  Talle 
visioiiis  oritur,  et  ut  singuloruin  opera  denionstret, 
semtaiur  m«n/m  hareticorum,  qoem  contra  Eftle- 
siam  quasi  lirmisslmum  propugnaoalum  constrnxe* 
runt;et  magnilicum  gloriosumqiie,  id  est  quemlr- 
het  doetorem  eorum,  qui  se  super  Christo  monte 
CQtieiiitere  gloriatur.  Sequitur ; 

Ver9.  6.  —  <  Et  J!lam  sumpsit  phareiram,  cur- 
rnm  hommis  equilis,  et  parielem  nudabit  clypeus.i 

^lam  inteTprefatur  swevlurn  vel  anle  fores  sive 
pm  fo\ibu»i  y«iceHe  sceculafia,  et  significat  buiic 
mundum,  ct  omnia  hsec  Visibrlra,  quae  nobis  velut 
ante  fores  ocnlowm  snnt.  Rnrsus  jClam  jcterpre- 


ci.m  philosophi  tumeant.  et,  omnis  sapientia  ssou-  B  x^im  ffpposfK,  gr|nifleans  omnes   qui  iiobi 


loris  de  sublimibus  disputans  simplicitatcm  contom- 
nat  Ecclcsiie  :  eur  tu  quoque  excelsa  scctaris ; 
1  Clameris  plena,»  etc.  Doclrina  hterclkorum  non 
iii  sensu,  sed  in  miiltiloquio  et  clamore  versaiUr. 
Unde  ob  inuUitndinem  deceptorura  frequeiis  chitas 
appellalur,  et  exsnlians  propter  superbiam.  « Iiiter- 
fecti  lui,»  etc.  Masint!»  pars  alisqne  ulln  ceriamino 
et  disceptatione  hxreticorum  deeeptionibus  supplan- 
talur,  noc  vulneratur  gladto,  sed  spontesua  trnnslt 
ad  hieretieos.  £t  omnes  eorum  principes  ab  EcoloBla 
raigraverunt  ad  synagogam  Satanie ,  et  transierunt 
simul  discordes  iii  perlidia,  concordes  in  tronscri- 
ptione,  \d«oi\w  dure  ligati  sunt  in  erroribussuis,  et 
procul  a  Deo  fugerunt.  Sequitur  : 

Vers.  4.  —  «  Propierea  dixi  i  Rocedlte  a  me, 
amare  flebo ,  jiolite  incnmbere,  ut  consolemini  me 
super  vasUtate  filia;  populi  mei.i 

Solito  more  vir  mlsericors  visionem  moestara  vi- 
dens  prse  nimio  dolofc,  ni  fallor,  cecidit,  et  acce- 
dentihus  amicis,  uteum  erigerentrel  consoIatentTtr ; 
Hecedite  a  me,  iiiqiilt,  ccimre  ffeho.  Tahto  enim  moe- 
rore  ab  intimis  animi  meduflis  criiC  Sffectti?,  ntnulta 
raiione  eonsolationem  reciperet.  Ctimqne  proiinus 
ad  eum  jscentem  iiielinnremur,  qui  iiKEsliiiam  ejus 
lenlre  volebant,  adjecit :  i  Nollte  incumbere ,  ut 
eonsoleminl  me.iEt  cor  consnlattonera  respuat, 
ostendil  adhuc,  dicens : 

•Vers.  5.  —  <  Dies  enim  interfectionis  et  conculca- 
tionis  et  Hetuiim  a  Doniino  Deo  e.\erciiuum  in  valle 
vislonis  scrutans  murura  et  maginiCcus  super  mon- 
tos.i 

Tempore  enim  extremse  pcrsecutionis  interiiclent 
opera  justornra,  et  qui  ad  iniquitatein  conseuserint, 
conculcabontur  a  dsemonibus  in  coeno  vitiorum, 

Val  animee  eorum  interlicientur,  qni  consensum 
Antlolirlsto  prcehuerint ;  cceteri  vero  conculcabnniur, 
ct  ab  omnibus  affligentur,  et  inter  hsc  pii  quique 
flehunt,  Ei  i$ta  diea  a  Domim,  quia  divinitus  est 
olim  dispositum,  ut  lempus  tribulationis  illius  vc- 
niat.  Scrutmt  t»ur»m,  quia  tunc  undique  mentem 
puisan^  quanton)  uniuscujusque  conscientia  virtu- 
tibus  sit  muniia,  probabit.  ht  magnificus  super  mon- 


s  in  via 

Dei  sunt  oppostti.  Quid  vero  per  pharelram  nisi  lae- 
dendi  ionsiliiim  accipitur  ?  Quld  per  currum  nisi 
pemposa  S3e<!ttfi  gloria?  Qaid  per  hominem  equitem, 
cnjus  est  iste  currus,  irist  Antichristus,  qui  in  saecu- 
tari  gforid  pras  omnibus  dominabitur  ? 

j€!am  ergo  vaHem  visionis  obsidens  sumit  phare- 
irani,  quia  yel  bic  niuudus,  vel  hosli»  antiquusDei 
f.-tmulos  expugnare  volens  malignura  liactat  cousi- 
liuiu,  de  quo  mortirera  subito  jacula  quasi  de  pha- 
retra  sagitlas  iu  eos  mittat.  £t  quae  est  haec  pbare- 
tra?  currus  hominis  equiti^,  id  est  gloria,  quain  An- 
tichristus  possidebit.  Per  hoc  cnim  inullos  supera- 
bit,  quod  ille  tunc  perditionis  fiUus  omnem  mundi 
G  gloriam  oblinebit. 

Vel  sumet  pharelram  currns  hominis  equitis ;  quia 
utfidelium  corda  vulnerei,  temporalem  eisgloriam, 
quani  quisque  potens  in  saeciilo  possidel  ^  ofTeret. 
Et  parietem  mdabit  clypeus,  quia  mtilli  fideles,  qui 
exierioribus  Ecclesise  miiiisteriis  deilili  erant  velut 
parieies  templi,  fidem.  qua  repellera  universa  dia- 
holi  inaQhinamentapoteranl,  abjicienles  nudi  rema" 
uebunt  aniecjuspharetram  ourrum  gloriae  swcula- 
ris  amantes.  Unde  et  Joaiini  dictum  est :  <  Atriuni. 
autem,  quod  est  fovta  templum,  ejicc  foras,  e(  ne 
meliaris  iltud,  quoniam  datum  est  genlibus  {Apor. 
XI,  2).  1  Quud  enim  .ipud  Isaiam  paries,  hiic  apud 
Joannem  dicitur  adiunj,  el  guod  paiies  clypeo  nu- 
j.  datus  (Jescribiiur,  hoc  est  quod  <  atriuin  (bras  eje- 
cium  et  genlibus  datuni  i  ostendilur.  Clypeus  nam- 
quefides  est,  quia  Paulus  ait :  i  In  oranibus  suinen-. 
tes  Bcutum  lidei,  ia<juo  possitis  omnia.tela  neqUfs- 
sinii.  ignea  esstiiiguere  (£p/jcs,  Vi,  16).»  Parifiom 
iiaque  nudal/it  clypeus,  quia  exlerioribus  occuptilio- 
nibus  iidem  amittent. 

Vel  i£lam,  qui  interpretatur  nscensui  eoriim,  slve 
Elamilse,  qui  centeiHptores  diCunlnr,  sumpserunt 
pharetram,  <  ut  sagittent  in  obscuro  rectos  corde 
{Psal.  X,  %),>  qui  sunt  in  curru  et  eSquIles  homines, 
ut  parietem  Sionet  Ecclesias  firniamciitum  suo.cly- 
peo  et  impugnalione  denudent.  Erunt  autom  eleclcs 
vailes  et  humilia  dogmata  plena  quadrigarum  su- 
perbiae,  et  per  ecclesiasticos  viros  Peus   reveUbit 


S'3  HtR^Ei  HURGIDOLENSIS  MONACni  216 

operimenta  Jtida?,  et  omnia  secrcfa  eorura  qui  in  A  necNovum  secuti  sunt,  quia  Novum  Veteris  tesii- 


conlcssione  fidei  constituri  sunt.  Sequiiur  ; 

Vebs,  7.— (  Et  erunl  eloctK  vaiies  f.is  plense 
quadrigarum ,  et  equiies  poiient  sedes  suas  iii 
porta.t 

Vfias.  8.  —  «  El  rcvelabitur  operimentum  Judse, 
et  videbitur  iii  iila  die  arinamentarium  domus  sal- 
tus.i 

Eleclm  vatles,  id  esl  illi  qui  proptcr  humilita- 
tem,  quam  osteiidebanl,  ffistimabaiitur  electi,  rcple- 
buulur  in  tcinpore  illo  quadrigis  inanis  gloriai.  Tanla 
cnim  tunc  animarum  erit  pernicics,  ul,  qui  jam  in 
clectorum  sorte  per  nimiae  liumilitatis  gratiam  com- 
pulati  viilebantur,  prob  dolor!  in  siiperbiani  elali 
divitias  et  bonores  saeculi  Cbrislo  prseferant. 


moniis  roboratur.  Proplerea  inler  duos  muros,  ve- 
terem  ct  novum  fecerunt  sibi  novas  aquas,  quas  in- 
teriores  esse  pulant,  et  inajora  coniinere  mysteria, 
qiiam  in  Testanienln  Yeleri  conlinentur,  nec  pu- 
teum,  qui  vitales  et  perpetuas  balieret  aquas,  sed 
tacum  coenosum,  qui  continere  iion  possil  aquas, 
feceriint  inter  duos  muros  Yeteris  et  Novi  Testa- 
menli  et  aqunm  piscince  veteris,  id  est  antiqua 
Legis  iimbram.  Ei  uon  respexerunt  Deuiu,  qui 
Veteris  Testamenti  condiloi-  est.  Et  a  longe  nolue- 
runt  eum  videre,  duin  adhuc  differi  ad  judicium 
venire.  Sed  ipse  noUet  eos  periresed  respicere.  Nara 
seqiiilnr : 
Yers.  12.  —  (  Et  vocabit  Dominus  Deus  exerci- 


Ei  cquites,  id  cst  rnaligni  spirilus,  qui  s.nper  cer-  B  tuiim  in  die  illa  ail  (leium,   ct  ad  planctum  et  ad 
vices  iniquorum  equilanl,  ponent  sedes  suus  in  porta      calvitium  et  ad  ciiigulum  sacci.  » 


fidei,  quia  multis  obstruent  confessioiiis  janiiam. 
«  Ore  enim  confessio  fit  ad  sahilem  (Rom.  x,  10).» 
Sed  quia  multi  tunc  erunt,  qiii  prse  limore  se  Chri- 
stianos  iion  conlitebunlur,  licet  lidei  veriiatem  in 
corde  leneant :  «  Equiles  srdes  suas  in  porta  »  illo- 
rum  posituri  dicunlur,  quia  fidei  eorure»  domina- 
buniur. 

<  Et  revelabitur  operimcntum  Judx,»  quia  con- 
scieiilia  eorum  qui  se  Clnistianos  tempore  pacis 
conlitcbantur,  patebit.  Jiidas  q-iippe  confessio  d\c\- 
tiir.  Arniameninrium  vero  locus  est,  ubi  conser- 
vanlur  arina.  Et  quse  sunt  arnia  fideliiim  iiisi  vir- 
tutes  et  veiha  sacri  eloquii?  Quod  esl  armamenla- 
rium  lalium  ainiorum  nisi  cor  jiistoruni?  Quse  est 
enini  domus  saltus  nisi  p"rfectorum  conscicntia,  quse 
repulso  slrepilu  desideriorum  carnaiiuin  vacat,et 
vidct,  qiioniam  Oominus  est  Deus?  «  Videbitur  ergo 
in  itla  die  armamentarium  domus  saltus,»  qiioiiiam 
tribolatia  tenlationis  meniein  elcctorum  ,  quje  erat 
muii.janis  reniota  tumiillibus,  ct  armis  replela  coe- 
lestibus,  nianifeslabit.  Post  ba^c  manifeslius  hse- 
relicorum  pervcrsitas  describilur.  Sulijungit  enim  : 

Vkrs.  9.  —  (  Et  scissuras  civilatis  Daviu  videbi- 
tis,  quia  multiplicatse  sunt. » 


Quotidie  enim  Dominiis  haercticos  et  peccatorej 
vocat  ad  jletum  pffinitentiie, «?  ad  ptancium  malo- 
rum,  quse  fecerunl,  et  ad  catviiium,  ut  fiiiiitfiin,  quae 
sedes  cst  verecundia:,  detegant,  ct  peccala  de  qui- 
bus  erubescuiit,  vel  erubescere  habent,  confitendo 
denudenl,  et  ad  cingulum  sacci,  ut  aspeiitatc  poeni- 
tentiiP  accinganlur.  Sed  illi  econtra  pro  (letu  et 
plaiictu  liabent,  vei  babuerunl  gaudium  el  l«liliani, 
et  quasi  morte  omiiia  liiiireiitur,  occidentcs  vitulos 
et  aiietes  jiigulantcs,  dum  comcdorent  carnes,  et 
biberent  vinuin,  locuti  sunt  verba  blaspbemantium. 
Dum  in  praesenti  sacculo  sumus,  deliciis  aflluamus. 
Crastina  eiii.n  dies,  id  esl  fuinruin  tempus  siue 
sensu  erit. 

Vel  in  die  inorlis  ad  fletum  et  ad  ptanctum  voca- 
bitur,  qiii  aiite  mortem  noluit  plangere  niala,  qua 
fecit.  Iu  calvitio  quoqiie  et  cingulo  sacci  habitus 
plangentium  oslenditur.  Quam  videlicet  diem  beiie 
Dominus  in  Evangelio  super  unumquemque  hiijus- 
modi  praelatum  oslendit  venturam,  dicens  :  «  Si 
di.xeril  malus  ille  servus  in  corde  suo;  moram  facit 
dominus  meus  venire,  et  cceperit  percutere  conser- 
vos  :  manducet  autem  etbibatcum  ebriis  :  veniet 
dominiis   servi  illius  in  diequa  non  sperat,  et  hora 


Civiias  quippe  David  Ecclesia  Dei  est,  quam  hse-  quK  ignorat,  et  dividet  euni,  partcniqiie  ejus  ponet 
retici  in  reprobis  per  varias  secias  scinderc  nitun-  cum  hypocritis  :  illic  erit  fletus  et  stridor  deiiiiuin 
tur.  Quibus  congruit,  ct  qiiod  subdilur  :  «  Et  con-  (Maltk.  xxiv,  i8;  Lac.  xii,  45).  »  Qui  enim  supe- 
gregastis  aquas  piscin*  inferioris.»  U  rius  lot  mala  fecisse  describuntur  quasi  percutiendv 

Yers.  10.  —  (  Et  doinos  Jerusalem  numera-  conservos,  et  post  bsec  ad  fleluni  vocandi  dicuiitur; 
slis,  et  dcslruxistis  domos   ad  niuniendum   mu- 


rum.t 

Vers.  11.  —  (  El  lacuni  fccistis  inter  duos  mu- 
ros,  et  aquam  piscinae  veteris  :  et  non  suspexislis  ad 
eum  qui  feceiat  eara,  ct  operatorem  ejus  do  longe 
non  vidisiis.t 

Quoe  est  enim  piscina  inferior  nisi  doclrina 
eoruni  tendens  semper  ad  ima?  Qui  el  domos  Jeru- 
satem  numerani,  quia  noii  profeclu  sed  copioso  nu- 
mero  discipulorum  gaudent.  Et  destruunt  domos,  id 
est  subveriunt  inentes  fiJeliuin,  quos  seducere  pos- 
Eunl,  ut  mHiHinsu.TB  proieclionis  adversus  Ecclesiam 
launiant.  Duinqiio  Velus  reprobant  Instrumeiiium, 


nunc  interim  epulari  et  bibeie  cum  ebriis  declaran- 
tur,  cum  siibdilur 

Vers.  13.  —  (  Ecce  gaudium  ct  Ixliliam  occidere 
vilulos  et  jugulare  ariete.s,  comedere  carnes,  et  bi- 
here  vinum.  Coraedamus  el  bibamus,  cras  enim 
moriemur. 

Nam  qui  se  moriiuros  noii  ambigunt,  diim  adhuc 
pot°statem  babent,  inanibus  gaiidils  et  polatlonibus 
et  Juxiiriis  oocupantur,  ut  nullo  inetii  nialoriim, 
quse  futura  sunt,  mordeantur,  sicut  ot  alibi  loquua 
tur  :  «  Vino  prelioso  el  ungucnto  nos  inipleamus,  et 
iioii  prietereat  nos  flos  temporis.  Coronemus  nos 
rosis,   sntequam   marescant;   nuUum   pratum  ail, 


217  COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  LiB.  III.  218 

qiiod  noii  pcrtranseal   Inxnria  noslra,  nomo  no-  A  positos,   sicut  Samiicl    increpavit    Heli   principera 
strnm  sit  exors  liixiiria.'  iKistrse,  ubiqne  reliiiquamus      sacerdolMm. 


signa  heiilix;  qnoniam  liaee  est  pars  nosira,  et  liaec 
est  sors  nostra  (Snp.  ii,  7). 

Hoc  itaqiie,  quoil  in  gandio  et  hetitia  (iiciiiitur  rc- 
medere  carnes,  e.l  bibere  vinum  dicentes  :  c  Comeda- 
muset  bibamus,  cias  eriini  moiienu:r,  »  nianifesie 
declarat,  quia  alii  repioburum  idcirco  praesentilms 
resolvuntur  delectationibus,  quoniam  se  in  Iiac  vita 
diu  mansurospntant;  alii,  quia  facultatein  se  citius 
amissuros  seslintant,  luxuriosiuseisdem  voluptatibus 
serviunt  dicentes,  ul  pr;Emisinius  :  «  Qiioniam  baec 
est  pars  nostra,  et  lisec  sors  postra.  >  Adco  enini 
prxsenlis  vil«  deleclaliones  amant,  ut  nullam  dein- 
ceps  spem  delectationis  liabeant.  Saepe  eliain  unus 


Sed  v.dramus,  qnid  dicat  tali  prseiato  .  i  Quid, 
inqnit,  tu  bic  agis?  Ac  si  dicat  :  Niliil  hic  subjeclis 
piolicis.  «  Aiit  qiiasi  quis  liic  ?  i  M  est  :  Tu  es  liic 
quaii  qtiis,  quia  locuin  tenes  pr*Iationis,  el  opus 
pn4;lati  non  imples.  «  Quia  cxcidisti  tibi  liic  sepul- 
crum,  >  id  esl  lu  spiritualiter  mortuus  corda  liomi- 
num  corrupisti,  ul  te  diligerenl,  et  in  nieiilihus  libi 
faveiitiuin  quasi  in  sepulcro  coudereiis.  Inutilis 
enim  sacerdos,  cum  favores  liomiuiim  acquirit,  tor 
eorum  sibi  sepulcrum,  in  quo  spirilualiter  jam  mor- 
iMus  qnieEcal,  facit. 

Excidisli  in  excelso  mcmoriam  tiiam,  quia  qua".- 
sivisii  etiam  post  morteni  laudiljus  liuinanis  in  loii- 


idemque  homo  et  diu  se  bic  viveie  pulat,  cl  facu!-  B  guni  extolli,  ditigeuter  in  petra,  id  est  in  dura  mente 


tatfm  fruendi  voluptatibus  carnis  per  mortem 
amittere  velociler  metuit,  ut  el  longiludineiu  viiai 
simul  et  viciiiitaiem  raoitis  sibi  proiiiittat,  nec  la- 
meii  ab  iniquitatibus  desistat.  Sed  de  bis  propheta 
divinam  aiinuntial  sciit^mtiam  sequilur: 

Vers.  14.  —  «  Et  rfevelata  sunt  in  aurlbus  meis 
Donilni  cxerciluum  (125).  » 

Meriioenim  in  iniquitaiibus  suis  morituri  asse- 
runtur,  qui,  quanto  viciniorem  suspicaiitur  nioi  tern, 
tanto  magis  augeiit  iniquitaiein  diceiites  ;  «  Come- 
damus  el  bibanius,  cras  enim  niorieniur.  >  Cum  e 
contrario  debereiit  dicere  :  «  Jejunemus,  etorenius, 
cras  eiiim  moriemur.  »  Non  diniittetur  eis  hsc  ini- 
quitas,  donec  aut  pcccato  morianlur  et  vitiis,  aut 
cum  deliciis  suis  ad  inferos  pertralianlur.  Diccute 
autem  Domino  :  «  Si  diinilieniur  lisec  iniqiiiias.  vo- 
bis,  I  defectus  sermunis  iiidicat  affectuin  veliemeii- 
ter  indignanlis  et  comminationem  coiirirniaiilis, 
quemadmodum  ei  in  Psalrao  cum  dieit  :  «  Sicutju- 
ravi  in  ira  mea,  si  iijtroibunt  in  requiem  meara 
(Psal.  xciv,  H).  >  Seijuitur  ; 

Vebs.  15.  —  •  H*c  dicit  Dominus  Deus  exerci- 
tuum  :  Vade  ei  iiigredere  ad  euni,  qui  bahitat  iii 
tabernaculo  ad  Sobnam  pr«posilum  teiupli,  et  dices 
ei  :  > 

Vers.  16. —  I  Quid  tu  hic,  aut  quasi  quis  hic? 
Quia  excidisti  tibi  hic  sepulcrum,  excidisti  in  ex- 
celso  memoriara  diligeiiter  in  petra  tabernaculura 
tibi.  > 

Tabernaculum  vel  templum  Eccles!a  prsesens  est, 
de  qua  dicitur  :  «  Ecce  tabernaculum  Dci  cum  lio- 
minibus  {Apoc.  xxi,  5).  >  Et  :  <  Tcinpluin  Dei  san- 
ctum  est,  quod  esiis  vos  (I  Cor.  iii,  17).  >  Praepo- 
situs  liujus  templi  quilibet  superbus  poniifex  iiiutilis 
est,  qui  in  Evangelio  merceiiflriMS  appellalur  (Joan. 
X,  12).  Unde  Sobnas  i.iterpretatur  revertens,  quia 
sacerdotes  liujusmodi  reverluntur  ad  ca  qu;e  letro 
sunt  :  iion  exienduntur  in  ea,  quK  aiite  suiil.  Cum 
aulem  dixil  Doininus  :  «  Vade  el  ingredeie  ad  euin 
qui  babitat  iii  tabernaculo,  >  ostendit,  qiiia  perfectus 
quilibet  sanclus  increpare  debet  secreto  tales  pise- 


saicutariuni  excidislt  tabernaculum  tibi,  in  quo  le 
protegeres.  Sequitur  : 

Vers.  17.  —  <  Ecce  Dominus  asportari  te  faciet 
sicut  asporiatur  gallus  gallinaceus,  et  quasi  amictum 
sic  sublevabit  le.  » 

Vers.  18.  —  «  Coronans  coronabit  te  tribulaiione, 
quasi  pilani  inittet  te  iii  terram  latam,  elspatiosam; 
ibi  morieris,  et  ibi  erit  currus  gloria;  tu;i;,  igiiominia 
domus  Domini  ti;i.  > 

Veus.  19.  —  «  Ei  expellam  te  de  statione  tua,  et 
de  ministerio  tuo  depoii.Tin  te.  > 

Gullus  gallinaceus  est  eunuchizaius  cui  compa- 
ratur  iniitilis  prspositus.  Quia  sicut  iste  gallus 
fecundare  gailinas  ncquit,  sic  et  liujusmodi  pra>po- 
^  situs,  amissa  viriliiale  mentis  spiritale,  senieii  in 
corda  subjectoruin  millere  noii  valet.  Sed  sicut 
vulpes  gallos,  sic  dotosius  daeinon  aspoilat  liujus 
aniniam.  El  sicul  amictum,  id  esl  vestimentum 
praido  sublevat,  ita  corpus  ejus  in  resurrectione 
tollet  raptor  antiquiis;  et  cui  corona  vitie  promissa 
fuerat,  si  recte  agerel,  nunc  perpetua  tribulalione 
coroiiabitur,  id  est  circumdabiiur. 

Pila  vero  globus  est  piiorum,  qiio  juvenes  ludunt. 
Tunc  ergo  inittetur  isle  quasi  pi/u  in  terram  latam 
ei  spatiosam,  quia  ludibrio  daemonum  longelateqje 
jactabitur,  et  ab  omnibus  ferieiur,  ei  agitabitiir,  ibi- 
que  *terna  morle  morietur.  Et  ibi  eril  currus  glorife 
ejus,  id  est  ad  hoc  redigetur  pompa  jactantise  c\ 
T\  eiationis  cjus.  Qiii  videlicet  currus  cjloria;  ejus  igno- 
minia  domus  Domini  vocatiir,  quia  sacerdotis  pom- 
posa  elatio  igiiomiiiia  est  toiius  Ecclesise  :  et  idcirco 
talis  plerumqiic  etiain  aiile  mortem  cxpellitur  de 
stalione  sua,  iil  in  loco  ejus  nielius  suhstituatiir. 
Unde  et  siibdilur  : 

Vers.  20.  —  «  Et  eril  in  die  ilia  :  vocabo  servum 
meuin  Kliauim  lilium  IIelci;B.  > 

Vf.rs.  21. —  «  Et  iiiduaiii  illum  tunica  lua,  et 
cingulo  luo  co.ifortabo  eiim,  et  potesiatem  luam 
dabo  iii  manus  ejus,  eterit  qiiasi  pater  liabilanlibus 
Jerusalcm  et  domuiJuda.  > 

Vers.  22.  —  «  Et  dabo  davera  domus  David  su- 


(i'25)  Alias,  rerelala  e.<t  in  auribus  mei$  vox  Domini  exereUmin 


219 


HERVEI  B[JIlGlDOLENS!S  MONACHl 


220 


per  humcrum  ejus,  et  aperiet,    et  non  erit  qui  j^  sunt  quos  sursum  tendere  facit.  Vasa  cralerarwn 


dauiJat  et  claudet.  et  non  erit  qui  aperiat.  i 

Vers.  23.  ~  i  Et  iigaui  ilhim  paxilliim  iii  loco  li- 
deli,  ei  erit  in  soliura  gloriae  domui  patris  sui,  > 

Veus.  2i.  —  i  Et  suspendara  super  eum  omnem 
gloriam  doraus  patris  eius,  vasorum  diversa  genera, 
omne  vas  parvulum  a  vasis  cralerarum  usque  ad 
omne  vas  musicoruin.  > 

Vers.  25.—  «  Jn  die  illadicitDominusDeus  exer- 
ciluum  auferelur  paxillus,  qui  flxus  fuerat  in  loco 
lideli,  ct  fiangeiur  et  cadct,  et  peribit,  quod  pepen- 
derat  in  eo  qtiia  Dominus  locutus  est.  i 

Quid  enim  poi-  ELiacim  intelligendum  est,  qiii 
interprelatur  Dei  remrreelio  vel  Deus  resuscilavit, 
nisi  divina;  gratiiB  lesuscilaiio?  Ei  sauctce  relieioiiis 


illi  sunl,  qui  roeiilcs  fideUum  poculo  sanelfe  praedi- 
cationis  inebriant.  Yasa  musicurum ,  qui  divinis 
cantibus  auditorum  coida  demulceut.  Aut  certe  vas 
niubicum  esi,  quicunque  veracitor  dicit : «  Canlabi- 
les  niiiii  erant  justilicatiQncs  tu«  in  loco  peregri- 
natiouis  mcie  (Ps«/.  cxvui,  S4).  »  Omnes  ergo  isli  et 
caeteri,  qui  describuntur ,  auspendeniur  in  oo,  quia 
in  ejus  exemplis  ac  sermonibus  aitendentes  iraa  de- 
serent,  ct  ad  superna  erigenlur. 

<  lu  dio  illa  auforelur  paxillus ,  qui  fuerat  lixus 
Ln  loco  iideli,  et  fraugelur;  i  quia,  aicut  dictum  est, 
succedente  bono  preopositiis  inutilis  dejicitur. 

Si  autcm  nomine  wtUh  visionis  Ecclesiam  signari 
generalitei'  intellexeris,  id  esl  ab  inilio  sxculi  usqUe 


ac  piae  conversationis,  quae  per  bouos  pastores  divi-  g  in  tinem,  poteris  per  Sobnavi  sacerdoies  Instrumenti 


nilus  excitatur,  reformatio?  Ssepe  enim  sub  malis 
rectoribus  sanctai  religionis  ac  sacri  ordinis  insti- 
tiita  labuntur,  Sed  posiquara  loco  malorum  boni 
paslores  successerint,  qiii  suiit  lilii  Helcia;,  qui  in- 
lerprelatur  par&  Domini,  id  est  q«i  sunt  filii  dile- 
ciionis,  omnii^,  quae  cecidorant,  rosuscitantur. 

Deposilo  ilaque  Sobna  succedil  Eliacim  filius 
Hekia;,  qui  sit  pater  habUanlibns  J enmilem ;  qu\n 
plerumque  morientibus  vel  ob  ciilpam  suam  degra- 
datis  inutilibus  Ecclcsiie  pasloribus  loco  eoriim  duU 
ces  ac  pii  pastures  &ubro8aiilur,  qui  paierno  affeetu 
cuncta  piovidcaut,  ci  patmis  visceribus  singiills 
cojisolanlur  iidclibus. 

Jerusalem  cl  donius  Juda  caiholica  est  Ecclesia. 


Veteris  et  doclrinam  eorum  accipere,  ei  j>er  Eliacim 
sacerdoLium  Cbristi,  quod  in  Novo  Teslamento  est, 
ao  sacerdotes  ejus  praedioakores  resurrectionis  il- 
lius.  Quis  est  enim,  qui  hal>itat  in  laliernaculo  Ju. 
di^orum  et  in  domo  quondam  Dei  nisi  Judaicus  ser 
mo,  et  r:)iio,  qua;  iu  Veteris  Instrumenti  lectione 
versala  est?  Huic  itaque  traditioni  dicitur  alque 
doetrina;  :  ♦  Quid  bic  agis?  »  Cur  libi  vis  SEdilicare 
domum  in  occidentc  littera,  et  tabernacuiutn,  qund 
non  habel  fundamenium  in  durilia  ejusdenl  liiterae? 
Ob  hoc  aitleni  ditH)  tibi,  quod  in  cxcisione  sepulcri 
ubi  mortuos  recondas,  vel  i|>sc  mortiius  jaceas,  la- 
borare  noii  debes,  quia  transferct  Oomini  sacerdo- 
lium  tuum  sicut  Irausferri  solet  guhus  efTemlnatus, 


El  quamvis  pasloros  siiepius  ilcierioies  ineiloribus  ^  *!"' '"-'''  genorare  valot,  nec  cantare. 


succcdant,  quam  melioiicb  doieiioribus,  propheia 
Uimen  divin»  giati»  pramuiilialor  illud,  quud  per 
gratiam  Dei  faciciulum  novit ,  pr.eloquitur  :  Et 
dabo,  inqiiit,  Qlavem  domut  Dmnd,  id  est  Ecclosise 
super  humerum  ejus,  quia  ipsc  portabit  oims 
cura;  pasloralis,  et  in  opetibus  velut  in  humeris 
porlabi!  disoiciionem  ac  potestatem  aperiendi  et 
claudeudi,  id  est  solvendi  el  ligandi,  ut  qaa)  solverit 
et  ligaverit,  opoiibus  suis  dcmonstret  esse  solvcnda 
sive  liganda,  id  esi,  f«clal  ea  pro  quibus  aiios  soU 
verit,  et  tjon  faciat  ea,  pi;o  quibus  alios  ligaverit. 

*  Et  apericts  el  non  erit,   qui  chuidat,  »  qnia 
«  quodcunquo  solveril  siiper  tenam,  erit  solutum 


Sobnas  enim  intcrprelatur  converlens  vel  conver- 
sio,  Dicitiir  ergo  priacipi  Judseorum,  nt  eonvertatiir 
de  lege  ad  Evangelium,  et  viciiniarum  imaginibus 
dereliclis  iransferal  se  ad  spirilalis  sacriflcii  verita- 
tem.  Eliaciin  vero,  qui  dicilur  Del  resurreclio,  xe\ 
Deu$  resuscilavit,  inlerprelationc  sui  nominis  desi- 
gnat  Christum  a  mortuis  resuscitalura.  Qui  c(  filius 
HeMte,  id  est  patris  Domini,  est.  Hunc  eiiim  paier 
signavit  Detis,  et  ait  illi  :  «  Tu  es  Eilius  meus  dile- 
ctus,  in  te  complacuit  mihi  (Matth.  iii,  17),  >  De- 
posito  igitur  in  Sobna  veteri  sacardotio  surgit  no- 
vum  in  Eliacim  juxta  ordinem  Metchiscdech.  «  Ve- 
cabo,   inquit,  scrvum  meum    Eliacim,  et  induam- 


ei  iu  crelis  (J/«i(/^.  XVI,  }9).  »  — «  Ei  elatidet,  ei  non  p  ilium  Hinica  tua.  »  elc.  CbrisUis  sacerdotall  tum'ca 

est  iiidutus,  id  ost  propria  camo  vel  sancl»  Ecclesia, 
ct  cingulo  sacerriolali  conforlatus,  quia  i  indutus 
est  Dominus  fortitudine,  et  praeciiixit  so  vlrtute 
{Psal,  xcir,  i).  I 

Yel  sacerdoiBlo  cingulnm  est  justilia,  quia  scri- 
ptumcst :  «  S.icordoies  tui  induaiilur  justilia  (Paal. 
cxxxi,  9).  »  Quo  ciiigulu  Dominus  est  conforlalns, 
qnia  de  illo  prtedlcium  flierat  :  <  Et  erif  justitla 
tingulum  lumbomm  ejus  (itnpra  .xr,5).»  Cui  data- 
est  cJaiiis  domus  David,  sicut  ipse  loquitur  :  «  Haec 
dieit  Sanctus  et  verus,  qui  hahei  clavem  D:)vi<l,  qui 
aperit,  et  nemo  claudit;  claudil,  et  ncmo  sperit. 
Scio  opera  tua  (Apoc.  iii,  7).  »  Quam  videlicet  cla- 
vem  habet  super  hnmerum,  quia  per  eruceni,  quam 


cclt  qui  aperiat,  >  quia  <  quodcunque  iigaverit  au'. 
per  lerram,  orii  ligatum  ot  iii  ctelis.  i 

Vol  ila  ;  clavcm  David  iiitellige  discieiionem  et 
scientiam  iiUerjiretaudi  Scriptiiias,  quia  aperiuiitur 
ea  quae  exponunlur  et  claudunlur,  qita;  iiubis  abs- 
conduutur.  QuaD  portatur  in  humoro,  ut  doclor, 
quod  intclligit,  aul  loquilur,  faciat. 

(  Et  ligam  iliuiu  paxillum  iit  locu  fideti,  >  id  est  in 
Ecclesia,  ut  omnium  aulio  peudeat  ex  cjus  magisto- 
rio  ct  omnes  erigat,  atquc  sustinoal  ejus  firma  re- 
ctiiudo.  <  £t  erit  in  soliiim  glorla;  doinus  patris 
sui,  )  quia  requiesccnt  el  g!oriabuntur  in  co  onincs 
clecti.  Pater  enim  ejiis  Helcias  csi,  qui  dieitur  pars 
Domini.  Vasa  qux  suspeuduutur  iii  co,  homincs 


221  COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRl  OCTO.  —  LIB.  III.  222 

in  bumero  gestavit,  regna  ccelonim  iiol)is  aperuit,  ^     Quid  igitur  istos  nisi  naves  marh  dixerimus?  Sed 


et  omiiia  Leqis  el  Propheiariim  aroaua  patefccit. 
Sed  et  primo  pastori  personam  c;eterorum  gereiiti 
dedit  eam  dicens  :  «  Tibi  dabo  claves  regni  coelo- 
rum  {Matlh.  xvi,  19).  » 

:  Et  figam,  )ii(]iiit,  iilum  paxiDum  in  loco  fideli,  i 
quia  ipse  continet  EccleBiam  suam,  et  iirmat,  ne 
povt.'«  inferi  praevaleant  adversus  eam.  «  Et  eril  in 
solium  gloriae  domui  patrig  ejus,  i  quoniam  <  dabit 
illi  Dorainus  Deus  sedera  David  patris  ejus,  et  regna- 
bit  in  domo  Jahob  iu  sternura  {Lue.  i,  52),  >  —  «  ut 
seileat  cum  principibus  el  solinm  glori-e  leneat 
{/  Rey.  II,  8).  . 

t  Et  suspendam  suj>ei'  cura  omnem  gloriam  do- 
mus  palris  ejus,  t  ui  omnes  bonorificent  Filium, 


quia  jam  in  plerisque  monasleriis  religio  nimium 
defecit,  Vlulate,  inquit,  tuives  maris.  Qui  enim  de 
religione  monaslerit  sui  gloriabantur  ct  exsultabaut, 
nunc  de  ejus  irreligiositate  erubescunt  et  contri- 
stantur.  Et  cur  eos  uUilarc  et  lamentari  prsceperit, 
addidit  ;  t  Quia  vastala  cst  domus,  unde  venire 
coiisueverant,  >  id  estde  munasterio  eorum  inleruas 
rapucre  divitias  bostes  iavisibiles,  et  desiruxere  vir- 
lutum  munitiones. 

«  Pc  terra  Celhira  revelatura  est  eis,  »  quia  ple- 
rumque  destructionem  religionis  suae  magis  ad- 
vertunt,  dum  bonam  Baicularium  vitam  aspiciunt, 
aut  loquuntur  cum  eis.  Quid  enim  per  terraiu 
Cethim,  qua;  et  Grcccia  signiiicalur,  nisi  conver- 


sicut  honorilicant  Patrem,  <  qui,  cura  sit  splendor  B  satio  ssecularium;  nam,  quia  viri  sxculares  non- 


glori*  et  flgura  subsiantiaj  ejus,  porlansque  omnia, 
sedet  ad  dexteram  majestatis  in  excelsis  {Hebr.  i, 
3).  »  Beiie  ergo  supcr  eum  omnis  gloria  domus  pa- 
tris  ejus  suspendi  asseritur,  qui  portans  omnia  di- 
dtur, « in  qnem  desiderant  angeli  ppospicere  (/  Pstr. 
j,  12),  >  et  ipsi  in  eum  suspensi.  Ncque  enim,  quis- 
quam  gloritieatUr  in  domo  Pntris  cjus  per  eum  : 
«  Quia  iion  cst  in  alio  aliiiiio  salus  {Acl.  iv,  12).  > 

Et  divcrsa  rasorum,  id  est  homimim,  cjencra  sus- 
peadunlar  in  eo,  sieut  ipse  ait :  •  Ego,  si  exaltatus 
fuero  a  terra,  omnia  Iraham  ad  meipsum  {Joan.  xn, 
52).  >  Quoniodo  autem  cajteris  sacerdotibus  ha!c 
conveniant,  facile  ex  sUperioribus  intelligitur.  In  die 
illo,  id  est  in  tempore  Antichristi,  niiferetur  paxil- 


iiunquam  recte  vivunl  et  futuram  discussionom 
raetuunt,  Cethira  interprelaiUur  signafi  et  formi- 
dantes.  Signatus  cnim  meriio  dicitur,  in  cujus 
convcrsatione  videlur  simililudo  bouitatis  diviii32  ; 
formidans  vero  est,  de  quo  Salomon  ail :  « Beaius 
honio,  qui  seinper  pavidus  {Prov.  xxviii,  H).  i 
Jure  igitur  de  terra  laliuui  revelatur  eis  vaslitas 
domus  suae,  quia  ex  consideratioiie  religionis 
eorum  cognoscunt  suos  amisisse  religionem. 

Vcl  omnis  anima  vHiis  occupata,  et  piavis  co- 
gitationibus  Tyrus,  id  est,  anoustia  vocari  polest. 
Naves  maris  sunt  mentes  deditai  sseculi  desideriis 
et  actibus,  quaj  jubentur  ululare  poenitentiam 
agendo,  quia  i    ilundus  traii&it  et  concupiscentia 


Itis,  qiti  fixus  fucrat  in  loco  fideli.  el  frmigctur,  quia      cjus    (/  JoaK.  ii,  17),  >  et  cuntta  saecularia,  Mare 


multi  rectores  de  Ecclesia  tollentur,  et  adversitati- 
bus  frangentur  ac  dejicientur,  et  fraoto  paxillo,  id 
est  justo  pastoi-e  etidel  a  flde  populus,  qui  perpen- 
derut  in  eo,  el  peribitl  Ut  aiitein  hsec  omnia  inevita- 
biliter  sie  venlura  fore  monstraret,  in  flne  suhjun- 
xit :  t  Ouia  Dominus  locutus.  > 
GAPUT  XXIIL 

Vers.  i.  —  <  Onus  Tyri.  Ululate  naves  maris, 
quia  vastafa  est  doitius,  unde  venire  consueverant : 
de  terra  Cethira  revelalnm  est  cis.  » 

Onus  istnd  in  decimo  gradu  positum  ad  eos 
pertinet,  qui  prsecepta  Del,  quae  per  denariom  nu- 
mcrum  designaniur,  speciali  pi-ofessione  se  cuslodi- 


enim  boc  ultra  non  poterii  navigari,  sed  omnia 
congelascent.  Jam  enim  torpet  boc  Sceculum,  et 
qiiasi  glaciali  frigora  consiringiiur,  ila  ut  ejus 
actiones  vi.x  queant  exerceri.  Unde  patel,  quia 
ipse  mundus  prope  (ineiu  est.  ^Sequitur  : 

Vers.  2.  —  «  Taccte,  qui  babitatis  in  insula  : 
negotiatores  Sidonis  transfrclanies  niare  replcve- 
runt  le :  > 

Vers.  3.  —  «  In  aquis  multis  semen  Nili,  mes- 
sis  lluminis  fruges  ejus  ;  et  facta  est  negoiiatio 
gentium.  » 

TnceCe,  inquit,.  tacete  vos,  qui  lialtitatis  in  insuta, 
id  cst  monasterio,   quia  pr»  confusione  non  au- 


turos  pnimiserunl.  Tyrus  namtjue  dicttur  antjustia,  r>  debitis  aperire  ultra  os.  Habitamus  in  insula,  quan- 

conversationem  eorum  signiflcans,  quiiius  dicitur  : 

«  Intrate  per  angustam  portam,  quia  lata  et  sjiatiosa 

via  sst,  qure  ducif  ad  perditionem,  et  multi  snnt, 

qoi  intrant  per  eam.  Quam  angusta  porta  et  arcta 

via  est,  quae  ducit  ad  riiam,  et  pauci  sunt,  qui  in- 

veillnnl  eam!  {Matth.  rif,  15.) » Inde  et  Tyrus  posita 

est  in  insula,  sacrorum  ccenobioruni  figuram  tenens, 

ubi  degunt  bi  qui  turbines  et  naufragia  saiculi  eva- 

serunt,  et  ad  stabilitatera  solidse  conversationis  per- 

venerunt.  Qoibus  nonnnlli  ex  ipsis,  ut  vietui  neces- 

saria  proEparent,  aliquas  saw-uli  actiOnes  sustinere 

compellnntur,  et  nunc  velut  naves,  iit  victum  defe- 

Tanl,  per  ssctili  pclagus  incedunt,  nuncftd  mona- 

sterium  velut  ad  quictura  littoris  refugiunt. 


diu  lenlationibus  hujus  sasculi  tundimur,  et  ex 
omni  parte  nostra  insula  atque  navicula  marinis 
feritur  fluctibus.  Cujtis  insulae  negotialores  de  Si- 
done  sunt,  qute  interpretaiiir  venatrix,  et  in  qua 
venatores  habitantj  de  quibus  scfiptum  est  :  «  Li- 
beravit  mo  de  laqueo  veni^inlium  {Psal.  xc,  3).  i 
Omnes  autera  negotiatores  genliuni  segetibus  com- 
parantur,  quae  cilo  arescunt,  vel  raessibus  /Ziiwi- 
7iis ,  quie  de  cwlo  non  habent  pluviam ,  sed 
nquam  de  terra,  et  in  eo  cura  geutibus  sunt  peritur». 
Sed  ad  priorem  sensum  redeamus.  Sidon  dici- 
tur  venntio  inuiilis.  Quae  esl  igitur  negotiatio  ve- 
nailonis  inutilis  nisi  aclio  quorumdam  prfifesso- 
runi  religionis,  qui    toto  corde   ierrena  seclautes 


«23  [HErtVEI  BURGID0LENS15  MONACHI 

iiitindanis  aftionibus  e».  negoliis  semper    inseivire  A  ait  (ln  praf.  ad   lib.    i  Moral.) : 


224 


satagunt  ?  Qiii  transfntantes  maye,  iil  esl  euntes 
per  inundum  replent  negoliatioiiem  islam  iii  aquis, 
id  est  in  populis  mu/(js,  quia  liuc  iliucqiieiiiscur- 
renles  in  diversis  locis  aggiegaiit  temporales  di- 
vitius. 

Semen  Nili,  id  est  qnod  seininatur  juxta  Niliim, 
et  fruges  ejus,  id  est  Tyri,  et  messis  flumims  «jus- 
dem,  id  est  qua;  mundationibiis  Nili  cievil,  et 
fruges  ejus.  Qiiantum  ad  litteram  lerra  Clianaiufo- 
fum,  in  qiia  Tyrus  cst,  infecunda  est;  yCgyptus 
vero,  quam  Nilus  irrigat,  ferlilissima  est,  ideo- 
que  negotiatores  Tyri  de  iEgypto  frumcntum  na- 
vibiis  afferebant.  Et  hoc  esl  quoJ  dicil,  qiiia  quod 
.iEgyptii    seuiinabant,   Tyrii    siimebant,  et  messis 


<  Homo  geiitilis, 
liomo  sine  lege  ad  mediuiii  ducitur,  ut  eonim  , 
qui  siib  lege  sunt,  pravitas  coiiruiidatiir.  Quod 
beiie  per  proplietam  ac  breviicr  diritiir  :  i  Eru- 
besce,  Sidon,  ait  mare.  >  !n  SiJone  quippe  figu- 
ralur  stabilitas  in  lege  positorum  ;  in  inari  au- 
tem  vila  gentilium.  Eriibcsce  ergo,  Sidon,  ait 
mare,  qiiia  e\  vita  genlilium  redarguitur  vita 
sub  lege  positorum,  atqne  e\  actione  saecularium 
conriiiiditur  actio  religiosorum,  dum  illi  eliara 
promiitendo  noii  strvantqua;  in  prsceptis  audiuni; 
et  isti  vivendo  ea  cuslodiunt,  in  quibus  mandalis 
nequaquam  lcgalibus  aslnnguntur.  > 

Item  Gregoiiiis  iii  Pasloiali  (part.  iii,  cap.  28). 
Plerunique,  inquit,  in  aclione  siscularium  vita  con- 


iEgvpiiorum  erat  fruges  Tyrioruni.  Sic  et  religio-      funditiir  contineniium  cuni   et  illi   ultra  liabitura 


nis  sanci*  proiessores  a  sajcularibus  viris,  vel  ab 
.^gypliis  ea,  quae  ad  victuni  pertineiil,  accipien- 
te3,  spiriialia  dona  recompen-oare  eis  so  ent.  Ve- 
ruin  si  talis  negotiatio  iminoderate  iiat,  nocet 
plurimum  religiosis.  Et  ideo  nunc  sub  specie  Tyri, 
qiia!  fruges  i4^gyplioruin  percipil  reprebenditur 
vitaeoruin,  qui  sspculo  rcniintiasse  se  dicnnt,  et 
iiiliil  nianibus  siiis  operantes  bona  sjecularium 
virorum  sumere  semper  orani  aviditate  qu:e- 
runt. 


assumunt  opera ,  et  isti  justa  ordinem  pro- 
prium  non  excitanl  corda.  Unde  benc  per  pro- 
plielam  dicitnr  :  c  Eiubesce,  Sidon,  ait  mare.  > 
Quasi  eiiim  pervocein  maris  ail  verecundiam  Sidoii 
adducitur,  quamlo  per  comparatioiiem  viiae  sxcu- 
lariuin  atque  in  boc  mundo  fluciuantiuni  ejus, 
qui  niuniliis  et  quasi  stabilis  videtur,  vila  repro- 
batur;  >  fortitudo  autem  inaris  virtiis  bonae  actio- 
nis  SKCuIariuni  esl. 
Quae    dicit  :  i  Non    parturivi  et  non  pcperi,  i 


Et  fucla  est  vita  eorum  negotiatio  gentium,  qiiia  quia  s:eculares  viri  per  pr.Tedicaiionem  filios  parere 
plurimi  dantes  eis  carnalia  accipiunt  spiiitalia.  non  student.  Ubicunque  aiitem  boc  duo  verba  si- 
Quae  tamen  negoliatio  non  secundum  perversita-  niul  pnnuntur,  parturire  est  ante  partum  dolere, 
teni    Simonis    agilur,  sed  secundum    quod  servi  _  parere  vero   partum   effunderc.  Et   illi  spiriialiter 

parlnriunt,  cl  pariunl,  qui   labores  sancl:e  conce- 


Dci  pro  siiis  benefacioribus  orare  consucveruiit, 
eisque  spiritalia  rcddere  beneficia,  et  secundura 
Apostoli  scnlenliam,  qui  de  pauperibus  saiiciis, 
qui  erant  in  Judiea  Io(|iiens  ait :  <  Si  spiiitalium 
eoriim  participes  facli  sunt  geiitiles,  dcbenl  el  in 
carnalibus  miiiistrare  eis  (Rom.  xv,  iii).  >  Se- 
quitur  : 

Vers.  i.  —  I  Erubesce  Sidon,  ait  mare,  foili- 
tudo  maris  diceiis  :  Non  parturivi  el  iion  peperi, 
et  non  enulrivi  juvenes,  nec  ad  increincnlum 
perduxi  virgines.  > 

Saeculi  liiijus  mare,  ih  quo  sunt  animalia  pti- 
silla  ciim  magnis,  et  draco,  qiiein  plasiiiavil  Driis 
ad  illudeiidum   ei,  videiis  a  venatovibus  Cbristi  de 


piioiiis  loleraut,  et  profercndos  Deo  filios  intra 
uteriKn  cbaritaiis  portant,  ut  eos  in  sancta  con- 
vcrsatione  pariant  sicut  viri  religiosi,  qui  lucran- 
dis  animabiis  iiivigilant,  qui  Deo  lilios  gencrant 
converlcndo,  ct  tnutriunt  boiiis  moribus  infor- 
maiido.  Juvenss  autcm  et  virgines  fortasse  pro- 
pter  ulruniqiic  se\um  dicit,  quia  el  sancti  viri 
juvencs  Deo  nuiriuiit,  et  religiosa;  feminae.  Sidon 
itaque  vorccuinliam  faciens,  i  ait  niare  ct  forlitudo 
niaris  ;  No'n  parlunvi  ct  iioii  peperi,  et  non  enu- 
trivi  juvcnes,  ncc  ad  increinentum  perdiixi  virgi- 
nes.  )  Ac  si  vita  s.-ccularium  exprobrel  ordini  re- 
ligiosorum,   dicens  :  Tii,  qui  alios  parere  Dco  spi- 


onini  moiite  et  colle  venatos  et  captos  illos,  qui  j)  rilalitcr,  ac  niitrire  solelias,  ct  bonis  moribus  us- 


prius  a  d;Enionibus  capti  fueranl,  loqiiilur  ad 
contrariam  fortiludincm  venalorum ,  qui  intcr- 
pretalur  Sidoii,  et  dicit  ci  :  «  EruLesce  Sidon, 
ait  mare.  >  A'o»  eniin  pariurivi  nec  peperi,  ncc 
caplos  a  tc  iiutiivi  juvenes,  nec  educavi  virgines, 
quarnm  stultitia  in  Evangelio  condemnetur.  Mala 
cnini  paituritio,  et  partiis,  et  niitriinwitiim,  et  cdu- 
calin  viigiiiiiin  aposti)Ioruiii  Clirisli  parttiriiionc 
delela  est,  quoriim  unus  loqiicbaiur  :  «  Filioli 
niei,  quos  ilerum  parturio  (Gal.  iv,  19).  >  Et  : 
«  Lac  vobis  potum  dedi  (/  Cor.  iii,  2).  >  El :  «  De- 
spondi  vos  uni  viro  virgiiiem  castain  exbibere 
Clirislo  (II  Cur.  xi,  2).  > 

&3nctus   Papa  Gregorius  de  bealo  Job  loqnenii 


que  ad  perfectionem  iiiforniare,  non  observans 
illud  Apostoli  :  i  Ne  forte  cum  aliis  proedicaverim, 
ipse  reprobus  cfficiar  (/  Cor.  ix,  27).  >  Quod  pise- 
dicare  ca;ieris  consuevisti ,  ipse  non  agis,  cum 
cgo,  qua;  nHnqiiam  alios  convcriendo  peperi,  aut 
ciiulnvi,  sancta  faciein  opera,  de  qua  tam  mi- 
niin  non  esset,  si  sa;culariler  viverem,  quam  de 
lc,  qui  sa;cuIo  renuiitiasti.  Sequitur  : 

Vf.rs.  5.  —  I  Cum  andiium  fuerit  in  ^Egyplo, 
dolebuut-cum  audieiinl  de  Tyro.  > 

Quia  boni  s;cculares  dolenl  audientes  casura 
religiosorum.  Ve!  ciim  audierit  jflgypttis,  quae 
interprelalur  tribulans  et  eoarctnns,  eiiani  ipsa 
terrebilur,   se  quoiiue  intelligens  e.idem,  qna;  Ty- 


225 


COMMENT.  IN  ISAIAM  MDRl  OCTO.  —  I.IB.  III. 


22(1 


rus  passa    cst,   cssc    p.issiiram.     Qiioil    ciini   ail  A      Tynis  cigo  quomlam  coronaia  cral ,  f|iiia  lii  (|ui 


omiiia  vilia  rcferalin',  polcsl  cliaiii  \n  iiiurcsiiiin 
divcrsiiaic  sciiliri,  qiiaiiilo  alia  capia  lucrcsi  alia 
pcrlimcscil,  cl  iii  ailcrius  co;.fiisioiic  allcr  capicii- 
dum  cssc  sc  sciilii.  Scquilur : 

Veii».  C.  —  «  Traiisilc,  iiiaria,  uUiIatc,  qui  lia- 
bilatis  in  iiisula.  i 

Q'iiJ  pcr  maria  nisi  aniari  nncius  actioiium 
sxcularium  dcsignaiiliir  ?  llLli.niosis  crfto ,  qui 
inundanas  aclioucs  cxcrccrc  cupiuiit,  per  lcrieii- 
lem  sentciitiaiii  diviiiitiis  dicitur  :  ul  iraiiscaiit 
maria,  quia  sicculariiim  vitam  iii  lcrrciiis  iicgo- 
liis,  cl  turljulentis  aciioiiibiis  siipcrare  permiituu- 
tur,  Tyrus  i|iiippc  traiisit  iiiaria,  quaiido  rcligio- 
sus  amariiiKliiies  tcrrciiariini  actioiiuin  magisquam 
saeculares  viri  scclatur.  Sed  iiis  niaria  sic  traiis- 
euiitilius  ululare  julieiitiir,  id  cst  lapsum  reli- 
gioiiis  eoriim  plaiigere  illi,  qui  in  nioiiaslerio  lia- 
Litant  vclut  in  insuta,  ei  ordiiiis  adliuc  recliludi- 
iicm  scrvare,  si  fieri  possct,  vellent. 

Vel  iraiisito  animo  maria,  id  est  saecularia,  fesli- 
nanles  ad  portum  caileslis  patria!,  cl  lugete  peccata 
vestra  vos,  qui  liubilatis  in  insula,  qiii  cx  oiiiiii 
parte  expositi  cslis  lcnlatioiuim  Ductibus.  Scqui- 
tur  : 

Vers.  7.  —  <  Nuuquid  non  liscc  vestra  est ,  quse 
gloriaba'ur  a  dicbus  prislinis  in  anliquilate  sua  ? 
Ducent  cam  pcdcs  sui  longe  ad  pcregriiiandum.  » 

Tyius  I  gloriabatur  a  dicbus  prisiinis  in  anliqiii- 
tate  sua,  i  quia  pleriquc  inonaclii  cl  rcIigloiUNU 
professores  plus  de  longo  teniporo  convcrsationis,  ' 
quam  de  morum  perfcctioiie  gloriari  soleiii.  Sed 
<  ducenl  eam  pedes  sui  loiige  ad  pcregrinaiulum,  » 
quia  instigaiite  occulto  insidialorc  noiiiiuiiquam  ta- 
les  fugiunt  de  monastcrio. 

Vel  pedes  ejiis,  id  cst  affcctioiics  cordis  cjus  du- 
cenl  eum  longe  a  justilia ,  et  ad  pcregrinas  actiones, 
idest  ad  iniquilatcs,  qiias  non  novciat. 

Vcl  qu£  in  antiquis  crroribiis  gloiiabalur ,  nunc 
ab  his  loiige  recedct,  el  Evaiigcliiiiii  ilcvota  susci- 
pict,  ut  peregrina  sit  et  liospes  supcr  tcrram.  Se- 
quilur : 

Vebs.  8.  —  <  Quis  cogiiavit  lioc  siipcr  Tyrum 
qaondam  coronatam,  ciijus  iicgotiaturcs  priiicipes, 
iuslitores  ejus  inclyti  tcrra;?  i 

Vers.  9.  —  Dominiis  cxercituum  cogilavii  lioc, 
ut  detraberet  supcrbiam  omiiis  gloiia:,  ci  ad  igiio- 
miiiiam  deduccret  univcrsos  iiitlyios  lcrr;c,  i 

c  Quis,  iiiquit,  co.ilavit  boc  supcr  Tyrum  ?  j 
Acsidical:  Quis  lnic  ;csliniarcl  vcnluriim  supcr 
Ecrlesiam  reiigiosoinm,  ut  sic  tadcrel?  Tyriim  iii- 
quil  ouondam  coronatam,  id  cst  distipulis  onialani. 
Corona  eniin  docloruni  discipiili  coiiiiii  siiiit.  Uiulc 
Paulus  bis,  quos  Domiiio  aciiiiisivcrat  dixit :  <  Qii;c 
enim  esi  spes  noslra,  aut  gaiidium  aiit  coroiia  glo- 
rije?  Nonne  vos  antc  Domiiitim  Jcsuiii  cslis  iii  ad- 
\cniu  ejiis  (/  Tliess.  ii,  19); »  Itcmquc  ;  «  Gaiulium 
meum,  ct  coroua  mca  sic  stale  in  Doraino,  clia- 
rigsimi  {Pliilip.  siv).  i 


s;cciilo  rciii;iilia\cranl,  alios  vciIki  et  cxciiiplo  toii- 
vcrtcntcs  ,  fticquciilia  discipiili)niiii  oriialiaiitur. 
CtiJHS  ueijotiatorcs  priiicipes  ernnt.  rriedicatores 
ciiim  siiiit  iicgotialorts,  qiiia  lalciilum  vcrbi  ero- 
gaiil,  ct  boiia  coiivcisatioMC  auilitiirum  lociiple- 
taiilur.  Undc  cis  palcrlaiuilias  ditil  :  i  rvetotiaini- 
ni,  diim  venip  (Lhc.mn,  i~>).  i 

Inslilor  aiilcin  vocatur,  qiii  senipcr  negoliis  in- 
sisiit.  Iiisiilor  crgo  spir.ialis  cst,  qui  fai  il,  qiiod 
Apnsloliis  ait :  «  Pr:edica  vcrbuiii,  iiisla  oppor- 
lUMC  {II  Tiin.  IV,  2).  Ili  ilaque  iicgotiatores  el  iiisti- 
lores)  Tyri  craiit  priiicipcs  et  inclijti  lcrrw,  quia 
pi;clicicb;intur  ccdesiis,  ct  babebaiilur  ubique  prae- 
claii.  Scd,  (|iiia  piuspcris  sutccdcntibiis  siipcrbire 
B  ciicpil  lixc  Tyi  iis  ct  de  sanctitate  foris  gloi  lari,  di- 
viiio  juilicio  peniiissa  esl  ii>  culpas  loiis  cadcic,  de 
quibiis  iii  toiispcctu  boininum  eriibescerel,  sicque 
per  cxlciiorciii  coiifusioiiein  bumiliala  rcdirct  ad 
giaiiam,  a  qua  pcr  clatioiicm,  dum  lauJcs  liuma- 
nas  qu;crerct,  reccsscrat. 

Nam  Dnminus  exercituum  cogitavil  lioc,  «l  detra- 
liercl  ab  ea  superbiuin  oiniiis  gtoria:  ejus,  et  ad  ignO' 
viinium  deduceret  uiiiversos  iiiclytos  terra;  id  est 
igiioininiosos  osienderet  omiics,  qiii  se  sanctitate 
inclytos,  dnm  adliuc  super  leiram  csscnt,  jacla- 
baiil,  vel  qiii  putabaiitur  meritis  intlyli.Vel  inclglos 
lcrra:  ejiis,  id  cst  cgregias  viriutcs  mcnlis  cjus  pro- 
pler  elationcm  deducerct  ad  igiiominiam  et  confu- 
sioiicm.  Scquitur  : 
^  Vers.  10. —  «  Transi  terram  tuam  qiiasi  fluraen 
filia  niariS;  noii  cst  cingiilum  ulira  libi.  » 

Yers.  H.  —  «  Manum  siiamextendct  super  mare, 
coiiturbabit  regna ,  Dominus  niandavil  advcrsum 
Cliaiiaaii,   iit  coiitercrei,  fortcs  cjiis.  > 

Vers.  12.  —  t  Etdixit  :  Non  aJjicies  ultra,  ut 
glorieris  calumniam  siistiucns  virgo  filia  Sidonis  : 
in  Ccibim  coiisiirgens  trans  freta,  ibi  quoque  non 
erit  rcquics  tibi.  » 

Situt  lluvius,  cum  vclicmcnter  excrcverit,  aquam 
suain  iiitra  alvcum  coliibcre  iion  valct,  sic  plei  uin- 
que  prava  aninia  eo  usquc  cugilaliitnuni  illicitarum 
fluclii  rcplctnr,  ut  exuberaiilem  nequilia;  fliivium 
jam  iii  sccreto  cordis  coiiiinere  nequcat,  sed  in 
jj  actioncm  foias  cruiiipere  siiiat.  JJnJe  iiiinc  apte 
per  incrcpationcm  subdiliir  ;  «  Tiaiisi  terrani  tuam 
qiiasi  fluiiicii  filia  maris.  •  Tcrraiii  quippi;  corporis 
sui  tiaiisii  iiioic  flnniiiiis  lipas  cxtciiikiiiis,  nui  iiia- 
1  liani  in  tordc  coiiccplain  acli!  torporco  pioniit. 
Rt  rccte  noii  lilia  Jcrusalcin,  scd  lilia  mnris,  id  cst 
siciiili  Vdcatiir  liac  aiii.i.a,  ipiia  iioii  cx  aiiioic  su- 
periui,  std  cx  •malilia  pncsciitis  .';:r(iili  iicqiiani  ge- 
iieiaia  sunl  iii  cordo  ejiis  IiujiisnioJi  dcsideiia,  ct 
s;cciilarem  iiilra  sc  nialitiani  suscipioiis  cllecta  cst 
filia  s:cculi. 

Qiiia  vcro  posl  immiindas  cogilationes  deperit 
caniis  iiilegrilas,  «  non  ost,  inqnit,  ciiigulum  uliva 
libi.  »  In  cingulo  quippe  restriclio  luxuriae  desi- 
gnalur.  Uiide  et  Dominus  ait  :  «  Siiit  lumbi  vestri 


227  HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHJ  228 

prsecincti  {Lnc.  xii,  35).  Lumbos  enim  pracingimiis,  A  posita  transire  ad  aliiid,  ut  vcrbi  gratia ,  qui  mili- 


cum  carnis  luxuriani  pcr  continenliam  coarctamus. 
Qui  crgo  earnem  in  lu\uriam  relaxat,  rectecingu- 
lum  jam  non  Iiabere  perhibetur.  Sed  quia  in  pro- 
speritate  sic  cogitat  anima  perversa,  et  cingulura 
continentioe  deponit,  jusiutn  «st,  ut  adversitatibus 
feriatur,  si  forie  vel  in  adversis  resipiat. 

Extendet  ergo  Dominus  manum  suam  super 
viare,  commovcns  liiinultuosas  sseculi  tempeslates 
adversus  eam,  et  conturbabit  reijna  niundi  conlra 
eain  :  quod  enim  quasi  de  una  aninia  dicitur,  de 
raultis  est  iiilelligenduni.  Et  ideomfire,  ides,tsa!cu- 
liim  consurgit  adversus  quamlibet  lalem  animam, 
et  regna  conturbauiur  adversus  eam,  quia  in  om- 
nibus  regnis  terrarum  detestantur  viri   saeculares 


liam  male  experti  sunt,  fiant  negotialorcs  ,  rui-sum- 
que  causidici  arripiant  arma;  tamen,  qui  salvandi 
sunt  es  eis,  dispensante  Deo  semper  laborera  el 
luiserias  inveniunt,  utdiscant  non  in  sua  industria 
sed  in  Deo  confidere.  Sequitur  : 

Yers.  i3.  —  «  Eece  terra  Chaldaeorum,  talis  po- 
pulus  non  fuit.  Assur  fundavit  eam  ;  incaptivitalem 
transduxerunt  robustos  ejus,  suflbderunt  doitios 
ejils,  posuerunt  in  rHlnain.» 

Cha!i!;ei  qiiasi  verba,  vel  guasi  ferri  dicuntur.  Et 
homines  ii!i  quasi  verlja  sunl,  de  quibus  Salomoii 
ait :  t  Fili  mi,  si  lactaverint  te  peccalores,  ne  ac- 
quiescas  Cis  (Prav.  i,  10).  >  lUi  autem  ^uest  {er\ 
sunl,  id  est  ferarum  more  vivenies,  de  quibus  a 


rcligiosos,  et  disponente  Deo  consurguiu  iii  eos  ad-     Domino  discipulis  diclum  est  :  «  Ecce  ego  mitto 
versa  sseculi. 

Chanaan  vero  molus  corum  interprclalur.  Et  mo- 
lus  corum  est,  de  quo  per  Psaimistam  dicitur  ; 
(  Mei  autem  pene  nioii  suiit  pedes,  pcne  effusi  sunt 
giessus  mei  {Psul.  lxxii,  2),  i  Et  de  quo  rursuru 
dicit :  €  Non  veniat  inihi  pes  superbise,  et  raaiius 
peccaloris  non  moveat  me  {Psal.  xxxv,  12).  t  Quia 
ergo  vel  blanda  soeciiti  diligenlcs,  vcl  dc  viilutilius 
super))ientes  impellenle  nianu  Sataiia?  inoveiilur  a 
statu  perseveranliac.  «  Domiinismaiidavii  advcrsus 
Chanaaii,  >  id  esi  adversus  rnoluni  eo!  um  niulti-, 
inoda   scandala  movii,   ut   adversilalibns  coiileret 


vos  sicut  agnos  inter  lupos  (Luc.  x,  5).  Hos  igitur 
ChjjdaDOs  iiitellige,  qui  Tyrura  subverlerunt.  Ho- 
miiies  namque  perverei,  vel  etiara  dfemones  duobus 
moilis  iios  decipere  conantur,  id  est  blandiendo  et 
terreiido. 

<  Talis  populus  non  fuit,  >  quia  valde  sunt  ad 
decipiendiim  astuti.  Qiiorurn  terrain,  id  est  gravi- 
dam  eorum  menlem  t  fundavit  Assur,  i  id  est  dia- 
boUis ,  sicul  et  contrario  Domiims  fiindavit  Sion. 
Nam  sicut  Christus  fundamentum  congr.egaliQnis 
est  rcligiosorum  ;  ila  diabohis  fundamcntum  est 
congregalioitis  rpproborum.  Et  bujusmodi  homines 
sive  nialigpi  spiriius  in  captivHatem  transduxerunl 


fortcsejus,  id  cst  virtules,    de  quibus  superbire 

coeperant,  et  coulritis  fortibus,"  id  est  confractis  r  ''"''««'<'«  Tyri,  quia  vel  blandis  persuasionibus,  vel 

virluiLbus  dixit :  asperis  tcrroiibus  traxerunt  in  pcccatiim  religiosos, 

Non  adjicies  ulira,  ut  de  religiosa  convei'saiioRe  l"'  ineiitis  fortitudinc  robosti  pulabanTur. 


glorieris  filiu  Sidonis,  quondam  i.i/gp,  sed  iiuiic 
ignominiosae  aclionis  calumniam  et  opprobriuiu 
sustinens.  Permiitit  enim  Dominus  vjrtutes  conturi, 
do  quibus  meiis  elalionem  symebat,  ut  ci  vaiu-e 
prxsumptionis  giorialioiiem  aiifeicns  huniililatis 
sensum  infundal.  Quae  virgp  dicitur,non  quia  jaiu 
viigo  sit,  sed  poslquam  slalum  salutis  amisil,  ad 
confusionis  sua;  cumulum  appeilatur,  quod  fuit. 
Et  ob  hoc  etiam  filia  Sidonis  vocatur,  cum  in  Si- 
done  stabiliias  viiaj  conlincntiam  expriuiatur.  De- 
inde  per  increpationem  ait  : 

•  In  Cethim  consurgens  trans  frcla.  i  Ac  si  di- 
cat  :  Vade  in  saxuluni,  o  rcligiose  :  <  ibi  quoque  D  dicens 
iion  erit  requies  libi ; »  quia  et  ibi  graviora  nimis  Vers.  14 
adversa  paiieris.  Oninis  eliam  aniina,  quxinsa;- 
ciili  fluctibus  posila  est,  et  circumfertur  omni  venlo 
doctrinn;,  Chaiiaan  appellanda  cst ,  quod  intcrprt- 
iaihi[quasi'fluctuatio  swecommoJio.  Prodcst  igitur 
Tyro  ei  ejus  angusiiis  robur  perire  Chananaeoruiii, 
ut  dicatur  ejus  habiiatoribus,  quod  ullia  noii  va- 
leant  in.jurias  faceie,  ci  opprinierc  iniiiiiiialc  vir- 
ginem  filiam  Sidoiiis.  Qiiicunquc  a  dialiolo  captus 
esf  in  diveisorumperlurbalione  viliorum,  ct  tradi- 
lus  in  coniuniclias  ignominise,  ut  poiluat  corpus 
suum  voIuptKibus  ci  tiirpiludiiie,  isle  filins  vel  filia 
Sidonis  est.  CetWm  vero  dicitur  ptaga  consummata. 
Et  sspc  videmus  in  saeculo  quosdam  dc  alio  pro- 


Donnis  vero,  id  est  menU-s  eorum,  suffodiunturj 
quia  deserente  Deo  corda  corura  iiiternura  relribu- 
tiouis  prsemlum  noii  requirunt,  et  in  eo  suflodiujii 
tur.  quiii  fallunlur,  ut  pro  aeteroa  gloria  de  lempo- 
rali  gralulcntur.  Suffodiuntur,  quia  dum  fututa  Ci£- 
lesiis  palriaj  ncgligunt,  in  suis  voluptatibus  cadunt, 
Siiflossis  ctiam  domibus  ponitur  in  ruinam  Turus, 
quoniam  alilalo  fundamenio  charilatis  ruit  licclesia 
religiosorum.  Nani,  si  iu  charilale  radicali  et  fun- 
daii  lirmiter  persislcreut,  nuUatcnus  a  Ghaldseis 
in  juitiam  poni  yaleret  civitas  coruin.  Qua  subver- 
sa  seiitentiam  in  initio  praeroissam  rcpciit  propiiela 


«  Ululate,  naves  inaiis,  quia  vastata 
est  forliludo  vestra.  > 

Dissipata  enim  de  monasleriis  rcligione  Ct  elapso 
ordine  robiir  ainisci  unl,  qui  foras  ad  utililates  ue- 
cessarias  egredi  solebant. 

Vel  omiiia  bona  sajculi  hiijus  et  univ«rsus  mprtar 
lium  labor  inccrlo  navium  cuisui  coinpa)autur,quod 
cito  periluia  sint,  ct  cuncl.i  mnigaiitiuni  foriiiudn 
solvatur.  Sequitur  : 

Vers.  IS.  —  j  Et  erit  in  die  illa  :  In  obliuonem 
eris,  oTyre,  septuaginta  annis  siciit  dics  icysjjnius. 
Post  sepiuaginia  aulem  anuos  eril  Tyro  quasi  .canti.f 
cum  meretricJB.  > 

PerTyniiii.  ut  snepe  dictum  est,.  intclllgilur  Tila 


S29  COMMENT.  IN  ISALLM 

reiigiosoiuni,  vel  Ecclesia  eorum,  sive  anim.T  qiisc- 
lib«t  reiigiosa.  Sed  TvruB  In  ruinam  poBita  erit  in 
oilivionein,  quia  quse  fama  celebris  iibique  baboba- 
tur,  dum  sancte  viveret,  jam  a  statu  suo  lapsa  iii 
ot)]ivioiiem  dala  esl  omnibus,  et  vilis  effecla,  atque 
in  niliilum  tam  Deo  quam  Iroininibus  est  deputata 
sepiuaginta  annis,  id  est  usque  ad  completionem 
scptuaginla  annorum,  hoc'esl  usque  ad  perfecliouem 
bononim  operum.  Anni  enim  septuaginta  quibus 
et  Israel  servivit  bonorum  opei  um  pleniludinem 
designant,  qum  per  sancti  Spirilus  gratiam  datur 
socundum  legis  Decalognm.  Nam  septies  decem 
septuaginla  sunt ,  et  septeiiaHus  ad  seplifoniiem 
gratiam  pertinet  i.denarius  ad  numerum  preecepto- 
ram  Del. 

t  In  obliA'iotiem ,  inquit,  eris  sicut  dios  reois 
unius,  >  id  est  sicul  aliquo  rege  mortuo  dies,  qui- 
bus  regiiavit,  oblivloni  tradunlur;  ita  dies,  quibus 
iu  te  justilia  regmim  babiiit,  erunt  iii  oblivionem, 
quoniam  justitia,  qus  regnavlt  in  te,  movtua  est, 
et  loco  ejus  successlt  alins  rex,  id  est  peccatum ; 
scriptuin  qulppe  est :  «  Etiamsi  dixero  juslo,  quod 
vit.i  vivat,  et  conlisus  in  justitia  sua  fccerit  ini- 
quitatem,  omnes  justitiee  ejus  oljUvioni  tradeutur 
(Ezeeli.  xxsiii,  lo).  j 

I  Post  scptuaginta  autem  annos,  >  id  est  poet 
tempus  quo  injustiliae  servivit,  i  erit  Tyro  quasi 
canlioum  mevetricis,  j  id  esl  maloium  BUDrum  re- 
cordatio,  id  csl  nlanctus  poenitentise,  Merelrix.  enim, 
poslquam  fornicari  desierit  solet  muerens  eoruni 
recoidari,  qua?  gessit,  et  cum  iugubri  canlico  me- 
morare  ca.  Similitcr  et  aniraa,  quae  iinmuDdorum 
spirituum  suggestionibus  velut  coiTUptorum  libidiui 
subjecta  diu  coiisensil ,  lindem  resipiscens  cou- 
fumUtur  super  bis,  qua^  fecit,  et  piangit  ea  qua; 
turpTter  egit.  Caniicuni  enim  rion  gaudii  sed  moa- 
stiiix  ac  iamentatiooia  vocem  nunc  designat.  6e- 
quitur  : 

Vebs.  16.  —  c  Sume  citnaram )  circui  civitaiem 
meretrix  oWivioni  tradita  :  benecanta,  frequedla 
canticum ,  ut  memorla  tul  sit.  » 

Quid  in  cilhara  nisi  carnis  castigatio  figuratur? 
Cilhara  ((uippe  ab  inferiori  parte  Sonum  reddit,  ita 
et  corporis  raaceratio  alqne  humilis  poenilentia  ab 
irao  canticuni  dulce  sursutn  in  aures  superni  inspe- 
clOris  liiodulatur.  Sttme  ergo,  iiiquit,  ciikaram,  id 
esl  caniis  mortificationem,  in  qua  dulcc  inelos  co- 
ram  Deo  resones,  et  circMt  civitatem  Ecclesiae,  id 
est  esto  inter  poenitentes,  qui  staie  Roleht  extra  do- 
muni  oralionis,  vel  esto  inter  ultimos  fidelium.  AJii 
enira  fidelium  sunt  in  medio  civitatis  sancla'  hujus; 
alii  in  extreml^  ejus.  Nam  sanctissimi  quique  suiit 
in  medio  ejus,  qui  vero  miDimi  sunt  in  corpore 
Christi,  degunt  in  exlremis  ejus.  Civitatera  ergo  cir- 
cuit,  qui  inter  istos  bumiliter  se  compulans  opera  'u- 
gtitia;  sectatur. 

Bene,  inquit,  cane,  id  est  convenienter  laala,  quse 
gessisti,  plange,  tl  universas  chordas  virtutum, 


LIBRI  OCTO.  —  LIB.  IIL  250 

A  qnai  quondatn  fuerant  relaxala;,  in  laudes  com- 
pono.  Frequenta  canlicum,  id  cst  ssepe  lomentare 
u(  apiid  Deum  memoria  tiU  sil^  qui  to  oblivioni  tra- 
diderat,  quia  et  tu  prseceptorum  ejus  obiita  fueras. 
Sequitur  : 

Vers.  17. —  «  Eterit  poslsepluaginta  annos:  visi- 
tabit  Dominus  Tyruni,  et  reducet  cani  ad  mercedes 
suas,  el  rursuni  foniicabiiur  cum  uiiiversis  regnis 
terrse  super  faclem  terra;.  > 

Vers.  18. —  t  Et  erunt  negotiationes  ejus,  et  mer- 
cedes  ejus  sanctilicalse  Doniino  ;non  condeutur,  ne- 
que  reponentur,  quia  his,  qui  habitaverint  co- 
ram  Domino,  erit  negotiatio  ejus,  ut  manducent 
usque  ad  saturitatem,  et  vcstiantur  usque  ad  vetu- 
Q  stateiu.  I 

PdsI  seftnagivta  annas,  id  Bst  post  actam  pce- 
niteniiam  et  operum  bonorum  plonitudinem  i't- 
silabit  Duminufi  Tynm,  prislinam  ci  gratiam  red- 
dcns,  et  post  hxc  r&ducet  eam  ad  mercedcs  suas^  Id 
est  ad  lucra  sua,  ut  iterum  bona  temporalia  sufli- 
cieiiter  aixjuirat. 

Ei  rursum,  ut  sclebat,  fomicabitw,  id  esl  nego- 
tiabilur.  Fomicsiio  enim  pro  iiegDiiatione  vel  divi- 
tiarum  acquisilione  pnnitur.  Nam  qiiod  ail  :  t  For- 
nicabitur,  et  erunt  raercedes  ejus  santificata;  Dn- 
mino ;  quia  liis,  qui  habitav^rlnt  coram  Dominc 
erit  negotialio  ejos  j  ei  sentenlise  consonat,  qua 
Dominus  adraonet :  «  Facite  vobis  amicos  de  mam- 
„  mona  iniquitatis  {Luc.  xix,  9).  j  Mammona  quippe 
■*  intevpretantur  divitice,  quse  licet  justo  labore  aqui- 
sitiE,  tamen  divilias  iniquitatis  appellantur,  quia  ini- 
quum,  id  est  ab  ffiquitate  discrepans  esl,  ut  alius 
divitiis  abundet,  alius  egcat.  Quarum  appetitus  di- 
citur  fbrnicatio,  qnia  ille  solus  amor  castus  est , 
quo  Deus  ac  proximus  diligitur;  quidqilid  iiifra  di- 
ligitiir,  prsesertim  ab  iiis,  qui  skcuIo  reiiuntiaverunl, 
non  casto  amore  diligitur  :  et  ideo  sicut  dictura  est, 
appelitus,  et  acquisitio  bonorum  temporitliiim  appel- 
latur  Fornicatio. 

Sed  ejus,  qui  sic  forulcatur,  lugotiationes  ac  mer- 
cedes  sanctificuXa;  sunt  Doynino,  atque  Im,  qui  ba- 
bitant  coram  Domino,  fit  iiegoliatio  ejus,  q-uando 
facit  sibi  amicos  de  mainraona  iniquitatis ;  quando 
D  divitias  non  ob  aliud  acquirit,  iiisi  ut  eas  mini- 
stret  servis  Dei.  Itaque  fornicHbiiur  iteruni  cum 
regnis  universse  terra;  super  faciem  terrce,  qilia  ia 
omnibus  regnis  el  gehlihus  compellunlur  hnjus 
vilse  necessitatibus  adquirere  justi  bona  lenipo- 
ralia. 

I  Et  eruot  'negotiationes  ejus  el  mcrcedes  ejus,  » 
quas  in  ipsis  negotiationibus  asscquitur,  sanclijicate 
Domino,  quia  in  usus  eleeraosynarum  ac  pielatuin 
expendent  eas.  Non  enira  condeniur  avare,  vcqitc 
reponentur  in  proprias  usus  conservandx.  llis  enim, 
qui  habitaverint  coram  Domino,  id  est  qui  in  mO- 
uasteriis  raanserint,  serviet,  negotiaiio  ejus,  ut  niai!- 
ducent,  el  vestiuntur  ex  ca.  Mamlucent  in  saturita- 
tem ,  id  cst  uon  ad  luxuriam ,   sed  ad  salietatem 


531  HEllVEl  BURGIDOLENSIS  MOMACHI  234 

natni-a;.   Terminalis  veio  decem  oneiibus,   atque  A  niinenius,   ut   aliis  voluminibus  explanemus  se- 
UactaiiLus  eorum  jara  prsesentem    libeiluui   ter-      queiitia. 

Explicit  liber  iertius. 


LIBER  OUARTUS. 


CAP13T  XXIV. 

Vebs.  1.  —  <  Ecce  Deus  (lissipal)it  terram,  einu- 
dabit  eam,  et  ainigct  f;icieni  ejus,  el  dispeidet  liabi- 
tatoresejiis.  > 

Vers.  2.  —  t  Et  erit  sicut  populns  sic  sacerdos, 
etsicut  servus  sic  dominns  ejus,   sicut  ancilia  sic 


perbi  cum  superbis,  avari  cum  avaris,  bomicidK 
cum  hoinicidis,  fallaces  cum  fallacibus,  ct  qui- 
que  similes  cura  similihus.  Quod  autera  sequi- 
tur: 

«  Elerit  sicnt  popnlussic  sacepdos,  >  etc.,usque: 
«  Sicutqui  rcpetil,  sic  qui  debet,  >  jnxta  illud  in- 


domina  ejns,  sicut  cnicns  sic  ille  qni  vendit,  sicut  B  lelliyendum  est,  qnod  ait  Dominus:  <  In  diebus  Lot 


fenerator  sicqni  inuluum  accipil,  sicut  qui  repelil 
sic  ille  qui  debet.  > 

Vers.  3.  —  I  Dissipatione  dissipabitur  lerra,  el 
direplione  pra.ilabitur :  > 

l\xc.  c.t  seqnciitia  de  Judieoruin  caplivitaie  et 
excidio  specinliter  iiitelligi  possunt,  qnia  etperse- 
ipsum  Doiniiius  ipse  praenuntiavit, dicens  :  «Cumvi- 
deritis  ab  exerciiu  circuindari  Jernsalem,  tuiic  sci- 
loie  qnia  appropiiiqnavii  desolatio  ejns.  Tiinc  qui 
iii  Judira  sunl,  fngiant  in  montes,  et  qui  in  medio 
ejus,  discedaiit,  etqui  in  regionibns,  non  iiilrent  in 
eam  :  quia  dies  ult^onis  lii  sunl,  ul  impleantur  oin- 
nia  qux  scripta  siint.  Vae  auiem  pixgnanlibns  et 


edflianl  ct  biljebant,  et  emebant,  et  vcndel;aiit,plan- 
tabaitt,  et  xdilicabanl;  qua  die  autein  exiit  Lot  de 
Sodoinis  pkiit  ignem  et  sulphur  de  caelo,  et  omnos 
perdidii.  Scciiiiduni  ha'C  erit,  qua  die  Filius  hoini- 
nis  revelabitur  [Luc.  xvii,  28).  >  llaqiie  sicut  in 
Sudomis  omiies  diversis  inundi  aclioiiibus  iiilenti 
simul  perierunt,  sic  ct  in  fiiie  sxculi  onines  pariter 
bi  peribunt,  de  quibus  nunc  propiieta  loqniiur,  qnia 
cum  snis  habilaloribus  niundus  terminabiiur.  Et 
tniic  <  dissipatione  dissipabiiur  terra,  >  quoniam 
ab  liac  specie,  qnain  nui  c  habel,  tola  immutabi- 
tur.  f  El  direplioiie  praidabilur,  >  qiiia  pcccatores 
universi  de  ea  rapicniur.  Seauitur :  <  Dominus  enim 


nutrientibus  in  illis  diebus.  Eritenim  pressura  ma-  ^  loculus  est  verbum  lioc.  > 
gna  super  terram,  et  ira  populo  huic,  el  cadent  in 
oregladii,  et  caplivi  duceiitur  inoinnes  {;enies(LHc. 
XXI,  20).  > 

Uaque  circa  sensum,  qni  in  his  Doniini  verbis 
est,  intelligi  potest  versari  sernio  propheticus  ab  eo 
loco,  quo  ait:  <  Ecce  Doniiiius  dissipabit  lerrara,  > 
usque  ad  euin,  quo  dicitur  :  <  formido  et  fovea  et 
laqueus  siiper  te,  qiii  babitalor  es  lerrw.  >  Tunc 
eniin  per  Vespasianum  et  Tilum  oninis  lerra  Jiid^o- 
rum  iii  viiidiclain  Dominici  san^uinis  dissipata  est 
et  vastaia,  ab  omnibus  bonis  nudata,  et  babitato- 
res  ejiis  in  capiiviialom  sunldispersi  peroniiiesgcn- 
les,  et  pnpulus  ac  sacerdoles,  et  seivi  ac  liberi, 
atqiie  diviics  et  paupercs  in  eodem  excidio   paiiier 


Vei\s  i.  —  <  Luxitetdeiluxit  lerra,  et  inlirmaia 
est  altiludo  popnli  lerrx.  > 

Vfins.  5.  —  <  Et  teira  interfecta  [Vutg.  infecta] 
est  ab  habitaloribus  suis,  quia  Iransgressi  sunt 
leges,  mutaverunt  jus,  dissipaYcrunl  foedus  sempi- 
tcrnum.  > 

Vebs.  6.  —  <  Propter  hoc  maiedictio  vorabit  ter- 
ram,  et  peccabunt  babitatores  ejus;  ideoque  insa- 
niuut  cullores  ejus,  et  rciiuiiucutur  homines  pau- 
ci.  • 

Maia,  qu3e  prope  finem  sxcuii,  id  est  temporibus 
iiostris  vciUura  eranl,  bis  verbis  denuntiat  Dnmi- 
nuslLuxit,  iiiquit,  terra.  Sicut  lerra  l.clalur  in  vir- 
tutibus  accoiarum,  sic  iuget  in  viiils  ct  iniquitatibus 


perieriinl,  aut  in  captivilatem  ducti  suiil,   c;\;tcia  d  csrum.  KtdeHuxil  orbis,  qnia  ubique  exuiicral  ne- 


vcro,  quas  scquiiiitiir,jiixlaliunc  moduiii  iiilelligcnda 
stndiiisisob  brevilatem  rciii.quiiiius.  Scd  exordium 
scrnKiiiis  rcpeteiites  au  dicm  judicii  gcncraliter  isia 
refeiamns. 

Tuiic  cniin  <  Doiniiiiis  dissipabit  terram,  >  quia 
moiUcs  requabii  vallibns,  et  omiiia  quie  in  lerra 
sunt  igne  cunsuinel,  <  et  nudabit  eam  •  ab  univcr- 
sis  habitaluribiis  aiqiic  heibis  et  arboribus,  ei  ab 
onini  sordc.  <  Et  allligct  facicm  ejiis,  >  qiiia  omnis 
snperficics  terrsc  ardcliit.  <  Et  dispcidet  habilaloies 
ejus,  >  qnia  congrcgabunlur  anie  eum  oniiies  geii- 
tcs,  et  separabil  eas  ab  inviceni  sicut  pasior  scpa- 
rat  ovcs  ab  haidis  (jWan/i.  XXV,  32).  i  Sed  et  ipsos 
rcprobos  in  diversa  disperdet,  ut  sint  scorsura  su- 


qniiia.  Nc(|iulia  ciiiin,  qua;  dicilur  ab  eo,  (|uod  est 
liequidquam,  defectio  Loni  cst,  qiia  quisque  tendit 
ad  nibiliiin.  Et  idco  terra  delliiere  dicilU!',  cl  inlir- 
niari,  qnia  ejus  liabiiatorcs  ncquitia  deniiunt,  ac  dc- 
riciiiiU,  ei  ineiiie  inlirniaiiUir  a  Lono.  Depuxit  oibi?, 
quia  in  toto  oi  be  iioii  soluni  cordis,  sed  ctiani  cor- 
poris  bona  vul.le  sunt  iinniulata,  c(  pene  in  niliiluin 
redacla.  <  Infirinala  csl  aliiludo  popiili  lcrnc,  i  quo- 
iiiam  elalio  terrcnorum  lioiniiium  dcbilitaia  est. 
<  Et  terra  inlerfccla  est  ab  habitaturibus  -suis,  » 
quse  solliam  ferill.tatem  perdidit  propier  malitiam 
iiihaliitantium  in  ea. 

Vcl  tropica  locuiione  positum  esl  terram  inierfe- 
clani,  dum  tcrrcui  lioiuiiies  dicantur  nialis  opcri- 


565  COMMIiiST.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  TV.  266 

rum  ipso  summo  anguhii  lapide  Clirislo  Jesu,   iii  A  moile,  i  quiii  raors   setcrna  gravius  vos  lorquebH 
quo  oraiiis  aidificatio  construcla  crescit  in  lemplum 


sancluniin  Domino  (Ep/ies.  ii,  19).  »  /n  hisergo  fun- 
damenlis  per  Incarnatioiiis  mysterium  lapis  Clirislus 
miltitur,  ut  omnis  sacri  aedificii  structura  supcr»- 
dificetur,  qui  lenlalinnibus  est  protialus.  Unde  et 
aii  :  1  DomiiiL',  probasti  me,  et  cognovisli  me  (Ps«/. 
cxxxviii,  i).   » 

Angularis  vero  dicitur,  quia  duos  iu  se  parietes 
conjungit,  id  esl  circumcisionem  et  pra>putium  vd 
angtjlos  et  liomines,  sive  coiiteinplativam  et  activam 
vKani.  Pretiosus  autem  vocatur,  quia  tania  sancli- 
tas  et  jiisiilia  est  in  eo,  ut  in  ejus  comparalione  nul- 
liis  hominum  quidquam  sanctitatis  et  justitiae  co- 
gnoseatur  habeie.  Unde  et  pretios.um  saiiguinen) 
siiiim  dcdit  redemptionem  pro  muiido.  Qui  et /n 
sacri  aedificii  funJamcnto  fundatus  est,  quia  solus 
totura  xdilicium  sustinct.  Mam  sicut  ordines  lapldum 
in  parlele  alii  portantiir  ab  aliis,  ita  portantur  fidelcs 
qiiique  a  prjecedeniibus  in  Ecclesia  justis.  i'ortaiit 
ei  ipsi  sequeutes  per  doctrinam  ct  tolcrantiain  usque 
ad  ultiiniim  justuni,  qiii,  cum  a  prioribus  poriciur, 
quem  portarc  ipse  debeat,  scquenlem  non  liabcbit. 
Qiii  autem  onine  cedilicium  poitat,  et  ipse  a  nemine 
porlatur,  Dominus  est  Jcsus  Clirislus.  Et  ideo  sicut 
praemisimus  dicilur  in  fundamenlo  fundatus. 

c  E(  quicunqiie  crediderit  in  eum,  non  festinet,  > 
sed  paticnter  exspectetpromissiones  ejus.Nam  «  hx- 
mlitas,  ad  quaro  festinatur  in  piiiicipio,  bencdi- 
ctione  carebii  in  novissimo  {Prov.  xx,  20).  »  Qui  in  ^ 
eum  crcdiderit,  non  festinel,  ul  in  prirao  e]us  ad- 
ventii  qiiairat,  quod  in  seeundo  redditurus  cst.  Vel 
non  fesiinet,  ne  videlicet  tardus  ei  videalur  Christi 
adverttus.  i  Si  enim  tardavcrit  »  jiixla  liabacuc, 
neino  dcsperet,  i  quia  veniens  veniel  {Ilabac.  ii,5),  i> 
et  proraissa  sua  complebif. 

Et  ponam,  inquit,  per  eum  judicium  in  pnvilcre,  ut 
«qua  lance  pensans  omnia  judicet,  ct  JKs/itiaw  iii 
mensura,  ut  UnuSquisque  juxta  modura  actionis  siiie 
recipiat.  «  Eadera  quippe  mensura,  qua  mensi  fue- 
rilis,  remciielur  vobis  {Matth.  vii,  2).  »  Nunc  etiani 
fit  in  a;qui(atis  pondere  judicium  ejus,  etiam  cum 
secundum  proprias  actiones  hominibus  reddere  iion 
videtur.  Nam  ct  quod  a  nobis  non   intcHigilur,  cx 


quain  c.tleras  gentes,  qui  pulabatis  levius  idcirco 
fore  vobis,  quia  d.-pmonibus  immolabaiis.  flajellum 
iimndans,  cum  vel  per  Ronianos  vel  per  aliam  occa- 
sionem  in  veslris  leginnibus  trtinsieril  conculcabit 
vos  et  conteret. 

I  Quoniam  mane  diluculo  perlransibit.  >  Dilucu- 
lum  quasi  dubia  lux  dicitur.  \ocatur  enim  diliicu- 
liim,  cum  jam  r.octurna  tempora  in  claritatcni  lucis 
mutaiitur.  Mane  vero,  postquam  ortus  est  sol,  voca- 
lur.  Cum  ergo  dicitur  mane  diluciilu,  tale  est  ac  si 
dicatur  ;  Priino  mane,  vel  suiiimo  mane.  El  quid 
per  summiim  mane  nisi  prKveniens  velocilas  expri- 
initur?  Dies  vero  prospcritatem,  et  nox  adversiiatem 
designare  solet.  Yel  per  noctem  cl  diem  assiduitas 
iiitelligi  poiest.  Flatjelliim  ergo  inundans  (131),  id 
est  late  diffusum,  mane  diluculo,  id  est  siimma  ve- 
locitate  pertransibit  in  die  et  in  nocle,  id  cst  in  pro- 
spcris  et  adversis,  vel  assiduc. 

Potest  per  hoc  (lugellum  inielligi  affliclio,  qua 
super  ununiqucmque  peccatorem  in  liora  mortis 
Jrruit,  qure  mnne  dilmcnLo  pertransibil,  id  est  inci- 
pienle  finiri  nocle,  id  cst  in  omni  lempore,  vel  tam 
ad  eos,  qui  in  prosperitafe,  quain  ad  illos  qiii  in  ad- 
versitale  sunt,  Et  tuiic  tantummodo  solu  vexado 
gehennalium  tormentorum  dabit  intellectum  auditui 
veslro,  id  est  faciet  vos  iutelligere  quod  audislis, 
nec  inlelligeii;  voluisiis,  scilicct  bonuin  ijuod  ageru 
debueralis,  dum  diccrelis  :  «Slanda,  remanda.  > 
ifiiquorura  enini  oculos  nunc  ciilpa  claudit,  sed  ad 
extremum  poeua  aperit;  nesciunt  enim  mala  qua;  fe- 
cerunt,  nisi  cum  pro  cigdeimi  malis  puniri  jam  coe- 
perint.  Bene  crgo  dicitur  :  «  Et  taiitummodo  sula 
vexalio  inieilecliim  dabit  aiidilui,  >  quia  tune  intelli- 
gunt.quod  audierunt,  cum  se  jam  pro  contemptu 
vexari  doluerint. 

Sed  ista,  qiise  de  principibus  synagogse  inlerpre- 
tali  sumus,  et  de  pessimis  Ecclesia!  prncposilis,  aul 
eliam  hsrelicis  intelligi  forsilan  possunt.  Ait  enim  : 
«  Audite  verbum  Domini  viri  illusorcs,  qui  domina- 
mini  super  populum  meiim,  qui  est  iii  Jerusalem.  i 
lUusorcs  quippe  sunt  nonniilli  Ecclesia'  prjclali,  qui 
bonum,  quod  aiiis  annuntiant,  ipsi  plerumque  deri- 
dent.  (  Qui  dominantursuperpopulum  Jerusatem,  > 


occulti  judicii  non   injusla  lance   profertur  ;  ct  sl  D  id  est  Ecclesiae ;  quia,  veliil  in  quodain  sibi  vidcniur 


miiius  recia  vidcntur  esse,  qufe  paiimur,  recio  tanien 
et  occulto  examine  decernuntur.  llli  autem  noii  ju- 
dicabanl  in  pondere  justo,  qui  diabolum  Domino 
comparanles  sive  prseferentes  legem  ejus  abjicie- 
bant,  et  cuni  infoi  no  paclum  statuebant,  atqiic  inen- 
dacio  se  proiegebant  conira  vcritatem,  quihus  con- 
sequenter  ait : 

Quia  subverlet  grando,  id  cst  multiplex  crelcslium 
judiciorum  percussio;  spem  mendacii  et  aqucc,  id  est 
Iribulalionurn  impetus;  inundabunl,  id  est  submcr- 
gent,  atque  delebiint  proiectionem  mendacii  quDe 
vos  tuebatur.    «  Et  delebitur  foedus  veslrum  cura 


summiUitis  culmine  residere,  «isquo,  quibus  piw- 
suni,  V€lut  in  imo  respiciuiit,  quibus  iion  consu- 
Icndo  loqui,  sed  \ix  dominando  dignantur.  Nou 
enim  pi-odesse  eis  quserunt,  sed  doininari,  quia  non 
Chrisli,  sed  suam  sectantur  glnviain.  Et  quodam- 
modo  dictint  :  «  Percussimus  fa-dus  ciim  morte,  ct 
cum  iiiferno  fecimus  pactum,  »  dum  se  sic  egiss<; 
teslamiir,  ut  a  morle  secunda  nunqnam  se  I»den- 
dos  essc  confidant,  vel  ab  inferno  puniendos.  Et  fla- 
gellum  inundans,  non  venlurum  super  se  pronun- 
tiaiit,  quia  praeseniis  vits  prosperitatem  sibi  cpnqui- 
sicrunt,  ac  vchemenler  ponfirmaverunt.  «  Et  men- 


(151)  Cori.  Cruc,  Fl.  vero  inun. 
Patrol.  CLXJi.XI. 


267 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACH! 


268 


dacium  sprm  snatn  posuerunt,  aique  niendacio  pro-  A  per  moiiteni  nisi  tcsiamtnlum  Dei  signalui?  Unde 


tccti  sont,  t  quia  semper  suas  negare  et  occultare 
cuipas,  el  liona  de  se  ioqiii  consueveruiit. 

Sed  ut  talium  hypocrisis  dissipetur,  lapis  Ciiristus 
in  fandamenlis  Sion,  id  esl  in  radice  •  cordis  cieden- 
l  um  miltitur,  ut  Clirisli  doctrina  firmiter  leiieatur, 
ft  lim-um  prav  tas  respuatur.  Licet  enim  jamdudimi 
l:ipis  isle  posilus  sit  in  fiiiulaiiieiais  Sion ,  quotidie 
lamen  in  corum  fundamento  ponilur,  qui  coiivertun- 
tilr.  «  In  quem,  qui  crediderit  nim  fcstinct  »  in  pr.e- 
seml  beali  cum  isiis.  c  Et  subvertel  grando  •  c<Ele- 
stium  judiciorum  <  spem  inendscii  «istnnim,  quia 
quod  semper  mendacio  tegere  sperant,  delegetur  in 
esamine  supcrni  Judkis.  «  Et  pvotcclior.em  aquai 
inundabunt,  •  qiria  mandmum,  qiio  suas  nunc  ini- 
quitales  excusando  protegunt,  inundaiio  noTissima- 
riim  tribulationum  dissipaliit.  «  Et  dclebitur  foedus 
eorum,  quod  cum  morie  pepigeiant,  »  qula  mors 
eispacata  jam  non  erilt-sed  aeiernaUier  eis-adversa- 
bimr. 

Et  flagellum  inundans,  c«m  iraiisierit,  coneul- 
cabiteos,  »  quia  et  in  prfesenti  afDigentur  adversis. 
qui  se  seraper  tulos  ab  adversiiate  pulabaiU.  Con' 
culcabil  enim  eos  pagcllum,  quia  tribulalioiie  supe- 
r&buiitnr.  Sed  cl  posl  bor,  quod  ait  mitlendum  in 
fandamentis  Sion  lapidem,  ut  iion  slaiet  pactum, 
quod  isli  cum  inferno  fecerant,  qui  plebis  Dei  prin- 
cipes  eranl,  congrue  SHbdrtiir  : 

Vers.  20.  —  <  ('.oangiisiatiim  est  eniin  straiiim, 
ita  ut  alter  decidai;  ci  pallium  breve  uiriimque  ope- 
riie  non  potest.  » 

Hoc  tale  est  ac  si  maritus  uxori  dicat  adulteriiira 
juxla  se  volenti  siiscipere  :  0  conjux,  stratiiin  istud 
anguslum  est,  non  poiest  me  simnl,  el  corrupiorem 
tuuin  capcre,  et  hoc  pallium  hreve  est,  nec  valet  me, 
et  adulterum  operire.  Qui  eiiim  Deo  servirc  sc  dice- 
baal,  et  cum  inforno,  id  est  cnm  inferni  principibiis 
pactum  faciebant,  adiilterun.  juxia  sponsum  iii  cubili 
cordis  sui  admiltere  volebant.  Sed  coangusialum  est 
«Jra/Mmliumaiiicordis,i«flHln((errfecida(,niitvirlegi- 
tinius,  aut  adulter,  idest  autCliristus,  aiit  diaboliis, 
qui»  <  Nemo  potest  dnobus  d»iiriiiis  servire  (Malth. 
yi,ii).>  Et  pallium  nostra;  opcraliouis  hoh  poius: 
ulvunuine  operire  quia  sub   actione  uiiiiis  boniinis 


scriptiimest  :  «  Dominus  a  Libano  veiiiel,  ei  san- 
clus  de  raonte  umbroso,elcondenso{//nfeac.  ii!,3). » 
Inde  enim  venire  dicitur,  imde  pi  otnissus  fuerat,  id 
esta  teslamento  suo  opacitate  raysterionmi  uiHbroso 
et  condenso.  Quid  vero  per  Dnvid  nisi  Christus,  el 
qiiid  por  Saul  iiisi  Jud.enrum  populus  e.\primilur, 
el  quid  por  Pliilislh#()s  iiiii  Roiiianorum  exercitus? 
Ihal  aulem  David  cum  suis  ex  una  parte  raonlis,  c( 
Saul  cx  altera  cum  suis  Domino  scpaiante,  quia  in 
lege  Dei  Chrislus  incedit  ciJin  suis  in  novilate  sp> 
riliis,  popiilus  vero  Judaicus  iii  vetustaie  litterae. 
Saul  iioii  destilit  persoqui  Pavid,  donec  se  Phili- 
slhiim  super  terram  etrunderciit,  quia  Judaovum 
popiilus  Cliristum  et  fideles  ejususque  ad  advciitum 
B  Rninanorum  perseculus  est.  Ait  itaque  propbeia, 
qiiia  sicut  in  morle  divisionum  slahit,  id  est  excre- 
sccnte  gratia  religioiiis  sub  ^'ovo  Tesiamento  divi- 
dst  intcr  eoi,  qiii  velustatem  Jilterx  sectantes  Deo 
pariter  atque  diabolo  servire  voluirt,  et  eos  qui  iii 
novitate  spiritus  soli  Deo  serviuiit. 

Vel  ille  moiis  diiiisio;mm  inielligi  potcst,iii  quem, 
ciim  David  consuUo  Domiiio  ac  jubente  ad  Phili- 
slb;eos,  qui  coiitra  sc  veneranl,  ascendisset,  per- 
«iss  t  eos  ibi,  et  ait :  <  Divisit  Dominus  ininiicog 
mcos  por  niaimm  meam,  sicut  dividuiilur  aquse.  Et 
idciiTO  vecaiiini  est  nomi:n  loci  Jllius  Raalpiiarasini, 
id  esl  habeiu  tiivisiones,  ibique  dereliquerunt  deos 
suos  (//  Keg.  V,  20).  >  Sicut  ergo  Deus  adversarios 
David  per  manum  ejus  perculieiis  divisit,  ul  diffu  - 
gcrenl,  el  idola  sua  post  lergum  relinquereiit,  ita  ct 
imnc  adversarios  Cbrisii  per  manum  ejus  gladia 
prseditaioruin  illiiis  spiriialiter  per^iilit  »c  dividii, 
ut  alii  prxdicatioii/!in  iugieutesin  malitia  magisoh. 
durent,  alii  rellnquaiit  dcos  suos,  id  est  vitia,  qui- 
bus  servierant,  et  ad  Clirislum  convertantur. 

Sic  itaque  sXahit  Doiniiiiis  iiiter  Jius  vclut  in  monle 
diuisioiium  dividens  ax'.  tlijiidicans  lalenter  actioiies 
iiostras,  ul  aul  ex  parleCliristi  quisque  sit,  aut  ex 
parle  adversarii.  «  Nunc  enim  jiiiiicium  esi  miindi, 
iiunc  princeps  bujus  mundi  ejicielur  foras  {Joan. 
xii,  55.)»  Sed  ei  irascetur  Dominiis  inimicis  Ecele- 
siae,  sicut  in  valle  Cahaon  iralus  cst  coiilra  Chana- 
nseos  piignanle  Josue.    De  quibus  scriptum   est : 


Satanas  cum  Christo  non  potcst  quiesr.ere.  Liide  el  j,  <  Qiioniam  irruil  Josuo  siipor  («s  repente,  et  con- 


adjiingiiur : 

Vers.21. — «  SiculcniminmontedivisionninstabU 
Domiiiiis,  et  sicul  iii  valle,  quse  est  in  valle  Gahaon, 
irascelur. 

Sicul  in  monle  dirisioimm  stetit  Dominus  inter 
DaviJ  et  Saul  pcrsocutorem  ejas,  sic  slabit  inter 
Christianum  et  Judaicum  populum  separans  eos. 
Incedebat  enim  David  cum  suis  fugicns  ex  hac 
parle  montis,  et  Saul  cum  suis  persequens  cx  alia. 
Ciunque  viri  in  modum  coroii.'e  cingerent  David,nt 
comprehendcreni  euin,  nuntius  venit  ad  Saul,  quia 
Philisthiim  infuderanl  scsuper  lerram,  sicque  ro- 
cessit  a  David,  el  idcirco  vocaverunt  locum  illuin 
«  Pelrara  diviJentem  (/  Beg.  xxm,  28).  i  Quid  ergo 


lurisavit  eos  Dominus  a  facie  Israel,  conlrivilquc 
oos  plaga  niagiia  in  Ciiliaoii  {Jvsue.  x,  9).  >  Gabaon 
autem  iiiterpreiatur  collis  moeroris.  El  quid  per  ci»l- 
lcDi  mceroris  iiisi  prxsens  Ecclesia  figuratur,  qiiae 
in  latore  siimmi  ninniis,  id  e>t  Ciirisii  coiisistCDg 
nioerore  nunc  afnrjiur  ci  irisiiiLa?  Qiiid  aulem  per 
Chaiianseos  nisi  iiifKkles?  Quid  per  kraelilas  nisi 
fidelcs  exprimuiilur?  Ir^ruonle  ergo  Josiie  coiiturba- 
vit  Dominus  Cbananxos  a  facie  IsraeU  quoniam 
gratia  Christi  coram  praedicaioribus  menies  infije> 
Uum  cftJiiurbat  ad  pceniteutiam.  Et  conieret  eos 
plaga  niagiva  in  Cabaun,  quia  cor  coniritiim  et  hu- 
iuiliaium  dat  eis  in  Ecclesia,  omnpmque  pristinam 
piavitatem  eonim  ad  niUilum   redigii.   Bpiip  ergo 


261» 


COMMENT.  m  ISAIAM  LlUai  0€TO.  ~  LIB.  lY. 


270 


dictismesl,  quia  «  sicui  iii  valle,  qiiae  est  in  Gabaoii,  A      Vers.  26.— i  Et  erudiel  illuni.  in  judicio,  Deus 


Doniinus  irascolur.  i  De  qao  et  aple  subdiliir  : 

f  Dl  faciai  opus  si!uni,alieiiuni  opus*jiis,  utopc- 
retur  opus  suuni,  pcregrinum  est  opus  ejus  ab  eo. » 
Opus  eniin  Dei  est  aninias,  qnas  creavii,  colligere, 
el  ad  aiterua  lucis  gaudia  revocare.  Flagellari  au- 
lem  atque  conspui,  crucifigi,  niori  ac  sepeliri  iiou 
hoc  in  sua  subslanlia  opus  Dci  est,  sed  opus  liomi- 
iiis  peccaloris,  qiii  boc  nierui!  por  peccalnni.  Sed 
peccala  nostra  ipse  periulit  in  corpore  suo  su|)cr 
lignum  ;  etqiii  in  luitnra  sua  senqier  nianet  inconi- 
preliensibiKs,  in  nalura  noslra  conipichcndi  digiia- 
lusest,  ac  flagellari,  quia  iiisi  ea,  quae  eranl  inlir- 
niitatis  iiostroe,  susciperet,  nuiiquani  nos  ad  fortilu- 
dinis  sua;  potenliani  levaret.  «  L't  ergo  facial  opus 
suum  alienuni  opus  ejus;  •  el,  «  ut  operetnr  opus 
suuni,  pcregrinum  est  opns  ejus  ab  co,  »  quia  in- 
carnatus  Deus,  ut  nos  ad  sna  colligeiet,  dignatus 
est  pro  nobis  lanquam  peccator  lionio  vapularc.  Et 
ttlienum  opus  fecit,  ui  faceret  proprinm,  quia  per 
boc,  quod  iulirinus  mala  nostra  suslinuit,  nos  qui 
creatnra  illins  snmus,  ad  fortitudinis  su*  gloriam 
pcrduKit.  Quera  quia  Pharisa:!  in  passione  sua  deri- 
suri  er^iii,  diligenter  eos  praemonere  curavit  prophe- 
ta  subjungens  : 

Vers.  22.  —  «  Et  nunc  nolite  illudere.  ne  forle 
constringantur  vincula  veslra.  » 

Illuserunl  enira  dicentes  :  «  Alios  salvos  fecit,  se 
ipsuni  non  potestsaivum  facere  (.Wa»/i.  xxvii,  ii).» 


suus  docebit  illum.  » 

Vej»s.  27. —  <  Non  enira  in  serris  trituraLitur 
gitli,  nec  rota  plaustri  supcr  cyniiniiin  circuict,  sed 
in  virga  exrutielur  giib  et  cyniinuni  in  baculo.  » 

Vers.  28. —  «  Panis  aulein  coiniiiinuciur.  Ve- 
ruin  non  in  perpetuura  triturans  triturabit  iUum, 
neque  vexabiteuin  rota  plaustri,  nec  in  ungulis  suis 
coinminuet  eum.  i 

Vers.  29. — «  El  lioc  a  Domino  Dco  exercitiium 
exivit,  ut  mirabile  faceret  consiliuin,  et  raagniUca- 
ret  justitiara.  i 

Seinper  a  nolis.ad  igiiola  congrue  dicuotur  simi- 
litudines,  sicut  et  nunc  de  liis,  qiuie  videmus,  para- 
bolam  dedit,  ut  nos  de  invisibiiibus  inslruerct.  Quig 
enim  mystice  sit  arans  iste  docet  Doniinus;  dicens  : 
«  Pater  meus  agricola  est  (Jcn».  xv,  1).  »  Ager  au- 
tem  est  mundus,  id  est  oinne  genus  liunianum. 
Qucm  viddicet  agruin  excoleiis,  non  toiu  die,  id  esl 
loto  vilae  singulorum  tempore  arat  ciiin  sine  satione, 
sed  primo  rudem  mentis  canipum  i>ioscinilil  vomere 
nov£e  prMdicationis  aut  scientisc,  riirsumqup  sarrit 
eum,  herbas  vitioruni  noxias  eYeilendo  vcl  lese- 
cando. 

Vel  non  (ota  die  prsesenlis  vit;p  singulorum  pro- 
scindit  eum  doclrina  inchoalionis,  et  sarrit  sarcnlo 
correplionis,  ul  nihil  scminis  mysirce  spargat.  Nam 
cum  adcpqHcevent  faciem  ejiis,  id  ost  aplain  reddi- 
derit  menleni  ad  susclpiendiimsemen  docirin,^,sfi-et 


Etidco  vincula  peccalorum  eorum,  qujc  per  ejus  c  ^J,A,  e-f  fymimim  spmflft,  ct  c*lera.  Gilh  siraile  cst 

cyraiiio,  el  pariimp?r  candidioia  et  grossiora  habet 
grana,  et  melius  saporata  ;  eyminum  autem  reor  esse 
cuminuin.  Et  quid  per  giili  et  ciiminum  deslgnatur 
nisi  gentes  iiilelleelum  et  le^cm  naluralem  a  Domino 
perc  pientes?  «  Eral  eiiim  lux  vera,  qna  illuminat 
oinncin  hominein  venientem  in  hnncmundnin  (/ocn. 
I,  !)).  »  Nec  niirum  si  proscindere  el  sarrire  dicalur 
liiimum  agricola,  utgiihet  cyminum  serat,  quia  ne- 
qne  scientiam  natiiralis  legis  suscipere  quis  valet, 
nisi  prius  exercealur  mcns  ejus  ineditalioiiibns,  at- 
que  piirgetur.  Et  cum  per  gilh  et  cyminum  accipia- 
nius  genles,  non  est  absurdum,  quodagricola  serere 
dicilur  gith  et  cyininiim,  qui  doctiinain  poiins  serit 
juxta  illud  de  Evangelio :  «  Semen  est  verbum  Domi- 


luortem  solvsrenlur,  si  ipsi  crederer.t,  ita  suntcon- 
siricia,  ut  in  seternum  laxari  nequcani.  Sequilur  : 
«  Consummalionem  enim  et  abbrevialionem  au- 
divi  a  Doniino  Deo  exercitnum  super  universam 
t.';rram.  i  (ionsummaliunem  scilicet  justilift;,  el  ub- 
brcvidlwncm  pr.-ccepti.  «  Fiiiis  cnim  piiecepli  cst 
cbarilas  de  eorde  puro,  et  coiiscientia  bona  ei  fide 
non  ficla  (!  Tiui.  5").  »  Consummaiwuem  igitur  et 
abbreviatloiiem  fccilDorniniis super  nniversfTin  terram, 
quia  oiunibus,  qiii  in  mundo  sunl,  hominibus,  dedit 
unum  prsecefrtuin,  in  quo  oinnis  eonsummalio  ju- 
Ktilise  contfiietur.  <  Plenitmlo '  ergo  legis  est  dile- 
ctij  {Itom.  XIII,  10).  1  Deinde  alium  orsurus  sermo- 
num  pncniitiil,  dlcens  ; 


Vehs.  23.—  «  Auribus  percipite  et  audite  vocem  D  ni  :  quod  aulem  in  spinis  cecidii,  hi  Sttnt  qui  au 


niram,  altcndiie  et  audile  (132).  » 

Aurrbus  percipite  corporis,  el  auribus  cordis  au- 
ditevocem  menm,  aliendile  liiVv^e^nW.r  et  int'-IIigile 
eloquium  meuin.  H;cc  pi-jeinittens  intcntos  quaerit 
audilores,et  qn»dicttirusest,osteiidit  esse  mystica. 
Nain  subjiingil: 

Veks.  24.—  «  Nunquid  tota  die  arabit  arans,  nt 
serat,  proscindet,  et  sarricl  bumuin  suam  ?  » 

Vers.  25. — «  Nonnc  ciim  ad;equaverit  faciem  ejus, 
Scrci  gilh,  et  cyminura  sparget,  el  ponet  triticam 
per  ordincni,  et  hordeum,  et  millium  et  vioiam  in 
(inlbus  snis?  > 


dierunt,  et  a  soiriciludinilius,  et  divitiis,  ct  volupla- 
tibus  vitse  euntes  stiffocaniur,  ct  noii  referunl  fru- 
ciuin  (Liic.  viii,  4).  »  Seinen  (luippe  dicit  esse  ver- 
biim  Dei,  el  semen,  quod  cecidit  iii  spiids,  illos  esse 
qu!  verbuni  audicriii.i,  et  a  sollicitiidinibus,  et  di- 
vitiis,  et  voluptalibus  snffocanlur.  Eodcm  nunc  lo- 
cutionis  genere  dicitur  agricola  no.sicr  seicre  gilh  ei 
cijminum,  aique  pe.r  ordinem  triticum  et  liordeum^o- 
nere,  et  millium,  et  viciam  spargere. 

Quid  aulein  pcr  iriticum  et  hordeum  nini  paslores 
EitclesiaR  signanuir  dulces  et  asperi ,  dulce?  per 
mansucludineni,   asperi  per  severilatcm?  Kt  quid 


(132;'i  Allas,  audiu  elaqtdnm  meum, 


271  HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI  272 

per  mitlium  et  viciam  nisi  iluo  genera  subjectorum  A  susceperint,  ac  dc  calero  mores  suos  emendaverint, 


expriniuntur?  Alii  enim  sunt  juslitia  candidi  ut 
niilliuin;  alii  peccato  nigri  sicut  vicia.  Et  giili  qui- 
dem  atque  cyniinuni  indiscreie  spargitur,  ct  seritur, 
quia  geniium  convcrsatio  sparsa  est,  et  iuordinala, 
triiicum  vero  el  Iiordeum  per  orditlcm  ponitur,  ut 
vita  pr.iepositorura  Ecclesiafi  rcgularis  et  ordinaia 
signetur.  Millium  aulem  ct  viria  ponunlur  in  finibus 
agri,  ut  subjectoruni  ostendatur  buniilifas,  qui  se 
conipulant  in  novissimis  Ecclosia;  membris. 

Et  erudiet,  inquit,  illum  videlicel  agricolam  Deus 
JHdicio,  id  est  docebil  illuni,  ut  agat  temporemessis, 
sicut  acturus  est  Dorainus  in  judicio. 

«  Non  enim  in  serris  triturabitur  gilh  ,  >  eto. 
Serra  lignum  est  multos  liabens  dentes,  quod  boves 
trahunt.  Tangitur  enim  juxta  litteram  bic  consue-  B 
tudo  quaiumdam  regionum,  in  quibus  agricolae  pio 
feni  penuria,  sicut  et  supra  dictum  est,  congregatis 
in  unum  segetibus  plaustra  serraias  bjbenlia  rolas 
desuper  circumducunt,  ut  grana  puigentur,  ei  in 
paleas  stramina  redigantur,  ut  animalibus  pabuluni 
fianl.  Sed  yith  et  cyminum  in  serris  et  plaustris  ut 
caeterie  fiuges  non  irituranlur  sed  in  virga  excirtilur 
yiih  et  cyminum  in  baculo;  sic  ei  in  judicio  gentes 
non  examinabuntur,  sed  absque-retraciatione  pu- 
niciitur.  «  Quicunque  enim  sine  lege  peccavcrunt, 
siiie  lege  peribunt  {Rom.  u,  12).  » 

Qurd  autem  per  viFgain  vel  baculum  nisi  Salaiias 
figuralur,  de  quo  scriptuin  est :  «  Vae  Assur  furoris 
iuei  virga  et  baculus  !  (iupra  x,  5.)  £-xcu(i/«r  crgo 
gilk  in  virga,  el  cgminum  in  baculo,  qiiia  diabolus 
gentilium  animas  a  corporibus  cum  tormenlis  ex- 
cutit. 

Quid  vero  per  platistrum  nisi  Domimis  ipse  desi- 
gnatur,  qui  per  Amos  dicit :  «  Ecce  cgo  siridcbo 
subter  vos  sicut  stridet  plaustium  onustum  feno? 
(Amos  II,  15.)  Et  quid  per  rotas  plaustri  nisi  volu- 
bilitas  verborum  judicis?  Dicct  cnim  reprobi.s  : 
«  Discedite  a  me,  maledicii,  in  ignem  .neternuni,  qiii 
prxparatiis  est  diabolo  ct  angclis  cjiis.  Esurivi 
*nim,  et  non  dcdistis  niihi  manducare;  sitivi,  el 
non  dcdistis  milii  bibere;  hospcs  fui,  et  non  colle- 
gislisme;  nudus,  et  non  operuistis  me;  infirmus 
et  in  carccre  fui,  ct  non  visilastis  mc  (Mntth.  xxv. 


non  uitra  jiidicabunlur  :  aUoquin  et  ipsi  judica- 
biintiir.  t  Panis  autem  comminuetur,  »  quia  per 
sejpsiim  Doininiis  lacia  prspositorum  examina- 
bit. 

I  Veriini  non  in  perpeliuim  triturans  triiurabit 
illum,  »  quia  post  banc  vium  nonniillos,  nt  a  qui- 
busdam  peccatis  levioribus  purgentiir,  afflig  I,  quos 
nun  in  pcrpettium  puniet.  l'nde  dicit  Apostolus : 
«  Si  cujus  opus  arserit,  dctrimentum  palietur,  ipse 
autcm  salvus  eril,sic  lamcn  quasi  per  ignem  (/  Cor. 
ni,  M).  »  Plcrique  enim  post  morlPin  sustinent 
piirgatoi  ium  ignem,  qui  tandem  pervenient  ad  re~ 
quiein.  Sed  et  in  igiie,  qui  in  adventu  Judicis  diftun- 
detur  ,  aliquos  elccTiiruni  a  quibusdam  feviori  ■ 
biis  admissis  purgari  beatus  Aiigustinns  in  lib  o 
De  civitate  Dei  vicesimo  e\  prophetarum  dict  s 
intclligil.  Cui  el  Bcda  consentit  in  libro  De  tcm- 
pore. 

Non  igitur  in  perpetuum  trituroiis  Irtturabil  illujn, 
id  est  conculcabit,  et  conteret,  nciyuc  veiabit  illuin 
in  perpeiuum  rota  plaustri ,  Id  est  exprobrantia 
veeba  judicis  ;  nec  in  ungulis  luis,  id  cst  in  novis- 
simis  seclionibus  in  perpetuum  comminuet  eum. 
Ungula  cnim  acula  esl,  et  ipsa  est  linis  digiti. 

Riirsus  ne  parvipcnderemus  isla,  subjungit  in 
ime  locutionis,  qiiia  hoc,  quod  num;  de  scminihus, 
et  trituratione  dictiim  est,  «  exivit  a  Domino  Deo 
exerciluum,  ut  mirabile  faceret  consilium,  et  niar 
C  gnificaret  justitiam.  »  MirabHe  enim  facit  •consi/inm 
in  hac  divcrsilale  scminum,  et  magnificat  ;iisli?iam 
in  cxcussione  ct  triluralione  eorum  sapienter  et 
juste  faciens  omnia  snper  bumani  gener.s  disposi- 
tione.  Sequilur  : 

CAPUT  XXIX. 

Vers.  1.  —  «  Vx  Ariel,  Ariel  civitas,  quam  e.\- 
pugnavit  David  :  additus  aniius  ad  annuin,  solcm- 
nitatcs  evolulx  sunt.  > 

Hac  de  destructione  Jenisalem,  qu*  per  Romanos 
contigit,  et  captivitatc  Judxorum  historialiler  acci- 
pimus.  .\riel  quippe  Ito  Dei  diciiur,  ct  Jcriisalem 
leo  Dei  vocata   cst  priiplcr  fdrliludinem,  quam  Do- 


41).  9  Ilic  ergo  sermonum  circuitus  per  rolas  iiilel-  j^  mino  proi«genie  quondam  babuii.  Quam  eipugncmit 


liyilur. 

Quid  autem  per  serras  nisi  aspera;  judicis  senten- 
ti;E,  qiire  velut  paleas  rcprobos  contcrunt,  clelectos 
■ut  grana  scparant?  Sed  <  nunquam  iii  scrris  IrUu- 
rabilur  gith,  neque  rota  plaustri  supcr  cyminuiu 
circnict,  >  qnia  infideles  neque  saltcin  veiba  judicis^ 
audirc  iligni  criinl,  ut  examiiicntur,  aUiuc  dauinen- 
lur,  scd  .sine  discussione  peribiint. 

Panis  autem,  id  est  triticuin  ct  hordeum,  unde  lil 
paiiis,  comminueiur  in  serris  et  in  rota  plaustri, 
qiiia  pr.Tlaii  Ecclesioc  discutientur  in  judicio.  De 
millio  autcm  cl  vicia  non  dicit,  an  trilurelur,  quia. 
subjccti  quolidie  de  suis  actibus  innrniis  per  pr.-c- 
latos  juriicantur,  ct  si  prssens  judicium  paticnter 


DuM  e.vpellcns  indc  rcbellium  Jcbusaeorum  reli- 
quias.  Sed  nunc  liabel  Va.'.'  iiuia  miscrabiliter  esi 
subversa.  Et  idcirco  dolenlis  ancctii  ingeminat  :  \'(e 
Ariel,  Aricl!  quia,  quas  erat   insuperabilis,  sic  de- 
structa  est,  «l  non  relinqiieretur  in  ea  lapis  super 
lapidcm,  et  templo   cremalo  capiivalisque  Jud«i- 
ntii/ilu}  cst  lutnus   captivitatis  ad  annum,  el  annw- 
ad  annum,  quia  onini  leinpore  usqiie  ad  advenlur. 
Elia;  caplivas  hxc  perseverat.  Et  sokmniiates  Pa- 
schse  et  Pcntecostes  atque Tabeinaculocum,  aiixqiw 
festivitatcs  evolutce  sunt,  quia  non  fiunt,  sed  in  ni 
hiluin  vcrsiU  sunt.  Scd  qiiod  vchil  prsctcritum  nan 
ravit,  qui  fiituruni    adhuc   crat,  quibiis  lioc  modi 
essel  complciiduin,  evidcnler  apcruii,  dicens  : 


275  COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  IV.  274 

Vf.rs.  2.—  I  El  ciicumvallabo  Ariel,  el  erit  tristis  A      s  Vsc,  iiiquil,  Ariel,  Ariel!  etc.  >  Quid  per  Ariel 
cl  moerens,  et  erit  inilii  quasi  Ariel.  i 


Circumvullabo  Ariel  obsidione  Ronianorum.  Et 
ait  trislis,  ct  moerens,  quando  fanie  cruriabitur  ct 
nulliis  poterit  ingredi  vel  egredi.  Et  erit  mihi  quasi 
Ariel,  quia  solum  iiomen  pristinum  Iiabehit,  amissa 
dignitale  ,  poientiaque  et  rcligione.  Scd  quod 
dixerat :  CtTc«Hit)a//a!»o  Ariel,  diligenter  exposuit, 
adjiciens  : 

Vehs.  5.  —  «  Et  circunidabo  quasi  spha;iam  iii 
circuitu  luo,  el  jaciam  contra  te  aggerem,  et  muni- 


nisi  Ecclesia  designatur?  Qmm  expuffnavil  David, 
qiii  interpretatur  desiderabilis  vel  manu  fortis,  quia 
Chrisliis  ex  ea  genlein  vitiorum  expulit.  Sed  hacc 
habere  va.'  dicitur,  quia  temporales  siistinet  tribula» 
tiones.  Vce!  enim  non  scraper  .leternam  signiflcat 
amaritudinem,  sed  nonnunquam  alDictionem  iransi- 
loriam.  Lnde  et  in  Apocalypsi  Joannis  dicitur  : 
«  Vae  unum  abiit!  (Apoc.  i.\,  12.)  »  llemque  «  Vae 
secundum  abiit !  {Apoc.  xi,  13.)  t  Quod  ergo  aii  : 
<  Vffi  .Ariel !  •  de  tribuldtionibus  et  tciilatioiiibus  Ec- 
clesi»  intelligatur 


roenta  ponani   in   obsidionein  luam  ,  et  humiha-  ....  .       .  ,  ,        . 

.     .        „.        .  n  r    .  €■      ■  4  Additus  est,  inquit,  annus  ad  annum,  solemni- 

bcris.  »  Sic  cnim  per  nomanos  factura  cst.  Sequi-  ,  . ,  .... 

tates  evolutae  sunt,  f  id  est  transierunt,  quia  tem- 

_  pore  perseculionis  per  multos  annos  non   auaebant 
Vers.  i.  -  .  De  terra  loqueris,  et  de  liumo  au-  B  christiani  festivilates  agere  publice. 
dietur  eloquium  tuum  :  et  erit  quasi  pylhonis  de 


terra  vox  tua,  et  dc  hunio  eloquium  tuuni  mussi- 
tabit.  > 

De  terra  loqiieris,  qui  de  coelestibus  loqui  con- 

siieveras.  Et  de  liumo  audicliir  etoquium  tuum,  qui 

posueias  in  coeliim  os  tuum.  Et  erit  quasi  pijtlwiiis 

de  terra  vo.v  tua,  quia  in  antris  et  subleirancis  ab- 

scondeiit  se  pleriqiie  habitalores  tiii  vel  a  facie  prae- 

donum,    duni   oLscssa,   vel   a   facie   Romanorum, 

quaiido  fueris   capta.    Sed  qiiia   et    ipsi    Romani 

vclociter  perituri  erant,.  et   in  nihilum  redigendi, 

quoniam  Christum  iion  cognoveruul ,  subjunclum 

est. 

,r        „  c.     ■     •     .      1  ■    .      •         ,  .     ,    r  sereiu,  r 

Vers.  5.  —  <  Et  erit  sicut  pulvis  tenuis  multitudo  C  " 

vcntilanlium  te,  et  sicut  favilla  perlransiens  multi- 

iiido  eoruin,  qui  contra  te  prffivalucrunt.  > 

Disperierunt  enim  sicut  pulois,  quem  lurbo  disper- 
git.  Rursumque  de  corum  adventu  potesl  accipi, 
quod  subditur  : 

Vers.  6.  —  <  Eritque  repente  confestim.  A  Do- 
niino  exercituum  visitabitur  in  tonitruo,  et  com- 
nioiione  lerrae,  et  voce  magna  turbinis  et  tenipesta" 
lis,  et  flanimte  iguis  devoranlis.  > 

llsc  eiiim  omnia  facia  suiit  iii  illa  tribulatione. 
Sed  quia  Romani  vitam,  qiise  Christus  est,  non 
habuerunt,  quam  sint  innncs,  oslendit  propheta, 
subjungeiis  : 


Et  circtimvallabo,  subaudi  tcntalionibus  et  adver- 
sis.  Aricl,  id  esl  Ecclesiam,  vcl  qiiemlibet  fidelem  et 
robustum.  El  erit  tristis  el  moirens,  quia  timebit 
se  Deum  offendisse,  et  idcirco  talia  paii,  ac  propte- 
rea  contristabitur  ad  po;nitcniiam.  £(  tunc  eril  milii 
quasi  Ariel,  id  est  in  coiispectu  mco  forlis,  licet  iii 
oculis  hominum  apparcat  debilis.  Deinde  cadem  in- 
culcando  repetit,  quia  non  semel  talia  patitur  Ec- 
clesia. 

<  Circumdabo,  inquit,  quasi  splireram  in  circuitu 
tuo.  >  Ac  si  dicat :  Tentationihus  te  cingani,  ut  ab 
omiii  parte  seiilias  adversa.  Et  jaciam  contra  te  ag- 
d  est  moleni  lenlationum  :  el  munimenla 
ponam  in  obsidionem  tuam,  id  est  undique  machinis 
inimicorum  invisibilium  vel  visibilium  arctabo  te  : 
Et  Immiliaberis,  id  esl  adversis  deprimeris,  vel 
agendo  poenitentiam  humiliaberis. 

i  Dc  tcrra  loqueris,  et  de  liumo  audietur  elo- 
quium  tnum,  »  qiiia  dices  :  «  Quoniam  huniiliata 
estinpulvere  anima  nostra,  congluliiialus  est  in 
teira  veiiter  noster  (PsaL  xi.iii,  2oJ.  >  Et  :  <  Adhie- 
sit  paviinento  anima  mea;  viviCca  lue  secundum 
veibum  luum  (Psul.  cxviii,  25).  >  i  Et  erit  quasi 
pyllionisde  terra  vox  tua,  i  (mia  loqueris  de  bara- 
thro  perditionis  exempla.  Pt;r  artem  quippe  pytho- 
iiicam  cvQcaniur  ab  inferis  anim.^e.  Cujus  ergo  vox 
quasi  pythonis  cst  de  terra?  Qui  de  profiinJo  iniqui- 


Vers.  7.  —  1  Et  erit  siciit  soninium  visionis  no-  ^  tatis  liberatiis  de   inferno  se  dicit  abstractum  cum 


cturna;  mullitudo  omiiiuni  gentium,  quse  dimicave- 
runt  contra  Ariel :  ct  omnes,  qui  militaverunt,  et 
obsederunt,  et  piKvalueruiU  advcrsus  eam.  > 

Vers.  8.  —  <  Ei  sicut  somniat  esuriens,  ct 
comedit,  cura  aulem  fuerii  expergefactus,  vacua  est 
aninia  cjus ;  et  sicut  somniat  siliens,  et  Libit,  et 
poslquam  fuerit  expergefactus,  lassus  adliuc  sitil, 
et  aiiima  ejus  vaciia  est;  sic  tr\l  multitudo  cmnium 
gentium,  quae  dimicaverunt  conlra  monleni  Sion.  > 

Haec  enim  illis  exercitibus  conveniiinl,  qui  contia 
JerusaWin  lunc  fuenmt.  Scd  superiora  repetentes 
videamus  an  possint  universa.hKC  et  aliler  intel^s 


Psalmista  caiiens  :  <  Quia  misericordia  lua  niagna 
est  super  me,  et  eruisti  animam  ineam  ex  iuferno 
infcriori  (Psal.  lxxxv,  13).  > 

<  Et  de  humo,  iuquit,  eloquium  tuum  mussita- 
bit,  I  sicui  et  Jeremias  de  religioso  viro  dicit  : 
<  Ponel  iii  pulvere  os  suum,  si  forte  sit  spes  (Thren. 
VIII,  29).  >  Os  enim  iii  pulvcre  ponil,  qui  se  pulve- 
rcm  esse  liumiliter  fatctur.  Sed  quid  dc  ipsis  perse- 
culoribtis  Ecclesiae,  quae  sic  angustiatur  i:i  praesen- 
tibus  et  humiliatur,  faciendum  iii  tempore  judieii 
sit,  addilur  : 

<  El  cril  sicul  pulvis  lenuis  rau  litudo  vonlilan- 
tiuni  IK,  )  id  est  iribulantium  le,  id  cst  aridi  et  iuar 


arB 


HEHVEl  BURGIDOLENSIS  MONACni 


276 


nes,  et  vagi  et  leves  eriinl,  ul  scripmm  esl  :  i  Non  A  culi   :   venitjJ  ipso:um  pocna  cst.  Nostrum   auteni 


sic  impii,  non  sic,  sed  taiiquam  pulvis,  queni  projicit 
ventus  a  facie  terrse  (Psa/.  i,  S).  » — i  Elsicut  favilla 
periransiens  multitudo  eornm,  qui  contra  te  prscvai 
luerunt,  >  quia  ul  .lob  sanclus  ail  :i  Erunt  sicut  pa- 
lese  ante  facieni  venti,  et  sicut  favilla,  quam  lurbo 
riispergii  {Job  xsi,  18).  > 

I  Eritque  repente  confcstim.  A  Domino  visitabi- 
tiir,  >  quia  justa  cst,  ot  velox  nimis,  et  sic  impro- 
TisDS,  ut  ncsciatur,  quando  veniat,  sero,  an  inetlia 
Tiocte,  an  galli  cantu,  an  nianc.  Confestim  igitur, 
1(1  est  valde  velocitcr  a  Doinino  l)eo  cxerciluum 
visiiabitur  aclio  sin;,'iiloruni.  i  In  lonitruo  ct  com- 
molione  lcrrie,  ct  voce  magna  turbinis  et  lempcsia- 
tis,  ci  flaminx  ignis  devorantis,  »quia  lunc  elementa 
omnia  roncutienlur,  et  conturbabuiUiir,  et  Donii-  B 
nns  111  igne  veniet,  atqun  omncs,  qui  in  monumen- 
tissunt,  audieiil  vncein  cjus,  et  proccdcnt. 

I  Et  erit  sicut  soinninm  visionis  noctiirna;  mulli- 
liido  omnium  genlium ,  qusc  dimicaverunt  conira 
Aricl.  et  omnes,  qiii  inililaverunt,  ct  obsollerunt,  et 
inaBvaliicnint  artversus  cam,  >  quia  siciit  phantasma 
perlransibit  virtus  ct  gloria  persecutoium  EcclcsiaB. 
Omnis  enini  jxitentia  SMOuh  somnium  est,  non  ve- 
rilas. 

«  Et  siciit  snmnial  esnriens,  ct  ccmcdit,  cnin  au- 
tem  fucrit  expergcfactiis,  vacua  csl  anima  ejus  : 
61  siciit  sumniaC  siliens  et  bibit,  et  postqiiam  fuerit 


quasi  tristitia  est,  gaudiiim  non  esl  quasi;  non  enim 
ait  Apostolus  :  Quasi  gaudentes,  sed  ail :  i  Qiiasi 
trisles ,  seniper  autcin  gaudcntcs.  >  Bcne  ilaquc 
priiuseniium  volnptaluni  dilectores  ei  comparantur, 
qui  in  somnis  comcdit,  et  tiiil.  In  soninis  quippe 
agunt,dum  in  liac  viia  sunt.  tomedunt  et  hibuat, 
diim  suas  voluplates  satiant.  Scd  in  lempore  mor- 
tis  verrcsurrcciionis  evigilabunt,  c(  fl»ima  eoruin 
erit  iirtiBn,  quia  omnis  voluptas  corum  transacla 
tiinc  erit,  et  poena  niaiiebit.  Vaciia  eritanima  ipso- 
runi,  quia  nuUus  animam  cibus  satiarc  potest ,  tit 
non  esuriat ,  nisi  illc  qui  ait  :  «  Ego  suni  pa- 
nis  vit*  ;  qni  venit  ad  me ,  non  csuriet ,  et  qul 
credit  in  mej,  non  siliet  unquani  {Joan.  vi,  3S).>  Se^' 
quilur  : 

Vers.  9.  —  I  Obstiipcscite  et  admiraraini,  Quctua- 
te,  et  vacillatc.  > 

Obsiupesciie  et  arfwiramini,  o  perlidi  Juda?i,  vi- 
dentes  miracuta  Salvatoris;  et  doctrinara  ejus  au« 
dientes  fluciuale  aniinu.et  vacillate  dicentcs  :i  Quo- 
usque  animani  nosiram  tollis?  Si  tu  cs  Cliristus, 
dic  nobis  palain  {Joan.  x  ,  24).  >  Quia  vero  tuuc 
responsum  estJudxis.  i  Loquor  vobis,  et  non  cre- 
ditis  {ibid.  i'i},  >  et  posunoduin  sustiilerc  lapides , 
ut  lapidarent  eum,  congruc  subdiiur  :  i  Iiiebriamini 
ct  non  a  vino  :  movemini,  et  non  in  ebrietate.  » 
Non  enim  vino  tunc,  sed ,  quod  pejus  est ,  inciedu- 
lilate  sunt  inebriati ;  nec  ebriclate,  scd  infidelitale 


expergefactus,  lassus  adhuc  sitit,  et  aniina  ejiis  va- 

cua  cst;  sic  eril  muUitudo  omnium  gcnliiim,  qus  _,  sunl  in  eum  coninioli.  Sequitur 

dimicaverunt  contra   raontem  Sion.  »  Id  est,  quae    '      "         '"        "       '  ^-     ■ 

gladiis  vcl  lingnis  vel  pravis  morihus  piignavcrunt 

adversns  Ecclesise  religionem.  Qiii  enini  in  hoc  sse- 

culo  dclcct.intur  rebus  seoundis,  ila  sunt,  sicutqui 

in  soinnis  manducat,  et  bibit.  Vidclur  sibi  cibo  aul 

polu,  dnm   dormit,  repleri,  sed  cum  evigilaverit, 

plus  incipit  csurire  ;  et  lunc  intelligit,  quam  inanis 

ille  cibiis  et  poius  fuerit  somniantis.  Sic  qui  in  hoc 

dorniit  sieciilo,  cl  non  aperit  oculos  ad  mystcria 

divina  ,  quani  diu  somno   gravalur  lorporis,  piilat 

aliciijus  momcnli  essc  hanc  snecularem  potcniiam 

quasi  in  soninis  eam  videns.   Ubi  evigilavcrit,  dc- 

prehendit,  quani  iiianis  hujus   Ea;ciili  voliiplas  sil. 

Hinc  est,  qiiod  dc  electislaboranlibus  hic  ct  affliciis 


Vkiis.  10. — I  Quoniam  niiscuit  vobis  Doraiuus  spi- 
ritum  soporis.  » 

Somnus  aniinx  cst  oblivisci  Deuin  siium.  Quee- 
riimiuc  anima  oblita  fueril  Dcuni  siium,  dormit. 
Quia  ergo  Juda.-i  Chrisium  prxscnlemoblili  fueranl, 
ciijus  nicmoriain,  dum  essct  venluriis,  scmper  ha- 
bnerani,  ct  ipse  nunc  eos  sua  cognitione  justo  ju- 
dicio  privavcral,  rectc  cis  dicilur  :  i  Qiioniam  mis- 
ciiit  vobis  RomiHus  spirilum  soporis.  >  Mente  enim 
soporati  crant.qui  prKSCnlem  eumnon  agnoscebant. 
Ipse  cnim  vigilare  facil  auimas ,  quas  illuminat. 
Si  auljc.ni  lumcn  suum  dclralial,  nbdormiunt;  aul  si 
ali  illo  ayer.si  obdoriniunt,  prxscns  esl  illis  lumen, 
et  noii   pnssuiil  vidcrc,  quia  dormiunt.  Sicutetqui 


econtra    dicit  Aposlolus  :   >  Quasi  trisies,  scniper  q  torpoie  dormit,  intcrdum  ortus  esl  sol,  aiquc  dies 


autein  gaudenies  (//  Cor.  vi,  -10).  »  Tristiiia  enim 
justorum  <;««.>ii  habct :  scd  gaudium  corum  quasi 
non  hubct ,  quia  spes  ccrta  est.  Quaie  tristilia  ju- 
slorum  qnusi  habct?  Quia  sicut  in  somnio  Iransit. 
Si  quis  somiiium  judicai ,  addit  ^nasi ,  <;«as/ sedc* 
bam,  qwisi  loqiiebar,  quasi  prandebaro,  i7«a.^t  cqui- 
labam,  quast  dispulahain  ,  totura  qnasi,  quia,  cum 
evigilavcrit,  non  invenil  quod  videbat.  Quasi  the- 
Eauruin  invcneram,  dicil  mendicus.  Si  quasi  non 
esset  ,  mendicus  non  esset.  Scd  qiiia  quasi  cral , 
niendicns  est. 

Ilaque  qiii  nunc  «d  laililias  sa^cularcs  ociilos  .ipe- 
rinni,  et  corda  claudunt,  transit  ^Kosi  eorum,  et  vc- 
fiit  verum  ipsorimi,  Quasi  ipsorum  felicitRS  est  s»- 


jam  calel,  ot  ille  tanquam  in  nocic  est,  qiiia  noii 
vlitilat,  ut  videat  jam  orium  diem  ;  sic  et  isti 
qiiia  somniis  aiiiin;c  gravitcr  cos  oppresserat, 
solein  justiti»  pr^senlem  nescielanl,  quibusconsc- 
quenler  dicilur  : 

I  ClaiKict  oculos  vestros,  et  proph^tas  et  princi- 
pcs  vestros ,  qiii  vident  visiones,  oiicrict.  >  Super- 
boruin  quippe  Jiidaiorum  oculas  dc<:eren$  Dominiis 
clausit.  Unde  et  per  Psalinistam  diciiur  :<  Posui&ii 
Jencliras,  el  facta  eet  nox  {V*ul.  ciii,  20).  »  Teiie- 
hias  quippe  Dcminus  posuil,  qiiio  |)eccatis  judicia 
repcndcns  lumcD  inletligentisesuae  subtraxit  Judeis. 
Et  factaest  nox,  (piia  ineiis  eonim  ignurantix  sux 
erroribus  csccala  est.  Nain  prajcedcntia  peccaia  fa- 


277 


COMMENT.  IN  IS/VUM  LlBRl  OCTO.  —  LIB.  IV. 


278 


ciunt,  ut.ad  peccaiiiJuin  tenelins.siibsequentilius  iii-  X  iion  comedunt,  et  alia  niUita,  qiioR  tra<tila  sunt  illis 


■volvanliir,  ut  eo  jam  Imnen  justitia!,  vel  rectae  in- 
telligentia'  nequeant  vi Jere,  quo  iliusirar! ,  quando 
poterant,  ooluerunt. 

Clauiiere  aulein  oculos  eorum,  et  operire  mentis 
caligine  prophelas  et  principes  eorum  dicilur  Donii- 
nus,  iion  quia  ipse  teiiebras  inferat,  sed  quia  ipse 
■peccanlium  et  supeiborum  obscura^corda-  miseri- 
cordiler  non  illuslrat  ut  lioc  ipsum  Domino  sit  ocu- 
loscoruin  clausisse,  vel  operuisse,  a  csecilatis  tene- 
bris.  libcrare  noluisse.  Sed  clausis  oculis  eofum  et 
principiliiis,  id  cst  doctoribus  alque  prophetis  oper- 
tis  subdilur  : 

Vers.  11.  —  «  Et  erit  vobis  visio  oinnium  sicnt 
■verba  libii  signati,  qucm,  cum  dederiiit  scienti  lit- 


servare,  baptismata  calicum,  et  uiceorum  el  sera- 
menlorum  et  lectorum,  Et  interrogabant  enm  Pha- 
risaei  et  Scriba;  :  Quare  discipuli  liii  iioii  ainbulaiit 
ju.xta  tradilionem  senioruni,  sed  conununibus  ma- 
nibus  manducaiit  paneni?  At  ille  respondeiis  dixit 
eis  :  Beiie  proplieiavit  Isaias  de  vobis  hypocritis, 
sicut  scriptiim  est  :  Populus  hic  labiis  me  honorai, 
cor  aulem  eoruin  longe  eska  me;  In  vanuni  aulcm 
me  colunt  doceiites  doctriiias,  et  pnecepta  homi- 
num,  baptismata  urceorum  fcl  calicum,  et  alia  simi- 
lia  liis  facitis  n>ulta  (Marc.  vit,  1  et  seqq.)    > 

Hsec  itaque  et  Evangelii  verba  propheticam  expo- 
nuiit  gcntentiam.  Appropinquabal  cnim  ore  suo  po- 
pnlus  iste  ad  Dominum,  el  corde  longius  recedehal, 


teras,  dicent :  Legc  islum,  et  respondebit :  Non  pos-  ^  sicutipse  Salvatoreum  increpat,  dicens  :  <  Progenies 


•sum  signatus  est  enim.  > 

Vers.  12.  —  i  Et  dabitiir  lilier  nescienti  litleras, 
dieeturque  ei  :  Lege,  et  respondebit  :  Nescio  lit- 
teras.  i 

Viiio  omnium  proplietarum  clausa  vobis  crit,  et 
involiita  sicut  verba  libri  signali,  quia  prophclicas 
Scripiuras  inlelligcre  nullatenus  valebilis,  qui  cum, 
de  qiio  omnes  propliclffi  locuti  sunl,  reprobasiis. 
Proplictas  eiiim  soliis  Cliri.stus  advcnlii  suo,  pas- 
sione  ac  resurreclione  aperuit.  Uiidc  quisqiiis  eum 
\eiiis.se  iion  credit,  ei  passuin  rcsiirrcxlbSCi  dii.la 
prophelarum  nulla  ralione  valet  inielligere.  Ilic 
eniln  libcr  esl,  qucin  ioannes  in  dextera  sedentis 
siiper  thronum  vidit  <  signalum  sigillis  septcin 
(Apoc.  V,  1),  )  et  poslmodum  Agnus  aperuit  «  se- 
ptcm  signacula  ejus  {ibid.  v).  »  Omnis  enim  divina 
Scriptura,  quia  inio  spiritu  Dei  scripta  esl,  uniis 
liber  vocatur.  Qiiia  igilur  Jud^i  non  iiabeni  hunc 
Agnum,  nonduin  eis  aperta  suiil  libri  hujus,  ij  est 
Scriptura;  diviiiae  sigilla,  sed  <  usqne  inhodiernam 
^iem,  cum  lcgitur  Moyscs,  velamea  est  positum  su- 
pcr  cor  corum.  Cum  autem  conversi  fuerint  ad 
Deum,  auforelur  velameii  (//  Cor.  iii,  15).  >  Nun- 
quam  igilur  apud  cos  vel  litteratus  vel  iilitteratus 
sensnin  libri  biijiis  ngnoscere  poterii,  donec  veiiiant 
ad  eum,  i  qui  apeiit  ct  neino  claudit,  claudit,  et 
nemo  apcrit  {Apoc.  iii,  7).  >  Sic  enim  ca!cati  sunt, 
ui  similiicr  aut  deterius  in  eis  errenl  litterali  siciit 
et  idiotaB.  Sequitnr  : 

Veus.  13.  —  «  Et  dixit  Dominus  :  Eo  quod  ap- 
propinquat  populus  isle  ore  suo,  el  labiis  suis  glo- 
lilicat  me,  cor  autem  eorura  longe  est  a  me,  et  ti- 
tnuerunl  iiie  mandato  homiiiurn  et  docti  iiiis.  i 

Vers.  14.  —  1  Ideo  ecce  ego  addam,  ut  adraira- 
tionem  faciam  populo  huic  miraculo  gramli  et 
stupendo.  » 

Apud  Marcum  lcgi-mus  :  i  Quia  convcnerunt  ad 
Jesum  Pliarisaii,  et  quidam  de  sciibis  vcnieiites  ab 
Jerosolymis,  et  cum  vidissent  qno.^dam  cx  discipu- 
liscjiis  commuiiibus  maiiibus  id  est  non  lotis  inaii- 
ducare,  vitupciaverunt.  Pharisaei  et  omiies  Juda-i 
irisi  crebro  lavcni  inanus«-  non  manducant  tenenies 
traditioncs  scniorum,    et  a  foro,  nisi  baptizentur, 


viperaruin,  quomodo  polestis  boiia  loqui,  cnin  sitis 
raali?  »  {Mailli.  iii,  7.)  Ore  suo  propinquabanl  Deo, 
quia  unius  Dei  cultiim  lialjere  se  gtoriabantiir,  et 
respuere  idola;  sed  cor  eorum  longe  erat  ab  ipso, 
quia  non  credcbant  Christo  ejus,  ct  limcbant  cum 
mandato  lieminum  et  doctrinis  sicut  oslensuw  est. 
Idcirco  se  facluruni  eis  admiratiouem  tostiiui"^ 
viiracula  gmndi  ci  siupendo,  Et  quxnam  sit  admi- 
ralio  illa,  declaralur,  cum  subditur  : 

<  Peribit  ciiim  sapieiiiia  a  sapienlibus  ejus,  et 
Lntellectus  priidenliiini  ejus  abscomletur.  »  Quia, 
inquit,  <  populus  istelabiis  gloritical  me,  cor  autem 
ejus  longu  cst  a  me,  el  tiuiiicruut  me  manUalo  Iio- 
miiium,  etdoclrinis,  idco  peiibit  sapientia  a  sapien- 
libus  ejus.  »  Sic  enim  factumcst.  Reliquerunt  prae- 
cepta  Dci  scrvando  tradiliunes  hominum,  et  ob  hoc 
ipsi  doctores  ad  tantara  pervenere  ca?citatem,  ut 
omnera  sapientiam  amillerent,  et  omiiis  inielk- 
ctus  absconderetur  ab  eis.  Nam  si  niaiidata  Dei 
servareiit,  Filium  ulique  cjus  suscipercnt,  qui  est 
sapientia  ejus  quein  quia  non  susceperunt ,  coecati 
sunt,  ne  eum  rccipiant,  qiii  iii  littera  contiactur. 
Dum  eilim  venturus  cssct,  et  illi  crederent  eum 
venlurum,  recte  sapiebanl.  Sed  ex  quo  venit,  et 
eum  venisse  non  credideruiit,  sed  venturum  adhuc 
pulaverunt ,  intelligeiitiam  perdiderunt.  Et  sicut 
resiirgcns  aperuil  sensum  discipulis  suis,  ut  intelli- 
gerent  Scripluras,  ita  eeontrario  clausil  illis  sen- 
D  sum,  ut  quod  intelligebant  amitterent. 

Et  haec  est  admiratio,  quam  se  factunim  eis  as- 
seruit,  quia  mirum  valde  cst,  quoroodo  omnes  pa- 
riter  excKcati  sunt.  Juxta  qiiem  sensum  ct  istud 
congriie  potcst  accipi,  qiiod  s.uperius  ad  eos  dixit : 
<  Obstupescite,  el  admirsmini,  fluctuate,  etvacitla- 
te,  I  clc.  Obstupescere  eiiim  et  admirari  possuot, 
quia  sic  omnem  intelligentiam  perdiderunt,  el  iii 
tenebris  remanserunt.  Sequitur : 

Vf.rs.  IS.  —  <  Vjb  qui  profundi  estis  corde,  ut  a 
Domiiio  adscoiidaiis  eoHsilium,  quorum  suiit  in  te- 
iiebri»  opera,  et  dicuiit  •  QuLs  videt  nos  et  quisflO- 
vit  nos?  1 

Principes  sacerdolum,  ct  Scribae,  et  PhaTissei  erant 
profundi  corde,  ut  abscondcreni  <J  Domino  tonsiUum 


2/79  RER-VE!  BURGIDOLENSIS  MONAOHI  380 

quando  miscrmit  insiriiatoics,  qiii   se  psse  juslos  A  ffuales  lcmporibus  erant  Tbar#,   et  deteiiores.  Se- 

quiiar  : 

Yers.  18.  —  I  Et  audienl  in  die  illa  surdi  verba 
lil)ri  et   de  lenebris  et  caligine  oculi  cgecorurn  vi- 


simularenl,  M  caperent  eum  in  scrnione,  et  trade- 
lenl  eum  pVincipniui,  et  polestati  pr«sidis,  et  inter- 
rogaverunl  cuin  dicenies  :  «  Magisler,  scimus 
quia  recte  dicis  etdoces,  et  non  accipis  personam, 
sed  in  verilate  viam  Dei  doces,  licet  nol)is  tribuium 
C^sari  dare,  an  non?  »  (Mattli.  xxii,  16.)  liaec  et 
hujusniodi  luii  profundllas  ( ordis  eorum  conlra  Dei 
«apientiam,  quorwm  erant  in  lenebris  opera.  Qua; 
enim  in  occulto  nebant  ab  ipsis  turpe  est  cliam 
diceic.  L'nde  ct  Dominus  increpavit  eos,  dicens  : 
«  A  foris  apparctrs  horninibus  justi,  intus  vero  pleni 
estis  Iiypocrisi  et  iniquitate  [Miitth.  xxui,  28).  » 
.Multa  eiiim  in  secret.o  raala  cominittentes ,  dice- 
bant :  Quis  videt  nos ,  et  qui  novit  ea  quse  hic  agi- 


debuut.  > 

In  die  itla,  qua  conversus  foerit  Libanus  in  Char- 
mel,  ct  Cliarinel  in  saUiim,  audienl  surdi,  id  esl 
genliles  verba  libri,  qui  signalus  inanet  apud  Ju- 
daios,  nec  aperiri  potest,  id  est  sacrae  Scripturae;  et 
interiores  oculi  cmcorum  gentilium  de  tenebris  et  ca- 
ligine  vcteris  ignorantiae  videhmt  mysteria  libri, 
quem  nobis  aperuil  lco  de  Iribu  Juda.  Sequitur  : 

Vers.  19.  —  «  Et  addent  raites  in  Domino  Iseti- 
tiam,  ct  pauperes  boinincs  in  sanclo  Israel  exsul- 
tabunt.  » 


inus.  Pulaliant  enim  c»ci  se  divinitus  non  videri,  "      Apostoli,  qui  prius  gavisi  siiiit  converlenles  mil- 

lia  Judaeoriim,  add-entin  Domino  gaudere,  ciim  con- 
verterint  gentiles.  Et  paupcres  homimes,  id  est  niul- 
tiludo  credentium,  qui  possessiones  el  substaniias 
vendiderant,  et  prelia  carum  ad  pedes  apostolorum 
posuerant  (.\ct.  iv,  54),  in  sancio  Isracl,  id  est  in 
Cbristo  exsullabunl.  Sed  quod  audire  surdi  verba 
libri  queant,  paupcres  spiriiu  gaudere  in  Domino, 
p;obat  sentcntia,  quae  siibditur  : 

Veus.  20.  —  <  Quoniam  defecit,  qiii  praevalebat, 
consummatus  est  illiisor.  » 

Prcevtttebat  enim  hostis  antiquus  jugo  soo  genus 
humaniim  opprimens,  et  illudebat  ei  delectationes 
fallacos  suggerens,  et  peccalis  servire  faciciis.  Scd 


qiios  aiguil  propliela,  subjuiigens  : 

Vers.  16.  —  1  Perversa  cst  hjec  vestra  cogitatio  : 
qnasi  si  lutiim  «onlra  figtilum  cogitet,  ei  dicat  opus 
factori  suo  :  Non  fecisti  me,  ei  ligmeiitum  dicat 
lictori  suo  :  Non  intelligis.  » 

Lutum  quippc  contra  ftgulum  cogilabat,  dum  Ju- 
daei  coiitia  Christum  iniient  coiisilium.  Et  opus  di- 
cebat  fnctori  suo  :  Non  [ecisli  me,  diim  Crealorem 
suuin  hiiiic  negarcnl  esse.  Clnislus  eniin  (iguliis  est, 
Judxi  vero  lutuin  et  plasmatio  cjus,  sicut  in  iine 
poenitenles  loquiintur  :  «  Et  minc,  Domine,  Pater 
iiostrr  es  tu ,  nos  vero  Iiiliiiii ;  et  fiolor  noster,  ct 


opeia  raanuum  liiarum  omnes  nos  (Isa.  ltiv,  G).  » 

f.  nuiic  defecil,  et   consummalus,  id  est  consumptus 
Benc  ergo  dicitur  his  qui   conlia  uum  faciebaut  ^  ^^^.  ,,^,i,,  p^,,  c.hchlum  viclus  alque  ligafus  esl,  et 


consilium,  qiiia  «  pcrversa  esi  bajovesira  cogitatio : 
quasi  si  lutum  cogitet  coiitra  tiguluni ,  et  dicat 
opus  faclori  suo  ;  Non  fecisti  me.  >  Scd  et  dicebat 
figmcnlum  faclori  suo  :  Non  intelliijis,  dum  illi  mala 
perpetranles  in  tcnebris  sstiinabant  se  Divinilalis 
.ispecliiin  effugisse,  diceiitcs  :  «  Quis  videt  nos,  et 
quis  novil  nos?  »  Sequitur  : 

VilBs.  17. —  1  Noniie  adliuc  in  modico  cl  in  brevi 
convertetur  Libanus  in  Cliarmel,  et  Cliarmcl  in 
saltum  repulabilur. 

Modicum  breve  fuit  a  tcmpore  praedicationis  Do- 
ininicc  usquc  ad  gcniium  vocationem.  Tunc  namque 
Libanus  in   Cliarmel  est  conversus.   Libanus  quippe 


iiihil  factus.  Sequilur  :  «  Et  succisi  siint,  qui  \igila- 
baiit  super  iniquilalem.  » 

Vers.  21.  —  «  Qui  peecare  faciebanl  horaines  in 
verbo,  et  arguentem  in  porta  supplanlabani,  ct  de- 
clinaverunt  frustra  a  justo.  > 

Roinanorum  ferro  succisi  suni  Judsei,  qui  vigila- 
bani  super  iniquiiaiem,  id  est  persequi  Salvalorem 
studcbant.  Qui  peccare  faciebant  homines  in  verbo, 
id  est  facicbant  ut  hoinincs  blasphemarent,  quia 
«  conspiraverunt ,  iit  si  qiiis  illum  confileretiir 
Christuin,  extra  sjnagogam  iierct  »  (Joaii.  ix,  22). 
Et  supplaiilabant  eum  argnentcm  cos  ih  porta,  id 
est  in  locri  judicii,  quia  dum  per  illos  qiiinquc  dies 


candidatio  sivc  (/c'a/fra()3  dicitiir,  Charmel  cog/ii/io  D  •1'iie  passionem  suam  acriiis  eos  argueret  in  tem- 


circumcisionis.  Kt  quid  pcr  Libanum  nisi  populus 
genlilis,  qui  loliis  est  in  baplisiiio,  et  pristiiiis  sor- 
dibus  piirgalus  ac  dcalliaiiis,  expnmitiir?  Quid  per 
Cbaimel  nisi  populus  Judaionim  carne  circumci- 
siis ?  Conversus  estergo  Lifcaiius  in  Charmel,  quo- 
iiiain  «  oleaster  iiiscrtus  factus  cstsociiis  radicis,cl 
piiigiicdinis  olivK  (Koin.  xi,  17).  >  Conscculus  est 
enim  popiilus  genlilis  gratiam  et  fidciii,  quam  habc- 
bat  llebraicus.  Sed  et  Channel  in  snllmH  repiilatus 
cst,  quia  populus  Judacoruin  araissa  fide  in  tortiio- 
sam  silvam  geniilitaiis  est  versus,  sicut  «ii :  «  Facti 
sumus  sicut  in  principio,  cuni  non  dominarcris  no- 
stri,  neq^ue  iiivocaieiur  noraen  tiium  super  nos 
(Isa.   i.xm,  19).  »   Tales  eiiim  nuiic  sunt  Hebrai, 


plo,  seinper  insidias  machinabantur,  utad  cjus  ne- 
cem  perlingerenl. 

Et  declinaveruni  fruslra  a  justo,  id  est,  ab  eOilem 
Domino,  quia  non  eis  piofuii  dicere  :  c  Non  Iiabe- 
mus  regem  nisi  C<esarera  {Joan.  xii,  Vn)  >  In  poria 
aiiiem  vclcres  agcre  solcbant  judicia.  Unde  ct  per 
ptoplielam  dicttur  :  «  Constiliiite  in  porta  judi- 
cium  {Amos.  v,  15).  »  Doniiniim  igiiur  arguentem 
eos  in  porta  dicit,  quia  maliliam  eorum  dijiidicans 
iiKTcpabal.  Quod  si  materialis  porta  qua?ritur,  in 
porlicu  Salomoiiis  aigiiit  eos,  dicens  :  «  Vos  non 
creditis,  quia  non  estis  de  ovibus  meis  {Joan.  x,  26). » 
.\l  illi  supplantabant  eiim,  quia  «  sustuleiunt  lapi- 
des,  ut  jacereiU  iii  eum  {ibid.  51).  » 


m 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LlBRl  OC TO.  —  LjB.  IV. 


282 


Yel  dsemones  siiedin  smi,  qui  vigiUhaiit  ml  ini-  \  m.ix,  i8).  >  Evangeliiantibiis  aulein   novis  pra;di- 


quitalem,  et  yeccure  [aciebuiit  universum  hominum 
genus  in  verbo  blasphemisB,  ut  negarent  verbuin 
Dei,  etcnorum  dogmala  prsedicarcnc,  e(  aryiieiiteni 
in  porta  atque  judicio,  qiianlum  in  se  erat,  siip- 
ptanlabant,  el  a  justitia  declinare  facicbant,  qui 
erat  in  poriis  filiae  Sion  exaltalus  de  portis  mortis, 
et  corripiebai  cus,  qni  odoranl  in  poriis  argiienteni. 
Sequitur  : 

Yees.  22. —  «  Propter  1)0C  hoec  dicit  Doininus 
ad  damum  Jacob,  qni  redemit  Abraham  :  non  modo 
vnllus  cjus  erubescet.  » 

Yers.  2.5.  —  «  Sed  cum  viiieril  filios  suos,  opefa 
manunm  mearum  in  nietlio  sui  s;iiictificanti'9  no- 
men  meura,  ei  sanctificahunt  sanctum  Jacob,  et 
Deum  Israel  jiraedicabiint.  > 

Yers.  2-i. —  «  Et  scient  errantcs  spiritu  inloUc- 
c!um.  et  mussitalores  discent  iegem.  « 

Quia  paupcres  in  sancto  Israel  exsullabunl,  et 
qui  vigilabant  ad  iniquitatem,  siiccidenlur,  propicr 
hoc  hac  dicilDominus,  qui  redemit  Abrahnm.  Habel 
auteni  vetus  iradiiio,  quud  Chaldsei  projcterunt 
Abraham,  et  Aram  in  i^uein,  qui  iingua  eonim  ap- 
pellatur  Vrj  eo  quod  ipsum  colere  nollent.  Chaldaei 
quippe  adorabanl  ignem.  Morftius  esl  autein  ibi 
Aram  in  CrChaldaoniin,  et  Abraham  exivit  iUa^sus. 
Uiide  ct  ei  Deus  perhibelur  dixisse  :  «  Bgo  sum, 
qui  cduxi  te  de  Ur  Clialda:urum  (Ccit.  xv,  7),  >  id 
estde  igne  Chaldsorum.  Nam  iii  Esdra;  libro  legitur 
evidenter  ipse  Oominus  Abrabam  liberasse  <  de  igoe 


caloribus  hoc  salutnre,  id  est  Dominum  Jcsura  scieiit 
imetlecluin  errantes  !:piritu,  id  est  Judaei,  qui  cordc 
semper  errabant,  licct  opeiibus  recte  viderentur  iii- 
cedere.  Et  mussiiatores,  id  c*t  iideiu  ipsi  Judaei,  qui 
more  balbuiientium  infaniium  mussitabant  doclri- 
nam  lcgis,  diie.ent  leijem,  (|uam  antea  disscrere 
nuUo  atudio  vaJuePunt.  Docebit  enim  gralia  Clirisli, 
qiiod  lioino  docere  nequivif.  Scquilur  : 
CAPUT  XXX. 

Yers.  1.  —  «  Y;c;niii  desertores!  dicit  Doininus, 
ut  faccrclis  consiliiim  et  non  ex  me  :  cl  ordiieiuilii 
iflam,  et  non  per  spiriluin  mcuin,  ut  adderetis  pec- 
caiuai  super  peccaiuni..  > 

Vers.  2.  —  «  Qiii  ambulalis,   ut   de.scendalis  in 
^  ^'Egyplum,  et  os  meum  rion  inlerjogastis  speranles 
auxilium  in  forliiudinc  Pharaoifis,  et;  babcnlcs  fidu- 
ciam  in  uiiibia  yEgypli.  > 

Vers.  5.  —  «  Et  erit  vobis  foriiliido  Pliaraonis 
in  confusionem,  et  fiducia  umbrce  yEgypti  in  igno- 
miniain.  > 

Vers.  i.  —  I  leranl  enim  iu  Taiiis  principcs  lu., 
et  nunlii  tui  in  Taiies  pcrvcncrunt  (153).  » 

Vers.  5.  —  <  Omnes  confusi  sunl  super  populo, 
qui  eis  prodesse  noii  poterii  :  non  fuerunt  in  auxi- 
lium,  et  in  aliquam  uiililatem,  seJ  in  confusionera, 
el  in  opprobrium.  » 

Ha!C  prophetia  secundiim  historiam  implcla  esl 
sub  Jereinia,  qualidopost  eversionem.Jerusalein  re!i- 
quia>,  Juda  conliadiccnle  Deo,  fiigerunt  in  yEgyptum 


Chaldsorum  (//  Esdr.  ix,  7).  >  Hoc  ergo  dicit  hic  ^'  a  facie  ChaUIaorum,  et  ihi  tum  jiiigypriis  pariier 
cominemorari,  dum  dicitur  :  «  Ilaec  dicil  Dominus      perierunt 


ad  doinum  Jacob,  qui  redemit  Abraliam.  >  Sed  cur 
hoc,  antiquitus  gestum,  replicat  locuturus  de  novis 
prjctiicaloribus,  nisi  qiiia  quemadmodum  .Abraham 
tuiic  eripuit,  et  hoslcs  ejus  confudit,  sic  nunc  fideles 
suos  cripiet,  qui  sacrilegoium  jussa  contempserunt, 
el  persecutores  eorum  confundet?  Si^pissiini?  cnim 
martyres  ignera  superavece  materialera,  et  om- 
nes  ignem  tribulationis  vel  coiicupiscenti*  vicc- 
Tunt. 

Non  modo,  inquit,  confundelur  Jitcob,  id  est 
tempore,  quo  propheia  loquebaiur  h'ec,  popuhis 
Jiidxorum  sustinebit  vereciindiain,  nec  modo  vuUiis 
ejus  eruhescet,  sed  cum  viderit  fiUos  suos,  id  cst  apo- 
Stolos  et  credenies,  quos  me.Te  manus  in  operihiis 
bonis  creabunt,  in  medio  Jerusalem  saiictificantes 
nonien  meuin  benc  viveiido,  et  pi^edicanilo.  EUiiso 
enira  Spirilu  sanclo  et  apostolis  magnalia  Dei  lo- 
quenlibus  infideies  Judiei  vebementer  confusi  siint, 
alii  ul  in  suis  iniquitalibus  labescentes  livore  tor- 
querentur  advcrsus  credentes.  Cum  aiitem  suhjicit, 
quia  «  saiictificabunl  sanclum  .lacob,  et  Deum  Israel 
prajdicabunt,  >  manifesie  declaiat  apostolos  non 
alium  prxdicaturos  nisi  Deum,  quem  adoravit  Israei, 
ct  sanctum,  quein  exspectavit  Jacoh.  Dixil  enim 
moriens  :  t  Salutarc  tuumexspectabo,  Domine  (Gen. 


Sed  quid  in  rcliquiis  Jiida  nisi  fideles  nonnulli  si- 
gnantur,  qui  teniporihus  novissimae  persecutioiiis 
resides  invenientur  aliis  jam  caplivalis?  Nuuc  enim 
fil  illa  spiritalis  caplivitas  populi  Dei,  quam  sanclus 
Jeremias  lain  graviler  plangit,  et  ex  niagna  parle 
jam  completa  est.  Quid  ergo  reliquia;  Juda  nisi  nos 
designaiit,  qui  superstitcs  adhut  siiraus,  csierosque, 
qiii  futuri  sunt  nostri  similes?  Sed,  quiJ  talibus  di- 
catur,  audiamus,  et  caveamus. 

<  Y;e  filii  desertores!  dicit  Dominus.  »  Fitii  sunt, 
quia  Chrisliani  ;  desertores,  qiiia  Palrein  deserunt. 
Maiidata  quippe  Dei  i-elinquunt  ut  pcccalis  adha;- 
reant.  Qui  faciunl  consilittin  et  non  ex  Deo,  quia 
eaute  sibi  consuleie  sc  puiant,  dura  prospera  raundi 
qusrere,  suasqiie  voluptates  explere  decernunt.  Et 
ordiunlur  telnm,  et  non  per  spiriluin  Doinini,  qiiia 
proponuiit,  vel  inchnant  agere,  qua;  iioii  licet,  sicque 
peccatiim  operis  additur  super  peecatum  cogitaiionis 
eorum. 

Qui  ambulanl,  id  est  operantur,  ul  deEcendaiit  in 
jEyypttim,  id  est  in  sa'Ciiluni.  Quid  Cbt  eniin  ambii- 
lare  nisi  operari?  Et  quid  per  jEgyplum  ni.si  miiii  • 
di»s  iste  fignratur,  \itaque'sa:culariiim  vel  infide- 
liiim?  QiiiJ  autcm  p^T  os  Domini  nisi  Scriptura 
sacra   liguratur,   vel  quili!)el  ju&titiae  praidicator. 


(!53)  .\lias,  Lrant  enim  iimi  principes  lin,  e!  nunlii  lui  ti^qite  nd  Hanes  perwmrunt. 


283  HERVEI  BURGID0LENS18  MONACHI  284 

Quitl  vero  per  regem  ^■Egypti  nisi  potentes  s^'culi?  A     Decem  superius  onera  desciipsinius,  pI  nnnc.ap- 


Amlmlant  enim,  iit  in  ^gyptum  descendant,  <iui 
eas  actiones  operanlur,  per  quas  ab  allo  religionis 
in  s«cularera  conTersalionem  deveniant. 

Et  lixc  agenies  non  interrogaverunt  os  Domini, 
cuia  in  Scripturis  non  qua;sierunt,  vel  ab  aliquo 
sanctorum  si  liceret  eis  agere  talia.  Cupiunl  auleni 
iD  iEgyplura  dcscendcre,  iil  est  stEcularem  vilam 
ducere,  quia  spcrant  ouxilium  adversus  persecu- 
tores.  In  forlltudine  Vliaraunit,  id  est  principum 
sxculi,  sii  eis  familiariter  adlixsf.rint.  Et  ab  aestu 
tribnlalionum  lialwnt  liduciam  in  unibra  yEgypii, 
id  est  in  protectione  sacculi.  Quibus  foTtiindo  Plta- 
rnunis,  id  est  polentuni  saeculi  non  in  auxilium,  scd 
in  confusionem  eril,  et  spes  umbrx  jEgijpti  in  igno 


poiiit  undeiiarium  ut  de  transgressorihus  se  loqui 
designct.  Denarius  enim  niimerus  perfeclionem  legis 
exprimii,  ftiindenarius  transgressionem  ejus,  Nam 
el  liic  hisloiiam  prxdicit ,  qux  tcinporihus  Jeremise 
facla  esl,  quando  post  inierfeciionem  Godoliae,  Joan- 
nai),  flliusCaiee,  cxterique  principes  reliquias  Juda 
Iransduxerunt  in  jEgyptiim  contra  pia'cepluni  Do- 
niini,  qui  pcr  Jeremiam  prscipiebat,  ul  inanerent 
in  lena  Jud.a.  Qu.te  scilicet  reliquiae  vocantur  ju- 
menla,  quia  insensatae  erant,  et  brula;  colentes  ad- 
liuc  idola;  jumeiila  austri,  quia  irlhus  Juda  plagam 
liistri  pnssedit. 

Terra  tribulnlionis  et  anyHslicB  lalitudo  cst  illius 
cromi,  per  qiiam  fugeruni  in  itgyptum  metu  Chal- 


iiiimnm;  quia  fortasse  nec  ipsi  piincipes  saculi  po-  ^  dsoruni ;  lemna  plebs   reliquiarum;  Joannan  leo,  et 


teriMit  cos  tueri  suh  .^ntirhrislo,  ne  puniantur, 
«ternumque  porlabunl.  improperium,  quia  forini- 
dantcs  pali  trihulalionem,  justitiam  vel  lidem  reli- 
querunt,  ct  tribiilaiioiiem  non  evaserunt.  Sic  enim 
mullis  cvfniurum  crcdiinus  in  illa  persecutione 
novissima,  qiioniam  vel  ob  solum  Chrislianitatis 
noinen  qiiod  habucrnnt,  torquebuniur,  aut  siibito 
periincntur,  dnm  adbiic  fideles  esse  credentur.  Sed 
et  iiunc  pleriquc  relij,'iosi  divitihus  iniquis  nimium 
fainiliares  fiunt,  et  obsequuntur  speiantcs  corum 
defensionc  semper  ab  adversilaie  protegi,  vel  hiijus 
vi!,^  prnspora  conscqui.  Sed  e.\siirgeiite  procella 
trihulatioiiis  non  pcr  eos  juvantur,  imo  magis  con- 
ftinduntnr.  „ 

Icrant  eiiim  in  Tanis,)  clc.  Principes  et  piae- 
peslti  Ecclcsi;e  eunt  in  Tanis ,  id  est  iii  mandatum 
hinnile,  lioc  est  terrenum,  qiiando  praeceptis  saecu- 
larium  priiicipum  contra  suum  Caiionem  obediunt. 
Kt  «5C/ut!  ail  Tancs,  qiiod  interprelalurnun^itii/  coin- 
mulalus  est,  perveniunt,  dum  cuilihet  apostatae  fue- 
rintsimilcs,  de  quo  non  appareat,  qiiod  ah  inlidc- 
lilale  coninnitatiis  ad  justiiiam  non  est.  Sic  enim 
lcmporihus  .\nlicliristi  facient,  et  aliqui  jam  fece- 
funt. 

Sed  quiil  additur?  <  Oranes  confusi  sunt  super 
populo,  qui  eis  prodesse  non  polcrit.»  Non  enini 
proderit  illis  popiilus  yEgypliorum,  id  esi  sa^.cula- 
rium  aut  inndcllum  adversus  Nabuchodonosor,  id 
est  diaholum,  seil  lemporaliter,  ve!  seternaliter  ab  co  D 
punientur,  aut  certe  temporaliler  et  seternaliter. 
Nam  sicut  reliquise  Juda  perierunt  cum  iEgypiiis, 
ad  qtios,  ut  tribulationem  evaderent,  coiifugerant ; 
sic  et  isti  cum  iniquis  perihuiit,  quibusmelu  perse- 
cutionum  sociabantur.  Sequitiir  : 

Vkrs.  6.  —  f  Onus  jumentoium  austri.  In  terra 
tribulationis  et  angusliae  leana  el  leo,  ex.  eis  vipera 
ei  regulus  volans  porlantcs  super  humeros  jumen- 
lorum  divitias  suas,  el  supcr  gibbum  camcloriim 
thesauros  suos  ad  populum,  qui  cis  prodesse  non 
polcrit. » 

Vers.  7.  —  I  ./Egypius  eniiii  frustia  ct  vane  auxi- 
liabilur,  itieoclamari  super  hoc  :  Supcibia  taiitum 
csl,  ({uiescc.i 


alii  duces.  Vipeia  fi  regulus  ex  eis  nascens ,  id  cst 
ex  lesenaet  leone  liiii  sunt  eoruin,  qiii  crudelibus 
orti  parentibus  virtilenti  fuerunt.  Et  divitiat  suas 
licei  CMiguas  in  humeris  jumeniorum  et  gihhis  ea- 
melorum  portaverunt  fugieiites  ad  populum  ./Egypti, 
(/«i  cis  prodesse  non  poluil.  Nain  siihlalis  omnibus, 
quac  liabere  poterant,  illuc  transfugciunt.  Yenienle 
aatem  Nabuchodonosor  cum  ipsis  pariter  iEgypiiis, 
in  quibus  conCdehant,  perierunt  fame  el  gladio. 
Aigypius  enim  friisira,  id  cst  incassum  eis  «  auxi- 
Ilaia  est  et.  vane,  quoniain  defecil  alque  evanuit 
cjus  auxilialio.  Idcirco  vates  poputo  reliqniarum 
properanii  in  .^Egyptum  clamat :  Superbia  tnnlHni, 
in  ./Egypto  est,  iion  foiiitudo,  quiesce  residens  in 
tcrra  Juda.  Qno  non  quicscentc,  pra;cipit  Dominus 
Jereraix  dicens  : 

ViiRs.  8.  —  «  Nunc  ingressus  scribe  eis  siiper 
buxum,  el  in  libro  diligeiiter  cvara  illud ,  et  erii 
eis  in  die  novisstmo  in  tcslimoniuni  usque  in  xter- 
num.i 

/npressus  cum  eis  in  .^Egyptum  scribeeis  iii  buxo, 
quod  est  lignum  impulribilc,  ut  semper  duraie 
queat;  et  in  libro  exara,  ut  ab  oinnihus  agnoscatur, 
quia  Dominus  intcrdi.xit,  ne  abirent  in  .-Egyptum,  et 
abierunt  :  ei  eril  eis  ad  testimonium  damualionis  in 
die  novissimo.  Sequitur  : 

Vers.  9. —  «  Populus  cnim  ad  iracundiam  pro- 
vocans  est,  et  lilii  mcndaccs,  lilii  nolentes  audire 
lcgem  Domini.i 

Similiter  ct  in  Jcrcniia  iegilur.  Quem  cum  mit- 
tcrent  consiilcre  Doniiiium.dixerunt :  i  Sit  Dominus 
inter  nos  lcstLs  vcriiatis  el  lidci,  si  non  juxta  omne 
verlmm,  in  quo  miserit  tc  Dominus  Deus  tuus  ad 
nos,  sic  faciemus  (Jer.  xlh,  5).»  Ei  cura  cis  respou- 
Uisset  Dominus,  «  non  audivit  Joannan  lilius  Caree, 
el  oniiies  pri-ncipcs  bcllatorum  ,  et  universus  popii- 
lus  voccm  Domini,  ut  maneret  in  terra  Juda  (Jer. 
xi.iii,  i).t  Scquitur : 

Vr.Rs.  10.  —  <  Qui  dicunt  viueniibus  :  Nolitc  vi- 
dere,  et  aspicicnlibus  :  Nolite  aspicere  nohis  ea  quae 
rccta  siint :  loquimini  nohis  placcniia,  videtc  nobis 
{•rrores.i 


285  COMMENT.  IN  ISAIAM  LlBRl  OCTO.  —  UB.  IV.  286 

Vers.  11.— «  Aufertea  me  viam,  dcelinatea  me  A     Et  hoc  manifestum  csl.   Nam  quia  fugeniut  arf 


seniilam,  cessct  a  facienoslra  sanctus  Isracl.» 

Hoc  est,  quod  Jeremiae  j.im  ih  yfijtyplo  tlixerunt : 
t  Sernioneni ,  quem  lociiitis  es  ad  iios  iii  nomine 
Domini,  non  audicmus  ex  le,  sed  ficientes  faciemus 
omne  verbiim,  quod  egredietiir  de  oro  noslro,  ut 
sacrificeinus  re^iiiK  ccoli ,  id  esl :  !Hn.E  (icr.  xliv, 
10).  »  et  liis  simitia  s*pe  loquebantur.  Dlcebanl  ri- 
denlibus .  id  cst  Jeremise  et  Baruch  :  Nolile  tiobii 
videre  ea  quw  recta  sinil.  Krchanl  :  Cesset  a  facie 
uostra  sanctus  Israd,  quia  nec  lo(|iii  vnle^anfde 
Deo,  nec  audire ,  vel  memoriam  ejus  ante  facieni 
mentis  venire.  Sequitur  : 

Vers.  12. —  s  Pioptcrca  liaec  dicit  Dominiis  san- 
rlus  Israel :  Pro  eo,  quod  rcprobastis  verbiim  hoc. 


eqnos,  ideo  conliiigit,  ul  fu-^eienl  Ciialdicos;  ot  fluia 
«K;;ei' Be/occsasceiiderunlequos,  ul  loquunlur,  ideo 
veloces  fueruiifChaldciEi  {lersL-quentes  eos,  ulnon 
fivaderent.  Sequitur  : 

Vebs.  17.  —  I  Mille  horaincs  a  facic  lerroris 
uiiius ,  et  a  facie  U;itoi)s  quinque  fugiclis  :  donec 
relinquamini  quasi  malus  «avis  in  veriicc  inontis, 
«H  qnasi  signum  super  collem.» 

Mille  /Egypliorum,  inquibus  confidilis,  fugienta 
facie  umus  ClialdyBorum,  el  oiiiiics  vos  Jud;ei  fti- 
9i(;j!S  n /■ufie  r;«in//!!e  Chaldseoruiii,  donec  nlinqua' 
mini  quasi  maius  navis,  xal  $igniini,in  colte.  Sieut 
enim  cum  posi  naufragium  positus  Tuerit  malus  iii 
verlice  monlis,  vcl  super  collem  pro  sipuo,  omnes, 


el  speraslis  in  calamnia,  el  in  inniultu,   et  inniti  B  qui  vidcnt cuin,  inlelligunt  dJs6i|(iUam  esse  navim. 


estis  super  eo.t 

Vers.  13.  —  t  Propterea  erit  vobis  iniquitas  liaec 
sicul  interruplio  cadens,  et  requisita  in  muro  ex- 
celso,  quoniam  subito,  dum  iion  speratur,  venict 
contritio  ejus.» 

Vebs^  14. —  t  Et  comniinuelur,  sicul  conteritur 
lagena  figtili  contritione  pervalida  :  ct  non  inve- 
nictur  de  fragmentis  cjus  tesia,  inqiia  porletur  igni- 
culus  de  incendio,  aul  haurialur  paruin  aqua;  de 
fovea.' 

Prsecepi,  inquil,  vobis,  ut  maneretis  in  lerra  Juda, 
sed  vos  CK  ore  Jpremi;e  verbum  hoe  reprohaslis,  et 
speraslis  in  calnmnia  verborum,  et  in  tumuttii,  di- 
cenles  :  Non  misit  te  Dominus.  <  Sed  Baruch  Ulius 
Neria;  incilat  te  adversum  nos  (3er.  xi.in,  3),»  et^ 
propterea  erit  i>obis  iniqiiittts  e  incrcdulitalis,  et  con- 
tradiclionis  hujiis  »  sicul  interruptio  niuri  quaesila 
ab  hostibus,  et  inventa  nescienlibus  his,  qui  intus 
sunt,  quia  dum  vosi  a  Chaldsels  iit^  Egvpto  tule  pu- 
latis  abscor.dere,  viam  eis  ad  vos  pandilis,  ot  e\ 
iniproviso  capieniini,  el  coniniinuemini  sicut  tuqena 
fitjuli,  queraadmoduni  et  de  Jerusalem  pcr  Jere- 
iniam  dictiiin  est  :  «  Sic  conleram  popuhim  islum, 
el  civitatem  istam  sicut  contcritiir  vas  figuii,  quod 
non  poiest  ullra  iiistaurari  [Jer.  xix,  11}.»  Sic  ergo 
et  reliquiariim  populiis  in  ^gyplo  coritritus  esl,  ul 
amplius  recuperari  neqiiiret.  Et  sicut  de  fragmen- 
tis  coiilrita;  iagense  testiila  non  invenitur,  in  qua  pa- 


ila  pauci  Jndsftorum  rouianentes  oninibus  se  cernen- 
tiluis  maiiifestaveriiiii  Jerusalem  esse  destructam. 
Qui  quoniam  inter  inimicos  diiilius  alHicti  sunt  ca- 
ptivitaie  et  miseria,  consolatiir  eo»  prophcla,  sub- 
jungens : 

Vf.rs.  18.  —  <  Piopterea   exspeclat  Dominus,  ut 
miserealur  vcstri,  et  ideo  exaltabitur  parcens  vobis, 
quia  Dous  judicii  Dominus  :  Beali  oiimes,  qui  cxspe 
clant  eura.i 

Vers.  19.  —  «  Populus  enim  Sion  habilabil  in 
Jerusalem,  .plorans  neqiiaquam  plorabis,  miserans 
niiscrebitur  lui.» 

Non  vos,  iiiquit,  oblitos  cst  Domintis  in  manu 
hosliiim  vestrorum,  ut  putatis,  sed  ob  hoc  exspe- 
ctat  liberare  vos,  h(  misereatur  vestri  relaxando  pec- 
catum,et  eripiendo  vos.  Et  ideo  vcsiros  hostes  com- 
primens  exattabilur  supor  eos,  et  parcet  voiis  ab 
liac  afllictione,  quam  suslinelis,  quia  Deus  judicii 
est  Dominus,  id  esl  omnia  justo  judicio  facicns, 
sive  duni  vos  affiigit,  sive  quandn  paicit.  Et  beati 
criinl,  qui  per  ejus  misericordiam  exspectant  iibe- 
rari,  quuniani  popvlus  Sioii,  qui  caplivus  in  Perside 
tenelur,  habilabit  rursus  liber  in  Jerusalem,  et  af- 
fliiet  bonis,  et  tuiic  nequaquam  plorabis,  o  Israel, 
scd  cxsu!ial)is,  quoniam  Dominus  miserebitur  tui  a 
cunctis  tribulalionibus  eiipiens. 

Nunc  ab  exordio  leclionem  lepetenles;  videamus, 
si  possit  ct  aliter  exponi,  qnnniam  ssepe  conlingit. 


rum  ignis  vet  aqum  portetur,  iia  ex  illis  iiulUis  super-  ^  ui  scrnio  propheticus  iii  «ho  mulla  compleetatur. 


fuit,  qui  ad  aliquod  opus  bonum  jam  foict  aptus 
Scquitur  : 

Vers.  IS. —  «  Qnia  haec  dicil  Dominus  Deus  san- 
clus  Israel :  Si  revertamini,  et  quiescatis,  salvi  eri- 
lis  :  in  silcntio  et  in  spe  erit  fortitudo  vestra.» 

IToc  est  evidens.  Si  rcertamirii  in  terram  Juda 
d  quiescutis  ibi,  salvi  eritis  a  Chaldscis,  quosme- 
Uiistis.  Scquilur  : 

Vf.rs.  16. —  t  Et  noluislis,  et  dixistis  :  Nequa- 
quam,  scd  ad  equos  fugicmus  :  ideo  fugietis.  Et  su- 
per  veloces  ascendemus  :  ideo  veloces  (134)  ftrtini, 
qui  pc»sequcnturvos.» 


I  Onus  iiiquit,  jiiinpiitoium  aiistri.  »  Quid  sit  au- 
ster,  apud  Ezcchielcm  cognoseimiis,  cui  Dominus 
ait  :  )  Fili  hominis,  poiie  laciem  tuam  conira  viam 
austri,  et  stilla  aj  Africiim,  et  propbeta  ad  saltum 
agri  meridiani,  el  dices  saltui  nieridiaiio  :H»c  dicil 
Dominiis  Dcus  :  Ecce  ego  succendam  in  te  ignem, 
el  comburam  in  te  omne  lignum  viride,  el  omne 
lignnm  aridiini  {Ez-ech.  xx,  id).  >  Et  eadem  repe- 
tendo  sic  exposuil  :  «  Fili  hominis  pone  faciem 
luam  contra  Jcrusalcm,  et  stilla  ad  sanctuaria,  el 
propheta  contra  humuni  Israel,  et  dices  terraelsrael : 
Haec  dicil  Dominus  :  Ecce  cgo  ad  le  ei  ejiciam  gla- 


(iM)  Alias,  veiactorci. 


287  HERVEl  BURGIDOLENSIS   MONACHI  288 

Jium  nieuiTi  devagina  sua,  ct  occidam  in  le  justuni  A  cupiditate  victi,  crraiii  a  fide,  ei  inscruiit  se  doio- 


el  inipium  {Fzech.  Hxi,  2).  >  Quod  enim  di"xeral  : 
Pone  fackm  luam  conlra  viatn  aiistri,  el  stilla  ad 
Africum,  lioc  inlcrpretatus  cst  dicfens  :  «  Pone  fa- 
tiem  tuam  ai  Jerusaleni,  et  stilla  ad  sancluaria.  i 
Via  igilur  ausiralis,  Jerusalem  est,  id  est  Eccle- 
sia,  et  Africus  vel  ausier  saiictuariuni  cst.  Qu;c 
suiit  ergo  jimienta  ausiri  vel  sanctiiarii  iiisi  homi- 
nes,  qui  Christianam  religionen)  professi  sunt,  sed 
more  iumenioruin  vivuiii?  i  Homo  cum  in  honore 
esset,  non  intellexit,  coinparaius  csl  junientis  insi- 
pientibus.elsiniilisfactus  eslillis(Psfl/.  xlyiii,  15).  » 
Jumenla  qiiippe  ratione  careiit,  ct  onus  quodcunque 
sibi  impouilur,  indiiTeienter  porlant.  Sic  ct  homo, 
qui  menlis  ratioiie  bonuni  ct  malum  sulrtiliter  non 


ribus  multis 

Lea'na  quippe  el  leo,  iHpera  el  regulus  ducunt  eos 
peccatis  oneralos  in  ^gyptum.id  estiii  lenebras  iii- 
lidelitatis  ad  popuUim  gentiliura  et  inGdeliuro,  qui 
eis  prodcsse  non  pulcril  in  die  novissimo,  sicul  ^Egy- 
plii  non  profuere  reliquiis  Juda  venieniibus  Chal- 
deis.  -'Egypius  eiiiin,  id  esl  tencbiosa  s*ecularium  cl 
infidelium  multitudo  frustra  aiixiliabitur  eis,  qiiia 
noii  proficiet,  et  vanc,  quia  evaucscit  alque  irangi- 
bit. 

Vel  leoni  et  leajnse  vipeia;  et  regulo  prodesse  nc- 
quibit  populus  iiifidelium  puniendo  marlyies,  quo- 
niara  per  lorroenta  transibiiut  ad  requiem  et  gli)- 
riam,  magisque  roborabunt  adversus  Antichristiim 


dibcernil  reprobando  malum    el  eligendo   bonum,  B  Ecclesiani.   El  quoniam  jCgyptus  frustra  aicxilia- 


sed  quamlihet  iraposilam  sibi  peccalorum  sarci- 
iiam  ferre  coiisefitit,  jumentum  est. 

Oniis  vero  hic  pondns  peccalorum  de&ignal  ct  af- 
flictionum. 

(  In  leira  Iribulaiionis  et  anguslise  lefena  et  leo, 
ex  cis  vijicra  et  regulus  volans  porlantes  super  hu- 
meios  junienlorum  divitias  suas,  et  supcr  gibbum 
camelorum  thesauros  suos  ad  populum,  qui  eis  pro- 
desse  non  poterit.  i  Qure  (t.'rra  tributationis  et  angu- 
siia:  nisi  in  qua  fideles  alTliguiilur?  In  hac  enim  est 
lcwnn,  et  leo,  id  est  Babjlon  et  diaboliis.  Nam  sicut 
Christum  et  Ecclcsiam  designare  solent  lea;na  et 
lco,  quotics  iii  boiio  accipiuntur?  ita  diabolum  et 
Babylonem  ligurant,  quoties  in  raala  signiiicaiionc 
legiiiitur  : 

Ex  quibus  vidclicet  lcone  ct  leaena . orilur  regulus 
volans,  id  est  pestiftr  Anlichristus,  qui  per  super- 
biam  in  aliitudine  cogitnlionis  super  omiiia  evolal : 
et  vipera  id  est  viruleiila  priedicatorum  ejus  turba. 
Qui  jumenta  sancluarii  sumeiites,  id  est  Christia- 
nos,  el  religionum  professores  iinponunl  super  liu- 
vieros  cordis  eorum  divilias  suas,  id  est  pcccata,  et 
super  gibbos  camclorum,  id  esl  supc^r  clationem  tor- 
tuosK  mcnlis  ii^sorum  thesauros  suos,  id  est  iniqui- 
tates.  Ex  his  enim  sunl,  «  qui  penetrant  donios,  ct 
caplivas  ducuiit  mulierculas  oneratas  peccatis,  qusc 
duciinliir  variis  desidcriis  (//  Tim.  v,  (i).  > 

Diabolus  igitur  et  Antichristus  eorumque  scqua- 


bilur,  ideo  claniavt  sttper  lioc,  quod  Austii  jumcnta 
cum  sarcinis  aJ  eam  descendunt,  Superbia  tancuin 
est,  non  utilitas,  quia  descendis  in  .^gyptum  infi- 
dclitatis,  o  quicuiiqueterram  Juda,  id  esl  Ecclesiam, 
in  qua  confessio  veritatis  cst,  dcseris  :  Quiene  ab 
hoc  itinere  perverso  residens  in  Ecclesiam.  Seil 
quia  noluntquiescere,  o  Elia,  nunc  ad  eos  ingressns 
scrihe  cis  super  buxtim,  id  esl  in  abslinenti  coiiver- 
salionc  tiia,  qux  per  pallorem  buxi  tiguratur,  quid 
agerc  debeaiit  eis  exprimc,  et  iu  libro  ililigcntcr 
txara  iltud,  id  est  iii  corde  eorum  memoriter  assi- 
gnare  labora  praidicando.  1'nicuique  enim  liber  est 
memoria  conscientiic  sux,  ct  in  libro  scribiinus, 
dum  aliquid  impriniimus  conscicnlia;  proximi. 
'  Et  cril,  inquit,  eis  scripluia  h;ec  in  die  novissimo 
ad  icsiimoiiiiim  jusla;  damnationis,  quia  boniim, 
quod  ageie  debuissent,  non  ignoraverunt,  sed  con- 
lempscrunt.  Populns  eiiim  ad  iracundiain  provocaiis 
est,  quoiiiani  ille  Dcum  ad  iracuiuliam  provocal, 
quia  mandata  cjus  sciendo  transgreditur.  ropiiUis 
igitur  istc  ad  iracundiam  provocans  est,  et  filii  men- 
daces,  id  est  quod  Deo  proniiserunt,  non  implentes, 
filii  nolenles  jam  aiidire  legem  Dci,  sed  legem  \o- 
luntalis  sua;  sequentes  :  qui  dicunt  videniibus,  id  cst 
religionum  magislris  :  Xolitc  videre,  an  ordinatc 
ambulemus  :  et  aspicieutibus,  id  esl  qui  vitam  his 
subjcctoruM,,  an  recta  sit  incessantcr  aspiciunt. 
Nolile  aspicerc  nobis  ea,  quw  recta  sunl,  sed  loqui- 


ces  licet  et  nunc  in  humeris  jumentorum  auslri  di-  n  """'  ""'"*  placentia,  id  est  qu*  ad  vanam  delecta- 


vilias  suas  iniponant,  pnecipue  tamen  in  illa  per- 
suasionc  novissinia  fidelcs  ab  Ecclesia  falsis  polli- 
citatioiiibns  scduceutes  aiiferent,  et  oneralmiit  pec- 
calis  et  afQictionibus.  Nam  «  qui  voluerint  divites 
lieri,  incidiint  in  tentationem,  et  iii  laqiicum  diaboli, 
et  dcsidcria  niiiUa  cl  iniitilia,  qiiie  nHiguiil  Iiominos 
iii  inleiitum,  et  perdilimiem.  Kadix  enim  omniiim 
.malnruin  cst  cupiditas,  qiiam  quidem  appetentes 
erraverunt  a  flde,  et  insenieriint  se  doloribus  multis 
{/  Tim.  VI,  9).  I  Per  avaritiaiu  crgo  decipiuntur 
baec  auptri  jumenta,  iit  iniitum  iniipjitalum  et  ni^se- 
rix  suscipiant  onus.  Iiicidunt  cnim  pcr  eam  in  la- 
qiieum  diaboli,  et  iii  dcsideria  qupc  irahunt  homi- 
nes  iii  p<'idilioiioin.  El  dum  Amichristo  coiisciiliunl 


tioncm  pertincnl :  \idcte  notis  errores,  quos  scqua- 
mur. 

Aufcrte  a  me  viam  juslilia;,  ut  inccdam  per  devia  : 
declinaie  a  me  semitam  arcta;  convcrsalionis,  el  am- 
bulabo  per  amplam  viam  perditionis.  Cessel  a  facie 
nostra  sancius  Israel,  id  est  Dciis,  ut  jam  ante  f.i- 
ciein  cordis  nostri  non  veniat.  Sic  loqui  vel  cngi- 
tare  desccnderc  est  in  ,/Egyplum.  Ikvc  eiiim  jam 
Io<|uuntur,  et  magis  adhuc  locuturi  sunt,  qui  reli- 
gionem  Chrislianam  doserentes  Aniichrislo  socian- 
lur.  t  Erit  enini  tempus,  cuni  saiiam  doctrinam  non 
sustinebunl,  sed  ad  sua  desideria  coacerv.ibunt  sibi 
magistrosprurientes  auribus;  et  a  verilatc  quidcm 
amliliim  avertcnl,  ad  fabulas   autem  coiivcrteiitur 


289  COMMBNT.  IN  rSAIAM 

(//  Tim.  rv,  3).  >  —  «  Nam  in  novissiniis  tempori- 
bus  discedent  quidam  a  firie  aftendeiiies  spiritibiis 
crroris  (/Tim.  iv,  I),  »  id  est  docfrinee  dxmoiiurii 
in  hypooiisi  loquentiunl  mendacium,  «  et  (■aiiteria- 
tam  liabenlium  conseientiam  suam  (ihid.).  »  Hi  ergo 
dicent :  «  Auferie  a  me  viam,  cessel  a  tacie  noslra 
sanctus  Israel.  »  Quibus  divina-  respondet  senten- 
lia  :  Pro  eo,  qiiod  reprobastis  verbum  hoc,  quo  prte- 
cepi  vobis,  ut  quies'ceretis  ire  in  ^gypium  Inride- 
litalis;  vel  hoc  reprobastis,  ut  aspicienles  aspicereiil 
vobis  ea,  quae  recta  sunt,  et'  spcrastis  in  calumma 
et  in  tumuUii  caluninianl  rnoventes  contra  sanam 
doctrinam,  et  tumultiiantes,  ac  ppocaciter  innixi 
estis  Super  tumullum  cfliitradiftionis  et  inohe- 
dientix  :  Propterea  crit  vobis  iniquiCas  hwc  sicut  in- 
terruplio  muri  cndens,  et  ab  hostibiis  quaesita  lora- 
men  qu»rentibus.  Dum  enim  in  jEgypto,  id  est 
infidelium  consortio  sicitt  inlra  nmri  ainhitum  fbre 
vos  tutos  Kstimatis  cx  improviso  capieinini,  et 
peribitis,  qui  in  Ecclesia  tuti  fuissetis. 

Er  comminitelur  mUrus  protectionis  vestrte,  sicul 
conterihir  Jagena  figuli,  quia  corpora  carnalitrm, 
qui  vos  tuebantur,  in  morte  salvcntur.  i  Et  non  in- 
■venielur  de  fragmentis  ejus  testa,  iii  qua.portetur 
ignieulus  de  incendio,  vel  parum  aquK  haurialur  de 
fovea,  »  quia  reprobi,  fyostquam  in  morte  conti-iti 
sunl,  non  invenitur  quisqimm  ex  eis,  qui  vel  ali- 
quanlulum  charitatis  jam  igniculuiii  ab  inceudia, 
quo  mentes  electorum  ardent,  sumere  valeat,  vel 
ponem  aqua;  coinpanctioiiis  haurire  de  fovea  liumi- 
fitatis.  Tesla  enim  quisque  peccalor  est,  cui  dici- 
lur  :  «  V»,  qui  contradicit  ficlori  suo,  le^ia  da  s.^- 
miis  terix  !  »  (ha.  xlv,  0.)  Sed  hDec  testa  posi  con- 
tritionem  iiequit  portare  igiiiculum  det^Mfem/io,  quia 
pcr  diem  Sabbati.  sicut  lex  dicit :  a  Non  siiccciide- 
lis  ignem  in  omnibns  habitaculrs  vestris  (E.rod. 
XXXV,  5).  »  Sabbatum  quippe  est,  cnffl  jam  nil  ope- 
rar!  post  niorteiTi  licet.  Sed  nertio  per  diem  Sabbati 
succpndet  Ignem  in  habitaculo  siio;  qiiia,  qiti  niinc 
ignem  nhaniaiis  iii  corde  suo  non  accenHit,  post 
inortem  illum  accondere  non  valebit.  Scd  el  aqiiam 
roinpiinctionis  haurire  non  potest;  rpiia,  (|!iamvis 
iii  inferr((i  sit  (letiis  et  stridor  deiiiiiiiii,  nequaquan; 
tamen  aqua  inundans  invenielur  ibi.  T>e  eis  narn(|iio 
lacrymis  loquirrjur,  qiii  flenlern  abluiint.  Oslenso 
autem,  quid  eis  inancat.  qiii  in  .tlgygptum,  id  cst 
in  sseenliim  ftt  infideritatem  descendunt,  rursum 
quid  conseqtianlur,  si  ad  Ecclesiam  velut  ad  tcrram 
Juda  redierint,  iiidical,  subjungcns. 

<  Si  rteverlamini  et  quiescalis,  salvi  eritis  :  iii  si- 
lentio,  et  iii  spe,  »  non  in  caUimnia  et  luiiuiltu, 
t  erit  fortitudo  vestra  s  quia  lesisieiis  hnsiibus 
vestris  invisibilibus.  Scd  isti  siipcrbia  ct  cupiditate 
caefali  rcspondent  :  «  i^Jequaquam,  sed  ad  equos 
fugirmus.  »  Propheta  vero  solers  corrigere  nititur 
delinqiientes,  ctarguendo  revocal  peccatores,  strin- 
git  passionum  impetus,  frona  rationis  imponit,  re- 
vocat  culpam,  statuit  errorem,  diiin  suadet,  irt  re- 
Terlanlur,  etquiescant,  ncc  ad  equos  in  .'Egypluin 


LIBRI  OCTO.  —  X.IB.  TV.  290 

A  desceridant.  Eqiius  enini  slare  nesoil,  velox  ad  iin- 
petuni,  cervicem  siiam  exaltans,  hinniens  ad  libi- 
dinem.  Quid  tam  simile  peccali?Fervet  eriim  pi'imo 
cqlpa  impelii,  et  oinnem  reoli  co^itatioiiem  pra:- 
venit,  riiotuquc  itnmatiirn  exsilit,  ui  earn  dilfii  ile  ra- 
lio  revocsrc  possit.  Fertitr  et  in  pra',ceps,  et  ascen- 
sorem  suuni  projicit  in  mare  istud  hiijus  sasculi 
cervice  turiiida  recusans  jiigurn  correptionis.  Etsp  - 
cialis  quscdam  forma  est  libidinis,  qiiae  voceui  mutei 
homiiiis,  vcrba  amaiitis  corrumpal,  suisipie  se  pri^- 
bet  sermonibiis.  Ad  ejusmndi  equitatum,  inqui , 
feslinant,  qui  se  revocanii  dicuni  .  *  Nequaqiiain 
rcvertemiir,  sed  ad  equos  fugiemiis.  »  Keclinant 
enim,  ct  deflunnt  sensiis  eorum,  et  disciplinam  inen- 
tis  abjcccrunt,  ideoqiie  Toris  in  actione  dissipantur, 

"  et  ad  culpani  proriiunt. 

Ad  equos,  inqiriunt,  fuyirmus,  ne  patiamur  ad- 
versa  saeciili,  quibus  propheta  rcspondel  ;  iileo  fu- 
(jietis  adversarios  invisihiles  iii  tempore  necessilatis, 
qiiia  nunc  diseiplinain  fugitis.  IUi  vero  adjiingunl  : 
Et  siiper  veloces  ascendemus,  id  est  in  peci^itis  exal- 
ta^imup,  qus  nos  ad  ea  velociter  ferant,  (|U3e  ne- 
qiiiter  consideramus.  Et  sermo  divinus  :  Ideoque, 
inqiiit,  vcloces  erunt  maligni  gpiritus,  quivos  in  hora 
mortis  perseqneiilur. 

<  Mille  homincs  a  facie  terroris  uniiis,  et  a  facie 
terroris  quiiique  fugietis.  »  Irniit  enim  tempere 
mortis  Satanas  ciirn  satellitibiis  suis,  ut  animam 
rapiat.  Unde  Salomon  cum  dixisset :  «  Ciistodi  le- 

P  gem  atquc  consllium,  et  erit  vita  anima:'  liiic  (Prou. 
XXXI,  21),  »  paiilo  post  de  hora  moitis  su  junxit: 
c  Ne  paveas  repentino  terrore,  et  irruentium  libi 
potentias  impiorum  (iiit^.,25),  »  subaiidi,  ideo 
custodl  legeni  atque  consilium.  Isii  ergo  qui  legem 
et  coiisilium  custodire  rcspuiint,  dicentes  :  <  Ne- 
qiiaquain,  sed  ad  cquos  fugienius,  »  subripiente 
niorlis  articulo  jravehuni,  ct  fugient  a  facie  d;cmc- 
num.  Fugient  quidem,  sed  nnn  evadent  siciil  et  re- 
liquiac  Juda  fugeriint  in  /Egj-pfum  Chald;cos,  sed 
iion  eUiigerunl.  Fugit  enim  perseculores  suos  aniiua 
tempore  egrcssionis  suep,  qiiia  fugere  quasrit,  ct  tre- 
pidaiis  per  artus  discurrit.  ISam  et  de  Babylone 
scriptum  est  :  «  Quoniam  in  una  die  venient  plag^ 
ejus,  mors  et  liiciiis  et  faines,  el  igni  coml.iireiur, 

j)  et  flebunl  et  plangent  se  siiper  illani  reges  ten-*, 
qui  cum  illa  fornlcati  suut,  ct  in  dcliciis  viierunt, 
cum  viderint  fiimuin  incendii  ejiis,  et  longe  staiites 
propfer  tinioreni  torinentoruiii  cjus  dicenl  :  Vae,  vae 
civilasilla  iiiagna  Babyloii,  ci\ilasilla  fortis!  >  [Apoc. 
xviti,  8-10. J  Sed  hi  reges  non  loco  sed  atleclu, 
iiec  corpore  sed  voluntalc  longc  slabunt,  quoniani 
cuin  ca  pariter  cremahuntur.  Siciil  ergo  loiige  stare 
dicuiitur,  qui  in  eadem  damnatione  suiit,  quia  longe 
vellciit  esso;  sic  nunc  isti  fugore  perhihentur  iri 
morte  adversarios  suos,  quos  fugere  cupiunL  Itaque 
r-epr-obis  de  suo  fine  dicilur  :  <  Millc  homines  a  facic 
terroris  unius,  et  a  facie  terroris  quinciue  fugic- 
lis,  j  etc. 
Qiiis  vero  cst  uiius  iste,  qui  peccatores  in  extre- 


191 


H|i:RVEI  BURGIDOLESSiS  MONACIll 


299 


mis  persequiUir  nisi  diabolUs ?  El  qui  sunt  isli  quin-  A  aspidl,  et  vitiorun»  tentameiila,  piiusquam  veniafit, 


que  perseculores  iiisi  maligiii  spirilus,  qui  eorum 
qmnqiie  sensas  corporeos  ad  peccandura  illexerunl? 
Quid  aulem  per  uiillenanuni  nisi  universilas  desi- 
gnatur?  Ait  ergo  his  qui  uovissrma  providere  ne- 
gliguiit  :  Mitle  homiiies,  id  esl  vos  omnes  tcmpore 
vijcaiioiiis  vestriB  fugieiis  a  facie  lerroris  unius,  Sa- 
tim;B,  Cl  a  faeie  terioris  quinque,  id  esl  dsfiinonum, 
qui  vos  in  quinque  scnsibus  corporls  feccrunl  dc- 
linqucre.  Fitgietis,  inqiiam,  donec  reliHqiuunim  quasi 
malus  Hrtitts  tii  lertice  mentis,  id  est  donec  coi-pus 
vestrum  exaiiinie  relinquaiur,  «t  omnibus  pateal  vos 
in  pelago  saeculi  liujus  pertulisse  naiifragium.  £t 
relinquamim  quasi  signuvi  supcr  collem,  qiiod  viato- 
libus  osteiidil  ilcr  in  montem,  qiiia  Xormidine  sup- 


depicliendii  et  venienlia  furtiier  supcrat.  llic  ergo 
popultts  habitabit  inJbrusatem,  quia  pro  bellis  tein- 
poralibus  in  sterna  pace  versabiiur. 

Vel  Sion  intelligciida  est  prxscns  Ecclesia,  Jeru- 
salem  vero  futura.  Et  populus  Sion  habitnbit  in  Jeru- 
sateia,  quia  qui  in  errures  non  dcclinaveriut,  sed 
fideliier  el  juste  in  hac  Ecclesi.i  pers-cvciaverint, 
ab&que  dubio  in  illa  regnabunt;  et  qiii  nuiic  varii!». 
de  causis  lamenlaiuur,  siiie  Dne  lunc  gaudeiunt. 
Nani  seqiiiiur  :  <  Ploraiis  nequaquam  ploiabis.  » 
Ei  quia  tunc  miserioordiam  iiivenient  iii  auxilio 
opportuno,  <  miseiaiis,  inquit,  miscrebitur  lui 
(Psg/. cxxxiv,  li),»  quia  •  judicabit  Doininus  popu- 
lum  suum,  et  iii  servis  suis  miseiTbitur,  quoniam 


plcii  vestri    pcrsuadcbiiis  caeieris,  nc  sicut  vosa  8  in  (Eternuiu   misericordia  cjus  {PsiiL   cxxxv,  1).  » 


via  reclitudiuis  exoibiteul,  sed  ad  siiperna  reclo 
catle  lendant.  Undc  el  uxor  Lol,  quia  posi  sc  le- 
spcxit,  versa  est  iii  stalaam  salis  omuibus  coiidi- 
iiieuSuiH  animi  racla,  ne  rclro  jam  aspiciant.  Eadcm 
quippe  senleiitia  est  de  his,  qui  iiunc  relinqui  di- 
cuiitur  quasi  maliis  navis  iu  suininiiale  montis,  vcl 
quasi  sigiium  supcr  collcin,  el  de  muiierc,  qux  le- 
maiisii  in  siatuam  salis  conversa.  Dcinde  loiigaiii- 
milalera  electorum  corroboiat  prophcta,  subjiiu- 
gens  : 

<  Propierea  exspcclat  Dominus,  ut  miseicalur 
vestri,  et  ideo  exaliabitur  parccns  vobis,  quia  Deus 
judicii  Dominus  :  Bealionmcs,  qui  cispeciaulcum.  t 
SupiM'iopbus  aiitcra  vcrbis,  qiiil;»s  aigiiil  eos,  qui 
circa  fincm  sieculi  in  crrores  decliiiabunt,  consunal 
Pelrus  in  Lpistola,  dicens  :  <  Venicut  in  novissimis 
dicbus  in  dcccplioae  ilUiborcsjuxta  propiias  coiicu- 
pisceniias  amJulautes,  diccntes  :  Ubi  est  promissio 
aul  ailveiitus  cjus?  Ex  quo  cnim  patrcs  ddrmicrunl, 
oiniiia  sic  persevoranl  ab  iiiilio  cicalura  (77  Pelr. 
111,  5).  »  El  tiuiic  quod  proiihcia  dicii ;  i  Propterca 
cxspcctat  nomiiiU.s,  ul  iniacicatiir  vcslri,  ct  idco 
cxallahilur  parceus  vobis,  »  Peti  us  ila  scrihii :  «  INoii 
lardaiDomiiiiis  promissis,  scd  paiiciiler  iigit  pvoplcr 
vos  nolciis  aliquos  pcriie,  scd  omiics  ad  pa-iulon- 
liam  rcverti  {ibid.  9).  »  Et  quod  hic  scquilar  : 
«  Quia  Dcus  judicii  Doininus  :  Bcali  omncs,  qui 
exspeclaiit  eum.  >  Ibi  Petrus  adjccit  :  <  Adveiiict 
auicm  dies  Domiiii  ut  fur,  iu  qiia  coKli  magno  ini- 
pelu  transiniU,  clemeula  veio  talore  solveiiliir  (ibid. 
iO).  »  Cuui  igitur  hiec  oniiiia  sulvcnda  siiit,  qiialcs 
iios  oportel  esse  in  sauclis  conveisaliouibas  et  pie- 
taiibus  exspectanies  et  properanlcs  in  advcntum 
diei,  per  quam  coili  ardcutos  solvenliir,  el  clemeota 
ignis  ardore  labcscenl?  Novos  vero  ca>los  cl  Jiovam 
lcrram  secundum  proniissa  ipsius  cxspeclaious,  iu 
quibiis  justilia  habital.  Quiluis  apostoli  vcrbis  e! 
illud  consonat,  quod  in  hoc  loco  subditur  : 
,  <  Populus  enim  Sion  babitabit  iii  Jerusaleni.  i 
Sioii  namque  dicitur  sper »/u  vcl  tnandaium;  Jerusa- 
lem  aulem  visio  pacis.  Et  iidelium  populus  manct 
nunc  in  mandalo  et  in  specuia,  qiiia  legem  Dci 
cuslodicns  nh  arcc  menlis  circumquaqiic  vigihuilcr 


Postibsec  de  gratia  Novi  Testamcnti  dicitur  : 

4  Ad  voccm  clamoris  tui  slatim,  utaudierit,  re- 
spoiidebil  libi.  »  Ad  nostram  petitionem  Dominas 
respoiulei  mox ,  tit  nadfoit  clumortm  pctitionis 
iiostra;  faciendo,  quod  pctimiis,  si  justum  et  ulile 
est,  et  si  leropus  advcnit,  quo  fieri  deLel,  alqiie  di- 
gni  suinus,  ut  hoc  nobis  faciat.  Si  justum  et  utite 
est,  diximus,  quia  Paulos  rogavit  auferri  a  se  An- 
gelum  Satanx,  qiii  judicaiile  Dominn  colaphizabal 
eum,  et  non  obtinuit,  scd  tanlum  ail  vocciu  respon- 
suin  esl  :  <  SuHicit  libi  gratia  mca,  nam  virtus  in 
inUrtnitate  pcrficitur  (//  Cor.  xii,  9).  i  Si  jam  tein- 
pus  adrenit,  dixiiuus,  qiiia  cum  dicinius  :  <  Adveniat 

,_  regiiuni  tuum  {}lttJ,th.  vi,  10),  »  exaudimur  quidem, 
sed  nequaquam  niox  idetu  rcgmiuo  percipimus.  Eo- 
rum  verc,  qui  iiidigiii  sunt,  non  auditur  clamor 
quia  <  qui  declinal  aurcm,  ne  audiai  legcm,  oratio 
ejiiscrit  exsccrabilis  (Pioii.  xxviii,  9). »  Neque  ciiim 
promissum  csi  boc  nisi  vcl  electorum  populo^  vel 
cuilibct  jusio.  Et  nuiandum,  quia  niin  ait  :  Faciet, 
quidquid  petieris,  sed  rtspoiidtiii  tibi,  scilicei  prout 
oporiucrit,  nlquc  justum  sed  rcspoiidit,  qnod  util& 
erat.  Sequiiur  :  fuerit  sicut  Pnulo  non  fccil,  quod 
pctebat. 

Vers.  20.—«  Et  dabit  vobis  Dominus  pancm 
arctuin,  et  aquani  brevem.  > 

Quid  per  panem  et  aquam  nisi  dmtrina  sapiciilia: 
designatur?  Scriplum   qiiippe  est  :  <  Cibavit  iilum 

n  pane  vine  ei  intelleclus,  ei  aqua  sapieniiit^  salula- 
rispotavil  illum  iEccli.  xv,  3).  »  Dedit  ergo  DoiniDiij 
nobis  in  Novo  Tcstanicr.to  panem  arcluin,  et  uquam 
breueni,  <  Omnis  cnim  lex,  ut  .\postolus  docct  in  uno 
scrmonc  implelur  :  Diligcs  piuxiinum  tuum  siciit  to 
ipsum  iGa/.  v,li).»Quid  hocsermoncbrevius,  in  qiio 
lota  lalitudo  prx(».'ptoruin  comprehenditur?  Sequi- 
tiir  :  >  Et  nou  faciet  ultra  avolare  doctorom  tuum.  i 
Hoc  est  quod  ipsc  doctor  ail  :  i  Ecce  ego  vobiscum 
suiii  omuibus  dicbus  usque  :id  coiisiinimalionem 
sau^uli  [Matth.  xxvjii,  'MS).  >  Scquitur  <  Et  erunt 
oculi  lui  videntes  prxccplorem  tuum.  > 

Vehs.  21.  -~   r  Et  auree  tux  audienies  verbura 
pOEt  tcrgum  monciitis.  > 
lu  Scriuturu  sacra  uouounquam  qiiod  transacium 


295  COMMENT.  IN  ISAIAM  UBT\I  OCTO.  —  L!B.  !V.  294 

esL,  poiiinip  qunsj  fuiuruni.  Nam  lie  Agar  legimus,  A  snscpptiira;,  adjiingit  prophets,  dicens  geniili   po- 
qiiia  concepisse  se  vidcns-despexit  dominain  suam.      pulo  : 


AIBi^eiite  igilur  eain  Sarai,  ftigan»  iniil.  Cutnqiie 
invenisset  eam  Angdus  Domini  in  solitudine,  dixit 
ei :  Ecce  concipies  et  paries  filiuni  (Gen.xyi,  i\).  » 
Tale  est,  qiiod  nunc  prophcla  dcit,  qiiia  spirilu 
aeternilatis  plenus  pr;clerila  sinuil  ct  futnra  dilatalo 
menlis  oculo  conspicit,  atque  de  aniiqniset  novis- 
simis  veliit  defuturis  scnleiiliam  proCert.dicens  ho- 
niini  :  <  Ei  eriint  oculi  lui  videnies  pricceptorem 
tuuin,  I  ctc.  Iii  paradiso  quippe  viderunt  honiines 
praceptorcm  suum,  qnia  sicut  legimus  :  c  Testa- 
mentum  seternum  constitiiilcum  iilis,  et  justiliam, 
et  judicia  sua  ostendit  illis,  ct  niagnalia  lionoris 
ejus  \iilit  oculns  illorum  ,  et  houorem  vocis  auilie- 


Vkrs.  22.  —  «  Et  conlaminabis  iamin.is  sculp- 
liliiiin  argeiili  tui,  ci  veslimenluui  conllstilis  aur! 
tui,  et  disperges.ca  sicul  immunditiam  menstruaise: 
Kgredere,  dices  ei.  » 

Omnia  enim  iJoloriiin  ornamenla  «ijm  ipsis  ido- 
lis  coniaminnvit^  alquc  piojecit  geiilililas  ad  Chri- 
stum  veniens.  Unde  et  «oiisequeiiter  dicilur  ordini 
prsedicanlium  : 

Vers.  25.—  ■«  Et  dabitnr  seiiiini  luo  pluvia,  ubi- 
cnnque  seminaveris  in  lerra,  et  panis  frugum  terrae 
erit  uherriinus  ei  pingnis.  > 

Semen  quippe  est  verbum  prxdicalioiiis  ,  pluvia, 
quie  desuper  cadit,  etsemen  germinare  facit,  irri- 


runt  aures  illorum  [EccH.  xvii,  10).  >    liumanum  ^  gatio  gratise  supervenieiitis.  Ubicunqne  ergo  semina 

ergo  genus  in  faciem  Oeiis  monuii,  qiiando  in  para- 

diso  condito  bomini,  atque  in  libero  arbilrio  slanli, 

quid  facere,  quidve   non  facere  deberet,   indixit. 

Sed  honio  in   faciem  Dei  terga  dedit,   cum  super- 

biens  ejus  jussa  conto.mpsil.  Kec  tanien  superbien- 

tem  Dcus  desernit,  qjia  ad   renovandum   hominem 

legem  dedit,   exhoruintes  angelos  misit,    iii  caine 

nostrsu  inortaliiaiisapparuil.  Ergo  post  leroum  slans 

nos  admonuit,  quia  ;id  recuperatioiiem   nos  gralia: 

61  Gontemptus  vocavit.  Bene  itaque  dicitur  humano 

generi  :  <   Et  eruni  ocuii  tni  videntes  prieceptorem 

tuum  ,  ei  aures  lux  audientes  verbuni  post  tergum 

monentis.  > 


jecerit  doctor,  pluvia  daliitur,  quia  iii  oinni  geiite 
etnaiione  gratia  sequitur  vcrbum  prsedicalionis, 
sicnt  in  domo  Cornelii,  loqiienie  Petro,  <  cocidit 
Spiritus  sanctus  supor  oinnes  ,  qui  andiebant  voi^ 
bum  {Act.  X,  ii).  t  Sic  enihi  xlata  est  seniiiii  ejiis 
pluvia. 

Quid  vero  per  panem  fnujum  terrte  designatur 
niji  bonorum  operuin  refeclio  dc  cujustnodi  pane 
Domiiius  ait  :  i  Meus  cibiis  est,  ut  faciain  voUin- 
latem  ejns  qui  inisit  me  ?  (Joan.  iv,  34)  »  Panis 
ergo  frugvm  lerrm  crit  ubernmus.  q^iia  fidelcs  nber- 
riine  reticicntur  Iwnis  opeiibus.  Erit  elT-iHf/His,  id 
est  spiiilali  piiiguedine  snginatus.  Sequititr  :    t  Pa- 


Sed  quoJ  generaliter  dc  cunctis  iiitellidlur,  hoc  o  scelur  in   possessioiie  lua  in   die  illa  aguus  spa- 
neccsse  esl  specialitcr  sentire  de  sfog.uiis.  Quasi      liose.  > 


enim  coram  Deo  positus  quisque  verbti  adraonitio- 
nis  cjus  percipit ,  cuni  ,  priusqiiam  peccata  perpe- 
tret,  voluntalis  ejus  pr«cepta  cognoscit.  Adhuc 
enim  .'>iite  faciom  ejus  stare  est  necriuni  eiim  pec- 
cando  contemnere.  Cum  autem  derericto  bono  in- 
nocentia^  iniquilatem  eJigeiis  appetit,  lerga  jam  in 
ejus  faciem  mittit.  Sed  ecce  adhuc  «r  pou  lergtim 
Deus  subsequens  raonet,  quia  etiam  posl  culpam 
ad  se  redire  persuadet.  Aversum  revocat,  cum 
commissa  respicit,  reveiLenli  sinunipieiatis  expan- 
dit.  Vocem  ergo  poii  terifum  motienlis  audimus,  si  ad 
invilantem  nos  Uominum  saltem  post  peccala  re- 
vertiraup.  Debemus  ergfl  pietatcm  vocanlis  erube- 


Vers.  24.  —  <  Et  tanri  Uii,  et  poHi  asinorum 
luoium,  qui  npcrantiir  terram,  commislnm  migma 
comedent  sicut  ih  area  venlilalnin  esl.  » 

Quse  est  possessio  (idcliuin  nisi  bon.-c  conversa- 
tionis  ager,  virtutumque  diviiia!?  In  qua  scilicet 
possessione  boiiis  operibus  velut  heriiis  Agmis  Cliri- 
sti  pascitur  spaiiosa  charilatis  ampliluiline.  Tauri 
vero  praebent  armentis  ducatuni.  Et  quid  per  lauros 
nisi  rectores  Ecclesiarum  signantur?  Quid  autem  per 
asinos  nisi  gcntiles  exprinuiniur?  Asinus  enira  vo- 
catur  poputus  gentilis,  cum  diciiur  :  <  Cognovit 
bos  posscssortm  suum,  et  asinus  pra;sepe  Domini 
siii  (sHpra  1,5).  >    Quid  ergo  per  pullos  nsinofMrt 


scere,   si  jnsiiiiam  voiumus  formidare,  quia  tanto  D  nisi  lilios  genliiium  accipienius,    qui  paterniim  e- 


graviori  improbilate  conIeinnil,ur,  quanlo  et  con- 
temptus  adhuc  revocare  non  dedignalur.  I>e  cujus 
admonitionc  prophcla  subjungit  : 

<  Haic  e»t  via;  ainbulatc  iii  ea  :  neque  ad  dexte- 
ram  neque  aj  sinislram.  »  H^^c  admoniiio  Salvato- 
riseslwa  jusliliaej  per  quam  debemus  incedere, 
nec  sn  partem  quamlibet  ab  ea  deflectere.  Exorbi- 
tatenim  ad  dexteram,  qui  de  juslitia  superbil,  vel 
immodcrate,  quod  justum  est,  agit.  Uiide  monet 
Salomnn  :  <Nesiinusnimium  justi  {Ecch.su,  17)).  > 
Ad  sini$tram  vero  declinat,  qui  ad  malum  opns  de- 
viat.ln  neutram  ergo  palrem  exorbitemus,  sed  re- 
cio  gressu  per  docirinam  Salvatoris  ambulemiis. 
Pmi  ctijus  advenlum  qnia  gejites  fideirt  ejiis  erant 


rorein  relinqueiiles  vetieiuiit  ad  CliTisiam?  Qiiiope- 
ranlnr  terram ;  qui  ineditationibiis  el  disciplinis 
snam'  exarant  consc.icjiliam.  Mitjma  vero  esl  hor- 
deiim  pariter  cuni  p.ilea.  £t  qnid  per  paleain  nisi 
siiperhcies  lillcnp  dcsignslur?  Qiiid  per  hordeum 
nisi  interi(fr  iiiteiligeiiiia?  ruHri  it.>que  el  pulti,  id 
est  prailati  el  suhjecti  in  Ecclesia  velut  iii  stabulo 
commisium  miyma  comeduut,  qnia  et  hisloricitm 
et  mvsiicum  sensutn  recipiuiit,  ei  in  utroqiie  pa^ 
scunlur,  et  conicdiint  illud,  sifMf  in  areit  fentitnttim 
est  id  esl  in  tcclesia  pnrgatun.  et  exaniinalum. 
JJon  enim  vel  allegorico  vel  liistorico  pascunlur  in- 
lellectOj  nisi  prius  ab  errore  purgetur,  el  ancto- 
rilale  ccch  siastica  prolielnr.  Sciiuilur  ; 


HERVEI  BURCIDOLENSIS  MONACIH  296 

«  Et  eiunt  super  onineai  monloni  A  lum  immorlaiia  reildet,  atque  incorruplibilia  el  ira- 


295 

Vers.  'i5. 
excelsum,  et  super  omnem   collem  elevatum  rivi 
cuiTeiitium  aquarumin  die  iiiterfectionisnlultoram, 
cum  cecideriut  lurres.  i 

Quid  per  niontcs  etcolles  nisi  eminentiores  san- 
cli  figuiantur?  Quid  per  rivosn(/KarHm  nisi  sancta- 
rnm  (luniina  doctrinarum?  «  Erunt  ei-go  super  om- 
neni  montem  excelbum  et  super  omncm  coUem  cle- 
yalum  rivl  currcntiniii  aqiiaruni, »  quia  qui  pcr  \it* 
meritum  coelestibus  prnpinquant,  fliimina  doclrinre 
fluentis  emanaiit.  Etqiiamlo?  Indie  inlerfectiotiis 
;«i(/fo)um,  idest  tempore  revelatiegrati;e,  quo  mulli 
gladioverbi  Dei  apristina  conversationeexstinguuii- 
lur  morlificantes  membra  sua,  qn;E  sunl  super  tef- 
rani,  fornicationcm,  ininiunditiam,  libidinem,  et  his 
similia. 

Turres  eliam  cadunt,  quia  hi  plerumqiie  qiii 
contra  Deiim  obfirmaii,  id  est  in  superbiam  se  ere- 
xerant,  bumilianiur,  duni  pr*dicatores  destruunt 
munitiones,  et  omnem  ailitiidinem  exlollenlcm  se 
adversus  scieiitiam  Doi. 

Yel  pfr  rivos  a(fuurum  inlellige  spiritaliumfluenla 
gratiarum.  <  Ernniigitur  supcrinoineset  colles  rivi 
currentiuin  aquarum,  »  quia  saflolus  Spirilus  in 
septem  rivis^ratiariim  siiper  electos  inundabit.  Et 
hoc  fiet  in  die  inlerfectionis  niutlorum,  id  cst  in  die 
judicii,  quaiido  reproborum  oinnis  inultitudo  peri- 
hit.  Et  turres  cadent,  id  esl  oranes  superbi  et  po- 
lentes  s*culi  dejioientiir.  Sequitur  : 

Vers.  26.—  i  Et  ef  il  lux  lunai  sicutlux  solis  et 
sepiemplieiler  sieut    lux    septcm    dicrum   in  die,  ' 
qua.  alligaverit  Dominus  vnliius  populi  sui,  et  pcr- 
cusburam  plagje  cjus  sajiaverii.  » 

Hoc  ad  litterain  nostri  niajoresacceperunt,  quia 
finito  judicio  cnm  fuerit  cicluin  noviim,  et  lerra 
iiova,  suinel  luna  splendorera,  queni  habct  nunc 
sol,  et  ii)\  septempticiter  liicebit  quam  nunc.  Quod 
si  in  mysterio  (kbet  intelligi,  sol  el  tuna  Christus 
cst  et  Ecciesia ,  ciijus  facies  in  tranijfigurailone 
resplenduit  sicut  sol.  Etit  ev^o  Ivx  Imm  sicui  so- 
lis,  quia  «  tunc  justi  firlgebunt  sicut  sol  in  regno 
Patris  eoTMm  {Matth.  xm,  45).  »  «  Facies  ejiis  rc- 
splenduit  sicut  sol,  »  el  justi  fulgebuul  sicut  sol 
(Maltli.  x\ii,  42).  I  Eril  i^itHrlux  lun«  sicut  luxso- 
lis.  Sciinns  eniin,  quia  cum  apparuerit,  similes  ci 
erimus,(iuia  vidcbiinus  euin  siculi  est(/./o(/«.iii,2).» 
i  Et  liix  siilis  crit  sicul  lux  scplem  dienim,  » 
ju,vta  quod  in  Apocalypsi  Joaniiis  caniiur  ;  i  Di- 
gnus  est  Agnus,  qiiioccisus  est,  accipere  virtutcm, 
et  divinitatem,  et  sapientiam,  et  forliludincm,  el 
honorcm,  et  gl.oriara,  et  bencdictionem  {Apoc.  v, 
12).  »  Ili  sunt  .scptem  dies,  quorum  in  sua  resnr- 
reclione  lucem  accepit  Sol  justilia:,  ideslvirtiis  et 
divinilas,  sapientia  et  fortitudo,  honor  etgloriact 
benedictio. 

V'i</!i«s  aiitein  el  plaga  poputi ,  in  eo  cst,  qnod 
immortaliiatein  et  ejus  similitudincin  ob  peceatum 
proioparciitis  ainisinius.  Sed  Domimis  alligabii  in 
resurreclione  uninMS  popnli  sui,  quia  corpora  juslo- 


passibilia. 
Et  percussurnm  ptagce  ejus  sanabit,  qnia  menti 
•  eorum,  quae  variis  nunc  cogilalionibiis  dissipatur, 
immobilem  reformabit  Iranquillitatem,  ul  semper 
in  eodem  statu  pennanens  ininquam  sibimetipsi  fiat 
dissiinilis.  In  qua  die  quando  Judex  venit,  apte  subdi- 
tiir : 

Vers.  27.  —  (  Ecce  nomen  Domini  venit  de  lon- 
ginquo,  ardens  furor  ejus,  el  gra-vis  ad  portandum  : 
labia  ejusrepleia  sunt  indignalione,  et  lingua  ejus 
quasi  ignis  de\orans.  > 

Aomfn  Domiiii  Unigenitiis  est,  quia  dum  auditur 
Filius,  intelligitur  Pater,  sicut  et  homo  proprio  no- 
mine  cognoscilur.  Sed  nomeii  Domini  veuit  de  tongin- 
B  quo,  qiiia  Unigenilus  Patris  ad  exterminandum  pcc- 
calorcs  dcscendit.  t  Longe  enim  a  peccatoribus  sa- 
lus  (Psd/.  cxTin,  U55).  »  De  ionginquo  igitnr  venit, 
ciim  de  regioiie  vivorum  ad  pos,  qui  longe  a  salute 
sunt,  Judex  accedit.  Yel  de  longinquo  venit,  quia  ut 
cogilationcin  suara  impleat,  ad  punicndos  peccatores 
longo  posl  tempore  desccndit. 

Ardens  furor  ejus,  el  gravis  ad  portandum,  quia 
reprobis  videbitiir  nimio  furore  succensus,  dum  cos 
jam  sine  venia  ferire  coeperit,  quamvis  nulla  aiiirai 
perlurbatione  nioveatur,  et  pondus  irae  ejus  nemo 
ferre  poterit.  Labia  ejus  imptela  sunt  inUiynatione, 
quando  sinistris  improperat,  dicens  :  f  Esurivi,  et 
non  dedislis  mibi  raanducarc;  sitivi,  et  non  dedistis 
mihi  bibere,  hospes  erani,  et  iioii  collegislis  me 
^'  (Mattli.  xxv,  Ai).  >  Et  tingua  ejus  quasi  ignii  devo- 
roiis,  ciim  dixeril  eis  :  >  Disccdile  a  ine,  maledicti, 
iii  ignem  aeteinum,»  eic.  {ibid.,i).  Sequitur  : 

Yers.  28. — (  Spirilus  ejus  vciut  torrens  inundans 
iisque  ;id  mediuni  colii  ad  perdendas  gentcs  in  ni- 
iiihini  ,  et  frenum  erroris,  quod  erat  in  maxillis 
populorum.  > 

Sicutrapiilus  lorrcns  cum  usquead  collum  cujus- 
qiiam  hoininis  exciescendo  pervenerit,  pra-cipilat 
eum  atque  siibmergit;  s\c  spiritus  irse  Jiidicis  infi- 
delcs  ct  reprobos  suBocabit,  et  perdel,  atque  frenum 
erroris,  iil  esl  diabolum,  qui  pcr  viain  erroris  inflde- 
dcles  regebat,  et  ad  iibitura  siia;  voluntatis  inneclc- 
bal,  qneniadniudom  eqiius  freno  regitur.  Ilis 
contra  reprobos  ila  dictis  de  electoium  gaudio  sub- 
jungitur  : 

Ykrs.  29.  —  «  Canticum  erii  vobis  sicul  vox 
[Vutg.,  nox]  saiiotifical.T  solemnitaiis,  et  kctilia 
cordis,  siculiiui  pcrt;i(cura  libia,  tit  intret  in  roon- 
tcni  Doiniiii  ad  fortem  Isracl.  > 

Sicut  in  aliqua  snlcinnilalc  prscipua  nil  agere 
solet  popnlus  Dei  nisi  solcmnes  dccantarc  laudes, 
ila  posl  judiciiim  electi  coiiiplpbiinl  Scripturam  di- 
centein  :  «  Beaii,  qni  habitaiit  in  doino  lua,  in  sae- 
cula  saeciilorura  laudabunt  te  (Psn/.  i.xxxm,  S).  > 
El  sicut  popiilus  Isracl,  (jiiando  primitias  etdeci- 
mas  suas  ad  leinplum  Domiiii  rererebal,  cum  libio, 
et  vocis  exsultationc  pergcbal,  quia  tcrr;e  fruciibus 
abundabat ;  ita  sancti  in  die  judicii  templum  illud  et 


207  COMMENT.  IM  ISAIAM 

sanctuarium  patri*  coBlestis  cum  orani  Isetitia  can- 
lantes  iMlrabiint.  «  Venienlcs  enim  venient  ciim 
cxsultatione  portaiiles  manipulos  suos  ( Psal. 
r.xxv,  8). 

Possumus  et  hoc  ad  terapus  evangelica;  prsedica- 
lionis  referre  sic  distingueudo:  <  Et  frenum  erroris, 
quod  erat  in  raaxillis  populorum,  canticum  erit  vo- 
bis  sicut  vox  sanctificaix  solemnitatis.  >  Frenum 
quippe  erroris  maxillas  pnputontm  conslrinxeral, 
quando  idolorum  errore  obligata  genlilitas  Deo  vero 
coiifessionis  Liudes  dare  nesciebat.  Sed  boc  ipsum 
crrori.s  frenum  jara  nobis  in  canticuni,  versuui  est, 
duni  dicimus  :  « Quoniam  omnes  dii  gentium  dsemo- 
nia  :  Dominus  autem  cbIos  fecit  {Psal.  xcv,  5).  > 

Bene  autem  dicitur  :  Sictit  vox  sanciificfitce  svlcm- 
nilatis,  quia,  dum  confessionis  laiidem  Deo  reddi- 
inus,  in  sanctiiicata  .solemnitate  gaudenius.  Et  lcsti- 
tia  cordis  est  nobis,  dum  ad  tidem  ingredimur,  si- 
cut  filiis  Israe!  erat  ascendeiitibus  ad  templum  Do- 
inini  cum  libiis  ei  canlicis.  Sed  juxla  superiorem 
sensum  videamus  sequentia.  Sequitur  : 

Vers.  50.  —  «  Et  aiiditam  faciet  Dominus  glo- 
riam  vocis  suae,  et  terrorem  liiacliii  sui  ostendet  in 
comminatione  furoris,  etflaminse  ignis  devorantis.» 

Anditam  fuciet  gloriam  vocis  suw,  quia  omnes, 
qui  in  monumentis  sunt,  auJienl  vocem  Filii  Dei,  et 
procedent.  El  terrorem  brachii  sui,  id  est  virtutis 
suse ;  in  comminatione  ftiroris,  et  flamm/B  tgnis  devo- 
raniis,  quaiido,  ut  supra  dictum  est,  reprobis  dicet : 
<  Discedite  a  me,  maiedicti,  iri  ignem  xternum 
{Matth.  XXV,  41),  »  etc.  Sequitur  : 

<  Allidet  in  lurbine  el  iii  lapide  grandinis.  i  A.IU- 
dei  reprobos  in  turbine,  quia  tunc  omoia  eleniciila 
commovebuntur,  et  in  lapide  grandinis,  quia  «  in 
circuitu  ejus  tempeslas  valida  {Psal.  xnx,  2).  » 
Unde  et  in  libro  Sapienlise  dicitur  :  «  A  petrosa  ira 
plence  mitientur  grandines.  Candescet  in  illos  aqua 
raaris.et  fiumina  concurrent  duriter.  Coiitra  illos 
stabit  spintus  virlulis,et  tanqiiaraturbido  venti  divi- 
detillos  {Sap.  v,  23).  i  Sequitur  : 

Yers.  51.  —  «  A  voce  enim  Domini  pavebit  As- 
isur  virga  percussus.  » 

Vers.  32.  —  «  Et  erit  Iransilus  virgae  fundatus, 
quoniam  requiescere  faciet  Doraiiius  super  eum.  » 

Assur  diabolus  est,  virga  Oagellum  est,  quo  Judex 
cum  feriet.  Qui  percussu»  pavebit  a  facie  Domini, 
quia  et  ipse  sentenliam  Judicis  expavescel,  cum  pu- 
iiiri  cceperil.  Transitus  liwjiis  viryw  est  de  judicio 
ad  iiifernum  descensio.  Acccpia  nanique  sententia 
mox  oranes  reprobi  incipient  torqucri,  et  cum  ipsis 
tormenlis  in  baiathrum  a  facie  Judicis  corruent : 
Hicergo  est  istae  (15.5)  virgjc  transitus.  Sed  Irans- 
iius  iste  fundatus  est,  id  est  firmus,  quia  nunquam 
supplicia  flecluiiiur,  aul  moilescuni,  qua;  cum  ipsis 
in  iufernum  descendunt.  Unde  et  addilur  :  quia 
hanc  virgam  re^uiescere  faciet  super  Assur,  quoiiiam 
sine  fine  super  bostem  antiquum  lormenta  raanc- 
buiit.  Sequitar  : 

(153)  Ua  €od.  prt)  iitins 

PAT30I..  CLXXXI. 


LIBUI  OCTO.  —  LIB.  IV.  298 

A  <  In  lympanis,  et  citharis,  et  in  bellis  proecipuis 
expugiiabit  eos.  »  Quid  per  tympana  et  citliaras  nisi 
plausus  ei  laetitia  sancloriim  designatur?  Et  quid 
per  bella  prsecipua  nisi  sententiarum  in  impios 
emissio,  quibus  velut  gladiis  feriuntur?  In  tympanis 
crgo,  et  in  cytharis,  et  in  bellis  pra-cipuis  expugnabit 
eos  Dominus,  quia  sanctorum  Ixtitiara  fugient,  et 
per  sentenliam  cxpellentur.  Sequitnr  : 

Vers.  53.  —  «  Prseparata  est  enim  ab  heri  To- 
pheth,  a  rege  pra;parata,  profunda,  dilatata.  Nutri- 
menta  ejus  ignis,  el  ligna  multa  :  slalus  Domini  si- 
cut  torrens  sulphuris  succendens  cam.  » 

Tophet  gebenna  vivacitalis  iiiterpretatur.  TopK 
namque  gehenna  dicitur,  Phet  vivacitas.  Infernus 
eigo  gehenna  vivacitalis  appeliatur,  quia  ibi  vivax 
B  ignis  est,  el  vermis,  qui  noii  .moritur.  Rex  vero 
Christus  est;  heri  autem  prEeteritum  lempus  est. 
Topheth  itaqoe,  id  est  gehenna  reprobis  omnibus  a 
Hege  pra'parala  est  ab  heri,  id  esl  jam  olim  ab  exor- 
dio  mundi,  profunda  niniium,  ut  absorbeat,  et  dila- 
tata,  nt  impios  orones  capere  sufficiat.  Nulrimenta 
ejus,  id  est  gchenna!,est  ignis,  quia  ignis  ille  poenam 
nutrit  semper,  et  ligna  multa,  id  est  reproboruin 
corpora  niitriunt  eam,  qui  rcprobonim  geminant 
ipsorum  alBictionem  et  accendunt. 

Scd  et  /!alus  Domini  succendit  enm.  Nos  quaudo 
flamiis,  aerem  ab  exlerioribus  iwtrorsum  irahiinus, 
et  introrsus  tractum  exterius  reddimus,  ila  fit  Da- 
tus.  Flare  ergo  Deus  vindicts  retribulionem  dicitur, 
quia  ab  exterioribus  causis  introrsus  consiliumju- 
dicii  concipit,  et  ab  JQtenio  consilio  exirorsiis  sen- 
tentiam  emitlit.  Nam  quasi  ftante  Deo  ab  exleriori- 
bus  aliquid  inliorsus  trahiiur,  quando  foris  niala 
concipit,  et  intus  disponit ;  et  rursiim  quasi  flanto 
Deo  ab  interioribus  spiritus  exlorsiis  emuiilur, 
qiiando  ab  intrinsecus  concopto  consilio  cxleriuj  ju- 
dicium  damnalionis  infertur. 

Hic  itaque  est  flaius  Domini  gehennam  succeh- 
dens,  qui  torrenti  sutpkuris  comparatur,  quia  valido 
irapetu  exuberans  dcscendit  in  impios  fetorcm  cura 
ardore  ferens.  Qu.d  enim  est  aliud  sulpliur  quam 
fomentum  ignis?  Quod  tameii  ignem  sic  iialrit,  ut 
fetorem  gravissimum  exhalet.  tlaius  ergo  Domini, 
qui  gehennam  iitcendit,  sicut  lorrens  sulphuris  esi, 
j)  quia  eiTiissio  senteiitia;  Judicis,  qu»  peccatores  pu- 
nil,  fetorem  fctori  reddil,  et  ardorera  ardori.  Qui 
eiiini  ardorc  libidinuni,  csclerorum  vilioruin  arse- 
ruiit,  conibiireiilur  igni  (>erpctiio;  eiqui  fctoiepec- 
catorum  deleciali  sunt,  aeienio  fetoie  ciuciabunlur. 
Poslquara  vcro  justorutn  fuluram  Ifetilam,  ct  iiii  ■ 
quorum  damiiationem  propheta  demoiislravit,  re- 
vertilur  ad  eos  qui  in  jEgyptum,  id  est  in  tene- 
bras  viise  saecularis  et  infideliiatis  descendunt,  sub- 
jungens  : 

C.\PUT  XXXL 

Vers.  1.  —  Vae  qui  descendunl  iu  iEgyptum  au- 
Kilitiin  in  equis  sperantes,  et  hahentcs  fldnciam  sn- 
per  quadrigis,   quia    muUx  suiit ;  et   super  equi- 


10 


299  HERVEI  BURGIDOLENSiS  MOl^ACHI  SOO 

tibus,  quia  prsevalidi .  niaiis  :  et  uoii  sunt  coiiUsi  A  q-"oniam  peccaia  eorumex  carnesunt,  et  non  ei  spi- 
super  sanctum  Israel,  et  Dominum  non    requisio-      riiu.  Seqiiilur  : 


niQt.  I 

Veiis.  2.  —  «  Ipse  aniem  sapiens  adduxil  nialuni, 
et  verba  sua  non  abslulil :  et  consurget  contra  do- 
muin  pessimorum,  ei  conira  auxiliuiu  operantium 
luiquiiaiera.  > 

Superius  vero  graviter  eos  arguit,  qui  in  ^gy- 
pio  descendunt ,  et  vse  eis  minatus  est,  et  tameu  re- 
vocat  eos.  Nuiic  autem  jam  non  revocat,  sed  dam- 
nationem  ipsorum  cerlara  deuuntiat.  Equus  vero; 
quid  significet  superius  diximus,  id  est  peccatum,  et 
rationem  inde  protulimus,  imo  verba  Ambrosii  po- 
»uimus.  Eques  ergo  qui  super  hunc  equum  ascen- 
dit,  peccaior  est,.qul  male  agendo  sublimis  in  lioc 


«  Ei  Dominus  inclinaliit  manura  suara  ,  et  corruei 
auxiliator,  et  cadet,  cui  prsestatur  auxilium,  simul- 
que  omnes  consumentur.  >  Dominus  inctiitabit  ma- 
num  suam,  qua  suslentabat  eos,  et  corruet  populus 
SEecularium  el  infidelium,  qui  ad  iniquitaiem  decli- 
nantibus  auxiliabatur ;  el  cndet  omnis,  qui  in  .£gy- 
ptum  corde  descendit,  cui  preebenl  ad  nequitiam  au- 
xilium  jEgyptii,  simulque  omnes,  tormenlis  xternis 
consuraentur  et  decipienles  et  decepli. 

His  de  novissiraa  perditione  reprobornm  dietis, 
quando  non  invenient  adjutorem,  mox  oraculum  de 
primo  Salvatoris  adventu  subjungitur,  in  quo  pia 
electis  contr^i  dia]M>lura  pugnavit,  atque  sanguiue 


fflundo  Ol.  Qoid  autem  quadriga  nisi  pompam  glo-  B  guQ  rediraens  nos  ab  seterna  damiiaiione  salvavit. 
riae  sjecularis  designat?   Unde    superbo   pontilici 
«uperiusdictumest  :  i  lbieritcurrusgloriaelu£c(su- 
pra  xxii,  18).  > 

Qui  ergo  disciplinam  vel  fidem  relinquentcs  i/i 
^gyptum,  id  est  iii  tcnebras  viiiorum  ssecularium 
vel  inlldelilalis  declinant,  in  equis,  id  esl  in  peccatis : 
sperant,  dum  suas  explere  voluptates  vel  cupiditates 
exspeaant :  el  in  quadrigis,  id  est  in  pompa  gloria- 
rura  ssBCuli,  quia  ruultce  sunt,  fiduciam  liabent  iii  hoc 
mundo  sublimari,  «J  «uper  e<;«iij6iu,  id  est  super  po- 
tentibus  sseculi  peocatoribus,  quia  prxvalidi  sunt  ad 
malum,  et  cseteros  in  iniquitate  tuentur.  ejus.  • 

.   Sed  vee  fldelibus,  qui  lalia  sacne  religioni  prapo-         Vebs. 


Ac  si  dicat :  Vere  peribant,  et  liberatoi'eni  aon  in- 
veiiient  oranes,  quL  religionem  deserentes  in  erra- 
rera  defluunt,  quia  hi  qui  in  ecclesiastica  religione 
pefraanent ,  Domino  protegente  salvabuiiiur.  Sic 
enim  subditur  : 

Vers.  4-  -^  «  Quia  hxc  dicit  Dominus  ad  me  : 
Quoraodo  si  rugiat  ieo,  et  calulus  leonis  super  prae- 
dam  suam,  ciira  occurrerit  ei  mullitudo  pasloriim, 
a  voce  corum  nen  formidabit,  et  a  multiludine  eo- 
Fum  non  timebit,  sic  descendet  Dominus  exerciiuum, 
utprseliclur  siipcr  raoiitera  Sion,  et  super  collera 


5.  —  <  Sicul  aves  volanies  sic  proieget 


nsnt  confidenies  intalibus,  et  ad  ea  fesiiiiaiites,  et  q  Dominusexercituum  Jerusaleraprolegensetliberaiis, 
non  confldunt  snper  sanct^um  hraeL,  qui  est  Chri-      iransicns  et  salvans. 


stus,  et  Dominum  pio  studionourequirunt.  Vel  -.Non 
Tequirunt,  id  est  non  interreganl  eum,  si  baec  agere 
d^eant.  Jpse  auteni  sapienli  consilio  malum  super 
t05  ttdtluxit,  quod  uoJi  formidabant,  et  verba  sua, 
quibus  perditionem  eis  minatus  fueral,  noii  abstulit, 
id  est  irrita  non  fecit,  sed  coniplevit. 

Et  con«i(r5ferin  judicio  contradomnmpessimorum, 
id  esl  coiitra  generalionem  eorum,  qui  reljgionem 
abjicieiitPs  in  jEgyptura  viiae  ssecularis  descendunt ; 
et  contra  auxilium,  quod  illis  in  malo  praebent  jEgy- 
ptiij  id  est  steculares,  et  inlideles,  qui  operantur  ini- 
quitatem.  Omnes  enim  disperdet  Dominus,  et  qui  ad 
inalura  adjuvant,  ei  qui  sic  adjuvantur.  Sequi- 
lur  : 

Veks.  5.  —  <  .(Egypius  horao,  et  non  Deus,  tt 
eqiii  eorura  caro,  et  non  spiritus.  > 

jEgyplus  liomo,  id  cst  jEgyptii  homines  sunt. 
« jEgyptushomoetnonDeus.  >—  <  Maledictusjiom», 
qui  conlidil  in  liomine,  et  pouit  cariiem  brachium 
suum,  et  a  Domino  recedil  cor  ejus  {Jer.  xvii,  5).  > 
Vse  his,  qui  descendunt  in  jEgyptura.  i  Et  equi  eo- 
rara  caro,  ei  noii  spiritus.  >  Et :  «  Spiritus  quidem 
promptusesl,  caro  .lutcin  inlirma  (Mfl(i/i.  xxvi,  4t).'> 
Rursumque:  «  Spirilus  est,  qui  vivilicat;  caro  noii 
prodest  quidquain  (Joan.  vi,  64).  >  Inlirmi  crgo  sunf 
tales  equi,  el  inutiles.  AJ^gijptus  homo,  et  non  Deus, 
quia  lenebrae  s,T:cuhrium  firroriim  e.v  homine  sunl, 
ci  non  ex  Deo.  Kt  equi  eorum  caro,  «t  non  spiriiMj, 


Nam  Salvatornoster  leo  est,  de  quo  Salomon  ait : 
I  Loo  foiiissimus  besliaruni  ad  nullius  pavebit  oc- 
cursura*  (Prop.  xxx,  30).  >  Ei  ipse  est  catulns  leonis 
sicut  ait  Jacob  :  Juda  te  laudabunl  fratres  lui,  ma- 
nustua  in  eervicibus  inimicorum  luoruni,  adora- 
bunl  te  filii  patris  tui  :  catulus  leoiiis  Juda  (Cen. 
xtix,  t).  >  Ib;c  enira  verba  nonnisi  de  Cliristo  pos- 
sunt  inlelKgij  qui  rugiit  supra  praedam  quara  cepe 
rat,  quia  terribilera  suse  divinilatis  polenliam  ape- 
ruit,  diceiis  de  ovibns  suis  :  <  Non  rapiel  eos  quis- 
quam  dc  nianu  inea.  Paier  meus  qiiod  deditmiiii 
inajus  omnibus  est,  et  nemo  polest  rapere  de  nianu 
Patris  mei.  Egoel  Paier  unum  sumus  {Joan.  x,  28).» 
D  Cui  occurrit  multitudo  pasiorum  syuagog.'fi  venicns 
eura  tradenle  Jtida  coinprehendere.  Naia  ad  ejus 
coniprebensioneui  venit  mulliludo  pastoruiu  sicul 
Lucas  insimiai,  sciibens  :  i  Dixit  autera  Jesus  ad 
eos,  qui  vencrant  ad  se  prinoipes  sacerdolum,  et 
magislratu»  lenipli,  el  seniores  :  quasi  ad  latronem 
exisliscum  gladiis  et  fusiibus  (3/arc.  xiv,48).  >  Sed 
a  voce  eorum  non  formidavit  et  a  multiludine  eo- 
rum  non  expavit,  quia  juxla  Jnamiera  :  i  Processii, 
et  dixit  eis?  Quera  quaeritis  ?  responderuiitque  ei : 
Jesura  Naiarenuin.  Dixit  eis  Jesus  ;  Ego  sum.  L'l 
ergo  dixit  eis .:  Ego  sum,  abieruiil  reirorsum  et  ce- 
ciderunl  in  terrain  {Joan,  xviii,  5-7).  > 

Qui  et  prailialus  cst  conlra  diabolum  suptr  monltm 
Sion  et  super  colUm  tjui,  id  «tt  iu  doino  pastorum. 


501  COMMKNT.  IN  I5AIAM 

Unde  liic  ilio.iuir  :  i  Sic  dtscendet  Dominii»  exeici- 
tiiiim,  ul  prseliiilur  siiper  nionlcm  Sion,  ct  supor 
collem  ojiis.  t  Ail  Iioc  eniin  dcsccndit  in  nniniliim, 
ut  ita  procliarelur  pro  nobis.  Sed  quia  soliis  in  pas- 
sioiie  pugnavit,  jam  post  resurroctionem  soUis  non 
fuit.  Comparatur  enim  in  ascensione  noii  avi,  scil 
avibus,  quia  ipse  priniusin  cnelum  volavit,  ei  elecio- 
rum  animas,  qui  suut  e;us  menibra,  posl  se  volare, 
ciim  de  corporibus  exeunt,  quoiidie  faeit.  «  Ubicun- 
que  enini  fiieril  coipiis,  illic  con^'regabUntur  ei 
aqjilae  [Luc.  xvn,  57),  i  quia  ubi  Redemptor  no- 
ster  pcr  motcriam  carnis  est,  illiic  adunaiiiurjusto- 
rum  aninise. 

Sed  bae  volucres,  id  cst  Dominus  et  sancli  ejiis, 
qui  jam  in  eoelum  volaverunl,  protegunt  Jerusalem, 
id  est  Ecclesiam,  ssepiiis  ad  nos  descondentes  at([ue 
super  nos  invisibiliter  volitaiiies.  Jure  igiiur  ait, 
quia  I  sicut  aves  volanles  sic  proieget  Dominus 
excrcituum  Jerusaiem.  >  Unde  et  per  Moysen  de  eo 
dicitur  :  <  Sicul  aquila  provocans  ad  volandum  pul- 
los  suos  et  super  eos  vnliians  expandit  alas  s:ias,  et 
assunipsit  eos  (Deul.  xxxii,  11).  )  Quia  enim  1103 
parvulos,  dum  protegit,  nutrit,  ei.  non  gravi  atquo 
onerosa,  sed  levi  et  blanda  proteclione  nos  refovet, 
diim  suas  in  nos  misoricordias  exserit,  quasi  more 
avium  super  nos  alas  tendit.  Qui  et  advcrsiim  tenta- 
lioncs  protcgit  Ecclesiam,  el  ab  adversis  eani  liberat, 
transiensique  de  judicio  ad  regnum  salvat  eam  per- 
pctua,  vesaquc  sahite.  Sequitur  : 

Vers.  6.  —  «  Convcrtiniini,  sicut  in  profiindum 
recesseratis,  filii  Israel.  « . 

(136)  Cod.,  subjacet. 


I.IBIU  OCTO.  —  I.IB.  Y.  J03 

A  Oimiis  qui  viam  vit«  doseien»  in  peccatoroin  «e 
tencbras  dejicit,  semeiipsum  quasi  in  foveam  mer- 
gii.  lliidc  et  Jeremias,  d^um  Juda^am  in  iniquitalibu» 
longa  consuctudine  obrulam  fuisse  conspiceret,  in 
lanrentis  sub  ejus  specie  semetipsum  deplorat,  di- 
cer.s  :  i  Lapsa  est  in  laciim  vita  mea,  cl  posuerunt 
lapidem  superme  (Tlnen.  111,  53).  1  In  laruni  quippe 
vita  labitur,  dum  lahc  iniqnilalis  inquinatur.  Lapi» 
vero  siiperponitur,  dum  etiam  dura  consuetudino 
mens  in  peccato  dcvoratur,  ut  si  velit  resurgere,  jam 
ulcunipie  non  pnssit,  quia  molc  consuetudinis  desu- 
per  male  premilur. 

Sed  quia  divin.ie  polonlia:  sul)jacerct(13r)),  etpost 
angusla  pravae  consueiudinis  ad  bonse  actioi^is  am- 
plitudinem  revocaretur,  bene  propheta  gratiam  Dei 

"  prxdicans  populum  snum  hortalur  ad  poenitentiam 
dicens  :  «  Convertimini  sicut  in  profundum  recesse- 
ralis,  (i!ii  Israel.  »N.iiii  qui  post  iniquitalis  jiigum  ad 
liberlatem  boni  oporis  pwniieiido  rcJucitur,  manu 
gr:ili<eexa1tantis  adjutus,  iil  in  quaniam  ppccator;:m 
voraginem  demersiis  fuerat,  ad  ta;  tam  juslitiae  li- 
bertaiem  resurgst,  istc  nicut  in  pyofundutn  recesse- 
rat,  revertitur  juxla  illud  Aposloli :  «  Sicut  exhibui- 
stis  mcnihra  vestra  servire  immunditi;e  et  iniquitali 
ad  iniquilatom,  ita  nuiic  exhibeie  menibra  vest:» 
servire  justiii»  in  sanclificationem  (Rom.  vi,  19).  » 
Nam  et  lii  de  filiis  Israel,  qui  Salvalorcm  crucifixe- 
rant,  et  post  in  eura  per  apostolos  credideruni, 
sicut  in  profundam  recesserant  ,  conversi  sunt. 
Sequitiir  deinde  jentiiium  conversio ,  cum  subdi- 
tur 


LIBER    OUINTUS. 


SEQUITUR  CAPUT  XXXL 

"Vers.  7.  —  <  In  die  enim  ilia  abjiciet  vir  idola 
argenti  sui,  el  idola  auri  sui,  qiia;  fecerunt  vobis 
manus  veslra>  in  pcccatum.  1 

Iloc  exposilione  iion  indiget.  Sed  qualitcr  fieri 
posset,  ut  genliles,  quos  diabulus  in  suo  captos  la- 
queo  tenebat,  idola  desererent  adjungitur  : 

Vp.ns.  8.  —  I  El  cadet  Assur  iii  gladio  non  viri, 
el  gladius  non  hominis  vorabit  eum,  cl  fugiet  non 
a  facie  gladii .  et  juvenes  ejus  vecligales  crunt.  » 

Vehs.  9.  — <  Et  fortitudo  ejus  a  terrore  transibit, 
et  pavebit,  fugientes  principes  ejus.  » 

Assur  iiamque  Salanas  est,  qui  cadit  in  gladio 
nun  viri,  scd  Dei,  quianon  human»,  sed  divinaepo- 
tcstatis  cst  tantum  adversarium  dejicere.  Nam  Do- 
minus  Jesus  per  mortem  destruxit  eum,  qui  habebal 
morlis  imperium,  id  est  diabolum.  Cum  autem  dicit 
propheta,  quia  <  cadet  Assur  in  gladio  non  viri,  et 
gladius  non  hominis  vorabit  eum,  »  nequaquam 
Kedemploiem  nostrum  negat  hominem  esse,  qui  et 
Deus  est,  sed  Apostolo  consonat  dicenti :  <  Paulus 
apostolns  non  ab  hominibus,  neque  perhominem, 


C  sed  per  Jcsum  Christum  (Gn/.  1, 1).  >  Uaque  cadet 
Assur  non  gltidio  viri,  scd  triumpho  Clirisli,  et  fugiet 
non  a  facic  gladii,  sed  a  facie  crucis  Doniini. 

Et  juvenes  ejus,  id  est  lii,  qni  ad  pcccaiidum  ala- 
cres  erant  el  fortes,  eruiii  reciignles,  id  est  jugo 
Christi  se  subjicientes,  humiliter  ei  serviont.  Et  for- 
titudo  ejus,  qua  gcntos  prcmobat,  transibit  fugiens 
de  loco  in  locum,  ct  poslea  de  niundo  a  facie  ter- 
rorispvxdicatorum  Chrisli.  Et  principes  ejus,  id  est 
dpemones  pavebunt  fuyicntes.  Fugaio  ilaqiie  dia- 
l)olo  ciim  s.itellitibus  siiis  de  Cbristi  regno,  et  ape- 
stolorum  principatu  subditur  : 

<  Dixit  Doiiiinus,  cujus  ignis  cst  in  Sion,  et  ca- 
minusejus  in  Jerusalem.  » 

CAPUT  XXXII. 

Vr.ns.  1.  —  <  Ecce  in  juslitia  regnabit  rex,  ei 
principcs  in  judicio  praeerunt.  » 

Sion  autcm,  quK  dicitur  specula,  prKsentem  de- 
signat  Ecclesiam ,  quaa  in  arce  mentis  adversus 
daemoniim  insid'as  vigilat,  cl  ctelestia,  licet  per 
imaginem,  contemplatur  gaudia.  Jerusalem  vero, 
qii»  titsici  paeis  inierpretatur,  illa  e«t  beatorum  in 


503  riEKVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI  304 

coelis  gloria,  ubi  pax  regnai  el  securilas.  Ignis  au-  A  '«f  auscultaverunl,  sieut  dictum  est  eis  •  «  Vobis 


tem  et  camimts,  Dei  incendium  citaritalis  ejus  est. 
Sed  consideranduu)  est  quia  ignis  parvus  esse  po- 
test  in  comparalione  camini.  Solel  enim  caminus 
ingenli  semper  exuberare  incendio.  Quia  igilur  ele- 
ctorum  corda  nunc  ignera  divini  amoris  concipiunt, 
»ed  in  illo  beatitudinis  regno  valde  copiosius  eodem 
igne  replentur,  ignis  ejus  est  in  Sion,  «t  caminus  ejus 
itt  Jerusalem.  Tantura  quippe  distat,  ei  multum  am- 
plius  inter  illum  charitatis  ardorem,  quem  liic  ha 
bent  electi,  et  euin,  quem  habituri  sunt  in  regno 
ccelorum  Deo  conjuncti,  quantum  inter  exiguum 
igniculum  differt  et  ingentem  caminum.  Ideirco  au- 
tem  ignis  menlioncm  praemisit,  cum  de  Christi  re- 
gno  locuturus  esset,  quia  Christus  in  eorum  soluni- 


datum  est  nosse  mysteriura  regni  Dei,  ca;tcr!s  au- 
Ipm  in  parabolis,  ut  videntes  non  videant,  et  au- 
dientes  non  intelliganl  (Luc.  viii,  10).  i  Exponebat 
cnim  eis  Dominus  seorsum  omnia,  quae  loquebatur 
ad  turbas  in  parabolis,  de  quibus  et  subditur  : 

Vers.  i.  —  I  Et  cor  stullorum  intelliget  scien- 
tiam,  et  lingua  balborum  velociter  loquetur  et  '»la- 
ne.  > 

Qiiid  enim  stultorum  el  balhorum  appellatione  nisi 
siraplices  et  illitteratos  designat  piscalores,  quos 
elegit  Dominus  in  apostolos?  Nam  t  quse  stulta  sunt 
mundi,  elegit  Deus,  ul  confundat  sapienles,  et  in- 
firma  mundi  elegit  Deus,  ut  confundal  forlia  {I  Cor. 
I,  27).  >  Sed  borum  cor  intellexit  scientiam,  et  /in- 


modo  cordious  regnat,  in  quibus  ignis  iste  dilectio-  "  gua  eorum  vetociter  et  ptane  locuta  est,  quia  Domi- 


nis  est.  <  Si  quis  enim  spiritum  Christi  non  babet, 
hic  non  est  ejiis  (Rom.  viii,  9).  >  Ecce,  inquit,  in 
iuslilia  reynabit  rex  Christus,  expulso  Satana.qui  in 
iniquitate  tyrannidem  exercebat.  Et  apostoli  prin- 
cipes  in  judicio  praerunt,  quia  principes  Assur  in 
fugam  conversi  sunt,  qui  sine  judicio  dorainari 
queerebant.  Sequitar 

Vebs.  2.  —  <  Ei  erit  vir,  sicut  qui  a  vento  abs- 
conditur,  et  celat  se  a  tempestate,  sicul  rivi  aqua  - 
rum  in  siti  et  umbra  petrx  prominentis  in  terra 
deserta. 

Vir  quisque,  id  cst  in  fide  viriliter  agens,  erit  in 
Ecclesia,   sicut  qui  abscondiiur  a  vento  et  cetat  se 


nus  I  apcruil  eis  sensum.  ut  intelUgerenl  Scriptn- 
ras  {Luc.  xxiv,  iS),  >  et  acceplo  Spiritu  sancto, 
I  loquebantur  variis  lingois  magnalia  Dei  (Act.  ii, 
11).  >  Sed  his  in  tantam  auctoritatem  erectis  docto- 
res  Synagogse  confutali  sunt  alque  de^ecti.  Num 
scquitur  : 

Vers.  5.  —  «  Non  vocabitur  ultra  is,  qni  insi- 
piens  est,  princeps  :  neque  fraudulentus  appellabi- 
tur  major.  > 

Quisenim  est  insipiens  etfravdulentus  nisi  scribae 
et  pharisaei,  et  principes  sacerdotum,  qui  sapien- 
liam  Dei,  qiiae  est  Christus,  respuenles,  semper  in 
euni  fraudcs  ct  insidias  moliti  sunt;  sed  isti  jain  in 


a  lempestate,  quoniara  sub  divina  protectione  tutus  „  populo  Dei  non  vocantur  principes  et  majores,  quia 


erit  a  vento  flatus  dsemonuni,  et  a  tempestate  tri 
bulationis ,  ut  dicat  dc  Domino  :  <  Quoiiiam  abs- 
condit  nie  in  labern.iculo  suo  in  die  mala,  protexil 
nie  in  abscondito  tabernaculi  sui  (Psal.  xxvi,  5).  > 
Et  erit  sicut  rivi  aquarwn  in  sili,  quia  <  flumina 
de  vcntre  ejus  fliiont  aquae  vivae  (Joan.  vii,  38),  > 
quse  propinabit  silientibus  proximis.  Eril  etiam  sic- 
ul  umbra  petra;  prominenlis  in  lerra  descrta,  ut  ad 
eum  confugiant,  qiii  tribulalioiium  a;stu  fatigantur. 
Possumus  per  terram  saeculi  hujus  eremum  intelli- 
gere  :  <  Petra  autem  erat  Christus  (i  Cor.  x,  4).  > 
Per  umbram  pclne  imitatio  Christi  desigiiatur,  quia 
sicut  umbra  secundum  qualitatem  corporis  ducitur ; 
sic  vita  juslorum  de  specie  imitationis  ejus  expri- 


regi  Christo  servire  noluerunt.  Quorum  adhuc  per- 
versiras  subditur  : 

Vers.  (i.  —  <  Stultus  enim  fatua  loquetur,  et  cor 
ejiis  faciet  iniquitatem,  ut  perGciat  siinulationem, 
et  loquatur  ad  Dominum  frandulenter,  ut  vacuain 
faciat  aniniam  esurlentis,  el  potum  sitienti  aufe* 
rat.  I 

Slulius  enim,  ut  diximus,  vocatur  conveiitus  eo- 
runi,  quibus  ait  Dominus  :  « Vae  vobis,  duces  csci, 
qui  dicitis  :  Quicunque  juraverit  in  lemplo,  nihil 
esl;  qui  autcm  juraverit  in  auro  lempli,debitor  est. 
Stulti  et  cxcil  Quid  enim  majus  est  auriim  aut 
templum,  quod  saiictilicat  aurum?  (ilanli.  xxiii, 
IG.)  >  Hicergo  stultus  fatua  de  Domino  locutus  est 


mitur.  Erit  crgo  vir  sictit  unibra  promineniis  petra  D  dicens  :  <  Non  est  hic  homo  a  Deo,  qui  Sabbatum 


frt  lerra  deserta,  quia  sanctus  quisque  ad  sui  Redem- 
ploris  similitudiiiem  sublimis  et  robustus  fiet,  atquc 
conspicuus  in  medio  nationis  pravse  et  perversse. 
Rursum  de  his,  qui  Christum  in  carne  visuri  erant 
el  audituri,  subditur  : 

Vers.  3.  —  <  Non  caligabuntoculi  videntium,  el 
aures  audienlium  diligenter  auscultabunt.  > 

Videnles  enim  el  audientcs  hic  appcllantiir.  qui- 
busdictum  est:  <  Vestri  autem  beati  oculi,  qui  vi- 
dent,  et  aures,  quae  audiunt.  Amen  quippe  dico  vo- 
bis  :  Quia  mulli  prophetae  et  justi  cupicrunt  videre, 
qu;e  videtis,  et  non  viderunt  :  et  audire,  qua;  aii- 
diiis,  et  non  audierunt  (Mullli.  xm,  10).  >  Sed  ho- 
-uni  oculi  wm  caligaverunt,  et  aurcs  eoTaTaMligen- 


non  custodit  (Joan.  ix,  16}.  »  Et  :  <  Quoraodo  po- 
test  homo  peccator  h<eesigna  facere?  >  (ibid.) 

Et  cor  ejus  fecit  iniquiiatem,  quia,  cum  dixisset 
paralytico  :  <  Con&de,  lili,  remittuniur  tibi  peccata 
tua  (Matth.  ix,  2),  >  ecce  quidam  de  scribis  dixe- 
runt  intra  se  :  <  Hic  blaspbemat  (ibid.  5) ;  >  et  mox 
audierunt  :  <  Utquid  cogitatis  mala  in  cordibus 
vestris?  >  (ibid,  i.)  Cur  stulti  hujus  fecit  iniquita- 
tem,  ul  perliceret  simu/atioiit'in,  ei  luquerelur  ad 
Dominum  fraudulenter,  quando  principes  sacerdo- 
lum  et  scribae  miserunt  insidiatores,  qui  sc  juslos 
simularent,  ei  capcrent  eum  in  sermone,  et  tradc- 
rent  euin  principatui  et  potestati  prxsidis,  ct  inier- 
rogaverunt  illum  diceutes  :  <  Magister  sciinus  quia 


505  COMMENT.  IN  ISAIAM 

rccte  dicis  el  doces,  cl  «oii  accipis  personaui,  scd 
in  veriute  viam  Dei  doces  :  licet  nobis  dare  Iribu- 
lum  Csesari  aii  non?  i  {Mallh.  \kii,  16.)  Conside- 
rans  autem  dolum  illorum  dixit  ad  eos  :  «  Ouid  me 
lenialis?  {ibid.  18.) 

Sed  et  animam  esurieniis  plebis  vacuam  facere 
conabalur  stullus  isle,  el  poliim  Doniinicae  praedi- 
cationis  auferre  siiienti  populo.  Omnis  enim  popu- 
lus  suspensus  erat  audiens  illuin ;  Pharisaei  aulem 
ei  Scribae  dicebanl  :  «  Daemonium  babet,  et  insanit, 
quid  eum  auditis?  >  {Joan.  sx,  20.)  Unde  et  dictum 
est  eis  :  «  Vae  vobis,  Scribae  et  Pbarisaei  hypocrilae, 
qui  clauditis  regnum  coelorum  ante  bomines  :  vos 
iion  intratis  nec  introeuntes  sinitis  intrare  {Matili. 
XXIII,  1.5).  I  Dequibus  et  .subditur  : 

Vers.  7.  —  I  Frauduleiili  vasa  pessima  sunt.  Ipse 
«nim  cogitationes  concinnavii  ad  perdendos  railes  in 
€ermone  raendacii,  cum  loquerctur  pauper  judi- 
ciiim.  > 

Vebs.  8.  —  Princeps  vero  ea ,  quse  digna  siint 
principe,  cogilavit,  el  ipse  super  duces  sia- 
bit.  > 

Fraudulenlus  eiiim  coetusestScribarum,  et  Phari- 
Ka;orura  atque  sacerdotum,  quoiuni  vasa  suiit  corda 
liominum,  quibus  inalitiam  suam  iiiluderuiil.  Hic 
ergo  fraudulentus  cogitationes  concinnavit,  id  est 
praeparavil,  ad  perdendos  mites,  id  est  ad  seducen- 
dos  per  vasa  sua  simplices  i»  ssrnwite  mendacii, 
quando  principes  sacerdotum  congregaticum  senio- 
ribus  accepto  consilio  pccuuiam  copiosam  dederunt 
militibus  dicentes  : «  Dicile  quia  discipuli  ejus  nocte 
venerunl,  et  furati  sunt  eura  vobis  dormientibus 
(Uailh.  xxviii,  15). 

€  Pauper  vero  qui,  cum  esset  dives,  pro  nobis 
factus  esl  egeous,  loquebatur  judicium  (//  Cor. 
VIII,  9),  >  djcens  :  <  Si  non  facio  opera  Patris  mei, 
nolile  credere  mihi ;  si  aulero  facio,  et  si  non  vnUis 
mihi  credere,  operibus  credita  {Joan.  x,  37).  »  Et  de 
adultera  :  «  Qui  sine  peccato  est  vestruni,  prior  in 
illam  lapidem  raitlat  {Joan.  viii,  7),  >  et  bis  similia. 
Fraudulento  aulem  cogitante  perdilionera  princeps 
noster  Cbristus  ea,  quce  digna  sunl  principe,  cogita- 
vit,  quia  morle  victa  resurgens  ait  discipulis  suis  : 
«  Daia  esl  mihi  omnis  poiestas  in  coelo  et  in  terra. 
Euntes  ergo  docete  oranes  gentes  baptizantes  eos  in 
nomine  Patris,  et  Filii,  et  Spiiitus  sancti,  docenles 
eos  servare  oinnia,  quaecunque  mandavi  vobis 
(Matth.  xxviii,  18).  >  El  ipse  super  duces  Ecclesia- 
rum  stat,  sicut  et  iilic  adjunxit  :  «  Ecce  ego  vobis- 
cuni  sum  omnibus  diebus  usque  ad  consuinmalio- 
Hcm  saeculi  {ibid.  20).  i  Sequitur  : 

Vers.  9. —  «  Mulieres  opulenta;,  surgile,  et  audite 
\ocem  meara  :  lili^  conlidentcs,  perclpite  auribus 
eloquium  meum.  > 

Vebs.  10.  —  t  Post  dies  enim  etannuin,  vos  eoii- 
lurbamini  conGdentes.  Consummata  estenim  vinde- 
mia.  collectio  ullra  non  veniet.  > 


LIBRI  OCTO.  —  LIB.  V.  306 

A  Vers.  II.  —  <  Obslupescile,  opulentae;  conturba- 
mini,  conGdentes  :  exuite  vos,  ci  confuiidimini,  ac- 
cingite  lunibos  vestros  snper  iibeia  (137).  > 

Vers.  12.  — (  Plangite  siipcr  regione  desiderabili, 
super  vinea  fertili.  » 

Mulicr  in  saero  eloquio  aut  pio  sexu  ponitur,  aut 
pro  inGrmilate.  Pro  sexu,  ut  ibi  :  «  Misit  Deus  Fi- 
lium  suum  factum  ex  inuliere  {Gal.  ;v,  4).  >  Pro 
inOrmitate,  ul  quidam  sapiens  ait :  i  Melior  est  ini- 
quitas  viri  quam  benefaciens  mulier  (Eccli.  xlii, 
14.)  >  Vir  enimfortis  qiiilibet  et  discretus  vocatur; 
raulier  vero  raens  iriGrma  vel  indiscreta  accipitur. 
Et  saepe  contingit,  ut  etiam  discretus  quisque  su- 
bito  labatur  in  culpam,  atque  indiscrelus  alius  et 
iiiGrmus  bonam  exhibeat  operationero.  Sed  is,  qiii 
indiscretus  et  inGrmus  est,  nonnunquam,  qiiod 
bene  egerit,  amplius  elevalur,  atque  gravius  iii 
culpam  cadit ;  discrelus  vero  quisqiie  eliam  ex  co 
quod  se  male  egisse  intelligit,  ad  discretiunis  rei;!!- 
lain  arctius  reducitur  ;  et  inde  altius  ad  justitiam 
proGcil,  unde  ad  lempuf  a  justitia  cecidisse  videlia- 
liir.  Recte  ergo  dicitiir  :  «  Melior  est  iniquitas  viri 
quam  benefaciens  niulier,  >  quia  nonnunquam 
efiain  culpa  fortium  virtutis  occasio  Ut,  et  virlus 
inGrmoruni  occasio  peccati. 

Hoc  itaque  loco  mulierura  noinine  quid  nisi  inGr- 
niitasnientium  Gguratur?  Ad  has  ergo  mulieres-,  id 
est  ad  iiiGrmas  animas  senno  prophcticus  dirigitur. 
Unde  et  opulentas  atque  confidentes  nuncupat,  quia 

P  se  virtutum  operibus  referlas  lesiiniant,  et  velut  de 
propria  conGdunt  justitia.  Sunt  enim  plcrique  reli- 
gionum  piofessores,  quos  nunc  sermo  divinus  sub 
mulierum  appellatione  denotat,  qui  se  sanclos  arbi- 
tranttir,  quia  exteriorem  mutaverunt  habitum,  et  iii 
nuUis  exercentur  virtutibus.  Quos  a  sui  lorporis 
ignavia  excitare  volens  :  «  Surgite,  iuquit,  et  audite 
vocem  me.im.  »  Ille  cnim  surgit  audire  vocem  pro- 
phetae,  qui  negligentiara  atquc  dcsidiam  relinquens 
inienlo  corde  sacra  eloquia  audit  paralus  ad  facieii- 
dum. 

<  Post  dies,  inquit,  et  aonum  conturbabiraini.  > 
Quid  per  dies,  quod  infinite  ponit,  nisi  prsesentis 
vitae  tempus  exprimilur,  cujus  dicrura  niimerus  est 
inccrlus?  Et  quid  per  annum  designatur  nisi  spatiiuu 

D  iilud,  quod  ab  unius  cujusque  obitu  protenditur 
iisque  ad  resurrectionera  oranium,  de  cujusmodi 
aiino  per  PsalmiSam  dicilur  :  <  Benedices  coronae 
anni  benignitalis  tua;?  »  {Psal.  lxiv,  12.)  Post  dies 
igilur  et  annum,  id  csl  in  die  judicii  vos  coniurba- 
mini,  qiii  nunc  quasi  dc  justitise  merito  coiiCditis. 
Consmnmata  esl  enim  tunc  vindemia,  id  esl  geniis 
humanura  in  die  illa  penitus  abscissiim  est  de  sie- 
culo.  Collectio  ultra  non  veniet,  id  est  aniplius  nulli 
nascciitur  bomines  in  terra,  qui  per  moitem  inde 
coliigantur.  Duni  ergo  licet  poenitentiam  agere, 
nunc  obstupcscite  futuram  iniquorum  damnationem, 
qu*  puialis  vos  spiriialiter  esse  opulentas  coniide- 


(157)  AliaS)  lnmb,  ve$trot,  Super  wbera  platigite,  elc. 


507  HERVEI  BURCIDOLENSIS  MONACHI  508 

vanles  quia  i  horreudiim  est  incidere  iri  uiaiius  Dei  A  usque  in  xterDom.  Caadlum    onagioruni  pascua 
yivenlis  (Hcfcr.  5,31).  tEl  conturbamini  ad  poeni-      greguin.  > 


tentiam  saluLri  metu  ciwcussae, ([Uce  velut  de  sancti- 
tate  coiiliJilis.  Exuiie  ros  et  confuiidfuini,  id  est 
nolite  in  vobis  exteriorcm,  quai  patet  hominibus, 
qiiasi  religiosam  atlcndere  conversationem,  sed 
quales  sub  illius  tegunienlo  silis,  inspicite,  et  de 
Inlerioris  hominis  dcformitatc  erubcscite. 

«  Accingitft  himbos  vestros  super  ubera,  >  id  est 
carnislu.xuriain  in  pectoris  cogitationibus  cohibete, 
et  reprimite,  ut  non  soluni  carnc,  sed  et  corde  ca- 
stitatem  servetis.  In  luuibis  qnippt;  luvuria  est ,  in 
uberibus  vcro  cogilationcs  desiguantur.  Accingit 
igitur  lumbos  svper  uhera,  qui  liixuriam  in  cogitatio- 
nibus  coarctat  pcr  coutincnti.ini  ut  iicque  pectus  per 
immundas  cogitatioiies  spaigaiur. 

Dcbinc  planijile,  inqiiit,  super  regionem,  etc.  Quid 
per  rcyionem  desideraliileni  nisi  mullitudo  rcligioso- 
rum  vel  viia  coruni  designatur?  Uiido  per  Uala- 
c'iiain  Doininus  populo  suo  promittil,  diceus  : 
I  Eritis  cnim  vos  terra  desideiabilis  (Mutach.  iii, 
t2).  >  Et  quid  per  vineam  fcrlilein  nisi  plebs  fule- 
lium  vel  actio  corum  exprimitur  fereiis  botros  spiri- 
talium  f.uctiium  : «  Vinea  enim  Domiiii  excicituum 
doinus  Israel  est  (Isa.  v,  7).  >  Iudicit  ergo  planctum 
super  rcfiiunem  desiderabilem,  et  super  vineam  fcrli- 
leni,  qnia  niultorum  jam  vita  religiosorum  gratiam 
rcligioiiis  aniiltit;  et  qiii  spiritales  fructus  pi;e  coii- 
versa'.i()nis  facere  solebant,  jam  lamentabiles  actus 
proferuiit,  alque  succrefceiilibus  vitiorum  sentibus  (^ 
lil  eorum  vita  quasi  desertum.  Unde  et  sequilur  : 

Vers.  15.  —  «  Super  humuin  populi  mi'i  spinse 
et  vcpres  ascendunl  :  quaiito  magis  super  omncs 
tlomos  gaudii  civilatis  essultaniis?  > 

Humun)  qiiippe  populi  sui  D.jmiiuis  «lectoruMi 
cmiiium  meiitciii  vocat,  super  quam  spinas  cl  ve- 
pres  asceadcre  pcrhibet,  quia  nec  ipsam  quoqiio 
esse  absque  punttionihus  vitiorum  videt.  Douius 
vero  paudii  ciiilalis  cxsiillanlis  meiis  pravorum  cst, 
qua3,  diiin  venliiia  siipplicia  conspici^re  negligil,  in 
carnis  \nluptaie  se  dcserens  inaiiitcr  liilarcscit.  .\it 
crgo  ;  «  Siiper  humum  popnli  inei  spina;  et  vepVcs 
asccndiinl  :  qiianio  magis  super  omiies  doinos 
gaudii  civit.ilisexsuliainis'  >  .Vc  si  2|i>>ite  dicat  :  Si 
el  illoruin  ineiitcni  vilia  dcpiiinuiil,  qui  se  pro  coc- 
Isstihus  desi-ciiis  allligunt,  quilins  culpis  subslrali 
sunl,  qui  sine  ulla  forraidiue  se  in  carnis  voluptale 
derelinquiint.  Sequilur  : 

Vers.  14.  —  <  Domuscnim  dimissacst,  miiltitudo 
urhis  relicta  est.  i 

Donuis,  id  est  mciis  iniquoriim  dimissa  est  ab  co, 
qui  ail :  «  Dimisi  eos  secundum  desideria  cordis 
porum  (Psal.  lxxx,  15).  »  Qui  el  nniltitudincm  ur- 
bis  reliquil,quia  humaiii  generis  parleni,  <\nx  lalam 
viam  iiigreuiliir,  qiia:  per  abui  dantinm  iniquilalis 
nnilia  cst,  a  regui  sui  sorto  rcprobavit,  ct  iii  ini- 
.nundis  spiritibus  dereliquit.  Unde  ct  subdittir  : 
«  Teiieb;»  ei  palpaiio  faclse  sunt  buper  spelunca» 


Vehs.  15.  —  •  Donec  effundatur  super  nos  spiri- 
tus  de  excelso.  > 

Qiiid  eniin  per  speluncas  nisi  profunaas  el  horri- 
das  iniquorum  mentcs  in  deserto  hnjus  sseculi 
designat,  quibus  supra  dixit :  «  Vse  qui  profundi 
estis  corde,  ut  a  Domino  abscoiidaiis  consiliuin 
(supra  'xxix,  15).  >  Onager  vero  diciiur  asinus 
agrestis.  Et  quid  per  onagios  nisi  fortes  ac  superbi 
principes  vel  magistri  iiifidelium  exprimuiitur,  qui 
vclut  onagri  in  soliludine  vagabantnr,  dura  piopri;e 
voluntatis  arhitrium  inter  inlidelcs  sequeieniur  T 
Quid  autein  per  gregcs  bestiarum  nisi  multiludo  (i- 
guratur  vitiorura  et  daemonum  ?  Domus  ergo  et  urbit 
B  miiltitndo  relieta  versa  est  in  soiitudinem,  ei  super 
solitudiiiis  hujus  speluncas,  id  est  super  piofuiidas 
peccaiitium  menlcs  fact(e  sunt  tenebrx,  quia  kinitii 
verilatis  peccando  perdiderunt. 

Sed  et  piitpatio  facta  est  ibi,  id  ost  caeca  infideli- 
talis  aclio,  quia  sicut  quis  positus  in  lenebris  liuc 
illiicquc  palpat,  sic  inlideles  et  erraiites  nesciebant, 
quo  se  deherent  vertere,  vel  quid  agere.  Et  hoc  fa- 
ctum  est  usque  in  wiernum  super  coruni  inentes. 
qui  sine  fine  raoriui  sunt. 

Ei  facluiu  est  guudium  onagrvrum  ilii,  quia  in  eis, 
quos  Dcus  reliqiierat,  gavisi  sunt  superbi  doctores 
erroriiin,ct  pioprii  cordis  sectatorcs.  Greges  quoqire 
bcstiarum  agreslium,  id  est  d;emonum  ci  vitiorum 
habucruiit  ibi  puscua,  usquc  dum  Spirilus  sanclut 
Buper  aposlolos  plebemquc  credentiuni  effunderc- 
lur,  qui  gcntes  ad  Dominum  revocarent.  Uiide  et 
apte  subjunctum  est : «  Eterit  deserlum  in  Cbarinel, 
et  Cliarmcl  in  saltum  repuiabitur.  > 

Vers.  16. —  «  Et  habitabii  in  solifudine  judieium, 
el  JHslitia  in  Charmel  sedcbit.  > 

Deiertum  quippe  vocat  niulliliidinein  urbis  dert- 
lictam,  id  cst  gentilitalem,  in  qua  tcnebra»  ei  pal- 
palio  fuerat.  Charmel  vero  dicitur  mutle  vel  ter.e- 
runi,  sive  coyniiio  circiimcisionis,  atque  Judaicum 
populum,  cujus  cor  a  iide  raollitum  fueral,  el  tarnis 
circumcisionem  novcrat.  Effuso  ergo  Spirilu  sanclo 
deserlum  versiiin  csl  in  Cliarnul,  quia  gentilis  ex 
nalurali  excisus  cst  olcastio,  ci  contra  natuiam  iii- 
p  sortus  est  in  bonam  olivam  patiiarcharum.  Deser- 
tum  in  Cliarmel  est  conversuin,  quia  cor  derelictx 
geniililatis  emollitum  esi  ad  ridem,  el  spiritaliter 
circuiiicisum.  Et  Cliarniel  in  sutluni  repul;ilus  esl, 
quia  populus  Judxoruin  in  iiiQdcliiatis  solitudinein 
veisus  est.  In  sotiiudine  vero  gentilitatis  habiiat;«- 
diciiim  rectae  discretiouis,  quia  lidelcs  cx  genlibus 
omnia  jaiii,  qu»  facluri  sunt,  H;(|uilatisjudiclo  prius 
cxaminanl ;  et  in  Clianncl  ejusdeni  convcisa;  gciiti- 
litatis  sedet  atqiie  rpgnai  justiiia  justse  conversatlo- 
nis.  Sc(|uitur  : 

Vf.rs.  17.  —  «  Et  erit  qpns  justitix  pax,  ct  eultus 
justiiiT;  silentium,  et  securilas  usquc  in  scmpiter- 
num.  > 
Anliquitus  fuit  opws  juslitia',  iit  jancti  suos  ref<> 


3(09  COMMENT.  IN  JSAJAM 

rirenl  iiihnicos.  Nunc  autein  «st  opws  jitslitimypax, 
quia,  qui  neininem  Iscdit,  ^d  oriines  aicut  se  ipsura 
diligit,  el  proiit  vuU,  irt  faciailt  «hi  Itomines  bona, 
etipsc  Cacit  eissimiliter,  islejjuStitiara  operatur. 

Et  cuUus  justitice  silentiHm  est,  qaia  qui  jusiitiam 
colere  dcsiderat,  neeesse  est  ul  ori  suo  custodiam 
ponat.  Nam  inentis  justitia  desolalur,  quando  ab 
iininoderaia  locutione  noii  parciiur.  lile  etiam  silet, 
qui  nuliis  pravae  actionis  clamoribus  perstrepit.  Et 
hoc  sitentiura  est  cultus  justitiee,  quia  per  hoc, 
quod  se  quis  a  peccato  custodit,  etiam  justitiam 
colit. 

Yel,  t  pas,  quae  exsuperal  omnem  sensum  {Pliilip. 
IV,  7),  I  erit  opus  juslitice  sanctorum  ;  et  cultus  ju- 
slitice  silentium,  ut  uon  iii  multiloquio  Judaeorum, 
sed  in  brevilate  fidei  adorent  Dominum.  Mira  au- 
tem  est  securitas,  cordis  conscientiam  hahere  bo- 
nam.  Ex  qua  videlicel  securitate  etiam  perennis 
nascitui  requies,  quia  a  bona  et  tranqoilla  cogita- 
lione  ad  gaudia  aeierQa  tiansitur.  Seqniiur  : 

Vers.  18, —  «  El  sedebit  populus  meus  in  pul- 
chritudine  pacis,  et  iu  tabernaculo  fiducix,  et  in 
reqiiie  opulonla.  i 

Populus  Dei  sedet  in  pulchritudine  pacis,  quia 
ipse  «  inhabilare  facit  unius  moris  in  domo  {Psat. 
Lxvii,  7),  ut  «  raultitudiiiis  credentium  sit  cor  unura, 
et  aiiima  una  {Act.  iv,'52).  i  Pulcliritudo  namque 
pacis  est,  ut  id  ipsum  dicant  oranes  et  non  sint  in 
eis  scbismata,  sint  auteni  perfecti  in  eodera  sensu, 
et  in  eadera  scientia. 

Tai)ernaculura  vcro  fiducia:  vel  mansiones  cccuo- 
bia  suiit  religiosoruro,  vel  conventus  ct  ordiues 
coruni  in  Christo  contidentium.  Qui  sedeiit  in  rcqiiie 
vpulenta,  dum  hujus  sseculi  nihil  appetunt,  et  vir- 
lutum  opulerUia  ditantur  interius.  H;cc  licet  iii  eis, 
qui  sub  regula  in  niona5tei'iis  nsque  hodie  degunt, 
venerabiiiter  impleantur,  maxime  tamen  facla  sunt 
in  priniitiva  Ecclesia.  Unde  niox  de  illis  Judseis,  qui 
credere  nolueruut,  sententia  subditur  diceiis  : 

Vers.  19.  —  <  Grando  auicra  in  descensione  sal- 
tus,  ct  liumilitale  humiliabitur  civitas.  i 

Saltus  quippe  vocatur  populus  Juda;orum,  quia 
Charmel  in  sallura  repulalus  esl.  Sed  quae  est  de- 
sceiisio  salius  liujus  iiisi  dejectio  elationis  ejus? 
Cujus  descensioni  grando  vehementissimse  tempe- 
Rtatis  per  Romanos  incubuit,  ct  cinlas  Jerusalem 
bumiliata  est,  et  ad  solum  usque  deslructa.  Sed 
quia  sancti  tunc  praedicalores  vcrbum  vitae  per  to- 
tum  orbcin  disseminabant,  sequitur  : 

Vers.  20.  —  «  Beati  qui  serainatis  super  omnes 
aquas  iramiltenles  pedcm  bovis  et  asini.  i 

.Ar/uas  nainque  populosesse  doeet  angelus  in  Apo- 
calypsi  Joannis;  bos  aulem  et  asinus  Judaicus  at- 
que  geiitilis  populus  est,  quia  <  cognovit  bos  pos- 
sessorem  suum,  et  asinus  prasepe  doniini  sui  ( su- 
pra  I,  5).  I  Ilaque  super  omnes  aquas  serainare  cst 
cunctis  populis  fructuosa  viloe  verba  prsedicaie; 
vedem  vero  bovis  et  asini  immiUere  cst  vias  Israeli- 
tici  ac  gcntilis  populi  per  pr*cept(num  cffiiesiium 


LIBR!  OCTO. 


LIB.  Y. 


SIO 


A  vinciila  religare.  Quia  vero  praedicationem  infldeles 
alii  ([uidera  persecuti  sunt,  alii  vero  contempserunt, 
idonee  sabditiir  : 

CAPUT  XXX  m. 

Veks.  1. —  I  Vse  qui  praedaris,  nonne  et  ips« 
prxdaberis?  Et  qui  spernis,  nonne  et  ipse  spsrne- 
ris?Cum  consuramaveris  depradationem ,  deprae- 
daberis :  cum  fatigaius  desieris  conteinnere,  con- 
teraneris.  i 

Pra;d.ibantur  enim,  qui  martyres  ad  supplici* 
trahebanl,  alque  bona  corura  diripiebant.  Speine- 
bant  autem,  qui  iu  llne  de  eis  dictiiri  sunt :  c  Hi 
sunt,  quos  aliquando  liabuimus  in  derisum,  et  in 
similitudinem  improperii.  Nos  insensati  vitamillo- 
sum  xstimabamus  insaniatn,  et  linem  itlorum  sine 
^  honore  {Sap.  v,  3).  »  Sed  vse'  istis,  quia  jam  prsedati 
sunt  eos  maligni  spiritus,  et  opprobrium  susiinent, 
quod  nuiiqnam  delebitur.  Et  justum  valde  est  ut; 
q«icunque  praedatur,  el  ipse  pr;eda  fiat,  et  qui  sper- 
nit,  et  ipse  spernatur.  i  Eadera  quippe  mensura  qua 
mensi  fuerilis,  remetietur  vobis  {Matth.  vii,  2).  i 

Polest  et  de  modernis  raptoribus  atqiie  contem- 
pioribus  hsc  sententia  intelligi.  Qui  enim  aliena 
rapil,  et  ipse  in  exilu  siio  lapielur;  ct  qui  bona 
spernit,  erit  decidens  sine  honore,  et  in  contUmelia 
inlcr  niortiios  in  perpctuiim.  Sequitur  : 

Veiis.  2.  —  «  Domine,  raiserere  iiosiri.  Te  cniip. 
exspeclavimus  :  eslc  brachiura  noslrum  iu  mane,  Ot 
salus  iiostra  in  terapore  tribulalionis.  i 
f.  Hacc  vox  lidelium  Hebraiorum  est  Cbristum  in 
adventu  priino  suscipientium.  Occurreiites  quippe 
ei  dicunt :  i  Domine,  miserere  nostri,  •  eic.  ilane 
autem  lit  in  nobis,  quando  cognitione  veritatis  irra- 
diari  coeperimus  et  illustrari  fulgore  justitia;,  qui 
velut  nocte  deprimebaniur  obscuritatis,  erroris  et 
culpse.  Ubi  vero  tenebris  errorum  exuimur,  iiecesse 
jam  est,  ut  contra  diaboli  suggestiones  reluctemur. 
Sed  nisi  per  Dei  adjutorium  eas  vincere  nequiraus. 
Quod  si  menles  noslras  sibi  per  conseiisum  subji- 
cere  Satanas  non  valueril,  raox  adversa  foris  contra 
nos  excitare  molilur.  Unde'  nunc  isti ,  postquara 
Chrislumsusceperunt,  aiunt :  Esto  bracliium  nostrum 
in  mane,  id  est  fortitado  nostra  adversus  Satanse 
impugnationcs  iiiternas,  id  est  iii  exordio  conver- 
D  sionis  nostra; ;  el  sutus  noslra  in  temporc  tributatio- 
nis,  quara  passuri  sumus  exterius,  ubi  vinci  neqiii- 
verinuis  intrinsecus.Sic  enim  factuin  est  apostolis. 
Nam  cum  principibus  sacerdotuin  non  acquieveiunt 
pr.Tcipieiiiibiis,  t  ne  loquerentur  in  noinine  Jesu 
(.4ct.  IV,  18),  I  gravissimas  passi  sunt  tribulatio- 
nes.  Simililer  el  cseteris  fidelibus  contingero  so- 
let.  Sequilur : 

Vers.  5.  —  «  A  voce  angeli  fugerunt  poputi,  et 
ab  exaltalione  tua  dispersa;  sunt  gentes.  t 

Quid  per  hunc  angelum  nisi  chorus  exprimitur 
apostolorum' A  cujiis  roce  fiigerunl  populi  {Acl.  iii, 
■ii),  quia  inisso  Spiiiiu  sancto  per  eorura  praidi- 
cationera  tria  millia  credideriint  es  his,  qui  ad  so- 
lempilatem  coDveuerant,  ac  deinceps  ex  eisdeiu  Ju- 


r.{< 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHf. 


212 


<t;cis  niulla  iniHia.  Fugei-uni  enim  Hebrsei,  qui  cre-  A  vilis,  quem  foras  mittit  charitas,  sed  timorille  san- 


diderunt,  qiioniam  evadere  snpplicia  {eterna,qu2e 
propter  (lecein  Salvatoris  meiuerant  quxsierunl. 
Sed  et  gentes  ab  ejus  exaltatione  dispersm  sunt,  quia 
e  teiiipore  ascensionis  illius  alii  caperuntex  genti- 
lus  ad  lidem  venire,  et  alii  pertinacius  in  infide- 
litate  peisistere.  De  Judseis  vero,  qui  credere  uo- 
luerunl  subdilur : 

Veus.  4.  —  «  Et  congregabuntur  spolia  veslra  , 
sicut  coUigitup  bruchus,  velut  cum  Ibssse  pIcDse 
foerint  de  eo.  » 

Qui  I  enim  spolia,  eorum  appellat  nisi  coipora 
eoiiiin?  Ca:o  cuim  indumentum  est  aniraje.  Solent 
enim  lioinincs  multitudinem  Ijruclii  de  agris  collige- 
re,  quia  fruges  devorat,  el  ex  eo  fossas  implere, 
hiiifliique  superjeclo  uecare.  Sic  in  obsidione  Je- 
rusalem  collccta  sunt  eorpora  eorum,  qui  fame,  gla- 
dio  et  pcstilentia  raortui  sunl.  Vel  spolia  substantias 
corum  intellige,  quas  Romani  velut  multiludinem 
bi  ucbi  collegerunl  absqiie  numero.  Sequitur : 

Vers.  5.  —  «  Magiiilicatus  est  Dominus,  quoniam 
babilavitinexcelso:  implevit  Sionjudicio  tt  juslitia.i 

Vers.  C.  —  <  Et  crit  lides  in  lempoiibiis  suis.  • 

Dominus  post  ascensionem  suam  magnificatus  est 
in  niundo  per  apostolos,  quoniam  habitavit  in  excelso 
coeloriim  ba'.  iiaculo,  qui  cum  honiinibus  in  terra  ha- 
btaveral.  htvplctil  Sion,  id  cst  Ecclesiam  judicia  et 
justiiia,  ut  omnia  examinando  probet,  el  quod  bo- 
nuin  et  justuni  esl,  leneat. 

Teinpora  auiem  lidei  sunt,  de  quibus  ait  Aposto- 
lus  :  <  Priusquam  veniret  iides,  sub  !ege  custodicba- 
mur  conclusi  in  cani  lidem,  qus  revelanda  erat. 
Ilaque  lex  pxdagngus  noster  fuit  in  Jesu  Cbristo, 
ut  ex  fide  jusliliceniur.  Xt  ubi  venit  fides,  jam  non 
sumus  sub  paedagogo  [Gal.  m,  25).  »  Nunc  ergo 
suiil  tempora  fiilei,  quia  nunc  Deus  justificat  geiitcs 
per  Udem  siiie  operibus  legis,  et  in  toto  orbe  fides 
fnictilicat.  Bene  itaque  dictum  est :  <  Quoniam  erit 
fides  in  temporibus  suis.  >  Sequitur  : 

«  Divilia;  salutis  sapienlia  et  scientia  :  timor  Do- 
mini  thcsaurus  ejus.  > 

DisL^t  enim  ab  aeternorura  contemplatione  actio, 
quae  bene  utitur  tcinporalibus  rebus,  el  illa  iapien- 
tice,  h.TC   scicntiw  deputatur.  Nam  scriplum  est  in 


Ctus,  qui  permanet  in  sseculum  sseculi,  id  estquem 
gignit  charitr.s.  Aiiter  enira  limet  conjugem  uxor 
anians,  et  aliter  limet  Doiuinum  aiicilla  pcccans. 
Sic  ergo  sponsa  Christi  Ecclesia,  abjecto  timore  le- 
gis,  repleia  esi  timore  la;to,  quatenus  Christum  el 
anians  timeat,  et  limens  amet. 

Et  timor  ille  locuples  Ihesaurtis  est,  ul  quicunquc 
bunc  habueril.omnes  sxculi  divilias  parvipendat. 
His  ilaque  salutaribus  divitiis,  id  est  scientia,  et  sa- 
pientia,  ct  limore  rex  noster  suos  venit  ditare  mili- 
tes,  <  qui  propier  nos  egenus  factus  est,  cum  esset 
dives,  ut  illius  inopia  nos  divites  essemus  (//  Cor. 
VIII,  9).  «  Sed  quia  Judaji  noluerunl  opes  istas  ac- 
cipere,  dediteas  genlibus.  Unde  sequitur  : 
K  Vers.  7.  —  <  Ecce  videnles  clam.ibunt  foris,  an- 
geli  pacis  aiuare  flebiint.  > 

Vidcntes  eniin  sunt,  quibus  dictiim  est :  <  Beati 
oculi,  qui  vident,  qua;  vos  videtis  (Matth.  xiii,  16).» 
Et  ipsi  sunt  angeli  pacis  annuiiliautes  mundo  recon- 
ciliationem,  quia  scriptum  est  de  eis  :  Quam  speciosi 
pedesevangelizantiumpaccm,  evangelizantium  bona 
(fiom.  X,  15).  >  Yidentes  ergo  clamavcrunt  foris, 
id  estextra  Judsam,  quoniam  apostoli  praedicave- 
1  unt  geiitibus  usqiie  ad  fines  terr%. 

Et  nngeli  pacis  jleverunl  amare,  quia  ipsi  apostoli, 
qiii  gentibus  pacera  aiinuntiabant,  iram  Dei  super 
Jiid:eos  manere  lugebant.  Uudequidam  ex  ipsis  ait: 
<  Tristiiia  est  mihi  magna,  et  conlinuus  dolor  cordi 
reeo.  0|>iabain  eniin  ego  ipse  anathema  esse  CbrislO 
'  pro  fraliibus  ineis,qui  suiit  cognati  mei  secundum 
carnem,  qui  sunt  Isrselitae  (Rom.  ix,3).  >  De  quo- 
rum  Israelitarum  destiuctione  subditur  : 

Vers.  8.  —  <  Dissipotae  sunt  viae,  cessavit  trans- 
iens  per  semitam  ,  irritum  factum  cst  paclum,  pro- 
jecii  civitates,  n;^n  repulavit  homines.  » 

Vehs.  9.  — <  Luxit,  et  elanguit  terra,  confusus 
citt  Libanus,  et  obsorduit;  et  faclus  est  Saron  sicut 
desertum,  ei  concussa  csl  Basan  et  Carmclns.  > 

DissipattB  sunl  viie  in  lerra  Judaeorum  vastala  per 
Roraanos  omni  regioiie.  Cessavil  ibi  eliam  per  soli- 
tudinis  semitam  transiens,  quia  sine  habitatore  re» 
licla  est  terra.  7rrt(uiR  enim  faclum  est  paclum , 
quod  Dominus  promiserat,  diceiis  :  <  Ponam  locum 


libro  Job  ;  <  Ecce  pietas  est  sapientia  :  abstinere  p  populo  raco  Israel,  et  plaiiiabo  eura  et  babilabit  in 


autem  a  malis  sciuntia  (Job  xxviii,  28).  »  In  hac 
diflerenliu  iiitelligendum  est  ad  contcmplalionein 
sapientiam,  el  ad  aclionem  scientiaui  peitinere.  Ita- 
que  supiciKia  et  scientia  divilite  sunt  salutis,  quia 
per  hoc  ad  ;rtcrnam  salutem  pervenit  Eccles'a, 
quod  et  coelostiiim  contemplalione  jam  aliquateniis 
pasciiur,  ct  leniporalibus  atque  terreiiis  bene  uti- 
tur.  De  ciijusmodi  operibus  et  .\postolus  ait  disci- 
pulis  :  <  Gratias  ago  Doo  meo  sempcr  pro  vobis  in 
gratia  Dci,  quu:  data  est  vobis  iii  Chrislo  Jesu  :  quia 
in  omnihus  divitcs  facti  eslis  in  illo  in  omni  vcrbo 
et  in  orani  scienlia  (i  Cor.  i,  i).  > 

Sed  et  timor  Dumini  castus,  linior  sobrius,  tiinor 
■tecurus,  ipse  e$t  thesaurus  ejus,  non  timor  iste  .ser- 


co,  ct  nou  turbabilur  ampliug,  ncc  addent  filii  ini- 
quitatis,  ut  ainigani  eum,  sicut  prius  ex  die,  qua 
conslitui  judiccs  super  populum  raeura  Israel  {II 
Reg.  vu,  10).  >  Hoc  ergo  pactum  Judxis  factum  esl 
irritnm,  quia  Doniimis  projecit  corum  civitalcs,  et 
quasi  in  nibilum  repulavit  cos.  Et  inier  haec  luxil  et 
etanguit  terra  eorum. 

Quid  vero  per  Libanum  debet  intelligi  nisi  tem> 
plum,  quod  eral  in  Jerusalem  ?  Unde  per  Zacbariam 
dictiim  esl  :  <  Aperi,  Libane,  portas  tuas',  ct  corae- 
dal  igiiis  cedros  tuas  (Zach.  xi,  1).  >  Libanus  ergo 
confusus  esl,  et  obsorditii,  quia  templum  Judseorura 
ab  alicnigcnis  containinalum  est  et  exbonoratum 
imu  desiructum.   Snron    vcro  provincia  est  inter 


5i3  COIIMKNT.  IN  ISAIAM 

Joppeii  el  LyJiluin,  qux  per  Uomanos  facla  est  si- 
cut  desertum.  Basan  quoqiie  Irans  Jordanem  con- 
cussa  est  per  eos,  el  Curmelus  iii  possessioiie  Jiida. 
Quia  vero  Judsei  proplcr  iiecrm  Salvaloris  lisecoin- 
nia  passiiri  eraiit,  ipse  aulciii  morle  sua  morlein 
ilestructuruseraUmo.vque  resurreclurus,  et  in  jeter- 
niim  jam  regnaturus,  aple  seqiiitur  : 

Vers.  10.  —  «  Nunc  exsurgam ,  dicit  Domious, 
nunc  eNaltabor,  et  iiuiic  snbliinabor.   i 

fiuncexsurgam  a  mortuis,  nunc  exaltabor  in  cce- 
1<>,  nunc  sublimahor  in  regno.  Et  qiiia  contra  pi;B- 
dicatores  resurreclionis  ejtis  principes  Jiidjeonim 
igne  livoiis  crant  iiiflammandi ,  recte  sulijiingi- 
tur  : 

Vers.  11.  —  <  Concipielis  ardorem,  parietis  sti- 
pulam  :  Spiritiis  vesler  ut  ignis  voiabit  vos.   « 

Concipiclis  ardorem  invidiae  contra  apostolos,  o 
priricipcs  sacerdolum  et  Pharisaei  ac  seniorcs.  Pa- 
rietis  stipulam,  id  esl  opus  flammis  ultricibus  di- 
gnum.  Slipula  enim  opus  cst,  quod  in  die  judicii 
comburelur  sicut  Apostolus  ait :  <  Fundanientum 
aliud  nemo  potest  ponere  pi;eter  id  quod  positum 
est,  quod  est  Christus  Jesus.  Si  q^iis  aiitem  super- 
se  lificat  super  fundamentum  hoc  aiinini  ot  argcii- 
tum,  lapides  pretiosos,  ligna,  fenum,  stipiilam, 
uniuscujusque  opus  nianifeslum  erit;  dies  enim 
Domini  declarabil ,  qiiia  in  igne  revolabitiir,  ct 
uuiuscujusqne  opus  quale  sil,  igiiis  probavit.  Si  cu- 
jus  opus  manserit,  quod  siiperaedificavil,  mcrcedein 
accipiet :  si  cujus  opus  arserit ,  delrinientum  patie- 
tur  (/  Cor.  III,  11-16).  »  farietis  ergo,  inquit,  sri- 
pu/(2m, id  esi  opus,  quod  in  die  i!la  cremabilur.  Spi- 
ritus  vester  ut  ignis  vorabit  vos,  quia  sic  iiilerius 
vastabimini  ardore  nialitiae  vestrae,  siciil  poslmo- 
dum  vaslandi  estis  foris  igne  gebenn».  Sed  qiiia  et 
subjecli  concremandi  erant  lioc  igne  livoris,  qiii 
prius  in  corde  pr»posilorura  arsit,  sequiiur  : 

Vers.  12.  —  I  Et  erunt  populi  qiiasi  de  incendio 
cinis.  > 

Omnes  enim  combusti  sunt  igne  maVitise  quasi 
lelo  legis  persequenles  aposlolos  prKdicaloresgra- 
tiae.  Et  quia  simiil  in  Jernsalem  ob.sideiilibus  Ro- 
manis  erant  perituri,  congrue  subditur  : 

<  SpinsR  congregatse  igni  comburentiir.   » 

Spin«  eniin  suiil,  de  ."[uibus  in  libro  Regum  Da- 
vid  loquitur  :  i  Praivaricatores  autem  quasi  spinia 
cvellentur  uuiversi,  qui  non  tollunlur  nianibus  et  si 
quis  eas  tangere  voluerit,  armabilur  ferro,  et  ligno 
lanceato,  ignique  succensse  comburenlur  usque  ad 
nihilum  (//  P,eg.  xxiii,  G).  »  Quid  autem  sit  ignis 
docet  apud  Ezechielem  Doiiiinus,  qui,  cum  dixisset 
ad  Jerusalem  :  «  Ecce  ego  succendam  in  le  ignein , 
el  comburam  in  te  omiie  lignum  viride  el  omiie  li- 
gnum  ariduni  (Ezecli.  xxvi,  -47),  »  sic  exposiiil, 
quod  dixerat :  <  Ecce  ego  ad  te,  ci  ejiciani  gladlum 
nieum  de  vagina  sua,  et  occidam  in  te  juslum  ct 
impium  [Eiech,  xxi,  3).  »  Spince  ergo  sunt  piafva  • 
ricatores  Judsei;  igiiis  vero  gla.lius  Dci  cst.  Spina: 
jlaqiic  congregat(e  igni    combnstce  sunt ,  quia  Jud;ri, 


LIBRI  OCTO.  —  LIB.  V.  311 

A  qui  in  Jerusalein  ad  solemnitalera  Pascha;  conflu- 
xerunt ,  gladio  coelestis  vindictae  perierunl.  Post 
quoruin  exterminium  Dominiis  snbjunxit  : 

Vers.  1.3.  —  f  Aiidite  qiii  longe  estis,  quse  feec- 
rim,  et  cognoscite,  viciiii,  forlitudiiiein  meam,  » 

Vers.  14.  —  f  Conierriti  siint  in  Sion  peccalores, 
possedil  trcmor  hypocritas.  » 

Vos,  inqiiit,  ijui  longe  estis  ab  Jcrusalem,  id  est 
prope  terminos  mundi,  audite,  qnce  fecerim  Judseis 
infidelibus  :  ct  vos,  oicini,  id  est  Moabitoe  ct  Palae- 
sliiii  ca;leiae<jue  de  proximo  geiites,  cognoscite  forti- 
tudinem  mcam,  qua  dcbellavi  cos.  Nam  co7iterriti 
sunl  in  Sion, iii  esl  in  nionle  tempW  ,peccatores,  qui, 
<  si  non  venissem,  ei  locutus  cis  non  fuissem,  pec- 
catum  noii  babcrent  (Joan.  xv,  22).  »  Et  capta 
"  Jeiiisalem,  possedit  ibi  iremor  liypocriias  Pliari- 
saeos  el  Scribas,  qui  de  divino  frustia  confidebaiit 
auxilio. 

Seo  haec  et  aliler  inielligi  possunt.  Ait  enim  : 
«  Dissipalae  sunt  \i;e,  »  elc.  Et  quid  per  vias  nisi 
acliones  appellal?  Semitam  vero  hic  accipimus,  de 
qua  Dominus  ait  :  «  Arcia  cst  via ,  qux  diicit  ad 
vilam,  et  pauci  sunt,  qui  iiiveniunt  cam  {Matlh. 
VII,  14).  »  Appropinquante  crgo  s;cculi  fiiie  dissipan- 
tur  via,  id  est  aetiones  hominum,  qiii  regulam  ju- 
sliliae  non  servant.  Cessavit  transiens  per  semitam, 
quia  deest  jam ,  qui  per  angustae  conversalionis 
viam  praesentis  vii«  iter  peiagat,  sed  omnes  lalam 
viam  saeculi  incedere  salagunt.  Et  ob  boc  irritum 
factttm  est  pactum,  id  csl  promissio  regni  coeiorum. 
^  Iiichoantibus  enim  proniiititur  corona ,  sed  coii- 
sumniantibiis  datur;  his  vero,  qui  non  perseverant, 
irritum  fit  paclum  proniissionis  hiijiis. 

Etprcyectt  Dominus  ciW/atcs,  id  est  multitudiiies 
eorum,  qui  lala  perditionis  itinera  sequunlur.  A^cc 
reputavit  homines,  id  est  quasi  non  essent,  sic  aesti- 
mavit  eos.  Vel  eus  non  reputavit  esse  homines,  qiij 
suo  vitio  jumenta  esse  voluerunt.  Quicunque  e»in\ 
charilaiem  non  habct,  nihll  cst  apud  Deum,  sicut 
ait  Apostolus  :  «  Si  habuero  prophetiam,  et  nove- 
rim  omnia  mysteria  et  oranem  scientiam,  ei  si  ha. 
buero  omnem  Ddem,  ita  ut  montes  tranferam,  cha- 
ritateni  auiem  non  habeam ,  nihil  sum  (/  Cor, 
XIII ,  2).  >  Sed  inlcr  hanc  iniquitatis  abundanliam. 
]j  lugel  terra,  id  est  Ecclesia,  el  moeiore  animi  lan- 
giiet, 

Liltanus  aulcm  dealbntio  sive  candidatio  dicilur. 
Et  quid  per  Libanum  nisi  dealbala  conversalio  figu- 
ralur  hypocriiarum?  Unde  cuidam  taliuin  Paulii^ 
ait  :  «  Perciitiat  te  Deus.paries  dcalbate  {Act.  xxiii^ 
5).  >  Confusus  est  ergo  Libanus,  et  obsorduit,  qui;i 
plerumque  dealbatio  eorum,  qui  religiosani  fori^ 
conversalionem  non  religioia  cordis  intentionc  cu- 
stodiunt,  de  manifesta  perpetralione  iniquitalis  con- 
fusionem  opprobrii  sustinent,  et  evidentibus  pecca 
toruro  maculis  in  fine  sordescit 

Saron  vero  priiifcps  mceroris,  vel  cantans  trislir 
tiam  interpretatur.  Et  quid  per  Saroncm  nisi  quili- 
bct  rcligiosus  designalur,  qui  motrori  deditus  cq 


513  HERVEI  UURGiDOLENSlS  MONACHl  S{6 

luiiibino  more  gemituKi  pro  canlu  Irabei?  Factus  esi  A  gii  :  «  Audile,  qui  longe  estis,  quDC  focerlm, »  etc. 
ergo  Saron  sicut  descriuvi ,  quia  jani  nimis  excre- 


sceme  mallti.i  sancius  quisque  \ilis  lia))elur,  et  in- 
frequortaiiis,  et  (lercliclus,  quia  niTOdi  glnriam  re- 
spuii,  et  flctibus  gauuel. 

Basan  autem  \nuguedo  dicilur,  Carmelus  vero  mol- 
lis.  Elpinguediiient.liic  accipimns,  de  qua  per  Psal- 
niistani  dicilur  :  t  Sicut  ailipe  et  pinguedine  reple- 
tur  anima  mca  {/'sn/.  l^ii,  6).  »  Mollis  autem  eiat 
animus  saneii  Jol)  cuin  diceret  :  i  Deiis  mollivitcor 
meimi,  et  Omnipotens  contiiibavit  me  {Job  xxiii, 
48).  >  Dnsan  ergo  pinguedo  giatise  spiritalis  intelli- 
gitur  :  Carmehn  vero  meiis  ad  cliarilatem  et  pieta- 
tcm  nn.llis.  Interprelalur  aulera  et  Carmelus  cvgni- 
tio  cireiimcisionis.  Et  ille  circumcisionem  bene  no- 
vi!  qui  corde,  et  opere,  ct  lingua  circumcisus  est. 

<  Concussa  est  autem  Basan  et  Carmelus,  »  quia 
oiiain  mens  jiislorura  in  illa  lcntatioue  novi>isiina 
coucutictur.  I  Surgenl  enim  pseudoproplietje  ,  et 
pseudocbiisti,  et  dabunt  signa  raagna  et  proOigia, 
ila  ut  in  err(n-era  inducanlur,  si  lien  potest,  ctiam 
«lecli  (Marc.  xiii,  12).  » 

Sed  qiiia  post  tribulationem  dierum  illorum  viue- 
bunt  Filiiim  lioniinis  venientem  in  nubibus  coeii 
cum  virtute  niagna  et  majeslale,  recte  subjungilur 
])ic  : 

I  Nunc  exsurgam  dicit  uominuSj  »  elc.  Nunc  cx- 
surgitm  de  nimia  patientia  mea,  qui  liucusque  velut 
jacui,  dum  co:iicmnerer  et  conculearer,  nec  nievin- 
dicarem ;  Ntinc  exsurgam,  siciu  sciiplmn  cst  :  <  E\- 
siirge,  Deus,  jiulica  causam  tuam,  memoreslo  inipro- 
IvMiorum  tuorum  {Psal.  lxxiii,  22).  »  Nunc  exatta- 
bor,  qiiia  exallabilur  Dominus  solus  iu  die  illa,  et 
quia  lunc  <  pluugent  se  omncs  tiibus  lerra'  {Matlli. 
XXIV,  .jO).  I  C.oncijiielis,  inquit,  ardorem  doloris  in- 
terni,  parietis  siipulum  inanium  vcrliQrum  ducenlcs  : 
<  Lassati  sumus  in  via  iniquilatis  et  perditioi.is,  et 
ambulavimus  vias  difllciles;  viam  autem  Doiiiini 
ignoravimiis.  Quid  nobis  pioruil  superl)ia  aut  divi- 
tiarum  jai-taniia,  quid  contulit  nobis?  Traiisieruut 
omnia  illa  lanquara  umbra.  Talia  cnim  dicturi  sunt 
in  inferno  bi  qui  peccaverunt,  quoniam  spes  impii 
tanquam  lanugo  cst,  quaj  a  venlo  ti(llitiir  [Sap,  v, 
7  et  seci.) 


Vos,  qui  longe  estis  a  juslitia,  aueHte,  qua:  leeerim, 
id  est  qu«  facturus  sim  reprobis  in  die  illa;  et  vos 
justi,  qui  per  vil*  meritum  vicini  estis  mihi.  co- 
gnoscile  fortitudinem  meam  in  eos.  Contriti  sunt 
enim,  id  est  cunlerentur  in  Sion,  id  est  in  Ecclesia 
peccatores,  qui  de  «o  prsesumebant  quod  dicitur  : 

<  Qiii  crediderit,  et  baptizatus  fuerit ,  salvus  crit 
{Marc.  XVI,  16).  t  Sed  conterentur,  cura  audierint : 

<  Discedite  a  me,  maledicti ,  in  ignera  »ternum  : 
Esurivi  enim,et  non'dedislis  milii  mandiicare(]ManA. 
XXV,  (iS),  >  etc.Et  tunc  possidebil  tremor  hypocritas, 
quia  qui  nunc  de  sanctiiate  «loriantur  in  oculis 
bomiiium,  lunc  confuiideutur,  ciim  apparuerit  JuJex 
cordium.  Quia  enim  reprobi  tunc  omnes  mitlendi 

"  sunt  in  caminum  ignis,  qui  non  exslinguetur,  recte 
adliHc  subdilurad  tLMrorcm  viventium. 

<  Quis  poieiit  liabitare  de  vobis  cum  igne  devo- 
ranle?  quis  liabilabil  ex  vobis  cum  ardoribus  sempi- 
leriiis?  »  Tania  enim  est  gcliennalium  Oammarum 
a.speriias,  ut  lolerari  nequeat,  et  tunc  impii  sine  fine 
ciutiabuuiur  in  ca.  Cum  aiitem  denuo  cuique,  qui 
in  iiiferno  babitatHrus  est,  dixisset :  <  Quis  babitabit 
ex  vobis  ciim  ardoribus  sempiternis?»  mox  econtra- 
rio  subjecit  de  quolibet  regni  coelorum  babitatore 
fuluio  : 

Veks.  IS. —  <  Qui  ambulat  iii  justitiis,  ct  loquitur 

veritatem,  qui   projicit  avaritiam  ex   calurania,et 

excutit  manus  suJis  ab  omni  munere,  qui  oblurat 

„  aures  suas,  ne  audiat  saiiguiiiem,  el  claudit  oculos 

^uos,  ne  videat  malum,  » 

Vers.  16.  —  (  Iste  in  cxcclsis  habitabil,  muni- 
iienta  saxorum  sublimitas  ejus,  paiiis  ei  datiis  est, 
aquoe  ejus  lideles  sunt.  > 

Vers.  17.  —  <  Regem  in  decoie  siio  videbunt 
oculi  ejus,  cernent  terram  de  longe.  > 

Vrns.  18.  —  <  Cor  tuura  medilabitur  timo- 
rera.  > 

Injustiliis  vcro  ambulal,  qui  viiam  suam  in  bonis 
aciionibus  ducit.  Qui  veriiuiem  loquitur,  si  quoJ  no- 
verit,  sine  dolo  simpliciler  protuleril ;  et  avaritiam 
ex  culumnia  projicii ,  si  recusaverit  aliis  per  calum- 
iiiam  auferre,  quoJ  sibi  acquirai.  Tres  vero  sunt 
accepliones  niunerum,  id  est  a  corde ,  ab  ore,  a  ma- 


Concipictis,  inquit,  ardorem  scr.-E  piBniludinis  in  q  nu.  Munus  namque  a  corde  cst  captalu  gratia  a  co- 


die  ii\»,  et  parieiis  stipidnm  verboriim  planctiisina- 
nis.  Spirilus  vesier  ut  ignis  vorabit  ros,  quia  tunc 
omnis  anle  oculos  culpa  reducelur,et  mens  super 
gebenna;  incendia  suo  gravius  igiie  cruciabatiir,  Et 
erant  populi  reproborum  quasi  de  inceiidit  cinis,  sic- 
ut  per  Malacbiam  dicitur  clectis  :  <  Egrcdimini  et 
salieiis  sicut  vitiili  de  armento,  et  cakabitis  impios, 
cum  fuerint  cinis  sub  plaiita  pedum  veslrorum  {Ma- 
lach.  IV,  2).  I  Tunc  enim  spimv,  id  est  peccatores 
combureiilur  igni  inexstinguibili;  et  comburentur 
congrigata-.qyivA  <  congrcgabuiiturincongregationein 
uiiiiis  fascis  in  lacum  {supra  xxiv,  22).  » 

Ili.i  iia  de  reproboruiu  damnatione  dictis,  eos  ciii 
adbucvivunf,  detarrer  ab  iniquitate  volens  subjun- 


gitatione ;  munus  ab  ore  est  gratia  per  pavorem  ; 
munus  ex  manu  est  prajmium  per  dationem.  Sed 
justus  quisquc  manus  suas  excutit  ab  omni  munere, 
quia  in  eo  quod  recte  agit,  nec  ab  humano  corde 
iiianem  gloriam,  nec  ab  ore  laudem,  nec  a  manu 
recipere  dationcm  qua:rit. 

Quid  autem  est  obturare  aures  suae,  ne  audiat 
sanguinem,  nisi  peccalis  suadenlibiis,  qiia;  de  carne 
et  sanguinc  nascuntur,  ndn  prxbere  consensum  ? 
Et  quid  est,  ne  mnlum  videat,  oculos  ciaudere,  nisi 
omne  quod  rectitudini  adversum  est,  non  appro- 
bare?  Sed  bis  de  activa  conveisalione  diclis  mox  ad 
quantos  coiitemplationis  gradus  ascendalur  per  h.TC, 
ostendit  propheta  :  :  Isle,  inqiiit,  in  eicelsis  habita- 


Sn  COMMENT.  IN  ISAIAM  LIB!U  OCTO.  -  LIB.  V.  518 

bit,  1  elc.  Ist«   in  exc  Isis  hubiiabit,  quia,  quainvis  A  iioii  possis  iiitelligere  disertitudinem  iinguaeejus,  in 


eum  caro  in  inferoribus  relineat,  meiitem  jatn   iii 
«ublimioriLus  lixit. 

Muniiii^nla  saxorum  subtiinilns  ejus,  quia  dum  ;ib- 
jecta  desidcria  lerrenae  coiiversatii)nis  cavet,  ad  su- 
pernam  patriam  por  prseecdeulium  Palruni  exeiiipla 
BC  sublcval;  et  quia  per  conieniplaiionis  doiium 
gratia  spiritali  pascilur,  panis  eis  liatus  est,  id  est 
refeclioneni  spiritalis  pratiEe  percepit,  quia  se  a  bo- 
nis  infimis  coelestia  sje.ando  suspendiL  In  excelsis 
iiamque  hab.tare.  cst  cor  in  coelcstibus  ponere,  et 
munimenla  sarornin  sublimitas  noslra  esl,cum  foi- 
lium  Palruin  prsccepla  el  exempla  aspicimus,  atqiie 
ab  ii  fima  cogiialione  separamur.  Munimenta  saxo- 


qui)  iiiilla  est  sapientia.  i 

Litieratus  enim  PliarisKus  erat,  quia  solara  litte- 
r:c  superticiem  seclabatur,  el  ipse  non  sensum  sed 
verba  legis  velut  iii  Irulina  ponderabat,  osleiulens, 
quje  essent  gravioia.  Et  doctor  erat  parvulorum, 
quia  docebai  plebcm  Judsorum,  qui  hcte  semper 
indigcnt  tit  parvuii. 

Populus  vcro  impnidens  gcnlilis  est,  qui  veram 
igiiorabat  prudentiain.  Qui  erat  alli,  id  cst  profiinili 
sermonis,  ila  ut  simpiicitas  ndelium  vix  intelligcre 
posscl  disertitndinem,  id  cst  facundiam  iimjiice  ejus. 
Sed  tamen  in  eo  nulla  erat  sapieiilia,  quia  diserte 
nimis  et  politc  verba  proferebat,  sed  nullum  in  eis- 


....  .  .  ...  dem  verbis  sapienlia;  sensum  habebat.  Sicut  cnim 

rnin  snblumtas  nostra  est,  cum   inente  cnoris  ca-  „  .  ' 

tj  doctrina  ccclcst 
^trisquc  roelestibus  junginiur,  ct  iiisicliaiites  mali- 

gnos  spiritus  slanles  in  arce  cordis  quasi  subter  po- 

sitos  expugnamiis. 

Tunc  nobis  ciiam  punis  datur,  quando  in  superiiis 
erecla  ii.tentio  aiternilatis.contcmplalioiie  rcficiiiir. 
Aqua^  eiiiin  nostrse  fideks  suni,  quia  doclriiia  Dei, 
quod  hic  per  speni  promitiit,  lioc  iilic  in  mniiore 
exhibct.  Sapiciuia  autem  iiujus  iniiiidi  inlijelis  osi, 
quia  mansur.t  post  mortem  non  est.  S.d  aqua'  iio- 
sUstfideies  sunt,  quia  verba  vila%  quod  ante  niortcm. 
iiuinuant,  boc  etiam  post  moriein  demonstrant. 

/ier/em  in  decore  suo  oculi  nostri  conspiciunt,  quia 
Redemplor  noster  in  jiulicio  et  a  reprobis  lioino  vi- 
debitur,  sed  ad  divinitatis  ejus  inluciulam  c>  Isiiudi- 
ncm  soli,  qiiielecti  sunt,  sublevabuntur.  Quasi  cnini  C 
quamdam  fobdilatem  regis  videre  est  solam  servilem 
formam,  iii  qiia  ab  iniquis  despeclus  est,  ccrnere. 
Sed  ab  electis  in  dccore  suo  rcx  cernilur,  quia  ulira 
semetipsos  rapti  in  ipso  Deitaiis  fulgore  oculos  cor- 
dis  figunt.  Qui  quandiu  in  hac  vita  sunt,  quia  illam 
viventium  patriam,  sicut  esl,  vidcre  iion  possunt, 
recte  subjungitur  : 

•  Cernent  tcrrarn  de  longe.  i  Ilumana  autem 
mens,  quo  altiiis  elevata,  qiu^e  sunl  aelerna,  coiisi- 
derat,  eo  de  factis  leinporalibus  giavius  treinefacia 
formidat,  quia  taiito  se  reain  verius  ceriiit,  quanto 
se  ab  ipso  lumiiie  discrepasse,  quod  desuper  inter- 
micat,  conspicit;  sicque.  fit,  ut  illiiminata  plus  ine- 


is  non  verba,  sed  sensum  attendij, 
bic  doctrina  sicculi  non  in  scrisu,  scd  in  conipasi- 
tioiie  verborum  et  in  cloquenii*  jactanlia  glorialur. 
Sed  jam  doctorcs  liiijusmodi  cum  suis  ductiinis  eva- 
nuerunt,  iit  cvangelica  prajdicalio  maneat,  queinad- 
modum  et  .\postolus  ait  .  i  Ubi  sapien»?  ubi  scriba? 
ubi  coiiqiiisitor  lniins  speculi  ?  INonne  sluUam  fecil 
Doniiiius  sapicnliam  liujus  inundi  ?  Nam  quia  in 
Dci  sapientia  non  coguovit  muiidus  per  sapienliam 
DeuM),  placiiit  Deo  per  slullitiam  prxdicationis  sal- 
vos  faccro  crcdcntes  (/  Cor,  i,  20j.  i  Deficienlibus 
ergo  iiianium  doctrinavuin  pr*dicatoribus  el  Ecclo 
sia  surgenl",  propheta  subjuiigit  : 

Vlus.  20.  —  «  Rcspice,  Sion,  civitatem  solemni- 
tatis  nostra; :  oculi  tui  videbunt  Jerusalem  ha))ita- 
lionein  opuleniam,  taliernaculum,  quod  nequaquam 
transferri  potcrii ;  pec  anfeientur  claviejusiu  scm- 
piternum,  et  omiies  funiculi  ejiis  non  rumpentur.  > 

Vers.  21.  —  <  Quia  solummodo  ibi  niagnificus 
Dcus  nosler.  > 

Sion  qiiippe  ve!  Jerusalem  Ecclesia  est.  Qu.-c  so- 
lcmnitatis  nostra;  civitas  csl,  qiiia  il»i  kuidcs  Crea- 
loris  decanlamus.  Neque  cnim  extra  Ecclesiam  lau- 
dare  quis  Deum  bene  valet,  quia  scripium  est : 
I  Quomodo  cantaliimiis  caiiticum  Doniini  in  terra 
alieiia?  i  {Psn/.  cxx.xvi,  4.)  Rursunique  :  «  Te  dcccl 
hymnus  Deus  in  Sion,  et  tibi  reddetur  votum  in  Je- 
rusalem.i  {Psal.  lxiv,  2.)  Et  ipsa  est  hiibifatio  opu- 
lenla,  quia  ibi  sunt  divitiae  salutis  snpicntia  ct  sci- 


luat,  quiamagis  asiiicit,a  veiilatis  regula  per  quanla  ^  entia,  eLtiinor  Domini  thesaurus  cjus,  quibus  ditan- 


discordat.  Ducia  iiamque  ad  internain  rcgulam  no- 
stra  rcctitudo,  si  districtum  judicium  invcnit,  mullis 
tortitiidinum  suarum  sinibus  in  inlimam  rectitudi- 
nem  inipingii.  Undc  nunc  ad  eiiro,  de  quo  loqueba- 
tur ,  versa  loculione  subjuiigit  piopheta  .  «  Cor 
tuum  medilabitur  limorem.  t  Si  quis  vero  quondam 
ila  vivere  voluissc.t,  impediobatur  plurimum  hinc 
«■arnaii  doctrina  Juda^oriim,  illiin"  vaniloquiis  genti- 
liuni.  Niinc  auiem  ulraque  siint  evacuata,  miiltosque 
jam  adjutores  invenit  juslus.  Nam  scquitur  :  i  Ubi 
esi  liilcratiis?  Ubi  legis  verba  poiiderans?  Ubi  do- 
ctor  parvulorum?! 

Vers.  19.  —  «  Ponulum  iinprudpiiteni  [Vultj.  im- 
pudeiilcm]  noii  viiiebi5,populum  alti  sermonis,  itaut 


tur  bahitatores  urbis  hujus.  Vel  ita  dicendum  : 
Ociili  tui  cernent  visionem  setcrnK  pacis,  et  divi-- 
(ias  insperalas,  quas  oculus  non  vidit,  nec  auris 
audivit,  ncc  cor  bomiiiis  excogilavit. 

Seil  ct  labernaculum  Ecclesia  vocalur,  qiiia  ia 
peregrinationis  hujus  ilinere  Dei  hospitium  vel  ha- 
bilaculura  est.  Quod  videlicet  tabernacukim  trans- 
ferri  neiiuaquam  potest ,  quoniam  Eccicsia  in  co 
quod  credit,  perinanct.  i\ec  ojferentur  clavi  ejus  in 
sempitcrnum,  quoniam  verba  priedicationis  ejus  non 
tollentur,  sicut  Joanncs  ait :  «  Vos  quod  aiidislis 
ab  inilio,  maneat,  in  vobis  (/  Joan.  ii,  '2i).  i  Et  in 
ejus  Apocaljpsi  dicitur  «  Evangelium  setcrnum (/Ipc*. 
XIV,  6}.  I 


519  IlERVEl  CIJRGIDOI.ENSIS  MONACIH  5iO 

Ei  omnes  funiculi  ejus  non  rumpentur,  quoniara  A  sanctae  Ecclesia  eiposilionis  verba  couspiciens,  et 


pr;ccepta  ejns  nunquam  desiruentur.  Antiquum 
enim  tabernaculuni  s;epe  iransiatum  est,  ut  de  soli- 
tudine  in  Silo,  in  Nobe,  et  inde  in  Jerusalem,  quo- 
niam  Synagoga  quibusdam  semper  erat  profectibus 
promovenda,  donec  veniret  ii\  Ecciesiam.  Taberna- 
culum  vero  no\um  nequaquam  transfertur,  quia 
non  est  jara  ultra  rellgio,  in  quam  ab  ista,  quam 
tenet  Ecclesia,  promovealur  dicente  Domino  :  «  Tan- 
lum,  quod  babi;tis,  teneie,  donec  veniam  (Apoc.  iii, 

Quod  autem  clavorum  nomine  verba  ejus  signen- 
tur,  ostendit  Salomon  dicens  :  t  Verba  sapientum 
quasi  slimuli,  ei  sicut  clavi  in  altum  defi.\i  (Eccle. 
XII,  11).  I  Et  subtilitas  spiritalium  ejus  praecepto- 


non  alIego:-iarum  lenebris  obscura  ail:  t  Locus  Gu- 
viorum  rivi  latissimi  el  patentes. »  Testamenti  enini 
Veteris  ditla  qiiasi  aiigusii  et  clausi  livi  fuerant,  qu: 
universas  scienlise  suse  sententias  coUectione  obscu- 
rissima  constringeLal ;  at  conlra  doctiina  sanctx 
Ecclesiae  iii'i  pateiitcs  sunt,  quia  ejus  dicta  et  inve- 
nieiitibus  nuilta  suiit,  et  quserentibus  plana.  Se- 
quitur:  i  Non  Iraiisibit  per  eum  iiavis  reniigum, 
neque  trieris  magiia  Iransgredietur  eum.  > 

Vers.  22.  —  I  Dominus  enim  judex  noster,  Do- 
minus  legifer  noster,  Dorainus  rex  noster  ipse  sal- 
vabit  nos.  > 

Non  pertransibit  per  eum  navis  remigum,  id  est  per 
prsedictum  locum  Quviorura.  Quid  vero  per  navem 


ura  exprimitur  appellatione  funiculorum,  quando  remioKm  nisi  raens  designatur  reproborum,  qusper 
Jeremias  exlralii  legitur  funiculis  de  lacu  (Jer. 
xxxviii,  li).  Signilicat  eniin  peccatorem,  qui  de 
profundo  iniquitatum  educiiur  per  observantiam 
spiritalium  mandalorum.  Clavi  itaque  verba  sunt, 
et  ftmicuU  praecepta.  £t  sicut  laberiiaculum  clavis 
finvitur,  et  funibusextcnditur,  sic  Ecclesia  validis 
Scnpturae  sanctae  diclis  roboratur,  et  praeccptis  in 
aclione  dilatalur.  Qui  videlicet  clavi  et  funiculi  nun- 
quam  auferenlur,  neque  rumpentur,  sicut  ablati  et 
rupli  3unt  clavi  elfuniculi  veteris  labernaculi.  Ablata 
suiit  enim  verba,  quae  de  futuro  dicebanl :  i  Ecce 
virgo  concipiet,  el  pariet  lilium  {snpra  vii,  14).  >  Et 
«Jicitur,  quia    «  postquam  veuit  plenitudo  tcmporis. 


mare  hujus  saeculi  a  malignis  spiritibus  velul  a  re- 
migibus  ducitur  ?  Unde  et  propheta  iste  in  sequen- 
Jibus  dicit  Chaldaeos  iu  navibus  suis  gloriantes, 
quia  nequissimi  da;raones  in  eorum  cordibus  glo- 
riantur,  quos  ad  volunlatera  suam  variis  desideriis 
per  sxculi  turbulentas  araaritudines  ducunt. 

Trieris  autera  est,  navis  Ires  reraorum  ordines 
habens.  Et  quid  per  trierem  magnaro  nisi  prxdicia 
meiis  iniquorum  sive  Babylon  exprimitur  ?  Quse  ires 
habet  ordines  remorum,  quia  in  cogiialione  et  in 
verbo,  atque  in  actu  regilur  a  malignis  spirilibus, 
t  Non  ergo  transibit  per  eum  navis  remiguhi,  neque 
trieris  magna  iraiisgredietiir  eum,  >  quia  mens  ini- 


m:sit  Daus  Filiuui  suum  factiim  ex  inuliere  (Cal.  iv,  p  quorum  ponere  grcssum  malitia:  su«  non  poleiil  iii 

i),  »  id  est  ex  feraina.  Et  rupta  sunt   praecepta  de  ~ 

oblationibus  \ictimaium,  et  otio    Sabbatorura,  ei 

cateris    observationibus  hujusraodi.  Verba  auiem 

novae  praedicalionis  Ecclesiae  et  mandata  ejiis  nun- 

«jiiam  mutabuntiir,  aut  destruentur,  quia  solummodo 

ibi  magnificus  Deus  noster.  Nihil  enim  raagnura  agit 

Deus  noster  apud  infideles,  qiiantacunque  eis  bene- 

licia  teinporalia  opcretur,  sed  iu  Ecclesia  tantum- 

modo  magna  operatur,  quia  remissionem  peccato- 

rum  ei  gratiara  sanctitatis  largitur  suis,  et  ad  vitam 

eos  serapiternara  perducit. 

Vel  superna  Jerusalera  aelernum  Dei  tabernacu- 
lura  est,  ubi  ipse  perenniter  habitat,  unde  nunquam 
hoc  tabernaculum  transferri   poterit,  quia  nequa- 


coetu  justoruin.  Transiret  iiamque  per  eum,  si  vo- 
luntatein  suara  explertt  in  eo,  Sed  non  transibit, 
quia  quud  male  de  bonis  facere  t^iitat,  non  poterit. 
Dominus  cnim  salvabit  nos,  id  est  cuslodict,  nc  per 
nos  iniquorum  malitia  trauseat.  Dominus  judex  no- 
ster  salvabit  nunc  nos,  quia  novam  legem  pcr  se- 
metipsum  dedit,  t  Unus  est  eiiim  legislator  et  judex, 
qui  potest  perdere  et  liberare, »  sicut  ail  Jacob  {cap. 
IV,  12).  £t  ipse  est  rex  noster,  qui  nunc  nos  regil, 
et  iii  a:ternum  in  nobis  regnabit.  Hic  ergo,  qui  judi- 
caturus  est  nos,  et  normam  vivendi  nobis  in  Evan- 
gelio  dedit,  et  nos  invisibiliter  regit,  ipse  nos  inlcr 
lenlaiionum  pcricula  salvat,  ne  victi  pcreamus. 
Vel  acterna  Jerusalcm  est  locus  fluviorum,  quia  ilii 


fluam  ultia  mutabit  locum,  sed  perpetualiter  rna- D  semper  emanant  Dumina  spiritalium  graiiarum  se- 


licbii  in  ilio  beatitudinis  regno.  Propterea  et  subditur 
jnetaphorice:  t  Quia  clavi  ejus  non  auCerentur  in 
pcmpiternuin,  neque  funiculi  ejus  rumpentur,  >  ut 
^tabili  flrinitpte  in  uno  loco  sine  line  manere  mon- 
^tretur:  i  quia  SDiumniodo  )l)i  magniOcus  Pomi- 
jius,  >  qqoniam  videtur,  et  iiiiitcntibus  se  gaudia 
pra;stat  aetenia.  Sequiturj 

I  Locus  fluviorum,  rivi  latissimi  et  patentes.  > 
Ecclcsia  est  locus  fluviorum,  quia  propheticis  et  apo- 
etololicis  fluminihus  exuberet,  et  sunt  in  ea  rivi  cx- 
positioiium  latissimi.  Aperta  enim  dicta  exponen- 
tium  faciunt  nobis  csse  conspicuas  sententias  anti- 
quorum  Palrmi) ,  et  quod  Patres  brevitcr  dixerunt, 
jsti  latius  exponentes  patefaciiint.  Isaias  ergo  piana 


ptera  copiosis  Spiritus  sancti  meatibiis,  el  lale  ac 
patenter  per  umnia  dilfiinduntur.  Non  Iransibil  per 
eum  navis  remigum,  quia  nullus  impugnator  sivc 
tentator  inquietabit  illos.  Dominus  eniin  peracto 
judicio  salvabit  eos  perpetualiter  ab  omnibus  inalis. 
Sed  quia  de  reproborum  meiite  quasi  de  navi  pro- 
pheta  loquebalur,  et  de  Etclesia  justorum  velut  de 
fluvio,  queni  navis  illa  transire  non  posset,  adhub 
coiiatum  navis  hiijiis  in  hunc  fluvium  ostendil  sub- 
jungens: 

Vebs.  23. —  «  Laxati  sunt  funiculi  tui,  scd  non 
pr«valebunt.  > 

0  navis,  laxati  tunt  funiculi  lui ,  ut  laxaiis  velo- 
rura  funibus  foriius  impollaris  vcnio  (laHis  dxmo» 


321  COMMENT.  IN  ISAIAM 

iiiim  ad  impugiiandam  Ecclesiam.  Scd  iwn  procvale- 
tunt,  quia  i  portse  iiiferi  non  pravalebunl  adversus 
eam  {Matili.  xvi,  18).  »  Qui  veio  suiit  fumruli  liujus 
iiavis  iiisi  peccata  ,  de  quibus  dicitur  :  <  Ya;  qui  tra- 
bilis  iniquitalem  in  fuiiiculis  vanitatis!  >  {iup.  v, 
18.)  Hos  igitur  fuues  laxal  hsec  navis,  ul  fluvium 
transeat,  quia  mens  twpioruni  lotas  iniquitatis  suai 
remitiit  liabenas,  dum  Ecclesiam  impugnare  nititur. 
Sequitur  : 

<  Sic  erit  inalus  tuus,  ut  dilatare  signum  non 
queas,  i  id  est  velum  expandeie.  Quid  per  maliim 
navis  bujus,  qui  stat  in  altum  erectus,  nisi  eiatio 
mentis  iniquorura  exprimitur?  Unde  scriptum  esl  : 
«  Superbia  eorum,  qui  te  oderunt,  ascendit  semper 
{Psal.  Lxxiii,  23).  »  Hoc  est  malus  in  sublime  por~ 
rectus.  Quid  vero  per  signum,  id  est  per  velum, 
quod  in  hoc  malo  suspensum  est,  nisi  velamen  er- 
roris  designatur,  quod  ab  elatione  superbise  descen- 
dens  conscientiam  iniquorum  obnubilat,  el  flaiibus 
tentalionum  impellil?  Ait  ergo:  Sic  erii  malus  tuus, 
iil  est  elatio  tua,  ut  dilatare  signum,  non  queas,  id 
est  erroris  velum  per  orbem  terrx  expandere.  £r- 
ror  enim  arctabitur  ubique  et  destruetur,  et  evange- 
lica  praedicalio  per  universas  nationes  dilatabitur. 
Unde  et  sequitur  :  «  Tunc  dividentur  spolia  praeda- 
ruin  multarum  :  claudi  diripient  rapinam.  » 

Vers.  24.  —  «  Nec  dicel  vicinns :  Eiangui.  > 

Spolia  nzmque  prcedarum  mutturum  homines  suiit, 
qui  tolluntur  antiquo  hosti,  sicut  scriptum  est :  <  Cum 
fortis  armatus  custodit  atrium  suum,  in  pace  sunt 
ea  quse  possidet.  Si  autem  fortior  illo  superveniens 
viceiit  eum,  universa  arma  ejus  auferet,  in  quibus 
confldebat,  et  spolia  ejus  dislribuet  (Luc.  xi,  21).  i 
Cnslodiebat  enim  diabolus  hunc  mundum  armafus 
velut  atriura  suura,  et  nuilo  repugnante  possedit. 
Sed  desuper  veniens  nobis  Salvator  vicit  eum,  et 
anna  cjus,  id  est  poieslatem  nocendi  abstulit  ei,  at- 
que  spolia  ejus,  id  est  homines,  quos  male  posside- 
bat,  distribuit  in  Ecclesia  sua.  Nara  <  ipse  dedil 
quosdam  q.uidem  apostolos,  quosdnm  autein  pro- 
phetas,  alios  vero  evangelistas,  alios  antem  pastores 
etdoctores  {Eplies.  iv,  11).  s  Tunc  ergo  divisa  sunt 
spolia  prxdarum  multarum,  quaiido  posuit  Deus  in 
Ecclesia  i  primura  apostolos,  secundo  proplietas, 
tertio  doctores,  exinde  virtutes,  deinde  gratias  cu- 
rationum,  opitulationes,  gubernationes,  genera  iin- 
guarum  (/  Cor.  ii,  28).  i 

Claudi  vero  sunt,  quibus  pes  araoris  sseculi  emar- 
cuit.  Unde  Jacob  ( Gen.  xxxii),  qui  angelum  tenuit, 
uno  pede  claudicavit,  quia  qui  vcro  amore  sublimia 
respicit,  jam  in  hoc  mundo  duplicibus  incedere  de  • 
sideriis  nescil.  Uno  enim  pede  innilitur,  qui  solo 
Dei  amore  roboratur,  ct  in  solo  Dei  auioris  pcd» 
tota  virlutc  se  sustinet,  et  in  ipso  stat,  quia  pedem 
amoris  sa;culi,  quera  ponero  in  lerra  consueverat, 
jam  a  terra  suspensum  portat.  Tales  ergo  daudi  ra- 
pinam  diripiunt,  diim  eos,  quos  diabolus  possiderat, 
ad  Christum  convertunt. 

Nec  vicinus  dicet  :  Etangui,  quoniam  ad  similem 


LIDIU  OCTO.        LIB.  V.  322 

A  rapinam  cxemploeorum  libenler  excitanturproximi. 
Sequitur  : 

I  Populus,  qui  habitat  in  ea,  auferetur  ab  eo  ini- 
quitas.  >  Populus  lidelium,  qui,  sicut  opiirtet,  in 
Ecclesia  perseverat,  remissionem  suorum  solus  ob- 
tinebit  peccatorum.  S;:quitur : 

CAPUT  XXXIV. 

Vers.  1.  —  I  Arcedite  gentes,  et  audite,  et  po- 
puli  attendite  :  audiat  terra,  et  plenitudo  ejus,  orbis 
et  omiie  germen  ejus.  > 

Vebs.  2.  —  1  Qiiia  indignatio  Domioi  super  ora- 
nes  gentes,  et  furor  super  omnem  maliiiam  co- 
rum.  > 

Nunc  de  universali  judicio  locuturus  et  damna- 
tione  malorum  convocat  omne  genus  liominuro  si- 
"  mul  ad  audiendum,  quse  de  omnibus  repralis  est 
dicturus.  Accediie,  inquit,  huc  animo  gentes,  et  in- 
tento  corde,  quse  loquor,  audite  :  audiat  oinnis  terra 
generalfc  judicium,  et  pleniludo  ejus,  id  est  univorsi, 
qui  in  ea  sunt,  et  totus  orhis  inetuat,  et  omne  ger- 
men  ejus,  id  est  omnes,  qui  in  eo  nascuntur.  El 
quid  est,  quod  ila  jubeiitur  omnes  audirc?  Quia  in 
dignatio  Domini  super  omnes  gentes  in  die  novissimo 
veniet,  ei  furor  ejus  siiper  omnem  maliiiam  eorum, 
quia  si  illi  in  ignera  seternum  iluri  sunt,  qui  esu- 
rienli  non  de'derunt  manducare,  quid  passuii  sunl 
raplores  et  homieidae?  Nunc  quoque  indiguatio  ejus 
super  omnes  inlideles  est.  «  Qui  enim  incredulus  est 
Filio,  non  videbit  vilam,  sed  ira  Dei  manet  super 
eum  {Joan.  iii,  Z(i),  i  ut  -Joannes  Baptista  loquitur. 
Nara  in  hoc  sseculo  cura  ira  Dei  nascimur  omnes, 
sicut  Apostolus  ait :  i  Eramus  natura  filii  ir«  sicu» 
et  «eteri  {Ephes.  ii,  3),  >  Sed  per  graliara  solam 
Cliristi  removetur  a  nobis  ira  Dei.  Hene  ergo  dicitur, 
quia  indignatio  Domini  est  super  omnes  gentes,  quae 
n«n  crediint.  Sequjtur  :  i  Interfecit  eos,et  dedit  eos 
in  oecisionera.  i  Hoc  est  quod  ipse  Dominus  ait : 
«  Timcteeum,  qui  postquam  occiderit,  liabct  pQte- 
statem  mittere  iii  gehennam  (Lue.  xis,  5).  i  Sequi- 
tur : 

Vers.  3.  —  ♦  Interfeeti  eorum  projicientur,  et  de 
cadaveribus  eorum  ascendet  felor.  » 

Inlerfecti  eorum  projicieniur  a  faeie  Domiiii,  cmn 
audierinl  :  «  Discedite  a  me,  maledictl,  in  ignen» 
D  aeternum  (Uanh.  xxv,  41).  »  Et  de  cadaveribus  eo- 
rum  ascendet  fetor,  quia  de  corporibas  fornicatoium 
fetor  intolerabilis  exibit.  Seqititttr  :  «  Tabescent 
montes  a  sangiiine  eorum.  » 

Vers.  4.  —  «  Et  tabeseet  oinnis  n)i!ilia  coeto- 
rum.  » 

QMJd  hoc  loco  montes  nisi  saculi  huJBS  potcfttes 
accipimus,  qui  pro  terrena  subslantia  altura  tument, 
de  quibus  Psalmista  ait  :  ♦  Tange  montes,  et  fumi- 
gabunl?  >  (Psul.  extiii,  S.)  Et  quid  per  sangulnem 
nisi  crudelitatis  peccatum  ?  Unde  quibusdam  supra- 
diclum  est  :  i  Manus  vestrse  sanguine  plenae  siinl 
(supra  i,  15),  »id  est  actiones  vestrae  crudelilate  re- 
dundant.  Tabesccnt  ergo  motifes  a  sanguine  eorum, 
quia  principes  in  tormentis  Klernaiiter  delicieut  pro 


HERVEI  BUKGIDOLENSIS  MONACHI 


IU 


crudeliialo,  qiiam  siili  ipsis  exercueruiit  lii,  quitius  A      Vers.  U.  —  i  Gladius  eiiim  Domini  replelus  e«t 


praeeiaiit.  In  ipsos  enini  redundabit,  qiiidquid  a  sub- 
jeclis  offensuiu  luerit  per  ducatum  eorinn. 

Miliiiain  vero  CKlorum  dsemones  aeris  hiijus  ap- 
pellat,  de  quibu^  per  Paulum  dicilur  :  t  Noii  esl  iio- 
biscoDuclalioadversuscarneraetsanguinera  {Eplies. 
VI,  12),  I  id  esl  adversus  homines,  «  sed  adversus 
principatus  et  potestales,  adversus  mundi  reclores 
tcnebrarum  harum  (ibid.),  »  id  est  iniquorum  et  iu- 
(ideliuni  liomininn,  t  conlra  spiritalia  nequilia;  in 
coelcslibus  (ibid.).  t  Coelos  autem  non  «Ihoieos  iiic 
accipimus,  sed  aeicos.  Undc  et  aves  coeli  noiuina- 
iiius,  quas  in  aeie  volilare  videmus.  Tabescei  igitur 
onwis  militia  eorum,  /fiiia  universi  dsemones,  qui 
pcr  iiuiic  aerpin  va^antcs  qiiotidie  pugnant  contra 


sanguine,  incrassatus  est  adipe  de  sanguine  agno- 
lum  et  hircorum,  de  sanguiiie  mcdullaiorum  ari&- 
tiim.  > 

Ut  miilios  occidisse  gladius  istc  monstretiir,  re- 
pleius  sanguine  dicilur  et  incrasfntus  adipe.  Quia 
vero  agni,  arietes  el  hirci  solebant  immolari,  illam 
grandem  victiinam  reproboruin  omnium,  quam  nunc 
immolat,  de  agnis,  arietibus  el  hiicis  fore  memorat. 
Unde  per  Jeremiam  dicit  :  «  Deducam  eos  quasi 
agnos  ad  victimam,  qiiahi  arictes  cuni  hrrdis  {Jer. 
Li,  40).  »  Talibus  ergo  uominibus  appellaniur,  qui 
occasionimorlis  seternas  sunt  prsedeslinati  sicut  haec 
animalia  immolationi.  Ant  ceite  per  sanguinem  ia- 
tclligimus   peceaium   carnis,    quia   scriplu;»   est 


nos,  in  die  njovissimo  dcvolventur  in  inferuum,  el  B  <  Libera  me  de  si.nguinlbus  {Psal.  t,  15);  »  el  per 


ibi  sino  line  tabescent,  et  deficient.  Sequitur  ; 

<  Et  compUeabuntur  sicut  liber  ectli,  et  omnis 
militia  eoruin  dcfluet  sicut  defluil  folium  de  vinea  et 
de  (icu.  » 

Vers.  5.  —  «  Quoniara  inebriatus  est  in  coelo 
gladius  nicus.  > 

Considerandum,  qiiod  non  dicat  inlerire  coelos, 
sed  complicaii  quasi  librimi,  ul,  postquam  omnia 
peccala  aperta  fucrint,  et  relicfa,  complicentur,  qui 
prius  aperli  fuerant,  et  nequaquam  uttra  scribaxilur 
iu  eis  delicta  muUorum. 

Vtl  iiunc  expansi  sunt  cceli  ,sicut  libery  irt  qii»li- 
die  scribanlur  iu  eis  nomina  beiie  \iveiilium.  Unde 
Dominiis  eleetis  discipulis  ait  n  Gaudete,  quia  no- 


adipem  siiperbiam,  .ie  qua  dicilur  :  i  Prodiit  quasi 
ex  adipe  ihiquilas  coruui  {Psal.  txxii,  7).  i 

Quid  autem  per  agnos  nisi  qui  mit;s  videntur  et 
inno(eiites,  scd  noii  propter  Deum  lales  se  lacera 
stnduerunt  desigiiantur  ?  Quid  vero  per  hircos  nisi 
principcs  iniidelium  per  polcntiam  sxcularem  cor- 
uuti,  et  per  libidinem  feicntes;  et  quid  pcr  arietcs 
nisi  populorum  duccs  exprimuulur  copia  divitiarum 
invohiti  sicut  hna  ?  Quid  au(em  per  medullam  mie- 
tum  uisi  superbia  cordis  eorum  ?  Gladius  ergo  Do- 
mini  replelus  est  sanguine,  et  incrassattis  adipe,  qoia 
maxiine  percutit  luxuriam  el  superbiam.  De  san- 
guine  ugnorum,  id  est  de  peccaloeorum,  qui  sirapli- 
ces  videbaiilur  etinnoceules  scd  iion  propter  Deuni, 


mina  vestra  scripta  sunt  in  coelis  {Luc.  x,  20).  »  Sed      «'  liircorum,  id  esl  Iibidinosorum  principuro,  et  tne- 


in  die  illa  coinpljcubuntur  sicul  liber,  ut  jam  iiullius 
deinccps  nonicii  in  eis  scribalur. 

I  Et  omnis  militia  eorum  defluet  sicut  foUum  de 
Ucu,  »  quia  sicut  arboris  folium  postquam  aruerit 
cl  leciderit,  iieqnaquara  virescit,  el  in  arborem  re- 
^erlilur,  scd  in  lerra  putrcscit,  ila  spiritus  illi  de 
co^lcRiibus  lapsi  nequaqiiam  in  prisliuiim  statum  re- 
duceiitur,  aut  per  pu;niteuliain  reviresceat,  sed  in 
geheiinaliljus  pienis  *lernaliler  putresceut. 

Vel  militia  eorum  defluet  instar  foliurum,  quia 
«  slcllse  cadenl  de  ccelo  {Matilt.  xxiv,  29).  »  Quia 
inebrialus  est,  inquit,  in  ccelo  gladius  meus,  ac  si  di- 
ceret :  Qiiia  ira  feriani  superbos,  tunc  perpendlle,  si 


dullatorum  arietum,  id  tkit  supeiborum  ducuin.  Se- 
quilur  : 

<  Viclima  cnim  Domiiii  in  Bosra,  et  iuterfectie 
magna  in  terra  Edom.  > 

Victima  ciiim  esl  illa  generalis  reproborum  occi- 
sio.  Bosra  iribulaiio  dicilur,  Edom  vero  terremtt. 
El  qiiis  sit  terrenus  liquct.  Nam  «  primus  homo  de 
teiTj)  li^rrcivus;  sccundiis  .homo  de  ccelo  cfelesti». 
Qualis  terrcnus,  lales  ei  lcrreiii,  cl  qiialis  cflelesiis, 
lales  et  coelestcs  (/  Cor.  xv,  i"),  »  Victima  ergo 
Domini  inimolatur  in  Bosra,  quoiiiam  peccatores 
pcciduntur  in  tribulalioue.  Et  iiiterfeclio  magna  fit 
tVi  terra  Edom,  id  e>t  in  tcrra  terreni,  quoniam  om- 


ipsos  cliam,  quos  iu  cwlo  juxia  condidi,  pro  elalio-  ^  «es,  qui  suiit  .Ad*  similes,   pcrimunlur,  qui  sicut 


iiis  vi(io  perculeie  non  peperci.  Vel  in  cwlo,  id  est 
in  aere  esl  iHcbriatus  feriendo  potestates  aeris.  Se- 
quitur  . 

«  Ecce  super  Idumicam  descendet-,  et  super  popu- 
Uim  iiiierfeclionis  mea2  ad  judiciiim.  » 

Idumea  lerrena  dicilur  sive  ruben.  Descendel 
ergo,  in(|uit,  gladius  uliionis  rae»  siiper  Idumceam, 
id  est  super  eam  generis  humani  partem,  quipter- 
rena  cst,  et  peccatorum  sanguiiie  rubea  :  et  supcr 
populum  interfeciionis  mece,  id  est  super  omiiem 
eorum,  qiios  occisurus  sum,  multitudinem  ad  judi- 
cium  damjiationis,  de  qiio  dicitur  :  i  Qui  vero  mala 
cgcriiiil,  in  resurreclioncm  judicii  {Joan.  v,  29).  » 
Sequidir  : 


portuverunt  imaginem  terreni,  iiiiii  poriaveriint  ima- 
ginom  ccelestis.  Sequitur  : 

Vers.  7.  —  «  Et  desceiident  unicornes  cum  eis,  et 
(auri  ciim  poientilnis.  » 

Ciim  eis,  quos  siipra  dixit,  dcscendent  iinicornes, 
id  esl  cum  agnis  et  hireis  el  arietibus.  Quid  auiem 
uucornes  appellat  iiisi  imperaiorcs illos,  qni  monar- 
chiam  totius  mundi  tenuerunt,  ut  Alexander  el  Cae- 
sar  cl  Augiistus  el  Antichristus?  Quid  vero  tauros, 
nisi  cxteros  reges,  qiii  cornibus  rcgni  suos  impele- 
bant  adversarios?  Quid  auiein  potcntes,  nisi  rcliquos 
sieculi  principes?  Descendunt  igitur  unicornei  in 
iiifernum  cum  cis,  quia  et  summi  impcratores  cum 
«xteris  paroatonbiisin  bnralhrum  demnaiionis  Hltus 


525  COMMEISr.  i.N  ISAIAM 

eorruenl  :  et  tanri  cum  fvUntibits,  qiiia  regcs  cum 
Miis  opliraalibiis  igiiomiiiiose  dejicicntur.  Unde 
gcripium  esl,  qiioiiiam  i  judiciiira  durissimum  in 
his,  qui  praesunl.  liet.  Exiguo  enim  concedelur  ini- 
sericordia  :  poientes  autem  polenter  tormenta  pa- 
tienlur  (Sap.  vi,  6).  i   Sequilur: 

«  {nebriabilur  terra  eoruni  sanguine,  el  biimus 
eorum  adipe  pinguium.  > 

QuiJ  per  terram  vel  Immum  eoritm  nisi  iiifirr.alis 
habitalio  desigiiatur,  de  qua  scriptum  est  :  i  Ter- 
ram  lenebrosam  et  opertam  mortis  caligiiie,  teri-am 
miseris  el  lenebrarnra  {Job  ,■  x,21),  i  el  iteiii  ; 
t  lite  locus  ejus,  qui  ignorat  Dcum  {Job  xviii,  21).  t 
Quomodoergo  inebriabitur  bsec  terra  eontin  sancjuine 
et  adipe,  cum  jam  eoium  corpora  post  resune 
ctionem  immortalia  sint  et  incorruptibilia,  quam- 
-vis  sensum  doloris  ct  tiiiic  babentia,nec  sit  nccesse, 
ut  qui  nunc  pingues  sunt,  cum  eadcm  pingue<line 
resurgant?  Sanguinera  igitur  et  adipem  aliter  opor- 
tet  intelligi.  Nara  et  alibi  scriptumesl  :  «  Qiiicuiique 
foderii  humaiium  sanguinem,fundelursanguis  iHius 
(Gen.  IX,  6).  »  Qu;e  senleiitia  secundum  litteram 
stare  non  potest.  Mulli  enim  efluderunt  humanum 
saiiguir.eui,  quorum  saiiguis  i»  liac  vita  effusus  non 
est  :  et  ridiculosum  viuebitur,  ut  in  resiiri-ctior.e 
niorliioruni  dicat  quis  fundi  sanguinem  eoruin.  Saii- 
guis  igitur  hominis  vit.^ie,  quo  vcgetalur,  el  sustcu- 
lalur,  et  vi\it,  debel  inlelligi,  qiiod  qiii  cfluilerii 
sive  scandalo  sive  perversitaie  doctriniv,  iii  die  jii- 
tlicii  fiuideiur  ex  eo,  cum  etiam  id  qiiod  habebat  vi- 
lalc,  cogelur  amittere,  ul  pcrpetualiter  moiialur. 

Iiaque  quando  i  auiina  carnis,  ut  Moyses  ail,  in 
sanguiiie  est  {Lev.  xvii,  li),  >  per  cflusioiiem  san- 
gQinis  desigiiatur,  amissio  vit;e,  id  est  mors  illa  ic- 
proborura  a;lerna.  Adeps  vero  interioris  uorniiiis 
superbia  eordis  est,  qute  meiiiem  hebeiat  et  gravat. 
Unde  scriptura  est :  « liicrassatuiH  est  cor  populi 
hujus(,4cf.  x:<viii,27).  »  Nam  sicul  piiiguedo  corpo- 
ris  ex  ciborum  abundaiiiia  geiieiari  solei,  sic  siiper- 
bia  cordis  ex  copia  diviliai  um.  Qnid  crgo  per  adi- 
pem  piiigiiium  nisi  superbia  diviium  figuiatur?  Sjo- 
let  autem  igiiis  calore  adeps  liquefieri  igiiemqiie  ci- 
tius  acceiiderc  injectus  ct  paseerc.  El  quid  pcr  adi- 
pem  igne  soluium  debet  inlelligi  nisi  superbia  repro- 
borum  in  incendiis  gehennalibus  sine  line  tabesccns 
et  ardens  ?  //leuriafri/ur  itaque  lerra  eorum  saiujuiiie, 
et  liumus  corum  adipe  pinguium,  quia  tarlarus  iin  ■ 
moierale  replebiiur  corum  morle,<iux  per  amissio- 
nem  sanguinis  intelligilur,  el  combuslione,  quje 
liquefacio  adipe  indicatur.  Sequilur  : 

Vers.  8.  —  I  Quia  dies  ultionis  Domiiii,  aniius 
retribulionis  Siim  (158).  » 

Tunc  eril  dies  ultionis  Domini,  quain  de  suis  ho- 
stibus  suraet,  et  lunc  erit  anims,  in  quo  Sion,  id  est 
Ecclesia  poteslate  judicii  accepta  perseiuitoribiis  suis 
reddel,  quod  roerentur  :  i  Tunc  cnim  stabunl  justi 
iii  magna  cousiantia  adversus  eos,  qui  se  anguslia- 


LIDRl  OCTO.  -  L1I5.  Y.  586 

A  vcrunt  {Sop.  v,  1), »  Unde  et  ia  Apocalypsi  dicitiir 
eis  de  iiiiqua  Babylone  :  «  I»  poculo,  quo  miscuit 
vobis,  miscete  illi  duplum  (Apoe.  xviii,  fi).  >  Dies 
autem  et  anmts  vcl  tempus  judicii  desigiiai,  vel  spa- 
lium  illud  intcrminabile,"  quod  erii  post  finera  s;e- 
culi.   Sequitur  : 

Vers.  9.  —  «  Et  convertentur  torrentes  ejus  in 
picem,  et  humus  ejus  in  sulphiir  :  et  erit  lerra  ejus 
ii)  picem  ardentem.  > 

,VEns.  i(i.  ■ —  i  Nocie  el  die  norr  exstingueiur,  ia 
sempiternum  ascendei  fumus  ejos  :  a  gcncratione 
iii  generationem  desolabitur  ili  sa:cula  sa;culo- 
ruin.  > 

Pisemiserat,  quoniiim  inebriabilur  terra  eorum  sdltrr 
guine,  id  est  infcrniis,  et  nunc  de  eadem  terra  lo- 
quens  plenius  subjungit,  quia  convertenlur  torrenl^s 
ejus  in  picem.  Referi  autcm  in  Oialogo  beal;is  Grc- 
gorius  fluvium  in  locis  poenalibus  a  quodam,  qui 
huc  reversus  est,  visum  fuisse,  in  quo  iiiulti  crucia- 
bantur,  et  ex  eo  nebula  fetoris  ascendebat.  Sed  et 
c*teii  Patres  orthodoxi  sx-pe  scripbcruiil  siiiiiKa. 
Torreiiies  eigo  credibile est  in  inferiio  esse,  in  qui- 
bus  aiiima:  damnalorum  decoc|iiun!ur.  Qiji  vid  llccl 
torrcntes  converlentur  in  piceiu,  quia  sinvilcs  ciiinl 
piri  fervenli,  ui,  qnidquid  teiigeiiiit,  inceiidant  et 
loncanl.  F.t  liumus  ejus  convertetur  in  snlphur,  quia 
siniul  ardebil,  ct  fetoiem  gravissimuni  txlialaUil. 
Ei  erit  terra  ejus  inpiccm  ardenteni,  quia  sicut  pi\ 
ariiebit  ibi  terra. 
(■  Quid  \cio  per  noctem  el  dieni  di;sigi;aliir  (ibi 
ciiiin  p(;rpetiia  iiox  rsl)  nisi  pociiarum  mutabil.tas? 
Seiiiper  ciiim  per  varia  raiseri  torinenta  discurruiu. 
Tcrra  ciiim  erit  in  picem  ardcntem  nacteac  die,  quia 
in  onmibiis  pcenaiuiu  varietalibus  torra  sicut  \\\\. 
ardebit,  iiec  exslinguetur  in  serapiternura,  sed  .'cler- 
nalitcr  ardens  cruciabit  impios,  ut  iiunqtiam  iu  iliis 
sxculis  careant  supplicio,  qui  in  hac  viia  nunquam 
voluerunt  carcre  peccato. 

Vel  in  die  crucialu;itur  improbt,  quando  cogita 
buiil  in  inferno  de  gloria  sanctorum ;  ct  i«  nocte, 
duni  consideravcriiil  immaniialem  dainnalionissua?. 
Scd  ter>'«  hiijus  ardenlis  ascendct  fttnius  a  genera- 
lione  in  ijenerationem,  qiiia  in  tenipore  gencralionis 
flebrseorum  fidcliuni,  quae  praecessit  adventum  Sal- 
D  valoris,  et  in  lcmpore  generationis  Christianorum, 
qu;ie  sequitur,  fumtis  hiijus  incendii  perduiat,  et 
peractojiidicio  (/cso^ititwc  in  sivcula  scecttiornm  om- 
nes,  quos  leimcrit,  quia  omne  remcdium  cis  aufe- 
rel.  Sequitur  :  «  Non  erit  Iransicns  per  eam,  >  quia 
r.on  erit  quisquam  justoiam,  qui  visilet  eos. 

Vers.  11.  —  I  Et  piisbidebunt  illara  onocrotalus, 
el  ericius,  ei  ibis,  et  corvus  haJt>itabunt  iii  ea. » 

Onocrotnlus  est  avis,  quae  sic  vocatur,  eo  quod 
iii  moduin  cymbali  sonuni  i6  aqita  roslro  facial. 
KpoTc-iov  crotalon  enira  Grsece  cgfnbalum  dicilur. 
Quia  vero  scicritia  Scripturae  sacrse  per  aquam  po- 
lest  accipi,  quid  per  onocrotalnm  -Dtsi  prsedicatorcs 


(158)  .4Jias,  annut  relribulivnum  judicii  Ston. 


S27  IIERVEI  BIJRGIDOLENSIS  MONACHl  528 

illi  desigiianlur,  qiii  rhariliilem  nnn  liabpiiles  facli  A  pullulaiit,  quia  ii)  corifusis   inlquoiuni  mcnlibns  et 


sunl  f  sicut  aes  sonans  aut  cyrabalum  tiiiniens 
(/  Cor.  XIII,  I).  f  Ericius  autem  animal  est  spinis  ac 
seiitibiis  pio  pilis  oliKitum,  et  vulncrans  qniilquiil 
leligcrit :  et  (jirnl  per  eiicium  (igiiralur  nisi  pcccator 
quisque  punciioniluis  viliorum  circumdatns,  qui 
mala  responsione  cor  ejiis  vulncrat,  quicunque  eum 
tangere  corripiciido  tenlat?  Ibis  vcro,  id  est  ciconia 
avis  est  lenta  et  propter  aquas  liabitans,  sed  iii  eis 
minime  nalans.  Et  quid  per  Ibidem  nisi  illi  signan- 
lur,  qui  Scripluras  frcqueiiter  audiunl,  sed  lenti 
sunt  ad  facienduni,  ncc  in  earurn  iiitelligentia  na- 
taiit,  quia  nec  pcrtingnnt  ad  illa?  Corais  aulem  ni- 
gredinem  pcccanliiim  vel  inddclium  exprimit. 

isti  ergo  possidebuiil  terram  illam,  quje  sicut  pix 
ardcbit,  et  habilal.unl  iii  ea,  quoiiiam  \\xc  est  ini- 
qnorum  pnipria  niansio,  quae  parala  est  illis  ab  ori- 
ginemundi.  Aiit  cerie  de  magna  illa  Babyione  licet 
nonien  ejns  liic  tacoaliir,  intelliganius  liaic  omnia. 
Niinc  enim  possidonl  illam  onocrotalus  el  ericius,  ct 
ibis,  et  coivus  habllant  in  ea,  quoniam  bi,qui  tali- 
bus  appellari  nominibus  meruerunt,  per  iniqux 
conversaiionis  studiiim  civos  ejns  sunt.  Scquitur  : 

I  Ei  extciidelur  siipcr  eain  mensura,  iit  redigalur 
ad  nihilum,  ct  perpcndiculum  in  dcsolationcm.  > 

Supcr  terram  ardenteni  exlendctur  mcnsura ,  ut 
redigatur  iid  tiiliilum,  qnia  peccatores  xtcmalitcr 
ibi  dedciciil  scc.indnm  incnsuram,  qua  Deiis  coiuiii 
jiwnas  juslo  disponct  jiidicio.  «  Ei  pcrpendiculiim 


desideria  cogitalionum  surgunt,  quje  exasperent,  et 
operum  peccala,  qu*  pungant.  Sed  haec  agenies 
liabent  etiani  nequiores  alios  defeiisorcs  suos.  Unde 
et  additur  :  «  El  paliurus  in  munitionibus  ejus. »  Pa- 
/iKiui  qiiippe  tania  spinaium  circumdalione  dense- 
scil,  ut  pr«  asperitate  vlx  taiigi  possit.  Tales  nimi- 
rum,  lalcs  sunt  pravi  homines,  quiduris  peccatorum 
aculeis  circumdaii  nequaquam  acorrigente  langi  pa- 
tiunlur.  Iiitus  urtica  et  spina  nascitur,  et  loris  in  niu- 
iiilionc  paliurus,  quia  minores  iniqui  raala  quxiibet 
faciunt,sed  ea  nequissimi  majores  tuentur.  Sequi- 
tiir  :  (  Et  erit  cubile  draconum,  et  pascua  siruthio> 
num.  > 

Vers.  14. —  <,Et  occurrent  dxmonia  onocentaiiris, 
el  pilosus  elamabit  alter  ad  aitci  um.  i 

Quid  per  dracones  nisi  malitia  quid  vero  struthio- 
num  nomine  nisi  hypocrisis  designatur?  Striilhio 
quippe  spiritum  volandi  Iiabei,  sed  usum  volandi 
non  babet,  quia  et  bypocrisis  cunclis  inluentibus 
iroaginem  sanctitatis  de  se  insinuat,  sed  lenere  v.r- 
tuiem  sanolilalis  negligit.  In  pcrvcrsa  igitui  ment^ 
draco  cubat,  et  slrutbio  pascitu"-,  quia  et  latens  niali- 
tia  callidc  tegitiir,  et  intuenlium  oculis  simuiatio  bo- 
nitaiis  antcfcrliir. 

Quid  autem  Onocentaurorum  nomine  nisietlubriri 
figurantur  et  elati?  Gr*co  qnippe  eloquio  ovof  onos 
asinus  dicitur,  et  appellalione  asini  Iu\uria  desi- 
gnalnr,  propticla  attesiantc,  qui  ait :  <  Ut  carnes  asi- 


jn  desolaiionem ,  »   id  est  in  demolilioneni ,  quia  r  uorum  carnes   eorum    (Ezecli.  xxiii,  20).  i  Tauri 


dnmnaii  ibi  dissipahunlur,  et  disccrpenlur  suppl:- 
ciis  juxia  arbilriuni  justiti*  summi  opificis.  Pi  rpcn- 
diculnm  enim  vocatur,  quo  cocmeutarii  maceriam  ad 
lectitudiiiem  deducunt,  vel  arcus  sequa  rotundilale 
curvant.  Desolatio  autem  non  a  desolor,  desoluris 
dicilur  liic,  sed  a  desolo,  desolas  quod  signilicat 
terr«  dissipalionem.  Vcl  siipcr  Babylonein  cxtende- 
lur  mensura  ut  redigalur  ad  niliilum,  et  perpendicu- 
ium  in  dcsolationem,  qnia  destrueiur  juxta  niodum 
justs  dispositionis  Dei,  et  exterrainabitur  secundum 
rogulam  judicii  ejns.  Seqiiitur  : 

Vers.  12.  —  «  Nobiles  ejus  non  cruni  ibi,  regera 
potiiis  invocabunt.  i 

Nobiles  ejus  sunl  electi,  qui  inter  reprobos  nas- 


aiitem  vocabulo  cervix  superbi*  demonstratur,  sicut 
voce  Dominica  de  Judseis  superbientibus  per  l'sal- 
niislara  dicitur  :  <  Tauri  pingucs  obscderunt  me 
{Psal.  XXI,  13).  »  Onocenlauri  ergo  sunt,  qui  sub- 
jecti  luxuria;  vitiis  inde  cerviccm  erigunl,  iinde  bu- 
miliari  debuerant.  Qui  cariiis  suae  voluptalibus  ser- 
vientes  expnlsa  longe  verccundia  non  soliiin  amiitere 
sc  rcctiludinem  non  doleiit,  sed  adbuc  eiiani  de  ope- 
re  confusionis  gaudcnt.  Onocentnuris  ergo  dwnionia 
occiiirunt,  quia  maligni  spiritus  valde  ad  votum 
descrviunt,  quos  de  eis  gaudcre  conspiciunt,  quaj 
llere  debuerunt.  Ubi  apte  siibjungitur  : 

•  El  pilosus  claniabit  allerad  altcrum.  i  Qiii  nam- 
qiie  pilosi  alii  appellatione  figurautui'  nisi  lii.,  quns 


cunturin  hoc  sajculovel  conversantur.  Quinon  eruiit  D  Graici  wKvac  (poHas),  Lalinivero  iHciitos vocaul'Quo- 


ibi,  id  est  in  illa  daninatioiie  pcrpelua,  sed  dum  ad- 
vixerint  invocabunl  regem  Cbristum;  et  salvabiteos. 
Sequitur. 

«  Et  omnes  principes  cjus  erunt  in  nihilum.  i 
Principes  ejus  sunt  potenies  sa;culi  et  sapientes,  qui 
in  die  ullionis  ettint  in  niliilum,  quia  nil  eis  valcbit 
poteslas  eorum,  vel  sapicntia  seu  fortitudo.  Sed  ante 
(liem  illius  damnationis,  quid  intcriin  in  hac  Baby- 
loiie  fiat,  andiamus.  Sequilur  : 

Vers.  13.  —  t  Et  orieniur  in  domibusejus  spina! 
et  urticx,  et  paliurus  in  munitionibus  ejus.  > 

Quid  per  urticas,  nisi  ct>gitalionum  prurigines, 
quid  vero  pcr  spinas  nisi  puncliones  vitiorura  acci- 
pimus?  /n  domibus  ergo  Babylonis  urticx  el  spince 


rum  nimiruin  forma  ab  buinana  cfligie  incipilur, 
sed  besliali  extreinitate  lerrainatur  Pilosi  ergo  no- 
mine  eujuslibet  pcccali  asperitas  dcsignatur,  quod, 
etsi  quandoque  ab  obtcniu  rationis  iucipit,  seinper 
tamen  ad  irrationabiles  raolu?  tendit;ctquasi  homo 
iii  beslia  desinit,  dum  culpa  pcr  ralionis  imagincn) 
iiichoans  usque  ad  irrationabilcs  efTectus  (raliit.  Nara 
scepe  edendi  deleclatio  servit  giilx,  et  scrvire  se 
simiiial  nsccssitali  naturae,  cumque  ventrcm  ingluvies 
exleiiderit,  inenibra  in  luxuriam  erigii.  Pilesus  erjft) 
aiter  ad  aUeruni  clamat,  rjim  perpetrata  nequiti;: 
ad  pcrpetrandam  nequitiam  provocal,  et  quast  qua 
dara  cogitationis  voce  commissa  jam  culpa  ad  cn' 
pam  adliue,  qux  comiialur,  invital.  Pilcsns  er|o  al 


529 


rOMMEiNT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  V. 


330 


ter  ad  allerum  clamat,  qnaiicl(3  sub  aliipia  lalioci-  A  quaesivit :  quia,  quod  ex  orc  meo  processit,  ille  maa- 


iiandi  speiie  perversain  iiieiilem  ciilpa  subsequens 
es  occasioue  culpse  pr.Tcedentis  iilaqucat,  cumque 
hanc  peccata  dura  atque  aspera  deprimuiit,  quasi 
convocali  iii  ea  concoiditcr  pilosi  dominanlur.  Se- 
quitiir  : 
«  Ibi  ciibavit  lamia,  et  invenil  sibi  requiem.  » 
Vers.  15. — <  Ibi  habuit  foveam  ericius,  et  enutri- 
\it  calulos,  et  circumfodit,  et  fovit  in  umbra  cjus.  j 
Per  lamiam  hypocril»  desigiianliir,  per  ericium 
vero  nialitiosi  quique,  qui  diversis  se  defensionibus 
conteguiit.  Lainise  enim  humanain  facicm  habere 
dicilur,  sed  corpus  bestiale.  Sic  el  omnes  hypocritse 
in  prima  facie,  quod  oslendunl,  quasi  ex  ratione 
sanctitatis  est.  Sed  corpus  bestiale  sequilur,  quia 
valde  iniqua  sunt,  quae  sul)  boni  gpecie  moliuntur. 
Ibi  ergo  cubavit  lamia,  et  inienit  sihi  requiem,  quo- 
niam  inter  raundi  anialorcs  nutrilur  hypociitarum 
Sclio. 

Ericii  autem  nomine  maliiiosarum  mentium  de- 
fensio  designatur.  Ericius  enim,  cura  apprehendi- 
tur,  ejus  et  caput  el  pedes  et  corpus  orane  coiispi- 
citur,  sed  niox  ut  apprehensus  fuerit,  semelipsuin 
in  sphsr.am  colligit,  pedes  introrsns  siibtrahit,  ca~ 
put  abscondit,  et  intra  tenentis  manus  loium  simul 
amiltitiir,  quod  totum  simiil  antea  videbatiir.  Sic 
nimiriira,.sic  malitiosa;  menles  sunt,  cum  in  suis 
escessibus  compreiienduntur.  Caput  enim  ericii 
cernitur,  quia  quo  iniiio  peccator  ad  culpam  acces- 


davit,et  spiritusejus  congregavit  ea.  > 

Librum  Domiiii  fortasse  dic  istum,  quem  Domino 
jubente  scripsit,  in  quo  prxcipit,  ul  diligenti  iiivesti- 
gatione  requiramus  quid  Iisec  volucies  et  bcsliae, 
quas  nunc  posuit,  signiCcenl,  id  est  agni  ct  hiici, 
et  tauri,  et  arietes  atque  onocrotalus,  et  ericius,  et 
ibis ,  et  corvus  et  caatera  hujusmodi.  Singiila  enim 
quajque  certam  in  reprobis  significationem  habent, 
et  unum  ex  eis  non  remansit ,  sed  omnia  ha;c  sunt 
in  illis.  Alter  ex  aiietibus  vel  ibidibus  sive  pilosis 
aut  railvis  ullerum  non  <iua.'sivit,  quia  sese  pariter 
absque  labore  inquisitionis  invenerunt.  Taiitaquippe 
Jniquorum  abuiidaniia  est,  ut  non  neccsse  sit,  ut 
alter  alterum  qua;rat.  Et  ut  nos  ista  diligcnter  in- 
vestigaie  non  pigeat,  nequaquain  hsec  a  semctipso 
propheia  locutus  est,  sed  quod  ex  ejus  ore  pro- 
cesserit,  Dominus  prxcepit,  ut  loiiuerctur,  ct  spi- 
riius  ejus  in  corde  prophetantis  coagregavil  ua;c 
omnia. 

Vei  certe  librum  Domini  memoriam  oinnium,  quas 
est  apud  sapientiara  ejus,  intelligere  possumus,  de 
qua  per  Malachiani  dicitur  :  «  Attendit  Doniinus  et 
audivit,  et  scriptus  est  liber  monumenti  coram  eo 
(Malach.  iii,  10).  »  hi  quo  scilicet  libro  requirere 
diligenter  ista  jubemur  ei  legere.  quoniam  vnum  ex 
his  non  defuit,  quia  vigilantcr  indagare  debemus 
b»c  apud  notiiiam  sapicnti,-e  Dei,  et  pensare  qua- 
liter  ibi  habeantur  ista,  qua  sub  meiaphora  voki- 


serit,  videtur.  Pedes  ericii  conspiciuutur,  quia,  qui-  C  '^™'"  '""'"""darura  atqne  bestianim  nobis  dcscri- 


bus  vcstigiis  nequitia  sit  perpetrata,  cognoscitur ; 
et  tamen  adductis  repente  eicusalionibus  maliliosa 
mens  introrsus  pedes  colligic,  quia  cuncta  iniquila- 
tis  suai  vestigia  abscondit.  Caput  subtrahit,  quia 
miris  defensionibus  nec  inciioasse  se  pravura  aliquid 
ostcndif,  et  quasi  sphaera  in  manu  tenentis  reinanet, 
quia  is  qui  corripit  cuncta  quae  jam  cognoverat, 
subito  amittens  involutum  intra  conscientiam  pec- 
catorera  tenet;  et  qui  totum  jam  depiehendendo  vi- 
derat,  Jergiversatione  prava  defensionis  illusus  to- 
luin  pariter  ignorat.  Foveain  ergo  «i  iciiis  in  reprobis 
liabuit,  quia  inalitlosa  meiis  sese  intra  se  colligens 
in  tcnebris  defensionis  abscondit. 


buntur,  et  lerr»  in  perpetuas  soliiudines  convers». 
Sequitur  : 

Vers.  17.  —  <  Etipse  misiteis  fortem,  et  manus 
ejus  divisit  eam  illis  in  mensura  :  usque  in  siternum 
possidebunteam,  in  gencratione  et  generationcin  ha- 
bitabunt  in  ea.  « 

Qui  <  dignos  nos  fecit  In  parlcm  sortis  saiKlorara 
in  luniine  (Coloss.  i,  12),  »  ipse  misit  peccatoribus 
sorlem  reprobationis,  ut  omues  in  una  sorte  dam- 
nationis  teiierenlur.  Et  tnaniis  ejus  divisit  eam  illis 
in  mensura,  ut  juxta  modum  culpoe  sit  et  modus 
vindicta;,  quatenus  homicid*  cum  boniicidis,  for- 
nicatores  cura  fornicaloribus,  fallaces  cum  falla- 
cibus,  avari  cum  avaris,  et  quique  similes  cum 


Sed  quia  non  suSicit  his,  qui  ejusinodi  sunt,  quod  tv      ■      ■    ■i-u  •     .       »t 

,      ,      ■     ,    -1,  ,.     u        j     .      •  •         ,-      0  suis  similibus  punianlur.  Vsquc  in  wiernum  possi 
sic  se  lenebrosis  Jatibulis  ahscondunt,  nisi  el  alio»  '^ 

ad  ejusdem  versutix  perversitalera  infonnent,  enu- 


Irisse  calulos  ericius  dicitur.  Qui  ei  circumfodit,  quia 
scmper  isti  taies  undiqne  perscrutantur,  et  causas 
excusationum  inquirunt^  Et  fovit  calulos  in  umbra 
ejus  simulaiionisac  defensionis.  quia  sub  protectione 
majorum  proficiunt  ad  iniquitatem,  et  robcrantur 
minorcs.  Sequitur 

«  III  uc  congregati  sunt  milvi  alter  ad  alterum.  > 
Milvi  eongregati  suni,  qaia  cupidi  et  raplores  sibi 
consocianturj  et  in  commune  rapiiiis  inhiant.  Se- 
quitur  : 

Vers.  16. —  €  Requirite  diligenter  in  libro  Domini 
ci  legite  :  unura  ex  eis  non  deluit,  alter  alterum  ncn 

PiTROL.  CLXXXI 


debunt  eam  damnalionis  sortem,  ut  sine  fine  ar- 
deant,  qui  finem  suis  iniqnilatibus,  dum  hic  vive- 
rent,  non  posuerunl.  Et  interim  ante  diera  quoque 
judicii  ab  exclu  suo  de  corporibus  habitabunt  in 
eadem  sorte  ji«Knanim,  vel  ardenle  terra  in  tera- 
pore  generalionis  Synagog»  et  generationis  Ec- 
clesise. 

Descripla  ilaque  reproborum  moderna  conver- 
sationc  ct  futura  ipsorum  daninatioue  sub  specie 
iramundarum  avium  ct  bestiarum,  alque  regionis 
in  soliiudinem  seternam  et  combustioneni  versae, 
nuDC  ad  electorum  partem  propheta  se  coufert, 
eorumque  conversationem  ct  vitam  afque  glorifi- 
cationem  sub  typo  solitudinis  in  omnem  araoeni- 

11 


381  HERVEI  BURGTDOLENSIS  MONACni 

tatem  conve.rsse  describit.  Nani  de  gehlllitate  feub-  A  sx^wo  s"nt  :  CanforlamM, 


332 
et  viHlitfr  agite,  et 


jnngil  : 


CAPUT  XXXV. 


Vebs.  i. —  I  Ljtlabitur  deserla  et  invia,  et  exsul- 
tabit  solitudo,  el  florebit  quasi  lilium.  » 

Vebs.  2. —  c  Gerniinans  g9rniifiabit,  ei  exsullabit 
Ixtabunda,  et  laiidans  .  gloria  Libaui  data  est  ei,  dc- 
cor  CRrmeli,  et  Saron.  i 

Deserta  namque  gentiiifas  fuft,  in  qua  palri^arcba 
non  erat,  piopheta  nort  erat.  Namqae  ibii  qui  ra- 
tione  ulcrciiir  ad  iMlclligendum  Deiim,  non  erat, 
bonio  ibi  noil  er.it.  Seil  ei  invia  Tuit  ha;C  genlilitas, 
ad  qmim  via  Domini  vcrbo  non  patnil.  Redensplore 
quippe  nostro  venlentc  sic  accepit  vocalionein  gra- 


confortellir  tor  vcslnim.  i  Noiile  timero  eos.qui 
occidunt  covpus;  .iniinam  flntem  non  possunt  oeci-- 
dere  {Maiih.  x,25).  >  £fce  enlm  Dsus  veiter,  pro 
quo  palimini,  relvibtlet  tribiilationeni  bis  qui  vos 
triliulaiil,  (>i  vobis,  qui  tribulamiiii,  tequiein  in  re* 
velaiidne  Dointni  nostri  Jesii  Cliristi  de  ccbIo  :  Ecce 
Dem  vester  uliivnem  uddueei  super  eos  juslse  retrf- 
iilioitii.  Dcus  ipse  per  seinetipSum  venici,  et  talta- 
bit  vos.  Eodem  spirila  Apostolus  Philippensilms  ail : 
<  Audiain  de  vobis,  quia  stalis  iii  unn  splriui  una- 
nimes  collalioranles  lidei  Evaiigelii,  oi  in  nullo  tur- 
reamini  ab  arlversariis  quas  esl  illis  causa  pei"ditio- 
nis  vobis  autcm  salutis  {Philipi  i,  27).  Nam  qood 
bis,  qui  pusillo  aniiuo  s,unt  propheia  dicit :  Coft  or- 


tfae,  ut  non  in  ea  piius  fueriivia  prophetise.  Sed  B  jam:;ii,  boc  cst,  quod  Apostolus  hoilalur  discipu.Os, 


ad  Christum  conversa  Ixlata  est,  rf  exsultavit  au- 
diens  ab  apostolo  :  i  Gaudete  in  Doniino  semper, 
iterura  dico  gaudete  {Philip.  iv,  i).  >  Ei  floruit  siciit 
lilium,  qula  ibi  se  candida  et  odorilera  jnstorum  vila 
expandil 

Ei  geTtninans  In  fcorde  germinavit  in  opere,  cl 
exsultavit  ligtabiinda  et  lnndiins,  rfmA  fn  DCi  lau- 
dibus  delectati)  est.  Llbanm  ahtem,  sicul  disimus 
candidatio  ve!  dealbatio  Snterpretatar;  Carmelits 
vero  cognitlo  circnmcisicms ;  Saron'  cantans  trisii- 
tidm.  Gloria  ergo  Libani,  id  esl  dcalbationi^,  data 
eit  ei  justa  illud  Psalinisbe  :  <  Lavabis  bne,  et  sn- 
per  nivem  dealbabor  \Psal.  l,  9).  »  Et  decor  Car- 
meli  dahis  est  ei,  ui  novcrit  se  circuracidere  cordc 
ct  tiiigna  ct  minibus  aiqn^  oculis  H  anribus.  Et 
decor  Saron  daius  est  illi,  quia  per  donuro  gratiae 
ctelesiis  delcciatiiT  fletibus,  et  pro  cantu  tiislitrani 
diiigit.  Deaibata  fsit  iiaque  candore  justit  ce  conversa 
getilililas,  et  spirilaJiter  ab  omiiibus  vitils  circum- 
cisa,  alquc  compunclioni  cordis  sludens  tristiliam 
decaiftat.  Sed  quid  posl  hsec  agendnm  esl,  nisi  ui  sic 
mandata  ad  visionem  sUpertix  majesta(is  introdnca- 
tur,atque  lemponili  tristltia:  l:£iitiasucccdatxterna? 
Uiide  subjinigitur : 

i  fpsi  Vidi'bunt  gloriam  Duniini  et  dccorcm  Dei 
noStri.  »  Cloriam  namquc  Domini  reproborom  niil- 
!us  videbit,  sed  isti  i,Horiam  majcsiaiis  ct  decorem 
conspicient,  qiiia  <  Regem  irt  decore  sno  videlmnt 


C 


ut  I  Slcnt  in  uno  spirilQ  unaninics  cnliaboranies 
lidei  Evangelii.  >  El  quort  Isaias  aujungit  :  Nolite 
timer^,  hoc  C£t,  quod  Paulus  subjicil  :  i  Et  iu  nullo 
tcrreamiiii  ab  adversari.is.  >  Quodque  sequitur  bic  : 
Lcee  Detm  vns^er  uliioneia  adducct  retributionis, 
iUic  adjxilur  :  i  QuiB  est  illis  causa  perdiiiouis.  i 
Et  quoj  liic  subjungiiur  :  Dens  ipse  reniei  ei  salvabit 
vos,  ilii  subditur  :  «  Vubis  autcm  salutis.  i  Scd  quid 
iii  illo  Salvaloris  advoiiiu  Cal,  cum  oinni  desiderio 
audiamiis.  Seqiiitur  . 

Vers.  5. —  I  TuDC  apcrientur  oculi  caecorum,  ct 
aures,surdorum  patebunt.  j 

Vias.  6,  —  «  Tunc  salict  sicul  cervus  daudus,  el 
apcrta  eiil  liiigua  mntorun).  > 

-Iii  haccnini  vila  txei  sumus,  quoniara  a  paradisi 
luce  depulsi  damnationis  nostrx  iciiebias  pniioiiu'. 
Uudc  el  Moysi  diclani  esl ;  /  Non  poieris  videre 
fuciem  meara  :  noii  cnim  vidcbit  nic  homu,  et  vi- 
yei  {Escod,  xxxiii,  20).  >  Surdi  quoque  uunc  sumus 
quia  iiUernx  laudis.camiina,  qu'je  ab  angelis  riecan- 
tanlur,  audire  neqiiiuius.  Sod  cl  claudi  suinus,  dum 
liic  vivimus,  quia,  Hcct  meiis  rectiiudinis  viain  te- 
neat,  coi-pus  lanien  ex  inftrinitale  vncillnt.  Uiitlc 
Aposlulus  :  I  CondeJector,  inqiiit,  legi  Dei  secun- 
(iuin  iRteriorcm  homineni;  ^ideo  auicm  aliam  lo- 
gem  iii  nicmbris  mcis  rcpugnantein  legi  inentis 
mea;,  el  captivaniem  me  in  iege  pcccali,  quae  est 
iu  membris  meis  (floni.  vii,  22).  >  Et  ilem  :  i  Igi- 


{snpra  xxxtii,  17).  >  Sed  quisqiits  ifd  iianc  perve-  n """  <"?<>  'P*"  menle  scrvio  legi  Dci,  carne  autein 


iiire  sperat  visionem,  qnolidie  magis  niagisqiie  se- 
mctipsura  in  bohis  acliorilbus  exercere  debet.  Unde 
sequitur: 

Vers.  3. —  «  Conforlate  mane  dissolatas.  » 

Quia  <  qui  mollis  el  dissobitus  est  Sn  opere  suo, 

fraier  cst  sua  opera  dissipantis  {Prot.  xnti,  9).  i 

—  <  El  geiiiia  dcbilia,   >  id  esi  acliones  iiifirnras 

1  roborate,  >  ut  iii  piavis openbiis  jarti  non  fiectantur 

el  ad  peccandum  ex  cordis  debilitale  noil  curventur. 

Sequitur : 

•  Vers.  4.  —  <  Dicite  puslllanimis  :  Coniorta- 

nilmj  nollte  limere  :  ecce  DeilS  vester  ultionein 

adiiucet  retribulionis;  ipso  veiiiet,  et  salvabit  vos.  » 

Vos,  inquit,  o  dotiores,  dicite  his  qui  pusillo 


legi  p(»ccati  (i6ic(.,25).  Claudus  crgo  esl,  qui  meiite 
scrvit  legi  Dei,  carne  autera  leji  peccati. 

Miili  ctiam  sunius,  quia  supernas  laudes,  iit 
oporlct,  loqul  non  possumus.  Unde  David  cum  di- 
ceret  :  «  Lauda,  anima  niea,  Domimim  {Vsal.  cxi.v, 
1),  >  quia  se,  dii.-n  adhiic  viveret,  mutuin  essc  co- 
ghovil,  mox  addidit  :  n  Laudabo  Deiim  in  vila 
mea  (ibid.),  t  id  cst  posl  corporum  rosurreclionein. 
El  apud  eloqucnliam  Dri  irulum  se  pcnitus  et  irra- 
lionabilcm  se  conspexit  dicens  \  i  Ui  jomentum  fa* 
clus  sum  apud  te  {Psat.  lxxii,  22.  >  Itaque  caeci  et 
surdi  sunais,  et  claiidi  cl  muti.  Sed  venienle  Do- 
mino  afi-iJCJiliir  Diu/s  ra;rorunu,  qiii!f  luiic  inenii» 
nmim  fogaia  caligine  facultas  eum  videndi  tiobis 


SSS  COMMENT.  IN  ISAlAM  LIBftl  OCTO.  —  LIB.  V.  354 

trihtielur.  sicMi  att  Ipse  :   «   Pater,  quos  dcdisti  A  or^liir,  ftiita  in  eis  popiilis,  f|nos  aritiqiii  hostis  ma- 


milii,  volo,  nl  uti  ego  sum ,  et  illi  8;nt  niccnm, 
ut  viileant  cladtatem  meain  {Joan.  xvii,  2i).  >  — 
«  Scitnus  enini,  nunniam  ciim  appariierii,  siinilcs 
ei  epimus,  quoniam  viiicbimus  eum  sicUli  CBt 
(JeaH.  III,  3). 

Et  aurrs  stiirdorum  patebuni,  fjuia  tniift  rcseralis 
aiiribub  eordis  non  solnin  angelicns  concenlus,  s^d 
,et  ipsum  Dei  si.igularc  Verbum  manifcste  au^jiemus, 
sicut  pollicctur  diceiis  :  <  Paiam  de  Palre  anuuiUiabb 
vobis  (Joan.  \vi,  25;.  » 

Et  tunctaliet  iicnt  eervus  elaudns,  quia  sanctonim 
corpora  miiiabuntur  omni  molesiiaa  sensti,  alque 
omni  corrtiplibilitaic  et  lardiiate  detracla,  ct  omni 
fragilitate  ac  labe  terrena  in  calestem  puritateni  ac 


lilia  pissi  lebat,  et  doctrtriim  scientia,  et  a^uditoram 
olicdientia  coacertalur.  Sed  quia  ad  hniYiorcm  aquae 
et  juncns  el  calamus  nasci  soletj  aiquecs  iina  ea- 
demque  aqua  iilerque  proliciunl,  et  cafamiis  qui  !i  m 
aH  scribeniliim  sumitur,  cum  junt;o  avtefn  sciibi 
non  potest.  Quid  in  junco  et  calamo  accipere  dcbe- 
miis,  iii»i  quod  uiia  est  doctrina  veritaiis,  qux  mul- 
tos  auditot-cs  irrigat,  se  I  irrigaii  alii  videlicct  ad  hoc 
usqiie  proficiunt  in  verbo  Dei,  ut  eiiam  scriptnres 
fiant  tanquam  calami;  alii  \cro  verbum  \'itae  au- 
diunt,  el  hoiisc  spei,  el  rectorum  operum  viridKatera 
tcnent,  sed  tamen  ad  scribehdum  proflcere  ncn  pos- 
suiit?  Sequilur  : 

Vers.  8.  —  «  Et   crit  ibi  senriia  et  ria,  et  via 


Blai)iiilalem  muiata  atqoe  convErsa:  Hi  ergo  salient  B  sancta    vocabitur   :   non  traiisibit  per  eam  pollu- 
skut  ceiTU»,  qiiia  fragiiitale  nulla  vel  tardilale  praj-      tus.   i. 


pedientur.  Unde  el  per  M^iachiam  ei.s  de  agilitate 
illa  promiitiiur  :  <  Egrediemiui  et  ealietis  sicut  vituli 
de  armsnto  (Maiach.  tv,  2).  t 

Et  nperltt  eril  lingua  tnutomm,  quia  tunc  in  Bei 
laudes  aura  justorum  reserabuntur,  cum  audicrint : 
iLaiidem  dicit&Deo  nostro,  omnes  sancli  ejus  (Apoc. 
XI»,  6).  »  Et  loqiii  lunc  poternnl  illa  arcanft  verba  a 
Paulo  quondam  in  paradiso  audita,  t  qux  modp  non 
licel  bomini  loqui  (i/  Cor.  xu,  i).  > 

\n  primo  quoque  adventa  cjus  non  3oIum  corpo- 
raliter,  sciletspiritaliler  impleta  sunt,  et  implentar 
quntidie,  dtim  hi.  quos  iniidelitasca}eaverat,  mentis 


Erit  ibi  semita  in  martYribos,  vld  in  confessori- 
bus.  Vel  semiia  in  his,  qui  euhcta,  quaa  mundi  sunt, 
deserunt  :  via  in  eis,  qui  licite  muiidanis  uluntur, 
Et  hac  via,  id  est  conversatio  fidelium,  qua  ad  pa- 
triam  tcndunt,  iocnbitur  sancta,  ut  quicunque  jiec- 
catis  inquiiKitus  rnerit,  transire  per  eam  nequcat. 
Nain  juxia  Dionysium  {Dedivin.  nom.  c.  12);  i  San- 
ciiias  esl  omni  inquinatione  libera,  et  perfeciissima, 
et  inconlaminatissima  puritas.  t  Non  ergo  Iransiblt 
per  sanctitatis  viam,  (inicunque  vitioriini  sordibus 
potluttts  fuerit,  snd  <  Bcati  immaculdti  inr  via,  qui 
hmbulant  in  lege  Domiiii  (Psal.  cSviii,  1),  »  Scqui- 


oculos  ad  veritatis  lumen  aperiunt;  et  qni  Seriptu-  „  tiir 


rarum  verba  surdis  anribus  audire  non  poterant, 
post  ad  Dei  prsecepta  Isstantur ;  qui  prius  eranl 
olaudi,  et  reclam  viain  non  leiiebant,  saliuni  in 
profectu  juslitiae  «icDl  cervi,  imitando  sgiles  et  spi- 
ritales  viros ;  et  lingua  mutorum  aperilur,  quorum 
Saianas  ora  claiiseiat,  ne  possent  Deum  verum  con- 
fiteri.  Seqtiitur  : 

<  Quia  «cissie  sunt  in  deserlo  aquae,  et  lorrcntes 
in  solitudiiie.  » 

VEas.  7.  —  <  El  qu«e  erat  arida,  erit  in  stagnum, 
ct  sitiens  in  ronl<;s  aquarnm,  > 

Quid  per  aqiias  et  lonentes  accipCTC  debeamus, 
Salomon  indlcal  dicints  :  «  Aqua  profunda  verba  cx 
ore  viri-,  et  tGrrens  redundaiis  fons  sapientis  (Pror. 
XTiii,  i).  «  Hae  igiturn^iicr,  id  est  Verha  coeieslis  do- 
cirinte,  vel  ctiein  aqu%  haptismatis  scissa;  sunt,  id 
est  emanflveruni  iu  deserio  gentilltatis,  ei  lorrenfes 
sapieiiU%  redundaverunt  iti  soliitttline  gentinm  pno- 
dicantibus  apostoiis.  El  ipsa  geiitililas,  tjuw  emt 
arida,  id  est  absque  omni  hamore  sapientiflD,  factd 
est  in  staynum,  id  est  in  immensam  profuiidilatem 
spirilalis  intelligenti*,  et  qiia?  eral  sitieni,  nuiic 
emittil  fonies  dnctrinarum  coelestiom.  Sequittir  : 

<  iu  cubilibiis,  in  quibus  piius dracones  habita- 
bant,  orictttr  viror  calami,  et  junci.  i 

Qiiid  in  cnliimo  nisi  sCriplores  ?  qitid  pcr  jiinctim, 
qui  jinia  aquara  Semper  in  Iitrmore  nascitur,  nisi 
pusilli  ac  tenori  anditorps  sacri  elr^qiiii  ticsigiiaiitur? 
7/1  cUbHibua  ergo  draconum  calami  et  junci  viro- 


i  Et  hoBC  ertt  Irobls  direcla  via,  nt  slulti  hon  er- 
rent  per  eam..» 

Vers.  9.  —  <  Non  crit  ibi  leo,  et  mala  bestia  ndn 
ascendet  per  eam,  nec  invenieturibS.  » 

Electorum  via,  qua  per  obscrvaniiam  mandato^ 
rum  Dei  festinanl  ad  patriam,  direcia  esl.  Stulii 
vero  dicuntur,  qni  relicla  noxia  sapierilia  didicerurrt 
laudabilem  fatutiatem,  siciit  ait  Apostolus  :  <  Si 
quis  videtur  iiiiei'  vos  sapiens  esse  in  hoc  sseculo, 
stulius  fiat,  ut  sitsapiens  (/  Cor.  iii,  18).  i  Hi  crgo 
slitffi  siojt  errant  per  viam  jns£ili;e,  sed  tanto  cautius 
inccduni  per  eara,  quanlo  humiiins  se  siultos  esse 
cognoscunt.  «  Stulla  enim  muiidi  elcgil  Deus,  ut 
confundat  sapieiiics  (ifrid.,  27).»  Narti  quia  sapientia 
D  hiijus  mundi  stnltilia  esl  apud  Deum,  taiilo  unus- 
quisque  amplius  inius  stultus  lit,  qiianlo  conatur 
e.ilcrius  sapicns  vidcri. 

Leo  autcm  diabolus  cst,  qui  no»  ertt  ibi,  id  est 
in  via  justorum,  qnia  do  inalignis  spirilibus  dictnm 
est :  <  Jiixla  itcr  scandalum  posuisti  niihi  {Psal. 
cxxxix,  G).  j  Et  mata  beslia  hostis  aiitiquus  est,  qui 
hujus  miindi  rapinis  insidians  huinana  quoiidie 
morte  satiaiiir,  qui  ad  rapiendas  moi-iis  tcmpore 
peccalorum  animas  violentia  crudclitatis  cSeratur. 
Qui  non  asrendet  per  eam,  qtia  gradiuntnr  clecti, 
viam,  quiasinevenia  damnatus  nulla  emendaiione 
revertelur  ad  co-lestem  patriam.  Nec  inveiiieiur 
ibi,  id  est  in  via  jusiilia:,  quia  per  viam  iniqnitalis 
scmpcr  incedit, 


335 


HERVEl  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


53G 


A'el  juxta  GregorLum  (lib-.  xxvw  Mor.,  c.  26)  di-  A  mijies  co!  vcrsans  corporaliler  utrumqiie  Testamen- 


camus  :  «  Mala  besira  bo»  traasibit  per  eam,  >  id 
eslEcclesiam.  Bestia  namtiue,  sicut  diximu-s,  liostis 
ille  est,  qui  deceplionem  primi  hominis  sa;vus  im- 
peliit,  et  mtegrilatem  viia;  illius  mala  suadendo  la- 
niavit.  Coutra  quem  nunc  de  sancta  eleclorum  Ec- 
clesia  in  antiquo  slalu  restauranda  dicitur  :  <  Et 
inala  Destia  non  transibitper  eam,  >  atque  additur  : 
(  Nec  invenietur  ibi,  t  subaudi,  olim  serpens  in  pa- 
radiso,  quia  per  Christi  graiiam  meliora  sunt  ade- 
pturi,  quam  per  Adam  perdidinius.  Nusquam  est 
enim  hoslis  in  i!Ia  vita,  vel  insidiator  invenietur, 
aut  nietuelur.  Facia  ergo  via  in  gentililale,  quae  prius 
ciat  deserta  et  invia,  subdilur  : 

<  Et  ambulabunt,  qui  liberali  fuerint.  > 


lum  adim  lievii?  Quaternarius  enim  Novum  Testa- 
nienluw  d-;siguare  soleipropterquatuor  librosEvan- 
gelii,  deiiarius  vero  legem  propter  Decalpguui  ejus, 
Quid  per  regem  Assyriorum  nisi  diabolus  accipi- 
tur?  Qui  vocalur  Senijacherib,  id  est  tevans  deserta, 
quoniam  iniidclium  corda  contra  fideles  excitans  :n 
perseculionera  elevat.  Quid  per  eivitatei  munita» 
nisi  mentes  Judaeorumfigurantur,  qui  se  contra  di- 
vinam  prsedicalionem  munierant  ?  Igitur  »»  quarte 
decimo  ainto  Eieehioe  rex  Assyriorum  cepit  omnes  ci- 
vitates  munilas,  quia  apparente  Domino  in  carne 
diabolus  Judaicura  populum  sibi  subjugavit.  Sequi- 
lur: 
Yebs.  2.  —  <  Et  misit  rex  AssjTiorum  Rabsaccn 


Vers.  {0.  —  <  Et  redempti  a  Domino  converten-  "  de  Lacliisin  Jerusalem  ad  regem  Ezechiam  in  manu 

gravi,  etsteiit  in  aquseductu  piscinae  superioris  ia 
via  Agri  fullonis.  » 

Rabsaces  inlerpretatur  prineevs  deosculans  slve 
viulins  osculo.  Et  quid  per  Rabsacen  nisi  ficla  Scri- 
barura  et  Pharisa;orum  amicitia  designatur,  cum  di- 
cunt :  <  Magisler,  scirnus  quia  verax  es,  et  viaraDei 
in  veriiate  doces  (Matih.  xxii,  16),  i  ct  csetera  hu- 
jusmodi?  Lachis  vero  dicitur  inierest  vel  sibimet 
vir.  Quid  per  Lachis  nisi  populus  ilebraeorum  acci- 
pitur  qui  inter  eos  populos  legem  solus  iiercepit,  ct 
sibi  soli  virililer  egit?  Quid  vero  per  Jenisalem  nisi 
Ecclesia  designatur?  Caplis  ergocivilatibus  Juda  rex 
Assyriorum  misit  Rabsacen  de  Lachis  in  Jerusalem 


tur  et  venient  in  Sion  cum  laude,  et  lajlitia  sempi- 
terna  super  caput  eorum  :  gaudium  et  lcetitiam  obli- 
Hebunt,  ct  fugiet  dolor  et  gerailus.  > 

Qui  per  Christum  iiberaii  et  redempli  fuerinl  de 
captiviiate  Babylonrs,  id  est  <  de  vana  sua  conver- 
gationc  palerMse  Iradilionis,  ambulabunt  (/  Pelr.  i, 
18)  >  per  viam  justitise,  quam  iliis  Deus  in  hac  soli- 
tudine  prseparavit  ;  et  convertentur  ad  anliquam  pa- 
radisi  sedem,  et  venient  in  Sion,  id  est  supernam 
Jerusalem  cum  laude  Salvatoris  :  et  loHitice,  quae 
fine  carebil,  super  coput,  id  est  super  mentera  ipso- 
rum  erit.  Appellatione  enim  capitis  mens  vocatur; 
quia,   sicut   caput  membra  regit,  ita  cogitaliones 


mente  dispouuntur.  .Adhuc  vero  ad  multiplicera  feli-  q  ^  Ezecliiam,  quia,  subjugatis  in  perCdia  Judxis, 


cilaiis  cumulum  additur,  quia  gaudium  et  laitiliam 
obtinebunt,  ct  possidebunt.  Quid  eiiim  facerent  in 
illa  beatitudine  nisi  gaudere  seraper,  et  l«iari  de 
visionc  Creatoris?  Unde  et  per  Psalmistam  dicitur  : 
<  Justi  cpulentur  et  exsultent  in  conspectu  Dei,  et 
delectcntur  in  laititia  {Psal.  lxvii,  i).  >  Et  fugiet 
dolor  et  gemilus,  quia  nihil  uUra  seutient  alHiclionis, 
jiihilque  jam,  quod  eos  contristare  valeat,  erit, 
sed  tranquilla  et  jucunda  illis  erunt  omnia.  Sequi- 
tar  : 

CAPUT  XXXVL 

Vers.  1.  —  <  Et  factum  est  in  quarto  decimo 
anno  regis  Ezechioe  ascendit  Sennacberib  rei  Assy- 
riorum  super  omnes  civitales  Juda  munitas,  et  cepit 
eas.  > 

In  Scriptura  sacra  et  ca,  quae  accipi  secundura 
bistoriam  possunt,  plcrumque  spiriialiler  intelli- 
genda  sunt,  ut  fides  babealur  in  veriiale  historiaB, 
et  spiritalis  inlolligeiiiia  capiatur  de  raysteriis  alle- 
gori%,  sicnt  ea,  qua;  nunc  de  rege  Assyriorum  et 
Ezecbia  narrantur,  vcraciler  quidem  secundura  hi- 
storiara  tunc  temporis  facta  esse  credimus,  sed  la- 
men  alia,  quse  Novo  Testaracnto  facienda  erant, 
praeligurasse. 

Quid  enim  per  Ezechiam  regwn  Juda,  qui  forli- 
tudo  Domini,  sive  fortis  Dominus  inicrpretatur,  nisi 
rex  noster  Christus,  qui  Dei  virtus  est,  dcsignatur? 
Qmii  per  quartum  decimum  annum  rcgis  Ezcclii;c, 
nisi  lenipus  illud  expr-jjiiiur,  quo  Christus  inler  ho- 


antiquus  hostis  principes  sacerdotum  el  Scribas  et 
Pharisa;os  ex  eodem  populo  Juda;orum  adversus 
Christum  instigavit,  et  adversus  lideles  ejus ;  et  rai- 
sit  eos  t»  maiiu  gravi,  id  est  cum  fortitudinc  populi 
Synagogse. 

Qua;  csl  autem  piscina  superior  nisi  pra;cellens 
Evangeiii  doctrina?  Et  quis  aquaeduclus  piscince  hu- 
jus  nisi  latens  scieiitia  Teslainenii  Veteris,  in  qua 
tegilur,  ei  de  qua  tandera  procedit  exuberans  foiis 
evangelicse  praedicatiouis  ?  Sieiil  erge  Rabsaces,q\i\a 
Scribae  ct  Pharissei  hypocritse  persistenles  in  velu- 
stale  liiierse  non  venerunt  ad  novitatem  spiriius. 
Oicitur  autem  de  Christo  per  Malachiam :  <  Ipse 
cnini  quasi  ignis  conflans,  et  quasi  herba  fullonum 
D  (Maluch.  III,  2).  >  Si  ergo  Christus  esi  quasi  bcrba 
fullonuin,  quis  cst  ager  iu  quo  nata  est  lia'c  lierba, 
nisi  populus  Judxorum  ?  ."Vger  itaque  fulhnis  est  Ju- 
daicus  populus.  Yia  ergo  Agri  fuUonis  aclio  Synago- 
gifi,  in  qua  scilicet  via  stetit  Rabsoces,  quia  Pharis.'ei 
et  Scribse  non  diraiserunt  carnales  obscrvantias. 

Sic  tamen  Pharisaeos,  el  Scribas  aiqiie  pontifices 
per  Rabsaccu  inielligamus,  «t  caeteros  principes 
adversariorum  Ecclesise  secundario  per  eum  posse 
accipi  non  liegoinus,  id  est  bsereticorum  etgcntilium 
patroiios.  Uiido  et  in  libro  Regum  (IV  Rcg.  xviii, 
17)venisse  cum  eoreferuntur  alii  duo  principcs,  id 
est  Tharihan  ct  Rabsaris.  Nani  et  Ezechias  sanctos 
rectorcs  Ecclesiae,  qui  membra  Chrisli  siint,  desi- 
gnarc  forsilan  potcst ;  et  quartiis  deciinus  amius  Eze- 


S37  COMMENT.  IN  ISAIAM 

chiap  tempus  corum,  quo  Tsstainentum  ulrumque 
cusiodiunl;  rex  Asstjriorum  t,um'\<iam  sensura  per- 
rersorura  dogmatum ;  civitates  Juda  munitse  mentes 
eoruin  qui  se  Ciiristianos  fatentur,  et  corda  sua 
verbo  prsedicationis  elaudunt.  Cepit  ergo  rex  Assj- 
riorum  civitates  Juda  mnnitas,  quia  tempore  perse- 
cutionis  facile  consenserunt  errori  geniilium  act 
hxreticorura  Christiani,  qui  doctrinam  Ecclesise  cum 
obedientia  non  suscipiebant.  Lachis,  quse  dicilur 
interesf,  plebem  hsereticorum  expriniere  potest,  quae 
veiut  media  inter  nos  et  gentiles  est.  Sed  et  hoc 
quod  Lachisinterpretatur  sibimetvir,  ostendit,  quod 
hxretici  sunt  seipsos  araantes :  <  Charitas  enim  non 
qjuxrit  quae  sua  sunt  (J  Cor.  xi»,  5).  >  Sed  hasre- 
tici  omnes,  qux  sua  sunt,  quxrnnt,  a«n  quae  JesQ 
Christi.  De  lacliis  crgo,  id  csl  de  plebe  hsereticorum 
genit  Bubsaces,  id  est  uuusquisque  hseresiarcba  in 
Jerusalem,  hl  esl  contra  Ecclesiam. 

Ager  autem  [ullonis,  in  quo  sordes  iavantur,  po- 
pulus  est  credcntinm,  in  quo  Christus  fuUo  delet 
tnacuias  cordium.  Yia  agri  fulloms  aclio  Chrislianae 
plebis,  pjscina  superior  diviiia  Scriplura.  Quse  scili- 
cet  piscina  est  in  via  agri  fullonis,  quoniam  mandata 
Scripturse  ccelestis  in  oporatione  sunt  fideles  popuH. 
Aquwductus  piscince  hujus  occulta  est  praedicalio 
hsereticorum  velut  ex  Scriplura  sacra  latenter  edu- 
cta.  Unde  meretrix  apud  Saloraonem,  quse  typum 
hseresis  teuet,  dicit : «  Aqux  furiivse  dulciores  sunt 
{Prov.  !X,  47).  >  Jn  hoc  itaque  aquceductu  stelilRa- 
bsaces  contra  Jerusalem,  quoniam  haeresiarcb»  con- 
tra  Ecclesiamin  sua  furtiva  prsdicationc  constite- 
runt.  Sed  et  principes  erroris  gentilium  isle  Rabsa- 
ces  figurare  polest.  Sed  nos  ad  caetera  transeamus. 
Sequitur: 

Yers.  3.  —  «  Et  egressus  est  ad  eum  Eliacim 
filius  Helcise.quierat  super  domum,  et  Sobna  scri- 
ba,  et  Joahe  flliu»  Asaph  a  coranientariis.  » 

Eliacira  iiHerpretatur  Deus  resuscitavil,  Uelcias 
pars  Oomini,  Sobna  tedens,  Joahe  Domini  fraier  vel 
fratris  faclura,  Asaph  eongregans.  Et  quid  per  Elia- 
cim  prseposilum  domos  DominiOgnratur  nisi  aposto- 
lorum  praeeminens  apex?  Qui  jure  vocatur  Deus  re- 
suscilavit,  quia  prsecipue  resurrectionem  Salvaloris 
asscrere  studuit.  Scriptum  est  enim,  quia  «  virtute 
magna  reddebant  apostoli  testimonium  resurrectio- 
nisJesu  Chrisli  Domini  noslri  {Act.  iv,  53).  »  Qui 
sunt  filii  partisDomini,  id  est  electionis,  sicul  ipse 
ait:  I  Quos  dedisti  mihi,  non  perdidi  ex  eis  quem- 
quam  {Joan.  xviii,  9).  » 

Scriba  vero  scriptor  est,  sicut  Jeremias  declarat, 
dicens  de  quibusdam  :  i  Vere  mendacium  operatus 
esl  siyJus  mendax  scribaruro  {Jer.  viii,  8).  Et  quid 
per  huiic  scribam  nisi  patres  designantur,  iqui  ca- 
nonicas  Scripturas  composucruat ;  unde  et  Sobna, 
id  cst  tedem  appellatiir,  quia  5«  sessione  designatur 
auctoritas  magisterii,  sicut  Dominus  insinuavit,  di- 
cens :  (  Super  catheJram  Moysi  sedenint  Scribse  et 
Pbarissei.  Omnia  ergo  qusecunque  dixeiint  vobJs 
servatc  et  hcm(M<iiih.  x.xin,  21.  » 


LlBRl  OCTO.  —  LIB.  V.  538 

A  Commentarios  autem  vocare  consuevimus  expo- 
siliones  librorum.  Quid  ergo  per  Joahe,  qui  a  suiii 
eommentariis  egressnsestcumaliisduobus  ad  Rabsa- 
cen,  nisi  expositores  Scripturarum  sacrarum  flgu- 
rantur?  Unde  et  Joahe,  idest  DomJHj  frater  nuncu- 
patur,  quia  sancti  doclores  per  vitae  meritum  facti 
sunt  propinqui  Salvatoris,  qui  ait;  <  Quicunque  fe» 
cerit  voluntatera  Patris  mei  qui  in  coelis  est,  ipse 
meus  frater,  etsoror  et  maler  e&t{Matth.  xii.SO).  » 
Et  illud  quod  Joahe  fratris  faetura  inlerpretatur,  in 
eodem  sensu  accipilur:  <  Ipsius  enim  sumus  factura 
creati  in  Cbristo  Jesu  in  operibus  bonis,  quse  prse- 
paravit  Oeus,  utin  illis  ambulemus  {Ephes.  ii,  10).  > 
Nam  ipse  Christus  frater  nobis  fieri  dignatus  est. 
Inde  est,  quod  Joahe  Ulius  Asaph,  id  est  filiui  con- 

B  gregantis  esl.  Congregans  quippe  Deus  appellatur, 
quoniam  eleglorum  Ecclesiam  ex  omnibus  populi» 
el  nationibus  congregat,  sicul  scriptum  est :  «  Do~ 
mus  mea  doc:ds  oraiionis  vocabitur  cunctis  popu» 
lis,  aitDominus.quJcongregaldispersos  Israel  {Isa. 
ivi,  7).  >  Quod  imitanies  sacri  eloquii  traclatores 
gregem  fldeliura  aduiiaiesaiagunt,  etideo  <ilii  con- 
gregantis  raerito  diciuitur. 

Possuraiis  et  sanctos  praedicatores  per  Sobnam 
scribam  intelligere.  Scriba  eiiim  non  semper  scri- 
ptorem,  sed  et  sapientera  plerumque  designat,  sicut 
Dominus  ostendit,  ubi  ait :  <  Omnis  scriba  doctus  in 
regno  ccelorum  sirailis  est  horaini  palrifamilias  qul 
profert  de  ihesauro  suo  nova  et  vetera  {ilatih.  xiii, 
S2).  >  Per  Joahe  vero  comraentariensera  eos  qui  ge^ 

C  sta  singulorum  temporum  post  apostolos  scripse- 
runt,  accipere  possumus.  Comnientariensis  ehim,  id 
esl  cancellarius  vocatur,  qui  gesta  rerura  conscri- 
bit,  et  commentarii  nuncupantur  libelli  chartula- 
runi,  quas  scribit. 

Egressusest  itaqueRabsacen£/io«m/5/«a»  Uelcia, 
qni  erat  super  dom«m,  et  Sobna  seribn,  et  Joah» 
jiUus  Asaph  a  cenmentariis,  quoniam  aposloh  et 
Scripturarum  sanctarum  auclares,  vel  Ecclesise  prae- 
positi,  sapienles,  atqne  sacrl  eloquii  expositores, 
sive  gesiorum  sacrorum  scriptores  ratlonem  de  r.o- 
stra  fide  ssepius  reddiderunt  Judaeis  el  gentilibua 
atque  hsereticis.  Ad  eum  nanique  a  nobis  ipsis  egre- 
dimur,  ad  quem   nostrae  mentis  arcana  loquendo 

:q  proferimus.  Sequilur : 

Vers.  4.  —  «  Et  dixit  ad  eos  Rabsaces :  Dicito 
Ezechiffi :  Haec  dicit  rex  raagnus  Assyriorum  :  Qu« 
est  ista  flducia,  qua  confldis?  » 

Veus.  5.  —  <  Aut  quo  consilio  vel  fortitudine  re- 
bellare  disponis?  Super  quem  habesfiduciam,  quia 
recessisti  a  loe?  » 

Rabsaces,  quia  typum  Judseorum  gcrit  et  haareti- 
eorura  alque  gentilium,  voce  omnium  istorum  lo- 
^uitur.  Et  primo  quidem  voce  Judseorum  atque  gen- 
tilium  inchoat  l^ai :  Didte,  inquit,  vos  prsepositi, 
diei$e  Eseckiee,  Id  est  Ecelesia;,  quae  corpus  Christi 
esi.  Dna  enim  persona  est  Christus  et  Eeclesia,  et 
idea  quod  dicilur  de  Christa,  nunc  ad  caput,  nunc 
«d  corp«s  esl  referendum,  Hcec  dicH  rex  magnus,  nz 


339  nERVEl  BURGIDOLENSJS  MONACIH  540 

Assyriorom,  id  est  ingens  doctrina;  nosir»  sensus :  A  qnas  iste  Domini  esse  diclt,  quia  gentiles  esse  pu- 


Quw  est  ista  fiducia,  qua  conridis.  o  jilebs  Cliii- 
sliana?  Patsnf  eniui  Judaji  et  gemiles  f.!n.H;a  ijos  in 
Chrisiociinfidore  el seiisiinidogniaiuiu suorum Kvsn- 
gelio  piscfenint.  Stiisus  aoiero  enoris  eorum  pi:o 
diiiholo  accipitur,  quern  sigiiilieiil  lex  Assyrioiuiii. 
Nam  ei  cumdici  up,  quia  i  intravii  Saianas  in  Ju- 
darn  {Luc.  xsii,  3),  >seiisuniet  maliiiaii»  Sattuias  in 
eum  intelligimus  intrasse,  iion  ipsum  Salanam  es- 
seiitialiter. 

Quas  est,  inquit^  istcc  fiducia,  qtiani  nuper  as«!im- 
psisli,  ut  non  trmeas  eoa  qui  oceiduRt  coipus,  Aui 
(fiic  c<intUi0V€lft)rtitudbiedi»p<ivisHdyiirs»m  tittfo- 
W^tere;?  RebpIIaiBils  onim  contm.sensora  Jndsorum 
etg^ntilium,  quiaad,Eiaii7<Bliuin  convoisi  canialsin 


laiit  a  Oeo  prKdiratores  haereticorum.  Sed  bas  ai- 
siulit  Ezecliias,  id  egt  Cbristus,  ei  dixit  JudcB  ;l  Je- 
rusalcm,  i,d  .est  Ecclesia:  sus  :  Coram  altati  isto 
qdorabiiis,  id  est  iii  (ina  fide  Caiholica  Denm  cole- 
lis,  EquQium  autem  vocabulo  digniiates  sxculi  desi- 
guantur,  Salomone  dicente  :  <  Vidi  servos  in  equis, 
el  principes  ambulantes  qunsi  servos  super  tL-rram 
{Eccli.  X,  7),  I  id  esL  peccaiores  in  dignitatibus 
suWimt-s-,  et  jusios  viles  ac  dcspeclos  velut  pccea- 
lores. 

In  millenario  autem  consuminata  immerorum 
p:T4"i'.ctio  .est,  Diio  ^  miHia  igiiur  equorum  offert,  qui 
cl  foris  omncin  siECuli  gloriam,  et  intus  omncm  su- 
pe.  biam  ilarc  ve!  polliceri  paratus  est  sihi  consen- 


legis  iliteHigemiam:  el  efOfom  idololaliiaEJaiu  noi»  ^  l.o  .ubus,  sieulei  ipse  lex  Assyiiorum  regi  uostro 


recspiniiis,;  eed  icipiugnamus.  El  hoc  faciinus  cousi 
lid,  de.qao  gcripium  est  :  t  Ego.  sapientja  habiio  in 
CMisilio,  a  erudiiis  intersum  cogitaiionibus  l,Prof. 
VIII,  12) ;  •■  et  fortjtudin^  qpa  dicitur ;  «  Omnia  pps- 
8um  in  eo  qiii  me  conFoitai  {l>Mip.  iv,  i5),  >  Sad 
nostrum  consilium  3NI  foriitudmtm  cacus  hosJis 
liesch.t.  Et  repctens  :  Supet  quem,  inquit,  linhes 
ftduei.im,  quia  racessisli  a  mef  Uecesfimus.  eniin  ab 
Klololalria ,  n-cessimus  a  cainali  (loctriiia  PbapJsajOT 
tum  fiduciam  habeiites  in  Clirisio-  Peinde  Judaorum 
ftt  ter.ficoium  voce  sr.bjungii.Rabsac(j6,qiiod  ad 
riwum  caput  iiostrum  est  refeiendum. 
.  Vers.  ().  —  «  Ecce  ooiifidis  sup«r  bacuium  arun- 
dincuiB  tonfiactum  islum,  supei;  iiiaypium,  guj 
8i  innixita  fueiii  bomo,  intrabit  in  nianum  ejus,  et 
peiforabit  eain  :  sic  Phaia^a  rex  iEgypti  oiiinibufi, 
qni  conliduiit  iii  eo.  » 

Pliaiisat  Tiaroque  el  hssretici,  qui  quasi  de  ppo- 
Tph  leligione  gloiianiur,  jEijypium,  id  est  geniililar 
leiii  UerideindQ  vocanl  baculumwundinisconfractum, 
qi>ia  fmiis.nitens,  iiiias  vacua  eral,  ^i  imntis  ejus 
robur  peccalis  cedeiis  erai  cowfrattum.  Cui  ti  qnis- 
quam  i';Uimie  ulentium  iiinili  mleiis.  a^j  btuc  qged' 
tium  superponei«i  uianum  suaB.acliouis  aJ  sustenr 
landuni  mex  ejius.aclioJacciabatur^b  ca.  e.t  peeT 
oalo  quasi;  6Mi§fuiue  opeiiebaUir.  Sic  Plmao  rex 
•^aj^Pi»  faciebat,  ,id  cst  tales  erant  sapieiues  gentir 
liiim  aninibus,  qui  se  eis  committeliant  vole.^tes  in 


tiiieie  caeous  pia^sumpsit,  ciim  lenlavit  ciim  :  .i  Tibi 
dabo  potesiatein  baiic  universam,  et  floriaro  illor 
rum,  quia  mibi  ira.lita  snnt,  et  rui  volo,  do  ilia.  Tu 
^go  si  adiJraveris  me.  tua  erunt  omni.i  {Lue.  iVj 
I)).  I  Sic  ci  io.  boe  Ipco  populus  gentilium  vel  qui- 
libet  priiiceps  eorum  populu  fldelium  dicit  :  <  Trade 
Ifl  domino  meo  regi  Assyriorum,  id  cst  consenlieus 
8sto  cultui;)p  idolorum,  et  dabo  tibi  duo  millia  equo- 
runt,  id  cst  univerjis  sa;culi  dignitalibus  te  subli- 
mabo,  n&c  poteris  es  le  prtBbere  ascensoret  eorum,  id 
est  non  invenics  e\  tuis,  qui  lot  honores  pcrcipiani, 
quot  egp  dare.  volo. 

6cd  post  blundimenia  seductionis  terrorem  sub- 
r.  jungit  :  Quumodo,  iiiqivit,  sustinehis  faciem  judieis 
untus,  id  cst  cgjuiilibci  prinuipis  gentiiim,  si  cuntra 
te  veneiit  iratus?  Sic  loquebantur  olim  potcntes 
sajculi  martyiibijs  nostiis,  Ilursus  voce  Pliaiisaeo- 
rum  et  lixreticoruin  adjungit  Rabsaces  diceos  ad 
Cbiisluiii  : 

<  Quod  si  conliais  in  j£gypto,  in  quadrigis  et 
equitii.qs  : 

VfRg.  10.  —  <  Et  nujic  niinquid  siiie  Uomine 
ascondi  ad  terrani  istam,  i^t  disperderera  eam?  Di- 
xit  Domiuus.  ad.me  :  Ascemle  supp.r  lerram  islara, 
ct  disperde  eam.  i 

In  Mgijpto,  ij  cstin  gcnlililale  Cbristus  conlidit, 
Chrislusconfldit  in  qucJiigis  ct  eqtiilibus,  de  quiluis 
ei  diclum  l\ierat,  qui:i  <  ascendes  super  equos  tuos, 


doctrina  eoium  bcne  vivere.  Sed  tameii  et  in  bis  p  et  qii.idrig.i!  tu.-e  salyatio  {Habae.   111,  8).  1  Equi 


oonfisus est  Diiminus,  quia ciuivirsos ad  liJem  suam 
S\^d  eos  prjedicalores.  Posl  b«c  Rabsaces  vooe  gen- 
tilium  addit  : 

Veks.  7.  —  1  Quod  si  respoiuJeris  inibi  :  Iii  Do- 
Hiino  Deo  post.ro  coulidimus  :  iioniie  ipse  est,  ciijug 
abstulii  Ezcchias  exceUa  et  altaiia,  et  di.vit  Juda:  et 
Jerusalom  ;  Coiam  .altari  isto  adorabilis  ?  » 

Vuis.  8.  —  I  Ei  nunc  tradje  le  DomiuQ  meo  regi 
^ssyrioruio,,  ct  dabo  tibi  du.;  |iiil)ia  equorum  •  nec 
poterJs  pra;bcre  ex.  (e  asciiiisorcs  rorum.  » 

Vebs.  9. —  <.Et  quomodo  sustincbis  faciem  ju- 
dicis  uniiis  ex  servis  nomiui  mei  miuoribus.  » 

IIa;c  ad  ppnuJuiu  dicla  sunl,  Excelsa  vero  et  nita- 
ria  doclnnas  «  sectaa  bjBrelicoriun   intelligimus. 


nanique  ejus  sancli  pr;cdicaiores  suiil,  equitcs  ejus 
nnimu!  pneriicaloriim.  Super  cquos  5110S  ascei.dit 
Dominiis  sicut  ^c-iptum  est  :  <  Cio-iiicaic  el  port.ite 
Deum  in  corpore  vestio  (/  Cor.  vi,  20).  »  Quadiig;iB 
cius  cvangclica;  prjedicalioncs  iuiiit.  Scd  Pharisasi 
noji  sine  Domino  ascendisse  se  dicnnl  ad  terrain  Ec- 
<l(!si;e  disperJenilam,  quia  diviii;fi  voiuniati  deser- 
vire  se  piilaiil,  duin  nova;  fidei  prxdicalorcs  pcisfi' 
quuntur,  sicut  ipse  Dominiis  pi^dixil  :  <  Venit  lio- 
ra,  iit  omnis,  qui  interficit  vos,  arbitretur  obsequiiim 
so  prssiarc  Ileo  [Jmn.  xvi,  2).  »  Un.le  ct  .Apostolus 
tcsiimnisiiini  iiUs  pcrhihci,  qiiod  «  xmiibuioncm  Oci 
lial<ciit.  sed  non  secun;lum  scicniiam  {Rom.  x,  i).  * 
iioc  est,  quod  isle  nunc  ait  :  Dominus  ditit  ad  me  : 


1 


Ui  COMMENT.  m  ISAUM  LIBRI  OCTO,  —  LIB.  V. 

Ascende  stiper  terram  isfam,  id  esl  super  Ecclesiam,  A      Vers.  14.  —  <  Haec  dicit    rex 
ei.di/^perae  eani.  Sinuliter  el  iixretici,  'qtiia  se  pro 
Deo.loqui  arbiiraiiiur,  a  Deo  se  missos  adversus 
Ecclesiaui  asseruiit.  Seqiiilur  : 

Vebs.  H.  —  «  Et  dixii  Eliacim  et  Sobnas  et  Joahe 
ad  Uabsacen  :  Loquere  ad  servos  tuos  Syra  lingua  : 
mtclliglmus  enim.  Ne  loqiiaris  ad  nos  Judaicc  in 
auiibus  populi,  qui  est  super  murum.  » 

iii  eo  (|uod.dicJtur  :  Loquere  nd  aervos  Cuos,  Iiu- 
niiiilas  (idel  um  obiendiiur.  Syra  litigitu  vox  iulide- 
liuni  est:  Jiidaira  lingua  vos  lidelium.  Et  Judad 
plerumquo  au|ue  li;erelii'i  loquunlur  juditice^M  cst 
voceni  reclae  confessioiiis  e.iaiitunt,  diini  audiun(ur 
a  Caiholicis,  ul  lacilius  lietipianl.  Uiide  Ualjsaci 
per  Sobiiani  eorum  g^nli  diciUir  Loqneie  Syra 
tingua,  id  cst  loquere  ul  julidelis,  loquere  nt  bar- 
barus.  Nf  loquaris  ad  nos  judaice,  id  esl  voiui  Ca- 
.Diolieue,  put  qui  Dcuiu  noveriti  ne  per  liaiiii;  siBUi- 
lailonem  fldeles  ad  le  irahas.  Hi  ^uut  euia!  sedeutcs 
$uper  murum,  id  est  fundati  iii  Clirislo,  qui  «jurus 
est  iiobis  sicut  scriptuni  esL :  i  )Ucbs  fortitudinis  no- 
Sirse  Sion  Sahaior ,  ponelur  in  <ea  muius  (^vpra 
XXVI,  i).  »  Sequilur  : 

Vers.  12.  —  .  Ei  dicit  ad  cos  Uabsar.es  :  Htuir- 
qnid  ad  doniinum  tuum.  elad  lo  misit  me  doniiiius 
meus,  ut  loquerer  o.mnia  verba  .ista,  et  noii  poliiis 
ad  viros,  qui  Sfident  super  m-uru;n ,  ul  comeda^t 
sXeicora  sua,  et  bibunt  urinam  pedum  suorum  vo- 
bisciiiu.  > 


S43 

NoM  scducat.vos 
Ezechias  super  Doinlno,  quia  non  poterit  eruere 
vos.  I 

Vers.  ^5.  —  <  Et  nou  voUls  tribuat  Czechias  fi- 
duciam  supcr  Domino  dicens  :  Erucns  liberaLit  nos 
Dominus,  iion  dabilur  civitas  ista  io  manu  legis 
Assyrioium.  » 

iudaice  enim  clamarii  Rabsaces,  C[ui3  qiiidam  ()e 
liatresi  Pharisxortiin,  qui  credideiant,  errorem  do- 
cebunt.  Nara  quod  hic  dicilur  judniw,,  lioc  ibi  qui 
crediderant.  4udaice  eiiiin  ciaiiiant.  qui  quasi  sUb 
iiominc  Chrisli,  quad  luquuiitur,  proiiuniiaiii.  SJbi 
et  boc  iiolandum-  quia  idcin  s.uiit  Pliariiixi  e^  bae- 
reiici,  duni  dicilnr  :  i  Quia  surrexerunt.  quidam  «le 
bseresi  PharisaeQrum.  >  Awlile.,  jnquiuiu,  verba  re- 
B  tjis  magni,  id  est  doclrinam  largi  seiisus  nostri,  Nen 
scducat  vos  Eiechias,  qiiia  nonpoierii  eruere  uos,  bdc 
est  dicere:  «  Nisi  circumcidamijii  secundum  raoTfim 
MoYsi,  non  poteslis  salvari.  t  Et  non  vobis  tribuat 
fiduciatn  ^zecliias,  id  est  Cbristus,  super  bomino 
dicens :  Eruens  liberabit  vos  Duminus,  id  est  per 
graiiam  Dei  sino  legis  observaiione  salvabiiniiii.  Et. 
non  ditbiiur  civitas  isla,  id  est  Ecclesia  in  manv  re- 
gis  Assyriorttm,  iil  esi  in  gciionem  carnalis  ioti  'lc- 
clus  Pbarisseorum.  Vel  iion  d^Mlur  in  manu  hosji.s 
aiitiqui  pnpulus^J^Icclesix. .cum  de  liac  vita  niigro- 
verit.  S(!qiiitur  : 

Veks.  10.  — «  Nolitc  audire  EzCjChiam  :  bsec  cnim 
(Jicjt  rex  Assvrinrum  :    P'acile  mecuni  benedictiq- 


Nequaquam  ad  Domimiiu  vestrum  ,  id.est   a<f  r  '"^"i>  et  egrcdiniini  ad  me,  el  comcdite  unus.quis 


Chrisluiu,  et  aU  hos  tres  viros.id  est  ad  Ecdebiae 
pr^positos  missuses»,  ulaii  :  UaloJjui,  sed  ad  viros 
jHiiiitit,  qai  in  niuru  «£</««/,■  id  C6i  adpopiilares,  qui 
iunt  in  Ecclesia.  Noque  ,enim  seduciiires  quacrgiit 
allqqiii  i-obuslps  et  eiuditof,  q«i  menle  Uahi  jaiji 
m-quemit,  sed  inftrmos^-  ^i  idinias,  qui  faciltt  ilcci- 
piaulur.  .Aposiolus  auleni  (llum..  \),  ,qui  fycrat  cir- 
oumciaus  octava  die  ex  g,e!iere  Israel  de  irjbu  Beii- 
jamin,  Hebrsus  ex  HeSjrueis,  sccundum  lcgtm  Piia- 
i.isaeijs,  secundaiu  aimulaiiojiem  persequens  Eccle- 
siam  Dei,  sccundujn  jujtiiiain,  qu*  iii  lege  est,  fon- 
versatus  sine  qucrela,  pioptcr  Christuin  !ia;c  mimia 
detrimentum  fi;cil,  cl  srbitrauis  <isl  i'/e/^t2  stereora, 
ut  Chrisimn  lucriiacereti  et  iaveiiinaur  in  illo  non 


quc  ficum   suam,  et   bihite  uimsquisque   vineam 
suani,  ct  aquani  cisterna:  su£.  : 

Vf.rs,  17. —  €  Doiiec  vcniain  ct  loUam  vos  ad 
terram,  quse  csl  ul  terra  vcstra,  lerra  rruinenti.  et 
viui,  terram  panum  et  vinearum.  > 

Facile,  inqiiit,  inecitm  benedictionem.  id  est  com- 
rnunicate  biEtclicis  et  egredimini  ad  me  de  Ecclesia, 
f(  comcdite  unusgitistpie  tineam  suam,  id  est  agal 
unusquisqu.e  proprium  opus,  quod  ager^  solebat 
Vinea;  <;iiim  noslrse  sunt  aciiones  in.quibus  qiioti- 
diannlabore  dcsudamus.  Et  uKusifjits^ue  ^rioH  suam 
comedal.  ij  esi  quod  sibi  iioiium  el  duice  visun» 
fuerit.  assumat.  Et  bihitcunusquisque  aquam  ci- 
sierniB  su(e,  id  estscieniLam  stiani,  qnaiu  anud  nos 


Ijalienssiiam  jusiitSam,  qusa  ex  lugc  esl,  sed  illam,  ^  MOguli  rccoiidilam  habeiis.  Et  ioterim  luvc  agitc. 


xjuifijex  fiije  est  Jesu  Christi.  Ilaec.sunt  slercara,  et 
baec  est  uiina  pedibus  fidelium  coitculcata;,  .qua; 
Rabsaces  isie  coraedi  j-ursiis,  et  bibi  vuU.al)  cis. 
Sic  enim  scriptum  est  in  Aclibus  aposlolorum  .: 
<  Quidam  (jesceiidenifs  tic  JuJaia  docebanl  f.-atres, 
quia,  nisi  rircumcidamiiji  secuniiuia  morem  Moj^i, 
non  poleslis  salvaii  {Aei,  »v,  J).  >  El  iierura  : 
«  Surrcxeruni  quidam  de  bqeresi  PhajisKOrum,  qui 
credideruut  dicenlcs  :  quia  oporlet  ciicumcidi  eos 
prsecipere  qnoqyc  gervaie  Jcgem  Moyti  {il)id.,  S)..i 
Unde  et  hic  subdilur ; 

Vj;bs.  13.  —  ji  Et  stcrit  Rabsace^,  ct  clamavit  voco 
mugiia  juJai.ci;.  ct  di.^ii  i.AuJiie  verbaie^ismagni, 
-rugis  Astyrioruar.  i 


dtiuec  veniam ,  et  peniius  vos  ab  Eeclesia  «eparaua 
toHam  to$  ad  terrum  quK  est  ut  lerra  vestrif,  iil  est 
jd  hsereticcrum  conjrrcgalionem;,  qux.  aliquo  modo 
similis  pst  Ecclesiae,  ubi  videlur  case  frumeutuDi 
intermi:  rcljeciiuois.  cl  viiium  spiritalls.debrialiouis, 
panis  iiitelligenti*,  et  vinea  rect*  actionis.  Haac 
eiiim  «e  oinnin  jactaiit  habe.e.bueretici.  Secuilur,: 

Vebs.  1?.  —  <  Non  cojilurbet  vos  Exexbias  d'>- 
cons  :  Dominos  libcrabil  vo».  Nunqqid  liberaverunt 
dii  gciiliupi  unusquisque  terr^iimsuam  de  manu  rei,itf 
Assyriortira?  » 

Vers.  ,10  —  <  Ubl  est  deus  Ematb.  el  Arphajd? 
ubi  est  deus  Sf  pharvaim  t  nunquid  iiberaverunt  Sa- 
T^iariam  <lc  mnmi  ntca  7  > 


2*3  HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI  344 

Vers.  20.  —  «  Qais  es  oranibus  diis  lerrarura  a  «d  est  his  qiii  in  Ecclesia  sunt,  ne  respondereiit  ei 

isiarum,  <jui  eruerit  terrara  siiam  de  manu  mea,  ut 

oruat  Dorainus  Jerusalem  de  inanu  nica?  » 

Vos  ust  regis  Assyriorum  per  os  Hobsacis,  id  ost 

liosiis  antiqni  per  hsreticos.  Non  vos,  inquit,  con- 


turbel  Ezechius,  id  est  Chrislus  dicens  :  Djminus 
liberaoit  vos  ab  ira  ventura  vel  ab  hoste  autiquo.  Et 
doctrinam  Salvatoris  xquiparans  doctriiiie  gentilium 
cre  canino  blaspbemat,  quia  sicut  illi  per  eos  ne- 
quiverunt  salvari,  ita  nec  nos  per  istam  poterimus. 
Quid  enim  deos  genlilium  nisi  spjriiales  sensus  sin- 
gularum  sectarum  appellat?  Unicuique  Deus  est, 
quod  specialiter  colit.  Sapienlibus  hujus  mundi  deus 
est  sapientia  singularis.Sed  riii  g^Hfium,  idest  unius- 
cujusque  secta   gentilium    mn   liberaverunt   unus- 


dicens  per  Saiomonera  :  t  Ne  rcspoiideas  stiilto 
juxta  stultiliam  suani,  ne  efliciaris  ei  similis  {Prev, 
xxvj,  4).  »  Populus  huic  respondere  prohibitus  est, 
quia  sapieiites  hsereticis  respondere  delwnt,  qui  do- 
los  eorum  dissipare  sciant,  non  simplices  el  impe- 
rili,  qui  seduci  possunt   Scquitur  : 

Vers.  22.  —  (  Et  ingressus  est  Eliacim  filias 
Helciae,  qui  erat  super  doninra,  et  Sobnas  scriba, 
et  Joahe  filius  Asaph  a  commentariis  ad  Ezechiam 
scissis  vestibus.et  nuntiaverunlei  verba  Rabsacis.  » 

Ingressi  sunt  ad  Eiechiam,  quia  in  secrelo  nienlis 
audierunt  Christiim.  Et  nunliaterunt  ei  verba  Rab- 
sucis,  qiiia  in  oratlone  conquesli  sunt  ei  de  bla- 
spheniiis  hsreticorum  et  inlidclium.  Vesies  autem 


qutsque  tcrrum  suam,  id  est  plcbem  suam  de  manu  B  pricdicatorum  suiit  auditores  eorum,  qui  concordi- 

ter  eis  undique  cohxrent.  In  vestibus  ergo  fidelium 
doclorum  scissis  desigaatur  in  populo  iideliam 
srhisma  lacium  essc  pcr  verbum  bsereticorum. 
Sequitur  : 

CAPUT  XXXViL 

Vers,  i.  —  «  Et  facinm  est,  cum  audisset  rex 
Ezechias,  scidit  vestimenla  sua,  et  obvolutus  est 
sacco,  ct  intravit  in  doraum  Domini.  > 

Vebs.  2.  — - «  Et  luisil  Eiiacira,  qui  erat  super 
domum,  et  Sobnam  scribam,  ei  seniores  de  sacer- 
dotibus  opertcs  saccis  ad  haiam  lilium  Amos  pro- 
phetara.  > 

Res  Ezechias  rerba  pr!ncipum  suorum  audivit, 
quaudo  Chrislus  oraliones  prxposiloruin  Ecclesi;£, 


rcflis  Assyriorum,  id  est  diaboli,  quia  nemo  pcr  do- 
ctrinas  eorum  salvatus  est. 

<  Ubi  cst,  inqiiit,  Deus  Emath?  »  ctc.  Eraath  i«- 
dignatio  est,  Aipliad  satialus  vel  sanans,  Sepharvaim 
libri  vel  titicyw.  Fucrunt  autem  quidam  pliiloiiophi, 
qui  se  juslos  aistimantes  indigiiabantur  ca-ierismale 
ageiitibus,  et  aciiter  eos  redarguebant,  et  dum  se 
saiialos  a  languore  peccatorum  credereni,  alios  eiiam 
sanare  se  diccbant,  Librorum  quoque  leclionibus  et 
litlerarum  sludiis  erant  dediti.  Seiisus  igilur  ;eo- 
rum,  quo  peccantibus  indignabantur,  deus  Emulh, 
Id  est  deus  indignationis  vocatur;  sensus  quo  sc 
putabant  sanaios,  aliisque  salutem  pollicebanlur; 
deus  .Xrphad,  iil  es*  dims  sanati  vel  sanaiilis  :  iulei- 


lectus,  qucni  iii  lioris  ssecularibus  liabebaiit;  deus^  quas  pro  haereticorum  blasphemiis  effundebanl,  ini- 


Sephorvaim,  id  cst  deus  librorum  et  litlerarum.  Sed 
Jibi  cst,  inquit,  iste  sensus  indignalionisct  sanantis, 
et  istc  sensus  litterarum? 

Nunqiiid  liberavcrunt  Samariam,  id  est  gentem 
idololatrarura,  de  mantt  mea?  Nequaquara.  Non 
enim  poterunt  gentiles  salvari  per  inanes  philoso- 
phorum  religiones.  Samaria  vcro  pro  idololatris 
posita  est,  quia  ibi  populus  Israel  ad  cultum  idolo- 
rum  conversus  est. 

Quis  ett.  iuquit,  ex  emnibus  diis  lerrarum  tstarum, 
qui  cruerii  terram  luam  de  tnanu  mea?  Quae  est  ex 
omnibus  doctrinis  gentilium,  quae  seciatores  suos 
ab  selenia  moile  liberaverit?  Vt  eruat  Dominus,  id 
est  doctrina  Domini  Jerusalem,  id  esl  Ecclesiam  de 
manu  mea  ?  Prsesurait  enim  improbus  bosiis  quia 
sicut  fideles  rapere  non  omisit  propter  illa,  quae  co- 
Jebant;  sic  et  fideles  adhuc  rapere  non  desisiit  pro- 
pter  Dei  doctrinam,  cui  serviunt.  Scd,  protegenle 
Domiiio,  non  iia  nobis  faciet,  sicul  infldelibus  fecit. 
Potest  ct  superbus  sensus  haji-eticorum  ha>c  loqui, 
et  praisumere,  quia  sicut  gentiles  quoquc  velut  a 
religione  convcrtcns  ad  se  traxit?  ita  et  catholicos 
sit  rapturus.  Sed  post  Rabsacis  hujus  insaniam  pro- 
phcta  subjungit  dc  viris  in  muro  sedentibus  : 

Vers.  21, —  «  Et  siiuerunt,  et  non  responderunt 
ei  verbum.  Mandaverat  enim  rex  dicens  :  Ne  re- 
spondeatis  ei.  i 

l\ii\  Christus  pra^ceperat  habitatoiibus  erusa.em. 


scricorditer  cxaudivit.  Exauditis  ergo  precibus,  qnid 
egcrit,  videamus,  Scidit  vcstimenta  sua,  id  est  justo 
judicio  perinisit  eos  ab  hxreiicis  abstrahi  de  Ec- 
clesia,  quos  noverat  periluros?  et  quos  ad  vitain 
praecrdinaverat,  retinuit.  Vesies  quippe  Domini  fi- 
deles  cjus  sunt.  <  Quicunquc  enim  iii  Chrislo  ba- 
ptizati  eslis,  Christiini  induistis  (Gal.  iii,  27).  t 
Vestes  ergo  scidit^  quoniam  a  reprobis  electos  divi- 
sit.  Cxiera  quse  nnnc  Ezechias  fecisse  subditur,  ad 
populum  electorum,  qut  corpus  esl  Cliristi,  refe- 
renda  sunt. 

Saccus  vcro  babitus  poenitcntium  est.  Obvoluiui 
ett  igilur  saeco  populus  lidelium,  quia  inter  advcrsa 
conversiis  est  ad  poenitcntiam.  Et  intravit  in  domum 
Domini,  quia  nienie  coeluin  ingressus  est,  et  tribu- 
lalionis  arctalus  misi»  Elincim  et  Sobnam  et  scniores 
de  saeerdotibus,  id  est  doclores  et  prsepositos  suos, 
ad  Isaiam  prophctam,  id  est  ad  sernionicum  pio- 
phcticum  inspiciendum,  ut  inquirerent  quidnam  de 
his  allliclionibusprophet.t;  senserint./snias  enimpro- 
phcticam  Scripluram  designare  monstralur ,  ubi 
leginius,  quia  vir  .•Ethiops  eunuchr.s  (Act.  viii,  27 
et  seq.)  venerat  adorarc  Jerusalem,  et  revcrtebatur 
sedeiis  super  currum  suura,  lcgensque  Isaiam,  id 
est  librum  Isaia;  propheiae.  Lndc  et  Isaias  inierpre- 
talur  salus  Domini,  ut  salutarem  docirinam  Scri- 
pturx  sacrae  declaretur  signiGcare.  Amos  vero  pater 
ojus  in  nostra  liiigua  forlis  dicitur,  sivc  robusiiu 


S15  COMMENT.  IN  ISAIAM 

vel  potens,  si  tamen  ab  Aieph  litteva  incipial,  ct 
finiatur  in  Sadc.  Quod  si  exordium  suroit  al)  Ani  ct 
consumniatur  iu  Nun  interpretatur  populum  divet' 
lens.  Et  quid  per  iiunc  robustuni  popuiiim  et 
potentem  nisi  virlus  Spirilus  sancii  dcsigualnr,  qui 
et  populum  divMcns  recte  vocalur,  quia  populuoi 
acquisitionis  a  raundo  diveilil.  Amos  ergo  pater  est 
Isaix,  quia  sanclus  Spiiitus  auclor  est  ScrJpturse 
sacr».  Sequitur 

Vebs.  3.  —  €  Et  dixerunt  aJ  eum  :  Haec  dicit 
Ezecliias  :  Dies  triliulalionis  cl  corrcptionis  ei  blas- 
pheniiae  dies  hsec,  quia  venerunt  (iiii  usque  ad  par- 
tum  :  ct  virtus  iion  fuit  parienii  (159).  » 

Vers.  A.  —  «  Si  quo  modo  audiat  Dominns  Deus 
tuus  verjja  Kaiisacis,  quera  niisii  rex  Assyriorum 
dominus  snus  ad  l^l.isphcmandum  Deum  viventem, 
et  ad  exprobranduni  sermonibus,  quos  audivitj  do- 
niinus  tuus  ;  leva  ergo  oralionem  pro  reliquiis,  quse 
repertae  sunl.  » 

Nou  verbis  sed  corde  sic  'locuti  sunt  ad  Isaiam, 
id  est  ad  sermonem  prophelicum,  quia  sic  cogita- 
bant  in  corde  suo,  dum  Scripluras  sacras  anxii 
consuierent.  Hwc,  inquiunl,  dicii  Ezeciiias,  id  est 
populus  (idcliiim  :  Dics  luec  dies  est  ttibutationis,  id 
est  tcmpus  boc  tempiis  tribulaiionis  est,  quia  nunc 
graviler  ainigimur,  et  correplictiis,  quia  coiripiraur 
a  Domino,  et  blaspliemia;,  quia  Deus  ab  impiis 
blasphematur,  quia  venerunC  fdii  usquc  ad  parium, 
nec  est  virlus  Ecclesia  parienli.  Sancta  enim  Ec- 
desia  cum  per  dociores  de  conversione  vel  profeetu 
auditorum  cogilat,  quasi  in  ulero  conceptionera 
portat.  Sed  dum  obsistentibus  adversitatum  irape- 
dimentis  necdum  convertere  sinitur,  quos  conver- 
tere  salagil,  vel  ad  profecluin  ducere,  quos  cupit, 
quasi  mulier  iu  atero  babens  prolem  edere  nilitur 
dolens,  el  non  valet.  Bene  ergo  dicitur  ;  i  Dies  tii- 
bulationis,  ct  blasphemicB,  et  correplionis  dies  bxc, 
quia  veneruut  filii  usque  ad  parlum,  nec  est  virtus 
parienti.  »  Namque  dura  hostes  Bcclesise  verbis  aut 
gladiis  in  eam  divino  judicio  ssevire  permitiusilur, 
lunc  ipsa  rarius  quemquam  converlendo  parit,  aut 
conversum  roborare  siuitur.  Lbi  et  coiigrue  sub- 
juBgit  fluctuans  populus : 

Si  quo  modo  nudiat,  id  est  audire  ge  demonstret 
Dominus  Deus  tuus  verba  Rabsacis,  id  est  Phari- 
saeorum,  bxreiicorum  et  gentilium,  quos  misit  re.i 
Asiyriorum  dorainus  suus,  id  est  Satanas,  qui 
.  dominatur  eis,  aut  superlms  perversorum  dogmalum 
sensiis,  crf  blaspliemandum  Deiim  viventem,  id  est 
Filium  Dei  Dominiim  Jesum  Ciiristum,  qui  c  resur- 
geus  a  morluis  jain  non  morilur  {[iom.  vi,  9).  >  lu 
hoc  enim  piiecipue  nos  deridcbant  ulim  genliles 
atque  Judxi,  quia  credimus  in  crucifi.vum,  confi- 
dentes  luiseri  mortem  Redeniptoris  nostri  ,  sed 
resuiTeciionera  ejus  neganics,  ac  per  lioc  Deum 
vivenuni  blaspheinan!,  quoniam  eum,  qui  in  prin- 
cipio  Deus  erat ,  ct  circa  mundi  fincm  nostram 


LiBRl  OCTO.  —  LIB.  V.  UC 

A  assuuipsil  iiumanilatem,  in  qua  resurgeni  in  seter" 
iium  jam  viYit,  irridebant  aut  ccrte  Deum  viventem 
))l:isphemant,  qui  minorem  Patre  Filium  garriunt, 
vel  aliquid  nwle  de  illa  Trinitate,  qu:c  Deus  est, 
iu(|iiuntur. 

Leva  ergo,  inquiunt,  orutionem  ad  Duminura  pro 
rcliqttiis,  quse  repertoe  sunt,  id  est  pro  bis,  qui  in* 
venti  sunt  in  Ecclesia  residui,  quos  non  abduserunt 
hxrelici.  Sed  si  piophclicum  sermoncm  Isaias  dcsi- 
gnat,  quomodo  pro  rctiquiis  populi  Dei  sernio  pro- 
phelicus  orabit?  IIoc  lanien  invonire  facillimnra  cst. 
Erat  enim  propheticus  Spiritus  pro  populo  Dci 
conlra  blasphemias  hostium  ,  qui  diis  simiiem 
Deum  nostium  ut  Rabsaces  iste  putabant,  dicens : 
I  Deus  quis  similis  crit  libi  ?  Ne  laceas  ncque  cora- 
^  pescaris,  Deus,  quia  ecce  inimici  lui  sonuerunl,  et 
qui  oderuiii  le,  exlulerunt  caput.  Super  populum 
tuum  malignaverunt  consilium,  et  cogitaverunt  ad- 
versus  sanctos  luos  (Psal.  lxxxii,  i).  t  Sic  levat 
orationem  sermo  prophelicus  pro  reliquiis  fidelium. 
Sequilur  : 

Vers,  6.  —  «  Et  venerunt  servi  regis  Ezcchi»  ad 
isaiam.  > 

Arlificiali  ordiiie,  quod  ante  gestuni  est  narrat 
inferius.  Prius  enim  venerunt,  ei  post  locall  sunt 
verba,  qua;  superius  posuit.  Sequilur  ; 

Veks.  6.  —  «  El  dixit  ad  eos  Isaias.  » 

Id  est  scrmo  prophciiae.  H<ec  dicetis  Domino  vestro, 
id  est  popuio  lldelium ,  qui  csl  corpus  Ghiisti. 
f.  «  Hsec  dicij.  Dominus :  Ne  tinieas  a  facie  verborum, 
quse  audisti,  quibiis  blasphemaverunl  pueri  regis 
Assyriorum  me.  »  Hoc  est ;  Nolite  timere  oppiobria 
hominnm  et  blasphemias  corum  no  meluatis.  Se- 
quilur 

Vers.  7.  —  «  Ecce  dabo  ei  spiritum,  et  audiet 
nuniium,  et  revcrtetur  in  terram  suam,  el  corruere 
eum  faciam  gladio  in  tcrra  sua.  t 

Versus  iste  patebit  in  sequentibus.  Sequitur : 

Veus.  8.  —  «  Reversus  cst  autem  Rabsaces,  et 
invenit  regcm  Assyrioruin  prjcliantera  adversus 
Lcbnam.  Audierat  cnini  quod  profectus  esset  de 
Lachis.  > 

Reversus  esi  Tiabsaces  a  Jerusalem,  quia  Jud»i 
atque  gentiles  et  hajrelici  tandem  Ecclesiara  perse- 
D  qui  desierunt,  el  invenluri  sunt  iu  Anticbristo  dia- 
boiiim  rcgem  suum  prseliantem  adversw  Lobnam, 
id  esl  conira  plebem  reliquiarum  Israel.  Lobna 
enim,  quse  dicilur  alba  vel  candida,  vitam  illorum 
fidelium  Hebrseorura  candore  justitiae  vernauiera 
designal,  contra  (luos  diabolus  acriler  pugnabit.  Qui 
profectus  esl  de  Lacliis,  quia  judaios  olim  impugnar» 
desiit,  ex  quo  eos  sibi  in  perlidiam  subjecit.  Lachis 
enim,  qua;  dicilur  interesf,  antiquum  illum  Jndseo- 
rum  exprimit  populum,  qui  in  medio  gentium  po- 
silus  tenam  promissionisexcoluit. 

Sed  quia  per  Jerusalem  accipimus  Ecclcsiam,  et 
per  Lachis  populum  Hebraeoruro,  qui  prBecessii^- 


(139)  Alias,  et  virtu$  non  etipariendi. 


347 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


848 


dempteris  advenlum.  aique  per  Lqbnam  eos  q\ilikceiit  Eze(lti(B,  id  est  populo  fidcliym,  qui  membra 


in  fisie  raiindi  erediluri  sunt  ex  iuUa:i,s  :  ^uxreiidupi 
Videlur,  quare  rex  Assyrioruai,  qui  diabolus  est, 
per  semetipsuni  pugnet  adversqm  Larliis  et  L,ob- 
nam,  ad  Jerusalcm  vero  non  veiiiat  ipse,  sed  siios 
inittat?  Ad  quod  icspoiidepdura  quja  iiuuc  pcr 
Edmiuic»  ciucis  vicioriam  Ugatus  esl  ftjiiiquHS 
l.os(is,  qui  prius  in  mundo  principabatur,  rursum- 
qiie  leiiipoi  ilius  Aniichiiati  ad  apertiora  cerlamijia 
revocabilur,  alque  iQtiis  conlra  uo^  in  suis  viribus 
relaxabiiur.  Sic  eniin  dicit  J.oannes  :  c  Vidi,  inquit, 
Aiigetiim  desuenrientem  de  coeIo  babenlepi  claveni 
abyssi,  et  catenam  Diagiiam  iii  manu  sua,  el  ap' 
preheiidil  diacoiuin,  seipcniein  anliquum,  qui  est 
diaboliis  el  Satanas,  e{  ligavit  euiu  per  aiinos  miile, 
ei  nusit  euin  in  abjssum  (Apoc..  xx,  i).  >  ti 
iifm  :  «  Cuin  coinphli  fucrint  millo  anni,  solyeUir 
Salanas  (jbiu.,  7).  .  N;inc  ig-tiir  cateiiaius  lenelur, 
sed  luuc  solvelur.  i-'aiei  uajuque  tur  aJ  Jerusalem 
uoii  venerii,  (|ui  contra  Lacbis  e|  Lpluiam  per  «e 
preelialus  esl   Sequilur : 

Vkks.  9.  -—  1  Et  audivit  d^  Tiiaracna  rpg«  M- 
ibiopia;,  dicenlcs  :  Egressus  esl,  ut  pugnpt  cotilra 
je.  » 

Tliaracba  dLciiur  e/on^(j/{is,  viitbiopia  cali^o  vel 
lenebra:.  Qiiid,  .Tgo  pcr  Jilbiopiaui  nisi  geiililitalis 
error  «xpripiiiur?  Nam.  couveisis  geiililib.us  dicit 
Apoii.ilus  :  <  Fuislis  aliuuando  leuebipe,  nuneaiitcm 
iux.in  Doniino  {Eplies.  v,  8).  i   Quid  per  isfainm 


Cttrisii  sunl .;  Nqu  le  decipiat  Deus  luns.  id  esl  noli 
crrare  sj.c  credendo,  siculi  ciedis  de  Deo,  i»  ^uo 
con/idii ,  id  est  iu  qpa  Idc  salvari  speras  diceus  : 
yon  dabitur  Jerusalem,,  ii)  est  Ecclesia  aii  monu  re- 
gj}  Assijiioium,  id  c&t  antiqui iioslis  punienda,  cum 
ds  prxsenii  saaciilu  migiayerit.  Coi:aii  suiit  eiiim 
iiaefetici  dicere,  quia  in  fidc  ,  quani  lenei  Ecdcsja, 
non  poteiit  salvarl.  Vel  non  dabiiur  JerasaUm  in 
manu.re^ii.Aisyriqrum,  id  est  noi|  subiicictur  Eccle- 
sia  seusui.ba.rclicqrun)-.Unde  cl  adjungunt : 

Ecce  nudisli,qu0;  fecertinl  re/j(S  .issi/iiontm.id  est 
bxresiarcb:c,  onii/ibui  teriis,  id  csl  oiiinium  terra- 
ruui  gcntibus,  quas  iubieiteruitt.  £t  poteris  ab  eis 
tuius  esse  vel  liber 
"  Nunquid  <iii  (/«ultum,  id  estca  quse  colunt  genfes, 
liboraveraiileQS,  yjiaj  siiiuerfrruiil  pqires  mei  hse.Kr 
siarrtix  ?  Et  qui  sunl  isti  dii  geuiiumV  Coznm,  id 
cit  [ortitudo  eorum,  el  llaram,  id.cst  decor ,  ct 
Reseplt,  id  est  cifrsut.  Oentibus  eiiim  pru  diis  erat 
(oriitudo  carum,  el  pulcbritudo  et  velocitas,  qira 
iiis  serviebant  clin  bis  con&debani.  Uuicuique  enim 
crrauti  quidquid  ipse  colit,  spirilallter  Oeus  est, 
«icut  de  inimicis  crucis  Cbristi  dicit-ur :  <  Quorum 
linis  iiitcrilus,  quoru.-n  Deusvenier  cst(P//«7»p.  iii, 
iO).  I  Ilinc  et  I  avariiia  diciiiir  iduluium  s«i'vilu5 
(GaL  V  ,  20j ;  i  qui  vblerit  muliereiii  ei  conciipi^ril, 
Ijbido  illi  est  Dcus,  qui  conQdunl  iij  yiriule  sua,  yir- 
tus  eovuin  Deiis  illis  est    Vnituique  enim  laliuia. 


fi-geiii  teiiebiaruu),   qui  eiengatus  appellatur,  nisi  c  qi:od  ciipilfl  veneratur ,  hoc  illi  ct  Deu«  est.  Erofit 


priijcipes  (-oiuni  accipimitur,  id  tst  pbilosnpbi  ei 
poetae  atqge  poicntes  sa;cu|i  docentes  idololatriam, 
et  defendeiites,  qui  Jonglus.a  Creaiore  suo  recesse- 
Taiit?  Sed  landem  egrcisi  sunt  ad  lumen  veritalis 
de<;sligiiie  vcteii»  ijfnoianti.x',  ut  conira  regem  As- 
syijcrum,  qui  diabolus  est,  in  siadio  vit«  pra-seiiiis 
beiie  vivendo  puguantes  coronam  racrcauliir  «tei- 
nain  .accipeie.  De  quibus  audiyit  Salauas,  qui  in 
4bysso  ligslMs  esl,  maligr.os  spirjuis  s.ibi  dicure, 
quia  egres^i  sunt,  ^l  puj<Heiil.  co)/.'ra  le.  Se.jiiitur : 

QuoJ  cupj  audiespt,  «lisit  nuntios  ad  IJiecbiani 
dicens : 

YERSf  10.  -  «  Usec  dicctis  Ezecbiae  regi  Judx 
loqiiepU-s  :   Non  le  decipial   Deiis   luus,  in   quo  tu 


«rgo  dii  geiitibus  Cozam  ct  Haram  el  Hesopii ,  id 
ct>t  foriitiido  eorum  et  decor  et  cursus,  quia  in  bis 
gloiiabaiitur,  Sed  isli  dii  noii  eruArurt  «o»  H.tegl- 
l>us  Assyriorunj,  qiianiam  superaii  suui  ab  h»r»i 
siarcbis,  et  iii  oi>ruin  seclas  vciut  iu  ruligioiies  a'.- 
ducti 

Eden  vcro  dicitur  wlup{as  vcl  d<?/tciaiTeI  ornatuf, 
Tlialassaryera.ap^e/uusipririff/is  vel  appendtns  pruj- 
tipem.  Et  quis  est  appengus  prii.cei»  nisi  diaholus. 
qui  in  ea  cruce  ,  in  qua  Dnipinuhi  'suspendi  fecit , 
csl  suspcitsus,  sicui  .\niaii  iii  liguo.,  quod  paraverat 
MardoclKco?  (Eiilt.  vii,  10.)  iliide  cl  Apostolus  te-. 
slalur,  quia  <  dclcvit,  quod  advcr.sus  uos  crat,  chi- 
rogNipbum  decrcii,  qiiod  eral  eontrarlum  uobis,  et 


coiifid'8,  dicciis  :  Noii  dabilur  Jerusaiem  in  manus  D  ipsum  lulit  de  medio  alligens  iUud  eruci,  etsDO- 
rcg  s  .^ssyiioruin.  > 

Vers.  il.  —  (  Ecce  tu  audisli  omnia  qu?e  fec?- 
runi  reges  Assyriorum  oiniiibus  terris,  quas  subvcr- 
teruiit ;  cl  tu  poieris  libcrari?  i 

Vers.  12.  — <  Nuiiqujd  eruerunt  cosdii  gcntium, 
quos  siibveilerunt  patres  mpj ,  Gozam  et  Ilarain  et 
Resepb,  et  filios  tden,  (|ui  eraut  in  Tbalassar?  f 

Vkbs.  13.  —  «  Ubi  csi  reii  Einaib,  et  rex  Arpbad, 
et  re^  urbis  Sepharvaim,  Aiia  ei  Ava?  i 

Posiquam  connxjiii  Satanas  religiouem  nostram 
usque  adco  excrcvisse ,  ul  ipsos  quoque  genlium 
priticipes  et  pbilo^ophos  ronTcilerct,  ««Jdidil  alios 
adhiic  blasphciiiatoies  coiitra  Ecdcsiam  niiltore 
eicul  Arium  et  tseieros  hujusmodi.  Hxc,  inquitjrfi- 


liaiis  principatus  et  polestatcs  traduxil  confiden- 
ler  palani  triunipUaiis  iilus  in  semulipso  (Colou, 
u,  14).  I 

QuoJ  si  Tbalassar  di.xeiimus  iuterpretari  appen- 
deus  principem,  quis  csi  qui  appciidil  principem  nisi 
gcnlilis  populus,  qiii  in  Pilati  luiliiibug  Christum 
.ippeiidil  in  cruce?  Genliles  naiiique  fueruul  «lili- 
teg  qui  cruciGxerunt  eum.  Tbalassar  iiaqiie  vcl  dia- 
boiuni,  vcl  gcnlitem  populum  iiou  incongrue  de&i'' 
giial.  Quos  ergo  iiominat  filios  Eden  ,  id  est  lilios 
voluplatis  et  deliciaruui ,  qui  eraul  in  Thalassar, 
nisi  eos,  qui  voluptatibus  ctdcliciis  carualibus  af- 
iluebaut  in  geiuibus?  Srd  iicc  istos  erueruntdii  sui, 
id  cst  volupiales  nuiboe  serv^bant ,  quia  subversi 


340 


COMMENT.  liN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  ~  LIB.  V. 


m 


sunt  ab  li.Trpsiarclus,  vel  ab  Asbyiioium  regilius,  A  nuii|,ioi'um,  ?l  legit  eos,  ct  asccndil  in  domum  Dor 


Ijoc  est  iii  eoryni  secias  iinfutii. 

Vel  iia  posEunl.  h;«;  iiUelligi  :  Audisli  vmma,qr((? 
/VceruiU.  tej«i.  Assyrioruut,  iU  est  uiaiigui  spiritus 
pmmbua  tetrii,  id  esl  omnibus  geiitibus ,  quas  iii 
tiDnpore  morlh  subvertenfut ;  et  lu  poleii$  in  hora 
HJortis  ab  eis  liberaii  ?  Ac  oi  liicat  haeriJticus  :  Sicr 
ul  audisli  gentes  univerKas,  cuni  de  curporibgs  ex- 
eunt ,  ab  iMimundis  spiiitibus  ad  tonucnt$  rapi, 
sic.et  lu  iii  hora  tui  esitus  rsipieris,  quisi  ^eciai^ 
tiosiram  sequi  loiileniuis. SubjungeijsauSem  ;t  Kun- 
quLd  etMeruat  cos  dii  ijtntiuin,  quos  subverierunt 
patres  luci,  >jd  est  quos  dicingiies  in  tartar»  de- 
uijirseruut ,  iiequ.iqnani  vocc,  sed  opcribus  couliier 
liir  hxrcticus  ,  diciuoucs  esse  suos  patres  (140).  Ui 


miiii,  et  cxpandil  eos  corain  Domino.  i 

Qiiod  nuuc  fecisse  Kzechiiis  nariatur,  ^d  paslores 
Ecclesia;,  qui  smit  meniLra  Cluisti  refeicndum  est. 
Tulil  Eiecliias  librvs  de  mmiu  HunlioTiwi  et  legit, 
quia  Catliol  ci  doctoics  freqiienter  legere  sJilent  h*- 
reticoi uni  liliio^,  ul  cx  eoruin  diciis  e<ja  coiivincant. 
E(  aseendit  in  domum  Domiiii ,  qui.t  1  oui  doctore$ 
ab  hicreticorum  counictu  reveriuntur  in  Ecclcsiara, 
Ml  expandit  libros  cortm  Domiito ,  quia  iiiagistri  de- 
lUJifant  ac  manircslaut  populo  Dei  fraudes  ,  auje 
suni  in  libris  lucreticorutu.  Seqnilur  : 
Vers.  13,  —  t  Et  or^vii  ad  DoiniJiiim  dicciis  :  > 
Ve8S.  16.  ^  •  Domine  exercituuni  Dcus  Israfl , 
qui  sed^is  supercherubim,  tu  cs  Deus  sulus  umniuui 


eo  euiin  quod  agit,  declaial  se  (liiuin  esse   iiiiquu-  -B  regnorum  tena',  lu  rccisli  coelum  et  teriam.  > 


ruiD  spirituiuu  ,  qiios  seuipcr  imitalur.  Ait  ergo  : 
JS^unqvid  auerunt  fo?  dii  iitniiitm,  quos  iu  egres- 
sioiic  eoium  a  curporibus  subvericiunt  ,  id  est 
prscipit^verunl  ia  morteni  paires  mei,  videlicei  da;- 
moncs. 

El  qui  sunt  dii  ,  qtii  non  liberaverunt  cos?  Forr 
titiido  euruin  spiritalis,  quani  in  auimct  si-^s^  puia- 
bant  haburc  contra  ^itiorum  molliiicin;  eidccorre- 
liginsa;  coiiversaiioi:is,  <|iiain  vidcbantur  ducere; 
ci  curbus  rect%  acticnis.  ila;c  oiiiiii;i  pleruniqucgcn- 
itlcs  habcru  visi  suwt  qui  Cliiistum  igiioiaveruist. 
Sed  perlia;c  erui  noii  poluerunt,  quia  «  omne,  quod 
noii  est  ex  !ide  pccatiim  cst  (fiom.  xiv,  23).  >  Et 
•  Longe  a  peccaloribus  saius  {Psal.  cxvm,  155).  » 
Sed  et  lilios  fdni  non  liberaverunt  dii  sui,  id  esl 
eos  (jui  ta:ii  icligiosc  coiiversari  videbaiituc,  ut 
quasi  paradisus  vodiptatis  et  borliis  deliciarum  esse 
putaventur  ornati  virtiilibus.  Qui  crant  in  Tliatassar, 
ij  est  in  popuio  gentiiim,  qui  in  cruce  appeiidit 
prijxipem  vitae  Jesum.  Nemo  eiiim  sine  Clirislo  sal- 
rari  potuit ,  quia  <  non  cst  iii  aiio  saius  lAcl, 
IV,  ilj.  » 

Vtii  cst,  inqiiil,  re.t  Kmalli,  id  cst  sensus  indiqna- 
tionis  ,  qiio  peccaulibiis  iiidiijiiabanlur  piiilosoph4? 
El  rex  .irpliad,  id  esi  .•■cnsws  sunaniis,  quo  sanare 
philosophus  quisque  volebat  cos,  qui  pcccati  lan- 
guore  tei.ebaiitur?  Et  rex  urbis  Sepliarvaim ,  iJ  cst 
sensiis  validae  munitloiiis   litteraruiii  ?  Ana,   id  csl 


Vf.hs.  17.  —  (  Inclina,  Doiuine,  aiiifin  luam,  ct 
auiii  :  aperi  pciilos  tuos,  et  viJc,  el  audi  omnia 
vei'ba  Si'iiiiacherib,  qua;  misit  ad  blaspheinaudum 
Deuui  viventem.  i 

Vers.  18.  —  «  Vcreeiiim,  Domine ,  desertas 
fecorunt  reges  Assjriorum  terras  ct  regiones  ea- 
rum.  I 

Vers.  19. —  i  Et  dederunt  dcos  earum  igni,  Non 
cnim  ciaiii  dii,  sed  opera  nianuum  hominum,  U* 
guum  el  lapis,  el  comminueruiil  eos.  > 

Vers.  20,  —  t  Et  iiunc,  Doinine  Deus  r.oster, 
salva  nos  de  maiiu  cjus ,  et  cognoscant  omuia  re- 
gna  tcrrx,  quia  tu  es  Dominus  solus.  > 

Oraiio  h*c  principalilerquidcm  csi  praipositorum 
Ecclesia,  sed  sccundario  ctiam  toiius  populi  fide- 
lium.  Deus  autero  vocatur  jDoiiiiMii*  exefciiuum, 
qiioniam  pjus  volunlali  famulautur  exerciius  ange- 
lorum  pio  iiostra  defciisione  contra  malignos  spiii- 
tus  pneliantium  ,  sicut  gciiptum  est  :  <  Michael 
et  angcli  cjus  pra?liabaiitur  cum  draconc  {Apoe. 
xii,  7) ,  I  quse  pixlia  nou  laboie,  sed  impeiioper- 
agunt. 

Ordo  beatwum  spirituum,  iii  quo  specialiter  Do- 
Biinus  seilct,  tlironus  appellaliir.  Sed  tamen  quia  in 
ipsis  distijictionibus  agroinum  ordo  sanctoruin 
cherubin  juugitur  ordiui  tlironoruni,  sedere  ctiam 
super  clierubin  ex  vicini  agniiuis  jeqiialitate  perlii- 
beiur.  Chcrubin  vcro  dicitur  pkuiiudo  scieiniie,  Et 


Nunquid  commuiatus  est  isle  seiisus  a  lualilia  sa;-  D  suljimiors  illa  agmina  ijcirco  cherubin  vocaia  sunl, 


culi?  Non  est  commulaius  ab  ea,  sed  Ava,  id  est 
iuiquitas,  quoniam  sapienlia  carnis  iuiniica  esl  Deo. 
liitcrprelatur  eiiini  Ai>.a,  nunqhid  commutatus  etl, 
et  Ava,  iniquiias,  quoiiiam  seiisiis  sapierilium  sx- 
culi  iion  csl  coiiimulatiis  a  mundaiia  ncquitia,  sed 
cst  iniqHitas,  Scd  nmiics  isti  regcs  geuiium  vel  dii 
buousquc  dcscripti  non  valiieruiil  cultores  suos  libe- 
rare;  et  cojiaiitur  aslruciT  nuniii  rcgis  As.syiiorum, 
id  PSt  hycreiici,  quia  similiter  iiec  iios  sahare  pote- 
ril  Deus  noslcr,  id  est  liJcs,  quam  habemus  dc  Deo. 
Scqiiitur  : 
VcK.s.  14.  —  «  El  tulit  Ezcchias  '.ibros  de  manu 


quia  taoto  perfectiore  sciciitia  pb  na  suiit,  quanto 
claritatem  Dei  vicinius  contcmplaiitur,  utsecunduin 
creaturae  modum  eo  plene  omiiia  sciant,  quo  visioni 
ConJitnris  sui  per  mcrilum  dignitaiis  appropinquant. 
Vel  super  clierubin,  id  est  super  pleiiiliidinem  scien- 
tiSP  sedere  dicitur,  quia  ejus  sublimitatem  nulia  un- 
quaiu  scienlia  couipieheudit. 

Qui  esl  Deus  omnium  regnQrum  terrce,  quia  noii 
cst  Dcus  piaeier  cum,  neqtie  fides  esl  nisi  una.  Au- 
rem  vcro  suam  inclinare  dicitur,  quaiido  ab  illa 
aetcrniiatis  immeiisa  subiimitateauditum  suuin  qua- 
dain  bentgiia  dignaliune  butuiliat,  ut  suurum  vuia 


(140)  Verba  ha;c  i«  eo,  clc,  usque  ad  :  att  ergo,  etc,  desuiit  ui  coa.  Gatst. 


S5!  HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACffl  .3S4 

clementer  audiens  compleat,  qui  magis  mentes  aiidit  A     In  eo  autem  quod  Domiiius  adjungit :  Hoc  est  ver- 
quam  linguas.  Nam  t  desiderium  pauperura  exaudi- 
Tit  Dominus,  prsaparalionem  cofdis  eorum  audivit 
auris  lua  (Psal.  x,  16).» 


Sed  et  ocutos  suos  apeiit  ct  videt,  quando  gratise 
suss  adjutoiium  servi?  suis  osteudens,  mala,  quae 
paliuntur,  abigit,  sicut  scriptum  est :  <  Rex,  qni  se- 
det  in  soiio  judicii,  dissipat  omne  malum  intuitu 
sno  {Prov.  xx,  8).  >  Respiciendo  enim  tril)u!ationes 
fldelium  dissipat,  et  magna  pacis  et  graliae  iicuelicia 
largilur.  Nam  quasi  non  videre  est,  duni  suos  liic 
aflligi  periniitit. 

Dcsertas  fecerunl  reges  Assyriorutn  terras,  qu(»- 
iiiam  liajresiarchx  vanas  reiigiones  gentium  desiru» 
xerunt,  iit  ad  suas  cos  pestiferas  sectas  velul  ad 
veriiatis  viam  coriverlerent. 

Et  dederuni  deos  earum  igiii,  quia  testati  sunt  cos, 
qui  talia  coluut,  esse  dignos  igne  perpctiio.  Non 
erunt  dii,  sed  opera  manuum  liominum,  quia  malum, 
quod  quisi|ue  specialiler  operabatur,  hoc  quasl 
propriuni  Dcum  colebai ;  imo  quo'  peccali*  subjcclus 
er;.'.,  loi  diis  scrvieliat.  Pcr  lignum  autem  opus  pec- 
caii  robustum  iiileUigi  potest,  pcr  lapidem  tcfo  ob- 
durala  iiiiqiiiialis  pcrpelialio.  Aiit  cuin  in  voluniaie 
qnis  pecca!,  qiiasi  lapidem  colit.  Isliusmodi  deot  de- 
deruiit  iijiii  ri^fies  Assijriorum,  quoiiiam  ct  liairelici 
asscrun*.  Iifcc  opcra  flamini;;  gcbcnnslihus  digiia. 

Et  nuiic,  Domine,  falva  nos  de  mann  regis  liujus, 
qui  cst  scnsus  li.Trelicorum,  iie  caplamur  ab  illo. 
Et  cognoscaiU  omnia  regna  lerrar,  quia  lu  ei  sohtt 


I  -  J - »    1 —     —     n  -- 

Domiivxs.  id  cst  catholica  (ides  per  totum  orbeni  te-      brasti  Doin 


bum,  quod  locutus  est  Dominus  super  eum,  declara- 
tur  alia  esse  persona  Patris,  aiia  Filii,  alia  Spiritus 
sancti.  Locutus  est  Dominus  super  eum  diccns  ad 
eum  :  0  rex  iniquitatis,  rex  Assyrioruni,  fiHa  Sio», 
id  est  Ecclesia,  quam  te  superaturum  putabas, 
dcspexil  te.  Sion  namque  vel  Jerusalem  illa  beato- 
rum  Ecclesia  est,  quae  jara  regnat  in  coelis,  cujas 
filia  est  hxe.,  quce  peregrinatur  in  terris.  « llla  enim, 
quas  sursum  est,  libera  est,  qnse  cst  maier  nostra 
(Gal.  IV,  26).»  Filia  Sion  appellatur  (141)  wrjo, 
qnia  Udes  Ecclesise  corrumpi  non  polest.Nunc  enim 
de  Ecclesia  electorum  fit  sermo,  non  de  reproborum 
muititudine,  de  quibus  supra  dixit  :'i  Quomodo  facta 
estmeretrix  civitas  fldelis?»  {Supra  i,  21.) 
a  Itaque  filia  Sion,  id  est  sanctorum  Ecclesia  det- 
pexit  te,  o  rex  Assyriorum,  sicut  ipsa  loquitur : 
( Dominus  mihi  adjutor,  el  ego  despiciam  inimicos 
meos  {Psal.  c.xvii,  7).»  Despexit  ergo  te  sajvientera, 
tubsannavit  lebiandientem,  et  tc  recedeute  movit  admi- 
rationecapui  suum  posi  (e.Nam  quando  superala  jani 
inimici  lenlaiioiie  cogitamus  dieentes  :  0  quid  fecis- 
sem,  si  seducioris  bujas  persuasionibus  acquievis  • 
sem,  nonne  capnt  super  regem  hunc  abeuntem 
movemus?  Ad  quem  et  subdilur  : 

Yers.  25.  —  <Cu!  esprobrasli,  el  qaem  blasphe- 
masti,  et  super  quem  exaltasli  vocem,  et  levasti  al- 
titudinem  oculorum  tuoriim?  Nonnc  ad  sanctum 
Israe!?  » 

Vers.  2i. —  iln  manu  servomm  tuorum  eiprO' 


■ 


neainr,  noii  hacrcticonim  adinvcnliones. 

Vel  defcrtus  fecerunt  lerias  reijes  .issyriorum,  qiiia 
dainioiies  pietalcm  ot  Dei  cultum  dc  cunctis  per 
orbciu  naiionibus  abslulcrunt.  Et  dcderunt  deos  ca- 
rum  igni,  quia  genliles  cum  falsis  religioiiibus  ipso- 
rum  uiiseruiit  in  ignera  xtcrnum.  i  Et  nunc,  Do- 
niine,  dc  manu  c^us  salva  n«s, :  id  est  de  manu 
hostis  anliqui,  ne  nos  in  tentationibus  circumvc- 
nieus  decipiat,  vel  ne  raortis  tempore  nos  rapiat. 
Et  coghoscant  omnia  regna  terrx,  quia  tu  es  Domi- 
nus  solus,  quem  Ecclesia  prsedicat,  non  quem  haere- 
lici  pro  sno  arbitrio  Gngunt.  Seqiiitur  : 

Vers;  21. —  I  Et  misil  Isaias  filius  .\mos  ad  Eie- 


Ifls  verbis  evidenter  anliqui  hostis  vesania  incre- 
patur.  Sed  qnid  cogitaverit,  dum  vehcmenter  F.ccle- 
siam  arctaret,  audiamus.  Sequitur  :  «Et  dixisti :  la 
mulliludine  ouadrigarum  meaium  cgo  ascendi  altL- 
tudinem  montium  jiiga  Libani :  et  succidam  excclsa 
cedrorum  ejus  et  eleclas  abieies  illius,  et  introibo 
allitudinem  summitatis  ejiis,  «altuin  Carmeli  ejus. 

Vers.  2S.  —  I  Ego  fodi  et  bibi  aquam,ct  exsiccavi 
vestigio  pedis  raei  omnes  rivos  aggerum.  i 

Sicut  per  Domini  quadrigas  evangelicse  prsedica- 
liones  desigiiari  solent,  ita  per  quadrigas  regis  Assy» 
riorum  iiiteliigi  pcssunt  prxdicationcs  hxreiicorum. 
ftuid  vero  pcr  niontes,  nisi  eos,  quorum  conversatio 


chiam  dicens  :  Ilaec  dicit  Doininus  Deus  Jsrael :  Pro  jj  sublimis  videbatur,  cxprimitur?  Et  quid  per  Liba- 


quibus  rogasli  me  Sennacherib  rege  Assyriorum. » 
Veus.  22.  —  I  Hoc  est  verbura,  quod  loculus  est 
Doniiiiiis  super  eum  :  DespexJt  te,  subsannavit  te 
virgo  lilia  Sion,  post  le  caput  mcvit  filia  Jerusalem.» 
Isdias,  id  est  sermo  proplieticus  raisit  doclores 
ad  Fhecliiam,\ii  est  ad  nopuium  Ecclesi;e,  qui  cor- 
pus  Cliristi  est,  diccns  :  Hwc  dicit  Dominus  Deus : 
Pro  luis  precibus,  quibus  me  roqasti  de  rege  Assyrio- 
rum,  id  esl  diabolo,  vel  liaercticorum  sensu  lumido, 
au'.li  qu;e  lotutiis  siim  de  eo.  Rex  vero  islc  vocalur 
Sennacberib,  id  cst  ievanx  deserta,  quia,  ut  jam  di- 
Ctum  cst,  infidclium  corda  contra  rios  elevat. 


num  nisi  saiicia  Ecclesia  designalur?  Libanus  enim 
mnns  est  miree  magnitudinis,  cujus  arbores  odori- 
fene  suiit,  et  impulribiles,  signiDcans  altitudinem 
Ecclesise  dicentis  :  i  Nostra  autem  conversatio  in 
coelis  est  {Pliilip.  m,  20).  >  Cujus  electi  redolent 
opinione  viriutum,  neque  corrumpuntur  pntredine 
vitiorum.  Unde  et  Libanus  interpretatur  candidatio 
ad  dcinonstrandara  Banclilicationem  Ecclesiae  dicen- 
tis  :  I  Laviibis  me,  et  super  nivem  deaibabor  {Psat. 
L,  9). » 

Quid  ergo  per  juga  Libani  signatnr  nisi  juga  sa- 
crarum  disciplinarum  Ecclesix,  sub  auibus  teuelur 


(141)  Cod.  Cruc.  appellnla. 


m 


COMMENT.  IN  ISA[AM  LIBRI  OCTO. 


LIB.  V. 


354 


Tila  raonacTiorum  et  ereraitarura,  atque  sanetirao-  A  invc-niret,  qnia  ipse  doctrinas  Iisereticonira  exqui- 


nialium,  cseterorumque  religiosorum?  Dicit  crgo 
bono-^um  antiquus  inimicus,  quia  in  mullitudine 
quadrigaruni  meanm  ego  ascendi  alliludinem  mon- 
tium  el  juga  Libani,  quoniam  per  multiplices  h;ere- 
ticorum  praedicationes  subjugavit  sibi  plerosque, 
qai  velut  montes  Dei  supereminebant  in  populo  fi- 
delium,  et  qui  religiosam  dueere  conversationem 
Tidebantur. 

Vel  quadrifcas  accipere  possumus  saeculi  porapas 
ct  gloriationes.  Ascendit  ergo  altitudines  montiuni 
et  juga  Libani  in  muttitudine  quadrigartim  suarum, 
quia  per  superbiara,  per  inanem  gloriam,  per  arro- 
gantiam,  per  jactantiam,  per  elationem  frequenter 
BonnuUos  superat  ex  eis  quijam  ad  virtulum  subli- 


rens  invenit;  et  inventam  bibii,  quia  niaiiti.e  suaa 
desiderium  dogmatibus  complevit,  dum  juxta  \oiun- 
tatem  suam  errare  per  ca  muUos  faceret. 

Rivi  autem  aggerum  sunt,  qui  artiliciose  eo 
per  fossala  ducuntur,  quo  uaturaliter  non  ibant. 
Et  quid  per  ritos  aggerum  nisi  spiritalia  dona 
signanJur  in  eis  cordibus  perfluentia,  a  quibus  ter- 
rense  cogitationes  ejectK  sunt  ?  Ait  igitur  Zabu- 
lus,  quia  exsiccavi  vestigio  pedis  mei  omnes  rivo* 
aggerum,  quia  dum  per  ba?reticos  in  bumanis 
cordibus  vestigium  iniquitatis  imprimeiei,  ab  his 
omnia  gratiarum  spiritalium  exciusit  chari^mala. 
Ubicunque  enim  pedem  ille  <txerit,  inox  inde  spi- 
ritalis  rivuli  cursus   avertit.  Hac  hostis  antiquus, 


mia  pervenerunt,  vel  qui  subjugo  disciplinssvivunt.  ^  dum  Ecclesiam  nimis  arctaret,  ut  diximus,  incorde 


Cedri  vero  omnem  reliquarum  arborum  allitudi- 
nem  sua  proceritate  transcendunt,  mirique  sunl 
odoris  et  naturae  imputribilis.  Abietes  quoque  valde 
Bunt  subliraes,  ita  ut  nubibus  altitudine  sua  propin- 
quent.  Quid  vero  per  Libani  cedros  nisi  qui  in  Ec- 
clesia  excellentissimi,  designantuF,  quos  nulia  pu- 
tredo  terreni  amoris  corrumpit,  qui  dicere  possunt. 
«Ciiristi  bonus  odor  sunius  Deo?»  (//  Cor.  ii,  15.) 
Et  quid  per  electiis  abietes  illius  nisi  hi  demonstran- 
tur,  qui  inter  eos  sunt  egregii,  qui  licet  terram 
adhuc  corpore  tangant,  jam  iamen  juxla  Eethera 
Tcrticera  mentis  attollunt  in  virtuie  coulemplatiouis 
vehemeuter  prolicientes? 

Jactat  ergo  adversarius  noster  se  succisurum  de 


Ecclesia  cedros  Libani,  et  eleclas  abietes  ejus,  quia  *^  24),  »  Sequitur. 


suo  loquebatur  jam  se  prsvaluisse  jactans,  Cui 
Dominus  respondet  subjungens  : 

Vers.  26.  — »  Nunquid  nou  audistii,  'uid  olim 
fecerim  ei  ?  > 

Suljaudi  Libano  vei  filise  Sion,  id  est  Ecclesine, 
Et  aperiendo  subjicit :  i  Ex  diebus  antiqnis ,  > 
id  est,  ab  initio  creaturarum  «  ego  plasmavi,  » 
id  est  forniavi  el  disposui  prsedesiinando  <  illud,  » 
quod  ad  Ecciesias  probaiiouem  facturus  eram, 
(  et  nunc  >  per  tuam  sscvitiani  <  adduxi  >  iii  actio^ 
nem.  Statulum  est  ep.ira ,  quantuni  vei  tcta  Ec- 
ciesia  ■vcl  electus  quisque  prsesentibus  malis  atte- 
ratur.  Unde  et  Paulus  ait  ;  t  Adimplebo  ea.  quse 
desunt  passionum  Christi  in  carne  raea  {Colos.  i. 


«UAimus  et  electos  Ecclesise  viros  dejicere  se  posse 
prxsumit  maxiiue  temporibus  persecutionum,  de 
quibus  HUDC  agitur.  Aititudinsm  quoquu  summitalis 
Libani  se  dicit  intraturum,  quia  purara  electorum 
mentem,  qui  In  Ecclesia  sunt,  nititur  ingredi  vel 
quidquid  inter  sanctos  superexceUii. 

Carmelus  autera,  ut  et  supra  dictum  est,  eognitio 
citcumcisionis  dicitur.  Et  cognitio  circumcisionis 
Ecclesia  quae  sit,  norunt  fideles.  c  Non  enim  qui  in 
roanifesto  Judxus  est,  iieque  quse  in  mauifesto  in 
carne  circumcisio,  sed  qui  in  abscondiio  Judaeus 
est,  et  circuracisio  cordis  in  spiritu,  non  iiltera, 
cujus  laus  non  es  hominibus  sed  ex  Deo  est  (Rom. 
.  II,  48). >  Saltus  vero  Carmeli  liujus,  id  est  notitia; 
circumcisionis  couvcrsatio  sanctorura  est  ab  omni 
strepitu  carnalium  desiderioruni  quieta,  et  ab  omni 
turaultu  malae  aclionis  vacua,  Saltum  vero  Carmcti 
Ecclesiss  se  jactat  ingressurum  hostis  antiquus, 
Bcilicet  secretam  et  liberam  eleclorura  conveisatio- 
nem,  qui  se  semper  ab  omni  supeiDuilaSe  viiiosa 
circuracidere  spiritaliter  norunt,  aliquo  aditu  inlrare 
quserit  et  inquinare. 

Haec  omnia  tunc  praecipue  tentavit  facere,  quando 
per  baereticos  vebementer  inijiugnabal  Ecclesiam. 
Unde  addidil,  quia  ego  jodi  ct  bibi  aquam.  Aquam 
quippe  fodit,  qui  scientiam  profuude  scrutando 
quaerit :  camque  bibit  invenlam  ,  dum  sese  polii 
ficienliaerepertaesatiat.FoditergoSatanas,  uta^juam 


c  Et  factum  est  in  eradicationem  colfium  compu- 
gnanlium  et  civitatum.  inunitarum.  » 

Vers,  27.  —  «  Habitatores  earura  breviata  manu 
conlremuerunt,  ct  confusi  sunt ;  facti  sunt  sicutfe- 
num  agri,  et  gramen  pascuae,  et  berba  tectoruiu, 
quae  exaruit,  antequara  maluresceret. 

Malum  adversitatis,  quod  adduxi,  factum  est  jri 
eradieationem  cotlium  compugnanlium,  el  civilalum 
munitarum,  quia  rex.  Assyriorum  ascendit  super 
universas  civitales  Juda  munitas,  et  cepit  eas. 
Eraiicati  sunt  enim  de  teixa  viventiuni  colles 
compugnantes,  id  esl  elali  Juda;orum  principes 
Duminum  persequentes,  et  civitates  munitje,  id  est 
caeterorum  mentes  Judxorum  coutra  docirinam 
'  ejus  clausae. 

Vel  ut  de  Iiis,  qui  noBlri  esse  videbantur,  di- 
carou3,co!les  compugnanies  eradicati  sunt,  quiancn- 
nulli  qui  jamvirtutibusexcreverant,  sednon  fuerunt 
«  soilieili  servare  unitatem  spiritus  in  vinculopacis 
{Epiies.  IV,  5),  »  ab  Ecclesia  per  haereticos  vel  per 
geutiles  abstracti  sunt  teinpore  persecutionis,  Et 
civitates  munitae,  id  est  cordium  munitiones  ct  al^ 
tiiudines  adversus  scicntiam  Dei  se  extoUenies  si- 
militer  suni  evuisaj  de  Ecclesia»  Qui  enim  contra 
verhum  prwdicationis  corda  sua  munieranl,  facile 
sunt  a  persecutoribus  eradicati. 

Habitatores  vero    talium    civitatum  dum   latam 
saecuii  viam  iucederent    matius  suas.  ad  facien- 


S55  nEKVEI  BORGIDOLENSIS  MONACHI  3S6 

diiin  qiiod  vftllent,  longe  ronigelaiii.  Sed    ashe-  A  tonorum  inorlem  aidentins  anhelas,  ab  eornm  vija 
nionle  pcrseculioiiis    angusiia    uiaiius   eoraiii  bre-      vacuus  reileas. 


mciiii  esl,  (|iiia  panim  exfjlere  volitntalehi  stiam 
potiieiunl  :  brcmalaque  niaiiu  contremueniHt,  (juo- 
niam  adversa  p.iti  formiJaverunt.  iSeque  ciiim 
aiidir(!  prccc;'pinm  illusi  voiuerunt  :  <  Noliie  limcre 
eiis  qui  occiduMt  corpus  {Maltli.  x,  28).  »  Me- 
luei  tes  crgo  Inrmcnta  pordiderunt  fideni,  et  amissa 
fi.le  eoiifuii  siint. 

Et  faC.i  sunt  sicut  fenv.m  agri,  id  cst  ex  Into 
carnate;,  quia  <  omnis  raio  feiiliin,  el  sicut  gra- 
nien  pascuae  {Isa.  XL,  B),  >  qiila  vlati  sunl  in 
pnscnum  gregibiis  omnium  animaliam,  iJ  dst 
tufbls  vitinvum.  Et  siciit  hirbh  iectoncm,  (JwtB 
exaritil,  antequam  maiuresceiret,  qula  viiorem  ju- 
slitiai  perdiderunt  anle  pr;esentis  vilae  teimiiium, 
llerbd  qiiippe  tectortim  in  alto  nascitiir,  sed  non 
pingui  radice  soiidatuf,  qiiia  inanis  ChristiUnus 
summa  qiiiilem  ageie  noniiunqiia.m  eernitor,  sed 
noii  in  cis  e.\  conlis  piirilale  robnralur.  Qu« 
niinirum  herba,  et  autequam  matdrescat  aiescit, 
(jii()iiiam  pseiido  rdligiosus,  et  anlef|uam  c(5nsum- 
itiatlonem  hujns  vilae  peflingal,  jam  sanciiiatis 
opera  quasi  viriJitatis  speciem  amitiil.    S.-quilur: 

Vers.  28.  —  <  llabitalionem  luam,  H  egressum 
tuum  ct  intruitum  luiiiil  cognovi ,  et  insaiiiam 
luam  conira  me.  » 

flabitatioiiem  tuam  in  tcrra  lua  cognovi,  o  rex 
Assyr.orum,  id  est  in  menie  infiJelium  :  et  Cj^res- 
sloiiem  tiiam  inde,  cum  a  I  ope.a  neqiiilix  proce-  f, 
deres,  qui  Iptebas ;  et  introiiiim  iuum  liuc  ciim 
tuis  ad  pers  ciitinnem  sanclornin,  et  insaniam 
iuam,  cum  per  ora  Llasphemantiiim  lixrciicorum 
atque  gcntiliura  insaiiires  contia  me,  Uiide  ct  ad- 
dilur  : 

Yers.  29.  —  «  Cum  rureres  adversum  rae,  su- 
perbia  tua  ascendii  in  aures  meas.  > 
Palel  hoc.  Sequiiur  : 

f  Ponain  crgo  circulum  in  naribus  iuis,  et  frc- 
nuni  iii  hibiis  tuis,  et  reducara  le  iif  viaro,  per 
quam  venisti.  > 

Sicul  per  narcs  insidise,  sic  pcr  circulum  divinee 
virtuiis    omnipotentla  defignatnr.    Quae  cum   ap'- 


Frenum  qnoque  ei  ponilur  in  lnbiis,  dum  sic 
divirise  virtuiis  potenlia  reiihelur,  ut  non  nisi 
quantum  rciaxatur,  sxvire  pos&it.  Qii»  scilleet 
poteiitia  infimatus  per  i'iain,  qua  venerral,  esi  re- 
ductils,  ()iinniam  ab  inftnelium  cordibus  vcnerat 
adversus  Ecclesiain,  et  ab  Eeclesiae  perseetHione 
coactus  est  ad  infideiium  el  iiiiquorum  (arrda  r«- 
verli,  ot  usque  ad  Antichristi  adventum  ibi  laieat. 
Hsc  antiquo  a(iv(;rBai'io  Dctninus  )-espoiidit  jactanti 
se  jam  ascendisse  jiiga  Liliaui  ct  succisurtnti  ex- 
celsa  cetJrorllm  cjns.  Et  post  b;pc  a1  Ezecbiam, 
id  esl  ad  Dnminuni  Jesum  loquitur  dicens  : 

Vr.Rs.  50.  —  (  Tili  aulcm  ti(jfc  crit  signum  : 
Coiiicile  hoc  anno,  qua;  sfK^nle  nascuntur,  et  in 
anno  secundo  p')mis  vescere  t  tn  anno  ailtem  lertio 
seminate  et  nictile,  ei  phinlale  vineas,  ei  «omedite 
finctiis  eanim.  i 

A|5pellalione  trium  annonim  dcsignari  solent 
tria  tempnra,  primiim  hiite  legeni,  secundiim  snb 
fege,  tcrlium  Sub  grniia.  Unde  et  in  Evangelid 
pnteifnmilias  ait  :  <  Eece  anni  tres  sutit,  ex  quo 
venio  quercns  fructum  in  flculiipa  hae,  el  non  in- 
venio  {Lne.  ,xili,  7).  s  Teitio  quippe  aiino  venil  ad 
ficnineani  siiam  paieTfaniilias  quaerens  fruclun:, 
qiiia  Dominus  per  patriarch.is  et  prophelas  Slque 
per  semctipstfm  venil  ari  plebem  Judaicam  frn- 
cium  jusiiiise  qua;iens  in  ea ,  sed  non  inve- 
nii-ns. 

De  hls  crgo  tribus  annis  hlc  flicllnr  :  Comnit 
hoc  ftnnio,  iJ  est  ante  |p.geni,  quae  sponte  nasciin- 
tar,  id  Cst  opera  t.oha,  quae  quisque  sponlc  agit 
absqne  legis  necr.ssitale ;  et  in  anno  secvndo,  id  Pst 
siih  lege ,  pomis  vcscere,  id  esi  fructibus  arhoium 
dulcibtis,  videlicet  honiinum  jastorum  bonis  ao- 
tinnibiis. 

Prscriiue  lamen  arborum  domfslicartim  est  fa- 
cere  poma.  Ei  qiise  sunt  domestic«  arbores  nfsi 
Jiidsei  quoiidam  civcs  ct  domestici  Dei  T  S*!cuhd(j 
igilur  anno  iisus  est  Dominiis  pomis,  quia  tera- 
pove  legis  dclcclalus  est  bonis  operibus  Hebraeo- 
rum.  Nec  hiiic  inteiligenti»  refragalur,  quod  in 
flculnea     frtictiis   non   cst   inventus,  quia  hic  dd 


prchendi   iios  lentaiiouibus  p.obibrt   "'iris  ordini- ^  ^^,,1,  ,^^^,.„„,.   q„^,„^^^  ^,^,1;,^  ^^    i,,-,   ^^    j^f^^. 


bus  anliqui  hoslis  insidias  circuinplectens  leiiel. 
Circulus  igitur  ei  iK  n(iri/>a«  poni|ur.,  dum  circum- 
ducla  prnteclioiiis  supernu}  fortiludiiie  ejus  Eagacia 
teniilur,  ne  conlra  inrirmilal-es  hoininum  iantum 
pra^valeal)  quanlum  peiditionis  argumenta  laten- 
ler  explorat. 

Potesi  et  clrculi  nuinirte  occuUi  judicii  adju- 
toriiiht  designafi,  t|innl  rn  hiijus  hosiis  narihue 
ponittir,  dutn  a  callida  sua  truJelrtaie  refrenatur. 
Unde  quia  niinc  a  fidclium  liesione  prohihetur, 
bene  ei  didtur  :  Ponam  circulum  in  Hnribus  luis, 
ac  si  apcrte  dicerct  :  Cogiiaiido  insidias  suspiras. 


cluosis  qnerittir  reproliis. 

1  in  anno  auteni  terlio,  >  id  est  lempore  gratix 
jiibentur  apnsioli  seniinare  et  mctere,  id  est  verba 
vila;  prredicarp,  ot  cos,  qui  crediderinl,  colligere : 
ct  plantare  vinens ,  el  come.dere  frttclus  cnTvm, 
id  est  fundare  ccclesias,  et  saiiari  liona  conver- 
salione. 

Daiur  ilaque  signum  Ezecbia:,  quia  Jerusalem 
a  i^ge  Assynonim  capienda  non  sit,  hoc,  qued 
ipse  primo  anno,  quae  spimte  nascuniur,  come- 
dit,  et  seciinilo  pomis  vescitur,  aique  in  lerlio 
seininaiil  ct  meiuni,    quia  por  hoc  cerla  fil  apud 


sed  cxplere,   qnae  appeiis   non    valendo  omnipo-      Redemptorem   nostrum  salus    Ecclesia;  qund  (ps8 
lettlise   niea:  ei^culum  iii  naribds  potias,  ul,  cum     et  ante  lcgcm,  et  sub  tempore  legis  au|iie  sub 


357  COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBBl  OCTO.  —  LIB.  V.  258 

gratla  boiiis  fruclibuS  electorum  pascilur.  lUe  enim  A  vsiebit  protegcre  ut  eam  expugnet,  sed  perciissui 
certam    apud  Deum  Eaiiitem   siiam  farit,  qiii  bo~      retnirsuni  corruet. 


nis  operibus  perseveranler  insislit.  Soquitur  : 

VbbS.  31. —  «EtmiHet  id  quoj  salvjium  fuerit 
de  domo  Juda,  et  quod  rcliqniim  est,  raiiic-cm  (J«- 
orsom,  et  facict  fruclnm  suistsm,  i 

VeRS.  32.  -r-  t  Qiiia  de  Jerusalcm  esilmnt  rcli- 
qui»,  et  salvalio  de  nionle  Sion. » 
•  Id  quod  de  Womo  J«rfa,  hoc  est  de  plebe  confes- 
sOTum,  fuerit  sahatum  ab  Assur,  et  quod  reliquum 
esl,  id  esl  residuum  ia  Eo<;Iesia,  quod  bsiretici  veJ 
gentiles  uon  tulermit,  miitet  radicem  hoirx  cogiia- 
lionis  deanum,  el  (uciet  fruettm  operis  surtKm.  Ra- 
ditem  qUippe  deorSHm  mitieie  est  cogilalionem  bo- 
nam  ifi  ab«Iilis  mnltiplicarct  frucium  vero  sunum 
faceie  esl  eiricacia  opei is  recla,  quaJ  cogitavit, osleii-  * 
der.e.  Hefctc  eniin  per  r.dicem  cogilatio  designalur 
occulthi  qtiia  per  boe  quod  iiitus  noii  c<Tnilur, 
ernmpil,  qnod  vidstur  foias.  Ail  i,rgo:  Miltel  radi- 
m»  deorbtm,  et  faciet  fructunt  sunum.  Ac  si  apcrJe. 
dicerel :  In  imis  cogitatio  nascetur,  (il  in  sumnifs 
retfibiilio  dslur. 

Quiu  de  Jeritsaleni  prlbnnt  reliquiii,  id  cstnoa  de- 
lebitur  nunc  Ecclssia,  siciil  liasiis  uulabat,  ?ed  fiiii,. 
qiii  nascentur,  et  cxsurgenl,  enarrabunt  illiis  suis 
laiides  Domini.  El  salvttli"  de  moiUe  Sion,  id  est  de 
Bubliniilate  Ecclesiie  cxibilad  omiiBS  nalioiies  orbis, 
ut  qnaiito  nunc  coaictalur  Ecciesia  jusiorum;  tanlo 
tnnc  dilatclur.  Sequiuir  : 

I  Zdus  Dotiiini  exercitiium  friciet  istud.  >  Zelus 
Domiiii  esE  affeclus  aiiiato)-Jse  boiiilfl|.is  ejus,  quo 
castiiuScm  aniniaram  noslrBrum  cnsiodit,  ne  ve) 
baereticorum  fraudibus  vel  anli.qui  serpenlis  aslutia 
cornjropanior  sensus  nostri,  ci  exciriant  a  simplici-< 
(ale,  qiue  est  in  Qirislo  Jesu.  Hic  ergo  zeltis  faciot 
istiid,  quod  diciDffl  est,  ut  quod  salvatiim  fderii  Je 
donio  Jiida,  mii(nt  radiceni,  ci  facial  fmctum,  ac  de 
Jenisalem  eseant  rcliquiae.,  et  salvatio  de  moitt6 
Sion.  Sequiluri 

Vehs.  35.  — ■  <  Proptur  hsec.  dicit  Dominas  de 
rege  Assyriorum  :  Non  intrabit  eiviiatem  banc,  et. 
nflii  jaciei  ibi  sflgittam.:  {tnon  occupabit  eamely- 
peus,  et  nun  niittet  in  circnitu  ejus  aggeicm,  » 

Ve«s.  34.  —  i  In  via,  qna  veiiii,  per  cain  rcver- 
leiur,  et  civitatem  liane  non  ingredieiur,  dieit  Do-  D 
minus.  I 

Vens.  38.  — ■  « Et  protcgam  civilaiem  istam,  ut 
salvem  cam  propior  me  et  propter  David  servum 
mcum.  » 

Rex  Assyrinrum,  qui  menlos  lideliuin  corrum- 
pere  qua;ril,  non  iatrabil  civitatem  Ecclesiae,  id  est 
elecl<Muin  cor,quoniam  «elus  Domini  ciisiodil  eam. 
Etnonjaciet  i^t  eaf)/M<im,  quia  iiwnieni  justnrum, 
mnxnt  vitla  pulsavcrint,  rcprobala  rcsiliunt,  nec 
ad  Inieriora  peneJranl.  Eloctus  eiiim  quisquc  lanto 
ininns  bostis  auliqui  jacula  mctuit,  quanlo  conira 
liao  vemcntia  toriiter  pectiis  miiiik.  Kt  non  occur 
pabi!  ekm  dyjmus,  expugiiaiiliii  ininiici,  qnia  veluB 
Ecclesise  persecator  noi)  se  sic  ab  ariiiiB  lidelium 


Ei  non  miltet  in  circuiiu  fjuf  nggcrem,  quia  quo' 
rijm  coiiTersaiio  in  ciBlis  esi,  eorum  mens  non  in> 
cludiiur  eongerie  terra,  id  est  implicaia  non  tenelur 
lerrenis.  Aggerem  qaippe  mittit  inimicus  in  cireuitu 
ejus,  ciijus  nienlom  in  amore  sjpculi  depiehciisam. 
undique  de  terrenis  angusfat,  et  aljl  git,  atque  tenr 
lal,  ul  ita  jam  evadendi  ad  liberlatem  locum  is,  qui, 
sic  obsidelur,  non  inveniat.  Non  crgo  millit  aggerem 
iii  circuilu  nosti;E  civilalis,  sed  repellenie  Deo  per 
viam,  qun  renif,  reverlitur,  quoiiiam  ad  latebias 
mcntis  iniquorum,  unde  adversum  nos  erumpit, 
redit. 

Et  ciiilatem  lianc  non  ingredieturt  qunniam  ejus 
nialitia  in  sanctorum  cordibus  non  recipliur.  £{ 
prolegil  Domiiius  inler  pericula  tenlatinnuni  dviiu- 
lem  Imdc,  id  eet  Ecclfisiamj  ut  in  aitei  iiuui  salvej 
e^m  propter  semelipsum,  et  proptcr  David  servum 
Hiiumj  id  esl  propter  llhristum,  «  qu-i  formam  scrvi 
^ccipiens  factus  est  obediens  usque  ad  nioitein 
{Pliilip.  II,  7).  >  Clirislus  enim  vocalur  David  et  ■ 
servus  Domini,  jicpt  ct  alibi  loquilur  ipse  Dominns: 
e  In^vcni  David  servuin  .meum  ,  oleo  sancto  meo 
unxi  euin  (i?sa/,  lxssvii).  21).  >  Aique  pobt  paiica 
sMbjangii  1  «' Jpse  invocabit  me  :  rat.pr  nieus  es  iu, 
Doi|s  .nieus,  et  Busceptor  salotis  mer.  Kt  c>io  primo-r 
gdiiitum  penait)  illum  exceJBum  pra",  renibus  ler.ae 
(ifcirf.,  %1).  >  Cbristus  ergo,  sicut  pra;n)isiini,g , 
appellaiur  Dflvid.  Dnde  ei  David  interpr  tatur  desi- 
dnrobilis  vel  kkmii  fortin.  Nam  Christtis  est  dcsirie- 
rabilis,  de  quo  per  Aggsum.  dicitnr :  Quia  «  veniet 
desideratus  cunclis  gentibns  (Agg.  ii,  S).  >  Et  ipse 
est  manu  forlis,  qui  fortera  adversarium  ligavLl  sicul 
scriptiim  est :  i  Cum  fortis  armatus  custodif  atrium 
suum,  in  pace  sunt  omnia.quse  possidet ;  si  autem 
foftior  iliq  superveniens  viceril  eum,  universa  ar- 
ma  cjus  aufcret,  in  quibu&  cpnfidebat,  et  spolia  ejus 
disi.ribuei  {Luc.  xi,  21).  »  Pusj  verba  Domini  sul>- 
ju.igitur  in  narratione  proplietica  ; 

Vers.  56.  • —  «  Egressus  esi  auiem  Angeius  Do- 
mini,  ct  perrussit  jn  castris  Assyriorum  centurn 
octoginla  quinquc  millia.  Ei  siirrexeruwl  mane,  et 
ccce  oninia  cadavera  morluorum.  > 

SeJ  ut  iviystcrium  in<iuiramiis,  quid  pcr  mill  nar 
riiim -designaliir  nisi  reproboruni  oniiiiuin  univo 
silas?  Nulliisenim  nuinarus  ultia  inilicnariuni  pro- 
cedit.  El  quiil  per  centeiiailuiu  nisi  consummalio 
vitjepficsontis  accipilur?  lliide  scriplimi  csl,  quia 
«  puer  coDlum  annorum  morietur,  c.l  peccaior  cen- 
tum  aimorum  malediclus  «ril  (/«*.  lxv,  20).  >  Quid 
vero  per  ociogpnarium  nisi  dies  iudieii  figuraliir, 
quK  saepe  in  Scripturis  appcllalur  QCtava  ?  Quid 
autem  per  quinarium  nisi  carnalitas  enrum  eypri- 
milur,  qui  quinqiic  sensibus  corporis  suni  dedili? 
Et  quid  per  in^c/um,  qqi  percussil  eoss,  nis»  sen- 
tentia  Jiidicis  designalur?  Qui  nocte  suut  percnssi, 
quia  c  (]ie.s  DDniini  sicut  fur  in  nocw  ila  veniet 
(.1  Ueis.  v,3h  »  . 


559 


HERVEI  BURGIDOLENSK  MONACH! 


?.60 


Egreuus  est  igitur  ctngettis  Dom!/ii,*'eJ  percussil  in  A  serpeiilis  aiitiqui,  id  cst  tenlationem   teneram   con- 


caslris  Assyriorum  centuni  oclogiiita  {fuinque  millia, 
quoniam  seiitentia  divinitus  tnissa  reproborum 
omiiium  multiludinem,  qui  diabolo  niilitaverunt, 
pereutit  in  consummatione  Titae  hujus,  et  in  die 
judicii ,  qui  secundum  quinque  sensiis  corporis 
vixcrunt,  id  cst  carnaliter.  Mane  vero  tempus  resur- 
rectionis  designat,  sicut  eleclorum  Ecciesia  Domino 
dicit  :  <  Manc  astabo  tibi,  et  videbo  ( Psal.  v, 
5).. 

Quid  autem  per  cadavera  mortuorum  nisi  corpora 
reproboruni  exprimuntur,  qiii  nequaquam  immuta- 
buiilur  ad  incorrruplibilitatem  et  impassibilitatcin 
sicut  elecli  ?  Unde  per  liunc  pvophetam  de  iuslis  di- 
citur:  €  Videbuni  cadavera  mortuorum  qut  prseva 


terit,  qui  iiiiiinra  pravae  suggcstionis  coiiculcat^-et 
ad  niliilum  reiligit. 

Adramelech  vero  slola  rcf/is  vel  dccor  rrgis ,  et 
Sarasar  princeps  tributationis  dicitur,  et  ilie  stola 
ve!  decor  regis  AssjTiorura  est,  qui  se  ipsum  cxhl- 
bct  Satanse  veslem  vel  gloriam.  Priuceps  vero  iribu- 
lationis  est,  qui  raundana  potcslatc  praiditus  mala 
sanclis  irrogat.  Et  si  sunt  filii  regis  Assyriorum,  qui 
digni  suiil  aiidire :  t  Vos  ex  patre  diabolo  cstis  {Joan. 
viii,  44). »  Sed  plerumquetales  ad  Deum  convertun- 
tur,  atque  veritatis  etiam  prajdicatores  fiunt;  et 
lanto  fortius  ei  acriiis  hostem  antiquum  persequun- 
tur,  qiianto  familiarius  ei  doq  jam  ut  servi,  sed  ut 
filii  prius  adhserere  solebant.  Unde  ei  gtadio  prxdi- 


ricati  sunt  in  me  {Isa.  lxvi,  24),  >  id  €st  corpora  "  cationis  eum  percussisse  nunc  describuiitur,  sicnt 

per  Ezechielem  ei  sub  appellatione  principis  Tyri 
dictum  est ;  <  Ecce  ego  adducam  super  te  alieiios, 
robustissimos  gentlum,  et  nudabunt  ^ladios  buos 
super  pulchritudinem  sapientise  lua;,  et  polluent  de- 
corem  tuum.  Interficient  et  delrahent  te,  et  morieris 
in  interitu  incircunicisorum  in  covde  maris  (F.iech, 
xxviii,  7).  >  Nam  quod  paulo  superius  idem  pro- 
pheta  dicit  eidem  principi,  diabolo  manifestum  est 
dici  :  c  Tu  signaculum  similitudinis,  >  etct 

Quo's  igilur  Isaias  noniinat  Adramelech  et  Sara- 
sar,idest  decorem  regis,  et  principeni  trihulationis, 
filios  regis  Assyriorum  :  hos  Ezechiel  appellat  atie- 
nos,  robustissimos  gentium.  Qui  enira  filii  sunt  regis 
r  Assyriorum,  id  est  diaboli,  necesse  cst  ut  a  Deo 
sint  olieni,  Et  quod  Isaias  myslice  refert,  quia  per- 
cusserunl  eum  gtadio.  Hoc  per  Ezechielem  prjenDU- 
tiatur,quia  <  nudnbunlgladinssuossuperpulohritudi- 
nem  sapieutix  tu3e,cl  poUuent  decorem  tuum,  atque 
iiilerficient,  ct  detrahent  tc.  >  Quis  enim  sit  gladius, 
quo  rex  iste  moriiur  docet  AposioIu«  (licens  :  «  El 
gladiura  spiritus,  quod  cst  verbum  Dei  {Fphes.  vi, 
17).  >  Hujusmotli  gladios  Dudaverunt  gentiles  supei 
pulchritudincm  sapientise  diaboli,  quia  pr%dicando 
vevitatem,  destruxerunt  antiquos  errorcs.  Et  pol- 
luerunt  decorem  ejus,  quiaquampollutus  sit,  oslen 
derunt.  Et  intcrfeceruDt  euni,  quia  maliliam  ejus  de 
cordibus  eorum,  qui  conversi  sunl,  exsliiixerunl. 
Hoc  qiioque,  quod  Isaias  narrat  eiim  in  tcmplo  suo 


eorum  qui  peccaverunt.  Surrexerunt  ergo  mane, 
qui  percussi  fuerant,  quia  omnes  reprobi  in  dio  ilia 
3  somno  suae  morlis  excitantur.  r.1  ecce  omnia  ca» 
dax-era  mortuorum  iuvcnta  sunt,  quia  carnem  rursns 
gravidam  et  passibilem  habebunt  licel  immortalem. 
Sequilur  : 

Vers.  37.  —  <  Et  egressus  est,  et  abiit,  et  rever- 
sus  est  rex  Assyriorum,  et  habilavit  in  Ninive.  » 

Rex  Assyriorum,  id  est  Satanas,  cgressm  est  a  re« 
gionibus  fidelium,  ct  revertus  est  ad  iiifideles  ei  habi' 
tttvii  in  Ninive,  id  cst  in  mente  reproborunii  quae 
gaudet  iii  prxseniibus,  ct  speciosa  sibi  videiiir  in 
volupt.iiibus  suls.  Ninive  enim  festa  vel  speciosa  di- 
citur,  vel  germen  pulchritudinis.  Sequitur : 

Vers.  38.  —  «  Et  faclum  est  cum  adoraret  in 
templo  Nesroch  deum  suum,  Adramelech  et  Sarasar 
filiiejus  percusserunt  eura  gladio,  fugcrunique  in 
terrara  Ararat,  et  regnavit  Asarhaddon  filius  ejus 
jpro  eiK  > 

Si<;ut  cleclis  dicitur :  « Teraplum  Dei  sanctum  est, 
quod  estis  vos(J  Cor.  in,  17);  >  ila  teinplum  Sata- 
iiae  suiit  omnes  reprobi.  Nesroch  vero  dicilur  tetita- 
iio  tenera  vel  ten(alio  viollis.  Malum  autem,  cui  spi- 
ritaliter  quis  servil,  hoc,  sicut  diximus,  quasi  pro- 
prium  Deuin  Iiahot  diabolusergo  tentationcm  tene- 
ram  pio  Deo  colit,  quia  valde  iu  hoc  dehctalur,  ut 
ejus  suggestio  mox,  ut  inentein  pulsavcrit,  excipia- 
tur.  Itaque  Iiostis  antiquus  in  templo  suo,  id  est  in 


corde  reproborum  adoral  deum   sunm,  qui  vocatur  D  fuisse  percussun»,  illud  est  quod  Ezechiei  praedixil. 


lcntatlo  tcnera,  quia  stalim  ul  ejus  lenlalio  mollis 
et  tenera  nascilur  iii  mente  pravorum,  substernunt 
sc  ei  paiati  ad  obsequium  ipsi  perversi.  Quod  enim 
instigante  Saiaua  fit  iii  corde  reproboium,  id  Sala- 
nas  ipse  dicitiir  facere  ;  sicut  econtra  de  Spiritu 
sancto  sciiptura  cst:  i  Quoiiiam  postulat  pro  nobis 
gemilibus  incnarrabilibus  {Rom.  viii,  26),  >  quia  pc- 
stiilaiites  facit  eos  quos  repleverit,  et  gementes.  Sive 
crgo  ipsc  caput  inalorum  diabolus.  sive  hi,  qui 
inenibra  ejtis  sunt,  lontalioncm  teneram,  adorare 
dicuntur,  quia  Satanas  eam  valde  veneratur,  et  re- 
pi-obi  lihenter  ei  se  subjiciunt.  Quo  contra  de  ele- 
ctorum  Ec.clcsia  dictum  est  eidem  hosti,  quia  «  ipsa 
couteret  caput  tuum  (Gen.m,  15).  >  Caput  namque 


quia  (  morieris  in  interiiu  incircumcisoruin  in  cordf 
maris  (Ezech.  xsvin,  8).  >  Cor  aamque  raaris,  id 
est  mens  saecularium  templuin  ejus  e^  ubi  ipsr 
quodammodo  periinilur  in  interitu  incircumciso- 
rum,  duni  peccatores  converluntur.  Inleritus  quippe 
incircumcisorum  conversio.peccatorum  est.  Itaque 
dumadorat  rex  .issyriorum  tn  templo  Nesroch  deum 
suum,  Adrameicch  et  Sarasar  {itii  ejus  percusserunt 
eum  gladin,  qiiia  dum  adliuc  teueram  suggestion.em 
suam  diabolus  in  corde  perversorum  adorari  face- 
ret  ubique  per  orbem,  plurimi  eorum,  qui  sihi  fa- 
railiares  fuerant,  conversi  sunt,  et  priedicatores  ve- 
ritatis  eflecli  nequitiam  ejus  in  corde  proximorum 
gladio  verbi  Dei  percusserunt. 


361 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO. 


LIB.  V. 


56^ 


'  Fugeruntqiie   in   terram  Ararftt.  >   Antrat  ipsa  A  (cap.  xiiii,  2)  morilurus  convocaverit  majores  natii 


€St  Armenia.  Intorprctatnr  autem  m«ns  bk/s«s  vel 
vwns  ligatus.  Ei  qiiid  pernioMfem  sigiialur,  nisi  iJem 
ipse  tlimidus  inimictis,  cui  per  Jerer.iiam  (ticilur  ; 
«  Ecce  cgo  adte,  moiis  peslifer,  qtii  corruinpii»  uni- 
versam  terrara  (Jer.  s.i,  '25>.  »  Qui  tulms  <te  loco 
su»  stationis,  id  est  de  corde  honiinum  abslractus, 
sicut  per  semetipsum  Ddininus  pwdixit  :  t  Nunc 
princeps  hnjusniundiejifieturiorasfJonH.  xii,31);» 
alque  ligaiitf,  sicnt  iierum  Doininus  ilicit :  «  Qno- 
modo  potest  quisquam  inlrare  in  domum  foitis.el 
vasa  ejns  diripere,  nisi  prius  alligaverit  fortein  ? 
(Malth.  xn.  29.) 

Q»x  estcrgo  ierra  montis  tulsiycMigali^  nisi  con- 
versa  gentiliias,  quam  prius  hostis  antiquus  posse- 


dit,  qul  nunc  est  inde  avulsus,  aique  perChristum      turus.  Scquitur  : 


filiorum  Israel,  et  atlentius  exhorlans  instruxerit, 
quid  post  mortem  ejus  agere  debereni,  id  esl  ut 
Dominiim  Denm  suitm  diligerent,  el  iili  adhaererent, 
et  legein  ejiis  sollicite  custodirent.  Tuiic  eniin  prs- 
riguratum  esl,  quia  Jesus  de  hoc  mundo  iransitunJS 
ad  PalreiD  apostolos  diligcntius  erat  insiructurufi, 
et  rfoniui  ju(F,  quae  est  discipiiloruni  congregatio, 
singula  qii»*que  dispositurus.  Itaque  morilurus 
disposiiil  doinui  suae  in  illo  scrmone  pra;elaro,quem 
post  coBnam  vel  in  cwna  locutu.s  est  discipulis.  Dum 
vcro  dicit  :  Quia  morieris  lu,  ct  iwn  rives,  ne^iii.- 
qnam  resiirrectionis  gloriain  inox  fuluram  denegat, 
sed  qiiia  Salvaior  morialiier  jain  iion  sit  victnrus, 
sed  ad  iinmoilalitalis  gloriam,  siipeiaia  morte,  ven- 


ligatus?  Itaqiie  qiii  peronssenint  hunc  regem,  me- 
tuentes  asterna  supplicia, /«(/erMni  iii  ierram  Ararat, 
id  est  in  Ecclesiam  de  gentibus  conversam,  ut  ibi 
salvarentitr.  F^igit  enitn,  qui  mifndi  hujus  mala 
evadere  concnpiscit,  ut  ab  ira  venluratutus  esse 
possii.  Mors  auleiii  rcgis  hujiis  ejislinciio  infideiila- 
tis  et  erroris  esl  per  totum  orbem,  (Ideique  pleni- 
tudo. 

Sed  licel  rex  iste  sit  mortuus,  id  est  paganitas 
cntfi  erroribus  suis  exsiinela,  et  ubiqne  successerit 
Chiistianilas,  lilius  lainen  regis  hujus  adhiic  rcgnal 
pro  eo,  quia  tyrannus  quisque  non  desiit  exercere 
poientiam  in  boc  mundo.  Filius  cnini  regis  Assy- 


Vers.  2. —  «  Et  convertit  £zechias  facien»  suam 
ad  ]iariciKin,  et  oravit  ad  Ooininum.  » 

Per  faciem  iutenlio  mcntis  expriraitur,  per  _pari>- 
lem  vero  maceria  peccati,  quse  separat  inler  nos  et 
Deuni,  sicut  scriptum  est :  «  Iniquitates  vestrae  di- 
viseriiiu  inier  vos  et  Deuin  vestnim  (Iss.  lix,  -2).  . 
Unde  Ezechicl  de  peccatoie,  cujiis  opera  mala  adu- 
latorfs  laudant,  dicit :  i  Ipseajdilicabatparietflm,  illi 
auicni  liniebant  eura  (Ezeeh.  xiii,  10).  »  Parictem 
quippe  aidificat,  qui  peocat;  et  sedifioatiuu  parietem 
liniunt,qui,perpeliaiumnialumlaudanl8s,  in  bonum 
conveitunt.  Ezecliias  orgo  addictus  morti  faciem 
suam  convertit  ad  parietem,  qiiia  Salvator  noster  ia 


riorura  est,  qui  diaboli  tyraiinidem  imitatur.  Hic  q  passione  sua  converlit  intenlinneni  suain  ad  peoca- 


ergo  filius,  qni  regnal  pro  patre,  tyrannos,  qui  ad- 
huc  in  sieculo  principantur,  designat.  Undcet  no- 
men  ei  daiuri4sa)7/arfrfon,  quod  intevprelatur  vincens 
vel  «Mcuius, quiaquifuerit  ad  crudeliialem  acutior, 
ut  omni^  sicut  gladius  cuedat,  et  caeteros  viceril,  iste 
regnnm  in  miindo,  qiii  totos  in  roaligno  positus  est, 
obiinere  poiorit.  Sequitur : 

CAPUT  XXXVllI. 

Vtns.  i. —  I  In  diebus  illis  aegrolavit  Ezechias 
nsqiie  a'l  morlem.  i 

Ezechias,  id  esi  Redeinptor  noster  (eqroi<iml,  quia 
scripium  esC :  t  Ipso  infinnitates  noslras  aocepit, 
et  aegrotationes  portavit  (Matth.  vin,  17).  »  Einam- 
qiie  «grotare  fuit  infirmitatem  carnis  assumpsisse. 


tum  nostruin,  q!Ji  pro  peccato  inundi  passns  eirt.  Et 
oravit  ad  Dominum,  quia.utLuoas  ait  :  «  Posltis 
genibns,  orahat,  dicens :  Pater,  si  vis,  iransfer  calicom 
istum  a  me.  Et  faclus  in  agonia,  prolixius  orabat  Luc. 
XXII,  41).  »  Sequitur  : 

Vers.  3.  —  «  Et  dixit  :  Obsecro,  Domine,  me- 
inento,  qu«so,  quomodo  amljiiiaverim  coram  le  in 
veritate  el  in  corde  perfeclo  et  quod  bonum  est,  in 
oculis  tuis  feceiim.  » 

Ac  si  diceiet  :  i  Ego  te  clarificavi  super  lerrajn, 
opus  oonsunimavi,  quod  dedisli  inihi  ut  faciam  ;  et 
iiunc  olariiica  nie  tu,  Pater,  apiid  lemelipsuin  {Juan. 
xvii,  i).  >  Sequitur  :  c  El  flevit  Ezechias  Aertu  ma- 
gno,  >  quoniain  Salvator  «  coepit  coiiiristari  etince- 


iu  qua    esuriit,  et  labor.-ivit,  et  fatigalus  est.  Et  D  stus  csse,  et  ait  :  Tristis  est  anima  mea  usque  ad 


mgrotuuit  usque  ad  ■morlem,  quia  tandiu  morlalem 
carneni  gestavit,  donec  per  mortem  et  rcsurreeiio-' 
nem  pcrveniret  ad  immortalitatein.  Sequitur  : 

«  Elinfi-atiiad  eum  Isaias,  filiiis  Amos,  prophcta, 
et  dixit  ei  :  Hiec  dicit  Dominus  :  Dispone  domui 
tuae,  quia  mnrieris  tii,  et  non  vives.  i  Jam  diximus, 
quo  Isaias,  filiiis  .Arnos,  sermonem  propheticum  de- 
signet,  Qui  videlicot  sermo  piopheticus  foras  raan- 
sit,  dum  carnaliler  inteiligeretur,  nec  adhuc  in 
Christo  complcretur.  Sed  intramt  ad  eum,  quaiido 
coepil  in  eo  compleri,ac  deeo  spiriialiter  intclligi.  jVd 
quem  ingrcssns,  ait :  Dispone  domui  luw,  quia  mo- 
rieris.  Sed  quis  propheiicus  sernio  talia  Domino 
diiit?  IUa  nimirum  historia,  quse  refert,  quia  Josuo 
Patrol.  CLXXXJ. 


mortcm  (Marc.  xiv,  54).  t    Sequilur  : 

A'ebs.  l. — «  El  factum  esi  veibum  Domiiii  act 
Isaiam,  dicens  : 

Vers,  5. —  I  Vade  et  dic  Ezechia;  :  Haec  dicit  Do- 
minus  Deus  David  patris  tui  :  Audivi  nrationcni 
tuam,  vidi  lacrynias  tuas.  » 

Facium  est  terbum  Domini  ud  huiam,  id  e^t  prse- 
cepit  Dominus  sermoui  prophetico,  diceiis  :  Vade, 
et  dic  Ezechia:,  hoc  est ,  fccit,  ut  intelligeretur  de 
Christo  dicere  ea  qiiae  subduniur.  Quid  esi  enira 
sermoni  propbetico  dicere  vade  nisi  propheMas  ad 
spiritalem  inleliectuni  promovere  ?  Di.xit  ergo  pro- 
phetSB,  utiret  ei  diceret  E/.cchiiE  nosiro,  quia  k<ee 
dicit  Dominus  :  Audivi  oratianem  tuam,  lacrymas 

12 


S6S 


IIERVEI  BlJRfilDOLENSIS  MON.VCHI 


564 


tuas  qunndo  feci  inleiligi  ile  Clirislo,  quod  de  Salo-  A  Teslamenluiii,  ve'   SabLalun)  animarijm  in    fuiuro 


mone  scriptuin  psl,  quia  cum  orasset  in  dedicatione 
templi,  diclum  est  ei  divinitus  :  •  Exaudivi  oratio- 
nem  tuam  et  dcprecalionem  luain,  qua  depreca* 
tus  es  coram  me.  Sanciilicavi  domum  istam,  quam 
acdificasti,  ut  ponerem  nomen  nicum  ibi  in  senipi- 
lernum,  et  erunt  oculi  mci  et  cor  mciim  ibi  cunciis 
diebuft  (III  Uey.  ix,  5).  >  Salomon  namque  Cliri- 
stus  csl,  et  donius  Salonionis  Ecclesia,  pro  qiia  bo- 
inluus  oravit,  diuens  discipulis:  «Pater  sancte,  serva 
cos  quos  dridis'i  mibi  (Joan.  xvii,  11).  >  Et  ilem  : 
«  Non  rogo  ut  tollas  cos  de  mundo,  sed  ut  serves 
eos  a  malo  {ibnl.  15).  >  Kt  rursura  :  «  Non  pro  liis 
aulcm  rogo  t^nlum,  itd  ct  pro  eis,  qui  credituri 
sunt  per  vei'>ium  eorum  in  me,  ut  omiies  unum  sint 
{ibid.  20).  ) 


et  carnis  resurrectiojiem,  vel  cerlc  aliud  aliquiJ 
celestis  sive  spirilalis  lOiitinct  aicaiii.  QuinJecim 
igitur  anni  Domiiio  po&t  passioneiii  aiijiciiintur, 
qtiia  de  niorteejus  orilur  viia  Eoclesia;,  qua  etpost 
morlem  qiiiesceiidi  spem  habct,  el  in  fine  re&uf- 
gendi,  atque  ideo  nuiic  utrius(|uc  Teitaniemi  priB- 
cepla  vivendo  cuslodit.  Quindetiin  aiiri  I-oiniiiO 
adjiciiinlur,  quia  ex  ejus  teniporali  niortc  data  esl 
iiobis  vita  prsescns  animarum  et  futura  etiam  cor- 
poniin,  atque  scienlia  utriusqiie  Testameiiti  reve- 
lata  oiniiisquc  reg'ila  vivendi  ei  speraiidi  mou- 
slrala. 

Seii  el  de  wan-ii  legis   Ashyriorum,   id  est  aiitiqm 

Iioslis  eiiiilur  Doiuinus,   sicut  iii  Psalmo  precatur, 

B  dicens  :  «  Salva  rnc  ex  ore  leouis  (Psul,  xxi,  2i).  > 


Prsecepit  itaque  Doniinus  prophetse  ea  raiionc, 
qua  dicluin  esl,  ul  diceret  Chrislo  pro  nobis  oranti  : 
<  HsBC  dicit  Dominus  Deus  palris  tui  David  :  Aiidivi 
orationern  tuam,  vidi  laerymas  tuas.  >  Qui  vidcli- 
cet Chiistiis  qiioniam  faclus  est  ex  seniine  David 
secunduin  rarnem,  filius  David  appellatur,  sicut 
evangelista  dicit  :  <  Liber  generationis  Jesu  Christi, 
filii  Da>id  (Maitli.  i,  1).  >  Cujus  orationem  Dominus 
audivi!,  et  lacrymas  vidit,  sicut  et  Apostolus  de  eo 
dicit  ■  «  Qui  in  diebus  carnis  su^  preccs  supplica- 
lionesque  ad  eum  qui  posset  illiiin  salvuin  facere  a 
Hiorte,  cum  claroore  valido  ei  lacrymis  offerens,  cx- 
«uditiis  est  pro  sua  rcvcrentia  (Hebr.  v,  7),  >  sive 
ergo  pro  se,  sive  pro  Ecclesia  Dominiis  Jcsiis  ora-  _ 
vfTit,  Pater  orationem  ejusaudivii  ei  lacrymas  vi- 
i<it.  Sequitur  : 

«  Ecce  ego  adjiciam  stiper  dies  tuos  quindecim 
aniios.  > 

Vkrs.  C.  —  Et  de  manii  regis  Assyriorum  eruam 
leet  civitatem  islam,  ct  protegain  eam.  > 
.  Jaxta  historiam  in  primis  est  notandum  ,  quia 
statuium  cst  omni  bomini,  quantuin  in  hac  vita 
morlati  lciiporaliter  vivat.  Nam,  ctsi  hic  aiinos 
quindecim  Ezechia;  regi  ad  vilani  addidit  omnipo- 
teiis  Deus,  cum  cum  mori  permisit,  lunc  cum  pi;e- 
scivit  esse  moritiinim.  Qua  in  re  quxstio  oritur, 
quomodo  ei  per  propheiam  dicaiur  :  «  Dispone  do- 
mui  tuse,  quia  morieris  tu,  et  non  vives,  >  ciii  cnni 
mortis  senteiitia  diclo  cst,  prolinus  ad  ejus  lacry-  D 
mas  est  vita  addila.  Sed  per  prophetam  dicit,  qiio 
tenipore  mori  ipse  nierebalur,  pnr  brgifaioin  ve;o 
misericordia;  illo  euni  tempore  ad  mortem  distiilil, 
quod  ante  sivcula  ipse  pisescivit.  Non  cst  pinpheta 
igitur  falljx,  (|uia  teinpus  inortis  innolui'. ,  (|uo  ille 
niori  merebalur,  ncc  Dominica  staluta  conviilsa 
sunt,  ()uia  ut  ex  largitate  Dei  anni  \\lc  crescerenl, 
h«c  quoqnc  antc  sa^i.ula  pra'(ixura  fuit,  alque  spa- 
lium  vila;,  quod  iiiopin.Tlc  foris  est  addiluiii,  sine 
auginento  praescienti;«  fuil  inlus  statutum. 

Sed  his  juxta  sensum  historiaj  brevitcr  dictis 
mysleriuni  inquirasiius.  Quindenarius  numcrus 
propter  septcm  ei  octo,  qnibiis  constft.  vel  vitani, 
quae  nunc  csl,   vcl   futuram,    vel  Ycius  et  NoTuin 


Et  civitas  ejus,  id  est  Ecclesia  siiiiiil  eruilur,  quia 
Satanae  polestas  ab  buiiiano  gcncro  per  Saivatoris 
morteni  expellimr.  later  peri(^ila  quoqiie  lenlaiio- 
num  protegitur  semper  h;eccivitas  a  Dowino.  Posl 
ha."c  su-am  promissioiicm  conlirmaie  volens,  Deus 
ait  : 

Vers.  7.  — ■  «  IIoc  auieni  libi  erit  signiim  a  Do- 
mino,  qiiia  facict  Doininus  verbuin  lior,  qiiod  lo- 
cutus  est.  > 

Vebs.  8.  —  t  Ecce  ego  reverli  faciani  unibram 
linearura,  per  qiias  desiMMiderat  iii  horologio  Acliaz 
in  sole  retrorsuni  deceui  lineis.  » 

Quibus  Domini  verbis  prophela  subjungil  ;  <  Et 
leversus  est  sol  deceui  liiieis  pcr  gradus,  quos  de» 
sccndcrat.  > 

Lbi  considerandum  est  juxta  veritalem  hisloriae, 
quia  cum  duodecim  horas  habere  dies  soleal,  iste 
in  quo  sol  dccem  liiicis  reversus  est,  trigiiita  duas 
habuisse  comprobalur.  Nain  decem  horas  jam  e\- 
pleverat  sol,  quanJo  coepii  icxerti ,  dcccni(|ue  rur- 
sMs  ,  (liim  ad  orientcm  reverlcretur,  confccit,  cl 
iterum  ali  oriente  remeans  usqiie  ad  lociim, 
uiide  revcrti  coeperal,  adhuc  decein  alias  expendil, 
atqiie  pnst  dicin  consiiinmans  usque  ad  occasum 
diias  supcraddidit,  si(;qne  factus  est,  ul  dixiiiius, 
dies  horarum  triginta  duarum,  id  est  qualuor  bor 
ras  minbs  babens,  quain  spaiium  dierum  trium  ex- 
plcre  conCaevit. 

Quo  iii  loco  nienteni  movere  potcrit,  quod  alibi 
saiicta  Scriplura  refeit,  quia  ad  vocem  Josue  sielil 
sol  in  medio  coeli,  ei  non  festinavit  occumbere 
spalio  uiiiusdiei,  atquc  mox  subjiiiigil  :  <  Quia 
i.iiii  ftiit  aiite  el  poste;\  tam  longa  dies,  obedientc 
Doiiiino  vi;ce  hoiiiiiiis,  cl  ptignantc  pro  Isracl  (Jostu; 
X,  ii).  >  Cum  enini  dicitiir,  quia  iion  feslinavil  sol 
occiimlicre  sp.ilio  unius  dici,  declaratur,  quia  dies 
ille  spuiiuni  duoiiim  leiiuit  dieruin,  sicut  el  Jesiis, 
liliiis  Sirac,  manifesiat,  dicens  :  «  Iracundia  ejus 
impediius  esl  st>l,  ct  unus  dics  facius  esl  quasi  duo 
(Eccli.  \i.vi,  5).  > 

Cuin  ci  ;ro  dies  isle  siib  Ezechia  plus  habueril  ho- 
ras  oc!i)  quam  ille,  in  quo  saiiciiis  Josue  solem 
ti.ic  fecil,  quidssl  quod  ibi  dicilur,   quia   «  non 


365 


COMMEM.  IN  ISAIAM  I>1BR1  OCTO. 


LIB.  V. 


366 


fiiit  anle  et   postea  tam  longa  dins?  t    Mullo  eniiri  .A  Doinini  rcvelantur  ,    evidentpr   innuitur,   quotl   dr» 


longior  fuil  isla.  Sed  ille,  qiii  scripsit  lilirum  Jo- 
sue,  ante  Execliiain  fiiisse  intelligitur,  et  de  liis, 
qua;  rciroitfia  cognovcrai,  lestinionium  perhi- 
buissc.  Nam  (.•uin  ilicit,  qnia  i  non  fuit  anle  et 
posiea  tain  loiisra  liies.  »  inielligimus  ab  nrigine 
inundi  nsque  ad  lenipns  Josiie,  ol  a  lenipore  Josue 
usqiie  ail  scriptorem  iliiiis  liisloiia-,  vel  ad  lenipns 
in  qno  scripla  est.  Et  iilco  non  conliailicit  Isaia; 
longiiironi  diein  posl  indiiconti,  quia  cum  dixisset : 
(  Non  fuit  ant'i  et  pnstca  lam  lnnga  dies,  >  non  ad- 
didil :  <  iicque  fulura  est.  t  Qiioi!  si  aOdidisset, 
oniiiino  coiilrarius  Isaiie  videretur 

His  ila  sei;nndiini  liistoriara  explicitis  spiritalem 
sensuin,    aperiente  Doniino,   ccrnerc    sliideamus. 

i  Lcce  ergo,  inquil,  reverti  faciain   umliram  linca-  B  runi  vadara  ad    porlas    inferi 
rum,  I    eic.    Quid  per   decem   lineas   liorologii,  id      annoniin  mcoruin.  > 


inorte  ejus  resiirrectura  sit  Ecclesia,  et  priiiceps 
Imius  mundi  niliil  in  co  habeat,  sed  perenm  onines, 
qiii  crediderini,  salventiir.  Evidens  eniin  sigBura 
salulis  noslrx  est  lioc  quod  spiriialis  intelli^enii-a 
lcgis  paiidiliir  nobis,  ut  spiritaliter  eani  impleainus, 
qu.ne  carnaiiter  a  Jiid;pis  iinpleri  non  pnluii.^  f.l  per 
lioc  Dci  Filius  essc  Jesus  dedaralur,  qiiia  iii  cjus 
inorie  legis  obscurilas  removetnr.  IJnde  veluni  tem  - 
pli  bcissuiii  (Mailh.  xxvii,  ol)  fuisse  describilur,  et 
centiirio  divisse,  qiiia  vere  homo  hic  Filius  Dei 
erat  (ibid.  .54'.  Sequitiir  ; 

Yers.  9.  —  I  Sciiptura  Ezechine  regis  Judse,  cuin 
«grolasset,  et  convaluisset  de  infirmiiate  sua.  » 

Vers.  10.  —  t  Ego  di.vi :  In  diinidin  dicMiin  inco 

quaesivi  rcsiduum 


est  decem  horas,  iiisi  Dccalogus  legis  evpriniiiur? 
IJiide  et  Kcdeinpior  iioster,  nt  legis  doctor  esse 
monsirareiur,  hora  quasi  riecima,  dictum  cst  ei  a 
discipulis  Joannis  :  <  Kabbi,  qnod  dicitur  inler)iii'- 
tatum  maiii>.lcr  (Joaii.  i,  oS).  »  Qniil  vcro  per  «m- 
bratn linearum,  nisi  obumbratid  alqne  vclalioTesla- 
menli  Veieris  designalur?  Quid  aulcm  pcr  liorolo- 
giuni,  in  quo  sont  diiodecim  linea',.iiisi  Vcliis  Tesia- 
Mcntum,  iii  quo  siint  reclissinia  vilje  praccepla, 
figuraiur,  et  qnod  omnia  tcmpoia  qnasi  singulas 
lioras,  velbisloriain  tc.\eiido,  vel  propbelando,  loqui- 
tur?  Et  ([uid  per  Acliaz,  auctoreni  horologii,  nisi 
scriptores  ejusilem  TesUmeiili  signaniur?  Unde 
.\cha^  interprelalur  couliiiens,  ul  religiosam  conli- 
nentiam  proplieiarum  signilicet.  Quid  vero  per  so- 
lem,  nisi  intelleclus  c.vpriniilur  ?  Unde  iinpii  ferun- 
tur  esse  dicturi,  quia  <  Sol  intclligentiae  non  est 
ortiis  nobis  (Sti)).  v,  G).  » 

Reverms  e$t  enjo  sol  decem  lineis  in  horoloijiu  ])cr 
■jradus,  iiuos  descenderal,  quia  diviii»  legis  intclli;- 
clus,  qui  traditionibus  Phai  isa^oi  nm  jam  ad  effe- 
cliiui  propinqnalial ,  ad  CDni  inlentioneni  est  redu- 
clus,  quani  in  initio  Moyses  habiiit  el  prophel.e. 
Solem  quippe  illuc  unde  venerat  reverti ,  esl  Scri- 
pturaruin  intelligenliam  ad  pristiniim  redire,  ui 
quomodo  intelleila;  sunl  a  .Moyse  et  prophetis,  sic 
intelligantur  et   a  nobis ,  non  secundiim  canialem 


Vfbs.  II.  —  «  Dixi  :  Non  videbo  Doininum  Deuin 
in  terra  viventium  ;  non  aspiciam  liomincm  ultra,  et 
habilatorcni  quielis,  t  eic. 

Ezochias  est  re.';  hida\  id  est  Salvalor  nostcr  est 
rex  coiifessionis,  qiiia  «  si  confitearis  in  ore  Domi- 
lium  Jesiiin,  et  in  corde  tuo  credideris  quia  Deus 
illuni  siiscilavit  a  nioi  tuis,  salvus  cris  iRom.  x,  91.  > 
Kev  esl  Judm,  id  est  confcssionis,  <  ul  oninis  lingua 
cnnfilealur,  quia  Uoiiiiiuis  Jesus  csl  in  gloria  Dei 
Patris(r/n7ijop.  ii,  11).»  Nam  ntaperie  monstiarctur 
essc  re.v  Jud;r,  posueriint  iu  cruce  snper  capnt  ejus 
causam  ipsius  scriptam  :  i  Hic  cst  Jesus  Nazaronus 
re.x  Jud.x^onim  (Malllt.  wvii,  oJ<i.  »  Cai  a^grolaro 
fiiii  infirniitalcm  nosira;  inortaliialis  assiimpsisse,  ac 
de  iufirmitalc  sna  convaluisse  ei  fuit  ad  gloriam 
resnriectionis  pervenisse. 

Scriptura  vero,  qiiani  tunc  Ezcchias  dedit,  CMtjt 
(fqrolnssel  el  convalnissct,  eam  designat  Scripturam, 
quain  post  resuneciionem  suam  Dominus  per  evan- 
gclistas  et  apostolos  condidit.  Qui  quoniam  caput 
esl  Ecclcsia;,  vooecorporis  siii  inchoat  loqui  diceiis  : 
Kijn  qiinndain,  anlequam  veniiet  giatia,  di.ri  :  In 
dimidio  dierum  meorum  vadam  ad  porlas  inferi,  id 
est  a  mundi  exordio  usqae  ad  passionem  Redempto- 
ris,  cnm  de  hac  vita  migravero,  descendam  .id  in- 
feros.  Tunc  eiiini  oinnes  illuc  di-sconilebant. 

Et  notandum,  quod  non  ait  :  vadam  ad   profun- 


Piiarisa-orum   inleipretalioncm  ,  quibns  soiiiitelli-  p  duin  iiiferni,  sed  :  rarfHm  ad  portns  in/i2ri,q:iia  justi 


gentiae  jam  occubuit,  ei  no\  ignoranliie  menles 
eorum  op^ruii.  Descemlerai  enim  sol  per  decem 
lineas  horologii,  etumbrainin  eis  leliqULiat,  qiiia 
iniellectus  Decatogi  per  Jndaeos  declinaverat  ,  et 
unibra  iiilerae  Dtcaloguin  ipsum  eis  operucrat.  Scd 
nuiic  umbia  sole  fiigata  est  retrorsum  decem  lineis, 
qiiia  obumbraiio  ficcalogi,  idosiVeicrisTeslamenti, 
per  spiritaleni  inteUigentiam  ropnlsa  cst. 

ltaque<iiiod  umbra  lincaruin  leveiliiiir  in  horo- 
logio  retrorsura  decein  lineis,  per  quas  solera  se- 
quendo  descendcrat ,  signuni  cst  Ezechia;,' quia 
Doroinus  adjiciet  super  dies  ejus  quindecim  annos, 
ac  demanuregis  Assyrioriimoruet  eiini,  etciviiatem 
cJHS,    quia  in   eo,  quod  lcgis   arcana    in  passione 


illuc  descendentes  in  superioribus  locis  absque  tor- 
mento  leiiebantur;  peccatores  autein  in  inferinribus 
puiiifbantiir.  Quia  veio  a  passione  Domini  usque  ad 
hnom  S3?culi  adhuc  permansura  fuerit  Ecclesia , 
subjungit : 

0!«rsii'»  residuum  annorum  meorum,  id  csl  spa- 
tiuni  temporis  mei,  quod  supererat  usque  ad  niiindi 
terininuin,  rogavi  donari  mihi.  Hoc  esi  quod  ;ilias 
voce  Ecclesiae  dicitur  :  <  Ne  revoces  me  in  dlniidio 
dicrum  meorura  (Psal.  ci,  23),  »  id  est  non  nic 
finias,  donec  onines  dies  in  consummaiione  saM^uli 
corapleam.Et  quia  naturam  nostrae  bumanitatis  Do- 
minus  assurapsit,  voce  buinani  generis  in  iiiferiuim 
sinc  spe  descendenlis  ait :  Dixi  ■  Non  videbo  flomi- 


367 


HERVEl  BURGlDOLEiNSlS  MONACHI 


368 


num  Dcum  m  terra  vivencium,  id  est  in  ccelcsti  pa-  A  perius  ail ,    Diii   frequenler  SMbiiitelligi  poicst  fn 


tria,  qiioniam  «   vadam  el  non  reverlar  ad  terrain 
teneljiosam.etopertam  morlis  caJigine  {Jobii,  21). » 

Noii  aspiciam  hominem  ullrn,  cum  fueio  niissusiil 
tenel)ias  exteriores,  quia  nocle  damnaiionis  .Teternse 
csecabor.  Ncc  habitaiorem  qni^tis  jain  videbo,  sed 
inter  eos,  qui  in  tormeiitis  morabiintur,  delincbor. 
Hac  enim  pcr  peccalum  meruil  honio.  Et  ideo  Do- 
minus  liumanitatis  .nostrse  faclusparticeps  vocera 
eorum,  qui  propter  peccatum  peribant,  in  se  susce- 
pit,  ut  pcccali  reniissioneni  obtinens,  peccatores  a 
morte  salvaret.  IJndc  et  in  Psalmo  causam  nostram 
suscipiens,  ait:  i  Dominus  Deus,  respice  in  me, 
quare  me  dercliquisli  ?  Longe  a  salute  mea  verba 
(lclictorum  meorum  (Psal.  xxi,  2).  »  Qui  quoniam 
plebem  Judaeorum,  ex  quibiis  carnem  assumpserat, 
amisil,  recie  subjungii  : 

Vers.  12.  —  «  Generaiio  mea  ablata  est,  el  con- 
voluta  esta  nie  qiiasi  labernacuUim  pastorum.  » 

Ejus  namque  generntio  ablata  eslei,  quia  Judxam 
perdidit.  Et  sicul  tabermculum  pastorum  in  uno 
fasciculo  convolviiur,  ei  ad  igiiem  deportalur,  ipsis 
abeunlibus  ;  sic,  rccedeiitc  Domino,plebs  illa  cenvo- 
luta  est  in  congregationem  uiiius  fascis  (142)  in  la- 
cum,  ut  aeternaliier  ibi  coinburalur.  Cujus  plebis 
voce  subditur  : 

<  Praecisa  cst  velut  a  tcxentc  vita  mea  :  duro  ad- 
buc  ordirer  succidil  me.  » 

Loquitiir  enim  Dominus  voce  Judaici  populi,  quia 
per  niysteriiiniassumptac  bumaiiitatis  unum  cum  eo  -, 
faclus  esl.  Qiiia  vero  « justiis  ex  fide  vivit  {Rom.  i, 
17),  »  hic  aulem  populus  in  adventu  Doidini  fidem, 
ex  qua  vivobal,  amisit,  prxcisaesl,  inquit,  vita  mea, 
id  est  Cdes  mca,  et  aiuputata.  Quacscilicet  vita  com- 
paratur  tebe,  quai  texitur,  quia  (ides  illius  rudis  po- 
puli  quibusdaca  increiuenlis  proriciebat  sicut  tela, 
ciun  tcxiiur.  £t  qucniadmodum  tela  duobus  ligiiis 
infra  supraque  rcligata  innectilur,  ut  lexatur,  ita 
lides  illius  populi  iii  liumanitate  et  divinitaie  Re- 
demptoris  tenebalur,  ac  proficiebat. 

Praicisa  esi  ergo  t'i(«  ejus,  velut  si  tela  prsecida- 
tur  a  texente,  quia  Dominus,  qui  iidem  ejus  augere 
solebat,  jiisto  judicio  prsecidit  eani.  Qui  videlicet 
populus,  dum  adhuc  orriiretur,  pracisus  est,  quia 


sequeiitibus.  Quid  vero  ma;)«,  nisi  tenipus  iUud  dicit, 
quo  popuUis  ille,  vel  per  Ahraham,  vel  per  Moysen 
coepit  Deum  cognoscere  ?  Et  qiiid  vesperam,  nisi  OC- 
casum  solis  justiliae,  id  est  passionern  Domiiii  nun- 
cupai?  DixiL  itaque  populus  Hebraeoruin  quia  «  de 
mane  usque  ad  vesperam  finies  me,  »  quoniam  se 
religiose  viciurum  propbetavit  ab  initio  datae  legis 
usque  ad  passiunem  Domiiii.  Quolidie  enim  finiiur, 
qui  ob  amurein  patriae  coelestis  ab  aniore  prssen  • 
tiiim  magis  magisqiic  deficit,  et  desidena  carnis 
exstinguit,  seciindum  illiid  Apusloli  :  <  Scniper 
morLificationem  Jesu  in  corpoie  vcstro  eircumferen- 
les,  ul  el  vita  Jesu  Chrisli  in  corpore  vestro  mani- 
festetur.  Semper  auiem  nos,  qui  vivimus,  in  mor- 
tem  Iradiinur  propter  Christuiii,  ul  el  vita  Jesu  ma- 
iiifestetur  in  carne  nostra  mortali  (//  Cor,  iv,  10). 
Nam  et  subVcleri  Testainento  sic  vivebaiU  noiinuUi. 
Deiiide  propria  voce  Dominus  adjiiiigit: 

Vers.  13.  —  «  Speiahaiu  usqiie  ad  mane.  » 
Idcsteispect.abain  resun-ectioneinfiecumlum  ilbid .' 
«  Caro  mea  requiescet  in  spe  (PsaJ,  xv,  9).  »  Mane 
eiiira  horam  resurrectionis  appellat.  Nam  de  vespe- 
ra,  quam  prxmisit,  et  de  isto  luane  scriptum  est 
alias  :  «  Ad  vesperuin  dcraorabitur  flclus,  et  ad  ma- 
tutinuin  i^ttitia  {Psnl.  xxix,  6).  >  Fleverunt  enim 
discipiili,  inorienie Douiino ;  sed, eo  resuigente,  laetati 
suiit.  Posl  multiplicem  itaque  vocum  variaiionem 
iiucusque  frequenter  immutantem  persouas  loquen- 
tium  jam  diutius  Ecclcsiae  vux  in  bis  qiix  sequun- 
tur,  perseverat.  Subjungil  cnim  : 

<  Quasi  leo  sic  contrivit  omnia  ossa  mcn,  »  eto. 
In  ossibus  quippeest  fortitudo  corporis.  Et  quacsunt 
essa  hujus  sacri  corporis,  id  esl  Ecclesiae,  nisi  Afio- 
sioli  ?  Quasi  ergo  si  conierai  Leo  ciijusqiiam  ossn, 
qocm  devorat  ;  sic  conlrivit  Satanas,  lempore  Do- 
minicie  passionis,  ossa  Ecclesise,  quia  tunc  omnium 
aposlolorum  nientes  confrogit,  etcoiistanliameonim 
coiitrivit.  Sed  hoc  periculum  cito  praeteriit,  ul  Ec- 
clcsiae  rcligio  usque  ad  consummationem  sacculi 
perduraret.  Consequeiiter  eiiim  loquitur  :  «  De  mane 
usque  ad  vcspcram  liiiies  me.  t  Nam  mane,  sicut 
et  supcrius,  lioram  DominicaB  rcsurreclionis  api>el- 
lat,  vesperam  V(>ro  lincm  muiidi.   Et  de  mane  usque 


quando  fidei  vitain  perdidit,  adhuc  inchoahat.  Unde  D  "«^  rcspcram  fiiiitur,  quia  ex  temporc  itjsurrectionis 


et  ApOstolus  improperat  eis,  dicens  :  «  Cum  debe* 
petis  magistri  esse  propter  tempus,  rursus  indigeiis 
ut  vos  doceamini,  quae  siiit  eleinenla  cxordii  sermo- 
nuni  Dei,  et  facti  estis,  quibus  lacte  opus  sit,  non 
solido  cibo.  Omnis  enim  qui  lactis  est  particeps, 
cxpers  cst  sermonis  justitise  :  parvuliis  eiiim  cst 
{Hebr.  V,  M.}.  »Adliucergo  popuUis  iilc  ordieba- 
tur,  id  est  incipiebat,  qnando  succisus  est.  i  Nibil 
onim  ad  perfectum  adduxil  lex  {Hebr.  vii,  19).  » 

Rursus  voce  elect»  partis  ejusdera  popiili  subjici- 
lur  :  i  De  mane  usque  ad  vesperani  finies  me.  »  Et 
a  superioribus  intelligiiur  :  Disi.  Quod  enim  bis  su- 


Dominica;  usque  ad  inundi  tcrminum  carnem  suam 
crucifigens,  cuiii  vitiis  et  coiicupiscentiis  Apostoluin 
imilaiur,  dicentem :  i  Quotidie  niorior  {lCor.  xv, 
51).»  Et  adjungit : 

Vbrs.  M,  —  «Sicut  puUus  hirundinis  sic  cl.iniabo, 
racditabor  ut  coUimba.  > 

C.lamabo,  inquil,  nt  pullus  Itirumlints,  qui  natus 
clausos  habet  oculos  usque  ad  diem  octavum,  et 
clamat  propter  caecilatem  et  famem.  Sic  enim  liomo, 
in  hujus  viix  cxcitate  natus,  usqiie  ad  diem  novissi- 
mae  rcsurrectionis  positus  in  lenebris  et  egestate, 
clamare  jugiter  debet  pro  bis  ad  Deum,  el  coinpun- 


(142)  Ainbo  cod.  (asci. 


369  COMMENT.  IN  ISAIAM  UBRI  OGTO.  —   LIB.  V  570 

ctioni  stiulens,  mftdilari  ui  columba,  qus  pro  cantu  A      <  Corriples  me,  et  viviflcabis  me.  »  Corripies  me 


gemit  assidiie.  Postqiiam  vero  jiisiorum  F.tclesia 
vel  quseliljet  sancta  anlnia  diiitiiis  ila  clamiivit,  ct 
mediiala  esl,  siibspquitiir,  dicens  : 

«  Aiienuati  siiiit  ociili  mel  suspicienles  in  excol- 
sum.  >  Ex  s.-Ecularibus  enim  curis  et  cogitalionlbiis 
infiinls  ctassitudiiie  quadain  liebetantur  oeull  cordis 
sicut  de  quibiisilam  dlcltur,  quta  «  incrassaliim  est 
cor  popiiii  liiijus  (Maff/;.  Xiii,  l.S).  t  Qu' vero  ler- 
rena  omnia  meiite  transcendit,  et  cogitationes  suas 
subllliler  m'.)ndans,  ccelestiuin  coniemplationcdesi- 
derioqiiopnscilur,  biijusocull,  in  ejcchnm  suspicien- 
tcs,  altenuanlur.  Sic  eniin  oculos  atteiiuarl  sanctiis 
Job  volelial,  cum  diceret  :  f  Splriliis  mcqs  altenua- 
bitur  {Job  .xvii,  1).  >  Bene  crgo  dlcit  Ecclesia  con- 
templatioiii  supornorura  inlenta,  qula  attemtati  sunt  " 
ocnli  mci  suapicienlcs  in  excehum.  Sed  ab  altltudine 
contompialionis  rcdleiis  ail  consideralioiiem  malo- 
ruin,  qua;  InrcHus  lolerat,  subjunglt  obsecraiido  : 
«  Donilne,  vlm  patior,  responde  pio  inc.  i  Et  intra 
se  cogit.Tiido  adilit  : 

Vers.  !.'>.  —  «  Qiiid  dicam,  aut  ijuiil  respondeblt 
mllii,  cum  ipse  fererit?  i 

Domine,  Inquit,  vim  tribulationis  patior,  responde 
tibl  pro  me,  quia  non  valeo  respondere  tibi,  cum 
scrlptum  sit :  «  0  lionio  quis  es,  nt  respondeas 
Deo?  »  (Rom.  ix,  20,)  Rcspon()e  ergo  pro  me,  id  tst 
causam  meam  contra  severitatem  justitiae  tuae  mlse- 
rlcorditer  defende,  ut  vlm  afflictionis,  quam  jiiste 
paiior,  amovere  possis  per  ratloncm  juslitise.  Ouid  q 
cnim,  inquit,  dicam  Deo  iiieo?  Ac  si  dlcat :  «  Si 
justiCcare  me  volnero,  os  mcum  coiidernnnbit  nie. 
Sl  innocentem  o.stendeio,  pravum  ine  coinprobablt 
{Job  IX  ,  20).  Aui  quiH  respondebit  mihi,  cum  ipse 
feceril,  id  est  qiiani  raJionem  inilii  reddet  de  his 
quEe  patinr,  ciim  Ipse  condlior  meus  sit,  qui  me  vel 
attllgit  vPl  aftligi  permlttlt?  Qul  enim  me  benigne 
condldlt,  nequaquam  Iniiiste  ciuclari  permitlit.  Sed 
cst,  quod  inter  baec  salubriter  agam  :  «  Recogllabo 
omnes  annos  meos  in  amaritudine  animac  mese,  >  id 
est  ad  meiiiorlam  levocabo  omiie  tenipus  vilse  mese 
transactnm,  et  omnia  deflebo,  quse  me  male  cgisse 
recognovero. 

Vers.  16.  —  «  Domine,  si  sic  vivitur,  et  in  tali- 
bus  vila  spirilus  mel.  > 

In  prajsenti  vlta  sic  vivitur,  ut  supra  dixit  de  se, 
id  est  dolores  et  ainictlones  patiendo.  Omnes  enim, 
qui  vivimus,  afflictione  preniiimir,  et  eli  qul  nos 
aflfligit,  respondere  noii  possumus.  Et  in  'alibns  do- 
loribus  est  vila'  spirilus  mei,  Id  cst  vila,  (|iiam  spi- 
ritiis  his  artubus  confert. 

Vel  sic  vivitur  vera  vlta,  Id  cst  rcoogltando  cum 
amaritudine  pceniteniiM  praierit«s  annos.  TU  in 
ainariiudinlbiis  talibus  et  recordatlonlhiis  est  vita 
iPtritus  mei,  quia  per  pocnitentiam  revivlscit  anima, 
quas  in  pcccalis  mortua  erat.  Sive  in  lalibus  alHieiio- 
nibus  eniitvilur  «iia  spiniKs  mei,  qula  taiito  verius 
vivit  Spiriiiis  mentis,  quanto  fortius  caro  conlCTi- 
lur.  Unde  et  additur : 


flagellando  exterius,  et  per  hoc  vivificabis  me  inte- 
rius  ut  dicere  possim,  qiiia  «  castlgans  castlga.vlt 
me  Domlniis,  et  mortl  non  tradidit  nie  {Psal.  exvii, 
18).  I  |ja;c  loquilur  Ecclesia  vel  quilibet  justus 
cum  Paulo,  glorlans  in  tribulationibus.  Sed  qui  sic 
corrlpi  dcsiderat,  videamiis  quld  agat,  cum  corre-. 
ptio  foris  cessaverit.  Subjungii : 

Vers.  17.  —  I  Eccc,  in  pax:e  amaritiido  mea  ama- 
rissima.  > 

/h  pace  enim  est  omaTitudo  clectonira  aiiiarjssi- 
ma,  qula  qui  seiiiper  in  amaiiludlne  coidls  sunt, 
lunc  veheinenliiis  amarltudine  repleniur,  cuin  nilill 
adversiiatis  exieriiis  patiuntur.  Sed  quid  per  hanc 
correpiionem  et  amariludinem  meruerlnt,  sequitur  : 
«  Tu  aulem  crulsll  anlmam  meam,  ut  non  periret,  » 
Id  est  ab  imminenli  peiiculo  damnationis  «ternae 
salvasti.  Et  quomodo  eam  a  periculo  mortls  ernisti? 
SequiLur  :  «  Projeclstl  post  tergiim  luum  omnia 
peccata  nica,  »  Id  est  a,  conspectu  tuo  auferens,  in 
bls  qiise  letro  siint  ea  reliquisti,  ut  jam  In  anterio- 
ribiis,  id  esrin  futuris  saeciills  non  videajitur.  Sc- 
quitiir  : 

Vers.  18.  —  «Qula  non  infernus  confitebitur  tibi, 
neque  mors  laudablt  lc  :  non  exspeclabunt,  qui  de- 
scendunt  In  lacum,  veritatem  tuajn.  > 

Vers.  19.  —  «  Vivcns,  vlvens  ipsc  confilebitur 
libi  sicut  et  ego  hodie  ;  paier  filiis  notam  faciet  ve- 
ritatem  tuam.  > 

Quod  anlmam  meam  a  morte  erueris,  dum  pec- 
cata  dirnitteres,  inde  comprobatur,  qnia  hiferms 
iion  confiiebitur  tibi,  \A  est  his  qui  iii  iiiferno  sunt, 
per  conressioncmpeccatorum,  non  dabilur  iam  re- 
missio  :  ncque  mors  laudabit  le,  id  est  qiii  in  illa 
morle  suiit.  El  qai  semcl  in  lacum  perdilionis  lllius 
descendunt,  jam  vcritatem  doctrina;  tun^  non  crspe  ■ 
ctiibunt  cognoscere,  quoniain,  in  sua  stultitla  con- 
sumpti,  sine  remedlo  puiiieiitur. 

Vel  eerle  veritnCem  promissionls  tuse  non  exspe- 
ctabunt,  quam  exspeclant  elecli.  Infcrmis  et  mors 
non  confitebuntur,  sed  vivcns,  vivens  ipse  confitebitur 
tibi,  id  est,  dum  in  pra;senti  sseculo  quisquc  vivit, 
habet  poteslatem  confitcndi  peccata  sua,  sicut  et 
cgo,  dum  adbiic  hodie  vivo,  confiteor.  Et  illi,  qui 
h  descendunt  in  lacum,  nou  exspectabvnt  veritatem 
tuam.  Scd  pater  qiiisque  spiriiualis  notam  faciet 
veritaiem  tuam  filiis  suis,  quos  in  Clirislo  .Tesu  per 
Evangellum  genuerit.  !n  hac  eiiim  vita  locus  est 
dlscendl,  non  iii  inferno,  et  bic  est  lociis  peccata 
confilendi  atquc  purgandi.  Hncusque  Dominus  vocc 
corporis  tui  locutus  est.  Sed  posi  lisec  voce  piopria 
loqiilturadPalrem,  dicens  ■ 

Vers.  20.  —  «  Doinine,  salviim  nie  fac.  » 

Id  est  resuscita  me.  Rursumquc  mcinbrorum  suo- 
riim  voce  subjuiigit :  <  Kt  psalmos  nostros  canta- 
bimus  cuncils  diebus  vitae  noslrsc  in  donio  Doini- 
ni,  >  id  est  in  Ecclesia  perniancbimus  in  psalmis 
ei  hymnls  et  canticis  spiritalibus  cantantes  et  psal- 
lentes  in  cordibus  nostris  Domino.  Hoc  euim  a  re- 


371  HERYEl  ItURGIDOLENSIS  MONACHI  572 

surreclione  Doniini  tjdiles  «gni.t  ubique.  Et  \>£c  tst  A  ")■  »  fost  ciijiis  asccnsioncm  qiiia  gepte*  ad  fldem 
oratio   Etclesiae  deprccanlis  i.n  Psalmo  :  i  Doraiiie,      veneiunl,  btne  subditur  : 


salvuin  fac  regeni,  et  exaudi  nos  in  die  qua  invoca- 
\erimiis  le  ifs«/.  xix,  10).  >  Nain  quod  ilii  dicilur  : 
«  Doniiue,  salvum  fao  regeni,  »  hoc  cst,  quDil  ip-c 
re.\  ait  liic  :  Domiiie,  satvuni  me  fuc;  el  qaod  ibi  se- 
quilur  :  «  Ei  e.vaudi  nos  in  die  qua  invocavcriinus 
te,  »  lioc  loco  sulxiitur  :  >  Et  psahnos  nostros  can 
tabiuius  cunctis  dicbus  vit;e  nostrse  in  donio  Domi 
lii.  •  Terniinaia  itaque  oralioiie  regis  EzecbiiV,  se- 
quitur  in  narratione  prophetica  : 

Vee.s.  21.  —  «  Et  jussit  Isaias,  ut  tollerenl  nias- 
sani  ile  ficis,  cl  calaplasniaieut  super  viilr.us,  it 
sanarclur.  » 

Dominus  autein  in  Osee  ilicit  :  «  Quasi  uvas  in 
deserto  inveni  Israel,  quasi  prima  poma  liculneae 
{Oaee  ix,  10).  Et  Jereniias,  visioneni  qiianidani  rc- 
ferciis  ait  iiitcr  alia  :  «  Calallius  uuus  licus  bonas 
habebat  iiiniis,  ut  solciil  csse  ticus  priint  lcinpoiis 
{Jeretii.  xxiv).  i  Et  subjuiiyit  Doniinum  di.xisso  : 
«  Sicul  (icus  hsR  bonse  :  sic  cognoscain  transniigra- 
tioneiu  Juda,  quam  cniisi  de  loco  isto  in  lcriaiii 
Chald:fiorurn  in  Loiiiiiu,  ct  poiiain  ocuios  iiieos  su- 
per  cos  ad  placandiim  {ibid.,  v). 

Quid  ergo  per  mussain  licorum  desigiialnr,  nisi 
inultitudo  olectoruin  dulcis  et  suavis  ?  Quid  iia- 
que  esi  ,  quod  super  vuluns  Ezeciii*  poaitur 
niassa  licoruiu,  nisiquod,  duni  Redcmptor  nostcr  in 
cruce  pendens  laiicea  vulneratur,  Ecclesiam  propriu 
cruore  mercaturV  Uiide  Paulus  ait  :  «  Kegere  Ectle-  . 
siam  Dfi,  qiuim  acquisivit  saiiguine  suo  {.\ct.  xx, 
28).  »  Vulncratus  igitur  ac<iuisivit  Ecclcsiam  quod 
est  massam  litorum  esse  vuineii  suporposiiani. 

Et  c:Uaplasinata  est  Iixc  massa  de  ficis  super 
\ulnns,  quia  jiistoium  Ecclesia  glutino  cliaritatis 
adhierol  Doiuiuica:  passioni.  Ut  auleni  nia.^sa  lia;c 
guper  vulnus  ost  cataplasmala,  sanatiis  est  lo.x,  quia 
poslqiiain  Ciiristiis  paticndo  agglutinavit  sibi  mul- 
titudinem  clccturuni,  qiii  onines  unuin  siint,  calcata 
iiioito,  sunovit  jam  noii  revorsiirus  in  torriiptioiiom, 
Sanatus  ost  cniiii,  qiiia  gloria  resurretlioiiis  indu- 
lus  est.  Soqu;lur  : 

Vebs.  22. — «  Et  dixil  Ezocliias  :  Quod  erit  signuin 
quia  ascendam  ad  doiiium  Doinini.  i 


CAPUT  XX.KIX. 

«  lii  tcmpore  illo  misii  Moiodach  Baladan  filius 
Baladaii  rc  x  Dabylonis  libros  et  munera  ad  Eze- 
chiam ;  auuierat  enim,  quod  a'grota^set  et  conva- 
luisset.  I 

Quid  enim  per  Merodacli,  qui  interprctatur,  amara 
arroganlia  vel  amarilndinem  immittens,  nisi  magi- 
siros  sapiontiae  saicularis  designat,  qui  pioptor  eam- 
dem  suamsapicntiam  assuinpscrantnimiamarrogan- 
liam  ct  sequacibus  suis  immittebaut  amaritudinem 
arro;anlise  vol  sapientisc  su»?  Qui  ot  Baladan  co- 
giiominalur,  qnod  dicitiir  :  \eint  sibiinet  judicans, 
quia  sapientos  sa.'culi  ad  hoc  venerunl,  ut  sibimet 
'  judicantcs  prajforrenl  sua  his  quje  erant  aliorum, 
de  quibus  recte  Dominus  ail ;  «  Omnes  qiiotquol 
venerunt,  fures  suiit  ct  latrones  (Joan.  \,  8).  i 
Atque  filius  liuludan  est  iste  MeroJach,  qiiia  hi,  qui 
ex  sapiontibns  miindi  crcdideruut,  cx  doctrina  veie- 
rum  sapieiiium  erant  primogeiiili.  /««j  qiioque  Ba- 
bijlunis,  id  esl  confiisionis  dicitiii  fuisse  .Morodacli, 
qiia  sapientos  s;toiiIi  principos  eiroris  fuerunt. 

Hio  ergo  Merodach  tnisit  ad  Ezechiam,  id  est  ail 
Cdiristum  libros  sana;  docirime,  et  muncra  bonorunt 
operuni.  MuUi  onim  o.\  sapiontibus  geniiuin  conversi 
libros  oplinios  scripsoruot,  ot  muiiora  sux  dcvotio- 
nis  obtulerunt  Cliristo,  sicut  Jiistinus  philos.oplius, 
et  .\reopagila  Dinnysius,  ot  Auguslinus  Aurtlius 
.4Hrf«<;r(((  ('«iiH  por  aposlolos  islo  Merodach,  quod 
Ezochias  (rrjrotasset,  tl  cunvaluisset,  id  ost  Christus 
inriimitalem  nostr;e  iMortalitatis  assiimpsisset,  ct  aJ 
imraortalitatis  gloriam  pervonissot.  Soquilur: 

Ve^is.  2.  —  «  La^latus  est  Ezechias  super  eis,  el 
Obleiidit  ois  collani  aronialuni,' ct  argcnti  et  auri,  et 
odoraraonloniin,  et  uiigueuli  tptimi,  et  omnes  apo- 
lliecas  supellectilis  su,o,  el  univiTsa,  qiue  invenm 
sunl  in  tbcsauris  cjiis,  > 

Laitatus  est  Chiistus  siiper  convorsis  genlilibas, 
el  oslendit  eis  cellnm  aromntum,  id  est  iiitroduxit 
eos  iii  Ettlosiaiii,  ()n.o  loloila  esl  aiomatibus  virtu- 
lum.  QuiC  tella  tsi  ci  nryeutt,  id  esl  divini  eloquii, 
nique  auri,  id  esl  snperna;  sapienti:e,  et  udoramen- 
torum,  (\»x  sunt  orationes  saiiciorum,  et  unguenii 


Cum  lioc  dixisset  rex,  Itaias  respondit  ci,  quou  j)  ojuimi,  id  esl  uiictionis  Spiritus  sancti.  llngiionlum 


supra  positiini  cst  voce  Domini :  «  Hoc  eril  libi  si  ■ 
gnum  a  Domino,  qiiia  facit  Dominus  verbuni  hoc 
quod  locutus  est :  Eccc  ego  reverti  faciam  uuibram 
iine.iium  {Apoc.  ui,  7),  »  etc.  Ezcchias  asteiisurus 
erat  in  doinuiii  Doimui,  quia  Christus,  a  iiioituis 
resurgeiis,  astciuiii  in  illam  aiteruitatis  doinum,  ubi 
iiunc  sedel  in  dex.tera  Dei  Patris.  Scd  hujus  ascen- 
sionis  fiiil  signiini,  iiuod  dotom  lineis  sol  revorsus 
est,  qiiia  duiu  in  rjus  morte  et  resiirrectione  pato- 
aeroiit  arcaiia  lcgis,dntum  estovidens  indicium,  quia 
ipsc  rcgiia  quoque  c(clorura  rcseraturus  crat.  Nain 
iteque  iegetii,  neqiie  cceluin  aperire  poteialnisi  san- 
ctus  ot  voriis,  «  qui  liabol  tlavem  David,  qui  aperit 
cl  ncmy  tiaudit,  clauuil  tt   nonio  aporit  (.i/ioc.  iii. 


enim  optimum  esl  Spiriiiis  sauelus,  quia  prsdica- 
vit  «  Jesuin  a  Nazareth,  quomtxlo  unxit  eum  Spirilu 
sancto  Deus  {Act.  x,  58).  t 

'Awo9/;x<j  Apotlteca  vero  grasce,  latine  dicitur  re- 
liosilorium  vol  recnnditorium.  Quid  aMte.m  supelles 
E/,ecbi:edosigiiat,  nisi  virtutuin  ornaincnla,  etbono- 
rum  operum  instrumenta  varia?  Quid  ergo  per  apo- 
thco.is  siipcllectilis  cjiis,  nisi  c.ongiegalioiics lideliuiu 
iulelligore  dobenius,  sive  mcut<ts  ooruni,  ubi  recon- 
ilita  ost  inii'timi;ila  virtutiim  5.n|iollox?  Deiiidc  quod 
por  p:irl.'s  riostripsorat,  goiioraliter  adjunp'cns  mi- 
rersa  (/»«  invenlu  sunt  in  tltesauris  fj«»,  oiiniia  bona 
nunciipat  ;  et  cuiicta  ha't  osteu-lit  Cbiislus  convcr- 
sis  goiiiiiibus.  So(jiii;ur  : 


57:^  COMMKNT.  IN  1SA1AM  I.inRl  OCTO.  —   LIB.   V 

*  Noii  fuit  veilnim,  quod  iiini  ostenderet  eis  E/.c- 


fliius  iii  doiiio  sua,  ot  iii  onini  potestnte  sua.  » 

Domiis  ejus  est  Ecclesia.  Potestas  ejus  est,  de 
q«a  dicit :  i  Data  esl  milii  omnis  polestas  in  cnelo 
et  in  terra  [Maitlt.  xxviii,  18).  »  Non  fuit  ergo  ver- 
bitm,  quod  iion  uslemlerct  eis  in  tlomo  sua.  et  in  omni 
poUstnie  situ,  qiioniam  omnia,  qii.-E  sunl  in  Ectlesia 
\el  in  fcelo  et  in  terra,  proiit  nunc  ea  nossc  deliet 
pietas  cliristianae  religionis,  inanilestavit  eis,  sicut 
ait :  <  Vos  aiitem  dixi  amicos  :  quia  qua-cuiique  au- 
divi  a  Patie  nico,  nota  feci  voliis  {Joan.  xv,  15).  > 
Sequilur  : 

Veks.  3.  —  <  Introivi»  autem  Isaias  proplieta  ad 
regem  Ezeclii.iiii,  et  dixit  ei  :  Qiiiil  dixerunt  viri  isti, 
et  uiide  venerunt  ad  teV  > 

Vocaiis  ad  (iJein  t;eniibus  intiavit  Isaias,  iJ  est 
serino  proplieticus  ad  Ezecliiam,  id  est  ad  Cliristum 
locutiirus  de  eis,  qiiia  lunc  iii  eoruin  moribiis  im- 
j4eri  coepil ,  quod  de  eorum  conversalione  duduni 
liieranl  locuti  proiihet.iB.  De  quibus  qiiasi  de  igiiotis 
iiilerrogat,  quia  prophelre  velul  iiicogiiitos  habebant 
gcntiles,  qiiibus  prte.sentialitt'r  noii  loqucbaiitur. 
Sequitur  : 

«  Et  dixit  Ezecliias  :  De  lerra  longiMqiia  vi'neriiiil 
ad  me,  de  Babylone.  »  Longe  eranl  grntiles  a  Dco 
i«  Babylone,  W  csl  dum  in  confusionc  erroris  ido- 
lolalriae  niorarentur.  Unde  ferfiir  adolcscenlior  ex 
d'iobusl'ialiibus,  acccpla  pnrlioiicbiibstantiae, abiisse 
«  in  re.^ionem  longinqiiom  (l,nr.  xv,  12),  »  et  ibi 
eamdem  substamiam  suam  dissipasse  viveiido  luiu- 
riose,  sed  tandem,  aliquando  surgens,  rediisse  ad 
patrem  suum.  Venerunt-  igilur  de  lerra  longinqua, 
de  Biihyloiie  gcntiles,  qui  conversi  sunt  ab  antiquis 
erroribus  ad  Cliristum.  Sequitur  : 

ViiRS.  i.  —  c  Et  dixil :  qnid  viderunt  i»  domn 
tua?  El  dixit  Ezediias  :  oinnia,  que  iii  doiiio  mea 
sunt,  videnint :  non  fuit  res,  quain  iion  oslenderem 
eis  iii  tliesauris  meis.  » 

Omnia  qum  sunt  in  domo  Domini,  id  est  in  Ec- 
clesia,  viderunt  conversi  genlilrs  ct  agnoverunt,  at- 
que  diligenter  inslructi  sunl  de  oninibus.  A'o«  fuit 
res  in  tliesuuris  cjiis,  quain  non  ostcndcrit  eis,  quo- 
iiiaro  omiics  divitias  aHiinie  ot  virmium  opes  mani- 
festavit  eis.  Sed  jam  videuuis  alque  geniimus  ex 
niagna  parle  compleri  quod  scqiiitur  . 

Vers.  S. — «  Et  dixit  ad  Ezechiam  Isaias  :  Audi 
verbiini  Domiiii  excrciluum  :  > 

Yers.  6.  —  «■  Ecce  dies  venieiit,  ct  auferentur 
omnia  qax  in  domo  lua  suiit,  et  qiia;  tliesaurizave- 
runt  patres  lui  usque  od  dieni  banc,  in  Ihby- 
loneni  :  nou  relinquetur  quidquani,  dicit  Oomi- 
nus.  > 

Difs  veniunl,  alquc  jam  ccepcrunt,  dc  quibus  ait 
Aposlolus  :  I  Quoiiiam  in  iiovissiniis  diebus  insta- 
bunt  periculosa  tcmpora,  el  eriint  boniines  seip^os 
amantes,  cupidi,  elali,  superbi,  blasplieini,  parenti- 
bus  non  obedientes.  ingrati,  scelesti,  sinc  affectione, 
sine  pacc,  criminalores,  incontinentcs ,  immites, 
iiiiebcnignitaic,  proditores,protPrvi,iumidi,  volupta- 


A  lura  amatoresmagis  quani  D,->i,  ba!  cntcs  quidemspe- 
ciempietatis,virtutemautemcjusabnL'gantes(//Tim. 
111,  1-5).  »  Quaiitiim  igitur  ad  multitudinem  liujus- 
modi  pseudocliristianoruni  ,  auferenlur  in  diebus 
illis  spirilaliter  in  Baliylonein  omnia  ^jua:  suiit  i:i 
domo  Domini.  Neque  eiiini  de  infidelibus  loqiiitur 
Apostolus  ha;c  omnia,  sed  dc  his  polius  qui  ilicun- 
tur  Christiani,  de  quibus  et  Doininus  ail :  «  Veruir.- 
tamen  veniens  Filius  hominis,  pulas,  invenict  lidcm 
super  tcrram?»  (Luc.  xviii,  8.)  Quid  ergo  niiruni,  si 
omnia  quw  sunt  in  doino  Dnniini  dicuntiir  in  Baby- 
lonem  tollcnda,  cum  ipse  Dominus  in  advcntu  suo 
vix  inventurus  sit  fidem  super  terram? 

Nec  tainen  il-a  dicendo  negamus  nonnullos  tunc 
streiiuissimos  fore  justos,  sed  de  eoruin  ninllitudine 

B  loqiiimiir,  dc  quibus  scriplum  est :  «  Quoniani.abun- 
dante  iniquitatc,  refrigescet  charitas  multorum 
{Maltli.  xxiv,  12).  »  Gmissis  ergo  paucis  justis  de 
reproboruin  copiosa,  quae  tuiic  abundabit,  muliitu- 
iHne  serino  est,  cum  dicitur,  quia  tolkutur  in  Baby- 
lonem  omni<i  qum  sunt  in  domo  Ezechia'.,  id  est  in 
hac  plcbe  Chri&iiana,  videLcet-  aromala  viitulum, 
ct  fiagrantia  opinionis  oplimie,  et  argentum  diviiii 
cloquii,  et  auium  coelestis  sapientioe,  et  odoramenta 
orationiim,  et  Cictera  superius  descripta. 

Palres  autem  Domini  prophetsB  vocanlur  et  pa- 
triarclia',  qui  thesaurixarcrunt  in  domo  cjiis  usque 
bodie  Ihesauros  moruni  bonoruni  et  sapicntiaj,  quia 
per  corum  facta  etdieta  spiritaiibus  diviliis  replctur 

p  Ecclesia.  Sed  omnes  bi  Ihesauri  post  paucos  dies 
auferentur  in  Babylonem,  lid  est  in  confusionem, 
quia  per  Aiitichristura  omnia  interioris  homiiiis 
bona  diicenlur  captiva.  Non  Telinquetur  quidqiiain, 
dicil  Doniiiius,  quia  ille  pestifer  oninia  corrumpet  ct 
destruet.  Sed  his  de  damiio  moruui  pr;eii!issis,  de 
caplivitate  fidelium  subjungilur: 

Vebs.  7.  —  «  Et  de  filiis  ,tuis,  qui  exibunt  de  le, 
•suos  gemicris,  tollent,  et  eruni  eunucui  iii  palallo 
regis  Babylonis.  » 

NoB  ait :  omnes  filios  tuos  toUent,  sed  de  liiiii 
tuis  totUnt.  Ubi  satis  apparel,  non  omnes  tunc  lide- 
les  seducendos  esse.  Onines  enim  Christiani  sunt 
iilii  ejus,  sicut  ipse  demonstrat,  ciim  ditit :  i  Nuii- 
quid  possunt  filii  sponsi  jejunare,  quandiii  cum  illis 

D  e-st  sponsus?  »  {Marc.  ii,  19.)  Et  benc  dicitur  ;  Qui 
exibunt  de  te,  quia  sei:uiidum  .\postolum  sumus  «  de 
carnc  ejus,  ct  de  ossibus  ejus  {Eplies.  v,  50).  » 

De  his  crgo  liliis  noiinullos  lollent  prKdicatores 
Aniichristi,  et  focient  eos  eunuchos  esse,  id- est 
absque  meiilis  virililate,  in  palatio  regis  Bahyloms, 
Id  esl  iu  (uria  printipis  hiijus  s.TCuli,  qiii  est  Sata- 
nas.  Euiiuchiis  iiamque  cst,  ]qui  ineiitis  virilitalem, 
qua  spiritales  lilios  gigncre  proedicando  deberei, 
amisit.  Unde  per  Moysen  dicitur  :  «  Quia  non  intra- 
bit  eunuchus,  aitrilis  vel  smpula!is  tcsticulis  et  ab- 
scisso  verctro  Ecclesiam  Doinini  (Deui.  xxiii,  2).  » 
Alteruntur  cnim  lesliculi  cjus,  cujus  interna  virili- 
tas  adversis  commiiiuitur.  Amputantur  vcro  testi- 
culi  ejus  cum  veretro,  cujus  spiritalia  viriiia,  ^iiibus 


375  HERVEI  BimGll^OLENSlS  MONACHl  376 

Per  Evanselium  (ilios  generare  posset,  auCerunUii.  A      «  Lociuiiiiini  ad  cor  Ji-rusalea»,  et  avocate  earn.  > 


Sed  quicuaque  taiis  esi,  iritrare  non  valet  Ecclesiani 
Domiui  supernam,  quam  soli  ingrediuiiiur  eletti, 
Recte  itatiue  dicitur,  quia  «  lie  filiis  tuis  esibunt, 
quos  genueris,  lollent,  et  crunt  eunuclii  in  palatio 
regis  Babylonis,  »  qiioniam  sub  Anticliristo  mulli 
seduceiiiur  ex  Cliristianis,  et  adhaerebunt  enerviter 
obseiiuio  regis  intiiiia;  confusionis.  Sequitur  : 

Vehs.  8.  —  <  Et  dixit  Ezecliias  ad  Isaiam :  Bonum 
verbuui  Doniini,  qiioJ  locutus  cst.  » 

Bonum  est,  ut  multitudo  rcproborum,  qiiae  modo 
graval  Eoclesiam,  lota  per  AiUichristum  separetur 
ab  eli'oiis.  Sequitur : 

«  Et  dixil :  Fial  tantura  pa\  et  veritas  ia  diebas 
meis.  > 

a-B 


Ad  cor  namque  e^i  loqui  tnstera  biaiide  consolando 
alloqui.  Uiide  Ruth  dixisse  fertur  ad  Booz  :  i  Con- 
solaius  es  me,  et  locutus  es  ad  cor  ancillaB  tuae 
(Rutli  II,  13).  I  Huic  autem  loco  consonat  Aposlo- 
lus,  dicens  :  «  Benedictus  Beus  ct  Patcr  Domini 
nostri  Jisu  Christi,  Patcr  raisericordiarum,  et  Dous 
tDtius  consolalionis,  qui  consolalur  nos  in  omiii  tri- 
bulalione  nostra;  sic  ut  possiraus  et  ipsi  consolari 
cos  qui  in  omni  tribulatioiie  sunt,  per  exliortatio- 
nein  qiia  exhorianiur  et  ipsi  a  Deo,  quoniam  sic- 
ui  ahuiidant  passioucs  Chrisli  iu  nobis,  ita  et 
per  Christuiu  abundat  consolaiio  iiostra  (i/  Cor. 
I,  3-5}.  . 
Nain  quod  ait  Dominug  :  Consotamini,  consolo- 
Dierum  nomiac  signari  solet  electorura  conversa-  ^  mini,  popule  meui,  Aposlolus  dicil  :  <  Qui  conso- 


iio,  Salonione  diccnle  ;  c  Juslorum  autem  semita 
quasi  )ux  spleiidews  procejil,  et  crescit  usque  aJ 
perfectani  dieni  (Prov.  iv,  18).  i  Qui  siiiit  ergo  dies 
Ezechi.c,  id  est  Chrisii,  nisi  elccti  ejus,  quibus  ait 
Aposlolus  :  «  Fuistis  aliqiiando  teinebrEe,  nunc  au- 
teni  lux  iu  Domiiio?  «  (Ephes.  v,  8.)  Fiat  ergo  pax 
in  dicbus  istis,  ut  sil  <  in  teria  pax  honiinibus  bonx 
voliintatis  {Luc.  ii,  14),  >  ne  spiritaliter  expugnen- 
tur  a  rege  Babjloiiis,  et  captivcntur.  Fial  iu  eis  et 
veritas,  ne  siiil  ex  illis,  quibus  pcr  Anticbristum 
Dcus  immillel  nperalionem  erroris,  ut  credant  nieii- 
dacio,  sicui  aii:  Apostoliis  :  «  Eo  quod  cliariiatem 
veritatis  non  receperiiit,  ut  salvi  fierent  (//  Tlws. 
II,  10).  »  Licet  enim  justi  persecutionem  foris  pa- 
tiaiitur,  semper  titmen  est  in  eis  pax,  quoniam  in 
eis  audire  increntur :  «  Pax  Dei,  quae  exsuperal  om- 
nem  seiisum,  cuslodiai  corda  vestra,  el  intelligen- 
tias  vcstras  iii  Christo  Jesu  (Phitip.  iv,  7).  »  Quo- 
ruro  eniiTi  corda  et  iiitelligentias  pas  Dei  custodit  in 
Christo,  in  his  recte  pax  fieri  dicitu^,  quoniam  a 
pace  Dei  niilla  impugnalione  hoslili  separaniur.  Ei 
in  bis  tantnm  fit  pax,  qiiia  i  non  est  pax  impiis  dicit 
Domimis  {Isa.  XLViii,  22).  i  Veritas  quoque  fit  in 
ei$,  diiin,  veritatem  facientes  in  charitate,  crescurit  in 
illo  pcr  omiiia,  qiii  est  caput  Chrislus.  Sed  quoniam 
trislia  de  spirilali  caplivitate  Cderium  praedicla  sunt, 
apte  suhjungitur  cleeforum  consolatio,  cum  dici- 
tur : 

CAPUT   XL. 

Vebs.  1.  —  «  Consolamini,  coiisolamini,  popule 
meus,  dicit  Deus  vesier. 

Vers.  2.  —  «  Loquimiiii  ad  cor  Jerusalem ,  et 
avocale  (l-io)  eain,  quoniam  completa  est  inaiitia 
ejus,  dimissa  est  iniquilas  illius  :  suscepit  de  nianu 
Domini  duplicia  pro  omnibus  pccc.itis  suis.   > 

Considerans  eniin  Doniinus  abominationeni  deso- 
lalioiiis  illius  novissimae ,  qui  per  Antichristum 
fiet,  benigne  suos  inter  adversa  consolatur,  dicens  : 
«  Consolamiiii,  consolamini,  popule  meus.  >  Et  ul 
consolalionem  qul  jam  perceperunt,  alios  consolari 
Studeanl,  aiijungit  : 


latur  iios  in  omni  iribulatione  nostra.  >  Et  quod  Do- 
minus  sut>dit  :  Loijutmini  arf  cor  Jerusalcm,  Aposto- 
lus  a,djungii  :  <  Ul  possimus  et  ipsi  consolari  eos 
qui  in  oniiii  tiibuialioiie  ^unt,  >  etc.  Loijuimim  igi- 
tur,  ioquit,  ad  cor  Jerusalem,  id  est  Ecclesix,  vel 
cujuslibet  fidelis  aiiimaeiuter  adversa  posit:e,  dicen- 
tes  ea  quse  cor  ejus  audire  desideral,  et  arocate 
eam,  iit  discedal  ab  iniquitate  oinnis  qui  iiivocat 
nomen  Domini ,  qualcnus  human%  conversationis 
prava  Btudia  desereus,  lerrenoruiu  hominum,  qui 
prx  abuudaniia  iDiquii.atis  multi  suni,  perditos  mo- 
res  non  imiteltir. 

Qucniam  in  illa  tribulatione  novissiiua  compUta, 

_  id  est  /iniia  est  malitia  ejus,  ea  scilicet  malitia,  de 
qua  scriptumest:  «J^olite  suUiciti  esse  in  crastinuin. 
Crastinus  enim  dies  sollicitus  erit  sibi  ipsi.  SulTicil 
enira  diel  malitia  sua  (Matth.  vi.  34).  >  Tunc  eiiim 
oinnem  corporeae  uecessitatis  sollicitudinein,  quai 
nunc  appellatur  malilia,  relinquere  coinpellctur  quis- 
que  Odelis,  et  se  ipsum  in  ovem  occi.sionis  depu- 
tare.  Tenninaia  estcrgo  tuiic  malitia  ejus,  quia  om- 
nem  roundi  sollicitudinem  abjicict;  etquia  persecu- 
tionem  patitur  propter  justitiam,  dimissa  est  iiiiqui- 
tas  illius,  quain  forte  ante  comuiiserat.  Suscepit 
nainque  de  manu  Dumini  dupticia  pro  omnibus  pec- 
catis  suis,  quia  et  iii  corpore  et  in  auinia  veheraen- 
tissirae  cruciatus  est  pro  omuibuspeccaiorum,  prse- 
teritis  deleclaiionibus.  «  Erit  enim  tribulatio  nia- 

j)  gna,  qualis  uon  fuit  ab  initio  inundi  usijuc  raodo, 
iieque  liet  {ilatlh.  xiii,  21).   > 

Possunt  tamen  hacc  super  adventu  Domiiii  convc- 
nienter  intelligi.  Pra;cipua  namque  consolatio  po- 
piili  Dei  fuil  adventus  Christi,  quia  ex  quo  patribus 
promitli  coepit,  multis  sanctorura  lacryrais  deside- 
latus  fiierat.  Unde  senex  ille  Simeou  erat «  exspec- 
lans  consolationem  Israel  :  et  responsum  acceperat 
a  Spiritu  saneto,  non  visurum  se  inoi  tcin,  nisi  vi- 
dcrct  Chrisluin  Domiiii  (Luc.  u,  25).  >  Jlanc  ergo 
consolaiioncm  Israel,  quae  per  adventum  Chrisli  ftl- 
tura  erat,  offcrt  propheta  nunc  eidem  populo,  di- 
cens  :  «  Cons;;lamini,  consolamini,  popule  meus, 


(143)  Alias.  advocate. 


5r? 


COMMENT.  IN  ISAIAM  I.IBRI  OCTO. 


LIB.  V. 


378 


ditit  Doiiiinus  Detis  vesler ;  i  aUjue  nibjungil,  diopris  A  a  loqnente  Iransferlur,  ul  tamen  in  stia  sede  teiica- 


3(1  apostolos  ;  Loquimini  ad  eor  JeruMiletit,  id  est, 

ad  cor  plehis  JuilaBorum,  blaiide  et  ralioiiahihler  mI 

poEDiteiitiam  Oorninica  neeis  exliortanlos  cain.  El 

avocate  eant,  ab  infidelitalc  ad  fidam,  a  vetnstate  ad 

novitateni,  quoniam  complela  i:st  maUiiaejns,  occi- 

dendo  Salvatorcni,  et  post  dinmia  esl  iniquitas  ittius 

credeiido  in  cum. 
Ut  aiiieni  intfelliganius,  quotl  seqiiiliM'  :  «  Susee- 

pit  de  maiiu  Dotnini  duplicia  pro  omnibus  peccatis 

suis,  »  ineminerimus  in  hoc  corpore  corrupliliili, 

qiiod  aggiavat  aniinam,  Tila  nos  nriisera  vivere.  Sed 

quia  jam  redempti  per  tnediatorcm  sunins,  et  Spiri- 

luiii  sanctum  pignus  accepimus,  beatain  vitam  iii 

gpe  habemus ,  ctsi  rem  ipsam  nondum   tenemus. 

«  Spes  aiiteni,  qiise  videttir,  non  est  spes.  Quod  enim  R 

\idet  qiiis,  qiiid  sperat?  Si  auti^tn,  quod  non  vlde- 

iniis,  speramus,  per  patientiam  exspectamus  (Rom. 

VIII,  2i).  >  In  malis  amem    qu«  quisque  palilur, 

non  in  bonia  qua  frultur,  opus  est  paticnlia. 

Haiic  crgo  vitain,  de  qua  scriptum  est :  «  Nunquid 
/lOn  tentatio  est  vila  humaoa  snper  terrain?  (Joh, 
VII,  1),  »  in  qua  quotidie  clamamus  ad  Bominutn  ; 

<  Libera  nos  a  malo  (Maith.  vi,  l.^),  >  cogitur 
homo  lolerareetiam  remissis  pcccatis,  qiiamvis,  ut 
in  eam  veiiiret  miseriam,  pritnum  fuerit  causa  pec- 
catum.  Productior  est  enim  poena  quain  culpa,  ne 
parva  puiarelur  culpa,  si  cum  illa  fiuiretur  et  poena. 
Ac  per  hoc  vt;!  ad  demonstrafionem  debitae  miscri*, 
vel  ad  emendationcm  labilis  viiae,  vel  ad  exerciia- 
tioiiem  necessarise  patientia;,  teiuporaliler  hominem 
dctinet  pcena,  etiam  quein  jara  ad  damnationem 
sempiiernam  reum  non  detinet  culpa.  Bene  itaque, 
cum  dictum  essct ;  •  Dimissa  est  iiiiquiras  illius,  » 
suhjunclum  est :  c  Quoniam  suscepit  dc  inanuPo- 
mini  duplicia  pro  omnibus  peccaiis  suis,  »  quia  dum 
peccaivt,  et  postquam  peccare  desiit,  afflictionem 
prsesenlis  vilie  sustinuit.  Sequilur  : 

Veiis.  5.  —  c  Vox  clamantis  in  deserto  :  Parate 
viam  Doroini,  rcctas  facite  in  soliludine  semitas  Dei 
«ostri.  t 

Interrogaius  Joannes  Baptista  quis  esset,  respon- 
dit  :  <  Ego  vox  clamantis  in  deserlo  :  Dirigite  viara 
Domini  sicut  dixii  Isaias  piophela  (Joan.  i,  23).  » 
Joannes  ergo  ro.r  dicilur,quia  verbuni  preecedit.  Sic-  D  <^l3)  ^^  aspeva  in  vias  plaiias.  » 


tur;  iia  omiiipotens  Pater  innotcscore  volans  iiobis 
sapienliaiu  ct  Vcrbum,  quod  in  principio  erat  Deus 
apud  Dcuni,  sicut  ipsc  ait :  «  Eruciavit  cor  incum 
verbum  bonuni  (Psat.  xlvi,  2),  »  beaium  Joannem 
quasi  vocem,  per  quam  ad  nos  Verbura  suum  pro- 
ferret,  assumpsit ;  et  verbum  illud,  de  iila  coelesti 
sedc  sic  ad  nos  dcscendit,  ul  lamen  in  profundo  pa- 
teriii  pecloris  mancrct,  tericiia  visitans,  et  c«lestia 
non  reliiiqueiis.  Benc  itaque  Joannes  vox  dicitur,  cu- 
jus,inchoanteprseconio,  sacramentum  redemplionis 
humansesurda  dudum  coepit  audire  morlalitas.  In 
deserto  etiam  vel  iti  solitudine  clumat,  quia  dereli- 
ctae  ei  deslilutac  Judseae  solatium  sua>.  sahitis  annun- 
liat. 

Vel  per  desertum  el  solitudineni  designari  potest 
destitutio  boni.  Vacua  enim  limore  Dei  pectora  de- 
serto  Sijualenlis  ercmi  comparaiitur.  Clamat  ergo 
Joannes  iii  deserto,  dicens  :  <  Parale  viam  Domini, 
rccias  facite  semitasBei  nostri  {Lue.  iii,  4),  »  quia 

<  niultos  filiorum  Israel  convertit  ad  Dominum  Dcum 
ipsorum  pra;cedens  ante  illum  parare  lioinino  ple- 
bem  perfectam  (Liic.  i,  16).  >  Etnobisadhuc  prae- 
cepit,  ut  in  raedio  nalionis  pravaj  et  perveisa!,  jd 
est,  inter  iniquos  cum  quibus  deginuis,  viam  in  no- 
bis  ipsis  Domino  paremus  bene   vivendo,  qui  ait  : 

<  Si  quis  diligil  me,  sernionem  meum  servabit,  et 
Pater  meus  diliget  eum,  et  ad  euni  veniemus,  ct 
mansioMem  apud  eiini  faciemus  (Joan.  xiv,  23).  > 

Potest  per  viam  actio  designari,  et  per  semitas  co- 
gitationes.  Prjecipit  igitur  nobis  parare  lium  Do- 
mini,  et  reetas  faceie  semitas  ejui,  quatenus  et  e\- 
teriopem  convcrsationem  nostram,  et  inlernas  inen- 
tis  nostrae  cogitaiiones  ei  spiritaliter  vcnienti  prae- 
paremus. 

Vel  etiara  prsedicatoribus  jubet  parare  viam  Do- 
mini.  Parat  enim  viam  Domini,  qui  mentibus  aii- 
dientium  gloriain  ejus  prsedlcat,  ut  eas  et  ipse  post 
veniens  per  amoris  sui  piaisentiam  illustret.  Parat 
qiiisque  rectus  prsedieator  viam  Domini,  qiioniam 
verba  exhortationis  pracurrunt,  alque  per  hoc  veri- 
tas  in  inente  suscipitur.  Sequilur  : 

Vkrs.  i.  —  <  Omnis  vallis  exaltabitur,  et  omiiis 
mons  elcollis  huniiliabitur,  et  crunt  prava  in  dire- 


ut  eiiim  ex  iisu  nostrae  locutionis  cognoscimus, 
vox  ante  sonat,  ut  verbunv  postmodum  posSii  aiidi  - 
ri.  Adveiitum  itaq^ieJ>oniinictim  pTsecurreiis,  Jnan- 
ncs  t)03- appellaiur,  qnfa  per  ministerium  illius  Vcr- 
bum  Patris  auditur.  Verbum  esi  ipsa  cogitatio,  qu* 
adliuc  intra  secrela  consdentia;  rctinetur;  vojt  verd 
sonus  indexcogiialionis.  Veibumquippe  dicitlir  csse, 
qiiod  intra  aniini  silentittm  mente  concipimus;  vox 
autcm,  per  quara  Tcrbuni  proferinius.  Verbum  ctiain 
est  ratio,  quse  per  vocem  auditur.  Sicut  ergo  quando 
verbum  coitle  concipimus,  neccisaria  esl  vox  quasi 
quoddani  vehiculum  verbi,  et  licet  ipsum  verbum 
per  oris  sonum  ad  alium  tiansferamus,  tamen  ad 
integ  lim  etiam  inira  nos  manet,  id  est,  sic  clausum 


Quid  hoc  loco  vallium  nominc,  iiisi  hiimiles,  ct 
quid  monlium  ct  colliiim  nisi  siiperbi  hcinines  ilc- 
signaiitur?  lii  advciitu  igilur  Redemptoris  valles 
exaltatie,  montes  vero  et  collcs  humiHati  sunt,  quia 
juxta  ejus  voccm  <  omiiis,  qui  se  exaltat,  humilia- 
biliir,  et  qui  se  humiliat  exaltabitur,  (Luc.  xiv, 
H).  » 

Prava  aulem  directa  fiunt,  cum  nialorum  corda 
per  iiijusiiliam  detorta  ad  justitia;  rcgulam  dirJ- 
guntur.  Et  nspcra  in  vias  planas  immiitantur  cum 
iminites  atqiie  iracundse  mentes  per  infusionem  su- 
perii.T!  gratiae  ad  lenitaiis  mansuctudiiiein  redcunt. 
Quando  verbum  verilatis  ab  iracunda  meiite  non 
reripiiiir,  quasi  asperitas  itineris  gressum  pcrgentis 


579 


HEHVE(  BURGlDOLLiVSlS  MONACIII 


580 


rcpeUil.  Si-ilcuin  ir.en^  ivanunrln  pcr  acccptam  inaii-  A  iliini  apuil    se  extoUitur,  roppntino   ii>tercepla   fina 


suetudinis  pratiam  correplionis  vel  cxliortaiioiiis 
Vfirtuiii  recipil,  iiii  pianam  viam  praBiricator  invenit, 
ubi  prius,  prjE  asperitale  itiiieris  pergere,  iilesl  piu;- 
dicalioTiis  giessiiiii  ponere,  non  valebat.  His  dc  pri- 
mo  ailvpniu  Salvatoiis  diclis,  mox.  de  sccuniio  su!i  • 
dilur  : 

Vers.  5.  —  t  Et  revelabilur  gloria  Domiiii,  et 
videbil  omnis  caro  pariier,  quod  os  Domini  locutum 
est.  > 

Tunc  cnim  retetabitur  gloria  Doniiiii,  qiiia  «  vidc- 
bunl  Filium  hominis  vcnientem  in  nubibus  cojli 
ciim  virtutc  magiia  et  majesiaie  (Muttli.  \\\\,  50).  » 
Nain  quia  onmis  curo  accipiiur  omnis  lioino,  tunc, 
revelat:i  glona  D.jiiiini,  videbit  omnis  caiv  pariter 
quod  os  Domiiii  Inniiitiii  est,  qiiando,  apertis  crelis,  feiium  suiil 
niinistiaiitibus  augelis,  coiisedejitibns  aposlnlis.  in  """  '■ 
sede  iiiajo&latis  siia;  Christus  apparuerit.  Quein  oin- 
ncs  electi  a  reprobis  pa>ilcr  vidcbunl,  ul  et  jiisli  de 
niuiicre  relril?uliunis  siiie  liiie  gaiiiieant,  et  injusli 
in  ultione  supplicii  perpetuo  gcmant.  Videbii  iiaque 
emnis  curu,  id  est  liinnis  lioiiio  paritcr  quod  os  Do- 
viini  tocitlum  est  d''  gloria  sanutoruu)  ei  dainiialioi.e 
maloniiii.  Seqiiitiir  : 

Vers.  6.  -  «  Vo\  diceiitis  :  Clama.  Kt  dixi  : 
Quid  clamabo?  Oiiinis  caro  lciiuin,  et  omiiis  gloria 
ejiis  quasi  flos  agri.  > 

Yeiis.  7.  —  «  Exsiccatuni  est  fcnuni.  et  cecidit 
flos,  qiiia  Spiritus  Domiiii  sulflavit  iii  eo.  Vere  fe- 
fluin  vst  popiiliis.  > 

ViiRs.  8.  —  <  Exsiccaiiin)  est  feiium,  et  ccci 
ilit  Qos  :  vcrbuni  awtcin  Doiiiini  manet  in  xler- 
num.  > 

Vox,  inquit,  audila  rst  Domiiii  dicenlis  ad  me  : 
Clama.  Et  dixi  :  Qiiid  rlainub^t?  El  ait  :  Omnis  caro 
fennin.  Fides  proplieise  probauir  oraculo.  Ctama, 
inquil  Dominus.  lu  priqilicui  :  Qnid  clamaho'!  At- 
qiic  Dominus  :  Dmiiis  caro  fcnuin.  Vide  jubentis  im- 
perium  ,  obtcmpcraniis  obscquium  ,  intcrroganiis 
aflectiim.  obscuueniis  oraciiliim.  Credil  eniin  qui 
qiiod  flaniaret  exposcit,  ct  qiiod  credidit  prophe- 
lavil.  Aiitci)uani  vcro  Cliristus  veiiisscl,  (jiii  nobis 
gloriam  vit;e  alterius  innotuit,  piitabatur  aliquid  esse 
gloria  hiijus  saeculi,  vita  ctrnis  morialis  ;  sed  in  eo 


terniinatur.  Nam  flos  feni  et  odoraiu  dcleelM  et 
visu,  sed  cilissime  gloriain  su.i;  veiiusiatis  et  suavi- 
talis  sniitlil,  idenq'ue  huie  reclissiine  prsesens  car- 
naliuni  felicilas  assimilatur,  qua^  iiullatcnus  ess^ 
diiitunia  valet. 

Exiiccatum  est  (enum  et  cecidit  jlos,  quia  carna- 
lium  decor  lempoialis  in  line  consumitur.  Quia 
Spiritus  Dei  sufflavit  in  en.  id  cst  s.eiitciitia  distiicti 
Judicis  vitain  carnis  (|uasi  viriditatem  feni  arefa- 
ciens.  <  Vere  fenum  csl  popidiis  quuniam  tanquam 
feiiiim  velociter  arescet  (Psal.  xxxvi,  2).  >  — •  «Ver- 
bum  autem  Domini,  >  id  est  Christiis  <  inanet,  iii 
a;ternum  (/  Petr.  i,  25)  >  in  ea  cariie,  quam  susci- 
tavit.  Quid  autem  pr;edicatoies  ejus  iiiter  eos,  qui 
ageic    debeant    audiamus.    Seaui- 


C 


Vers.  9.  —  (  Super  montein  excelsum  asceijde 
lu,  qui  cvaiigeliias  Sion  :  exalta  in  fonitudine  vo- 
cem  luam,  qui  evaiigelizas  Jerusalem  :  exalta,  iiol; 
litnere.  Dic  civiiatibus  Judae  :  Ecce  Deus  \e- 
Stor.  > 

Super  montein  eicelsum  ascenJe  ru,  id  est  coinmu- 
nem  ca:tern:'um  liouiiiiiiui  cuiiversaiionem  sublimi- 
ter  transeemlc,  ut  ali  inliinis  co^iiatimiibus  .id  Ssi- 
|)eriia  disideria,  el  a  torrciiis.  actibus  ad  viriuium 
exercitia  conscendeiis,  aliisexcnipliim  appetendi  su- 
blimia  prsbeas.  lu  ijiii  evangelizus  Sivn,  idcst  spccu- 
lum  piovide  clicuiiispectionis  conira  singiilorum 
advenluiii  viliorum.  Exalla  iu  (ortitudine  robusti 
operis  vocem  tiise  praedicationis,  qui  evangelizas  ie- 
TUsaUm,  id  cst  visiuiieni  illius  pacis  perpetuse. 
F..catiu  in  libertate  vocem  luam,  noli  tiinere  adver-. 
sarios.  quia  cito  veniet  pax  qiiaui  aniiiintias.  Dic 
civitatibus  JudtB,  id  est  Ecclesiis  catholics  confes- 
sioiiis  :  Ecce  Deus  vester  jam  jamque  veniel  dare 
vobis  visioiiem  pacis  seinpiternae,  qui  temporaliter 
pro  jiistilia  pugnatis.  Uiiiie  el  additur  : 

Vebs.  10.  —  <  Ecce  Dominus  Dcus  in  forlilu.iine 
veniet,  et  brachium  ejus  dominabitiir  :  ecce  merre* 
ejus  cuiu  eo,  et  opiis  illius  coram  illo.  > 

/n  magna  forliludine  venietDominus,et  brachium 
ejus,  itl  esf  viriiis  cjus,  douiinubxlur,  quis  <  cuui 
\enerit  Filins  homiiiis  in  majestaie  sua,  et  omaes 


di.iieinius  qiiaiii  tVagilis  et  caduea  sit.    rnde  nunc  D  ang'"''  ejus  cum  eo,  lunc  scdebit  super  sedem  ma- 


vates,  postqiiam  ejiis  advenluni  aununliavit,  cla- 
niare  jubelu',  (luia  omnis  caro  (eaum,  el  omnis  tjlo- 
ria  ejhs  </«asi  /fo£  agri. 

Et  bcne  caro  dicitur  fcnum,  quia  velociler  ab  har. 
vila  siicciditur,  (-t  arescit,  ac  sicut  fenum  viridita- 
tetn  iiabet  iiasccndo,  et  decorem  pullulando,  sed 
abscissum  siccatur,  et  in  pulverem  rcdigilur  :  ila 
caro  niortalis  in  piieritia  viret,  et  in  juventuic  iii- 
tet ;  se.d  cuni  per  mortom  abscissa  fucrit,  pulvis  ef- 
tleitur. 

Brevis  quo(]ue  tcmporalis  ejus  giona  demonslra- 
tuT,  cum  adrtiiur,  quia  omnis  gloria  ejus  quasi  /los 
agri.  Iniquorum  quippe,  gloria  flori  feui  vel  agri 
comparalur,  (juia  carliis  gloria,  dum  niiet,  cadit; 


jestatis  sua;,  et  congregabuntiir  ante  eum,  omnes 
geiiles  (ilaitli.  xxv,  51).  >  /'.Vf<;  merces  ejus  eumeo, 
quia  lunc  dicct  liis  ,  qui  a  dentris  ejus  erunt ;  <  Ve- 
uite,  beiiedicti  Patris  mei,  possideic  regnum  quod 
praeparatum  est  vobis  a  conslilutione  niundi 
{ibid.  Zi).  1 

Et  opus  illius,  id  est  opus  mercedis  eiit  i-oram 
ipso,  qiiia  peiisabit  et  cxamiuabii  opus,  cui  tanlara 
inercedem  resiituet,  subjungcus  :  <  Esurivi  eiiiin,  cl 
dedislis  inibi  inaudiie-jie  (ibid.,  or-i),  >  ctc.Vel  opus 
ejus,  id  est  geiius  liiiiiiaiitini,  quoj  ipse  coiididit, 
erii  coram  eo,  qiiando,  sicut  dictum  t?si  <  congrega- 
bunlur  anle  euin  onines  gentes.  >  —  <  Omnes  enim 
maiiifeslori  oportet  anle  tribunal  Chrisii,  ul  reterat 


381 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  VI. 


382 


unusquisque  propria  corporis  ,  prout  gessit,   sive  A  legeiis  leva,   atque  firias  oves,  qiiae  propter  fiiios 


10), 


Sequi- 


bunum,    sive   nialum   (//   Cor.   v, 
tnr  : 

Yers.  II.  —  «  Sii.ul  paslor  gregem  suuin  pascet,. 
in  bracliio  suo  congiej;abit  agnos,  el  in  sinu  suo 
levalii',  fa-las  ipsc  poria!)it.  » 

Intftr  liomines  Ooniinus,  coipovaliiertonversaus, 
gregeni  ovium  suaruni  pavit  sicut  pastor,  diceiis  : 
(  Ego  sum  pasior  lioiius,  et  cognosco  meas,  et 
cogiioscunt  me  mese  [Joan.y.,  14).  >  Tavit  ijre/iem 
euum  proedicalioiie  sua,  et  corpore  ac  sjnguine  suo 
aillinc  pascereeum  non  cessat.  Qui  el  ag)ws,  id  esl 
niansuetos  et  innocentes  ac  simplices  in  brachio  vir- 
Uitis  su;e  congrcgavil,  et  congregat,  aiqiie  conipie- 
ctendo  porlat,  ct  iii  .■iir.u  piclatis  su;e  fovcns,  cl  pro- 


iiilirmatx  sunt,  cieracnter  poriat,  \d  cst  sanclos  do- 
ctores,  qui  eis  quos  spirilaliter  genucrunl  (iicunt  : 
(  Facti  sumus  parviili  in  modio  vcstrum,  ta'iqiiam 
si  nutrix  fovcat  /ilios  suos  If  Tlies.  ii,  7).  )  Qni  fe- 
minino  geiicre  iiuncupantur  et  propter  rnalcriium 
affeclum  et  cliaiikitis  viscera  iniscricordeniquc  in- 
firmationcm.  Porlatigitur  fxlas,  qi>orijam  eos  pro- 
pensiori  pictate  su.slciiiat,  ct  sustollit  atque  provc- 
liit,  qui  misericordiler  iiiHrmantur,  ut  infirmos  lu- 
crifacianl. 

Tunc  cnini  vere  implelur,  quod  scriplum  est, 
quiafvirtus  in  infirniiiale  pcrlicilur  (//  (,'or.  xii,  !•},• 
Sed  jain  libcUi  hujus  fiucm  faciamns,  ut  iu  aliis 
opusculis  scqueiitia  tracteniiis. 


LIBER    SEXTUS. 


SEQriTiiR  c.\pi;t  xl. 

Vep.s.  li.  —  <  Quis  mensus  est  pugiUo  aquas,  ei 
coelos  palnio  ponderavil  ?  Quis  appendit  Irilius  di- 
gitii  molem  terr;c,  et  liljrav.t  Iii  pondore  moiitcs,  ct 
collis  in  statera.  » 

Krrorcm  idololatiia;  proplieta  niuliipliciter  impro- 
balurus  primo  Deuin  docet  esse  incirciiinscriptum, 
el  iminGnsum,  atque  omnipolentem,  et  omnisapicn- 
tein,  iit,  (|iianla>  sit  anipnti;e  lapiileain  vel  melalli- 
cain  imagiiiein  Ocum  csse  credere  manilestius  in- 
notescat. 

Quis  mcNSHS  est,  inquit,  puijillo  ^iqtias,  subaudi, 
nisi  l):?us,  qni  eas  omiies  pugillo  slio  includens  men- 
sus  est?  Et  quis  paiiiw  ca-los  punderavit,  nisi  idcm 
condilor,  qui  eoruiii  latiludineiii  palmo  siio  suslen- 
tans  ponderavii,  ut  oriciitalis  pars  et  occidentalis 
ipsorum  ?equi  ponderis  esseiit,  et  aquilonaris  non 
pr;cponderarel  ausliali,  nee  levior  esset?  £t  quis 
appendii  tribus  dioitis  molem  ierrcB,  librans  eam  in 
medioaqiiarum,  nisi  suramus  Artifev?  Ei  quis  libra- 
vii  in  pondere  montes,  ut  noii  ab  alia  parte  inagis 
terram  gravarent  quam  ab  alia,  et  colles  in  siutera, 
ut  fequi  pondcris  essent,  suspendit,  nisi  Creator  ip- 
sorum? 

Quantus  ergo  est  isle,  qiii  pugillo  suo  continens 
meiisus  est  onines  aquas;  ex  coelos  ampiitudine 
palini  suslinciis  pondcravil  ,  atque  terrain  siiper 
aquas  tiibus  digilis  appendit?  linnicnsus  esse  non 
dubitatur,  qui  hsec  agere  poiuil,  iion  quia  ipse  cre- 
dcndus  sit  liabeie  corporea  membra,spd  quia  per 
has  simililudincs  inlimalur  magniliido  putciiluc  di- 
vinitatis  ejiis.  Mensns  est  cnim  vvijillo  nrjuas,  qu':a 
virtuie  actionis  su;b  inclusit  cas,  ct  qiiantum  voluil 
exuberare  fecit  vel  ininoi.  Et  ckIos  patmo  pondera- 
vit,  quia  larga  potcnlia  su»  operaliouis  co^  iu  lequi- 
tale  disposuit.  Kt  appcndil  tribus  diijitis  nuilem  ler- 
r(B,  qiioiiiam  trir.a  virlute  fundavit  eani.  .Siniiliter 
monles  et  cotles  triiia  poleiitia  opnratioiiis  instiluit, 
id  esl  virtulc,  qua  operatur  Triiiitas. 


15  Quod  si  mo'a!iter  hsec  inlelligi  debent,  per  atjuas 
bonoiiim  mentes  fidei  praidicamenta  sequenlium 
desigiiari  solent,  sicut  ait  superius  :  «  Beaii,  qui 
semiiiatis  super  omnes  aquas  {Isai.  xxxii,  20).  i  Et 
Psalmisla  :  <  Vox  Doniini  superaquas  {Pial.  xxviii, 
5).  >  Huc  igitur  loco  qiiid  aquarum  nuiniiie,  nisi 
electorum  corda,  signaiitiir,  qiia.'  jier  iiiiellctUim  sa- 
pieniioe  audilum  jani  supern;i;  vocis  acceperunt?  De 
quibiis  recte  dicilur  :  Quis  v.eu-,;is  est  puijillo  aquas, 
subaudi :  nisi  soliis  Dous?  Saiicii  'iiiiin,  qiii,  suble- 
vantc  spiritu,  ad  summa  rapiiuiiiir,  quandiu  in  hae 
vita  morlali  sunt,  iie  aliqua  elaiione  superbiant,  di- 
s|ieiisante  maiui  Oomini,  ipiibusdaiii  lenlalionibus 
reprimuntiir,  ut  iicqua'|uaiii  taiitum  prolicire  va- 
leaiit,  quantain  voluiit;  quia  pugillo  Dci  in  mensura 

^  cnnstringuutur,  pugillo  suo  eos  Doinimis  meiitur, 
quia  sic  ipsos  modifical,  ut  iinusquisque  eorum  nec 
infra  miiiima  ncgligons  deiiciat,  nec  ulira.  maxima 
sup^rbicn,  lendat,  net  minus  conelur  explere  quain 
suflicii,  iiec  plus  arripi.it  quam  ciepit,  ne  aut  aj 
meiisuram  quam  deliet  iioii  pcrveniat,  aut  eamdcm 
meiisuram  desorcns  cxtra  liniitein  cadat.  Unde  Co- 
rinthiis  ail  Apostolus  :  i  Non  iii  immcnsum  gloria- 
mur,  sed  scf  iinduio  niciisiiram  qua  niensus  est  no- 
bis  Deiu,  meiisuram  pcrtingciidi  ad  vos  (//  Cor.  x, 
15).  >  Hecte  ergo  dicitut,  quia  mensus  esl  Deus  pu- 
gillo  aquas. 

Quid  auiem  ccelorum  nomine  nisi  mcnl>s  jiisio- 
rumexprimiintur  a  eunctis  terreiiis  contagiis  intimo 

r,  amore  suspcnsae,  in  quibus  jam  Dominus  quasi  in 
ccfciestibus  regnat?  Ctt;/os  igiliir /lu/ino  ponderavit  , 
quia  sanctis  virtutum  copiara  larga  maiiu  Iribuens, 
qua  suspciulunliir ,  pnndus  adhuc  infirmitatis', 
qiia  d'"piiniiiiitiir,  iion  aufert.  .\d  ima  namque  trahit 
eos  caro  no  cxlollat  spiritus  ;  ad  siimraa  traliit  spiri- 
tus,  ne  prosicriiat  caro;  et  sic,  corto  moderamine 
sublevanlc  et  deprimente  manu  Domini  ,  ut  dum 
unusquisqiic  eoruni  jam  quidem  interius  ad  sumuia 
rapiiur,  sed  adhuc  tentaUir  cxicrius,  nc  dcsperatio- 


m 


HERVEl  BURG1D0T.ENS1S  MONACHI 


384 


n)9  iapsum  vel  elationisiDcurrat,  quoniam  nec  teti- ADeus  csse  moiistralus  sit,  videamui.  quid  i!Ii,  qui 

tatiojexlerior  culpam  perficit,  quia  interior  intenlio 

sursum   traliii,    iiec  rursum   interior  inienlio    in 

superbiam    elovat ,  quia    tenlaiio    exterior,    dum 

gravai,  lnimiliat,  sed  dum  spiriius  trahit,  et  caro 

relrahit,  subliJissimo  judicii  inlerni  moderamine  in- 

fra  sumina  et  supra  infinia  in  quodam  medio  anima 

libralur.  Ctclos   ilaqiie  Uominus  palmo  pondernvii, 

sicut  Salomon  tesliUur,  quoniam  <  spirituum  pon- 

derator  esl  Dominus  [Piov,  xvr|,2).  > 

Quid  vero  per  terram,  nisi  Ecclesia  figuratur,  quae 
senien  pra-dicationis  suscipit,  et  fructum  boni  opei  is 
reddil?  Oominus  ergo  Irihus  digiiis  appendil  moleni 
terra,  quoiiiam  in  gialia  fidei  snspendit  gravitalem 
Ecclesia;,  ut  qua;  suisum  sunt  quserajt,  noii  qiiaj  su- 


(leeo  falsa  sentiunt^ajstinienturapud  eiira.Snqaiiur: 

Vrrs.  13.  —  «  Ecce  genles  quasi  stilla  situlae, 
et  quasi  niomentum  slalera;  reputat'*  sunt  ei  ;  ecce 
insulse  qiiasi  pulvis  exiguus.  > 

Vers.  16.  —  «  El  Libanus  non  sufliciet  aJ  suc- 
ccndendum,  et  animalia  ejus  non  suflicienl  ad  bolo- 
caustiiin.  I 

Vers.  17.  —  «  Omnes  gentcs  qiiasi  non  sint,  sic 
sunt  coram  eo,  et  quasi  nihilum  el  inaiic  repulatae 
sunt  ei. » 

Gentes  idolis  servientes  ri'pi((a(<r  jtini  ab  eo  ^iiasi 
stilla  situl(e,  id  est  pro  nihilo,  sicuf  sfilla  aqnse  de- 
cidens  ex  siiiila  pro  minimo  ducitur  a  portante,  quia 
velul  a  vase  deciderunt  ab  Ecclesia  Cdelium  in  ido-^ 


per  terram.  Nam    propter  divinam  Trinitalem   per  ^  lolatriam.  Momentum  vero  dicitur  a  motu,  id  cstmi- 

tres  digilos  designatur  (ides,  quamvis  et  dona  Spiri- 

tus  saiicli  noiiiine  digitorum  inlelligi  possinl,  sicut 

ail  Psaliiiisla  :  i  Quoniam  videbo  ccelos  tuos,  opera 

digitorum    tiiorum  (Psa/.  viii,  4),  id     est    sanctos, 

quos  opcfata  cst  gratia  spiritualium  donorum  tuo- 

runi.  Ilis  itaqne  digiUs,  id  esl  gratia  lidei,  appendi- 

tur  nioles    aniina;  nostrjE,  ut,  tcrrena   transcendens 

suspendatur  in  aniore  et  contempiaiione  coelestium. 

Quid  anlom  montes  el  colles  nisi  sanctos  expri- 
munt,  qui  p<.'.r  vilae  niepiium  coelestibus  appropin- 
quant?  Salomoii  voro  dicit,  quia  c  poniliis  ei  stalera 
juiiicia  Domini  (Prov.  XVI,  11)  >  sunt.  iifcr.iviJ  igi- 
lur  in  pondere  monles,  et  colles  in  statera,  quia  san- 
clos  in  judiciorum  suorum  justo  modeiamine,  sic- 
nt  siipra  diclnm  est,  ad  alla  suspendit.  Sequitur  : 

Vers.  13.  —  «  Qiiis  arijuvit  spirituni  Domlni,  aut 
quis  consiliarins  cjus  fiiit,  et  oslendii  illi  ?  > 

Vbrs.  14.  —  •  Cum  qiii  iniit  consilium,  el  in- 
struxiteum,  eltiocuit  euinsemiiam  juslili;e,  et  eru- 
divil  eum  scieulia,  et  viain  pruJenti»  osteiidit  illi  ?  i 

Quis  adjuvit  spiriliim  Doniini  ?  Subaudi  :  iiullus, 
quia  omnipotens  est.  Aui  quis  consiliarius  ejus  fuit, 
et  ostendit  ei  quid  ageie  debeat?  subaudi  :  nuUus, 
quia  novit  omnia,  ncc  aliniide  scieuUani  accepit,  et 
ipse  foiis  sapienlisc,  in  quo  sunl  onines  tbesauri 
snpienlise  et  seienti*  abscojiditi.  Cum  qno  iniit  con- 
silium  ut  instruereuir  ab  eo?  subaudi :  cum  nemine, 
quoniam  lelernaliter   omnia    scil.  «  Iii    qiio  eliam 


iiima  inclinatio  iibrx,  et  cclerriina  in  alterutraro 
partem,  quae  fil  ex  pai^vo  pondere.  Centes  ergo  repu^ 
Intm  snnt  Deo  quasi  momciitum  slalerw,  quod  levi 
motu  flectitur  in  quamlibet  partein,  quia  mente  sunt 
instabiles ,  et  ab  «quilatc  semper  cxorbitantes.  Hoc 
otiain  in  libro  Sapientiae  sic  dicitiir  :  «  Quoniam 
tanquam  momentum  sUtlerse  sic  ante  te  est  orbis 
lcrraruin  ,  tanquam  gutta  roris,  antelucani  ,  qu» 
dcscendit  in  terram  (Sap.  xi ,  23).  i  Pro  minimo 
ilaque  xstiniantur  apud  Deom  universi ,  qui  in 
mundo  sunl,  neqiiitiam  sectantcs.  Sed  et  insulce  ina- 
ris  cum  habilatoiibus  suis  rcputat;e  sunl  quasi  pul- 
vis  exigiins,  qui  in  radio  solis  cernitur  ad  magnitu- 
dinem  Dei. 
'  Lihanus  autem  estmonsmira:  altitudinis,  arbori- 
bus  abundans  et  ul)errimis  pa.~cuis.  Sed  Libanus 
ciim  lignis  et  anitnalibus  suis  nnn  snllicif  ad  holo- 
caustum  Domini,  quia,  etsi  cuncta  aniinalia,  qua 
pascuntur  in  Libano,  immolentur  ei,  et  ligiia  quae 
!b)  suni  omiiia  succiderenturad  combiirenda  holo- 
causta,  non  salis  esse  possenl  ad  placaiidam  lantam 
majesiaiem.  Hoec  dicit,  ut  errorem  genlilium  de- 
strocrel,  qui  sanguine  pecojum  ;Bstimabanl  se  possa 
placare  Deiim  in  simulacris  suis. 

Quod  autein  pnemiserat,  quia  gentcs  quasi  stitta 
siiiita-  repulatm  suni,  adhuc  innuit  subdendo,  quo- 
niam  oinnes  gentes  quasi  non  sint,  sic  sunt  coram  eo. 
Nain  quia  rccesserunt  ab  eo  qui  solus  veraciter  ait : 


fiorte  vocati  sumus,  pr;cdesiinati   secundum  propo- d  «  Eg"  sum  qui  sum  (P.rorf.   iii,    U),  i  merito  sic 

esse  dicuiilur,  quusi  non  sini,  qunniam  ad  non  csse 
tendiint  per  ncquiliain,  licct  oinninu  nihil  esse  ne- 
queanl.  Ostenso  ilaque,  quia  immensus  esl  Deus 
omnipotens,  el  omnia  novil,  et  quod  omiies  gonles 
pro  nihilo  rcputalx  sunt  ejus  magnitudini,  redar- 
guit  iinprudentiam  gcntilium,  subilciido  : 

Yers.  18.  —  c  Cui  ergo  siinilem  Deum  fecistist 
Aut  quam  imaginem  ponetis  ei?  » 

Vkrs.  19.  —  «  Nunqnid  sculplile  conflavit  faber, 
aut  aurifex  auro  Uguravit  illud,  et  laminis  argenteis 
argentariiis  ?  > 

Cuni  sit  Dcus  incircumscriptos  ct  incorporeus, 
eui  fecistii  eum  similem  fnb^^icanles  vobis  ex  materia 
doum?  Aut  auam  ima;^in:m  psnefis  ei,  qui  spirilu» 


situm  ijiis  qui  operaluromnia  secundum  cousilium 
voluntaiis  sua;  (Ephes.  \,  11).  >  Ei  quis  docuit  eum 
semilam  justitia;,  id  est  per  quara  viam  siibtilitatcm 
justitix  SU3D  duccret  eis  raiseiando  quibus  justum 
erat,  et  eis  irasccndo  quibus  ju.^te  irasci  debeat? 
Subauditiir  nullns  :  quia  secundura  Aposlolum  , 
«  Cui  vult  niiseretiir,  et  quem  vult,  indiirat  {Rom. 
IX,  18).  >  Et  qiiis  erudivit  eum  scienlia?  Nullus, 
quia  sine  inilio  scil  univcrsa.  Et  quis  viam  pruden- 
tia:  vstcudit  itti,  per  quam  incederct  eligeiido  boiia, 
et  respiiendo  mala  aique  pcudcnter  agendo  pcr  ora- 
nia?Nullusei  qniriquam  horum  suggessit,  quia  per 
ie  ipsum  omiiia  polost,  el  omiiia  scit.  Sed  cum 
tanl*    fnagiiitndinis    alquft    potenlise  ac  sapientiae 


385 


COMMENT.  IN  ISAIAW  LIBRl  OGTO.  —  LIB.  VF. 


386 


est?  Nunquiii  faber  ccnflavit  aliqiioit  sculptile  siniiie  A  biliter  poterit  liorum  Crealor  videri  (Sap.  xnt,  5).  • 

Nunquid  eliam  non  intelkxistis  fundamenta  terrce, 
qua?  sunl  ab  eo  condita,  ut  per  boc  intclligeretis  po- 
tentiam  virtutis  ejus.  Sequiiur  : 

Vers  22.  —  c  Qui  sedet  super  gyrum  tcrrx,  et 
liabitatores  ejus  snntquasi  locusiae.  » 

Non  ait  :  Qui  scdel  super  terram,  sed  super  gyrum 
terrce,  id  est  :  orbem  lerrarum,  seilct  enim  super 
omnem  lerram  pariter,  qui  super  ainbitum  leri» 
sedere  dicitur,  cum  et  ipse  repleat  orbem  terrae. 
Per  hoc  igitur  magnitudo  ejus  declaiatur,    et  qiiia 


ei  qui  racnsus  est  pugilo  aquas  et  coelos  ponderavit 
palmo?  Aut  aurifei  auro  figuriunl  illud  sinuilacriini 
quod  ei  siniilc  sit  qui  libravit  in  ponilere  montes  et 
colles  iii  slalera  ?  Aut  argenlarius  Jaminis  argeuteis 
faciet  cjus  iniaginem  de  qiio  diclum  est  :  <  Quis 
adjuvit  Spiriium  Domini,  aut  quis  consiliariu»  ejus 
fuit?  »  ^fecjuaquam,  quia  sictit  subditur  : 

Vers.  20.  —  «  Porle  ligiium  et  imputribile  elegit 
artifex  sapieiis,  et  quserit,  quomodo  statuat  simula- 
crum,  quod  non  movcaiur.   i 


OrdO  propheticse  dispm.ilionis  diligenter  est  in-  nullum  simiilacrum  ei  simile  labricari  possit,  ad 
tuendus,  quia  prinio  Denra  omnia  oircumplecii  el  cujus  inagnitudinem  oiiines  hulitatores  orbis  quasi 
sustenlare  docet,  deinde  omnipoientcm  esse  decla-  locustw,  id  est  niinimi.  Non  tamen  juxla  corpoream 
rat  euni,  et  sapieniiam  ejus  esse  incomprehenstbi-  molem  scdere  super  gyruni  terrx  puiandus  est  cum 
lera,  et  qiiod  ad  immensitatem  ejus  omnes  gentes  B  ipse  sit  Spiritus,  sed  quia  uliique  terrarum  totus  est 
quasi  nihil  reputentur;  deinde  opinionem  illam,  et  ubique  regnat.  Sedi  qeippe  cui  prresidet,  id  est 
qua;  de  idolis  erat,  aperia  ratioiie  devincit,  qiiod  gyro  terr»  interior  et  superior  manet  :  iiiterior 
onmium  Domimis,  qui  et  incircumscriplus  esl,  et  scilicet  per  subtilitatem,  et  superior  per  poten- 
immensus  est,  lemplis  nequeat  iucludi  saxeis,  aut  liara  :  interior  qiiia  replet,  supepior  quia  regnat. 
Imagine  aliqua  figurari,  quod  omnis  bcnefieii  lar-  Bene  itaque  dicitur  :  i  Qui  sedet  super  gyrum  ter- 
gifor  sanguine  victimarum  nou  egeat,  aut  plarelur  ;      r«.  »  Sequitur  : 

<  Qiii  cxtendit  vehit  nihilum  ca-los,  et  expandit 
eos  sicut  tabernaculum  ad  inhabitandum.  > 

Ca:hs  extendil  velut  niliilum,  id  est,  subtilissimos 
atqiie  renuissimos  quasi  fuiniim. 

Et  sicut  Inbernaculum  Kxpandit  eos  nd  inhabitan- 
dnm,  iit  sub  eoriim  rolnndo  tegmine  quasi  jn  tabcr- 
naculo  habiiaient  hoinines,  et  animalia  reliqua.  Se- 
quitur  : 

Veks.  25.  —  «  Qui  dat  secreloium  scrutato- 
rcs  quasi  non  sirit,  judtces  terrae  Telnt  inane  fe- 
cit.  » 

Scrutntores,  id  est  philosoplios  el  sapienles  saeculi 
dedil  DomiBus  quasi  non  sini,  quemadmodum  Apo- 
stolns  ait :  i  Ubi  sapieiis?ubi  scriba?  utii  conqui- 
siior  iiiijus  saiculi?  nonne  .stultam  fecit  Dpus  sa- 
pienliam  hujus  saeciili?  »  (/  Cor.  i,  aO.)  Sed  el 
judiccs  lerra,  qui  Christianos  injuste  damnabant, 
fecit  velul  inaiic,  potenliam  eorum  auferens.  H.pc 
enim  duo  genera  lioniiiium,  id  est  sapienies  saeculi 
et  jndices  mullum  lesistebant  evangelicse  praedica- 
tioni.  et  idcirco  specialiter  de  illis  sententia  divini- 
tus  proferri  dobuit.  De  quibiis  addituf  : 
I  Vers.  24.  —  <  E<[uide!n  neqiie  plantatus,  ne- 
que  satus,  neque  radicalus  in  terra  Iruncus  eo- 
ruin.  > 

NuIIa  enim  fortiliidine  coipiis  eoriim  in  lerra 
solidatum  esl,  ul  non  facile  subverli  possei.  Sequi- 
liir  : 

t  Repeiilc  llavit  in  eos ,  et  pei  ierunt,  et  iurbo 
quasi  slipul.im  auferet  eos.  »  Repenie  flavit  in  eos 
Domiiius,  id  esl  ex  improviso  sentenlia  judicis  ve- 
nit  supcr  eos,  et  per  mortein  a  viridilate  vilae  pra- 
sentis  arueriint;  el  turbo  Dominic.-e  niiimadvcrsidnis 
rapuiteos  ab  bacvila,  velut  sJipu/aiH,  aridosetinanes 


quod  omniuin  denjque  Crealor  et  guliernator  non 
possit  boininis  manu  cieari;  quod  poslremo  Deus, 
ad  ciijus  liomo  imagincra  est  factus,  non  dcbeat  in 
melallis  et  slraulacris  aestimari.  Nam  et  Apostolus 
siinili  modo  philosopbatus  est  apud  Athenicnses, 
dicens  :  <  Beus,  qui  fecit  muiidun)  el  omnia,  quse 
in  eo  Sunl.  hic  cali  et  terrs  cuin  sit  Doininus,  iioii 
in  manufaciis  lemplis  habitat,  nec  manibns  homi- 
nura  colitur  indigens  aliquo,  cum  ipse  det  omnibus 
\itam,  el  inspirationom  et  oiniiia  (lii)  (Act.  xvii, 
24).  »  Ei  post  paiica  :  <  Geiius  ergo  cuni  simus 
Dei,  non  debemus  a;stiniare  auio  aut  argento  aut 
lapidi  sculptor;B  artis,  et  cogilaiionis  hoininis  divi- 
num  esse  siniile  (ibid.  29). 

Juxta  tropologiam  veio  possumus  dicere,  quod 
incrcpentur  principes  liifireticoi  iiin  diversa  idola  de 
corde  suo  iingcntes,  qiiae  vel  eloquii  venusiate  quod 
interpretatur  argentura,  vel  splendore  auri,  quod 
refertur  ad  sensum,  vel  ligiio  impiilribiii,  qus  vi- 
liora  sunt  dogmaia  et  pcrpetua  pulantur  a  fingenii- 
bus,  et  dialcctiea  arte  iinnanlur,  ne  inoveantur, 
et  corruaut,  sed  solida  radice  consistant.  Sequi- 
tur :  ] 

<  Vers.  21.  —  I  Nunquid  non  scitis  ?  nunquid 
non  audistis?  niinquid  iion  annuntiatum  est  ab 
initio  Tobis?  nunquid  non  intellexistis  fundamenta 
terrae?  » 

Nunquid  naturali  ingenio  non  scilis,  qiiia  nulla 
creatura  similari  poiest  Creatori?  Et  si  naluialiter 
boc  non  potestis  scire,  minquid  saltem  non  audistis 
a  prxdioatoribus?  Et  «HHi^Mirf  hoc  non  annuntiatum 
esi  vohis  ah  inirio .' Quolics  audistis,  quia  <  in  priii- 
cipio  creavii  Deus  coelum  et  terram  (Gen.  i,  1),  » 
ibi  eniin,  quis  esset  Creator    intelligere  poluistis. 


«  A  magnitudine  enim  speciei  et  crealiiraecogiiosci--    ad  comburendum.   Postquara  vero  Dominus  opera 


(iii)  Alias,  ossa. 


587  HEllVKI  BURGmOL 

polpntine  suse  et   roagnitiidi!>oiii   siiam   dcolaravit,  A 
nirsus  oos  (jni  seiii  aliqna  iiiiaL'i(ic  euni  pusse  figu- 
rarc  pnlaiianl  incrtpat,  «iicons  : 

Vr.p.s.  t!fi.  —  t  r.i;l  asfiniilaslis  nip  el  adwquastis, 
ilicit  Safxliis';  . 

U\  osl  cni  iniagini  mo  f.imilpiii,  ct  re!|Ua1om  frjri- 
Stis,  (jui  tam  magnus  suni?  Sfqnilur  : 

Vkhs.  26.  —  «  i.evate  in  cft^him  ocu!(w  voctrns, 
et  \iilele  qiiis  cicavit  hsc.  > 

Id  est  in  ccnlum  siispicitc,  ct  quis  sil,  qui  ea 
qn»  il)i  snnt  crcavit,  inlclligite.  Vani  sunt  cnim 
omiics  linniincf ,  qiiihus  non  siibest  scicntia  Dei,  ct 
de  liis,  ([ua;  vidcniur  bona,  non  potuTunt  enni  qni 
est  intidligcre.  nec  operilius  altcndenti^.S  agnove- 
runt, i^uis  essei  artifex.  «  Invisibilia  enim  ipsius,  a 
Cieatiira  niuiidi,  pcr  ca  qii;p  facia  sunt  iiilellecta, 
conspiciiintur,  scinpilcrna  qmiquc  viiliis  cjus  ct 
divinitas,  ut  sint  incxcusabilcs  [Rom.  i,  20).  Se- 
quiliir  : 

(  0"i  ciiu\it  in  niimcio  militiam  ccelorum  (145), 
et  omncs  e\  noniine  voc;it.  >  ^filiiiam  ca-torum  stcl- 
!as  vocat.sicutosleiidil  .Moyscs  dicensdcquibusdam, 
«  quia  Iransgrcdiiiiitur  pactum  Domini,  ut  vadaiit 
el  S(;rviant  diis  alicnis,  ct  adorcnt  cos,  solcin  el  lu- 
nam,  ei  omncm  miliiiain  cceli  {Dait.  xvn,  2).  » 
Eiliuil  igitnr  iii  iiumcro  militiam  caitorwn,  quia  cei- 
ti«  tcinporibus  sidcia  profcrt,  ut  luccant,  cl  luiine- 
riiin  eorum  iii  sua  sapieiitia  continet.  Et  omnes  atel- 
las  rx  nomiiic  utral,  qiiia  ipse  solus  novit  earum 
nomiua.  Hoc  ct  pcr  Psdlmistam  sic  dicitur  :  «  Qiii  q 
numerat  muUiludincm  slcllaruoi,  et  omnibus  eis 
nomina  vocat  (Psnl.  cxi.vi,4).  >  Sivc  miliiinm  cieli 
angelus  inteipictari  possumiis,  et  omiics  codorum 
cxercitus.  Seqiiiliir  : 

«  Pr;e  multitudine  lortiliidinis  ct  roboris  virtu- 
tisque  ejus  neque  unum  reliqiium  fiiit.  i  Neque 
uiium  Iiorum  sidcrum  rcliqnum  [uit,  id  cst  nec  uinim 
dcfuit  priv  miiltiludine  fortilndinis  ejus  qui  crcavil 
hxc.  Multinioda  nainque  csl  illa  virtus,  qii;e  sic 
oinnia  ba^c  optrata  csl,  ut  nec  unuin  deessct,  et 
magiiitudo  fortitudinis  ejus  sijo  facit  ordini  scnipcr 
cijncta  servire.  Scquitur  : 

Veus.  27.  —  «  Qiiare  dicis,  Jacob,  ct  loqucris, 
Israel :  Abscondila  est  via  mea  a  Doraino,  et  a  Dco 
judiciura  meum  transivit?  >  D 

Decem  tribus,  qua;  jam  captivx  tenebanlur  in 
Assyriis,  ouni  b.rc  Isaias  loquerctur,  pr.v  nimiclate 
inaloruin  qu;c  palicbaniur,  ad  hoc  dcvcnoranl,  ul 
a-slimareni  Deum  ignorare  qu,-fi  hic  agnnlur,  duin 
»c  plus  qiiaui  jusiuin  eiat  affligi  putarcnl.  Diccbat 
enira  ille  populus  :  Abscondita  esl  lia  mea  a  Ihmii- 
no,  id  cst  aclionem  meam  Ooniinus  non  vidct  :  ct  a 
Deo  meo  juduium  meum  iriinsirit,  id  est  judicare 
loe  Deus  omisit,  quia  indignc  tot  mala  patior.  Ac  si 
diceret  :  Ad  Dciini  terrena  non  pciiincnt,  qiiia  sc- 
dens  in  coelo  non  coiisiderai,  JqMid  unusqni.sqiie  iio- 
strum  faciat;  et  ideo  non  iiijusle  hic  afOigimur, 


,ENS1S  MON.VCm  588 

quia  rciton'm  non  ti:ibcmus  ant  dcrciisorcni.  Uiide 
niinc  (livinilus  iiRTcpaUir,  cum  dicitur  :  «  Qiiare  di- 
cisJacoli,cl  loqMcrir.,  Israol  :  Abscondila  cst  via  inea 
a  Domino,  rl  a  Dco  mco  jiidicium  inciini  Iraiisivit?  > 

Nostiis  qiioque  lcmporibus  magna  pars  popiili 
hiijus,  qiii  Cluislianiis  appellatiir,  siniilla  loqiiitur, 
dum  Dciim  c;Kistiniat  ant  no;i  vidi^ic  lol  ini(|iuiatcs 
qu<e  liic  agMiitnr,  aiil  justo  judirio  pcrmitlerc  fieri. 
Dicit  cnini  :  Ahscondita  est  via  mca  a  Domino,  qui 
siiam  conversationem  ab  eo  conspici  non  nesliinat  : 
ct  judicinm  suLim  fl  Dto  Iransisse  loqiiitur.  qui  se 
nequaquain  ab  co  juste  jain  jndicari  in  liis,  qujc.  pa- 
tilur,  puiat.  Qiii  ct  siilscqucnlibus  verliis  iiicrcpa- 
tur,  quibiis  Jicitur  : 

Vt.Rs.  28.  —  «  Nunquid  iicscis,  aiil  iion  aiidisti  : 
Deiis  sempitcriiiis  finniinus,  qui  crc^ivil  tcriiiinos 
terr;ie,  noii  dciiciet  w(\\\c.  laborabil,  iioi;  cst  invobli- 
gutio  sapieulisc  ejiis?  > 

Qiii  viani  Hiam  dicis  a  Domino  abscondiiam,  et 
jiidicium  tmim  a  Deo  transiisse,  nunqnid  per  te 
ip'.iim  dicis,  aut  sb  alio  non  auilisti,  quia  Deus,  qui 
X,  mpiternus  cst  Dominus,  et  creavil  noii  soliim  ista, 
qii.i:  cernis,  sed  el  novissimos  orbis  lenninos,  iii 
oinnia,  quEc.  iiitra  terminos  ejus  sunt,  intclli^atnr 
croassc,  iwn  depcict,  ciim  sit  wternus,  neqite  labo- 
rabil,  cum  sit  inipassibilis,  ncc  invesligari  potcst 
ejus  sapicnlia?  Nam  si  ab  co  transiisse  judicium 
Inum  dixcris,  euin,  qui  creavit  ORiiiia,  et  dominatnr 
univcrsis  a;toriia  potcstaie,  ac  rcgit,  et  disponiiom- 
nia,  dofccisse  pulabis  a  coiisueta  gubernaiionc  ciin- 
ctoriin),  quasi  in  gubcinando  et  disponendo  labora- 
ret,  qni  sine  labore  condidit  omnia,  ol  sine  inqiiie- 
fiidiiie  regit  uiiiversa.  Ei  si  viani  tiia-ni  ab  co  pnia- 
cris  abscoiidilani ,  a;stimabis  sapicnliam  ojiis,  qui 
novit  ;fiicrnaliter  oinnia,  exiguam  esse.  Nani  quod 
ipse  ncqucat  deliceie,  comprobalur  ex  co,  quod 
siibdilur  : 

Vrks.  29.  —  1  Qui  dat  lasso  virlutem,  et  his  qiii 
non  siint  fortiludiiicm,  ct  robur  iiiultiplicat.  > 

Qnoinodo  enim  deficiet  ant  laborabit,  qni  lassum 
confortal?  Eos  vero,  qui  non  sunt,  appellat  illos,  nt 
ieslimo,  de  quibus  ait  Aposiolus  :  «  Quoniam  igiio-i 
bilia  iniindi  et  contcmptibilia  clciiit  Dcus,  ei  ea  qure 
iion  sunl,  iil  ea  qn:i;  s unt,  doslrucrct  (/  Cor.  i,  28).  > 
£t  liis  fortiludincm  boiii  oporis  atque  roiiKr  mentis 
nomiiiiis  muttiplicat.  Qnoruin  fortitudo  conscqnen- 
ler  oslendiliir  ciiin  dicitiir  : 

Vers.  50.  —  «  Defiticnt  pncri,  ct  labor.ilnint,  ci 
juvencs  in  inlirmitatc  cadoni.  > 

Vkiis.  51. —  «  Qui  autcin  spciaiil  in  Domino, 
inutabuiit  fortitudincni,  assuinciit  peiinas  siont  aqui- 
i?c,  ciinent  cl  nou  laborabunt.  anibulabunt  et  iiou 
doficionl.  > 

Pueri,  id  est  adolesocntes  deficient  labore,  et  jit- 
renes  infirmabiintur,  id  ost  qiii  intcr  sa!cul;;rcs  ma- 
gna  incolumilaic  vigent,  ac  robiistissimi  sunt  ct  agi- 
les,  faligabuntur  iii  laboribus  suis,  ei  infirmi  eruut. 


(145)  .\lias,  eorum. 


389 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO. 


Lin.  VI. 


590 


(juia  et  norens  sptns  ciir   concidet,  atque  corpora  A  vieliaiii  perc.ito,  .scrviant  nuiic  juslili».  Seqni/ti'' 


robusia  niarcescenl.  Qui  autcm  speiant  iion  in  suis 
viribus,  sed  in  Domino,  vaientiores  erurit  omiiibus 
\iiis  s3!cularibiis 

Muiabuiit  fortitudiium,qH\:i  tjiii  (iriu?  eranl  fortes 
in  canie,  fortiores  erunt  la  spiriiali  ojiere.  Alia  cst 
enim  foitiuiiio  justorum,  et  alia  rcproborum.  Ju- 
sloriiin  qiiippe  forlitudo  est  carneni  vincere,  pro- 
priis  voluplalibus  contraire,  ilelectaliiinem  vitae  pr.ne- 
sontis  exstingnere,  bujus  niiindi  aspcra  pro  aelernis 
prjemiis  ainare,  a(iver.saiiteni  iniiniciim  iii  conie  su- 
perar?.  Reprobonun  vero  fortitudo  esl  traiisitoria 
sinc  cessationC  (liligeie,  cuntra  (lagella  conditoris 
inseiisihiliier  peiiiniare,  ad  inanem  gloriani  cliam 
cum  deiriineiilo  vilx-  per^enire,  lionoruin  vitain  non 


<  \cc^dant,  e(  tunc  loquantiir,  siniul  ad  jndicium 
propiiiiineinus.  > 

Ac,:edanl  ad  luc  per  .Idem,  et  tnnc  loquantur,  sic- 
nl  scripliim  est  :  «  Crcdidi,  propter  quod  locutns 
sum  {Pitii.  cxv,  lOi.  I  Qui  enim  longe  est  a  Deo  iii 
errore,  nescil  recta  loqui.  Siinut  ad  judiciuin  pro- 
piiiqnemus,  iit  videnles  in  cordibus  siiis  vel  qux 
bona  peiceperiint  a  inc,  qui  omnibns  vitam  et  in- 
s|iir.ilioiiein  et  oninia  iribuo,  vel  quse  inala  bcnefi- 
ciis  nieis  perverse  vivendo  rcddiderint,  jiisliliccnl 
ine,  el  pravitates  suas  corrigant.  Sequilur  : 

Vers.  2.  —  «  Qiiis  snscitavit  ab  oriente  jusmm, 
vocaviteum,i;tseq(iereinrsc?T>ahitinconspectu  ejns 
genles,  clr^^gcsoiiliiipbil.dabilqiiasipulvcreingladio 


soluin   Terbis  et  iniiribus,  sed  eiiam   giadiis  inipii-  B  cjns  cl  sicut  slipulain  vrnlo  laplalain  arcni  ejiis.  > 

«nare,  in  semetipsis  spem  ponere,  iniquitatem  quo- 

tidie  sine  nllo  desiderii  defctu    perpelrjre.   Quain 

Viene  utiaimiue   foriiliidinem   piopbela   nunc   com- 

pip.xiisesl,  dicons  :  t  Qui  antem  sprr:int  in  Douiino, 

niiilabunt     forliHidincml    t   Qui   cnim    nequaquam 

siimMit,  sed  imaabunt.  di.vit,  profecto  patenler  in- 

nouiit,  aliain  esse  quse   dcponitur,  et  aliam  qu;e 

inchoaliir. 

Assuinunl  auleni  pennas  sicut  aquila;,  quia  con- 
tfcmptaiido  volant.  Currnnt,  et  non  laborabunt,  quia 
ve!o'j:ibiis  magna  celeritate  pisdicant.  Ambulant,  et 
ncn  dsliiiunt :  quia  intellectus  sui  velocitatem  reti- 
nen',,  ut  tardioribus  condescendant. 


Vers.  3. —  '  Pcrseiiiiciiir  eos,  Iransibii  in  paic, 
semita  in  pedibus  ejus  non  apparcbii.  > 

Judaicns  populns  vocatiir  oriens,  qiiia  de  ejus 
ca:nc  ille  naliis  esl,  qiii  sol  jiistilire  app:-llatiir.  Ju- 
slusveio  diciliir  idem  Saivaior  iioster,  «  qiii  pccca- 
tiiin  non  recit,  iiec  inventus  est  dolus  iii  ore  ejus 
(J  Petr.  11,  22).  >  Ait  ergo  Pater  :  Qui  suscilavit  ab 
oriente  justum,  id  est  a  Judaico  populo  Chribtnin, 
nisi  ego?  Quem  vocavit  idem  Pater,  ut  sequerctnr  ie 
ad  populos  nationuro,  qoia  <  non  poiest  Filius  a  se 
facere  quidquam,  nisi  qnod  viderit  Patrein  facien- 
lem.  Qiiod(Uiique  eniin  fccerit  ille,  lioc  et  riliiis 
similiter  facit  :  Pater  eiiim  diligit  Filiurn,  el  omiiia 


Vclqui  nniic  in  boiio  opere  forLiiudinem  habent,   ,  deiuonslral  ei  quse  ipse  facit  (Joan.  v,  19)    »  Jiire 
iii  resun-eclioiie  mutubuni  fortitudiitcm,  quia  t  mor-      ergo  Paler  vocare  diciiur  Filium,  ut  sequatur  se  in 


tui  resurgent  incorrupti ,  et  nos  imnnuabimur 
(7  Cor.  K\,  o2).  >  —  I  Seiniiiatur  enim  corpus  iii 
inlirniilate,  sed  surgit  iu  viriule  (ibid.  iS).  > 

Assument  pennas,  id  est  volalum  ul  aquilw,  quando 
rapienlur  in  nubibus  obviam  Chrislo  in  aera.  Cur- 
rcnt  et  non  laborabwit,  quia  «  lunc  salict  sicul  cer- 
vus  claudus  [Hup.  XXXV,  <i).  »  Linde  et  per  Mala- 
chiam  eis,  sicut  jani  SUpe  diximus,  promiltiiur  ; 
«  Egrediemini,  et  salietis  sicut  vituli  de  armeulo 
(Malttch.  IV,  2).  t 

Antbulabunt  ei  non  depcien!,  quando  «  sequentur 
Agiuiin  quociinque  ierit  (4poc.  xiv,  ij.  >  Namque 
per  illam  immiitationem  delrahetur  ab  eorum  cor- 


iiidiireicnti  operaiione  et  inseparabili,  quia  Filius 
ex  Palre  cst.  Qui  scilicet  Paier  dabit  i»  (onspcclu 
ejus  genlcs,  secundiim  quod  1'egati  populorum  ad 
Iloloferuein  dixisse  feruntur  :  «  Kcce  nos  servi  Na- 
bucbodoiiosor  regis  nia.^ni  in  conspectu  tiio  sumus: 
uiere  nobis,  ut  placet  lante  faciem  luani  [Judith  iii, 
1-7).  »  Dabit  ergo  in  conspectu  ejus  gcntes.  ut  in 
omnibusutalureis,  prout  libuerit.  /Tf  ipse  rcgcs  oti- 
linebil,  id  esl  superaliit  spirilaliier,  et  capiet,  ut  scr- 
viant  ei,  et  adorenl  eum  omnes  gentcs, 

Gladium  vero  ejus  appellat  «  gladiurn  spirilus, 
quod  est  verbum  Pei  (Eplies.  vi,  1"),  >  et  ai.a;i. 
ejus  Scriptuiam  sanclain,  de  qiia  ad  coida  hcmmnn. 


poribus  omnis  corrupiibiliias,  et  lardilas,  oninisque  D  sicnt  ferientes  sagitt;e  sic  terrentes  sententia^  \j- 

niunl  quoniam  «  arcum  suum  leiendit,  et  paravit 
illuin  (Psa(.  VII,  15).  >  Pulvis  aulem  et  stipuia  kvis 
ct  arida,  quam  veiitus  facilc  impellit,  levilateni  pec- 
cantiiim,  qui  vento  tentationis  agitantur,  designat, 
qiiia  pcccalor  audire  meruit  :  «  Pulvis  es,  et  in  pul- 
verem  leverteris  (Gen.  iii,  19).  »  Et  iternin  de  pec- 
catoie  dictuni  cst  :  «  Slipnlam  siccani  persequcns 
(Job  xiii,  25).  > 

Dcdit  ergo  Pater  quasi  pulverem  gladio  ejus,  et 
sicul  stipuiam  venlo  agilutam  arcui  cjus,  quia  pi;e- 
dicatio  illius  oiniies  paganos  peccatores  invenit,  et 
aridos  inanesque,  et  vagos,  ut  iiullo  pondere  ralio- 
nis  aut  veritatis  anie  eum  stare  valerent,  sed  levi- 
laie  suadiffugeieni.  Qiios  ille  gladio  pr.-editationis 


rnolestiae  seiisti?,  ct  omuis  fiagilitas.  ila  ut  quocun- 
que  voluerinl  ire,  sine  inora  et  diiricullate  jiossint, 
el  agere  quidquiil  placuerit.  Cura  itaqiie  Deus  tan- 
tam  virtutcm  speranlibus  in  se  tiibu:il,  manifeslum 
esl,  qoia  ipso  iion  dcDciet,  neque  laborabit.  Sequi- 
tur  : 

CAPUT  XLL 

Yfhs.  1.  —  «  Taceant  ad  me  insul%,  et  gentes  mu- 
tenl  fortitudinem.  > 

IiisulcB.  qna;  procul  in  mari  sunt,  taceant  ad  me 
audienduni,  ut  jain  non  veteres  errores  loquaniur, 
sed  doclrinain  meam  auscultenl.  Atque  gentes  mu- 
tent  {ortitudinem  spejanles  in  Doinino,  nt  qua;  fortes 
erant  in  carne,  fiant  fortes  in  spiritn ;  et  qiiae  ser- 


392 


jgj  HERVFI  BURGIDOLENSIS  MONACHl 

SU.-C  fogientes  persequcmde  loco  ad  locum,  in  doclo-  A  poris,  quan.io  fiebant  idola,  dicem  gtuiino  ferri  vel 
ribus  t>">n5ivit  1»  pacc,  cum  jam,  crescentc  fide,  nul 


lus  auderel  sanclis  ejus  belhim  inlerre.  Et  semita 
in  pedibusejus  non  apparuit,  quia  super  inimicovura 
suorum  colla,  quocunque  pergeret,  calcavit,  et  ve- 
lul  terram  non  letlgit. 

\el  in  ejus  conspectu  reges  ct  genles  colla  sub- 
mlttent,  el  gladlo  illius  ac  sagitlis  adversK  poicstates 
quasi  slipula  subjicientur  ct  pulvis.  Pergeqitetureci 
reges  scilicet  et  principes  gentiura  singularuni,  et 
penransibit  in  pace  ad  pacem  cunctos  vocaiis,  ut 
reconcilicntur  Oeo.  Scmita  in  peSibus  ejus  uon  appu- 
rebit,  id  est  viae  laborem  noa  sentiet,  nec  aliquam 
iinbeclllilalishumaiiaB  iassitudinem,  scd  <  de  torren- 
te  in  via  bibet,  proplerea  exaltabil  capul  {Psut.  cix 
7).  »  Sequilur 

Veks.  i.—  «  Quis  hscc  operalus  est,  et  fecit  vo- 
cans  generalioues  ab  exordio?  EgoDomiiius,  primus 
et  iiovissimus  ego  sura.  > 

Quis  lia:c,  quDe  swpradicta  sunt,  operatus  esi,  nisi 
ego  Deus  Pater,  qui  et  singulas  generaiiontis  ab 
exordio  mundi  ad  cogiiltionem  meam  vocavi?  Ego 
Dominus  operatus  sum.  Nam  primus  et  tiovissimus 
ego  sum,  ideoque  ct  in  antiquis  et  in  novissimis 
temporibus  btimanum  gonus  vocavi  ut  sempleernus 
Dominus.  Vocavi  nainque  per  angelos,  per  Noe,  pef 
Abraham,  el  per  csetoros  patriarchas,  per  legislato- 
rem,  per  proplietaSj  per  doctores  in  antiquis  tenipo- 
ribus,  et  in  novissiinis  per  novsc  grali*  praecones. 
Sequilur  : 

VEns.  S.  —  «  Viderunt  insiilae  et  limiicrunt,  ex- 
trema  ternc  oTistupiicnint,  appropinquaverunt  el 
accesserunt.  i 

/ns«/<r,  i(l  est  reraotiora  loca  Occani  vlderunt 
gentcs,  quap  sunt  in  orbe,  daias  quasi  pulverem 
gladio  Justi  mei,  et  timueivnt,  quoniam  <  iniliiim 
sapienlia;  tiinor  Domini  (Eccli.  i,  16).  >  Extrema 
terrce,  id  esl  limites  mundi,  audita  pr«dicationc 
evangelica,  obstupuerunl,  et  immanifatem  peccami- 
nuni  suorum  exliorruerunt,  atque  daiiinalionem, 
qua  talibus'  imminet,  expaverunt.  Ei  post  timorcm 
appropinquaverunt  per  fidcra  ad  hunc  Jiislum,  qui 
glariio  suae  pr.-cdicationis  oitines  trucidat,  ut  salu- 
briter  vulnerantur,  ct  aceesserunt  per  operationem. 
Seqiiinir  : 


seris :  Bonutn  est,  id  esl  bene  fabriealuni  est :  et  posl- 
qiiain  perfccit  ipsum  idolum,  posuit  in  loco  suo,  et 
confortavit  in  ctavis,  nc  aliquo  impiilsu  moverelur 
aut  caderet.  Sic  roquebatm-  qiii  aliqucm  gentilem 
niipcr  conversum  coiifortare  volebat  in  llde.  Post 
geiitium  itaque  conversionera  ailoqultur  ipsam  Ec- 
clesiam  de  gcntibus,  et  contra  persecutlonem  inli- 
delium  corroborat,  dicens : 

Vers.  8. —  f  Et  tu,  Israel,  serve  meus,  et  Jacob 
quemelegi,  .seinen  Abraham  amici  mei.  > 

Vers.  9.  —  in  quo  apprehendi  te  ab  e.Klreiftis 
terr;e,  ot  a  longinquis  ejus  vocavi  te,  etdixi  tibi  : 
Servus  nieus  es  tu,  elegl  te,  et  non  abjeci  te,  >  elc. 

Nam  spiritualis  Israel  sive  Jacob  est  iste,  de  quo 
U  nunc  agitur,  de  quo  et  Apostolus  ait  :  «  Quicuiique 
hanc  regulam  seculi  fuerint,  pax  supcv  illos  et  mi- 
sericordia  et  super  li-rael  Dei  (Gn^af.  vi,  16).  i  Hic 
est  enim  Israel  Dei,  id  est  populus  credentium,  qnia 
qui  ex  fide  suiit,  hi  filJi  sunt  .4l)rah«,  qui  est  pater 
omnium  nostrum  sicut  scriptum  est  :  t  Quia  pa- 
trem  muliaruni  gcntium  posui  te  ante  Deum,  cui 
crcdidisti  {Rom.  iv,  17).  >  Popuius  crgo  ,  qui  e\ 
gentibus  ad  fidem  congregalus  est,  semen  Abraliat 
vocatur,  sicut  et  Apostolus  dicit  :  «  Si  autem  vos 
Chiisii,  ergo  Abiaha; seinen  estis  secundum  prortiis- 
sionem  hfcrcdcs  {Gal.  iii,  29).  >  \n  quo  Abrabam 
apprchensus  eSt  idein  lideliUhi  popiilus,  sicut  ostcndit 
Apostolus,  cuni  ait :  «  Providens  auiera  Scriptura, 
qnia  ex  fide  jiislilicat  gentes,  prsenuiiliavit  Abraha;, 
quia  benedicciitur  omnes  gentes  in  te  {ibid.  8, 
9).. 

Hic  itaquc  populus  filiorum  Abraliaj  de  toto  orbe 
coiivocalus  est.  Cui  ad  fidcm  ingresso  Dominus  ait : 
Servus  meas  es  lu,  quia  hunC  specialiler  obedientem 
reperit.  Grande  eiiini  privilegium  eleclloiiiscsl,  cum 
Dominus  aliquem  prse  cseterls  dignatur  appellare 
suum.  Elerji,  inquit,  te,  ut  meus  esses,  et  non  abjeci 
le,  licet  in  lenlationes  var.Sis  incideris.  \^\  primiti- 
vam  Ecclesiam  possumus  nunc  Israel  accipere, 
quani  ab  eTtremis  lerTX  et  a  longinquis  ejus  vocavil 
de  universis  natiotiibiis  congrcgans  ptlnuim  popu- 
lora  Jfldreorum.  Sequitur  : 

■Vers.  10. —  <  Ne  timeas,   qnia  ego  tccum  sum  : 
D  nec  declines,  quia  egO  Oeus  tmis.  » 


Veks.  6.  —  t  Unusiquisque  proximo  suo  auxilia-» 
titur,  et  dicet  fratri  suo  :  Conforlare.  » 

Vfbs.  7. —  <  Confortavit  faber  aerarius  pereuticns 
cum  malleo,  qui  cudebal  tunc  temporis  dicens  glu- 
lino  l)onum  esse,  et  confortavit  eum  In  clavis,  ut 
non  raoveatiir.  > 

Vnusquisque  accedenttum  ad  Christum  auxiliabl- 
tur  prv.rimo  suo,  iil  <  qui  audit,  dicat  :  Veni  {.Apoc. 
xxii,  17).  »  Illa  est  eniin  vera  charitas,  qnse  sic 
fcsliiiat  ad  Dcuin,  ut  non  relinqiial  proxiraum.  Et 
unusqiiisque  firmior  imbecilliori  fratri  suo  dicet : 
Cenfortare  in  Domino,  quia  nihil  sunt  idola  quse 
deos  esse  putabas.  Confortavit  enim  idohira  faber 
arurintpereuliens  eitn^malleo,  qai  eitdebat  tnne  tem- 


Ne  timeas  saevitiampersecuiorum,  quia  cgo  tecum 
suni,  qui  te  protegam,  et  opcra  tua  dirlgain  :  iicc  de- 
clines  a  via  veritaiis  blandimcnto  seductus  iiifide- 
lium,  quia  ego  sttnt  Detts  tuus,  qui  (•;  illumino.  Se- 
quitur  :  <  Confortavi  te,  et  auxiliatus  sum  lui,  et 
suscepit  tc  dextera  Justi  mei,  >  id  est  Christi.  Hoc 
manifestum  est.  Seqnitur  • 

Yers.  11. —  <  Eoce  confundentur  ct  erubesceiit 
omnes  qui  pugnant  adveismn  le.  » 

Erabueru'Jt  hoslcs  Ecclesia;,  qiiando  fidelltas  pr;c 
vahiit,  ct  infidelitas  panlatim  defeclt  cum  adjutorl- 
bus  siiis.  Unde  et  adhoc  evidenrer  subditur  : 

(  Erunt  quasi  non  siiit,  et  peribunt  viri  qui  con- 
tradicuMt  tibi.  i 


395  COMMENT.  L\  ISAJAM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  VI.  59* 

Vebs.  12.  —  <  Quieres  fios.  ct  non  invenies  viros  \  luibo  dispergct  eos,  et  tu  exsuKabis  in  Domino,  pt 
rebelles  tuos  :  erunt  quasi  non  sint,  et  \eluti  cou-      in  sancto  Israellaetabcris. 


guraptio  horninis  bellanlis  adversum  te.  » 

1(1  est  velut  si  contra  quililiet  homuncio  conetur 
pugnare,  et  ilum  contra  bellaverit,  consumatur,  et 
nihii  liat.  Hic  evidentissimum  de  externiiiiatione 
iiiiinicorum  Ecclesia!  prolatum  est  oraculnm.  Se- 
quilur  : 

13.  —  t  Quia  ego  Dominus  Deus  tuus  ap- 
pieliendens  marium  tuam,  dicensque  libi  ;  Ne  li- 
meas,  ego  adjuvi  te.  » 

Ego  sum  Deus,  qui  apprehendo  manum  iiiam,  ul 
te  sustentans  deducare,  et  dicas  milii  .  «  Tenuisti 
nianum  dexteram  meam.etinvoluntate  lua  deduxisli 


Quid  hoc  locoper  monles  et  colfcs  nisi  eos  accipi- 
mus,  (|Li  ex  sa^culari  potentia  lumeni?  Triiiirabis 
ergo,  inquil,  montes  ,  id  cst  conlercs  pr.ediiando 
corda  siiperborum  sseculi  potentuni,  et  collcs,  id  est 
principes  elatos  pones  quasi  puivercm,id  est  faeies, 
ut  se  pulverem  esse  cognoscani. 

Venlilabis,  id  est  agitabis  eos  doctrina  tiia,  el  ven- 
tus  loHei,  id  esl  \ila  prsesens,  qu;c  sicut  vcnlns  ve- 
lOciler  transit,  per  mortem  eos  auferct,  et  lurbo  Do- 
minicBE  animadversionis  dispenjei.  Vita  sutem 
vcntus  appellalur  sicul  Job  dicit :  (  Memenio  ([uia 
ventus  est  vila  mea  (Job  vii,  7).  >  Et  scntcntia  ju- 
dicis  appellatione    turbinis'  designantur,   sicut   et 


)uc,  et  cum  gloria  suscepisti  nie  {Psal.  lxxii,  2i)    »  B  supra  dicium  est,  quia  lurbo  quasi  stipuiam  auferet 


Ego  sum,  qui  dico  tibi  :  Ne  liineas  uilum  adversa- 
rium  vel  laborem  auoniam  ego  adjuvi  le.  Scqui- 
tiir  : 

VEns.  14.  —  <  Noli  limere  vermis  Jacob;  qiii  mor- 
lui  estis  cx  Israel.  » 

Vermis  Jacob  vocatur  Ecclesia  imitans  illuin,  qui 
ait :  (  Esjo  snm  vermis  et  non  homo  {Psnl.  xii,  7).  i 
Vcrmis  enim  sine  semine  procrcatur,  (!t  illi  sine  se- 
raine  corruptibili  suiit  generali,  c  qui  non  ex  san- 
guinibus,  neque  ex  voluntate  carnis,  sed  'ex  Deo 
naii  sunt  (Joan.  i,  13).  >  Vermis  conculcatur,  sicut 
ei  Ecclesia  lunc  ab  inipiis  conculcabattir,  ei  alijecta 
eral.  Vermis  ore  terram  penetrat;  sicut  et  Ecclesiae 
sermo  corda  lidelium  lerebat.  Hinc  ergo  vermi,  id 
cst  Ecclcsise  Dominus  prxcipit,  ne  tiineat  adveisa- 
rios.  Ciijus  clecti  sunt  liuic  mundo  spiritaliter 
mortui,  ut  Deo  vivant,  sicut  eis  et  ab  Apostolo  dici- 
lur  :  i  Mortiii  enim  eslis,  et  vita  vestra  nbscondita 
est  cuni  Christo  in  Deo  {Coloss.  iii,  3).  »  Et  his  quc- 
que  ne  tiineant,  imperatur,  Sequitur  : 

t  Ego  auxiliatus  sum  tui,  dicit  Doniimis,  uc  Ke- 
demptor  tuus  Sanctus  Israel.  » 

Ego  auxilialus  sum  tni,  dicil  Vomuius,  ut  oninos 
inimicos  luos  per  paticnliam  vinceres.  Et  Chrislus 
nieus  au;;iiialus  esl  tui,  qui  de  suo  saiiguine  redemit, 
ct  qui  Sanclurum  saiictus  est,  qucm  cxsiieclavit 
Israel,  diccns  :  «  balutare  tuuni  cxspectabo.  Doinine 
(Gen.  xLix,  18).  »  Sequilur  : 


eos.  Hoslibus  ergo  lldei  sublatis  et  pace  data  (u 
e.rultabis  in  Domtno,  quia  totum  orbem  tibi  suhji»- 
cii. 

Vel  hoc  significat,  quod  pnedicatio  i  vangelica 
conterat  adversarias  potesiates,  el  spiritalem  ;)cqui- 
tiam  elevantem  se  contra  scientiam  Dci,  qu.-e  pro 
varictate  superbia;  montes  appellantnr  ei  coUes  , 
illisque  sublatis,  etturbinis  more  dispersis  exsultei 
Israel  iii  Domino.  Rursus  de  gentium  conversiona 
sermonem  inchoat,  diccns  : 

Vebs.  17. —  «  Egeni  et  pauperes  qua;runt  aquaK, 
et  non  sunt;  lingua  ipsoium  siti  aruit,  Ego  Do- 
minus  cxaudiam  eos,  Deus  Israel  non  derelinquan. 
eos,  » 

Eijoii  namque  et  pauperes  vocantur  gentiles  in- 
ternas  divitias  non  habentcs,  qui  quoerebant  017««} 
verx'  scientise,  sicut  jEtliiops  ille,  qui  vencrat  ado- 
rarc  in  Jerusalem.  et  rcvertebatiir  sedens  snpei  cur- 
rum  suum  logeiis  Isaiam  prophetaiii,  Sed  non  cranl 
eis  aquoB,  sicut  iiec  A'tliiops  aqiiaiii  inlelligonlise 
valebat  invenire,  cui  ciim  Philippus  diifisset  :  >  Pu- 
tasne  intelligis,  qu.Te  legis?  rcspondil :  Et  quomodo 
possuin  inlclligere  nisi  aliqiiii;  nsienderit  hiihl 
(Aci.  \lii,  30).  >  Lingua  i^sorum  ilii  nruit.  quia 
sermo  veriiatis  ab  ore  eoriim  pi;e  ignoranfiH  «■ces- 
sil.  Vel  per  divcrsos  niagislros  ci  per  diversa  plil- 
losopliorum  dogmata  quaercbant  aquas  salubres, 
nec  iiiveniebant,  quia  non  erant  ibi,   Lingiia  euniin 


Vep.s.  15.  —  «    Ego  posui   te  quasi    plauslruin  0  siti  ariiit  sine  lege  et  prophetis. 


triluraiis  novum  habens  rostra  serrantia.  » 

Sicut  in  trilura  nuvum  plaustrum  liabens  rostra 
serraniia  super  segetes  ducilur,  ui  palcam  conterat 
et  grana  elicial,  sic  innovata  per  Christum  Ecclesia 
linguas  habens  aculissinias  siipcr  hiinianuin  gcnus 
incedit,  ut  elcctos  purgando  manifcstct,  ct  repro- 
bos  calcando  conteral.  Et  bene  plaustro  coniparatur 
Ecclesia.  Plaustrum  et  Ecclesia  librisqu.ituor  Evaii- 
gelii  portatur.  ct  a  sanctis  prsedicatoribus  lal)o- 
rioso  conaminc  per  viam  apquitatis  ducilur.  Se- 
quitur  : 

«  Triiurabis  monles,  et  comminucs,  etcolles  quasi 
pulverem  jiones,  > 

Vers.  16. —  «  Ventilahis  eo-s,  et  ventus  tollet.  et 
Patroi  .  CLXXXI. 


Sed  Deus  Israel  iion  oos  penitus  dereiiquit  :  Ego 
Dominus  exaudiam  eos,  ut  Cornclium,  qui  erat  icuin 
omni  domo  sua  rclisiosus  ac  timens  Deuni,  atque 
facicnseleemosynas  muliasphdii,  et  deprecansDeum 
sempfer  (Act.  x,  2).  > 

Ego  Dcus  Israel  uon  derclinguam  eos,  quonmm 
c  alias  oves  habeo,  quae  non  sunt  e\  hoc;  ovili,  ct 
illas  oportet  me  adducere,  et  fiet  •iniim  ovile,  et 
unus  pastor  (Joan.  x,  10).  >  Scquitur  : 

Vehs.  18.  —  «  Aperiam  in  supinis  coUibus  Qu- 
mina,  et  in  medio  cainporum  fontes  :  ponam  deser- 
tum  in  siagna  aquaruin,  ct  terram  invnani  in  rivos 
aquaruni.  » 

Quid  oer  supinos  coUes  nisi  hi  dcsisnantur,  qui- 

13 


30K  DERYEI  BCRGIDOI  ENSIS  MONACIIl 

lius  ail  Aprvsiolu»  :  <  Si  eonrfsurrexistis  cum  Christo,  A  tameii   jam   juxta 

•juae  sursum  snnt  quserite,  ubi  Chrislus  esl  in  dex- 

lera  Dei   sedens?  »  {Ccloss.  iii,  1.)  Nam  cr.m  Cliri- 

stus  sit    moiis,    recte   coUes   vocanlur,   qni    hiiic 

adliierentes  cum  eo  sunt  erecti,  qui  et  supini,  id 

cst  ad  alla  snspicieiites  sunl,  diim  ea,   qu*  sursum 

siint,  quperuiit.  hi  liis  eigo    collibus  fluvios  pvKdi* 

calionis   iuter  gen';;s  Deus    apeniit.  Ecce  eniiii   iii 

sanctis  prajdicaloribus  et  non  ex  Judsa  progeiiitis 

per  ciinclam  Ecclesiam  toto  orbc   diffusam  fiuenla 

«oelestium  maudatorum  ubertim   manaiit  gentiliiim 

ore.  Et  in  medio  cuinpni  «m,  id  cst  in  mcdio  populo- 

rum  foiites  ijov»  seienti;^  patefecii,  ut  ad  eos  oniiie» 

sitienles  pergant  ac  veritateplenas  cordium  suoriim 

lagunculas  repoiient 


595 

afthera   veiticem  menlis   altol- 
lunt. 

Llmus  autem,  quia  proprium  fiuctum  noii  habet, 
sed  tanieii  portave  vitem  cum  fructu  solet,  eos  ex- 
primit,  qui,  dum  terreiiis  curis  inserviunt,  nulliim 
spiiitaliuni  virtututT'  fructum  ferunt,  sed  tamen 
sanctos  donis  spirilalibus  plenos  sua  largitats  sus- 
leMtaiit. 

Bu.xus  vero,  quae  in  altura  non  prolicit,  et  quam- 
vis  fructum  non  gignat,  viriditatem  liabcl,  eosdesi- 
gnat  in  Ecclesia,  qui  adhuc  ex  aitalis  inlirniitaiiR 
lioiia  opera  ferre  non  valent ,  sed  lidem  per- 
peti:«    viridilalis  e.v  imitatione   Patrum  tenent. 

Pust  quae  omnia  apte  sutdilur  :  i  Ulvideant,  et 

sciant,  et  rccogitent,  el  intelligaiii.  »  Ad  hoc  cnim 

Desertuvi  quoqui',  id    est  genlilem  piipulum,  qui  ^  cednis  iii  Ecflesia  ponitur,   ut  quisqiiis  odoiamina 

virlutuin  a  prosinio  trahil,  ipso  quoque  ad  donorum 
coelcstium  desideria  ignescat.  Ad  iioc  spiiia  poniliir, 
iit,  qui  piiBJicalioiiis  ejus  verbo  compunctus  fueril, 
ipse  auoque  nliorum  corda  prredicalionis  verbo 
coinpungere  discal.  Ad  hoc  myrtus  ponitur,  ut,  qui 
in  ardore  Iribulaiionis  ab  ore  vel  ab  opere  proximi 
roinpatieiilis  temperamentura  consolalionis  aceipil, 
ipse  etiam  discat,  quemadmodum  alllictis  proximis 
consolatioiiis  leiiiperamentum  proferat.  AJ  hoc 
oliva  ponitiir,  ul  qui  aliensB  misecicordix  opera 
cognoscit,  discat  et  ipse  indigentibus  misereri.  Ad 
hoe  abios  ponitiir,  ut  qui  vim  conlemplalionis  ejus 
cogiioverit,  ad  coiuemplanda  aeterna  praemia  suc- 
c-.ndalur.  Ad  hoc.  ulinus  ponitur,  ut,  qui  vidct  eum, 
'  qui  virtutum  fructiis  liabere  non  valet ,  spiriiales 
viros  susientaiitem  ,  ipse  quoquc  sanctis  mini- 
strare  studcat.  Ad  lioc  buxus  ponitiir,  ul,  qui 
pueros  fide  virentes  conspicit,  inlidelis  esse  eru- 
bcscat. 

Bene  autem  addilur  :  paiiler,  qiiia  cum  diversi  in 
Ecclcsia  honiinum  mores,  diversi  sint  ordines , 
necesse  esi  ut  omnes  simul  discant,  diim  ;n  ea  spi- 
riiales  viri  diversse  qualitalis  a-latis  et  ordinis  ad 
iniiiai.diim  siinul  videntur.  Nam  quid  videre  et  in- 
tclligeie  debeanl,  siibnectilur,  scilicet :  Quia  manui 
Domiiii  exercituum  fecit  Iwc,  ut  in  soliludine  gen- 
lium  pr;cdicl;e  arbores  crescerent,  id  est  siipradictse 
sanctoriim  diversitatcs,  ut  in  eis  unusqiiisque,  quod 


erat  aiidiis  et  iiifrucluosus,  posuit  in  stagna  uqua- 
riim,  il  est  in  ub^jtatcm  et  profunditatem  scieniia- 
runi  verilalis  :  et  tcnain  inviam,  id  est  eanidein 
geiuililatem,  pcr  qiiam  pr«dicalor  nuHus  anibula- 
veial,  iii  rivos  nquarum,  doclrinse  coeleslis  Scqui- 
tiir  : 

Vrr.s.  19.  —  «  Dabo  in  solitudine  cedrum  et  spi- 
nam,  et  niyrtuin,  et  ligiium  olivse  :  ponain  in  dc- 
serto  aliietcin,  iilinum  ct  buxiim  simul.  » 

Vers.  20.  —  <  Ut  vidcant,  et  scianl,  el  recogi- 
tent,  et  intelligant  pariler,  quia  manus  Doinini  feiit 
lioc,  et  Sanctus  Israel  creavit  illud.  » 

De  ralionalibus  arboribiis  promittit  nunc  sermo 

divinus,    de  qiiibus   nuiic   dicit  :  «  Ut   videant,    ut 

.      I 
sciant,  et  intelligant   pariter.  »  Et  nos  eigo   lalio- 

n;ibiliter  eas  inielligcre  studeamus.  Nam  quia  nia- 

gn.i  odoris  esl  atquc  imputribilis   naturae  cedrus, 

ccdri  nomiiie   sigiiantur    hi,   qui  virtulcs   et  signa 

operanlur,  qiii  dicere  possunl  :  i  Christi  bonus  odor 

gumus   Deo  {II  Cor.  ii,  15).  >    Quorum  corda    iia 

interno    amorc  solidata   sunl,    ut  ea  jam   terreni 

um:ris  putredo  iiulla  corrumpat. 

Per  spinam  vero  signantur  doctjres,  qui  duin  de 

peccalis  ac  virlutilins  disserunt,   ct  modo  supplicia 

xtcrua  minantur,  modo  coelcstis  regni  gaudia  pro- 

mittunt,  sic   audicntium  mcniem  dolorc  compun- 

ctionis  perforant,  ul  ab  coruin  ociilis  quasi  quidam 

sanguis  aiiiiiKc  lacrymse  dccurrant. 


Myrtus  vero  teinpi^rativai  viitulis  est,  ita  ut  so-  p  iniilari  debcal,  inveniat.  <  Et  sanctus  Israel  creavit 


luta  inembra  lempcrando  restringat.  Per  myrtiim 
vcro  signantur  hi,  qui  alllictionibus  proximorum 
compali  sciiint,  ooriiniq;ie  iriliulalionem  jier  com- 
passioiicm  lemperaiit.  Qiii  duin  atOiclis  pro.vimis 
verbuin  \el  opem  consolationis  ferunt,  cos  ad  sia- 
tuin  reclitudinis  rcstringunt  nc  immoderala  tribu- 
laliimc  in  desperalionem  solvaniur. 

Oliva  quippe  misericordes  exprimit,  quia  et  Grae- 
ce  olcos  misericordia  vocatur,  ct  quasi  olivae  li^juor 
aute  Dei  oculos  misericordiae  fructus  lucet. 

Abies  vero,  quia  valde  crcscendo  ad  alta  sustolli- 
tur,  sanctos  designat,  qui  ia  terrenis  adhuc  cor- 
jiore  pr.siti  menie  jajn  cceleslia  conlemplanliir,  et 
quamvis  nasccndo  de  terra  exiermt   c&tuemplaiido 


illud,  »  qiiod  dictum  est  de  arboribus.  Hsc  est 
cnim  iioitt  crealura  {II  Cor.  v,  17),  qiiara  laudat, 
Aposloliis.  Post  haec  ad  cos  geiuiles  sermo  conver- 
liliir,  qiii  nolueriint  crcdere,  prxcipiens,  ut  de  infi- 
delilatc,  inquapermanere  magis  elegerunl,  rationom 
reddant. 

Vf.rs.  21.  —  «  Prope,  inquit,  facite  judicium  vc- 
strum,  dicii  Dominus  :  affcrte,  si  auid  fortc  liahciis, 
dicit  rex  Jacob.  » 

Vf.hs.  22.  —  t  Accedant,  et  nunlicnt  vobia  qu;c- 
cunquc  ventiira  sunt.  » 

Prope  facitc  judicium  vestrnm,  qiio  judicalis  bo- 
num  esse  iii  idololatria  permanere,  id  est  hiic  anie 
me  illud  facite,  et  videanius,  si  justo  juilicio  credcre 


397  COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBIU  OCTO.  —  LIB.  VL  5!*3 

respuilis.  Al[ene  liuc,  *i  \orle  habetis  uluiuld  jiislsb  A      Uiligeiilium  sic  imHiles  suiit,  ut  non  soium  an- 
causae,  quare  non  vullis  viileie  ei  sciie,  el  rccogi 


tare,  el  inlelligere,  quia  cgo  pr.cfalas  arbores  in 
soliludine  veslra  posui,  ut  ean)  odore  suo  tolara 
respcrgcrciil,  el  innovareiit. 

Vcl  si  qiiid  furtc,  id  cst  si  qnid  validuni  lionesla: 
defensionis  liabctis,  n/ferle  illud. 

Accedaiu  liuc  dii,  (juibus  servire  maliiislis,  et 
nnntitiU  vobis  qua:  vcnlura  suiu.  Si  ei'im  dii  sunl, 
absqiie  mcndacio  possuiit  venlura  inxdiccrc;  «luod 
sj  non  possiiiit,  liquel  eos  non  cssc  dcos.  Nenio 
quipiic  vcnluia  pnedicerc  potcst  vcracitcr  nisi  Oeus, 
<]uoiiiam  iiec  prophel;e  pricnosso  valeiit  nisi  per  spi- 
rilum  cjus.  Illc  cnim  solus,  qiii  disponit  omnia,  scit 
ijiii'iiiadm()diim  sit  di!.posi'.unis  liiiigula,  et  qui  om- 


iiunliare  ncqueaiil  prima  et  novissima,  scd  etlaiii 
nec  beno  ncc  male  possunl  facere,  quia  i  manus  ha- 
bcnl,  ct  non  paipabunt,  pedes  habciit,  etnon  ainbu- 
labunl  (Psal.  cxiii,  7).  i  Loqui  etiam  aul  videre 
non  valent,  quia  c  os  babeiil,  ct  non  loquentur, 
oculos  habent,  el  non  videbuni  {ibid.  5).  »  Se- 
qiiiliir  : 

Veus.  2-i.  —  «  Ecce  vos  estis  ex  niliilo,  et  opus 
vestrum  ex  eo  qnod  iion  csl  :  aboininalio  esl,  qui 
elegit  vos. » 

Idola  siint  ex  nihila,  quia  qui  faccre  viilt  idonim, 
fingit  in  corde  illud  quod  nunquam  fuit  aut  erit,  et 
ad  siinilitudincm  actx  cogitationis  su*  fabricat  ima- 
gincni.  Bene  ergo  dicltur  eis,  quia  i  vos  cstis  ei 


iiia  qu;ccuiique  vull  facii,  sohis  iiovil  qu.c  facturus  B  jiihilo,  ct  opus  vestrum,  »  id  cst  quod  in  deos  eslis 
sit,  nisi  revclare  quid  alicui  voiucril.   Deiiide  ad 
ipsos,  qui  dicuntur  liii  gcnlium  vcrsa  locutionc  stib- 
diXiir  : 

«  Prio.ra,  ijua'  fiieriint,  nunliate,  etponcmus  cor 
iiostruiii,  el  scienius  novissima  corum,  ctqu;cveii- 
tiira  suni  indiiale  iiobis.  > 

\ij;s.  25.  —  c  .\iiiiunliaie  tpiii;  vcniiira  suni  iii 
fuliiium,  ct  scicnuis  i|ni;i  dii  cstis  vos.  » 

1'riora,  (|ii;c  :ii;tc  niiiiiiluin  fucruiit,  vimliulc  no- 
bi!,  odii  gcnliuiii,  si  poicstis,  e/  poncmus  in  liis  cor 
vcslrum,  id  cst  cogitabinius  dc  cis,  scicmus  iiovis- 
tiiiiu  corum,  qiiia  iiui  nuvit  iiriora,  stire  potcst  et 
iiovissinia.  El  ijit(e  posl  fiiicni  sa.'Ciili  venlura  sunl, 
nmiuiUiate,  et  scicmus  quia  dii  eslis  vos.  Il;cc  ciiim 
scicnlia  solius  Uivinilaiis  csl.  Qiiae  ciiiiii  crealura 
iiosse  polcst,  qiiid  aiiicipiam  miiiidus  isie  condere- 
liu-,  in  rerum  aclcniitaic  lucrit  ?  Aul  quis  scire  valct, 
quid  post  consummatioiiem  s.tculi  sit  fuiuriiiu  ? 
Undc  ct  sciaphim  ,  qui  per  ineritum  dignitaiis  ini- 
mediate  lii:o  assistunt,  t  faciem  ejus  ei  pcdes  vclaie 
{supra  VI,  2)  >  dicti  sunt,  significanies  oiniics  crea- 
tura;  abscoiidiia  essepnora  et  iiovissima.  Denc  crgo 
his,  qiii  vocabantur  dii  gentiuni,  diciinr  quia  si  li;cc 
aiinuiiliavcrint,  .scistiir  quod  dii  siiil,  quia  solius 
diviiKt  .'(•ieiiti;e  esl,  ista  cognoscere.  liiide  qiiisquis 
lia>c  aiinuiitiare  iiequit,  manifestuin  est  huiic  iioii 
esse  Dcuni. 

Sigiiificatur  etiam   iii  liac  senlentia,  quod   post 


fabricati,  est  ex  eo  quod  non  esi,  quia  nnllus  Deus 
unquam  siniilis  fuit  his  imaginibus.  Abominatio 
igitur,  id  csl  abjectio  et  dctestatio  est,  quicunaue  wt 
cleciii  colere.  Sequitur  : 

VrKS.  25.  —  «  Suscitavi  ab  aquilone,  et  venietab 
orlu  solis  :  vocahit  nomeii  nieum  et  adducel  niagi- 
straliis  quasi  lutum,  el  vclut  plastcs  conculcans  hu- 
miini.  » 

Qiiid  pcr  nquilotiein  nisi  gentilitas  designatur  in- 
lidcliiaiis  frigorc  cnnslricta?  Hino  est  enim,  quod 
anliqiuis  hostis  sedem  suain  ad  aqnilonem  ponere 
cogilavit  {supra  xiv,  15).  Et  quid  per  orliim  soUt 
cxprimilur  iiisi  Jfiidaicus  populus,  in  quo  sol  justi- 
ti.i;  sccundum  carnem  iiatus  primo  (nigere  coepit, 
ac  dcinceps  orbem  iotum  illnminavit?  Siiscitavi 
crgo.  inquit,  ad  fidcni  genles  ab  aquilone,  id  est  ab 
iiilidclitale,  ct  pcr  aposlolos  ••eiiiei  ad  eas  Salvator 
«6  oriu  soiis,  id  esl  a  popul.)  Judaeorum,  qui  splen- 
dore  fldei  primitns  est  illustratus.  Suscitatus  erat 
Coriielius  ab  aquilone,  quando  continiiis  precibiis  ct 
cleemosynis  iiisislcbat,  ac  dennim  p.er  Pctruni  ve- 
rus  sol  accessit  ad  eum  {.ict.  x).  SeJ  et  eunuchus 
/Ethiops  ab  aquilone  suscitatus  veiicr.it  in  Jerusa- 
lcm  adorare,  ct  pcr  Philippum  divinitus  est  illiisira- 
tiis  (Acl.  viii).  Vocabit,  iiiquit,  nomcn  tneum,  quia 
iii  iicniinc  Palris  sui  faciet  oinnia. 

F.t  adducet  magistralus  quasi  lutum,  id  est  pole- 
slates  liiijus  sxculi  in  lutum  redigcl    prosiernens 


advciitiim  Chrisii  omnia  idola  coiiiicueniiii.  Lhi  est  p,  oiniicm  mundi  gloriam,  Et  sicnt  iilustcs,  id  cst  ilgti- 


cuiiiiApolloDclphiiuis.cl  c;L'leri  d;eiiioiics  fulurorum 
scicntiam  polliccnles,  qui  potentissimos  icgcs  decc 
perunl?  Cnr  de  Chiislo  nil  potuerunt  pnedicarc, 
(juomodo  alicna  vci  mala  vcl  boiia  ))otiieriiiit  iiuii- 
liare  ?  Quod  si  qiiis  diveril,  mulla  ab  idolis  cssc 
prucdicta,  scicndum  quod  seinpcr  mendaciumjiiiixe- 
lint  verilaii.  ct  sentcpiias  ii/iupciaverinl,  iia  ut  sive 
.boiii  sivo  i»i:il!  aliquid  atinldissel,  ulrumque  posset 
inteliiai  les*'^  quoque  quod  siimnia  Divinitas  ait : 
Ponemvi  cor  nostrum,  notanduin  esl,  quia  unum  cor, 
id  cst  uiia  voluiitas  ct  uiia  sapientia  demonsiratur 
essePatris  ctFilii,  et  Spiiitus  sancli.  Sequilur  : 

€  Bene  quoquc  aut  malc,  si  polestis,  facite,  et  lo- 
quamur  et  vidcaiuus  siinul.  » 


Iiis  to>ic!(/f(jHS  /HioiMm  no\a  facit  vasa,  prout  \ult; 
ila  et  Chrisdis  conculcabit  omncm  saciili  fasUiin  ut 
vasa  miscricordia;  juxla  placitum  suum  coinpoiiat 
qui  per  Jeremiam  dicit :  i  Ecce  sicut  lutum  in  manu 
fignli ;  sic  vos  in  rnanu  mea  donitis  Israel  IJer. 
xviii,  fi).  »    Sequiiur  : 

Vf.bs,  20. —  «  Quis  annuntiavit  ab  exordio,  nt 
sciamus,  et  a  principio,  iit  dicanuis  :  Justus  cs? 
Non  est  neque  annuntians,  neque  praidiceiis,  ueque 
audiens  sermones  vestros.  > 

Quis  ex  omnibus  diis  genliiim  annuntiavil  luec  ab 
e.rordio,  sicut  et  ego  diceiis  Abrahae,  quia  «  possi- 
dcbil  seinen  tuum  porlas  inimicorumsuorum,  et  be- 
iiediccntur  iii  semine  tuo  omncs  gentes  terra;  {Gen. 


599  HERVEl  BURGIDOLENSIS  MOiNACHI  400 

x-iii,  17.)  »  tl  qiiis  fix  illis  annuntiavil  hsec  a  prin-  A  Sed  inter  tales,  qualis  Redemptor  oostcr  invcnlas 
cipio  ul,  curn  ea,  sicut  praenuntiavit  fecerll,  dicamus      sil,  audianius.  Sequilur  : 


ei  :justus  es,  qui,  sicut  praidixeras,  omnia  coniplesti  ? 
Nullus  ex  diis  vestris  h«c  agcre  potest,  sed  ego  so- 
lus  bajc  facio,  qui  solus  suni  Deus.  Nam  ncque  an- 
tiuiilians  neque  prwdicens  venlura  quisquara  c.t  illis 
cst,  neqne  audiens  sermones  veslros,  si  dixeiitis  ei  : 
justus  es,  quoniam  insensibilis  statua  nihil  audire 
aut  loqui  valet.  Multinioda  raiione  Dominus  osien- 
dere  dignaiur  idola  divinitatein  habere  non  posse. 
Sequitur  : 

Vers.  i!7.  —  «  Primus  ad  Sion  dixit  :  Eece  ad- 
sura,  et  Jerusalcm  evangelistain  dabo.  » 

Primus  cst,  de  quo  legimus,  quia  «  In  principio 
erat  Verbum  [Joon.  i,  I). »  Qui  dixil  ad  Sion,  id  est 


CAPUT  XLII. 

Veks.  i.  —  «  Ecce  servus  meus,  suscipiam  eum, 
eleclus  ineus,  complacuit  sibi  in  illo  anima  mea  : 
dedi  spiritnm  meum  super  eu^n,  judicium  gentibus 
jjioferet.  i 

Vers.  2.  —  <  Non  ciamabit,  neque  accipiet  per- 
sonara,  neque  audielur  foris  vox  ejus.  » 

Yers.  3.  —  <  Calaraum  quassatum  non  conteret, 
et  liuum  fumigans  non  exsiinguet,  in  veritaie  edu- 
cct  judicium.  > 

Vers.  4.  —  «  Non  erit  tristis  neque  turbulentus, 
donec  ponat  Jn  terra  judicium,  et  legem  ejus  i.nsulx 
exspeclabunt.  » 


ad  populuin  Jud.Torum  :  Ecce  adsum,   quia    •  Vcr-  "      Ecce  servus  meus,  quem  supra   dedi  Jcrusalcm 


bum  caro  fa<lum  est,  et  habitavit  in  nobis,  et  vidi- 
Hius  gloiiam  ejus,  gloriani  quasi  Unigeniti  »  Patre 
(ibid.  14);  »  dixil  enim  :  Ecce  adsum,  quando  se, 
qui  exspcctabatur  adcsse,  prsesentem  innoluit.  Qui 
quohiani  Evaiipelium  in  Judxa  praedicavit,  recie  de 
co  Pater  adjungil,  quia  Jerusalem  evangelistam  dabv, 
id  est  prajdicalorcm  Evangelii,  qui  ait  :  «  Spiritus 
Domini  super  mc,  propter  quod  unxit  me,  evangeli- 
zare  paiiperibus  misit  ine  {Luc.  iv,  18).  »  E\ange- 
lista  nainque  boni  annuuliator  dicitur,  et  annuutia- 
\ov  boui  Chrisius  esl,  de  quo  legiraus  :  «  Quam 
pulchri  super  monte^s  pedes  annifntianiis  et  prsedi- 
canlis  pacem,  aiinurttianlis  bonum,  prajdicantis  sa- 


evangelistam.  Servus  enim  hic  appellatur  illc,  «  qui 
cum  in  forma  Dei  essel,  non  rapinani  arbitralus  est 
esse  se  squalem  Deo,  sed  semeiipsum  exinanivit 
formam  servi  accipiens  IPhilip.  ii,  6).  »  El  bic  cle- 
clus  ex  omnibus,  «  Ilunc  enim  Pater  signavit  Deu» 
(Joan.  VI,  27).  >  In  quo  bene  complacnit  sibi  anima, 
id  est  voiuntas  Palris,  quia  in  oranibus  hunc  vidii. 
Quod  aulem  interponit :  Suscipiam  eum,  de  gloria 
cjus  assumpiionis  dicit.  Suscepit  naraque  eum 
<  constiluens  cum  ad  dcxteram  suam  in  coelesiibus 
supra  oninera  principatum  et  potestatera  et  virtu- 
tem,  ct  doroinationem,  ct  omne  nomen,  quod  no- 
niinatur  iion  solum  in  hoc  sseculo  scd  et  in  futuro. 


lulem  {ha.  ui,  7).  »    Misso  autera  hoc  Evangelista  ^  gi  omnia  subjeoit  sub  pedibus  ejus  {Ephes.  i,  20).  > 

""  Dedi,  inquil,  spiiitum  mcum  super  etim.  Sicut  el 

lestimoniura  pcrliibiiit  Joannes,  diccns  :  <  Quia  vidi 


iii  Jiirusalem  subjungil  Pal«r  de  coniemporaneis 
ejiis  : 

Vebs.  28.  —  <  Et  vidi,  et  non  erat  nequeex  istis 
quisquain  qui  iniret,  consilium,  et  interrogatus  re- 
spondeiet  Verbum.  > 

Vidi,  id  est  cousideravi  omiies  homioes  qui  tunc 
«ranl  in  terra,  et  non  erat  in  eis  quisquam  qui  inirel 
coHsiiium,  queiiiadmodnra  ad  salutein  pcrlingere 
p:)sset,  et  interrogatus  responderet  verbum  de  sua 
conversalione.  Ncque  ex  istis,  id  est  Jerosolyinilis 
videlicot ,  ex  Judaeis  erat  quisquam  qui  lioc  faceret. 
Nam  et  Juda,'i  notiliam  Scripturarum  amiserant, 
atque  consiliiim  credeiui  inCliiistum  vel  bencagcndi 
iiiire  nolebanl,  et  de  his  interrogati,  quae  faciebaiit, 
respondere  non  poteranl.  Sequitur  : 

Vers.  29.  —  «  Ecce  oihnes  injusii,  et  vana  opera 
corum,  venius  ct  inane  simulacra  eoruin.  » 

Ecce  omnes  injusti,  sicut  ail  .\postoliis  :  <  Causati 
sunius  Juda;os  ct  Grajcos  oinnes  sub  peccato  esse, 
sicut  scriptum  est :  Non  cst  justus  quisquam,  non 
csl  inteUigens,  noii  est  requirens  Dcuni.  Oniiics  de- 
clinaverunt,  siiuul  inuliles  facti  sunt,  non  est'qui 
faciatbonum,  non  est  usque  ad  iinuni  (Rom.  iii,  9).  > 
Tales  erant  omnes,  quando  Salvator  in  cariie  app.v 
ruil.  El  vana  opera  eorum,  quia  pro  temporali  vila 
faciebant  omnia.  <  Venliis  et  inane  siniulacra  eo- 
rum.  Scimus  enim,  quia  niliil  est  idolum  in  mundo, 
et  quod  Dcus  nullus  nisi  unus  (/  Cor.  vni,  4).  > 


Spiritum  descendentem  quasi  coluuibara  de  caein,  et 
raansit  supereuni  (Joan.  i,  52).  »  Et  bene  super  evm 
ait,  quia  de  Filio  hominis  loquiiur,  qucin  ei  servura 
suum  appellavit.  Nain  et  secundum  disiuilatem  noii 
super  Christum  est  Spiritus,  sed  in  Christo,  qiiia 
sicut  Pater  in  Filio  et  Filius  in  Patre,  ita  et  Spiri- 
tus  sanclus  in  Palre  et  Filio.  Non  ergo  secnndum 
divinilatem  super  Chrislum  est,  quia  non  super  se 
Triiiitas  est,  sed  super  omnia;  supra  sc  aulein  non 
csl,  sed  iii  se. 

Piotulit  autem  Salvalor  gentibus  judicium  jusia: 
discreiionis,  de  qiio  diciiur,  qiiia  <  non  est  jiidicium 
D  in  gressibus  eorura  (Isa.  lix,  8).  »  Grcssus  enim 
vocanlur  operationes,  quibus  innitunlur.  Sed  non 
cst  judiciura  in  gressibus  horum,  quia  aclioncs  suas 
examinare  neailigiint,  utoninia  ciiin  judicio  facieiitci 
mala  devitent  et  boiia  opereniur.  Hiijusinodi  ergo 
judicium  Doininus  pcr  apostolos  suos  gentibus  edidit, 
verbum  eis  scientiae  largiens,  quae  tencbaiitur  erro- 
ribus. 

Quod  autem  sequitur,  quia  non  clamabit,  neqiie 
accipiet  personam,  neque  audietur  foris  vox  ejus,  ita 
legitur  in  Matlhaeo  :  «  Non  conlendet  neque  clama- 
bit ,  neque  audiet  aliquis  in  plateis  voccm  eju» 
{Mattli.  xii,  19).  »  Hoc  igitur  in  iiiaiisueludine  mo- 
rum  cjus  inlelfigendum  est,  quia  non  clainos.i,  iie- 
quc  conteiiliosa  voce  locutus  est.  In  Jioc  ctiain  \eri- 


401 


CO.VIMENT.  IN  ISAJAM  LlBRl  OCTO.  —  1.113.  VI. 


403 


tas  apparet,  quia  nulUus  penonam  accepii,  iil  .■JiicuTi  A  et  apprchendi  iiianuiii  luam,  el  servavi  te,  ct  dedi  le 


blaudiretur,  sed  oirmcs  prout  decebat,  iiicrop.Tvii, 
Modestia  qiioque  illius  e.x  no  deiiioiistratur,  <|uia 
neiao  <  foras  per  plateas  voconi  ejus  audi\it.  i  Ne- 
que  euini  oiiosum  unquain  verbum  prolulit  aut  leve, 
sicut  hi,  qui  clamaut  in  plateis  vanitatem  sui  cor- 
dis  oslcndenles.  Vel  non  aiiciita  est  forisvox  ejus, 
quia  iion  extra  Galila?am  alque  Jiidxam  vel  Sama- 
riam  cvangelium  praiidioavit. 

Quid  autem  calami  iioniine  nibi  Judaici  populi 
lemporale  regnum  (146)  designatur,  nitens  quidem 
exterius,  sed  interius  vacuuisi''  Et  qnia  in  eodem 
populo  geaus  jam  regale  defccerat,  alque  regnum 
ejus  alienigena  possidebat,  apte  hoc  regnnni  cai.i- 
mus  quassatus  vocatur.  Quid  vcro  per  linuni  nisi 


in  fcxMius  populi,  in  liiceui  gcntium. 

Ykbs.  7.—«  Utaperiresoculos  csecorum.et  educc- 
res  de  conclusione  vinctum,  dedumo  carceris  seden- 
tes  in  tenebris.  > 

Duminus  qiiidem  creans  ca^tos,  extendit  eos  sicut 
tabernaculum  ad  iiiliabitanduni,  ei  ipse  lirniavit  alta 
mole  terram,  ut  non  inclinetur  in  sseculum  sx'culi. 
Ea  quoque,  quce  (jerminanl  ex  illa  sicut  «arbores, 
flrmatipse,  ul  super  stipitem  suum  ereclasubsistant. 
Qui  et  flalum,  id  est  anlielitum,  dat  populo,  qui  esf 
super  eam,  ut  aniniaUter  vivant,«J  Spiritum  sanctum 
calcaniibus  eam,  id  est  contemnenlibus  terrena. 

Sed  iste  Doniinus,  qui  talia  facit,  Christum  alio- 
quitur  dicens,  quia  vocavi  le  in  juslitiu,  ut  lii  justus 


ejus  saceidolium  exprimitur,  quod  lineis  vestibus  ^  justilicare  niundum  pergeres.  Et  appreliendi  manum 


ulebatur!  Quod  quia  in  adventii  Domini  chaiiiatis 
ardorem  pcrdidit,  quasi  amisso  jam  igne  fidei  non 
ardens  sed  fumigans  fuit.  Incarnatus  ergo  Doiniiius 
catamum  quassatum  non  confregit  el  linum  fumi;jans 
tton  exstinxil,  quia  Judaeae  regnum,  quod  pene  de- 
Btruclum  jnra  fucrat,  ejusque  saceruc-liuni.  quod 
ignem  fidei  iiou  tenehai,  non  poteslate  judicii  per- 
culit,  sed  euin  patienlia;  longanimitate  loleravit. 

Sive  calamum  quassalum  non  conierel,  quia  in  pec- 
canies  placabiiis  erit,  alque  vcniain  dabit  pcccalo- 
ribus.  Et  linum  funiicjniu  non  exslinguet,  quia  qui 
vicini  erant  exstiuctioni,  ejus  cleraenlia  servabun- 
tur.  Nam  in  secundo  adventu  judicium  educei  in  ve- 
ritale,  qua:ido  reddct  iinicuique  secundum  opera  . 
sua.  Yel  eliain  in  prinio  adventu  judiciuni  eduxil  in 
veritate,  siciit  ait :  «  Ir.  judiciiim  ego  in  liunc  niun- 
dum  veni,  ul,  qui  non  vident,  videant,  el  qui  vident, 
caeci  fianl  {Joan.  ix,  59).  » 

Qui  non  fuit  tristis  ncque  turbulenius,  sed  scniper 
lulariler  et  niansuete  sii.is  aciiones  operaliis  est,  do- 
nec  ponerel  in  lerra  judicium,  id  cst  doiioc  omncs  ad 
imitationem  suam  inforniaret,  ui  cuiii  judicio,  sicut 
ct  supra  dictum  est,  cuiitta  faccrel.  Manifestuin  est 
aulem,  quia  postea  iiislis  aut  (urbiilenius  non  fuit, 
sed  de  eo  teraporc,  qiio  dubiiari  polerat,  poiiiibiiil 
prnplieta  testinionium,  sieut  el  cvaiigelista,  cuni  do 
malreejus  Virgine  loqusreiur,  asseniii,  qiiia  Joscpli 
non  cognoscehateani,  <  donec  pcporit  Filium  (MuUli. 


tuam,  ut  te  confortans  dacerem  in  voluntate  mea, 
quia  quidquid  operatur  Filius,  operatur  eiPater.  Et 
iervavi  le,  inquit,  a  peccato,  el  dedi  te  in  fccdits  po- 
piili,  id  estiu  societatem  araicitiae  multitudinis  Ile- 
bra;orum  credentiuin,  quorum  erat  cor  unura,  et 
aiiiiiia  una.  Et  in  lucem  (jeniium  dedi  te,  ut  illumi 
nares  hos,  qui  in  tenebris  et  iii  unibra  morlis  sede- 
bant,  ut  inleriores  oculos  ctecorum  gentilium  aperi- 
res,  ut  lunien  vc.ritatis  cernercnt.  Caeci  namqiie  eranl 
gciililes,  quia  non  acepta  lege,  quo  ire  debuissent, 
non  viiierunt. 

Ei  educeres,  inquit,  de  conctusionc  cordis  popu- 
luiu  genlilem  pcccaloruni  suoruni  funibus  «iiinum, 
el  de  domo  carceris  cordis  sedenies  in  lenebris  erro- 
nim  et  ignoranti».  Nam  oinnis  homo,  per  id  quod 
inale  agit,  quid  sibi  aliud  quaiii  conscionli*  suse  car- 
terem  facit?  Quia  cum  judicante  Dco  in  malitiaj 
suDT!  cjecitate  relinqiiilur,  quasi  intra  semelipsur.i 
claudilur,  ne  evadondi  locuni  iiiveniat,  qucrn  inve- 
ni:o  noii  merelur.  Sycpe  enim  noiiindli  i'vire  a  pravis 
actionibus  cupiunl,  sed  eorunitlem  actiium  poiiucre 
prcmuntur,  ita  ut  in  nialse  consiictudinis  carcereni 
inclusi  a  scmctipsis  e.xire  nequeant.  Et  quidcm  culpas 
propiias  puniie  ciipiciitos,  hoc  quod  recte  sc  agere 
Kslimant,  in  graviora  peccata  vertunt,  (itque  modo 
mirabili,  ut  quodexitum  putaiii,  hoc  inclusionem  in- 
veniant.  Sic  rcprobus  Judas  cum  mortem  sibi  posl 
peccatum  intulit,  ad  aeternae  mortis  supplitia  perve- 


2o),  .  quam  corie  nee  postca  cognovit.  Tali  cnim  D  "'l.  «'•  pejns  de  peccalo  poMiituit  quam   peccavit 


genere  loculioiiis  frequentcr  utuntiir  divinw  Scri- 
pturoc.  Postquam  veio  Dominus  posuil  in  terra,  id 
cst  ii)  latitudiiio  miindi,  jKrfifiiim,  qiio  crcdonles  in 
cuiii  dijudicant  omnia,  qiiie  facere  voliiiit,  percepe- 
runt  Qlinsulo!,  id  est  remotiora  loca  Oceani,  legem, 
prsdicationis  ejus,  quam  exspectabant.  Ad  cueni 
versa  locutione  Paicr  subjungit : 

Vers.  .*?.  —  «  Htcc  ditit  DomiiiBS  Deus  creans  coe- 
ios  ct  e.Ktciidens  cos  :  firinans  terram,  tt  qu.-e  ger- 
minant  ex  ea  :  dans  (lalum  populo,  qui  cst  super 
eam,  et  spiritum  calcantibus  cam.  t 

Yebs.  6.  —  <  f^o  Doniinus  vocavi  te  in  jusliiia. 


De  hujusmodi  ergo  conclusione  vciiit  Salvator  liii- 
clum  ducere  de  lali  domo  carceris,  liberare  niissus 
est  sedentesin  exterioiibiis  tenebris.  Sequilur  : 

Vers.  8.  —  Ego  sum  Domiuus,  hoc  est  nomen 
nieum  :  gioriain  meam  alteri  iioii  dabo,  et  laudera. 
meam  sculptilibus.  » 

Se  Dominum  nominari  voiuil,  ut  sibi  omnia  de- 
servirc  monslrarct,  sicul  it  per  Ps.iUiiistjiii  ei  dici- 
tur  :  «  Qiioniam  oninia  serviuiit  tibi  (Psal.  cxviii,. 
91  >.  (  Cujus  domiiiationis  gloriam  atleri  non  dedit, 
qnia  «  unus  Dominus,  una  lidos,  ununi  baptisma 
{Ephes.  IV,  ti).  »   Nam,  sicut  dux  lides  seu  plures 


(U6)  Desuntomnia  in  Garstcnsi  codice  usque  ad  :  Ejut  niie^igena. 


m 


HERVEl  BLRGIDOLEIISIS  MOX\Cin 


m 


esse  iion  possuiU,  vel  duo  baptismata ;  sic  ncc  duo,  A  "h  exircir.is  terrx.  Si;nt  esiim  alii  primi  tcrrae,  sunt 


nec  tres  domini  sive  numerosiores.  Unus  enim  Do- 
minus  cst  Paier  et  Filius,  et  Spintus  sanctus.  Qui 
qloriam  suam  aCtcri  non  dabit,  id  est  uUi  idolo,  sicut 
reslimaveriint  hi,  qui  incont;>niin.ibiIe  noinen  lapi- 
dibuset  lignis  imposuerunl.  <  Etmulaverunlgloriam 
incorruptibilis  Dei  in  similitudinem  imaginis  corru- 
plibilis  liominis,  ct  volucrura  et  quadrupedum,  et 
serpeiilium  {Rotn.  i,  25).  i  Tali  enim  iniagini  Doini- 
nus  gloiiam  suam  non  dabit,  siciit  volueruiit  isli 
<  (jui  commutaverunt  vcrilatem  Dei  in  mcndacium. 
et  coluerunt,  et  servierunt  creaturae  potius  quam 
Crenlori  (f7ii(/.  25).  »  Nam  ut  Pater  ostcnderet  ne- 
quaquam  rilium  a  gloria  sua  per  hanc  scnleiitiam 
excbidi,  sed  idola,  subjunxit :  Et  laudein  nicum  scul- 


alii  novissimi.  Qiii  sunt  primi  ?  Sapicnles  ssculi, 
nobiles,  divites,  optimatcs.  Qui  sunt  extrcmi? 
<  Siiilta  mnndi  elo^h  Dcus,  i;t  confiindal  sapientes, 
et  igiiobilia  inniidi,  et  coniemplibilia  elegit  Deus, 
et  ca  qure  non  suiu  ,  iu  ea  qu;e  siint,  dcstrucret 
(/  Cor.  i,  27).  >  Ab  bis  ergo  extremis  letrs  laus  Dei 
semper  intonat. 

Hlarc  vero  s.-eculiim  istud  est  amarum.  et  turbulen- 
liiin,  in  quod  mare  deicenderiint  plscatores  horai- 
num  sagenam  evangelicse  prtedicalioiiis  mittere,  de 
qua  dicUur  :  i  Simile  est  regnum  ccelorum  sageiia; 
miss;E  in  inari,  et  cx  omni  geiierc  piscium  congre- 
ganti,  qiiam  ciim  iinplela  csset,  educcntes  el  sccus 
littus  sedciiies  elcgernnt  bonos  in  vasa  sua,  malos 


plitibus,  subaudi  iioii  dabo.  Filiuseniin  noii  scpara-  ^  anlcm  foras  miserunt  {Maltli.  xiii,  47).  t  Pleniludo 

auicm  i.stius  maris  multitudo  sxeularium  vcl  genli- 
lium  ;  insulw  vero  divcrssc  gentes  vel  regiones.  Et 
bis  omnibus  pr;ccipilur,  iit  nov;H  laudis  canticum 
Domino  decantent.  Scquilur  : 

Vers.  11.  —  «  Sublevetur  desertnm,  et  civitates 
cjiis,  et  in  domibus  habiiabit  Cedar.  » 

Sublcvrtur  de.tertum,  id  esl  ad  amorem  supernse 
patrise  cor  gcntilium  erigalur,  et  ciritales  eorum  in 
spem  salutis  a;ternae  mentem  elevent.  Cedar  (ilius 
Ismacl  fiiit,  a  qno  et  provincia  nomen  accepit,  et 
qui  de  cjns  progenie  suiU,  non  in  domibus,  scd  iii 
tabcrnaculis  Iiabitare  solciif,  ct  per  dcserla  vagari. 
Interprttaliir  autcin  tenebra;,  el  significat  gentilein 


liir  a  gloria  Patris,  qui  ait  :  »  Oninia,  quae  habct 
Pater,  mca  sunt  (Joan.  xvi,  lo).  i  Et  :  <  Ego  et 
Palcr  nnum  sumus  (Joan.  x,  50).  i  Sequiiur  : 

Vers.  9.  —  t  Qua;  p?ima  fuerunt,  ecce  vcnerunt : 
nova  quoque  ego  annuntio  :  antequam  oriaiUur, 
audiin  vnbis  faciam.  > 

/•r/mo  fucrant  ventura,  quse  siipcriiis  de  adventu 
Salvuloris  dicia  suiit,  ut  ibi  nostia  salus  incipcret. 
Sed  haec,  iiiquit,  jam  venerunt.  Mova  quoquc  vobis 
anmniiio  secnlura,  id  est  aposlolorum  pra?dicaiio- 
iiein,  gciiliiiin  vocationem.  Antequam  oriantur,  andi- 
ia  vohis  fuciam,  ut  non  ca  dubiletis  esse  ventura, 
sicut  ct  lia-c  veiiissc  jam  cernilis.   Nam  quas  sint 


hjec  nora,   qua;  vobis  annunlio,  deciaraiur    cum  C  I"'''"'""'' ''"'  '"  tenebris  ciTorum  pcr  hiijus  sajculi 


subditur  : 

Vers.  10.  —  I  Cantate  Doniino  canticum  novum, 
laus  eius  ab  extrcmis  tcrra',  qui  descenditis  in 
marc,  ct  plenitudo  cjus,  insnla;  et  habitatores  ea- 
runi.  I 

ISovum  quippe  canticum  cst  pivcconium  evangeli- 
cx-  pnrdicationis,  iii  qua  les  iiova  auditur,  id  est 
Incarnaiio  Cliristl,  inors,  et  post  resufreclionem 
ascensio,  et  Spiritiis  sancti  missio,  totiusque  mundi 
vocalio.  lloc  canticiim  ubique  cant.at  Ecclesia,  quo- 
iiiam  pro  sc  Clirislum  talia  peregisse  jugitcr  rccolit 
ac  pia.'dicat,  dcpositoqne  vctcri  bomine  pcr  graliam 
iiaplisinatis  ipsa  lidcliicr  innovata  est,  ctin  novitate 


descrtiim  vagns  incedcbat,  scl  pcr  aposlolos  ad 
fidcm  conversus  coepit  ii;  domibns,  id  est  :  iii  Eccle- 
siis,  ut  doiiipftliciis,  inancre.  Sequilur  : 

I  Laudatc  habilatores  Petr;c,  de  vertice  montiuin 
clamabuiit.  >  Qiii  sunt  habitatores  Pelrcc  nisi 
qui  iii  ccirilis  sui  duritia  maneiit?  Sed  el  islt 
ad  laudaiidiim  excilantur  per  respeetiim  nova;  gra- 
tije.  Pnedicatoics  aiitem  de  veriice  montium  cla- 
mant,  cum  in  culmine  virtutum  stantes  ac  terrena 
dcspicicntes  ad  appetitum  supernorum  eos,  qui  in 
infiniis  aniino  dcgiinl,  convocant.  Scquitur  : 

Vf.rs.  12.  —  «  Poncnt  Doniino  gloriain,  et  lau- 
dein  ejus  in  insiilis  nuiUiabiint.  > 

Pra;dic:ili)res  Doinino  gloriam  poiiunt  in  cordibus 


vitse  ambiilat.  Qiii  cnira  veterem  adhucconversatio- p  auditorum,  alque  pr;cdicaliones  ejus  laudem  nou 


«em  servat,  id  esl  tcrrena  diligit,  vetus  canticum 
resonal ;  qui  vero  iKlcrna  diligil,  jioihjji  canlicum 
cjiiilal.  Novus  eniiii  liomo  cantat  canticum  iiovum, 
noii  ille  vetus,  qiii  necduin  Adae  pcceaia  dcponcns 
in  prxvaricatione  veteris  hominis  perseverat.  No- 
vuin  lUiqiic,  qui;i  niiiiqnam  aliqiiid  siinile  visuni 
csl  aiit  aiidiliim ;  noruin,  quod  nulla  velnslate 
sordescat,  sed  senipci'  in  sua;  dignilntis  gralia  pci- 
severel. 

Hoc  ilaqnc  canticiiin  totiis  oibis  Deo  canlare  ju- 
bctur,  ul  et  «  ab  e.xlicmis  terra;  laiis  cjus  >  re- 
sonet,  secun'!um  quod  et  in  Psalino  dicit  Ecclcsia  : 
'  A  linibus  tcrra;  ad  te  clainavi  (Psal.  lx,  3).  i  Vcl 
alifr  iiUclligere  possunuis,  quod  dicitur  :  Ltiui  ejus 


solum  iii  toto  orbc;  sed  ctiam  in  insulis  maris 
prociil  annuntlanl.  Et  qiiia  post  ba;c  Jiidex  ventu- 
lus  cst,  ut  reddat  unicuique  secundum  opus  suum, 
congruc  .subditur. 

Vtns.  13.  —  «  Domimis  ut  fiiriis  egrcdielur,  eJ 
sicnt  vir  ]>r;elia!or  suscilabit  zcluiii.  i 

Qiii  ciiiin  piius  egressus  esi  sicut  innrraus,  se- 
cundo  siciilforiis  egredietur,  qiiaiido  videbunt  Filiuni 
bominis  veiiiciucin  in  nnbibus  cum  virtiite  magna  e l 
gloria.  El  sicut  vir  pntlintor  suscilabit  zelum  ulcis- 
cendi  se  de  hostibus  suis,  qiiando,  siciit  et  liber  Sa- 
picnliic  dicil  :  i  .\ccipict  aimaiuram  zclus  illlus,  ct 
pugnabit  cuin  illo  orbis  terrarum  coiitra  inscnsatos 
(Sav.  v,  !8). )  Solctcnim  prrelialor,  quando  pugna- 


465 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  VL 


406 


lurus  est  contra  suos  Iiustes,  zelum  et  irani  iu  ani-  A  cil;  vel  in  universas  gentes  exuberare,  ut  gentes  per 


mosuo  suscilare,  ne  per  niansuctudinis  spirilura 
parcat  adversariis.  Dominus  6rgo  sicut  vir  pra^lialor 
xelnm  suscitaturus  csse  liicitur,  quia  cum  tali  aninio 
veniet   ut  inimiois  suis  non  parcat.  Sequitur  : 

I  Vocifcrabitur,  et  clamabit,  et  super  inimicos 
suos  confortabitur.  t 

Vers.  il.  —  «  Tacui,  semper  silui,  patiens  fui, 
quasi  parlurie-.is  loquar  :  disslpabo,  et.absorbebo 
simul.  I 

Ver9.  15.  —  «  Dcscrtos  faciam  montes  et  colles, 
ei  orane  grainen  eorum  exsiccabo.  » 

Qui  quondam  sicut  agiius  coram  tondente  sc  ob- 
mutuit,  et  non  apcruii  os  suum,  nunc  vociferabiiur, 
et  clamabU;  et  qui  suos  hosles  ita  super  se  confor- 


insulas  exprimantur.  Et  stagna  arefacit, quia  profun- 
ditalera  scientise  Judxorum,  qux  in  uno  populo 
quasi  in  uno  loco  torpebat,  exsiccavit.  Arefacta  est 
enim  sapientia  Scribarum  et  Pharisaeorum.  Via 
vero  ille  est,  qui  ait :  «  Ego  sum  via (/on«.  xiv,  6).> 
Semitse  autera  propheta;  sunt.  Unde  ei  per  Jeremiam 
dicilur  :  «  Interrogale  de  semilis  anliquis  quae  sit 
via  bona  ,  et  ambulalo  in  ea  ,  et  invenietis  refrige- 
riura  aBiraalius  vestris  {Jer.  vi,  16).  >  Antiquas  enim 
semitas  app-;llai  prophelas,  qui  omnes  unam  viam 
singulariter  boiiam  ostendunt,  per  quam  ad  refri- 
gcrium  aniinarura  pervenianius,  id  est  ad  Christum. 
Per  hanc  crgo  viani,  id  est  per  hujiisceraodi  scmilas 
Dominus  cajcos  gentiles  ducit  illuniinatis  cordibus 


tavit,  ut  ligari  ct  flagellari  possct  ab  eis  et  crucifigi,  ^  eorura.  Sive  per  viam   scientise  Dei  et   per  semitas 

tuiic,  ut  iniraicos  suos  puniat,   confortubiiiir  super 

eos,  dicens  :  t  Tacui,  semper  silui,  >  etc.   Sed  quo- 

modo  semper  sUuit,  qui  per  legem  et  prophetas,  per 

Evangelium   et    apostolos    clamare  non   cessavit  ? 

Siluit,   quidera  per  judicium,  scd    non   siluit  per 

praeceptum.  Paiiens  quoque  nunc  csl,  quia  peccalo- 

res  diu  sustiiiet,  ut  resipiscant.  Pariuriens  vero  cum 

dolore  ejicit,  quod  intus  diu  cura  pondere  porlavit. 

Post  longum  crgo  silentium   sicul  parluriens  Do- 

minus  loquitur ;  quia,  quod  apud  se  nunc  tacilus 

lolcrat,  in  ullione  quandoque  judicii  quasi  ciim  do- 

lore   maiiifestat.  Qui  bcmper  siluerat,  sicut  parlu- 

riens  toquitur^  quia  qui  sine  ultione  diu  facta  hoini- 


prophetales  flm/xi/arc  faciteos.  Posuit  enim  tenebras 
veteris  ignoranliae  coram  eis  in  tucem  vera;  scien- 
lis,  ei  prnna  eorum  corda  per  iniquitatcm  distorta 
rectificavit.  Sequitur : 
<  Hsec  verba  feci  eis,  et  non  dereliqui  eos.  > 
Vers.  17. —  <  Conversi  suiit  rclrorsum.  » 
i/«c,  quM  dicla  suiil ,  coinplevit  nobis  Dominus, 
el  )ion  derelinquit  nos,  sed  est  nobiscum    omnibus 
diehus  usque  ad    consumnialionem  saeculi  (Matlli. 
xxviii,  20).   Nos  veio  beiieficiis  ejus  ingrali  reiro 
sunius  tonversi  ad  vitia  s;eculi,  de  quibiis  nos  libe- 
raverat.  Vel  quod  ail  :  Couveni  svnt  retrorsum,  ad 
Iiabitationcm  paradisi,  quam  peccando   reliquera- 


num  pertulit,  quandoque   cura    fervore  examiiiis  ^  mus,  polest  forsilan  intelligi.  Post  hsec  de  reliqiiiis 


quasi  cum  dolore  rnentis  oslendet,  quanla;  aiiiniad 
versionis  sententiam  intus  scrvaveril.  Qui  et  dis- 
sipal  in  furore  siio  tunc  oinnes  reprobos,  et  aljsor- 
bet,  id  est  in  profundum  abyssi  judiciorum  suorum 
ir.;B\ergit. 

Montes  quoque  tunc  similiter  desertos  facilft  cet- 
les,  ut  uon  remaneat  iii  eis  h:ibilator.  Quid  eniia 
per  montes  et  cotles  accipilur  nisi  superbi  principes 
hujus  saeculi?  Quid  vcro  per  habitalores  montiura 
nisi  popiilus  exprimitur,  quem  principes  rcgendo 
por(ant?  Nam  sicut  inontes  sustincnt  cultores  suos, 
ita  principes  pondus  eoruni  sustinent,  quos  reguivt. 
Desertos  ergo  faciet  Dorainus  in  judicio  montes  et 
colles   quia  superbis  priiicipibus  omnoiii  polentiam 


gemiliuin,  qua;  in  idololatria  permanere  maluerunt, 
subdit : 

<  Confundantur  confusiono,  qui  confiduntin  sciil- 
ptili,  qui  dicunt  conflalili  :  Vos  dii  nostri.>  Non  ait 
eos  riicere  coiiflatili :  i  Tu  es  Deus  nosler,)  scd  : 
Vos  dii  JiosJri,  siciit  et  illi  dicebant  de  viiulo:  <Isti 
sunt  dii  Ini,  Israel,  qui  ediixeiunt  le  de  tcira  ..tlgy- 
pli  (Exod.  xxxii,  i).t  Qui  eiiim  idolum  colit,  uiiuin 
Deum,  qui  vcrus  est,  dcseruit,  et  plurilnis  diis,  qni 
falsi  sunt,  se  servura  exhibuit.  Illuniinalis  autem 
gentiUbus  ubique  et  direclis  alque  culioribus  idolo- 
ruinconfusis,  increpat  DominusJuda;orum  duritiam, 
cum  subjungil : 

Vers.  18.  —  <  Surdi,  auditc,  et  c:eci,  intuemini 


prajlatioiiis  auferet.  Sed  ctyamen  eorum  cssiccabit,  D  ad  vidondura.i  Atque  de  codein  populo  subjicit : 


quoniara  vctuslatem  carnalis  aclionis  corum  aresce- 
re  facict,  ut  coucremari  possit.  Haec  de  secundo  ad- 
venfu  suo  Dominus  loeulus  cst,  atquc  de  his,  qua; 
in  primo  (147)  fuerat  acliirus,  subjungit  : 

I  Et  ponam  flumina  in  insulas  et  slagna  arcfa- 
ciam.> 

Vers.  16.  —  <  Et  ducam  cscos  in  via  quain  ne- 
scichant,  et  in  semitis  quas  ignoravcrunt  ambulare 
cos  faciam :  ponara  tenebras  coram  eis  in  luceiu,  et 
piava  in  diiccia.> 

Flumina  quippe  posuii  in  tHSM/as.quoiiiainfluenta 
Evangelii  usque  in  rcmola  Occaiii  loca  mauare  fa- 


Vers.  19.  —  <  Quis  cxcus  nisL  servus  raeus?et 
surdus,  iiisi  ad  quem  nuiitios  raeos  niisi?  > 

Cwcus  quippe  est  ille  populus,  qui  seinper  ex  ti- 
niore  Deo  scrvivit,  qiiia  lumen  charitalis  iicstit  :  et 
surdus,  quia  pioplietas  ad  sc  clamaiiles  non  audit. 
De  quo  et  additur  :  <  Quis  ckcus,  nisi  qui  venund.i- 
lus  est?  q^iis  c:Ecusiiisi  scrvus  Doinini  ?  »  Quis  enim 
lam  cxcus,  quam  qui  peocaiido  venundaius  cst,  et 
so  liberum  a^sliinat?  Ciijus  adhuc  caica  visio  et 
surda  aiiditio  increpatur,  ciiin  subdiliir  : 

Vers.  20.  —  I  Qui  vides  mulla,  noniie  custodic&? 
qui  apertas  habes  aurcs,  iioiine  audies?  > 


(li7)  Co.lJ.,  i/ii»ri!His  vei  iii  primis. 


407  IIERVEI  BIJIIGIDOLEKSIS  MONACHI  m 

■Videbantenim  in  Scripturis  multa,sednon  custo-  A  minum  Chrislum  sanctiflcale  ui  cordibus  Ycslris  \I 


diebant.  Auresenimcordis  apertas  ad  intelligendum 
mulca  liabebat,  sed  utfaceret,  audire  nolebat.  UBde 
ot  per  ,\postolum  ei  dictum  est :  t  Qui  aliura  doces, 
re  ipsum  non  doces?  qui  prsedicas  non  furandum, 
Turaris?  qui  dicis  non  moeehandum,  moecliaris?  qui 
abominaris  idola,  saerilegium  facis?  qui  in  lege 
gloriaris,  per  proevaricaiionem  legis  Deum  inhono- 
ras?(ftom.  II,  21).i 

Sed  haec  et  de  carnalibus,  qui  sunt  in  Ecclcsia, 
possunt  intolligi.  Surdi  enim  sunt,  qui  verba  Dei 
in  aure  cordis  non  percipiunt,  inter  cujusmodi  sur- 
dos  ipse  clamat  :  «  Qui  habet  aurcs  audiendi,  au- 
diat  {Mallh.  xi,  1.^).>  Caeci  vero  sunt,  qui  terrcnis 
lucris  occupati  damna,  quae  inius  patiunlur,    non 


Pet.  III,  15).  I 

Et  voluit,  ut  sanclificaret  (U8),  legcm  opcrando  el 
exlvlteret  intelligendo.  Lfjeni  quippe  <  magnificat  et 
exioUit,  qiiisquis  in  observatione  coelestium  manda- 
toruni  ita  proficit,  ut  et  mens  ejus  ad  altiora  spiri- 
talis  intelligenlise  elevetur.  Sed  pigcr  servus  legem 
magnificare  negligit  et  exiollere  ,  quia  Judxorum 
populus  carnaliler  eam  inteiiigit  vel  observat,  et 
Christianorum  inanium  isle  populus  nil  magniim 
operalur,  sed  corde  semper  ii  inflrniis  repit.  Pro- 
ptcr  quod  uterque  peptilus  ab  inimicis  suis  direptus 
ei  vaslaius  cst,  ille  quidem  a  Romanis,  hic  autem, 
qtiod  gravius  est,  a  malignis  spirilibus.  Suntenim 
omnes  laquens  juvennm,  id  est  eorum,  qui  carnis  ar- 


videiit.  Unde  nunc  talibus  surdis  praecipitur,  «t  au-  B  do'e  fervent ,   qliia    secundum   Petri  senlentiam  : 

«  Pelliciunt  in  desideriis  carnis  eos  qui  paulntum 
effiigiunt  (//  Pet.  ii,  18).»  Laqueus  juvcnum  omnes 
isti  s.TcuIares  sunt,  qui  suis  coiifabulationibus  illi- 
ciunt  eos  ad  peccandum,  qui  c.nlore  tentationum 
xsluant.  Nam  et  « bonos  mores  corrum'mnt  collo- 
quia  mala  (/  Cor.  jv,  33).» 

Qui  et  in  domibus  carcernm  abscondili  sunt,  quia 
in  conscientiarum  suarum  tenobiosis  latibulis,  ubi 
tenentur  a  diabolo  captivi ,  fraujjem  maliii;e  suae 
contegunt.  Neque  enim  vcre  tales  suiit.  quales  se 
foris  ostendunt,  sed  fales  potius,  qiiales  inlus  lateiil. 
Talibus  aDomino  dictum  est  r  «  Vscvobis  Scriba;  et 
Pharisaii  hypocritse ,  quia  similes  estis  sepnlcris 
deatbatis,  quse  aforis  apparent  hominibus  speciosa, 
inlus  vero  ptcna  suiit  ossibus  niorluorum,  et  omni 
spurcitia  :  sie  el  vos  qiiidcm  aforis  apparetis  honii- 
nibus  justi,  intus  vero  pleni  estis  hypocrisi  et  ini- 
quilate  {Maitlt.  ixiii,27,)  > 

Iloc  est  itaqae,  quod  in  domibus  carcerum  abscon- 
diii  esse  dicunlur,  de  ciijusmodi  carceribus  supra 
disscruimiis.  Scquilur  : 

«  Facti  sunt  in  rapinam,  nec  est  qui  cruat :  in 
dircptionem,  et  non  csi,  qui  dicat:  Itedde. » 

Judaei  populo  Romanoram  farti  sunt  in  rapinam, 
elin  direptioncm,  nec  est  qui  ernnt  <>«.<,  vel  dicat : 
Bedde,  quoniam  adhuc  lenentur  caplivi.  Nonnulli 
ctiam  ex  his,  qiii  nomiiie  censenlur  Chrisiiano^ 
facli  sunt  daRmonibiis  in  rapinam,  ut  quidqiiid  boni 


Tibus  cordis  audiant;  et  csecis,  utad  videndum  in- 
tiioantur,  qui  non  ad  videndum  intueri  solent.  Ad 
videndum  ipiippe  intueri  est  ife  his  cogitare,  qude 
niciitem  illuminant.  >'am  ad  non  videndum  intiiclur, 
qiii  terrciiis  suum  exercet  ingeniiim.  De  quo  rccte 
Euliditur . 

<  Qiiis  caecus  rtisi  servus  meus?  et  surdus  nisi  ad 
queiii  nunlios  meos  misi?  »  llic  esl  servus,  qui 
«  non  manot  in  domo  in  Kternnm  {Joan.  viii,  35).» 
Qui  ca-cus  est,  quia  spiritalibus  oculis  non  videt ;  et 
turdus ,  quia  prridicatores  sanclos  auribus  cordis 
jion  auclit.  Ciii  congi'uit,et  quod  additur?  i  Quis  coe- 
ciis  nisi  qui  venundatus  esi  ?  Quls  cjecas  nisi  servus 
Doiniiii?»  Hic  enim  carnalis  est  venundatus  sub 
pcrraio,  ncc  intettigit,  quia  peccando  semetipsum 
(liaticlo  vendiclit.  Et  ipse,  cuiii  sii  inntitis,  scrviis 
Domini  ca^cus  est,  quia  <  servus  iiescit  quid  faciat 
dominus  ojus  {Jean.  x\,  15).  > 

Sed  cum  suljditiir,  qui  vides  mutta,  nonne  cuslo- 
dies,  nionsiratiir  isle  scrvusesse  etcKCusel  videiis. 
Ca?cus  quidem  non  videndo;  videns  autem  non  in- 
lctligendo.  Simitimodo  cuin  adjungiiur  r  Qui  aoer- 
tas  tiabes  aures,  nnnne  andies,  et  surdus  et  audiens 
csse  declaratur.  Surdus  namque  ad  faciendum  csse 
manifestatur,  sed  aures  habcie  Dpertas  non  ad  in- 
telligenduni.  Qiiicunque  enim  Scripturas  intolligit, 
sed  iion  fatit,  id  cst  umisquisque  inihi  similis  in- 
cropatdr  hoc  loco,  cum  dicitur  :   «  Qui  vides  mulla. 


noiine  cuslodies?qiii  apcrtas  habes  aures,  nonne  au-  p  vidobanlur  habere,  diripialur  ab  invisibilibus  ad- 


0'iesY  >  Sequilur  : 

Vebs.  21.  —  «  Et  Dominus  voluit,  ut  sanctilicaret 
ertm,  et  inagniHcaret  legero,  et  extolleret.» 

Vnns.  29.—  «  Ipse  autem  poputus  direpius,  ot 
vastiilus  :  taquens  jiivonum  omncs  simut,  et  in  do- 
iiiilms  carccriiin  aiiscoiuliti  sunt.» 

Ooniinus  volnii,  ut  sanclilicaret  hunc  servum,  id 
est  piipuliim  Jud;corum  vel  eliam  Chrislianorum 
«ariialem,  sed  servus  noluit  ab  eo  sanctiOcari.  Aul 
ccrto  vvluit  Dominus.ut  eum  servus  iste  sa;ioli/Scaic( 
':n  semeiJogo,  jiixla-  quod  scciptum  est  :  <  Dominum 
exercituumsanctidoate  (suora  viii,  15.)»  Vel :  «  Do- 


versariis  :  nec  est,  qui  erunt  eos,  quoniam  juslo  Oei 
jiulicio  relioli  sunt  in  sua  maliiia.  Deinde  propheta 
in  multitudine  populi  cbmal  et  dicil : 

VF.ns.  25.  —  <  Quis  est  in  vobis,  qiii  sudiat  {M9} 
hoo,  audiat,  ct  auscullet  fulura?  > 

Quis  csl  !H  vobis,  o  Judoei,  17111  audiut  lioc,  quod 
de  vobis  indubitanter  fuliirum  verbo  pra-leriti  tem- 
poris  dixi  :  <  Facti  sunt  iH  rapinam,  ncc  est  qui 
eriiat.  >  Qui  cnini  hoc  audierii,  timebit  peccare,  no 
fiatin  rapinain.  Nobis  quoque  dicittir  :  <  Quis  esl  in 
vobis,  qui  audiat  hoc?  »  Quia  iii  plebe  christiana 
rarus  anditor  hujus  serinonis  invenilur.  Rarus  enim 


\\iS]  Ua  ulerque  covl. 


(149)  Alias.  attendat. 


409  COMMENT.  IN  ISAIAM 

quisquam  eet,  qui  de  aniinae  captivitate  cogitet,  et 
boiia  eordis  Invisibilibus  adversaiiis  diripieiitibus 
amittere  metuat,  atque  llla,  qiiae  se  in  futuro  sjei 
culo  manent,  sollicite  attendat,  vel  audire  sludeat. 
Siequitur  : 

Vers.  2i.  —  I  Quis  dedit  in  direplionem  [vulij., 
directionem]  Jacob  et  Israel  vastaiiiibus  ?  Nonne 
Dominus  ipse  est,  cui  peccavimus?  » 

Populum  Judseorum  vastantibiis  Romanis  dedit 
in  direptionein  ipse  Dominus  Jesus,  qui  peccaverant 
occideiites  euiii.  Nos  quoqiie  propter  poccata,  quo- 
ruiu  iiobis  conscii  sumug ,  occultis  adversariis, 
qui  nos  sensibiliter  excrucient,  fulorum  est  ul  tra- 
damur,  nisi  pcenitcntiam  egerimus.  Sequiiur  : 

I  Et  noluerunt  in  viis  ejus  ainbiilare,  et  non  au- 
dierunt  legem  ejus.  i 

Id  est  Judaei  vel  pseudocbristiani  noluerunt  in  viis 
ejus  ire,  aut  Ugem,  ut  facerent,  audire.  Non  ail : 
Ntscierunl  aui  nequiveruiit  in  viis  ejus  ambulare, 
eed  noluerunt,  ut  nou  ei  ignoiantia  vel  intinnitatc, 
sed  ex  superbia  demonstrarel  eos  peccasse ,  qui 
mandala  Dei  sciendo  conlenipscriint,  aut  scire  recu- 
saverunt.  Merilo  lales  in  direplionem  d.ili  sunt. 
Sequitur  : 

Vers.  25.  —  «  Et  cffudit  super  enm  indignatlo- 
nem  furoris  sui,  et  forte  bellum.  > 

Super  populum  Judsorum  Dominus  indignationem 
suam  per  Romanos  effudii ,  «■t  validuni  bettum, 
situt  et  in  Psainio  dictiim  est :  j  Effunde  supcr  eos 
iram  tuam,  el  furor  irae  tu«  coinprehendat  eos. 
Fial  habitaiio  eorum  deseyta,  et  in  tabeniacutis  eo- 
runi;  non  sit  qui  inbabitet  (Psa/.  lxvhi,  28).  Unde 
el  subjungitur  ; 

<  Ei  combusslf  cnro  in  circiiito,  ei  non  cognovil: 
ct  siiccendit  euin,  et  non  iulellesit.  » 

Combussit  eum  andique  lotani  Judxam  concre^ 
mans,  et  succendit  enm  Jerusalem  igne  consumen». 
Sed  populus  iste  qiii  .sic  combustus  est,  non  (ognovit 
cur  ha^c  palerefnr.  nec  inteUexit  quia  propier  ne- 
cem  Salvatoris  ita  succendebalur.  Ut  aulem  spiri- 
taliter  ju];tfl  giiperiorcm  sensuiii  lixc  intejligamus, 
sciendum  est,  quia  indignatio  ve!  ira  Dei  appeliatur, 
a  bonis  nctionibus  indnnari,  siciit  s.cripiura  est  : 
I  Ne  quando  irascatur  Doniinus,  et  pereatis  de  via 
justa  (Psal.  11,  12).  >  St  igitur  irasci  Doininus  per- 
iiibetur,  ctim  viam  justilia?  homines  perdiint,  swper 
eum  indignationem  furoris  sui  latius  cffnndil ,  qoi 
nolens  in  viis  ejus  anibulare,  rectitudinis  trainitem 
sciendo  deserit. 

Bellum  quoqne  patitur,  qui  carnis  suoe  tentaiio- 
iiibus  impiignatur.  Hoc  tamen  bellum  quodam- 
modo  adhuc  inlirmum  est.  Sed  forle  bcllum  Domi- 
nus  desuper  effundit,  quando  superbum  cor  pcrcu- 
lit,  et  judiciorum  suorura  giadiis  opera  ejus,  quje 
videbantur  bona,  terribiliter  desttiilt.  Forte  beltum 
effundit,  quando  antiquum  hostem  jtisto  judicio 
reiaiat  in  viribus  siiis.  Qui  videlicet  adveisarius 
comburit  eum  in  circuitu,  ct  uon  cognoscit,  et  suc- 
eendit  eum,   ct  non  intelligit.  Ipse  eiiira   Salanas 


LIBRI  OCTO.  -  UB.  VI.  4I0 

A  facit,  quod  Doininus  nunc  facerc  dicllur.  qtiia  niiiil 
facere  potest  diab6lus,  iiisi  a  Doniino  potcslaicin 
acceperit.  «  Non  cst  poteslas  nisi  a  Domino  (Rom. 
xiij,  1).  »  Antiquus  ergo  deccptor  potcstaie  divi- 
iitus  accepta  comburit  cuni  in  circuitu,  qucm  un- 
diqiie  lenians  undique  vilioiuni  ignibtis  infiaiiimat. 
Circuii  enim  ille  nos  singulos,  ct  ab  onini  parie  vitia 
suggerit.  Ofleri  oculis  formas  illiccs,  et  faciles  vo- 
luptates,  ut  visu  castilatem  destruat;  aiires  perca- 
iiora  musica  tenlat,  ut  vi  soni  dulcioris  aiiditinn 
solvat,  et  Chrislianuni  figorein  niolliat;  liiiguain 
convicio  piovocal;  maniim  injuriis  lacessentibus  ad 
pelulantiam  c;edis  instigat,  ut  fraudatorem  facial, 
kicia  apponit  iiijusla  ;  honores  lerrenos  proniittit, 
ut  coelestes  adimat ;  oslciidit  falsa,  ut  veia  siibri- 
B  pial.  Bene  ergo  de  eo,  qnem  ira  'diabolus  undiqtio 
teiitans  vitiis  inflammat,  dicitur,  quia  combussit  eum 
in  circuitu,  et  non  cognovit :  et  succendii  eur,i,  et 
non  iniellexil.  Neqne  enim  comburi  se,  qui  sic 
comburilur,  cognoscit,  quia  csecatus  mundanis 
volijplaiibus  spiritalia,  qua-  palitur,  non  iiitelligil. 

Potest  aiitem,  quod  addilur  :  Et  sticceiidit  eiimy 
nec  dicitur  :  m  circuilu,  ad  interiorem  hominem 
referri,  ut  quod  dictum  est :  Et  combussit  eum  in 
eircuitu,  de  e.xieriore  homine  intelligalur.  Et  foris 
igilur  et  intiis  est  succensus,  qui  carnis  ac  spiritus 
bona  vitiorum  igne  perdidit.  Nam  si  pcr  cordismun- 
ditiara  libidinis  flamma  non  exstinguitur,  incassum 
quaelibet  virtutes  oriuntiir.sicutper  Moysen  dic^ltir.- 
«  Ignis  ab  ira  raea  exarsit;  et  ardcliit  usque  ad  in- 
feros  deorsum,  comedet  terrara,  et  iiascentia  ejus 
(Deul.  X5XI1,  22).  » 

Ignif  quippe  lerram  atque  nascentia  ejus  coniedit, 
cum  libido  carnem  atque  per  hancomiiia  bene  acta 
consumit.  Nam  quidquid  prodilex  fruge  rectiludinis, 
hoc  nimirum  concremat  fl.imma  corritplionis.  SolO' 
ilaque  libidinis  igne  totus  homo  coiicrcniatur  et 
intus  et  foris,  etiamsi  cjeterorun»  incendia  viiiorum 
deessent. 

Sed  postquam  haec  de  rcprobis,  qui  Cdera  tenere 
videntur,  dicta  sunt,  ad  electos  serrao  subsequens 
dirigitur.  Aut  certe  vastatos  per  Romanos  Jnd-corura 
fidcles  ex  circumcisione,  quos  ad  piaedicanduni  per 
orbem  sicut  agnos  inter  lupos  mlsit,  alloquilur  con- 
Q  sequcnter,  dicens  : 

CAPUT  XOII. 

Vers.  1.  —  «  Kt  nunc  haec  dicit  Dominiiscreans 
te  Jacob,  et  formans  te  Israel  :  Noli  timere,  quia 
redemi  te,  et  vocavi  tc  nomine  tuo  :  meus  es  tu.  > 

Quoliescunque  Jacob  vel  Israei  cum  additamento 
hoMoris  ponitur,  de  spirilali  Jacob  inlelligendum 
cst.  Ubi  vero  sine  adjectionc  clectionis  dicitnr,  de 
carnali  Jacob  vel  Israel  accipi  debet,  dc  populo  Ju- 
daeorura  sen  de  carnalibus,  qui  suiit  in  Ecclcsia. 
Nunc  ergo  cumdicitnr  ;  « Itec  dicit  Dominus  crean» 
te  Jacob,  et  fcmaiis  tc  Israel,  electos  Novi  Testa- 
menti  cullores  indubitanter  Dominns  alloquitur. 
Ipse  quippe  f.reavit  eos,  non  solura  ut  essenl,  sei 
etiain  ut  justiessent.  « Ipsius  enim  sumiis,  inquiitnt. 


*li  HEnVEI  BURGIBOLENSIS  MONACHI  *f2 

crealttra  creali  in  Chrislo  Jesu  in  oporibus  Ijonis  A  tiibulalionum  lluctus,  tecumero,  ut  tecustodiani,  et 

llumina,  id  esl  rapidi   impetus  tiibulalionum  non 


{Eph.es.  II,  10).  »  Et  ipse  formavil  eos  ad  imaginem 
et  similitudinem  suam,  ul  forma  bonilaiis  ejus  cer- 
neretur  in  eis.  Quibus  propter  Catholicam  uiiitatem 
velut  uni  loquitur,  dicens  :  Noli  timere  adversa  pati 
propter  nomen  meuni,  quia  pretioso  in  sauguine 
mco  redemi  le,  et  vocavi  te  :  Meus  es  tu,  pro  quo  tam 
grande  pretium  dedi. 

Sed  fortasse  qu«rat  aliquis,  cur  omnipolens  Deus 
electorum  suorum  adversarios  temporaliter  cxcre- 
scereperniiserit?  Ideo  scilicet,  ut  nialoriim  sa;vitia 
purgarelur  viia  bonorum.  Nunquani  quippe  Deus 
adversarios  bonorura  esse  permitieret,  nisi  ctiaro, 
qunntum  prodossent,  viderei.  Nam  dum  injiisii  sa;- 
\iunt,  ju"sti  puiRaiitur  :  et  uiiliiali  iniioceiitiaj  mi- 


opericnl,  id  est  non  subraergent  tc ,  quia  non  supe- 
rabunt.  Cam  ambulaveris  in  igrte,  id  est  in  ardore 
ssevientiuin  passionum,  non  combureris  in  anima, 
qiiia  spiritalc  lefrigeriiiin  intrinsecus  dabo  (150)  : 
ct  flamma,  id  est  furor  perseciiloium  »oii  ardebit  in 
tc,  qui  non  peiiinget  ad  animam  luam,  licelin  cor- 
pore  sa;viat.  £50  enira  sum  Dominus  Deus  tuut, 
qiiem  conlra  falsonim  deorum  cullores  in  passiona 
(•oiiliteiLs,  cl  ego  Sanclus  sancloriim  ,  queni  exspe- 
clavit  Israel.  Qui  ct  Salvator  luns  sum ,  quoniani  a 
pr;esen(ibus  nialis  le  eripiens  ad  seleniara  salutem 
perducam 

Vel  aquae  et  iluraina  sunl  actioiies  saeculi.  Et  illcs 


litat  vita  pravorum,  dum  lianc  ct  piemendo  humi-  B  flumina  operiunt,  quos  actiones  hujus  sa;culi  men 


liat,  ethuiniliando  semper  ad  melius  inforniat.  Uiule 
et  Salomon  ait :  <  Qui  stultus  est,  serviet  sapieiili 
(Prov.  II,  2S)),  )  quia  coiitra  sapientis  vitam  dum 
slullus  pra;eminens  terroiem  potestaiisexercet,  diim 
liuiie  hiboribus  faligat,  coiilumeliis  lacerat,  profecto 
iiunc  ab  omiii  viliorum  rubigine  utendo  piirgal. 
Stultus  ergo  sapienii  et  dorninando  servil,  quem  ad 
nieliorem  statum  pieinendo  proveliit.  Suos  itaque 
Domiuus  leiiiporaliter  allligi  permillit,  sed  inlcrad- 
versa  solatium  sux  pietatis  semper  eis  tribuii.  Unde 
et  nunc  subdii : 

Vers.  2.—  I  Cum  pertransieris  per  aquas,  lecum 
ero,  flumiiia  iKin  ODcrieiil  te  :  cum  ambiilaveris  in 
igne,  noii  comburcris,.et  flamina  non  ardebit  in 
te.  »  C 

Vers.  3.  —  I  Quia  ego  Dominus  Deus  tuus,  San- 
ctus  Israel,  salvator  tuus.  t 

Qiiam  videlicet  promissionem  et  secundum  lilte- 
rani  sancli  martyres  esse  veram  frequenler  cxperti 
Buiit.  Nam  plerique  eorum  in  aquis  et  fluminibu.s 
missi  Deo  sibi  prsesenle  submergi  non  potiicriint 
aul  la;di;  plerique  deambulanles  in  igne  non  vahie- 
ruiil  aduri,  neque  vcl  capillum  coruiii  flamma  cre- 
niando  non  tetigit.  Scd  quia  nonnulli  eorum  iii  aquis 
vel  ignibus  consumpii  suiit,  debemus  spiritaliter 
magis  iiaiic  promissionera  intelligerc,  ne  in  aliquo 
falsa  videatur. 

Aquarum  iiamque  vel  fliiiiiinum  appellalione  desi- 
gnantur  tiibulationcs,  sicut  per  Saiomonem  dicilur  :  .-> 
<  Aqu;c  multa;  non  iiotuenint  cxsiinguere  charita- 
teni,  nei;  flumiiia  obruenl  illam  (Can!.  viii,  7).  1 
Ignis  aulem  vel  flamina  passioiiis  ardoremexprimit, 
sciit  Aposlolus  docet :  «  Quorum,  inquit,  animaliiim 
infertur  sanguis  pro  pcccato  '.n  soncta  per  poniili- 
cem,  horum  corpora  cremantur  cvtra  caslra.  Pro- 
ptcr  quod  et  Jesus,  ul  sanctilicaict  per  suum  saii- 
guinem  popuhim,  extra  portain  passus  est  {llcbr. 
xiii,  H).  >  Cum  enim  crcmalio  illa  corporum  aiii- 
malium  passion^ra  Doiuini  praeriguravorit,  palct, 
.quid  ignis  rayslice  designct. 

Ait  ergo  :  Cum    iransieris  per  aqvas,    id  cst  pcr 


tis  perturbatioiie  non  confundunt.  Nam  qui  Spiritus 
s^ncti  gratia  tenentur  in  raente,  traiiscunt  aquas; 
ct  lainen  fliiminibus  non  opcriuntur,  quia  et  inter 
medias  popnlorum  catervas  sic  peragunl  gressus 
sui  itiiicris,  ut  non  submiltant  actiunibus  caput 
mciitis.  Seqiiitur  : 

•  Dedi  propiliationem  tuam  jEgvf  lum,  jEthiopiam 
et  Saba  pro  ic.  >  /Egyptus  dicitur  lenebroe  vel  (ri- 
bulatio.  jiithiopia  vero  et  nigr«s  popiilos  niittit,  et 
iiiterpretalur  caligo.  Saba  auiem  caplivitas  vel  rett 
diciliir.  Et  quid  per  iEgyptuia  et  .iEtliiopiam  et  Sa- 
ba  dcsignalur  nisi  geniihias,  quara  antiquus  lioslis 
in  erroium  caligine  posiiam  tribulabat,  et  in  retia- 
culo  siio  captivam  tenebat  ?  .\it  ergo  ordiui  praedica- 
t»rum  Dominiis  :  <  Ded'  propitiationem  luam  ^Egy- 
plwn,  ./Ethiopiam  ct  Saba  pro  te.  >  Ac  si  di- 
crret  :  Hanc  tibi  luisericordiam  et  propiiialio- 
Bcra  dedi,  ut  gentilem  populum  pro  le  salvarem. 
Sequllur  : 

Vers.  4.  —  <  Ex  quo  honorabilis  factus  es  in 
oculis  meis,  et  gloriosus,  cgo  dilexi  te.  > 

Israel  iste  honorabilis  el  gtoriosus  coram  Deo  fa- 
ctus  esl,  ex  quo  per  totuni  orbcm  prxdicare  cocpit 
et  ubicinque  signis  coriiscare  ,  universasque  gentes 
c»nvertere.  Et  exluiic  pr;ecipue  dilexit  euin  Doini- 
nus,  licet  ct  antea  eum  (lilexisscl,  sed  tunc  cum  di- 
ligcre  forsiian  non  videbatur,  quem  inter  pcrsecuto- 
res  miserat.  Sequitur  : 

<  Et  dabo  homines  pro  te  et  populos  pro  anima 
tua.  >  IIoc  cst,  nisi  fallor,  quod  Salomou  ait  :  <  Pro 
jiislo  dabitur  impius,  ei  pro  rectis  iniquus  (Prov. 
XXI,  18).  >  Et  rursuin  :  <  Justiis  dc  angusliis  libe- 
ratus  est,  et  tradetur  impius  pro  eo  (Prov.  \\,  8).  > 
Unde  el  adhue  contra  persecutores  hunc  elcctum 
Israel  corroborat  subdendo  : 

Vers.  J).  —  <  Noli  limere,  quoiiiam  ego  sum  te- 
cum.  > 

Fecundamqiie  prolcm  (Idelium  ci  poliicctur,  cura 
siibjungit  :  <  Ab  orienie  adducam  seraen  tuuni,  et 
ab  occidenle  congregabo  le. 


(150)  Uierque  cod.,  dando. 


COMMEilT.  1?«  ISAIAM  LlBRl  OC.TO.    -  L!R.  VL  4ti 

<  Dicam  .Kiiiiloni  :  D;i,  et   auslro  :  A.  illis  ambulfmus  (F.i/im.  ii,  ■iO).  >  Quia  vero  »  caid- 


41S 

Vers.  C. 
Noli  prohibere.   » 

Ma:iifesli>  oiiiin  iioo  loco  denionstravit  Ecclesiam 
a  qiiatiior  miiniii  parliliiis  fuisso  coiiyreyaiHlam. 
Unde  et  ad  ullimum  fideles  eliam  ab  extreinis 
orbis  limilibus  venluri  declaraiitur,  ciim  subdi- 
tur  : 

«  Affer  (ilios  meos  de  longiiiauo.  ct  lilias  meas 
4b  extremis  lerra:.  > 

Quod  si  spirilalilcr  Iiac  inteKigenda  sunt,  qiiid 
per  orientem  accipilur  nisi  populus  Juda^orum,  qui 
prirnus  lunien  cognitionis  diviiue  haliuil,  et  Solem 
juslitia;  mundo  protulil?  Et  quid  per  occidentein 
nisi  populus  gentillum,  qui  per  aniorem  caducorum 
in  occiduis  erat,  ei  prope  muiidi  lerminum  velut  in 
fine  diei  solem  justiliaR  Clirisliim  acecpit?  Ab 
orienlc  eigo  semen  Ecclesiie  addncilur  ct  ab  occiden- 
te,  quia  Cdeles  et  a  ciicumcisioiie  ct  a  praepulio  ve- 
niunl. 

Per  aquilonem  qiioqiie  gentilitas  dcsignatur,  qu* 
■velul  in  siiiistia' cl  tjlaciali,  lenebrosaque  regione 
posila  fuit  iii  inlidKlitate.  Per  austrum  vero  Judsea 
(igiiratur,  qnaj  qiiasi  meridiano  sole  iiicaluil,  qeia 
Redeinptore  in  carno  apparente  fervorcm  lidei  pri- 
ma  suscepit.  Aquiloni  ergo  diciliir  :  Dii,  cum  of- 
ferre  Deo  (idei  su;e  muiiera  gonliiilas  iniperatur. 
Auslro  jiibctur,  ne  proliibcnt ,  quia  IIcbr;Bis  in 
(ide  consislcntibus  praicipitur,  no  vilam  geiitilium 
repellendo  coniemnant.  Voluoriint  cniin,  primo 
gentilcs  respuere  sicut  Actus  aposlolorum  saii»  dc- 
clarant. 

De  longinquo  autem  flios  suos  alTerri  Dorainus 
imperat,  ut  (iliiis,  qui  in  regioncm  longinquam 
abiit,  nbi  !uxi>nose  vivcndobona  sua  dissipavit,  re- 
deal  au  nalrem  suiiin  {Liic.  xv).  Sed  et  fdias  siias, 
id  cst  inf  rmas  ei  contemptibiles  personas  ab  exire- 
inis  vililalibus  tcrrse  jubet  afferri,  quoiiism  «  in(ir- 
ma  mundielegit  Deus,  ut  fortia  confundat;  et  igno- 
bilia  mundi  ct  contemplibilia  elogit,  ei  qtia  non 
sunt,  ut  ca  quse  suiit,  deslrueret  (/ Cor.  i,  27).  > 
Ilsc  sunt  enim  (1113=:  venientes  ab  extremis  tcrr*. 
Sequitur  : 

Vers.  7.  —  €  Et  oinnein,  qui  invocat  nomen 
meiim,  in  gloriam  nicam  creavi  eum,  et  formavi, 
et  feci  eum.  > 

Omnem  qni  inrocal  nnmen  ejus  creavit  in  glo  ■ 
riam  suam  Domiiius.  «  Omnis  enim  qiiicunque  iii- 
vocavevit  noincii  Domini  salvus  erit  (flom.  x  15).  > 
Jnvucai  auteni  nomen  cjus,  qui  cor  suiim  niundat, 
et  ejus  adventum  lota  devotloiie  prccatur  ad  se  ip- 
som.  Quicunqueergo  taliter  agit,  Deus  illum  crea- 
vil  in  justilia  et  sanctitate  veritatis  in  gloriam  suam 
renovatum  spiritu  incniis  siia'. 

Formavit  eum  ad  simililudinem  suam,  quia  boni- 
lalis  suoe  forniam  exjiressit  in  eo.  Er  justum  fecit 


las  ex  parte  coiuigit  in  Israel,  doiiec  plenitudo  geii- 
lium  iiiti  iret  (liom.  xi,  25),  >  recte  sulijungitur  : 

Vi:r.s.  8.  ■ —  «  Educ  loras  populum  c:ecum,  etocu- 
los  liabeniem,  surdum,  et  aures  ei  sunt.  » 

Missiis  est  foras  iste  caecus  et  surdus  Judaoruiii 
popiihis.  rt  ger.tes  ad  fidem  loco  ejus  ingrissK  suiii. 
Uode  cl  subdilur  : 

Vebs.  9.  —  <  Oinnos  gentes  ccngregatic  sunt  si- 
mul ,  et  coliccta;  sunl  tribus.  > 

Uiiiversitas  cnim  geniium  in  una  fide  coiigregala 
est,  et  de  cunctis  tribubus  Israel  multitiido  crcden- 
tium  collecla  est.  Ilis  itaque  prrenuiitialis  errorem 
geiitiliHm  Dominus  arguit,  qui  Doos  csse  jiulabant 
eos,  qui  niliil  liorura  prxdicere  poterant,  cuiii  sub- 
dit  : 


«  Quis  iii  vobis  annunlict  islud,  ct  qiia.'  prima 
sunt,  audire  nos  faciol?  Dent  tesles  eorum,  ct  jiisti- 
(icenliir,  et  audiant  el  dicaiit  (ISl).  >  Quis,  iinpiit, 
e.x  diis  veslris  annuntiet  in  vobis ,  o  geiiliies  de  gen- 
lium  et  Judicoiiim  unifica  societate?  Et  qnm  prima 
sunt,  id  est  ea  qua;  Saivator  in  carne  gestiiriis  cst. 
qiiis  cx  diis  veslris  andire  sos  /'arit'» /*  Subauditur 
nuliiis.  Ipsi  (lii  vestri  dent  lesics  eorum,  qua;  prima 
sunt,  si  aiiminliant  ea,  sicut  ogo  proplielas  ei  apo- 
stolos  do  tostes  eoruni,  qux  annuntio.  El  justifueu- 
lur  in  verbis  siiis,  cuin  vera  prfedicore  cugnoscen  - 
lur,  siciit  et  ego  jiistificor  in  serraonibus  mcis,  Et 
audiant  ea,  qnse  sibi  objicientur,  et  dicant,  id  cst 
respondeant.  Nam  si  vere  dii  suiil,  hxc  oiiiiiia  de- 
bent  agere.  Redargutis  autem  inlidoliliiis,  qiii  lales 
deos  colebant,  alloquitur  fidclcs  Doniiniis  osiondoiis 
ba!C  omnia  se  fecisse ,  sicut  Deiim  decebat.  Nam 
sequitur  : 

Veus.  10.  —  «  Vere  vos  teslcs  mci,  dicit  Domi- 
nus,  et  scrvus  meus  quem  elegi,  ut  sciatis,  cl  creda- 
tis  milii,  cl  intelligatis,  quia  ego  ipse  siiin.  > 

Vos,  inquit,  0  aposloli  et  credentes  eslis  verbo- 
rum  nieorum  iestes  et  diviiiitalis  incK;  et  i!lo  <  qui, 
ciim  iii  forma  Dei  essel,  non  rapinaiii  arbilratus 
esl  csse  se  aequalem  Deo,  sed  seinetipsiim  exinani- 
vit,  formam  servi  accipiens  (Pliilip.  11,  6),  >  testis 
mcus  est,  qucm  ad  lioc  ipsuin  pr;i'  omiiibus  cleiji, 
ui  pcr  euin  sciniis  quod  de  mc  mortalibus  est  scieu- 
^  duni,  el  iiidiibilanter  mihi  credatis  per  omnia,  ei  in- 
telligalis  quia  ego  ijne  sum  immutabilis  selernaliter 
permaiiens.  Sequitur  : 

<  Aiile  me  non  est  formatus  Deus,  et  post  me  non 
erit.   » 

Ante  me  non  est  formalus  aliquis  c\  bis,  quos 
gentiles  in  dcos  sibi  formant,  qiiia  ego  sum,  ante- 
quam  aliquod  idohim  Oerel;  et  post  me  non  crit  quis- 
quam  corum,  sed  ego  posl  oinncs  illos  cro.  quia 
destiuctis  idolis  cgo  siiie  fine  pcrmanebo.  Qu;iedam 
eum.  «  Ipsius  eniin  sumus  faciura  creati  in  Chrislo  temperalio  divinK  locutionis  est  hajc,  qua,  dum  de 
Jesu  in  «pevibus  boiiis,  quec  pr.xiaravit  Dcus   ut  in      se  minus  dicit,  majus  vult   inlelligi  ct  iia  loiiuensi: 


(131)  Alias,  dicant :  Yere. 


41S 


HERYE!  BliRGIDOLENSI»  MONACHI 


116 


osiendil  non  possn  fiuemquain  lalium  deorum  &imi-  A  lum  Filius,  scd  el  Pater  cl  Spiritus  sanctus,  quo- 
lem  esse  sibi.  Sequitur  : 

Vers.  H.  —  <  Ego  sum  Dominus ,  et  non  est 
aLsque  me  salvator.  > 

Erjo  solus  siim  Doininus,  cui  competit  universa 
eervire,  quia  non  solum  subjeciis  pra.'sideo,  sed 
omnia  bona  possideo.  Et  non  est  absque  me  salvalor, 
quia  praiter  rae  non  est  qui  salvare  possit.  Neque 
cnini  dii  ^entiura  cullores  suos  salvant,  sed  perdunl. 
Non  eiiim  f  ilium  negat  esse  Salvaiorcm  Paier,  dum 
ditit,  qiiia  non  est  absque  me  Salvator,  quoniam 
Uiiigenitus  Filius,  qui  est  in  sinu  Patris,  non  esl  abs- 
que  Patre,  sed  Pater  in  Filio,  et  Filius  in  Patre,  ac 
per  hoc  Pater  et  Filius  non  sunt  duo  salvatores,  sed 
unus  Salvator,  sicut  nec  duo  doniini  sed  unus  Do- 
miniis.  Sequitur  : 

Veiis.  12.  —  I  Ego  annuntiavi  et  salvavi,  audi- 
lum  feci,  et  non  fuit  in  vobis  alieiius.  » 

/lii(!!((i(iaDJ  per  prophetas,  saleavi  per  Christum, 
audilHin  feci  per  apostolos,  et  non  fuit  in  vobis  Deus 
ulienus,  sed  ego  in  omnibus  vobis  tam  sub  lege 
quani  sub  gratia.  Sequitur  : 

«  Vore  vos  tcstes  mei,  dicit  Doroinus,  et  ego 
Deus,  >  quia  ego  sum  solus  Deus.  Sequitur  : 

Vers.  15.  —  I  Et  ab  initio  ego  ipse,  et  noii  est 
qui  de  manu  inea  eruat.  > 

Ac  si  dicat  Dominus  :  Nemo  antiquior   mc,   et 
nemo  fortior   me.  Unde  et  subdit  :  t  Operabor,  el 
quis  avertet  illudT>  Nemo  enim  poterit  opus  ejus 
avcrtere,  qui  salutem  mundi  operari  disposuii.  Nam  „ 
cequitur : 

Veks.  14.  —  «  Haec  dicit  Dominu»  redemptor 
vester  sanctus  Israel  :  Propter  vos  emisi  iu  Baby- 
lonem,  et  detra\i  vectes  universos,  et  Chaldajos  in 
navibus  suis  glorianles.  > 

Vers.  15.  —  c  Ego  Dominus  «anelug  vester, 
cre.-.ns  Israel,  rex  vester.  > 

Proprie  quidein  et  usitate  redemptor  appellari  so- 
lct  Filius  hominis,  qui  dcdit  animam  suam  redem- 
plionem  pro  multis;  sed  tamen,  quoniam  inscpara- 
bilia  sunt  opera  Palris  et  Filii,  Pater  quoque  re- 
demptor  appcUari  poiesi,  non  quia  ipse  pro  nobis 
passus  sic,  scd  quia  nos  sanguine  Filii  sui  redeniil. 
Nam  pro  ereptione  vel  liberationc  poni  soletredemptio. 

Sed  et  juita  Dionysium  {De  divin.  nom.  c.  8)  j) 
nominatur  Dominus  ledemptio,  qiiantum  non  sinit 
(1^)2)  vcra  existenti^  ad  non  esse  cadere;  ct  quan- 
tum  eliam  si  quid  ad  delictum  aut  inordinatum  de- 
ccptum  sit.  et  diminntionem  quamdam  patiatur 
propriorum  bonorum  perfectionis,  ot  hoc  a  passio- 
iie  etinertia  redemit  impleiis  indigentiam  et  paternc 
iiiiirmiLatein  dospicions  et  restituens  a  nialo,  niagis 
aulciu  sta.uens  in  bono,  et  ordinans  et  ornans  inor- 
dinaium  ejus  ci  iuornatum,  cl  integritateni  perfi- 
ciens,  et  omniuni  soivens  maculas.  Juxla  hunc 
eirgo  sensuin  redemptcr  cst  vel  redeniptio  non  so- 

(152!  Cod.  Garsl.  sine. 


niam  tota  Triuilas  operatur  haec  omnia. 

Simili  modo  Sancius  Israel  appoilaiur  non  soUim 
Filius,  ssd^el  Paler,  et  Spirilus  saiictus  atlestaiiti- 
bus  primis  viriuiibus,  quae  clamanl  :  «  Sanctus, 
saiiclus,  sanctus,  Dominus  Dcus  exeicituum  (supra 
VI.  5).  >  Iliceiiiin  Dominus  naturaliler  sanctiis  est, 
et  per  semetipsuni  sanctus,  et  omiiia  sanciilicans, 
idcoque  Sanclus  Israet  dicitur  quasi  Sanclus  san- 
ctoritm.  El  Patcr  ergo  Sanclus  Isracl  appollalnr,  qiii 
prvpler  nos  emisii.  Unigenitum  suuu)  in  Babijlonem. 
id  est  in  hunc  raundum  viiiis  el  erioribus  confu- 
sum,  et  detraxil  universos  vectes  portaruin  Babylo- 
nis,  ut  ablatis  veclibus  portsepatescerent,  el  egrede- 
reutur  liberi,  qui  in  hac  fiabyioiie  leiiokinlur  ct- 
"  ptivi.  Quid  autera  iiomine  vectinin  desigiiatur,  Salo- 
inon  insinuat  diccns  :  <  Judicia  «juasi  vcctes  ur- 
bium  (Prov.  xviii,  19).  >  Nam,  dum  geiitiles  adliu': 
judicarent  idolis  poiius  quam  Deo  servioiiduin,  liu- 
jusmndi  servitia  quasi  vectes  obririnalas  eis  teiic- 
bant  portas  B.ibylouis,  ne  possent  eas  ingrcdi,  aiit 
prxdicatorcs  veritalis  admilterc.  Diim  judicaremus 
molius  esse  servire  peccaio  quam  jusiitia;,  judicia 
nostrae  voiuniatis  instar  veclium  obliiaiabant  iiobis 
porlas  hujiis  confusa;  Babyionis.  Detraxit  ergo  Do  • 
niinus  vecles  perversoruin  judiciorum  bujusmodi, 
ut  abiaiis  vectibus  et  rcpaguiis  mala;  voli:niaiis 
egredereinur  a  nobismelipsis,  qui  toncbamur  iiitra 
nosmetipsos  vclut  in  Babylone  caplivi. 

Cliuldai  quoque  gloriabantur  in  navibus  sitis. 
quia  maligni  spiriliis  in  mentibus  hominum.,  quas 
per  amariim  pclagus  saeculi  hujus  vng»s  deduce- 
bant,  niiuis  exsultabant.  Sed  et  istos  denaxit  Douii- 
nus,  qiiia  de  eordibus  eorum,  quos  sic  pcssidebant, 
ejecit  illos.  Qui  noster  est  sanctus,  quia  ipse  natu- 
raliter  sanctus,  q:ii  nos  per  donuin  sua2  graiiae  san- 
ctificat,  idcoque  solus  lecie  saiictus.  qula  i  lenio 
bonus  nisi  unus  Deus  [Muiih.  xix,  17).  >  Qui  ei 
spiritale  Israel  crcaiin  operibus  bunis,  «quoiiiai.i  in 
Christo  Jcsu  nequc  circumcisio  aliquid  valct  iicqiu: 
pra!putium,sedi!ova  crcatura  (Ga/.o,G).  >  Et  ipsecst 
reinostor.qui  regit  nos,et  rognat  iiinobis.  Seiiiiitur: 

Veiis.  lli.  -r-  (  Ua;c  dicit  Dumiiius,  qui  dcdil  iii 
mari  viam,  ct  iii  aquis  loirentibus  semitam.  t 

Veks.  17.  —  •  Qiii  eduxit  qiiadrigam  et  equuin, 
«t  agmcn  et  robuslum  :  siiiiul  obdoriuicrunt,  iiee 
resurgrnt :  contriti  suni quasi liiium et  exslincti sunt. > 

Doniiitus  in  mari  viam  fecit,  quia  sicul  Exodiis 
rcfert  :  «  Divisa  est  aqua,  et  ingiessi  sunt  lilii  Israel 
per  medium  maris  sicci  (Exod.  xxi,  29).  >  Sed  ei 
in  lorrentibus  Arnon  pnebuit  semiiam.  Uiidedicium 
esi  in  libro  lielloruni  Doiaini  :  •  Sicul  fecit  iii 
mari  Uubro,  sic  faclct  iu  torrentibus  Aj-no»  (Xum. 
XXI,  14).  »  Jordanem  quoque  «  per  areiiiem  aiveum 
iransivit  (Joan.  iii,  17)  >  Isracl  siccajite  Donuuo 
aquas  ejus. 


417 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIDftl  OCTO.  —  LIB.  VI. 


ilB 


Qid  eduxtl  posl  lilios  Isracl  quadrigam  Pharaonis,  A  qiii,  cum  rcligioncm  scrvare  viilciitiir,  ei  Christiani 


et  equum  ejiis,  atjmeuque  ^gyplionira,  e!  robuslum 
ducem  eorum.  t  Immutatum  est  enim  cor  Pharao- 
nis  et  servorum  ejus  super  populo  Israel,  et  dixe- 
runt :  Quid  voluimiis  facero,  ut  dimilteremus  Israel, 
ne  serviret  nobis?  Juiixil  crgo  currum,  et  populum 
suura  assumpsit  secuin,  lulitque  sexcenios  currus 
eleclos,  quidquiti  iii  .Cgyplo  curnium  fuit,  et  duces 
lotius  exerciius.  Iiidiiravitque  Dominus  cor  Plia- 
racnis  regis  iCgypti,  cl  persecutus  est  filios  Israel 
{Exod.  XIV,  5).  I  Idcirco  autein  Dominus  se  ha;c 
egisse  coramemorat,  ut  intelligamus.  quia  sicut  de 
iligVPto  per  marc  (ilios  Israel  eduxit,  ita  niinc  de 
tenebris  iiifidelitatis  per  baptismura  credentes  edu- 
cit.  Sicut  in  aquis  torreniibus  dedileis  semitam,  ut 


non  suiil.  Itaque  bcstia  Deum  gloriflcat,  ciim  ejus 
fidem  gentiliias  cxaltat,  quam  et  draconum  nomine 
propler  malitiam,  ei  struthionnm  propler  hypocri- 
sim  iiolat.  Qnasi  cnim  pcniias  gentilitas  accepit,  sed 
volare  non  potuit,  qua;  et  naturam  rationis  liabuit, 
et  rationis  aclionem  ignoravit.  Ilujusnwdi  eigo  dra" 
cones  el  struthiunes  landem  glorilicavcrunt  Deiim, 
quia  dedit  in  deserto  gentiuin  aqmis  sapientisc,  et  in 
iiivio  geniilitatis //Hwum  doctrinarum  elecioium,ut 
p»tum  darct  supcrnae  prxdicatioiiis  populo  credcn- 
tium  ex  gentibus.  Sequitur  : 

Vens.  21.  —  «  Populuni  istum  formavi  mibi,  lau- 
dem  nicani  narrabit.  > 

Sicui  et  per  Petruni  dicitur  :  <  Vos  autem  gcinis 


libere  transireiit  ad  terram  promissa;  h.-ereditatis,  B  electum   regale  sacerdotium,  gens  sancla,  populus 


ila  nunc  fidelibus  per  tribulationes  pandit  iter  ad 
regnum  coelorum.  Sicut  Pharaoiiem  cum  exerciiu 
suo  persequentcs  filios  Israel  demersit  in  tnarc,  ila 
nunc  diaboium  cum  suis  angelis  el  lurba  vilionim 
persequcnlem  fideles  exstinguit  in  baplismo.  Unde 
et  dicit,  quia  simul  ebdormieruni.  nec  resurgent. 
Coiisopita  csi  eiiim  potesias  eorum,  qua  nos  in  pec- 
catis  aiitea  detinentes  aliligebanl.  Conlrm  sixnt  quasi 
iinum,  ex  quo  per  poeniteiiiiain  in  iiostro  corde  con- 
hivimus  eoium  suggestioiies?  e(  exslincii  sunt,  si 
j;im  in  nobis  exstiiicta  est  eorum  inalitia.  Sequitur: 

Vr.us.  18.  —  <  Ne  mcmiiieritis  priorum,  et  aiiti- 
qua  iie  iiitueainiiii.  t 

Vos,  inqnit,  o  apostoli,  ne  mes/tineritis  jam  prio- 
rum,  qiiia  nanc  majoia  focturus  »iim  quam  olim 
per  Moysen  feci,  quaiido  dedi  in  mari  viotn,  et  in 
aquis  torren:ibus  semitam.  Nam  scquitur  causa,  cur 
non  debeaiit  meminisse  iterum  gestorum. 

Vers.  19.  —  «  Ecce,  inquit,  ego  facio  nova,  et 
nunc  orientur,  utique  cognostelis  ea.  j 

Et,  quae  sint  illa  novu,  sulijungit  :  i  Ponam  in 
deserio  viani,  et  in  iiivio  lUimiiia.  >  In  deserto  gcnli- 
litatisdabo  viam  eundiadDcum  ;  et  in  iniio  pagano- 
rum  populo,  per  quem  nullus  prjcdicator  veritatis 
jnccssit,  ponam  (luenta  Evangelii.  Sequiluf  : 

Vebs.  20. —  Glonficabunt  me  bestiie  agri,  diaco- 
iies  et  struthiones,  quia  dcdi  in  dcscrio  aquas,  flu- 
niina  in  invio,  ut  darera  polum  populo  meo,  eleclo 
meo.  » 

Quoiiiara  agcr  est  raundus,  bestia  atjri  vocatur 
Iiomo  quisque  in  lioc  mundo  bcstialiter  vivens.  Et 
qua?  sit  liKC  bestia,  dcclaratiir,  scilicet  draconcs  ct 
struthiones,  quid  aulera  dracoiium  iiomine  nisi  mali- 
liosorum  homiiuim  vila  ilesignatur,  de  quibus  et 
alias  dicitur:  i  Traxcrnnt  venturn  quasi  dracones? 
{Jer.  xiv,  6.)  i  Perversi  ctenim  quique  vcntum 
qiiasi  diacones  trahiinl,  <um  malitiosa  superbia  in- 
flanlur.  Quid  vei-o  stiuliiioiuim  appellalioiie  nisi  s>i- 
muhitorcs  intelligi  solcm?  Strulliio  enim  peiinas 
habei,  Yol?,!um  non  liabet.  quia  simulatores  spe- 
crem  sanclilatis  habent,  scd  virtutem  sanctitatis 
lion  habeni.  Visio  iiuippe  eos  bon.ic  actioiiis  decorat, 
3?'.!  a  lcrra  mininie  penna  virtiilis  lcvat.  Tales  sunt 


acquisitioiiis,  ut  virtutes  annuntietis  ejus,  qui  de 
tcnebris  vos  vocavit  in  admirabile  Iiimen  suum 
(i  Pclr.  11,  9).  »  Ha;c  de  elccto  gentium  populo  lo- 
cutus  populum  mox  increpat  Judseorum  sivc  carna- 
lium,  qui  sunt  in  Ecclesia,  cum  subjungit : 

Vers.  22.  — «  Noii  me  invocasli,  Jacob,  iicc  labo- 
rasti  in  ine,  Israel.  » 

Jncocai  autem  Deum,  qui  purgato  corde  ciim  in 
se  suppicx  veiiire  precatur,  et  laborat  in  eo,  qui  iii 
ejus  fide  bonis  operibus  insudat.  Sic  enim  quisqus 
debet  agere,  ul  el  piis  orationibus  insrstat,  et  san- 
clis  laboribus  excrceatur.  Sed  Judseus  vcl  caiiial  tcr 
Christiaiius  hsec  non  cgissc  redarguttur.  Sequilur  : 
_  Vers.  23.  —  c  ISon  obtulisti  mihi  anetem  holo- 
causti  tui,  nec  victimis  luis  glorilicasli  me.  » 

Quoniam  aries  principatur  giegi,  iioii  incangruc 
per  arietem  e.vprimiliir,  quidquid  in  cogitationibus 
nostris  est  praeuipuum,  quia  et  ipse  cogitationcs 
per  gregem  designari  possunt.  Holocaustum  vero 
totuni  inceiisum  dicitur.  Ollert  ergo  Deo  arietem 
hvlocausli  sui,  qui  illud  quod  in  dcsideriis  clcogila- 
lionibus  suis  maximum  ct  priecipuiim  est,  lotuin 
jgne  charitalis  accendit,  sicut  Abrahani  nobis  exem- 
{'.lo  suo  figuravil,  dum  unigenituin  suura,  qucin  tiii- 
gulariter  diligebal,  oilerret  holocausluni,  imo  arie- 
tem  pro  eo  {Gen.  xxii).  llunc  arietftni  holocaiisii 
immolat,  qui  Deum  super  omuia  diligit,  ul  major 
sit  in  co  charitas  Dci  quam  uUus  amor  alius.  Scd 
D  caniaiis  quisque  non  obtulil  arietcin  liiijiismoili, 
quia  «  dilexerunt  horaines  magis  lencbras  qiiaiii 
Iticc.m  {Joan.  ui,  19).  » 

Quid  aulera  nomine  victirnarum  nisi  intereniplio 
cjrnis  vitiorum  designaiur?  Has  enitn  victimas  ju- 
bet  immolarc  Aiiosiolus,  cum  d.cit  :  <  Mortificate 
menil)ra  vestra,  qua;  sunt  super  lerrain,  foniiea- 
lionein,  immiinditiam,  libidincin,  concupisceiitiam 
iiialani,  ct  avaritiam,  qua;  est  idoloium  scivitus 
{Coloss.  II!,  5).  >  Quas  qui  mactat,  Douiii  gloiifical, 
sicut  idcm  Aposlolus  dicit  :  «  GlorilicUe  ct  portale 
Dciiin  in  corpore  vestro  (/  Cor.  vi,  20).  >  Sed  hoc 
vcl  Juda;us  vel  inam«  Christianus  agcre  iiegligit,  a 
quo,  quia  Dominus  carnalia  dona  noa  qu;esivit, 
rccte  subjuiigit : 


iia  HERVEI  BURCIDOLENSIS  MONACIU  iSO 

«  Noii  le  servirc  feci  in  oblalione,  iiec  laboicin  A      Vers.  26.  —  «  Reduc  nie  iii  menioriam,  et  judi- 


tibi  prxbui  in  tiiurc.  > 

Neque  enim  exieriora  dona  suscipil,  quando 
ipsuni  datorem  inieriiis  non  appiobat.  Seqiiitur  : 

Vers.  24.  — «  Non  emisti  niilii  argento  calamum, 
ct.idipe  victiniarum  tuaruni  non  iiiebriasti  me.  > 

«  Eloquia  Doniini  cloqnia  casta,  argenlum  ignc 
cxaniiiiatum  {Psal.  xi,  7).  >  Calarnus  vero  siirciiius 
esse  dicitur  arboris  aromalica.  Joannes  autein  in 
Apocalypsi  sua  inlerpretatus  est  odoramenta  esse 
orationes  saiicturum  (Apoc.  v,  8).  Quid  ergo  per  ca- 
tamum  nisi  lii  designanlur,  qui  por  virtut'jni  ora- 
lionis  suave  Deo  redolenl  cuin  Pauio  dicerites,  quia 
<  Chrisli  boniis  odor  siimus  Di;o  (11  Cor.  ii,  15).  » 
Emit  igitur  argenlo  calanmvi  Dco,  qui  et  tales  ac- 


ccniur  simul  :  narra  si  quid  liabes,  ut  jaslificeris.  > 
Juiqnilales,  inquit,  luas,  o  popule  Juda;orum  pro- 
pter  bonitatem  mtam  saiiguine  Cliristi  deleo,  lu 
lantuin  reduc  me  in  memoriam,  quem  nimis  obiitu." 
js ,  et  iii  corde  iw  juaicemur  simul,  ut  lu  ipse  ju- 
diccs,  quis  erga  aliuin  juslius  egerii,  ego  erga  le 
an  tu  erga  me;  et  si  qiiid  habes  injuslilia».,  narra, 
id  esi  coiilitere  illud,  ui  justiliceris.  Nam  ut  le  jiistuin 
csse  non  xsiimes,  culpain  corum  innolesco  (ibi, 
quos  inier  justos  crcdcres  esse  niaximos.  Sequitur 
enim  : 

Yebs.  27.  —  «  Pater  tuiis  primus  peccavit,  et  in- 
lerpretes  tiii  prajvaricaii  suiit  in  me.  i 

Vers.  28.  —  «  Coniaminavi  principes  sanctos.  » 


•«iiiirit  praedicaiido,  Sed  boc  Juda;iis  non  egit,  quia  B      Qiiod  enim  dicilur,  quia  vatcr  luus  primus  pecca- 


non  cordis  miinditiam,  sed  quasi  honestatcin  aciio- 
nis  docuit.  Christianus  qiioque  carnalis  hoc  agere 
iicqiiivit,  quia,  qui  boiiiim  inse.ipso  non  habet, 
nientcm  aliorum  oerfecte  xilincarc  loqueiido  non 
valet. 

Viciim.'»'.  vero  suiit,  iit  dixinius,  exslinctiones  vi- 
tioruin,  aut  etiain  bonorum  actiones.  Sunt  aulem 
iionnulli,  qui  mpclant  vitlimas  exstingiieiido  vitia, 
et  bene  opcraiido,  sed  tainen  in  bonis  quse  agunt 
ininiiiie  compuiiguntur ;  et  qiiia  sc  cx  aniore  ad  la- 
crjinas  iioii  acceiidunt,  viclinia;  eorum  siiie  adipe 
bunt.  Hinc  cnim  dicitur  :  <  llolocausium  tuum  pin- 
guc  fiat  (Psal.  xix,  i).  >  llulocaustum  quippc  .siccuiu 
est  bonum  opiis,  quod  o;atioiiis  lacryni*  noii  infiiii- 
duiit;  hclocanstum  vero  pingiic  est,  quando  boc, 
quoil  bene  agitur,  corde  liumili  clijiin  per  lacryinas 
iiTigalur.  Uiiacrursus  perPsalmislani  dicitur  :  «  Ho- 
locausta  mediillata  ofleram  tibi  [Psnl.  i.xv,  15).  » 
Qui  enim  boiia  opeialur,  et  visiciii  jani  Ciealoris 
sui  inhiat,  atque  ad  a;lcrn;c  conSeniplationis  gaudia 
pervenire  festiiiat,  sequc  ipsuin  cx  ainoie,  quo  ac- 
cenditur,  in  llclibus  mactat,  bolocausta  Doiciiio  me- 
dullala  dedit.  Hujnsniudi  aulcin  vicliniariiin  ct  ho- 
locaustorum  adipe  Doiiiiiuis  iiiebriiiiur,  quia  piis 
huniilium  lacryniis  dclectalus  obliviscitur  oiniiiuni, 
iliix  piius  niale  egcrant.  Qui  ciiim  iiicbiiatur,  obli- 
vioni  iradit  ea  qua;  nicnioriter  iii  corde  leiicbat. 
Quia  crgo  Jiul;cus  qtiisque,  vcl   (icliis  Christiiiiui 


i'i(,  senserunt  ante  iios  alii  dc  bcato  Abraham,  quia 
f  uni  ei  Dcns  dixisset  •  «  Ego  suin.  qui  eriuxi  te  de 
Ur  Chaldaorum,  ul  darem  tibi  lerrani  istam,  cl 
possideres  eam  (Geii.  xv,  7),  »  quasi  iiicicJiilus  re- 
spoiulit  :  «  Duraiiic  Deus,  unde  scire  possum  quod 
posscssurus  sim  cam?  »  [Ibid.  viii.)  Qui,  etsi  lutic 
non  peccavil,  scimus  quia  praesentem  vitam  sine 
pectato  tiansire  iion  potuil.  «  Non  est  enira  homo 
justus  in  tcrra,  qui  faciat  bonum,  ct  noii  peccei 
[Ecctc.  vii,  i\).  » 

Inlerpreles  autcm  vocar.tur  in  hoc  loco  Moysi'» 
el  Aaron,  qui  verba  Domini  ad  populum,  ei  populi 
vcrba  rcferebaiit  ad  Dcum.  Qui  pra!var;cati  sunt, 
sicut  cis  dicium  csi  divinitus  :  «  I'ra;varicati  cstis 
conlra  me  iii  medio  filiorum  Isracl  ad  .aquas  contia- 
diclionis  {Deut.  xxxii,  51).  »  Eosdcia  etiam  dicst 
principes  sanctos,  sc-d  taiueii  ob  culpain  prxvarica- 
tioiiis  coniaminavil  cos,  ut  nec  ipsam  terram  pro- 
iuissionis  inliarciit.  Seqiiilur  : 

<  Dcdi  iii  inicrnecioncm  Jacob,  et  Isracl  in  blas- 
ph.iuiain.  » 

Inlernecio  vcl  intcrnecium  vocari  solcl  bellum 
in  quo  oiiines  perciint.  Et  Jacob  t:i-nc  datus  est  ad 
inlerneciuncm,  licol  noii  in  pr.x'lio,  qiiia  omncs  pirp.- 
li-r  duos  qiii  egicsbi  fuorant  rie  yEgyiito,  niorlui 
siiiit  in  solitudiiie.  In  blasphemiam  quoquc  daius 
cst,  ul  incredulitaiem  ejiis  accusarenl. 

Kiirsiis  unicuiqiie  nostruni  moraiili    in  peccatis 


lalibus   bostiis   Deiim    iion  iilacat,   ul  pcccala  ejus  t,  suis  dicii  Doniiiius,  qiiia  deleu  iuiiiuitales  tuas,  tu 


oblivioni  tradat,  adipc,  inquit,  licliniarum  luaruni 
uon  iuebriusli  mc.  Seqiiitur  : 

<  Yeriinitaiiien  servirc  mc  fccisli  in  peccalis  tui:-; 
iii;ebuisli  niihi  labireiii  iii  iniquilalibus  tuis.  » 

Servire  qiioclaniinodo  (ucil  Deum  in  peccalis  suis, 
et  taboreni  ei  privbct  in  iniiiuitalibus  suis,  qiii  per 
diviiiam  paticiiiam  in  diuiuri.is  jiravitatibus  suis 
exspectalur,  ut  quandoque  rcsipisiat.  Uiidc  iniscri- 
corditcr  ci  paraliis  i^iiosccre  subdil  : 

Veiis.  25.  —  «  £go  sum,  ego  suin  ijisc,  qui  dclco 
iniquitates  tuas  propter  ine,  ct  peccatorum  tuoruin 
iion  rccordabor.  » 

Etqiia  coiiditione  deleai  iiiiquilatos  cjiis,  ct  pec- 
valoriiin  obliviscaliir,  adjinigit 


tantum  reduc  me  in  memoriam,  ut  judicemur  simul, 
ut  nie  corde  concipias,  et  solliciia  inquisitioiic  siib 
liioa  prai^ientia  iuos  actus  discernas  ;  el  .si  quid  iiii- 
quitalis  liabcs,  narra  illud  iii  toiifcssioiie,  ut  justi- 
ticaii  possis.  Debot  enim  uniuscuj'jsque  niens  ct 
causas  suns  apud  Deum,  ei  causas  Doinini  conlra 
se  sullicita  iiiquisilinnc  disculore;  dobet  caule  pen- 
s:iio,  vcl  qvia;  ab  co  bona  pereopit,  vcl  qua;  iiiala 
boiiis  illius  peivcrse  vhoiido  rcspoiiderit.  AcccQcre 
dobet  ad  secretariiim  Judicis,  ct  inlra  siiium  cordis 
considerare,  quam  dislricte  ({uaiidoque  feriat,  q.ui 
diu  palioiiler  cxspoctat.  at:iue  (toiido  puiiire,  dum 
licet,  quidqiiid  so  niale  egisse  coguoverit  Kaiii  ut  se 
siiie  jioccalo  osse  iion  tesliuicl,   tulpa  gcneraliouis 


m 


COMMENT.  IN  ISAIAM  I.IBRI  OCTO. 


LIB.  VI. 


«•2 


sti.x  ei  ad  menioriam  revocaliir,  ijt  se  inlqiiitatibu»  A  donum   Spiriiu   saucii,    el   superiiam   benediclio- 
eoncoptmn  iiieiniii,eiit  sc  pcccatoreni  esse  noii  du-      nem. 


bilet.  Paler,  iiniuil,  liius  pTimus,  id  est  qui  secun- 
dum  canieni  le  gcnuit,  iii  ipso  coilu,  dum  le  gignc- 
rct,  jieccaiit.  Nam  secundus  paler  illc  est,  qui  se- 
cund*  nativitalis  csl  auctor. 

Sed  et  interpreies  tui,  iil  est  sacerdoles  ei  caeleri, 
qui  tilii  verba  niea  intcrpiclaiido  manifestare  de- 
buerunt,  praevaricati  suiil  iii  nie,  quia  hoc,  ut  opor- 
tebat,  noii  egerunt,  sed  lua  poiius  quaiE  mea  quae- 
sierunt.  Et  idco  coniiiminavi  sanctus  principes,  quia 
propter  malorum  saceidotuin  culpam  infamali  suiit 
et  boni  praepositi. 

El  dedi  ad  interneciotiem  Jncob,  qiiia  multiludi- 
nem  pravorum  Christianoruni  peid'di.  Et  Isracl,  id 


Vers.  i.  —  i  Et  genninabuni  inter  hcrlias  qiiasi 
salices  juxta  praelernucnies  aquas.   i 

Infructuosae  quidem  sunt  arbores  salicum,  sod 
tantnm  tamen  viridiiatis  habent,  ut  arescere  vel  ab- 
scissse  radicilus  vix  possiiit  ct  projectse.  L'nde  quia 
eltctorum  vitam  per  constaniiam  suae  viridilalis  ex- 
priinnnt,  rcclc  de  filiis  Ecclesi:e  dicitur,  quia  gerryii- 
nabunt  inter  lierbas  quasi  salices  juxta  prieterjluenles 
nquas.  Sanclae  eiiini  Ecclesiae  filii  inter  herbas  sicut 
ialices  yerminaul,  dum  inter  arescentem  vilani  car- 
iialium  honiiiium  ct  miiltiplici  numeiositate  et  per- 
petua  viriditaie  meiitis  perduranl.  Qui  bcne  jujtla 
piieterfluentes  aquas' germinarc  perhibeiitur,  quia 


csl  eos,  qui  spiritaliter  vivunt,  rfcrfiin  Wasp/jcmiuwi,  B  unusquisqiic   eorum    uliertatem  ad   fiuctum    per- 

id  est  in  infaniiam  propler  exempla  perversorura, 

»um  quibus  habilant.  Lnde  ad  ipsos  spirilales  con- 

sequenter  sermo  verlitur,  qui  eos  iiiler  iniquosde- 

fientes  consoleiur.  Yel  certe  duritiam  Judseorum  in- 

ciepans  hactenus  alloqni  blande  jara  inchoat  primi- 

tivara  Ecclesiara,  dicens  ■, 

CAPLT  XLIV. 

Vers.  1. —  <  Et  nunc  audi,  Jacob  scrve  meus,  et 
Israel,  quem  elegi.  » 

Vers.  2.  ■ —  «  fl«c  ditit  Dominus  faciens  et  ior- 
mans  te,  ab  uteroauxiliator  luus  :  INoli  liniere,  serve 
meus  Jacob,  ei  rectissime,  quem  elegi.  » 

Dominns  fecit  huiic  Jacob,  qiiia  creavit  eum  in 
operibus  iionis,  et  formavit  euin  in  hac  juste  vi- 
veiidi  forma,  ut  nobis  diccrcl  :  i  Imilatorcs  mei 
cslote,  fratres,  et  observate  eos,  qui  ila  ambulant, 
sicut  babetis  formam  nostram  {Philip.  iii,  I7j.  > 
Cui  el  ab  ulero  matris  Ecclesi»  fuit  auxiliator  in 
onini  piaelio  spirilalis  conflicius.  Lnde  et  pra;cepit 
ei,  nc  limerct  eos,  qui  occiduiit  corpus. 

Israel  vero  sccuiidum  proiu  ietatein  Hebraicx  lin- 
guse  rectissimus  interpretatur.  Quod  autem  rir  vi- 
dens  Deum  dici  solet,  iioii  in  conscrijitione  litlera- 
rum  sed  in  sono  votis  cousislit.  Et  quod  nunc  Do- 
ininus  ait  :  Et  rectissime  qucm  elegi,  tale  est  ac  si 
diccret  :  Et  Israel,  quem  legi.  Scd  et  inttrpres  ma- 
luit  poiiere  rectissiinum,  ut  ostendeiet  qiiia  de  spi- 
ritali  Israel  nunc  sermo  cst.  Cur  autem  Israel  iste 
timere  non  dcbeat,  subjungitur  : 

Vers.  3.  ^  <  Effundani  euim  aquas  super  sitien- 
tcm,  et  fluenta  super  aridam. 

Effnndum  aquas  sapieiiiiae  vel  spiritalis  graliae  s«- 
Tpet  sitientem  gciililitatem,  et  flucnla  supernoe  prse- 
dicalionis  super  aridam  menlem  gentiliuni.  Lnde 
•^ioli  timere  eos,  quia  doctriiiam  luam  libentcr  su- 
Bcipiunt.  Sequitur: 

<  EfTundam  spiritum  meum  snper  senicii  luum, 
et  benedictionem  meani  super  stirpem  tnam.  » 

Spirilum  meum  effundam  super  semen  iuum,  id  cst 
super  eos,  quos  in  Christo  Jesu  per  Evaiigelium  ge- 
nueris,  et  benediclionem  gvatia;  ineae  snper  stirpem 
eorumdem  spiritalium  filiorum  luorura.  iSain  filii 
EcclesiaB  renascentes  ex  aqua  et  spirilu  accipiunt 


cipil  ex  doctrina  sacri  Eloquii,  quae  temporaliler 
percurrit.  Sequitur  : 

Vers.  .■>.  —  <  Iste  dicet  :  Doraiiii  ego  sum,  et  ille 
vocabit  in  nomine  Jacob,  et  hic  scribct  niaiiu  sua 
Domino,  et  in  nomine  Israel  assimilabitur.  > 

Isie  dicei  :  Domini  ego  sum,  id  est  conlitcbitur  se 
Christianum,  et  ille  factus  Jacob,  id  esl  supplantulor 
vitiorum,  vocabit  nomen  Doinini  in  adjutoriom  sibi; 
in  islo  nowine,  id  est  in  eo  quod  per  meritum  ac- 
tioiiis  suae  norainatur  Jacob,  id  cst  supplantator  ct 
luclfltor.  Et  hic  scribet  manu  sua  Domino,  quia  me- 
ritum  suum  in  libro  diviiix  memoriae  propiia  actio- 
ne  assignans,  dirigit  inca;lura.  Et  innumine  Israel 
C  assi)iii/«iii/Mr,  ut  sit  rectissimus,  quod  interprelalur 
Israel.  Assimilabitur  eiiim  in  nomiiie  Isracl,  dura 
talis  fuerit,  quale  est  iionien  Israel.  Sequitur  : 

Vers.  6.  ■ —  <  Ihec  dicit  Dominus  rex  Israel  et  re- 
demptor  ejus  Dominus  exercituum  :  Ego  primus  el 
novissimus,  et  absque  me  non  cst  Deus.  » 

Hacc  verba  Filio  congriiuut.  Ipse  cst  eiiim  rcx  Is- 
rael,  de  quo  cantalur  :  <  Benedictus  qui  venit  in 
iiomine  Domini  rex  Israel  (Joan.  xii,  iZ).  >  Ipse  est 
redemptor  ejus,  <  qu:  visili'vii  et  fecit  rcdeinptioiicm 
plebis  suae  {Lue.  i,  66).  >  Ipse  esl  Domiiius  exerci- 
tuum  coelestium,  quia  <  Angeli  accessenint,  ct  ini- 
nistrabantei  (Malth.  iv,  II).  «Ipscest  prinius,  quo- 
niani  «  in  priiicipio  eial  Verbuin  {Joan.  i,  1).  i  Ipse 
r.  novissimus,  quoiiiain  <  Verlium  caro  factum  est 
(t/)id.  14)  >  iii  fine  lemporum.  Liide  et  <  novissimus 
Adani  >  vocalus  est  ab  Apostolo  (/  Cor.  xv,45).  Ipse 
c^t  piiiuus,  per  quem  in  initio  facta  sunt  omnia; 
ipse  iiovissimus,  per  qucm  iii  fine  restaurata  sunt 
univcrsa. 

Ei  absquc  me  non  est  Deus,  inquit,  ac  si  diceret : 
Quia  iii  ine  est  Pater  et  ego  in  Palre,  vcl :  <  Ego  el 
Pater  unum  sumus  {Joan.  x,  30).  >  Ciim  eiiim  dicit 
qiiia  nbsque  me  non  est  Deus,  se  soluin  cum  Patre 
et  Spiriiu  sancto  Deum  esse  docet,  idola  vero  iioa 
essc  deos.  Et  quia  se  solum  dicit  esse  Deum  sub- 
jungit  : 

Vers.  7.  —  <  Qiiis  similis  mei?  > 

Itl  est  qiiis  Deus  ut  ego?  Sequilui- 


425  HERVEI  BLRGIDOLENSIS  MONACUl  4M 

I  \ocet  etsnnuntJet,  et  ordinem  exponat  milii,  ex  A  omnes,  et  stabunt,  ei  puT«bunt,  cl  eoiJundeiiiur  si 
quo  constitui  populum  anliquum.  » 

Si9«i5,inquit,  est  similis  mei,  vocet  me  et  anmm- 
liet  tnilii,  et  exponai  ordiiiem  singulorum,  qnse  facta 
sunt,  ex  qun  coiislilui  popiUHin  judicoruit);  aut  ea, 
quaj  non  sunt,  voccl,  quasi  sint,  eteiponat  oydinem 
crealuiae  me*,  qim  cuncla  ralione  libraverim,  ex 
quo  liominera  feci  siiper  lerram.  Vel  vocet  ad  se  ge- 
iins  humanum,  el  aiimniiei  ei  futura,  si  vere  est 
I>eus  ut  ego.  Undeei  adiuiigii  de  iilis  falsis,  qui  pu- 
labaiitur  esse-dH  :  i  Ventnia,  et  quae  fulura  sunt, 
annuntient  eis.  »  Si  enim  sunt  dii,  debeni  suis  cul- 
toribus  annuntiare  futuia.  M()\que  suos  Domiiius 
contia  cos,  qiii  laliuni  deorum  culluram  defeude- 
bant,  corroborat,  diceus  : 

Vers.  8. —  «Nolite  timere,  iieqiie  conturberaini.» 

Noiiie  limere  saeviiiam  eornm,  neque  ini  bari  pro- 
pter  minas  eorum.  Etsubscquilur  dicens  corumdem 
fidelium  populo  :  •  Eitunc  audii-e  le  reci,  ct  annun- 
tiavi,  vos  eslis  testes  mci.  >  Exiunc,  id  esl  e.\  quo 
constitui  populum  anliiiiiura  audire  le  fcci  a  princi- 
pio  libri  Genesis,  quia  non  esl  similis  anei,  neque 
Deus  praeter  me  quisquam.  El  uo»  estis  inde  lesiei 
viei  conlra  eos,  qui  pluresdeos  e.sse  garriunt.  Ilur- 
sus  (|uasi  ratiocinando  subdit  : 

f  Nunquid  cst  Deus  pr<Eter  m(!,ei  for(nator,q»cm 
egn  noji  noverim  ?  i  Qui  cnim  oninla  novit,  scircl 
utique,  si  alius  prreter  se  Deus  esset,  el  si  alius  for- 


mul. 

Convenient  in  die  judicii  omnes  fabricatores  et 
adoraiorcs  idoli,  et  stabunt  paventes  et  confusi  ant« 
tribunal  aterni  Judicis.  Demum  ut  cvidenlius  osten- 
dal  idola  deos  esse  non  posse,refert  quam  vileexor- 
dium  babuerint. 

Vers.  12.  —  <  Faber,  inqoit,  ferrarius  lima  ope- 
ratus  est,  el  in  prunis  et  in  maiieis  formavit  illud, 
et  operatus  est  iii  bracbio  forlitudinis  sux.  »  Et  eo- 
dcin  fabro  siibdit  :  «  Esuriei  et  deficiet,  non  habct 
aquam  (154),  et  lassescet.  » 

Conslat  enim  idolum  non  babere  divinitatem , 
quod  ita  fabricatum  est  hominis  arte  ct  labore,  et 
cujus  auctor,  dum  illud  fabricaret,  dum  nisi  exle- 
J^rioribus  aliincuiis  sustenlaretur,  dcflciebat.  Haec 
de  ferreis  idolis  dicta  sunt,  et  de  iignei»  subjun- 
Kitur. 

Vers.  13.  —  I  Artifex  llgnarius  extendit  nor- 
mam,  >  id  esl  lineani,  i  formavit  in  runcina,  fecil  il- 
lud  in  nngiilaribus, » id  est  in  quadratum,  i  et  in  cir- 
ciiio  toriiavit.  » 

Runciita  vero  ferramentnm  lignarii  est  graciie,  ct 
recurvura,  quo  ca\aiiiur  tabulse  domus,  ut  una  al- 
teri  inseratur.  Circinus  autem  vocatur  inde  quod 
circiilum  eflTicit  vergendo,  et  est  ferrum  duplex,  unda 
pictorcs  laciunt  circulos.  Sed  de  fabricaiore  idoli 
subditur  :  «  Et  fccit  imaginem  viri  quasi  .speciosom 
hoiniitcm  babitaiHera  in  domo.  »  Et  boc  nianifeslum 


inator  esset,  ct   aliiis  nuiinius,  quia   Deus  noster  £^  cs'-  Sequitnr  : 

rnundum  hunc  formavit,  sicut  Geixsis  docet.  Sed 

quia  formatorera  prKler  se  Dominus  esse  ncgavit, 

respoiideiel  forsitan  aliquis,  dieens  :  i  Nuuquid  illi, 

qui  faciunt  idola,  noii  sunt  formaloj-es  absquele?  > 

£t  ad  boc  SMb]ungil  : 

Vers.  9.  —  I  Plastse  idoli  omnes  niiiil  sunt.  > 

Ct  vero  Apostolus  ajt  :  i  Scimus  quia  nihil  esl 
idoliim  (//  Cor.  viii,  4).  »  Et  de  idolis  dictum  cst  : 
(  Similcs  illis  lianl,  qiii  faciunt  ea  {Psal.  cxiii,  8).> 
Si  igilur  idoliini  niliil  esl  et  similvs  Hlis  (iuiil,  qui 
faciuntca,  prolwto  omim  plasta',iili^s.l  fofinalores 
idolorum  nihil  siint,  de  quibus  et  suliditur  :  «  Ei 
amaniissiiiia  eoriim  noii  piodei«nt  cis;  ipsi  sunt 
testcs  corum,  qiiia  iion  vident,  iieque  intelllgunt,  »  „ 
sicut  ipsoruin  conscientla  testis  est,  quia  ca  fecc- 
runl  cx  insensuali  maieria,  et  idcirco,  qui  boc  fa- 
cimit,  el  ea  dcos  dicunt,  (•oiifMiideiirur.  Unde  stul- 
tiliam  eoriim  expr<)l>i'aiis  ait : 

Vers.  10.  —  «  Quis  formavit  Dcum,  et  sculplile 
coiiflavit  ad  nibil  ulile  ?  > 

Et  de  jiista  retributione  subjiingil : 

I  Vers.  H.  —  I  Ecce  omncs  principcs  (153)  ejus 
confundentur.  > 

Id  esl  qui  faciiint,  ct  qui   colunt  illud.   Sequi- 

tur  : 

I   Fflbri  cnim  sunt  cx  hominibus  :  couvenienl 


Vers.  14.  —  «  Succidit  cedros,  tulit  ilicem  el 
quereum,  qiix  steterat  inter  ligna  saltns,  et  planlavit 
piniim,  quam  piuvia  nutrivit.  > 

Vers.  15.  —  «  Ei  facia  cst  liominibiis  iti  fociim  : 
sumpsii  ex  eis,  et  calefactus  est,  ei  succendii,  et 
coxil  panes  :  de  reliquo  aiitem  operatus  csi  Dcum, 
et  adoravit  :  fccit  sculplile,  et  curvatus  est  anle  il- 
lud.  t 

Talibus  diis  servierunt  gentiles,  dc  quibus  adhuc 
siiljditur  : 

Vers.  16.  —  I  Medium  ejus  igni  coinbussit,  de 
mcdio  ejus  carnes  comedii,  coxitpiilmentum,  ei  sa- 
luratus  cst,  clcalefaclus  csl,  ct  dixil  :  Vah!  calefa- 
ctus  sum,  vidi  focuni.  » 

Vers.  17.  —  I  Reliquum  autcm  ejiis  Dcuin  fecit, 
ct  sculplllc  sibi  :  curvaiur  anle  illiid,  etadorat  illud, 
ct  obsccrat  illud,  dicens  :  Libcra  mc,  qiiia  Dcus  meiu 
es  tu.  » 

Nusquam  manifeslius  quam  hoc  loco  declaralur 
error  idololatrarum,  de  quibus  el  subditur  : 

Vers.  18.  —  «  Ncscierunl,  neque  intelle^crunt . 
obliti  enim  sunt,  ne  videanl  oculi  eoruin,  el  ne  iniel- 
ligant  corde  suo.  > 

Vers.  19.  —  I  Non  recogitant  in  menle  sua,  ne- 
quc  eogtioscunl  nequc  sentiunt,  ui  dicant :  Medieta- 
tem  cjus  combussi  igne,  et  coxi  super  carbones  ejui 


/153)  Alias,  oni.  participes  cm» 


(154)  Alias,  bibet  aq. 


423  COMIIENT.  IN  ISAIAM  LIBRl  OCTO.  —  Ll».  VI.  426 

paiies,   coni  carncs  et  comedi,  el  de  reliquo  cju»  A  qui   scit  juliil.-itionem   {Psal.  ltxxviii,  16).  »  Noti 


iiJclum  faciam,  antc  Iruncum  ligni  procidam.  i 

Vers.  20.  —  I  Pars  ejus  cinis  est.  » 

Hwc  idco  sic  transinius,  quia  exposilione  non  in- 
diget.  Adliuc  aiiteih  de  idolo  snbjungilur  : 

<  Cor  ejns  insipiens  adoravil  illud,  et  non  libcr.T- 
\it  (I.^i.^)  aiiimam  suaiii,  neqne  dicct  :  Foite,  id  cst 
foisitan  mcndacium  cst  in  dcxiera  mca.  « 

Ilucusque  vero  Dnininus  stultitiain  genlilium  ma- 
nifestans  sr.tis  evidenlcr  piobavit,  quod  supiadixe- 
ral  :  t  Quoniam  absque  me  non  esi  Dcns.  >  Quid 
de.mum  popiilum  JHd:<>ornm   alloquitiir,  dicens  : 

Vers.  21.  —  <  Meniento  iiorura  Jacob  ct  Israd, 
finoniam  servus  mcns  es  tu.  » 

Sleinento  horum,  qiise  de  idolis  dixinius,  ne  eis 
servire  veiis,  quiu  snrws  meus  es.  Sequiliir  : 

t  Forniavi  te,  servus  meus  es  lu  Israel;  ne  oblivi- 
scaris  mei.  »  Formavi  te  iu  utero  matris,  Hl  niilii 
servus  esses;  non  lu  nie  formasti  sicnt  idoloruai 
cultores  deos  sihi  fornwnt,  quibus  scrviant,  et  idco 
neme  tradas  oblivioni  sequens  talesdeos.  Ac  dc  tem- 
porc  giatiae  subditur  : 

Vers.  22.  —  «  Delevi  ut  iiubem  iniquitatcs  tuas, 
VI  quasi  nubem  peccaia  tua.  » 

Nubes  enim  vel  nebula  solis  calore  solvitur,  alque 
delelur,  qwK  solem  ipsum  videre  non  sinebat.  Sic 
et  peccala,  qiia!  cor  Judaiorum  obnmbrabant,  tan- 
<icm  in  luniine  veri  solis,  qui  est  Clirisius,  fugata 
siint  atquc  dcJeta,  cx  quo  illi  ad  tidcm  sunt  conversi. 


(•iiiin  ait  :  Qiii  loqiiilur,  sod  :  Qui  scit,  quia  scjri 
quidera  jubilatio  intcllectu  potest,  sed  expriini  di- 
ctu  (157)  non  potest.  Per  illam  quippe  seiilitur 
quod  nltra  scnsum  est.  Et  cum  vix  ad  lioc  contem- 
pkindum  siiiriciat  conscicnlia  sentienlis,  quando  ad 
hoc  cxprimcnduin  siifricict  ct  liiigua  dicentis? 

Quia  crgo  prajdicantibus  apostolis,  dum  <  in  oni- 
nein  terrani  cxivit  sonus  eorum,  et  in  fines  orbis 
terrae  vcrba  eorum  (Psal.  xviii,  i),  »  lux  veritali» 
electorum  cordibus  ubiqiic  genlium  se  nianifestans 
inenarrabili  gaiidio  mciites  eorum  repievit,  pnlcbre 
ctiam  exircma  terra\  id  cst  lines  orbis  jubilare  prse- 
cipiuntur.  Kt  ut  omnis  lerra  jubilaret,  moiiies,  id  cst 
sancti  per  vitK  merilum  ad  coelestia  propinquanles 
"  rcsonaveruiit  liiudaiionem,  id  estpost  apostolos  prsB- 
dicavenint  Evangelium. 

Sallus  quoqiic,  id  cst  gentilitas,  et  «mne  lignum 
ejus,  id  cst  omnis  hoino  gcntilis  resonare  jussus  esl, 
quoniam  rcdcmit  Dominus  sangiiine  suo  Jacob,  idest 
popiilum  suum,e(  Israet.  id  est  isdem  electorum  po- 
pulus  gloriabiiur  in  Domino  Redeniplore  suo.  Post 
hssc  omnipotens  Pater  magnitudinem  oporua  suo- 
rum  nohis  innotcscere  volens  ait  : 

Vr.ns.  ii.  —  •  H;ec  tlicii  Dominus  redemptor 
tuus  et  formatoKtuus  ei  utero  :  Ego  siim  Dominiis 
faciens  omiiia.  » 

•Nam  Unigeniti  siii  sanguinerederait  nos,antequ3m 
crearcnuir,  ac  deiiide  forniavit  nos  in  utero  maiiis 


Nam<  usquein  hodierniimdiem  cuni  iegiturMoyses,  q  Seqnilur  : 


velamen  posituni  est  super  cor  eorum,  qni  non  cre- 
dunt  c\  illis.Ciini  autem  conversus  fuerit  ad  Deum, 
•ufereturvelamen  (/y  Cor.  iii,  15).  »  Uiide  et  eum- 
dcin  popiilum  adnioiiens  snbjuiigit  :  «  Reverlcre  «d 
me,  quoniam  redemite.  »  Et  qnia  post  ejus  resui- 
rectioneni  totus  orbis  triuniphos  cjus  decanlaviu, 
congrue  sequitur  : 

YcRS.  25.  —  «  Laudato,  cwli,  qiioniam  fecit  Do- 
minus  (15C):  ju'.:ilate,  esircina  terrse ;  resonate, 
niontes,  laudalionein,  saltus  et  omnc  lignum  ejus, 
quoniam  ledemit  Doininus  J:Kob,  ct  Isracl  gloria- 
bitur.  » 

Qiiod  enin)  dicitiir  :  Laudate  cmli,  quoniam  focit 
Domiiius,  quoniam   adimplctuin  est,  quando  resiir- 


«  Extcndcns  coclos  soJus,  stabiliens  terram,  ct 
nuJlus  mecum.  »  Latitudincm  coelorum  potentia  sna 
Crcator  extcndit,  ut  omnia  tegeret;  et  ierram  sialii- 
livit,  ul  iminobilisslarol. 

Possuiit  vero  sancti  pcr  coclos,  et  Ecclesia  pc r  ler- 
ram  designari.  Exlendit  ergo  Doniinus  ccelos,  quia 
facit,  ul  justi  eoriim  qua;  rclro  sunt  obliviscentes, 
in  anteiiora  cxtendantur.  Extendit  coelos,  dum  san- 
clis  suis  viam  pracdicalionis  aperiens  cos  in  mundi 
lalitndiiiem  circumquaque  di/Tudit.  Terram  quoqiie 
siabilivit,  quia  Ecclesiam  in  Christo  funiiavit. 

Ant  per  caeios  sacra  voliimina  exprimi  possunt,  e\ 
quibus  in  Patribus  sielliE  exemplorum  aiqne  virti!- 
ti>ni   nobis  elucent.  Quos  Dominus  exteiidit,   quia 


rectionem  ejiis  annuiitiaverunt  angeli.  Vel  ccelorum  D  ante  eculos  nostros  per  verba  doctorum  exponeiido 


noinine  designari  possunt  aposloli,  de  quibus  dictiiin 
est,  <  quoniam  coeli  enarrant  gloriam  Dei  (Psal. 
sviii,  2).  »  Qiii  laiidaverunt,  quoniam  jecit  Domi- 
«ti.s,  qnia  triumphum  resurrectionis  cjiis  ubiquc 
priedicaverunt.  Ihide  «l  e.rfremrt  ierro!  jubilaverunt 
in  iaudcm  ejus.  Jubilus  auteni  vocatur,  quando 
ineffabile  gaudium  menle  concipitur,  quod  nec  ab- 
scondi  possit  nec  sermonibus  aperiri,  et  tainen  qui- 
busdain  molibus  apcritur,  quamvis  nullis  proprieta- 
tilius  exprimatur.  Hinc  sanctus  David  inluens  ele- 
Ctorum  aiiiinas  tantum  gaudium  concipere,  quantum 
sermone  non  vaiet  aperire,  ait  :  «  Beatus  populus 

(155)  Alias, /ifreraii/. 

(156)  Alias,  quoniam  Misericurdiam  f*cil. 

l'AiB()i.  CLXXXl. 


cxpandit.  Lxtcnsis  vero  coelis  stabililur  tcrra ;  quia 
expositis  sacris  voluminibus  cOnfirinfltur  mens  ho- 
stra,  «  ul  jam  non  simns  parvuli  fiucluantes,  et 
circumferamur  omni  venlo  doctrinx  in  nequitia  ho- 
minura,  in  asliitia  cl  circumventione  erroris  (Ephr.s. 
IV,  14).  «Cum  autem  baec  omnia  sc  soliim  Paierfa- 
cere  testatur,  non  excludit  a  sua  operatioiie  Filiitm, 
sed  idola.  «  Quaecunque  enim  Pater  fcccrit,  bacc  et 
FiliuS  similiter  facit  {Joan.  v,  10).  i  Inscparabilis 
quippe  pst  operatio  Trinitatis.  Seqiiitiir  : 

Vrns.  25.  —  »  Irrila  faciens  signa  divinoriim,  et 
hariolos  in  furorem  vertens.  i 

(157)  Cod.  Cruc,  dictum. 

14 


427 


HERVEl  BUUGIDOLENSIS  MONACIH 


m 


Divini  signa  quspdara  obser\abani,  a  quibus  cau-  A  profundi  flumhia  arefecit,  quando  lubricas  dacnio- 


sas  divinationis  sumebant.  Sed  hfficDominus  irrita 
fecit,  ul  nihil  vcri  per  ea  nosceretur.  Hariolos  etiain, 
qui  juxla  dKmonuni  aras  vaiicinabantur,  infurorem 
vei  tit,  ut  niliii  ni^i  furere  et  b.iccliari  spiritu  dx- 
moniaco  possonl;  Scquitur  : 

I  Convertcns  sripieules  relrorsum  ,  et  scientiam 
eorum  stullam  faciens.  j 

Supienles  stecuii  convertit  retrorsum,  id  est  in  in- 
sipientiam  :  et  vanani  scientiam  eorum  stultamU;cil. 
Scriptum  est  enim  :  «  Perdam  sapienliara  sapien- 
tium,  et  prudentiam  prudentium  reprobabo.  Ubi  sa- 
piens,  ubi  scriba,  ubi  conquisitor  bujus  ssculi? 
nonne  stullam  fecit  Deus  sapientiam  hujus  mundi? 
Nam  quia  in  Dei  sapienlia  non  cognovit  mundus  per 


num  suggestiones  de  cordibus  nostris  exsiccavit. 
Sequitur  : 

Yers.  28.  —  «■  Qui  dico  Cyro  :  Pastor  meus  es , 
ct  omnera  voluntatem  meam  compleliis.  i 

Cyrus  rcx  Persarum  paslor  Dei  luit,  quia  gregeni 
populi  Israel  custodivit,  divinamque  volunlatem  in 
relaxationem  captivilatis  ejus  complcvit.  IntPrpreta- 
tur  aulem  liceres,  et  signiflcateum,  cui  Paler  dixit  : 
4  Postulaarae,  et  dabo  tibi  gentes  hseredilatem 
luam,  et  possessioneui  tiiam  lerminos  terrae  (Psal. 
II,  8).  I  Cyro  ergo  ait  Dominus  :  Pastor  meus  es, 
quia  Salvator  nosler  est  bonus  pastor ,  qui  posiiit 
animam  suam  pro  ovibus  suis,  ut  a  Palre  manda- 
tum  acceperat,et  ipscveraciter  omnem  Patris  voluii- 


sapientiam  Deum,  placuit  Deo  per  slultitiam  pra;di-  B  [aiem  in  omnibus  complevil.  Sequilur  : 


cationis  salvos  facere  credentes  (/  Cor.  i,  19-21).  i 
Unde  subditur  : 

Vers.  26.  —  «  Suscitans  verbura  servi  sui  ,  et 
consilium  iiuntiorum  siiorum  complens.  i 

Servus  enim  hoc  loco  vocaiur  Dominus  Jesus 
propter  formara  servi,  quam  ipsc  assumpsit.  Cujus 
verbum,  id  est  quidquid  ille  in  Evangelio  per  se 
ipsum  locutus  est,  Pater  suscitavit  ut  lieret.  Nuntii 
vero  cjus  nominantur  apostoli ,  quorura  fuit  cnnsi- 
lium,  ut  dispersi  per  quatuor  mundi  dimata  uiiuni 
concorditer  Evangelium  praidicarent,  et  omne  go- 
nus  humanum  ad  fidera  converterent.  Et  hoc  consi- 
tium  ut  ab  eis  fuerat  definitum,  Dominus  complevit. 
Sequitur  : 

<  Qui  dico  Jerusalem  :  Ilabilabciis  :  et  rivita- 
libus  Juda  :  jEdificabimini,  et  deserta  suscitabo.  > 

Nunc  juxla  hisloiiam  reditiim  Israelitici  populi 
dc  Perside  significat  in  Jud.Tain.  Mystice  vero  Jeru- 
salein  Ecclesia  est,  quam  a  credentibus  inhabitan- 
dam  pollicetiir  Dominus.  Civitates  Juda,  id  est  civi- 
lates  confessioiiis  diversa;  Ecdesis!  fideliuni  stiiit, 
quse  tamen  unam  laciunt.  Deserla  Ecclesi:e  vol  con- 
fessionis  sunl  homines  ad  vitam  prseordinati,  sed 
adhuc  in  infidclitate  pevmanenies ;  vcl  lideni  jani 
habentes,  sed  bonis  operibus  carentes,  viliisqiie  re- 
pleti,  quia  somno  vcteris  inerliff  suscitantur,  qiiaii- 
do  mentem  eoriiin  divina  gratia  tangcns  excitat,  iit 
convertantur.  Sequiiur  : 

Vf.rs.  27. —  «  Qui  dico  profundo 
Kumina  tua  arefaeiam.  i 

Fluminii  Bahylonis  industria  Mednrum  arefacta 
csse  feruntur  ,  quaiido  Balihasar  interfectus  Cbl,  ut 
per  areniia  numina  caperelur  civilas.  Sed  juxla  spi- 
ritualem  intelligenliam  qiiid  profundum  est,  id  esl 
maic,  iiisi  pniisens  s.xcuUim?  Quod  dcsolalur,  dum 
gloria  miintti  deslniitiir  ct  polcnlia  ejus,  et  quod 
scriptum  esl  iniplolur  :  «  Nolile  diligere  raundiini, 
neque  ea  qu;c  in  nuindo  sunt  (l  Joan.  ii,  13).  • 
Et  fiuminn  arofaciunt  duni  dogniata  saecularis  seicii- 
tia;  anniilluiitur. 

Vel  certo  protuiKlum  Dominus  aiinullavit,  quaiu.o 
Salvatore  nostro  ad  inferiium  descendeiite  coiifrc- 
i«!-,{|OrtaF  cjos,  cl  indcsuos  cxtraxil  elcctns.  Cujiis 


<  Qui  dico  Jerusalem  :  yEdificaberis:  et  templo  : 
Fuiidaberis.  »  Et  hic  restaurationem  et  templi  et 
Jerusalera  significat ,  qii.-e  per  Nehemiam  et  Zoro- 
babel  facienda  erat  (/  Esdr.  iii,  2;  //  Esdr.  n). 
Nostra  quoque  Jerusalem,  qua;  sursum  esl,  vivis 
bipidibus  perChristum  aeilificalur.  Teinplum  etiain 
fundalur,  quando  mens  crcdenlium  in  fldocolloca- 
tur.  f  Templum  enim  Domini  sanctum  est ,  quoil 
estis  vos  (/  Cor.  iii,  17),  i  ait  Apostolus ,  «  et  fun- 
damentum  aliud  nemo  polesl  ponere  pra;ier  id  quod 
positum  est,  id  est  :  Christus  Jesus  [ibid.  11).  > 

C.\PUT  XLV. 

Vers.  1.  —  «  Ha;c  dicit  Dominus  christo  meo 
Cyro,  cujus  apprehendi  dexteram,  ut  subjiciara 
antc  faciem  cjus  genles,  ct  dorsa  reguin  verlam, 
et  aperiani  corara  co  januas  ,  el  porla;  iion  clau- 
deiitur.  » 

Vers.  2.  —  1  Ego  ante  te  ibo,  el  gloriosos  lerrse 
liumiliabo,  i  et  caetera. 

Roges  in  popiilo  Israel  ungebantur  oleo  sanclo,  et 
idcirco  vocalianliir  clirisii ,  id  est  uncti,  sed  apud 
gentiles  non  fiebat  ha;c  unctio.  Cur  ergo  Cyrus  aj>- 
pellatur  cliristus,  cum  uon  sit  oleo  benedictionis 
uiictus?Quia  imporialis  dignitas  reputatur  ei  pro 
luictiono.  Qiiod  autem  ait  :  lla'c  dicil  Dominns  cliri- 
sio  nieo  Cyro,  tale  est,  ac  si  dicerct  :  lUcc  dico  ego 
Doniinus  christo  meo  Cyro.  Vcl  Cyrum  dicit  Paier 
Desolarc,  cl  j)  siium  rcgeni  esse.  Et  quse  Spiritus  sanctus  ei  dicat, 
innotescit  :  Cujus,  inquit,  appreliendi  de.rtcram^  iJ 
esl  viilutoin  dodi ,  ut  nullus  lorlitudiiii  cjus  valcret 
rosisttre.  L't  subjiciam  ei  gcnles,  id  est  Babylonios, 
et  Medos,  et  .^gyptios  caeterasque  gentcs ,  el  dorsa 
regum  earuin  in  faciom  ejus  vertam,  ut  fugiant. 
Qiia;  oniiii  gens  illi  resistere  potuil?  Quis  rcgum  non 
ei  lerga  dcdit?  t  Et  apcriam  coram  eo  januas  ,  et 
purla:  non  claudentur.  i  Qua;  cnim  civilas  illi  noii 
patiiit  ? 

Eijo,  inquit,  ante  te  ibo,  id  est  lerroroni  incum 
cis  ini:r.itlain  ,  ad  qiios  vcnturiis  eris  :  et  gloriosos 
lcrrm  linmiliabo  sub  niaiiu  tua,  portus  cereas  conle- 
ram  et  icc:es  feirecs  confringam.  Et  hoc  ila  faclum 
cst.  Qui  enim  muri  prius  incxpugnabiles  obsidentu 


429  COMMENT.  IN  ISAUM  IJBRI  OCTO.  —  LIB.  VI.  450 

Cvii)  non  sunt  sulpvcrsi?   CxUra   iii   luiiic   iiioiliiin  A  mc;  jwrdis  inoniiun»   a;ri   siinilfs   iii  dinliirna  du- 


facilc  possunl  inttiligi.  Subdil  enim  : 

VKns.  5.  —  I  Et  dabo  libi  llieiaiivDs  absconiiilns, 
ci  aicaiia  secrcloruni,  ui  sci.is  quia  ego  Doinitius, 
qni  voco  nomcn  inum  ,  Deus  Israel.  » 

VEns.  4.  —  «  Pioptcr  servum  nieum  Jarob,  et 
Israel  eleclura  mcuni.» 

Longo  antequam  nasccrctur,  vocatus  est  proprio 
nomine  Cyrus  a  Domino  piopicr  popiiliim  Isracl, 
«liieni   de  caplivllate  erat  relaxaturus.   Sequiiiir  : 

<  El  vocav!  le  noraine  luo  assimilavi  te,  et  noii 
cngtiovisii  uie.  i 

Nomiiiatiin  i!ocfl!'i  te,  priusqnam  esse= ,  ul  Isaac 
ct  Josiam  olim  atite  vocaveram.  Assimilavile  in  ap- 
pcllalione  Filio  meO,  ul  et  lu  Chrislus,   id  esl  u»- 


ritia  ,  et  veclei  interna;  olislinalioilis  ul  fernini  du- 
ros,  ul  el  riurissima  coida  a.lvciiiui  gratise  iu<e  pa- 
Iiant. 

El  dabo  tibi  tliesauros  abscondilos ,  et  arcana  se- 
creiorum,  ut  «  in  te  siiit  omnes  iliesauri  sapieniire 
cl  scieiitia;  abscondili  (Co/o.s.s.  ii,  5).  »  Vel  .'Aesaitios 
absconditos,  id  est  lioinints  ai  vitam  prseordinalos, 
sed  adliuc  peccatis  opcrtos.  Latons  enim  ihpsaurus 
eral  Saulus,  dum  Ecclesiain  persequerctur.  Hujus- 
modi  ergo  Ihesauros  dabo  tibi ,  et  arcana  sccrcioriim 
inauifeslabo  iibi,  m(  de  singulis  scins  ,  quis  in  mali- 
tia  vel  sanctilate  perseveraiurus  sit,  aui  quis  mi- 
nime.  Ei  ut  scias,  id  est  membris  tiiis  facias  scifv, 
quia  ego  Dominus ,  qui  voco  nomen  tuum,  Cyrum, 


ctiis  vocareris,  atque  Cyrus,  id  est  liwtvs,  eo  quod  I>  id  est  haredem  propter  senum  meum  Jncob,  id  cst 


avunculi  Hii  Darii  hajredilatem,  id  est  regnuin  illius 
susccpcris.  El  mni  coijnovisti  me,  quoniam  in  errore 
idolorum  pcrmansisii.Nam  si  me  pura  raente  cogno- 
visses,  scires  quod  sequitur  : 

Vers.  5.  — <  Ego  Dominus,  et  non  esl  amplius,  et 
cxlra  me  noii  est  beus.  t 

INon  ergo  cognovisti  me  ,  quia  deos  esse  alienos 
p;a;ier  nie  credidisti.  Seqiiitur 

«  Aeeinxi  te  et  non  cognovisti  me.  » 

Vers.  6.  —  «  Vl  sciant  hi ,  qui  ab  ortu  solis , 
H  qiii  aboteidenie,  quoiiiam  absque  nie  noii  cst 
Ucus.  » 

Acciiiii  te  potentia,  utpopulura  mcura  dimitieres, 
quatenus  ex  eorum  relaxatione  raulli  ab  orienle  et 
ab  occidenie  cognoscerenl ,  qiiia  solns  ego  suin 
Peus,  qiii  siceos  ,  (|uaiido  volui,  libeiavi. 

Sed  j.im  videamus  utrum  et  aliter  hsec  intelligi 
qtieant.  ISotum  eniin  cunctis  esl,  quis  sit  Christus 
Domini ,  nimirum  ille,  quem  unxit  Deus  Spiritu 
sanclo  et  virtute,  qui  et  Cyrus  esl,  id  est  liwrcs  se- 
cundum  quod  ApostoUis  ait,  quia  sunius  «  ha;redcs 
quidem  Dei,  cohseredes  aulem  Christi  (Roni.  viii, 
\').  >  Cujns,  inquit,  apprelicndi,  dexteram,  ut  dice- 
rol  niilii  :  «  Teiiuisti  manura  dexteram  mcani,  et 
in  vohinlatc  tua  deduxisli  me  (Psal.  lxxii,  59).  » 
llt  suhjiciam  anie  fuciein  ejus  genles,  ut  «  in  nomine 
Jesu  omne  genu  fleclatur  (Phiiipp,  n,  10).  »  Et 
dorsa  regum  carum  vertnm,  quia  da^niones  in  fugaiu 


propter  eos  qui  cum  vitiis  luctantnr,  et  nondum 
amici,  sed  adliuc  scrii  mercntur  votari.  Et  propter 
Israel  ctectum  meuin,  id  est  propler  eos,  qui  con- 
templalioni  eoeleslium  siiiit  intenti.  Nam  propiei 
lideles  meos  vocavi  te  haredera  mcuiu,  quia  ipsi  suni 
haereditas  mea  ,  qtiam  dedi  tibi. 

Et  vocnvi  te  iiomine  tuo  Jesuni,  id  esl  Salvalorem. 
Tu  eiiim  salvum  facies  populum  tuuin  a  peccalis  eo- 
rum.  Vel  nomine  tuo,  sicut  dictum  est,  vocavi  le 
haeredeni,  quia  «  dabo  tibi  gentes  ha;rediiatem  tuain 
(Psat.  II,  8).  j  Et  assiinilavi  te  cseteris  homiifibus, 
quia  es  <  in  similitudiiiem  hominum  lacius,  tt  ha- 
bitu  iiiventus  ut  bomo  {Philipp.  ii,  7).  »  llsec  omnia 
propter  sermm  meum  Jacob,  et  propter  Israei  elcclum 
meum. 

Quod  autem  subjuiigitur  :  «  Et  non  cognovisii 
nie,  »  nullo  modo  ad  personam  Rtdeinptoris  noslri 
fas  est  referri.  Sed  quia  idem  Doniinus  ex  Juda^is 
carnem  assiimens  unum  ciim  eis  iii  geneie  factus 
est,  potest,  ut  niihi  videiiir,  ad  inlldelLin  Judscorum 
populiim  referri,  quod  ait  :  Et  noii  coynovisii  me. 
Qui  enira  olim  tanto  lempore  coluenint  Baal,  el  Do- 
mino  quoque  sacrilicia  reddebaiil,  non  cognoverunt 
euin.  Unde  et  addit  : 

«  Ego  Dominus,  et  non  est  aniplius,  ct  extra  nie 
iioii  est  Deus.  »  Nam  qui  deos  alios  csse  pulabanl, 
euni  qui  solus  cst  Deus  et  Dominus,  non  cognosce- 
bant.  Deinde  acfinii /?,  inquit,oChrisIe,  iniriGcapo- 


converiam.  Et  aperiam  cornmeo  juiiuas  hunianorum  j)  itntia,  et  tu,  popule  Jud;eorura,  non  cognovisli  me. 


coidiiim,  et  portm  menliiira  ei  non  claudentur ,  sed 
paiobunl,  iit  gauileiiles  eum  suscipianl. 

Quod  aulem  scquitur  :  Ego  ante  te  iho,  et  glorio- 
sos  (cn-B /i«)Hi/i«('o,  secundiini  quod  superius  ait, 
intelligi  debei  :  «  Qnis  siiscitavit  ab  oriente  jusluin 
vocans  eum  ,  ut  sequeretur  se?  dabit  in  conspeclu 
ejus  gentes ,  et  icges  obtinebit  (  supra  xli,  2).  »  — 
«  Portas,  inquit ,  sereas  conteram,  et  vecies  ferreos 
confringam.  »  JEa  quia  rubigine  non  consumitur, 
valde  dtiraDile  cst.  Lt  qiiid  per  portas  a:reas  nisi  diu 
obserati  humanaium  mentium  aditiis  exprimuntur? 
Quid  per  vectes  ferrcos  nisi  diiia  obstinatio  maloe 
volunlatis  liguralnr,  qux  januam  cordis  Chrisio 
noii  siiiil  apeiiii?  C<7!i/t';«j!i  ergo  virtule  Spiritus 


Ideo  te,  Christe  meus,  accinj.!,  ut  per  te  sciant  hi 
quiab  ortu  solis,  et  qui  ab  occidcnte  sunl,  quoniam 
absque  rae  non  est  Deus,  ut  sit  «  ab  ortu  solis  usque 
ad  occasum  laudabile  nomen  Domini,  ct  escelsus 
super  omnes  gentes  Domiiuis  {Psat.  cxii,  5).  »  Inde 
et  repetil :  Ego  Dbminus,  et  7ion  ei<t  nlter.  Alque 
subjungit  • 

Vers.  7.  —  «  Formans  lucem  cl  creans  tenebra=, 
faciens  pacem  el  creans  luaiuin  :  ego  Dominus  fa- 
cieiis  orania  haec.  > 

Liicein  ver,B  scientise  Dominus  in  irobis  formal, 
et  tenebras  alflictionis  exterius  creat.  Paccm  incii 
lis  intrinsecus  facit  et  niala  adversitatis   forinsetus 
creat.    De  quibus   malis  el  pcr  beatiira  Job  dicilur> 


431 


HEUVEI  BURGIDOLENSiS  MONAr.iil 


i52 


<  Si  boiia  guscepimus,(le  manu  Oonnni  uiala  quare  A  igitnr  ait  :  Testa  de  samtis  terrcs,  tale  esc  sc  si  dice- 


non  suslinearaus  {Job.  ii,  10.)?  >  Nonenim  mala,quae 
uulla  sua  iiatura  subsislunt,  a  Domino  creaiitur,  secl 
cieare  mala  Dominus  se  indicat,  cum  res  bene  con- 
dilas  nobis  roale  agentibus  in  llagelluin  forniat,  ut 
ea  ipsa  et  perdolorem,  quo  feriunt,  delinquentibus 
mala  sint,  et  per  naluram,  qua  existunt,  bona.  Unde 
et  venenum  mors  quidem  est  iiomini,  sed  vila  ser- 
penti.  Amore  enim  praesenlium  ab  auctoris  nostri 
dilectione  recessimus,  et  perversa  mens,  dum  dile- 
ctioni  creatur»  se  subdidit,  a  Creatoris  societate  se 
disjunxit.  Ex  liis  a  Creatore  ferienda  erat,  quse  er- 
rans  Creaturi  praeposuerat,  ut  unde  horno  culpam 
Don  timuit  superbus  admiltere,  iude  poenam  corri- 
gendus  inveniret,  et  lanto  citius  resipisceret  ad  ilia 


ret :  Tesia  de  testis  tcrrse,  lutcum  vas  ex  iuieis  va- 
sis  terrae.  Tesla  de  samiis  lerra  cst  omnis  qui  ex 
viro  et  femina  generatus  est.  Et  hsc  testa  contra- 
dicere  audet  ficiori  suo,  si  ipse  ex  eodem  luto  facere 
voluerit  quoddara  niirabile  vas  in  honorem  singula- 
riter  sanciilicatum  et  ulile  ad  omne  opus  boiium  pa- 
ratum?  Unde  et  sequitur  : 

«  Nunquid  dicel  lutum  flgulo  suo  :  Quid  facis,  cl 
opus  tuum  absque  manibus  est?  > 

Liitum  enim  dicit  figulo  suo  :  Qiiid  facis,  quando 
liiteus  homo  contra  sui  plasmatoris  aclioneir,  qua 
Christum  ex  Virgiiie  creat,  aiidel  disputare  et  dicit 
ei :  Optts  luum  absque  vtanibus  tuis  est,  id  est  luse 
manus  non  sunt  in  hoc  opere,  quando  negat  cum 


quae  perdidit,  quanto  dotoris  plena  esse  conspiceret,  '  fecisse,  quod  fecit,   id    est  Chrislurn   ex   Virgine 


quje  qusesivit.  Unde  et  bene  dicitur :  Formans  lucem 
tt  creans  lenebras,  quia  eum  per  flagella  exterius 
lenebra  creantur,  jnlus  pcr  eruditioiiem  lux  men- 
lis  accendilur.  Faciens  pacem,  tt  creans  mala,  quia 
tunc  nobis  pax  cura  Deo  redditur,  cum  haec,  quae 
bene  condiia  sed  iion  bene  concupita,  in  ea  quae  no- 
bis  mala  sunt,  (lagella  vertuntur.  Per  culpam  quippe 
Deo  discordes  exstilimus.  Dignum  ergo  est,  ut  ad 
pacem  iilius  per  flagella  rcleamus,  ut  dum  unaqnajque 
res  bene  condita  nobis  in  dolorem  veriitur,  correcla 
mens  ad  aucioris  pacem  humiliter  reformelur.  Hspc 
ilaque  flagella  Dorainus  mala  nominat,  quia  salutis 
et  tranquillitatis  bonum  perturbando   feriuiit.   Sed 


creasse.  Unde  et  adhuc  subditur  . 

Vebs.  10.  —  <  \sd  qiii  dicit  patri  ;  Quid  generas? 
et  mullcri  :  Quid  parturis?  » 

Dicit  enira  patri  :  Quid  generas,  vel  qui  laCcntes 
causasaeternaegeneralionisFilii  Dei  Cemerarie  scru- 
tari  conaCur,  vel  qui  eidcm  geueraiioni  coiiCradicit 
in  aliquo.  Et  mulieri,  id  est  electae  feminae,  qui- 
virgo  eum  genuit  :  Quid  parturis,  vel  qui  partuin 
ejus  Cemerarie  praesumptione  discutere  niliCur,  vel 
qui  eumdeni  partum  cjus  reprehendit.  Mulier  enim 
lioc  loco  pro  sexu  poslca  est,  sicut  el  ibi  :  «  MisiJ 
Dcus  FiJiuin  suum  factum  ex  mulicre  (Galal.  iv,  4).-> 
Vel  patri  dicit :  Quid  generas?  qui  prxdicatorein  cs 


quia  de  his,  quae  per  Cliristura  erat  acturus,  vei  ei  q  eo  increpat,  quod  pcr  Evaiigelium  Deo  fiiios  adoptio- 


facturus  hucusque  praemisit,  nuncde  ejus  nalivitaie 
sulijungit  : 

Vehs.  8.  —  <  Rorale  cosli  desuper,  el  nnhes  pluant 
justnm  :  aperialur  lcria,  et  gcrrainet  Salvalorem,  et 
justitia  oriatur  simul :  ego  Dominus  creavi  eum.  > 

Id  est  veniat  angelus,  priedicct  verbuin  :  aperia- 
lur  terra,  audiat  Maria  :  et  germinet  Salvatorem,  ei 
pariat  Jcsum  :  ei  justitia  oriatur  simul,  ut  ille  iioii 
post  justilicctur,  sed  cum  justitia  nascatur.  Justus 
cnim  ct  sanctus  est  natus  altestaiite  Angelo,  qiii 
matri  ejus   dixerat :  <  Spirilus  sanclus  superveniet 


nis  gignit.  Et  mulieri  dicit  :  Qtiid  parturis?  qui 
Ecclesiie  iiidignalur,  quia  spirilales  filios  parit.  Se- 
quitur  : 

Vers.  U.  —  <  H;cc  dicit  Dominus  Deus  (158)  Is- 
raelplaslesejus  :  Ventura  interrogale  nie.  i 

Plasies  Isracl  est,  qui  ait  alibi :  <  Ecce  sicut  lu- 
tum  in  maiiu  figuli,  sic  vos  in  manu  mea  fihi  Isiaci 
(ier.  xviii,  C).  >  Vel  illud  ejus  referturad  ChrisCiim, 
quom  Deus  per  SpiriCum  sanclum  plasinavit  in  uteio 
Virginis.  Qiii  et  nuiic  dicit  eidcni  populo  Isracl  :  No- 
lite  mihi  conCradicere  iu  his,  qua;  de  inrarnaiioiic 


in  te,  et  virtus  Altissimi  oburabrahit  tihi,  ideoque  et  Chrisii  praenuntio,  sed  magis  inierrogate  me  reniura 
quod  nasccturex  te  sanctum,  vocabiCur  lilius  Dei.  de  co,  vcl  de  ejus  Ecclcsia.  Et  incrcpando  sulijun- 
(L«f.  1,  55).  >,Unde  et  addit :  quia  ege  Domintis  crea-  git :  •  Supcr  (ilios  raeos,  «t  siipcr  filias  mcas,  ct 
vi  eum.  Ac  sidicac  :  Per  opcratioiiem  Spiiitus  nici  D  supcr  opus  inaiiuum  niearum  mandatc  mihi  (lo9}.  . 
creatusest  in  «tero  virginis,  iion  per  coitum  viri  ge-      -^c  si  dicat :  Noii  necesse  est  ut  quae  de  Chrislo  1 1 


neratus.  Scd  quia  hunc  Judicus  quisquc  non  filium 
virgiiiis  sed  Jilium  Joscph  asserit,  recte  subjungi- 
lur : 

Vers.  9.  —  I  Vas  qui  eontradicit  ficCori  suo,  tesia 
de  saniiis  lcrrae! 

Cimtrarlicit  enim  fictori,  id  est  plasmatori  tiio, 
quando  carnalis  JudJi:us  Jesum,  quem  condltor  om- 
iiium  Deus  singularilcr  creasse  sc  tesiatur,  viii  sc- 
inine,  sicut  cjcteros,  crealura  dicit.  Samis  autem  in- 
sula  vcl  civitas  est,  in  qua  dicilur  ars  iiguloruin  in- 
venla,  et  iJeo  fictilia  vasa  vocantur  samia.  Quod 


Ecciesia  factiirus  sum,  vos  niihi,  qualilerea  facisni, 
praicipiatis.  Undc  piitentiam  sua;  aclioiiis  dcuioii- 
straiis  siihjicit  : 

Vebs.  12.  —  I  Ego  fcci  terram,  ct  horaincin  super 
eain  creavi  ego  :  nianus  meae  tetcnderuiU  coelos,  et 
oiiini  militiie  eoruin  mandavi.  i 

Um  est,  ipsc  fecit  terram  et  hcminem,  alque  ccelos 
tciendit,  tt  omni  militi(e  eorum  manda^it,  id  est 
angclis  iit  miuisteria  cC  oflTicia  sua  implcrent,  cc  stel- 
lis,  utsiios  cursus  peragerent,  ec  locis  ac  tempoii- 
bussais  appareient.  Potest  vero  per  terram  Ecclesia, 


(1.^8)  Alias,  Do.  San.  isr. 

^159)  Alias,  fiU«s  meos  el  sMjwr  opus  man.  mear.,  ctc. 


433  COMMENT.  IN  ISAIAM  UBRl  OCTO.  —  LIB.  VI.  iU 

cl  per  hominem  mediator  Dei  et  liominum   homo  A      >&««.  17. —  «  Ijrael  salvatus  est  in  Domino  galute 
Cliri=tus  Jesus  intelligi. 


Quiii  autera  per  cmlos  nisi  mentes  electorum  de- 
signantur  a  cunclis  terrenis  contagiis  intimo  amore 
suspcnssp?  Quos  videlicet  coelvs  manus  Domiiii  ex- 
t.L'ndit,  quia  luce  visionis  intimae  laxalur  mentis  si- 
inis,  lantumque  expanditur  in  Deo,  ut  superior  exi- 
&tut  mundo,  cumque  in  Dei  lumine  rapitur,  etiam 
super  se  in  irilerioribus  ampliaiur;  et  dum  se  sub 
se  conspic^t,  exaltata  com.oreliendit,  quam  breve  sit, 
quod  comprebendere  humiiiala  non  poterat.  Sic 
ergo  Dominus  coslos  exlondit,  quia  quamlibei  parum 
delicise  Creatoris  mens  aspcxerit,  angustum  fiet  ei 
onine  quod  creatum  est.  Qi'*  est  autem  miliiia  ta- 
liura  cwlorum  nisi  conversatio  justorum?  Nam  «  mi- 
litia  cst  viia  hominis  super  terram  {Job.  vii,  1).  » 
Cui  mililiw  Domimis  mandavit,  quia  vit»  sanctorum 
prscppta  sic  agendi  dedit.  Qui  de  Christo  suo,  de 
quo  frequenter  esl  iocutus,  subjungit  : 

Vers.  15.  —  <  Ego  suscilavi  eum  ad  justitiam,  et 
ouines  vias  ejas  dirigam.  » 

Suscitavi,  id  est  nasci  fi.'ci  eum  ad  justiliam  (a- 
ciendam,  sicut  et  alibi  dicilur  :  «  Quia  suscitabo 
David  gcrmen  justum,  et  faciet  judicium  et  ju- 
«titiam  in  tcrra  (Jer.  xxiii,  5).  »  Et  omnes  vias 
ejus  dirigam ;  quia  i  voluntas  Domiiii  in  inanu  ejus 
dirigelur,  et  omnia  quaecunque  faciet,  prosperabun- 
tur  [Isa.  L1II,  16). 

<  Ipse  sediricabit  civitatem  meam,  el  captivilatem 


seterna.  » 

iEgyptus,  ut  supra  dictnm  est,  interpretatur  tene- 
brm,  M,i\i\o\t\A  caligo,  Sabbaim  vero  dicuntnr  ca- 
ptivi.  Et  quid  per  iEgypium  et  ^thiopiam  nisi 
gentes  cxprimuntur  tenebris  obscuratum  habentes 
intellectum,  alienati  a  via  Dei  per  ignorantiam, 
quse  est  in  illis  propter  caecitatem  cordis  illorum? 
Et  qui  suiit  Suhbaim  viri  sublimes,  id  est  captivi  viri 
superbi  nisi  de  quibus  optamus,  ut  del  illis  poeni- 
tentiara  Deus  ad  cognoscendam  veritatem,  et  resi- 
piscant  a  dial)oli  laqueis,  a  quo  caplivi  tenenlur  ad 
ipsius  voluntatem? 

Laborabat  autcm  iEgyptus,  el  ^Ethiopia  nego- 
tiabatur,  quia  cseci  gentiies  labori  lerreno  incum- 
bebant,  et  negotiis  saecularibus  implicabantur.  Sed 
labor  jEgypii,  el  negotiatio  Ai^thiopice  transibit  ad 
ie,  qui  captivitatem  non  in  pretio  dimittis,  ut  gen- 
tiles,  qui  in  tenebris  infidelitatis  pro  temporali  vita 
laborabant,  in  tua  fide  laborenl  pro  sempiterna  ;  et 
qui  carnalia  sectabantur  negotia,  spirilales  fiant  ne- 
gotiatorcs  internas  divitias  acquireiites.  Hinc  enim  : 
«  Simile  esl  regnura  ccelorum  homini  negotiatori 
quxrenti  bonas  margaritas,  qui  inventa  una  pretiosa 
inargarita,abiit,etvendidit  ODiniaqusehabuit,  etemit 
illam  (Matth.  siii,  45, 46). 

Captivi  qunque  viri  sublimes,  id  est  hseretici  vei 
polentes  saeculi,  aut  quilibet  versi  contumaces,  n«nc 
fidellter  ad  te  transibunt,  maceriam  peccati,  qu» 


meam  dimittct  non  ia  pretio,  neque  in  muneribus,  r  inter  te  et  illos  erat,  transilientes,  vel  anliqui  hostis 
dicit  Domiuus  Deus  exercituum.  » 

Supernam  Jerusalem  vivis  lapidibus  xdificabit. 
ct  p.os  de  Babylonis  Iiujus,  id  est  coiifusi  saeculi 
captivitate  gralis  liberabit.  Pcccante  enim  proto  - 
parente  nostro  caplivatus  est  a  diabolo,  et  in  pe- 
regrinalionis  hujus  ejecius  in  exsilium  a  patria  sua. 
Unde  Ct,  ut  omiies  ejus  filii  in  hoc  saeculo  veiut 
in  Babylone  captivi  icneantur,  donec  per  eura  li- 
berentur,  qui  ait  :  «  Si  vos  Filius  liberaverit,  vere 
liberi  eritis  (Joan.  viii,  36).  »  Hanc  eigo  captivi- 
latem  ipse  dimitiit,  dum  «os  ad  anliqua;  felicitatis 
patriam  reducit,  non  in  pretio,  quod  a  nobis  ac- 
cipiat,  neque  in  muneribus,  sed  gratuita  misera- 
tione.  <  Gi  atis  enira  estis  salvati  (Ephes.  ii ,   8),  > 


caslra  desercntes,  et  in  luam  partem  transeunte», 
et  tui  erunt  et  post  le  ambulabunt  vestigia  lua  se- 
qneutes.  <  Qui  enim  dicit  in  Chiisto  sc  raanere, 
debet  sicui  ille  ambulavit,  et  ipse  ambulare  (/  Joan. 
II,  6). 

V incti  manicia  pergent,  quh  sic  viam  jusiiliae  se- 
quentur,  ut  manus  eorura  vinculis  prseceplorum 
tuorum  ab  opere  malo  restringantur.  Ei  te  suppli- 
ciler  udorabunt,  tcque  deprecahuntur  dicentes,  quia 
tantum  in  te  est  Deus,  et  non  est  absque  le  Detis.  Non 
enim  Deus  in  adversae  atquc  aliense  a  se  naturae 
habitaculo  est,  sed  in  suo  alque  a  se  genito  nianet 
Deus  in  Deo,  Pater  in  Filio.  Ait  eiiini  :  «  Quia  ego 
in  Patre  ot  Pater  iii  me  est  (Joan.  x,  58).  »  Et  non 


ait  Apostolus.   .\d  quem  scilicet   liberatorem    no-  D  est,  inquiuiil,  absque  te  Deus,  o  Christe.  Proprium 


strum  paterna  proraissione  consequenter  dicitur  : 
Vers.  H.  —  <  Haec  dicit  Dominiis  :  Labor  M- 
gypti,  et  negotiatio  iEthiopise  et  Sabbaiin  viri  su- 
l)limes  ad  tc  transibunt,  et  tui  orunt  :  post  te  am- 
bulabuut,  vinctis  manibus  (160)  pergent,  et  adoia- 
bunt,  teque  deprecabuntur.  Tantuni  in  te  est  Deiis, 
et  non  est  absque  te  Deus.  » 

Vers.  15. —  <  Vere  tu  es  Deus  absconditus,  Deus 
Israel  salvator.  » 

Yers.  16, —  <  Coiifusi  sunt,  et  crubuorunt,  om- 
iies  siniul  abierunl  in  captivilatem  fabricatores  er- 
rorum.  > 


etenim  Filio  Dei  est  ne  absque  eo  Deus  quisquam 
sit.  Pater  enim  non  est  absque  Filio,  qui  ait :  i  Ego 
et  Pater  unum  sunius  (ibid.  30).  »  Et  :  <  Quia  in  rae 
est  Pater,  et  ego  in  Patre.  »  Non  enim  sunt  duo  dii 
Paier  el  Filius,  sed  unus  Deus.  Eodena  modo  scieii- 
duin  est  de  Spritu  sanclo. 

Deinda  viri  sublimes,  vere,  inquiunt,  tu  es  Deus 
absconditus,  quem  iniser  iste  mundus  ignorat,  Deus 
qui  salvas  Israel,  qui  solus  salvare  potes.  Neque 
enim  dii  gentium  suos  ciiltoros  salvare  valent.  Vel 
tu  es  Deus  absconditus,  quia  <  Verbum  erat  apud 
Deum,  et  Deus  crat  Verbum  (Joan.  i,  1).  >  Rect^ 


(100)  .\lias.  vincti  manicit.  Cod.  G.  vindit  manicis.  Crucensis  infra  :  vincii  manicis.. 


i3& 


liEP.VEr  BnRGIDOLENSIS  MONAf.Hl 


435 


er.iTO  Deus  abscondilus  dicitur  unigenilus  Filius,  qui 
cst  iii  sinu  Patris.  Sive  propter  corporis  assuinpli 
sacraniciUum  vocatur  Dcus  absconditns.  Ubi  autein 
isle  Dcus  abscondilus  innoluil  mundo,  confmi  siiul 
fabricalores  erronirn  geiitiles  ac  liajretici,  el  erubue- 
runt  omncs  sinnd  oppjobrium  insipienliae  suae  po- 
taiites,  tl  abierunl  in  captivitatem  sempiiernae  dani- 
iiationis,  ubi  cum  diabolo  perpetualiier  vincti  euslo 
ilientur  in  infernaji  carcerc 

Israet  vero,  id  est  clectoium  populus,  salvatus 
eit  in  Lomino  salute  wternu.  «  Scinius  quoniara  si 
terrestris  domus  nostra  hujus  habitationis  dissol- 
vatur.,  quou  ajdiricatioiieni  ci  Deo  habemus  donium 
non  nianufaclain  Jeternam  in  coelis  (//  Cor.  v,  5j.  > 
Sed  quia  pii  soient  ab  inipiis  derideri  (Itil),  benc 
ad  eos  consnlaloria  promissioiie  subditiir,  quia.?JO)i  B 
coufundcmini ,  et  non  erubescelis  in  scuculum  s(Pcuti. 
iNon  confundemini  prupter  blasphemias  inlidelium 
in  praesenti  sa;culo,  donec  scccutum  sccculi  veniai,  id 
est  sEeculum  illud  (|uod  liuic  succodet,  in  quo  perpc- 
tii.Uitcr  gloriabimini.  Ei  cur(IG2)  coiifundi  vei  eru- 
bestcre  non  habeatis.  Sequitur  : 

Vers,  18.  —  «  Quia  haec  dicit  Dominus  creaiis 
rijclos,  iiwe  Deus  formans  lerram,  et  faciens  eani, 
ipse  plastes  ejus  :  noii  in  vacuum(163)crcavit  eam  : 
ut  Iraiiiiaretur,  furmavit  cain  :  Ego  Dominus,  ct  non 
etl  alius.  » 

Wco.iiiquit,  non  erubescelis.quia  Dominus  Jesiis, 
qui  crmvit  potcnlia  suaj  dtvinitatis  cmios,  et  rccit,  et 
forniavit  terrn.n,  ul  linbitarclur  ab  hominibus,  ipse 
sno<lo  cunctis  habitatoribus  clamai  se  solum  esse 
DominuiH  ,  et  praRter  sc  nulluni  esse  Dominum. 
Scquitur  : 

Vers.  19.  —  t  Non  in  abscondilo  loculus  sum,  in 
loco  terrne  tenebroso.  i 

Hoc  est,  iiisi  fallor,  quod  in  Evangelio  dicit :  t  Ego 
palam  lociilus  sum  mundo,  ego  .semper  docui  iu  sy- 
iiagoga  et  in  templo,  quo  onnies  Jiidjei  coiiveniuiit, 
et  in  occiilto  looutus  sum  iiihil  {Joan.  xviii,  20).  » 
Nani  qiii  communein  salutem  annuntiabat  cunctis 
ad  se  generaliter  conflueiitibus,  qiiomodo  In  abscon- 
dito  loquebatuv?  Al  c6ntia  hairesis  in  occulto  lo- 
qultur,  in  loco  terrcelenebro&o,  quia  (104)  dicitur  in 
ProTerbiis.  .  «  Aqu»  fiirtiva;  dulciores  sunt,  et 
panis  absconditus  suavior  {Prov.  ix,  17).  »  Vel  , 
iioii  iii  absconso  locutus  est  se  solum  esse  Deum, 
qui  iii  nionte  Sina  de  excelso  ejus  verlice  cla- 
niavit  :  i  Non  erunt  tibi  dii  alieni  absqiic  mc , 
nec  facies  tibi  idoliim  {heul.  v,  7).  »  Sed  nielius 
Ue  apostolica  prxdicaliune  accipitur.  Doininus  vero 
subdit  : 

«  Nondixiscmiui  J.vob  :  Frustra  qn.x'rito  mc.  » 

Ac  &i  dicat  ;  .Non  incassum  eos  advenliiin  mciiin 
cxspeclare  fcci,  quoniain  ad  eos^  ut  proiniserani, 
veiii.  £l  dc  doctrina  sua  subjungii :  <  Ego  Dorainus 

H6()  Cot'.  G.,  trrideri, 

(162)  In  cod.  Garst.  verba  ba-c :  et  f«r,  ctc,  usque 
*d  :  riuia  hcec,  etc,  desidcrantur. 
(lOo)  Alias,  in  vanum. 


^  hiquens  jusliliam,  aniiuiiiians  re«ta.  >  Ac  si  dicut  : 
Oinne  qiio.t  ex  ore  ineo  procedit,  justum  et  rettuiu 
est.  Et  levera  sicesl.  Quid  enini  rectmn  quara  quod 
in  Evaiigelio  pr.-ecepit,  aut  loqiiitur?  Ilac  enim  jii- 
stitia  Ildelcs  justifiiantiir,  qui  in  lege  non  poierant 
jusiiOcari.  Qui  sicul  ibi  ait :  i  Venile  ad  me  omnes, 
qui  laboratis  et  onerati  eslis  (MaUli.  xi,  28),  »  ita  ct 
Iiic  quoque  sulijicit,  dicens  : 

Vers.  20. —  !  Coiigicgainini  ct  venite,  et  atc-edile 
siinul,  qui  salvali  eslis  e\  gentibus.  » 

Congregamini  in  caulas  Ecclesiae,  et  in  ineriio 
bonae  actioiiis  venile ,  el  accedite  simul  omnes,  qui 
spe  salimti  estis  ex  geutibus.  i  Spe  enini  salvi  facti 
sumus  {Rum.  viii,  24).  »  Et  cur  ad  nie  festiuautcr  de- 
bealis  accedere,  sequitur  : 

t  Nescierunt,  qui  levant  sigiium  seulpturae  sua>,  et 
rogant  Deuiii  non  satvantem.  >  Qui  enim  sibi  sculpunt 
idolura,et  adorant,  nesciuntquid  faciunl,quia  obscu- 
ratum  est  insipiens  cor  eoruiu.  Deinde  prseconibus 
Evangelii  pra-cipitur  : 

Vers.  21.  —  i  Annuntiale  et  venile,  ct  consilia- 
niini  simul.  > 

Sancli  eniin  pr.ialicaiores  postquam  annunliave- 
niut  venientes  consiliati  sunt  simul,  quandn  Judan 
asscrentes,  oportere  gentiles,  qui  ad  fidem  venie- 
bant,  circuincidi,  Paulus  cuin  Barnaba  JeiubOlyinani 
ascendit  audire  {Acl.  xv),  qiiiJ  de  hac  resentirpiu 
piiorcs  apostoli.  Nunc  etiam  pra'positi  ecclesiarum 
consiliantur  simul  in  synodis  et  coiieiliis  s.Tpc  con- 
veiiieiitcs.  Conversis  vcro  geniibus  subjuiigil  De- 
ininus  : 

0«/s  audifum  fecil  ab  initto  (165)  ?  El  sibi  ipsi 
respoiidet :  Ex  tunc  prwdiii  itlud'!  (166)  Pra;dixit 
eiiim  cx  liinc,  id  est  ab  initio  conversioncin  gentium 
prasnuntians  Abrabie,  i  quia  in  seniine  tuo  benedi- 
centur  oinnes  ger.les  (6V(i.  XXII,  18).  »  Rursum  se 
solum  conlestatur  esse  Deum  dicens  :  t  Nunquid 
non  ego  Domiiius,  et  non  cst  ultra  Deus  absque  inc  ? 
Ueus  justus  el  salvans  non  est  prseterme.  »  Ilor 
evidens  est.  Nam  qui  dicuntur  dii  gentium  injusii 
suiit  omiies,  et  suos  cultores  iioii  servant  sed  per- 
dunt.  Sequitur  : 

Vers.  22, —  t  Convertiiniiii  ad  ine,  et  salvi  critis, 
oinnes  lines  terrrae.  quia  ego  Deiis,  et  non  esl 
^  ."\lius.  > 

Et  hnc  raanifestum  est.  Nullus  enim  Deus  prxter 
Christiiin,  qui  totum  orbem  ad  se  conversum  sal- 
vat.  Scquitur  : 

Vers.  23.  — ■  «In  memctipso  juravi,  cgrcdieiitr 
de  ore  meo  justiti;e  verhum,  el  iion  rcvertelur, 
qiiia  mihi  curvahuiit  omiiia  geniia  (167),  et  jurabit 
flinnis  lingua.  > 

<  In  memctipsn,  iiiquit,  juravi,  qiioniain  nenii- 
iicm  liabuit,  pcr  qui'iii  jurarct  niajorcm,  juravil  per 
scniotipsum.  Ilominus  eniin  pcr  majorcra  sui  jurant, 

(164)  Ambo  eoiJd.  qna:. 

(165)  Alias,  frcil  tmc  ub  init. 

(166)  .^lias,  pradixit. 

(167)  Alias,  curvnbiiur  omnc  genu. 


437  COMMENT.  !N  ISAIAH  LIBRI   OCTO.  —  LIB.  \I.  438 

et  omnis  conlroversia;  eoruin  fiiiis  ad   conlirmatio-  A  12).  »  Juslificabilur  in  liac  vita,  laudabitur  in  alia 


nem  est  juramentum.  In  quo  abuiidantius  volens 
Deus  ostendere  pollicilationis  hxredibus  immobili- 
latem  consilii  sui  interposuit  jusjurandum,  ut  per 
duas  res  immobiles,  quibus  impossibiie  est  mentiri 
Deum,  firmissimum  solatium  liabeamus  (tlebr.  vi, 
13  et  seqq.]. 

Sed  quid  juravcrit,  audiamus.  Egredietur  de  ore 
meo  justilice  verbuiii,  id  esl  scntcnlia  judicandi  per 
fidera  omnes  qui  crediderunt.  El  non  reverletur, 
quia  in  scmpitcrnum  nianebit  justitia,  qua;  pcr 
fidera  electis  dabitur,  nec  nie  poenitebit  hoc  verbum 
emisisse.  Nam  HiiAi  curvabunt  omnia  gemia,  t  ul  in 
nomiiie  Jesu  omne  genu  ftectafur  {Philip.  ii,  10).  » 
Et  omms  tingua  jurabit  mihi,    «  ut  omnis  lingua 


confiteatur    quia  Bominiis  Jesus  Christus  in 


loria  I^ 


est  Dei  Patris  {ibid.  H).  >  Omnis  lingua  jurabit 
mihi,  quia  linguaruin  oranium  diversilas  in  boc 
concordabit,  ut  devotum  milii  faniulatum  juret. 

Ye!  quod  ait,  quia  mihi  curvabunt  omnia  genua, 
et  jurabit  vmnis  lingua,  sic  inteiligamiis  ut  Aposto- 
lus  exposuit  dicens  :  c  Oinnes  slabimus  anie  tribii- 
nal  Christi.  Scriplum  estenini  :  Vivo  epo,  dicit  Do- 
niinus,  quia  mibi  flccletur  omne  genu,  ct  confitcbi- 
luroinnislingua.  Itaqueunusquisque  iiostnim  prosc 
reddet  rationem  Oeo  {Rom.  xiv,  10-12).  »  Nam  jiixta 
hunc  sensum  flectere  genu  Deo  est  staieaiite  tiibu- 
nal  Christi,  et  confiteii  vei  jurare  Deo,  rationcm  ei 
pro  se  reddere.  Sequitiir  : 

Vers.  24.  —  I  Ergo  in  Doniino  dicci  :  ilea;  sunt 
justitiae,  et  imperium.  .  o 

Quoniam  egredictiir  de  ore  meo  justitia;  verbum, 
etflexo  genu  mihi  jiirabit  omnis  lingua;  ergo  oninis 
lingua  mibi  jurans  dicctin  Domino  ,  id  est  in  Patre 
mc.o  :  MecB  simt  juslitia:,  quia  per  verbiim  Christi 
sum  jnstificata  :  ei  meiim  imperium,  quia  in  Christo 
regiiia  facta  sum.  II.i;i' enim  dicit  Ecclesia,  (\\ix  \n 
omnibus  linguis  et  gentibus  est.  Quas  et  inde  suum 
diclt  imperium,  qiiia  in  toto  oibe  dominatur.  De  il- 
lis  vero,  qui  Evangolium  Dei  noii  recipiebant,  se- 
quitur  : 

c  Ad  eum  venienl,  et  confundentur  onines  qui 
.  repugiiant  ei.  » 

Ad  Dominum  enim  veniunl  vel  nunc  crcdendo,  et 
confundentur  de   inalis  suis  pajnitentiain    agendo,  D  cos  salvare  possunl,  a  quibus  porlanlur  ;    sed  Deus 


omne  semen  Israel  non  carnale,  sed  spiritalc.  i  Non 
enim  omnes,  qui  ex  Isracl,  si  sunl  Israelita;,  neque 
qui  semon  Abrahse,  omnes  filii :  sed  in  Isaac  voca- 
bitur  tibi  semen,  id  est  non  qiii  fiiii  carnis  bi  filii 
Dei,  sed  qiii  filii  promissionis  sunt,  sestimanlur  in 
seinine  (Rom.  ix,  6-8).  >  Jiisiificatis  autem  in  Cliri- 
sto  fidelibus  et  omnibus  linguis  ei  juraolibus  con- 
grue  subditur  : 

CAPUT  XLYI. 

Vlrs.  1.  —  Conllalus  (IG8) ,  cst  Bel,  contritus  est 
Nabo  :  facla  sunt  simulacra  eorum  besliis  et  ju- 
mentis.  » 

Crcdentcs  enini  omnia  confiaverunt  et  contrive- 
runt  idola.  Bel  nanique  et  Nabo  fuerunt  idola.  In- 
terpretatur  aulem  Bel  veluslus,  et  Nabo  sessio.  Et 
quis  esl  hic  vetustus  nisi  antiqiius  liostis?  aut  qn^; 
cst  h»c  sessio,  nisi  quam  voluit,  dum  sedein  suam 
ad  aquilonem  ponere  cogitarei?  Sessio  hsec  regnum 
in  infidelibus  est.  Bel  igitur  conftalus  csi  et  Nabo 
conlrilus  quia  diaholiis  tartareis  inccndiis  est  tiadi- 
lus,  et  regnum  cjus  pffinilentia  coiiiritum  de  cordc 
eorum,  qui  credidcriint. 

Simutucra  eorum,  id  est  diaboli  et  doiuinationis 
ejirs  fueriint  idola,  et  h:ec  bestiis  et  jumenlis  facta 
sunl,  quia  boinines,  qMibesliali  ferocitatcsieviebant, 
et  qua;libct  onera  sihi  a  daemnnibus  iniposita  non 
reniteules  pcrtabant,  coluerunt  ea,  quibus  deinde 
dicitur  : 

«  Onera  vcstra  gravi  pondere  u%que  ad  lassitu- 
diiicm.  r 

Vers.  2.  —  «  Contabuerunt,  et  contrita  suut 
simiil  :  non  potuerunt  salvare  porlaniem.  > 

Idola  enim,  qufe  gravi  ponderc  <;os  faligabant, 
qui  se  portabant,  postmodum  confracta  sunt,  et 
rornputrueniiit,  nec  suos  bajulatores  salvare  value- 
riint.  Nani  sequilur  : 

«  Ei  anima  eorum  in  captivitatem  ibil.  »  Id  est 
xiernis  vinculis  stricta  ducetur  in  carcerem  perpe- 
tua;  dainnationis. 

Vel  hoc  dicendum,  quod  gravissimum  onus  in 
gentibus  errorum  idololatrix  fuerit,  qu»  cuUore^ 
suos  deprimebat  in  terram ;  dii  quidem  geRtium 
facti  sunt  a  cultoribus  siils,  etportantur  ab  eis,  nec 


vel  postmodum  ut  ante  iribunal  ejus  stent,  <;t  seler- 
11«  conlusionis  opprobrium  portent.  De  eleciis  au- 
tem  subditur  : 

Vkrs.  25.  —  I  In  Domino  juslificabitur,  et  lau- 
dabitur  omne  semen  Israel.  i 

In  Domino  Jesu  Cbristo  jusiificabitur,  sicut  ei 
Pauius  Juda;is  ait  :  «  Notum  sit  vobis,  viri  fratics, 
quia  per  huiic  vobis  remissio  peccatorum  annuniia- 
bitiir  ab  omnibus  quihus  non  potuistis  in  !ege 
Moysi  justificari.  In  hoc  omnis,  qui  credis,  juslifi- 
catur  {.ictor.Tim,  58,).  >  Et  laudabitur  inilto,,\u\i 
•  laMdabuutur  omnes,  qui  juiaiit  in  eo  {Psal.  lxii, 


iioster  ipse  fecit  nos,  ct  ipse  portat,  et  salvat  nos. 
Sequilur : 

Vers.  5.  —  «  Audite  me,  domus  Jacob,  ei  orane 
residuum  domus  Israei,  qui  porlamini  a  nieoutero, 
qui  geslamini  mea  vulva.  > 

Vers.  i.  —  «  Usque  in  senectara  cgo  ipse,  et 
usque  ad  cauos  ego  portabo  :  ego  feei,  et  egoferam, 
ct  ego  poitabo  et  saivaho.  » 

Nani  domus  Jacob  Ecclesia  est  lidem  patriavciia- 
rum  teiicns,  quia  Cbristiis  <  rognabit  iii  dorao  Ja- 
cob  in  ffiternum  {Luc.  i,  33).  »  Et  qupd  est  residmm 
domus  IsToel,  nisi  dc  qiio  diclum  est,  quia  «  oiuiUj 


(468)  Alias,  confrncius. 


439 


IIEUVE!  BUKGIDOLE.NSIS  MONACHI 


440 


qui  lelintui  fuerit  (n  Sion,  el  residuus  in  Jcrusalem,  A  quo  pusilus  est  in  loco  suo,  non  potuil  se  niovere, 


sinctus  vocabilur  {svpra  iv,  5).  i  Potcst  et  liisto- 
rialiter  accipi  Uomus  Jacob  el  residuum  domiis  hratl 
antiquus  Dei  populus. 

In  ulero  autem  concipitur  proles,  qiix  in  hanc 
vitam  profertur.  Quid  ergo  ulerum  seu  vuivam  Dei 
iiisi  ejus  consiliuin  debemus  accipere,  in  quo  anle 
SLCcula  per  proedestinalioncni  recepti  snmus,  ut 
creati  per  sscula  producamur?  Ambrosius  autern 
loquens  deUnigenito  :  t  Sicut  sinus  Patris  spiritalis 
i  .telligiliir  iutimum  quoddam  paternce  charitaiis 
iialurseque  secretiim,  in  quo  semper  est  Filius,  ita 
«'liam  Patris  est  vulva  spiritalis  intcrioris  arcaiiuin, 
de  nuo  tanquam  de  genilali  alvo  processit  Filius.  » 
Nos  voro,  quia  de  adoptivis  filiis  loqulmur,  vulvam 
vel  ulerura  Dei,  sicut  di.vimus,  consilium  ejus 
accipinius.  A  quo  scilicet  utero  porlamur,  quia 
Djiis  coiisilio  sapientisepatieiiter  nos  portal  cogno- 
scens  qiii  suniejus. 

Quie  est  autem  ejus  seaecla  nisLperpes  infinitas? 
Vsqtie  ad  senccSam  ergo  ipse  est,  qui  usque  in  ;cter- 
rum  siiie  varietatemuiationispermaiict,  cui  riictum 
est :  <  Tu  autem  idcm  ipse  cs,  et  aniii  tui  non  de- 
Ccient  (Psal.  ci,  28).  >  Ipse  quidcm  usque  ad 
scnectam  suam,  qua;  est  perpetua  inimortLililas, 
tl  iiilinilas,  manet ;  iios  vero  portat  asqne  ad  canos 
•cnectutis  iioslne,  id  esl  Imiganimiter  iios  tolerat 
usque  ad  linem  vitoe  i'rLesenlis,  et  lunc  singulis, 
quod  iiveriiere,  restituet.    Vel  usqm  ad  sencctum  non 


iiec  siios  cullores  audire  valel  aut  juvare,  el  funda- 
mini  iii  veriiate,  ne  per  varios  errores  niens  vestra 
flucliiet. 

Rediie  ad  cor  vestrura  sub  imagine,  quam  foras 
cernilis,  quia  sensuni  rectae  cogitationis  in  talibus 
amisislis.  Quid  auteni  nobis  vicinius  est  cnrde  uo~ 
stro?  Et  tamen  cum  per  pravas  cogitationes  spargi- 
tur,  a  nobis  cor  nostrum  longiiis  evagatur.  Longius 
ergo  istos  inittit,  quos  ad  cor  suuio  redire  praicipit, 
quia  quo  se  exterius  fiiderinl,  co  a  se,  unde  possint 
redire,  vix  inveniunl.  Sparsis  eiiira  foris  incniilius 
ad  semetipsas  redire  diflicile  cst,  quia  qui  terrenis 
desideiiis  implicantiir,  eos  prava  itinera  semel 
captos  tanto  dciectabiliter  lencnt,  quanto  in  eis 
omne  quod  libuerit,  licet.  Quippe  nullus  disciplina; 
murus  obviat,  qui  slringat,  nuUa  retriliulioiiispro- 
spicitur  poena,  quse  tencat,  sed  clausis  oculis  cor- 
disco  aiiima  pia;cipii:tiur  iii  iiifirmis,  quo  obscura- 
tiir  a  sunimis ;  et  taiito  siH:urius  niala  temporalia 
perpetrat,  quanto  durius  aiterna  hoiia  desperat. 

Tales  erant  illi  t  qui,  cura  cognovissent  Deum, 
non  sicut  Deuni  glorilicaverunt,  aut  gratias  egerunl, 
sed  cvaiiucrunt  in  cogilaliouiLus  suis,el  obscuralurii 
est  insipiens  cor  eoium  :  dicenies  cniiii  se  esse  sa- 
pienles,  slulli  facii  si  iit,et,  <  utpr.cdi<  tumest,  i  niu 
taverunt  gloriam  incoriiiptibilis  Dei  in  similitudi- 
nera  iuiaginis  corruptibilis,  horaiiiis,  ct  volucruni, 
el  quadrupcdum  et  serpeiitium.  Propter  quod  tradi- 
suara  sed  nostrain  ipse  nos  porlat  toleraiis  et  pro-  q  dit  illos  Dcus  in  dcsideria  coidis  eorum,  in  iniinun- 


vehens,  atquejusla  miseiaiione  perpctualilcr  salva- 
Lit.  Et  in  omnilius  his  operibus  suis  omniiin  con- 
Irarius  est  diis  genlium.  Viide  rursum  idololatras 
increpat,  diceiis  : 

Vers.  5.  —  <  Cui  assimilastis  rae  ct  adaequastis, 
el  fecislis  similem  ?  » 

Vers.  6.  —  •  Qui  confertis  aurum  de  sacculo,  et 
argentum  staicra  ponderatis  :  conducentes  arliU- 
ccin,  ui  faciat  deum.  » 

Eum  quippe  in  sua  aestimatione  similem  faciebant 
idolo  materiali,  <  Qui,  sicut  Apostolus  ait,  mutave- 
runt  gloriam  iiicorruptibilis  Dei  iii  similitudincin 
iiiiaginis  corruptibilis,  hominis,  et  voluciuiii,  cl 
quadrupodum,   et   serpeiiliuni  {Rom.    i,  2.j).    »    De 


ditiara,  ut  contumeliis  aniccrenl  corpora  sua  in  sc- 
melipsis  (Rom.  i,  21 -2i).  »  Cum  ergo  divinxbonitati 
placet  lesipisceie  lales,  congrue  dicit  eis  :  Redile 
prwvaricatvres  ad  cor.  Pravnricatores  enim  suiit 
qui,  cum  cognovisseut  Dominum,  non  sicut  Dcura 
glorilicaverunt.  In  eo  enim  quod  Deum  cogiioverunt, 
quodammodo  legein  acceperunt,  ut  ei  gloiiam  .da- 
rent,  scd  hanc  priBvaricati  suiil  in  cultura  idolc- 
rum.  Vel  naturalem  legein  pra^varicali  sunt  inique 
agendo. 

Quos  postquara  a  vanilatc,  qua  se  foras  sparse- 
rant  iii  idololatria,  redire  ad  cor  suum  priccepit :  Re- 
cordamini,  inquii,  priuris  siecuti,  qiiia  iuiic  iiec  no- 
niinatuiii  fucrat  idolum.  Si  eiiiin  idob  dii  essenl. 


quibus  ct  siibditur  :  <  Et  prucidunt,  ei  adorant.  »  0  utiqiic  muiidum  fecissent.  S^mI  iii  prioii  s;kcuIo  non 


Vers.  7.  —  <  Porlant  illiim  iii  hunieris  gestanies 
et  poneuies  in  loco  suo,  ct  staliit,  et  de  loco  suo 
non  moveljitiir,  sed  cuin  clainaveriiit  ad  eum,  nou 
e.xaudiel  (IC9),  de  tribulatione  noii  salvabit  eos.  » 
Totum  hoc  inanifestum  est.  Sequitur  ; 

Vers.  8. — <.Meinenlole  islud,  ei  fuiidamini  (170)  : 
rcdite,  pr;tvaricatores,  ad  cor.  » 

Vers.  9.  —  <  Recordamini  prioris  sajciili,  quoniam 
cgo  sum  Deus,  et  non  est  ultra  Deus,  nec  csi  similis 
mei.  > 

0,  inquit,  cullores  idoli,  mementote,  id  esl  recogi- 
tale  illud,  qui.»  Deus  vester  ita  fabric.iius  est,  et  ex 


fuerunt,  ideoque  dii  esse  non  possuiit.  Ego  enim, 
qui  mundum  creavi,  sum  Deus,  et  7ioh  est  utira  Deus, 
sicut  nec  ultra  inundus',  nec  esl  qiiisquam  simitis 
mei.  Ad  lioc  autem,  qiiod  dixcrat,  quia  »oii  est  simi- 
tis  mei,  bene  siibjceit  ; 

Vers.  10.  —  <  Annunlians  ab  exordio  novlssi- 
mum,  ct  ab  initiu  quse  nondum  facia  siinl,  dicciis  : 
Consilium  mciini  siahit,  el  oninis  volunlas  mea 
lict.  > 

Aniiuntiavil  enim  Deus  ab  exordio  novissimum 
dicens  in  Adam,  quia  <  relinquet  homo  patrem  siium 
{Gen.  II,  241,   »   id  est  Christus  a  solio  niajestalis 


(169)  Alias,  noii  audiet,  etc. 


(170)  Alias,  confundamini. 


iil  COM.MENT.  \S  ISAIAM 

su;e (lescendet, «  etmatrem  (Gen.  ii,4.), » idest  Syna- 
gogam  deseret, «  et  adliserebit  uxori  suse  {ibid.),  >  id 
esi  Ecclesiae  i  et  erunt  duo  in  carne  una  {ibid.).  » 
Cujus  consllium  slabil,  ct  omnis  voiuiilas  ejus  liet, 
quoniam  ejus  volunlaii  nec  illa  obsislent,  c\ust  contra 
voiuntatem  illius  fieri  videntur,  quia  ad  lioc  non- 
iiunqMam  permiltit  fieri,  et  quod  uon  pra?cepit,  ut 
per  hoc  certius  implcatur,  quod  jubet.  Apostaloe 
enira  angelo  pervcrsa  volunias  est,  sed  tamen  a  Deo 
mirabililer  ordinatur,  ut  ipsae  quoque  ejus  iiisidiae 
utilitati  bonorum  serviant,  quos  purgant,  dum  ten- 
lanl.  Sic  ergo  coiisiliiim  ejus  stat,  nt  indc  magis  vo- 
luntatem  suani  inipleat,  unde  voluiuatis  cjus  consi- 
lio  quis  contraire  nilitur. 

Sed  dum  ab  exordio  novissimum,  et  ab  inilio  quas 
necdum  fucta  snnt,  annuntiat  dicens  :  Qnia  consilium 
meam  stahit,  el  oninis  volunlas  mea  /iet,  satis  osten- 
dil  se  de  eo  consilio  dicere,  quo  disposuit,  ut  pro- 
pinquante  mundi  lermino  diabolus  per  passionem 
Salvatoris  humantim  genus  amitterel.  Hoc  enim  an- 
tiuiitiavii  ab  exordio  dicens  serpenii,  quia  •  inirai- 
citias  ponam  inter  te  et  muliercm  et  semcn  tuum, 
ct  semen  illius  {Gen,  iii,  15).  >  Et  voluntas  ejus 
ealus  mundi  est,  ■  qui  omnes  homines  vult  salvos 
/ieri,  et  ad  agnitionem  vcrilalis  venire(i  jrtra.ii,4).> 
Et  haiic  voliinlatcm  suam  ab  initio  denuntiavit 
Abraha;  promittens  ei,  quia  <  in  semine  tuo  benedi- 
cenlur  omnes  gentes  {Gen.  xxii,  18).  »  Sed  Ikcc 
tionduin  erant  facta,  id  est  voluiitas  ejus  in  salva- 
lionemundi  necdum  erat  impleta,  dum  pcr  prophe- 
tam  haec  loqueretur.  Qui  quouiam  Chiislnin  siisci- 
tavit  a  moriuis,  et  constitiiit  ad  dextcram  suain  in 
ccelestibus,  bene  posl  denunliationem  consilii  illius 
passionis  de  ipso  subjungit  : 

Vers.  11. —  «  Vocans  ab  orienie  avem,  cl  de 
(erra  longinqua  vinim  volunlaiis  me«.  » 

Eura  quippe  nuncupat  uvem,  qui  corpiis  cariieum, 
quod  assumpscral,  ascendendo  ad  Ktliera  libravit. 
Et  eiimdem  appellat  virum  voluntatis  si;te,  de  qiio  et 
alibi  testalur  :  <  Hic  est  Filius  mcus  dilectus,  iii  quo 
mihi  l>ene  complacui  (Maith.  iii,  17).  »  Jam  vero 
diximus,  quia  Juilaiorum  populus  idcirco  vocatur 
oriens ;  quia  de  earne  ejus  idera  Salvator  nalus  esl, 
qu!  sol  juslitiae  dicitur.  Terra  auteni  longiiiqua  no- 
minatur  hsc  regio  nostra,  in  qua  peregrini  et  ho- 
spites  exsulanius.  Vocavii  itaque  Deus  ab  orieuie 
uvem,  et  de  terra  longinqua  virum  volunlalis  sum, 
qiiando  Christum  de  Bethania  levavii  in  cu>lum. 

Vel  genlilitas  potest  appellaii  longiiiqnn  terra, 
quia  longe  erat  a  Deo,  dum  serviret  idolis.  Qui  vo- 
cavit  ab  orienle  avcin,  quando  Chrislum  per  apostO' 
los  a  Juda^is  ad  geiites  inisit.  Et  rursus  de  terra 
longinqua  yoc:i\\t  virum  votunlatis  svx,  quando  per 
Eli;e  pncdicationem  a  gentibus  eum  reducet  ad  He- 
Lra;os.  Et  in  his  omnibus  iniplebitur,  qiiod  ait  ; 
•  Quia  consilium  raeiim  stabit,  et  omnis  voluiitas 
wea  Cc».  »  De  quo  etiam  subdit  : 


LIBIU   OCTO.  —  EIB.  Vi.  iH 

A  «  Et  locntns  suin,  et  adduoani  illud  :  creavi,  et 
faciam  illud.  »  l.oculus  sum  per  prophetas  coiisilium 
miuni,  ei  adducam  iilud  iii  lempoie  suo,  et  creavi 
illu.l  pncdestinando,  et  facium  illud  operando.  Unde 
bequitur  : 

Vers.  12.  —  «  Audite  me  duro  corde,  qui  longe 
estis  a  juslitia.  > 

Veks.  13.  —  I  Prope  feci  justitiaiu  meam,  iion 
elongabitur;  et  saliis  mea  noii  morabitur.  Dabo  in 
Sion  salutem,  el  in  Jerusalem  gloriani  meam  (171).» 

Nain  duro  corde  semper  fuere  Judaei,  et  lunge  a 
jusiiiia.  t  Ignorantes  enim  jusiiliam  Dei,  et  snam 
volentes  constitueie,  justitia!  Dei  non  suiil  siibjccti 
{Rom.  X,  3).  >  Qiiibus  ait  :  <  Piope  feci  juslitiam 
ineara,  non  elongabitur,  et  salus  mea  noii  inorabi- 
B  lur,  I  id  est  appropiiiquavit  tempus,  ut  reveletiir 
(172)  per  Christum  juslitia  lidei.  Neque  eniin  ultra 
elongabilur,  et  salns  a;terna,  qu;e  per  ciim  d.inda  est 
credentibus,  non  morabilur  ampiius. 

Dabo  in  Sion  sululein  a'leinam  his,  qiii  credide- 
rint  in  vohis,  et  in  Jerusalem  gloriam  meain  super 
his,  qui  (idem  Christi  mei  roceperint,  ut  Spiritu  san- 
ctorepleti  loquaiitur  oninibus  linguis-,el  propheieiit, 
atqiie  signis  el  virtulibus  coriisoent.  Hoc  f;ieiuin 
est  in  illa  «  multitudine  oredentiuni,  quorum  crat 
cor  ununi ,  et  anima  una  (Act.  iv,  oi).  »  Sequi- 
tiir  : 

CAPUT  XLVII. 

Veks.  1.  —  I  Descende,  sede  in  palvere,  virg« 
P  filia  Babylonis,  sedc  in  terra.  » 

Reprobis,  et  cum  occasio  deest  peccatnm  perpe- 
trandi ,  desideriorum  cogiialiones  eorum  coidibus 
iiullatenus  desunt ;  et  cuin  non  semper  diabolum 
sequantur  in  opere,  valde  tamen  se  ei  obligant  in 
cogilalione.  Unde  nuiic  rccte  dicitur  :  i  Dcscende, 
sede  in  pulvere,  virgo  (ilia  fiabylonis,  sede  iiiterra.  » 
Cuni  eiiini  serapcr  piilvis  sit  tcirra,  non  tamon  terra 
seinper  pulvis,  quid  per  pulverem  nisi  cogitationes 
debeinus  accipere,  qu;c  dum  iniporiiine  ac  silenter 
in  mente  evolant,  ejus  oculos  exc;ecant?  Et  quiJ 
per  teriara  iiisi  terrena  actio  dosigiiaiur  ?  Et  quia 
reproborum  inens  prius  ad  prava  eogilanda  ducilur, 
et  postmodiim  a;!  facienda,  recte  fitia;  Babylonis, 
quse  ab  inlernne  rectitudinis  jurticio  descemlit,  per 
D  ferientem  seiitentiain  dicitur,  ut  prius  iii  pulvere,  et 
post !)!  terra  sedeat,  quia  nisi  se  iii  cogitatione  pro- 
sterneret,  in  malo  opere  non  inhsesissel.  Hoc  enim 
loco  huraana  mcns  viigo  iioii  iiicorruota,  ut  arbi- 
iror,  dicitur,  sed  infecunda. 

Et  quia  Babylon  confusio  interpretatur,  recte  in- 
fecunda  meiis  Dabijlonis  filia  vocatur,  quse  in  eo, 
duiii  nequsqu^m  bona  opera  germinat,  dum  nullo 
ordine  recte  viveiidi  componitur,  quasi  confusione 
malre  goneratur.  Sin  auleiu  virgo  non  infccnnda 
dicitur,  sett  ijicoriupta,  postquam  slaiuni  saluiis 
perdidit,  ad  confusionis  sua;  cumulum  appellatur^ 
quod  fuit.  Cui  apte  per  in<;repationem  dicilur:  0«-i 


(171)  Alias,  et  in  Israel  gloriam  meam.  (172)  U'erque  cod.,  rtlivetur. 


<43 


HERVKI  BLRGIDOLENSIS  MONACHI 


444 


«cende.  Id  alto  quippcstat  humanus  animus,  quaiiJo  A  bntur.   Humeram   mens   discooperit  quajtdo  opus 


supemis  retributionilms  inhiat.  Sed  ah  hoc  slatu 
<ksccndit,  cum  lurpiier  victus  sese  defluentibus 
muniii  desi<leriis  subjicil.  Cui  bene  mox  additur  ; 
Scdc  1)1  pvhere.  Dcscendeiis  enim  ia  pulveie  residet, 
qiii  cceleslia  deserens  teirenis  cogitnlionibus  asper- 
sus  in  infiniis  viii>scit.  lllji  aJhuc  ingeniinando  sub- 
jungitur :  Sede  iii  leria.  Ac  si  exprobrans  dical : 
Quia  coelestis  conveisalioiie  noluisti  te  erigere,  sub 
leuietipso  liumiliatus  in  terrenis  aclibus  humiliare. 
Liide  e.t  necessario  protinus  addilur  : 
N,)n  «-st  soliuin  l\\\£  Clialdsorum.  • 
Clialdxi  nai!iq'je  fcroces  suiit,  quia  voluntales 
pioprias  sequeiitesnec  suis  parcere  morlibus  sciunt. 
Feroces    sunt  terrena    desideria,    qu«   non  suluin 


suuin,  quod  ignorabalur,  osteudit.  Cius  revclat,. 
quia,  qiiibus  desideriorum  passibiis  lucris  muodi 
inhiet,  manilestat.  Fiuniina  etiam  transit  ,  quia 
actioiies  hujus  ssuculi,  qua;  quoiidie  ad  lerminum 
defluunt,  indesincnter  appelit.  Diiuique  alias  relin- 
quit,  et  alias  iiisequitur,  quasi  seinper  de  flumine  ad 
flumen  venit. »  Ha;c  bealus  Gregoriiis  ait  ostendens, 
quo  jaccat  mens  a  solio  sancta  inlentionis  evcussa, 
qiiia  si  ad  ca,  quae  super  ipsam  suni,  inliiare  cessa- 
verit,  subsemetipsam  etiam  indesinentcr  ruit.  Cujus 
occulta  turpitudo,  quia  niinc  pcr  reprohationcm 
opeiis,  sicut  dictum  est,  denudaiur,  aut  eliam  post- 
niodum  in  iiltimo  examiiie  palam  cunctis  ostenditur, 
recte  subjungitur . 


contra  prsccepta  Conditoris,  sed  saepe  et  contra  per-  "      Vers.  3.  —  «  Revelabilur   igilur  ignominia  tua, 


ciissiOnum  verbera  duram  aique  insensibilein  nicn- 
Ism  reddiiiit.  Scd  filia  ferocium  non  habet  solium, 
qiiia  mens,  qua;  ad  amorem  mundi  ex  pravis  desi- 
deriis  nascitur,  atquc  eisdein  dcsideriis  obduratur, 
in  eo  quod  se  terrciiis  concupisceiiliis  subjicit,  sc- 
deni  judicii  aniillit,  nullique  apud  se  solio  prsesidet, 
quiexainine  discrctioiiis  caret.  Et  quasi  ajiidiciisui 
sede  expeilitur,  qui  per  exteriores  conciipiscentias 
vagatur.  Liqiict  ciiim,  quod  mcns,  qu;c  iiitus  coii- 
siiii  sedem  pcididil,  loias  se  per  dosidoria  iniiunie- 
rabiliter  sparL-il,  ct  quia  ogcie  iiilellccla  dissimiilal, 
caicalur  recle,  ut  etiam  iiesciat  qiiid  agat,  et  sxpe 
justojudicio  iii  ipsa  sua  voluntate  relinquitur,  el 
sub  ca,  qu;B  anxii-  appelit,  laboriosa  muiidi  iniii:- 
steria  relaxatiir.  Viidf  ct  apte  subditur  : 
I  Quia  non  vocabciis  moilis  ei  tcnera.  > 
Vers.  2.  —  <  Tolle  raolani,  et  mole  farinam.  > 
(Constal  niniirum  (S.  Gucg.  M.lib.  vi,  Moral. cap 
1(5),  quo  tciicr;c  lilia;  parcntos  parciint,  uec  duris 
(llque  servilibus  banc  opcribus  affligunt.  Oninipo- 
lens  crgo  Deus  quasi  teneram  filiam  vocat,  quando 
dilectara  uniuscujusque  auimam  a  laboiiosis  liujiis 
niundi  servitiis  rcvoc.it,  ne,  duni  cxferioribus  acti- 
l)us  aflicitur,  ab  intornis  desideriis  iiiduieiur.  Sed 
Clialda.'oriim  (ilia  mollis  et  teuera  nou  vocalur,  quia 
jncns  pravis  desidoriis  dodita  in  eo  quem  anxie  ap  ■ 
petit,  hujus  sasculi  iabore  roliiiquitur,  ut  foris  mun- 
do  veliit  ancilla  serviat,  qua;  intus  Deuiii    ut  filia 


et  videbiiur  opprobrium  tuum. » 

Nam  de  vindict.T,  quse  in  illo  Cet  judicio,  vel  in 
obitu  cujuslibet  reprobi,  manifeste  subdit:  t  Ultio- 
nem  capiam  et  non  resistel  niihi  liomo. »  Tuiic 
cnim  nemojam  lesistet  ei.  Quondani  voro  Moyses 
pro  popiilo  rcsislit  ir»;  ejus  dicens :  «  Dimille  ei  hauc 
nuxam,  alioquin  dele  me  de  libro  tuo,  qcera  seri  • 
psisti  {Exod.  sxxii,  52).  >  Sic  et  Aaron  ei  restitit, 
quando  inter  viveiites  ac  morluos  Ihuribuluni  sum- 
psit,  ci  animadvcrsioiiis  ignein  fiimo  incensi  tenipe- 
ravit  (.\Mm.  xvi,  4li).  David  eliam  ira;  ejus  restitit 
(//  Reg.  XXIV,  ili),  qui  augelo  percuiionli  se  oflerens, 
piacalionis  gratiam  et  anie  tempus  propositum  exe- 


C" 


gil.   Snd  et  omiios    saiicli,  qiii  ira;  ejus  obviant,  al) 


ipso  acc.piunt  ut  contra  impetum  pcrcussioiiis 
ejus  oppoiianlur,  atqus  ut  ila  dixerini,  cuin  ipso  se 
crigunt  conlia  ipsum,  cosque  Jiviiia  vis  sibi  upponit 
secum,  quia  in  eo  quod  adversum  ^c  sxvientis 
iram  foris  obtiiieiit ,  iiitus  eos  iiascoiilis  gralia 
fovet,  et  ramulantos  interius  lcvat,  quos  quasi  ad- 
veisantcs  -•xlcrius  loloral. 

Portat  ergo  contradictioncm  deprecantium,  quam 
aspirat,  ct  velul  nolenti  imponilur  quod  ab  ip.soi 
ut  fiat,  imperalur,  sicut  in  vcrbis  e^us  apparcl,  cum 
dicit  Moysi :  «  Diniitte  ine,  ut  irascaltir  furor  meus 
contra  cos,  et  dcleain  eos  (Exod. 'xxxii,  10).  »  Quid 
cst  dicerc  scrvo  :  Dimiite,  nisi  deprccanti  ausum 
prajbere?  Cum  vero  suporiia  indignalio  sose,  ul  ita 


iioquaquam  ainal.  Uiide  et  mulam  tollere,  el  farinam  D  dixerim,  luedullitus  niovet,  lianc  oppositio  huniaiia 


inolero  jiibeliir, 

«  Mola  in  ^yro  ducitur,  et  farinani  proferl.  Un.i- 
quaeque  ergo  inundi  liujus  aclio  mola  est,  qua;  dum 
multas  curas  cougoiii,  biiinanas  meiiles  quasi  per 
gyruni  vertit,  atqiie  ex  so  velut  farinam  projicit, 
quia  seducto  cordi  sompcr  minutissimas  cogitationes 
gignit.  Nonnunquam  vero,  qui  quieius  alicujus  esse 
ineriti  creditur,  positus  in  qualibet  actione  deiiu- 
dalur.  Uiule  protiiuis  subiiilVrlur: 

«  DoMuda  tuipitudiiiom  luam,  discooperi  hume- 
riini,  revela  crura,  transi  nuniiiia. » 

i  In  stliiiinistiaiiono  qiiippe  operis  turpitudu  de- 
iiiidaliir,  dum  vilis  niciis  abjeclaipio  iu  operis  osti;ii- 
tatiouc  cognoscilur,  (ju;c  qiiicta  piius  magna  pufa- 


non  retinet,  necse  uliliier  cujuslibct  deprecaiio  ob- 
jicit,  cum  semel  Dcus  aliquid  ab  intimis  irascendo 
dispoiiit.  Unde  per  bcatum  Job  dicilur :  «  Deus, 
cujus  iraj  resistere  nemo  potest  {Job.,  \\,  13).  > 
Nullius  eniin  inlerventu  diviua  ira  restringitur, 
cum  implacabiliter  excitatur. 

Hac  igitnr  incxorabili  indignatione  adversiis 
liliam  Babylonis  comraolus  dicif  t  Ullionem  capiam, 
et  non  rcsistel  miiii  homo.  »  Ilomo  enim  resistcrc 
ei  omnino  iion  valet,  qiiando  se  ad  ulcisceiidum 
excilal,  et  preccm.  quic  ci  funditur,  non  aspirat. 
Undc  ct  per  Salonioncni  dicitiir :  «  Non  parcel  in  die 
viiidicta',  npc  acquioscot  cr.jusquani  procibus,  iiec 
sijKipiel  pro  redemptione  doim  plurima  {Vrov.  vi, 


iiS  GOMMliNT.  IN  ISAIAM 

54).  >  Quain  sPiiteiitiain  attenilerc  dcDent,  qiii  pro 
pcssiniis  lioininibiis  dtfiinctis  niissas  celebiant,  vtl 
oralioiies  aut  elecmnsvnas  fjciiint.  Plerunique  vero 
talls  aKima  poleiilia  in  lior  mundo  adepla  l>ci  ser- 
vos  ajnigil,  sicut  olim  plebs  CliaWuiorum  in  Baliy- 
)one  Glios  Jinla.  ;icd,  cuni  hujusmoiii  princeps  in 
Jie  niorlis  sn;e  aii  ukionein  dncitur,  populus  IVi, 
qnem  servitutc  ileprimcbat,  redimilur  de  nianu  ejus. 
Unde  niox  ejusdeni  popnli  voce  snbditur  : 

Vf.rs.  A.  —  I  [iedemptnr  nosler,  Dominiis  e.xer- 
ciluum  nomen  illius,  sanctus  Isracl.  » 

Qui  enim  nos  de  nianu  oppressoris  redimit,  id  est 
liberaf,  \ocatur  Dominu$  exerdluum,  quia  e.xerci- 
tus  angeloruni  ei  faniulantur  ad  vindiclam  malorum. 
Et  nomen  illiiis  Siiitctiis  Israef  est,  qui  filia  Baby- 
lonis  irreligiositatem  ultra  toleiare  noluit.  Uude  el 
subjungit : 

Vers.  S.  -  «  Sede,  tace  (173),  inlra  in  tenebras, 
fliia  Chald.Torum,  quLi  non  vocaberis  ultra  doniiiia 
regnoium.  » 

Sedet  eiiim,  qux  stabal,  cuni  proslraia  vilescit, 
qu?e  erecla  gloiiabatur.  Ta.oel,  cnin  excuijtioneni 
perversilalis  sua;  noii  invcniens  moerorc  iiibcscit. 
Et  iiitrat  in  lenebrai,  cum  iii  nocteni  perpctuie  dain- 
nalionis  mUlitur  dicente  Poniiiio  :  «Lig;ilis  manibns 
<-t  peJibiis  miiiite  eum  in  tenebras  cxleriores 
[Matili.  ww,  loj.i  Xec  jam  vocatiir  domina  re- 
giiorum,  quia  gloriam  polenlia;  singularis  aniiltit 
cum  vita.  Sequilur  : 

Vers.  6.  —  t  liatcs  sum  supcr  popiiliim  mcum, 
coiitaminavi  bicreJitatein  nieam,  et  dedi  eos  in  ina- 
nu  lua.  I 

lloc  manifestum  est.  S.epe  cnim  Dominus  popnio 
suo  iratns  asperuin  vel  cruJelem  dat  ei  prineipem, 
«5uia  sciiplum  est:  «  Regnare  facii  hominem  livpo- 
critam  propler  petcala  populi  {Jub.  xxxiv,  50).  i 
Se(|uitur: 

« Non  posnisti  eis  misericordias,  super  senem 
ajgravasti  jugum  tuum  valdc.  » 

Vebs.  7.  —  t  Et  disibti :  la  sempiternum  ero 
domina.  i 

Et  lioc  perspicnum  est.  Immiscricorditer  cniin 
jiopulum  Dei  princeps  malus  aflligit,  et  inliumane 
{ractat,  iieque  vel  senibus  ab  alilictione  servilutis 
parcit,  ac  velut  in  seinpiternum  se  dicit  dominatu- 
rum,  dum  tenipore  longo  se  potestate;n  cxerc/^re 
putans,  de  die  uitima  cogitaro  negllgit.  Unde  et 
Mibditur : 

«  Non  posuisli  liajc  siiper  cor  tuum,  nequc  recor- 
daia  cs  novissimi  tui.  »  Non  posuisti  super  cor  lium, 
id  est  non  cogitasti,quia  ego  iratus  populo  ineo  dedi 
eum  in  manus  luas.  Neqne  linis  (ui  recordata  es, 
qunndo  uliionem  ego  de  le  capiani  nciniiie  resisten 
te.  Sequitur  ; 

Vers.  8.  —  I  Et  nunc  audi  bxc  delicala  ei  habi- 
tans  conDdenier,  qu«  dicis  in  corde  luo :  Ego  sunv, 


LIBK!  OCTO.  —  LIB.  VI. 


U6 


A  el  non  est  pra'ler  me  ainplius  :  nonsedebo  viilua,  ct 
ignorabo  sierilit.^vtcm.  i 

Vf.rs.  9.  —  <  Veiiicnt  libi  duo  lia;c  subito  in  die 
iina;  slerililas  cl  viduitas.  » 

Delicatu  esl  anima,  qu;e  snis  voluptatibus  inprae- 
scnti  friiitur  deliciis  alfluens;  el  conlideutcr  habi!ot, 
duin  nullo  melu  mnrlis  cogitur,  sed  peregrinatio- 
nem  pr.esentis  exsilii  veliit  liHbilationem  aslimat 
patri.-e;  el  dum  se  cieieros  potentia  honons  pifeire 
conspicil,  cunclos  veliil  nihilum  despiciens  et  se 
o.altans  in  cogitalionibus  suis.  «  Ego  suin,  et  non 
est  prfcter  nie  amplius.  j 

Qua;  el  viduam  se  non  sessuram  dicit,  qnia  t^e 
semper  intellecturam  sapienter  iestimat.  Inl.ellcclns 
enim  plerumque  dicitur  vir  aniinic  de  qiio  Doininus 

"  mulieri  Saiiiaritanne  verba  sna  noii  inlelligenti  dicit: 
«  Voca  virum  tuuiii  {Jonn.  iv,  IG),  »  id  est  adbibe 
intcllectum  tuuin,  e(  vcni  liuc,  id  est  ad  ca  qu;e 
dico,  iiccede  hue.  Nam  sicut  vir  mulierem,  sic  intel- 
lcctus  aniinain  rcgii.  Et  sicut  mulier  e."c  virn,  sic 
aniina  concipit  ex  intellcctu,  ([uod  in  operutionem 
paiil.  Aitergo  :  Fion  sedebo  vidnn,  id  est  non  eio 
dcspecta  intcllectu  amijiso,  quia  nuiiqnam  illuni 
aniiitam,  scd  prudenl.er  intelligam  semper.  Ei  ignv  ■ 
ruhu  sleriliiulem,  id  est  noii  ero  inrcciinda,  sed 
scmper  dilecla  mihi  opera  \ebil  iilios  p.ariam.  Sed 
qine  sic  loquitur,  ;iudire  debct  quid  ei  diviiiilus  rc- 
spoiideatur  :  yenieiil  tibi  liuo  luvc,  id  est  steriiilas  e! 
viduilas  stibiio  indie  unu,\i.\  e$,l  in  hora   morlis,   ut 

„  ne  qiikl  aiiipliiis  opprari  possis ,  et  inlcllectum 
ainiltas.  El  qiiasi  jam  h:;:c  ilii  acciderint,  sulijun- 

>  Uiiivcrsa  venerunt  siipcr  tc  proptcr  ninilitudi- 
ncin  malcflciorum  tuorum  :  et  propter  duriiiani  in- 
cantaiorum  luorum  veliemenlem.  >  Unirersa,  qiia; 
superius  tibi  minatus  snm,  venerunl  super  le  propler 
niultitudinem  maloruni  qu:e  faciebas.  Qiiid  vero  per 
incantalores  cjiis  expiimitur  nisi  c;«ti:;ri  potentes, 
qui  huic  ininistiantes  per  vanitatem  sa;cularis  po- 
tenti:e  vel  dolosilalis  su.-e  qiiasi  phanlasiam  magica» 
artis  in  liis,  qna;  Iraudnleiiter  operantiir,  faliunt 
oculos  inluentiiiin,  ut  vel  boiia  vel  lionesta  putent 
eorum  opera?  Qui  veliemcnlem  habent  durilium, 
quia  ignorantes  viscera  miserationis  innocentes  l;e- 
[)  dunt,  ct  cornm  hona  diripiunt.  Et  propter  hoinm 
ergi)  duritiam  princeps  eornm  puniliir,  qiiia  de- 
biieial  impietatem  eorum  coinpescere.  Ciii  adhnc 
dicitnr: 

Ye:  s.  10.  -  t  Elliduciam  habuisti  in  malitia  tiia, 
ot  dixisli :  Non  est  qui  videat  nie.  i 

In  maliliu  fiduciain  babuit,  (|uia  per  malam  aslu- 
tiam  se  celeros  superare  confisus  est,  cl  prosperc 
seniper  agere.  In  inalis  etiam,  (pi:e  laciebal,  iion 
vidcii  se  di^inilus  arbiliabatur.  Si;d  sequiUir: 

«   Sapientia   tua  ei  scienlia  lua  lixc  decepit  te.  i 

llicc  sapicnlia,  qua  coiifidcbas  iii  malitia  tua,  ncc 
te  vidcriamc  putabas,  decepit  tc,  quia  inalis  opfj»- 


<173)  -Mias,  sede  tacens,  etc. 


44? 


IILUVEI  BUUGIDOLENSIS  MONACIIl 


iii 


bus  luis  semper  linplicabal  te.    Vel  piius  pronun-  A  probare  (Liic.  xii,  54-56). »  ElPaulus. «  Diesobserva- 


tiL'tur  saptentia  tua,et  scientia  tua,  deiiide  subjicia- 
tur  :  litBc  decepil  te,  ut  non  de  isla  soUiminodo,  sed 
de  omni  sapientia  et  scientia  ejiis  dictuin  inielliga- 
tur,  quoniara  i  sapienlia  carnis  inimica  est  Deo 
{Rom.  viii,  7).  >  Congrue  autem  sapientia  etscientia 
cjus  dicitur  eani  decepisse.  Nara  i  prudentia  carnis 
inors  est  (ibjrf.  6.).  >  Et :  <  Scientia  iiiflat  (/  Cor. 
v.ii,  1).  »  Lnde  ct  praefatus  turaor  iiliiis,  quod  de 
lemporali  gloria  se  extollens  caeteros  despicil,  re- 
plicatur,  cura  subditur : 

«  Et  di\isti  in  corde  tuo  :  Ego  gum,  et  hoii  e«t 
p  xle.v  me  altera.  >  Adeo  enira  slngulariter  extfilii- 
lur,  ut  se  solam  esse  glorietur,  quia  neminem  sibi 
pareni   cernit.  Cujus  elationi   debita  mors  impro- 

viso  superventuia  proraittitur,  cura  mox  subjungi-  B  ^,"  f^^^^^  „,  ^,^^^,,^  ^^  ^„„5 
lur: 

Vers.  H.  — ^ «  Veniet  super  le  roalum,  «t  nescles 
ortum  ejus,  et  irruet  super  te  calamitas,  quani  non 
poteiis  cxpiare :  veniet  super  le  repente  miseria, 
qiiani  nescies.  > 

Ilaecenira  orania  tempore  mortisfient.  Coiilracu- 
jiisadveiitum  huic  (ilix  Babylonis,  qua  de  pote- 
state  singulariter  gloriatur,  protinus  exprobrando 
(Jicitur  : 

Vers.  42.  —  t  Sla  ciini  incantatoribus  luis,  et 
cuiii  miiltiludiiie  malcflciorum  tuorum,  iii  quibus 
laborasii  ab  adolesccutia  tua,  si  forte  quid  prosii 
libi  aut  si  possis  lieri   forlior.  > 

Si  enim  vcre  poiens  esl,  stet  nunc  advcrsus  mor- 
tein,  et  potcnter  ei  rcsistat.  Omncs  etiain  suos  iii- 
cantaiores,  videlico!.  siibjeclos  sibi  polenles  ac  sa- 
pientes,  qui  vanitale  doIos%  actionis  deluduiil  hu- 
inaiios  ociilos,  et  arliflciosig  lociilionibus  suig 
vcbit  qiiibusdani  p;a?can!alionibus  imraulaiit  sonsus 
hoininuin,  assumat  secura  in  auxiliiini. 

Mullitu(liiieiT)  qooque  inalorum  in  quibus  ab  ado- 
lescentia  se  exeiruil,  oppoiiat  diviniB  aiiiniadvcr- 
sioni,  quse  supcr  eain  venit,  quia  lidiiciam  habuit 
iii  matitia  sua.  Cura  igltur  bis  oinnibus  stel,  id 
cst  resistat  iras  cflelesli  si  forle,  quid  ei  valuerit  hoc, 
^iil  fortior  contra  Deura  fieri  potuerit.  Et  quia  pra:- 
(licti  incantatores  multimoda  consilia  dant,  sed  ni- 
bil  valent  adversus  Deum  consiHa  eorumj  recla 
subditur : 

Vers.  15.  —  <  Defecisti  in  mullitudine  consiiio- 
rum  tqoruu).  1 

Jtursumque  improperando  subjungitur: 

<  Stcnt,  ct  salvenl  te  augures  cceli,  qui  contem- 
plabantur  sidcra,  et  supputabant  menses,  ut  ex  his 
^nnuntiarent  vcntuia  tibi.  » 

Quid  vero  pcr  at^gures  cceli,  qui  contemplabatituT 
$idera,  et  suppulabaiil  menses,ut  ex  his  annunliarent 
ventura,  nisi  homines  superstitiosi  desii^^nantur,  qui 
ex  eleracutis  teinporum  explorare  futura  conaiitur? 
Qualibus  aitDominus  :  t  Cum  viderilis  nubera  oricn- 
lein  ab  occasu ,  slalim  dicitis:  Nimbiis  venit,  et 
ita  fit.  Et  cum  ausirura  Oantein,  dicitis :  quia  xstus 
^iiit,  e{fit.  Hypocriup,  faciem  coeli  ct  tcrra;  noslis 


lis,  et  menses,  et  tempora,  et  annos :  timeo,  ne  foiie 
sine  tausa  laboraverim  iiivobis  {Gat.  iv,  10).  »Quia 
ergo  siipradicla  Babylonis  filia,  id  est  meiis  super- 
stiliosi  et  pervcrsi  principis  magis  in  talibus  quam 
in  Deo  speravit,  rectc  jamcirca  obitum  ei  per  iiicrc- 
pationem  diciiur:  t  Stcnl  ctsaWent  te  augures  coeli, 
(|ui  coniemplabantur  sidera.et  supputabaiil  menses, 
ui  ex  eis  annuntiarent  ventura  tibi.  >  Sed  qui  pro 
se  ipsis  slarc  iionvalent,  quomodo  stabiiiilpio  aliis? 
.'Vut  qiiomodo  salvabunt  aliuo),  qui  salvare  se  ipsos 
Don  possunt  ?  Sequilur  euiia  : 

Vers.  44.  —  «  Ecce  facti  siint  quasi  siipula,  et 
corabussit  eos  ignis  :  non  liberabunt  aniraain  suam 
de  maiiu  flammie^nonsunt  priinee,  quibus  caleflant, 
> 

Facti  sunt  in  mortearidi  et  inanes  velut  stipula, 
ei  combussii  eos  iijnis  gebennalis  nec]Am  poterunt  li- 
bferare  aniraas  suas  de  maiiu  fiammm  illius,  scd  ibi 
sine  fine  dctinebuntur  ct  ardebunt.  Neque  eniin 
prunw  sunl  iii  illo  igne,  quibus  isti  calefiant  dele- 
ciabiliter,  quemadmodum  iii  his  omiiibus  ignibus, 
iieque  ignis  ille  est  focus,  ct  sedeant  ad  eum,  qui  ibi 
sunt,  sed  totara  gehennara  ignis  ille  coinpiet,  oin- 
nesque  reprobos  intra  se  continens  cruciat,  neque 
prunas  haliet,  quia  lignis  non  pascitur,  sed  inexstin- 
guibililer  ardct.  Vel  in  hac  vila  non  sunt  eis  prunie, 
quibus  calefiant,  et  foctis,  ut  si^deant  ad  eum,  id  est 
nnllara  balieiit  caloris  scicntiara,  iiec  illurainaiilcm 
C  sensum,  qul  eorum  lencbras  exculere  possit,  et  fri- 
gus  erroris  cxpellere.  Sequitur : 

Vers.  15. —  I  Sic  facta  sunttibi,  in  qiiibuseun- 
que  laboravcias.  > 

Id  est  omnia  opera  tua  igne  illo  consumpla  sunt. 
Nam,  ul  Apostolus  loquilur :  «_  Uniuscuju6que  opus 
manifestum  erit.  Dies  enira  Doraini  dcclarabit,quia 
in  igne  revelabitur,  et  uniuscujusqoe  opus  qiiale 
sit,  ignis  probabit.  Si  oujus  opus  manserit,  nier- 
cedera  accipiet;  si  cujus  opus  arserit,  delrimenlum 
patielur  (/  Cor.  111,  13)  »  Sequitur: 

«  Ncgotiatorcs  lui  ab  adolcscentia  tua  uiiusquis- 
que  in  via  sua  erraverunt,  et  non  est  qui  salvet  le. » 

Dives  isle  iniquus  ab  adotescentia  sua  negotialores 
0  et  pecuniaium  niultiplicatores  habere  studuit.  Qui 
omnes  in  via  negoliationis  sua  errawerwn/,  quia  sicut 
«  nemo  militans  Deo  implicat  se  negotiis  sxculari- 
bus  (//  Tiin.  II,  i) ;  >  ita  qui  sxcularibus  negotiis 
iinplicaiur,  mililare  Deo  noii  potest.  Eiquia  omiics, 
qui  huic  opitutari  volebant,  propriis  reaiibus  astriii- 
guntur,  non  est  qui  talvet  eum  a  morte  perpetua. 
Ilaec  contra  quemlibei  polentem  superbura,  qui  po- 
pulum  Dei  atnigit,  dicta  suiil.  Et  mox  ad  cumdem 
populum,  qui  pro  peccatis  suis  Iraditus  est,  conse- 
quenter  dicitur : 


CAPUT  XLVIII. 

•  Audite  lioc,  domus  Jacob,  qui  vo- 


VtRS.  1 . 

caniini  iioraine  Israel,  et  de  aquis  Judaeiislis,  qui 


44»  COMMENT.  !N  ISAIAM 

iuratis  in  nomine  Dumini,  el  Dci  Isracl  rccordamini 
non  in  verilate,  neque  injiistitia.  t 

Nunc  enini  aj  carnales,  qui  sunt  In  Ecclesia,  lo- 
quiinr  serrao  divinus.  Nam  cl  ipsi  sunt  domusJacob 
quia  fidem  patriarcliarum  sequuntur,  licet  mores 
eorum  fugiaiU.Yos  inquit:  0(lomusJacob,auditelwc, 
quod  princiiii,  qui  vos  opprimit,  locutus  sum  :  vcl 
quse^obis  loculus  sum :  qui  vocamininomine  Israet,  id 
est  qui  vocabulo  Cliristianitatis  censemini,f <  de  aquis 
Juda,  idestdeaquis  confessionis,  qnitsunt  aquseba- 
ptismatis,  exisiis,  vel  depopMlis  ciiiistianis  ortiestis, 
qui  juralis  in  nomine  Domini,  id  est  qui  Chrislianos 
Tosasserilis.el  Dei  Israelrecordamini,  idest  deCliri- 
Sto  I  ecogitatis,  nmi  in  verilalc ,  quia  eum  iion  vcre 
diligitis,  neque  injustitia,  quia,  quod  ipse  pr»cipit, 
non  facitis.  Ad  hujusmodi  Christianos  loquilur  Do- 
iniMus,  quos  ob  irreligiosiiaieni]eorum  impio  rectori 
Irailidit  casligandos.  De  qiiibus  subditiii  : 

Vers.  2. —  j  Dccivitatecnim  sancta  vocaii  siint,  et 
snpcr  Deum  Israel  constabiliti  sunt ;  Doniinus  exer- 
ciluum  nomen  illius.  > 

Ideo  debent  aiulire  verba  solalii,  quia  de  ciiiiaie 
tancla  convocaii  suju  diviniiiis.  Doniinus  enim,  qiH 
in  ccelesli  Jerusaleni  liabilat,  ipsc  votavit  cos.  Ei 
svper  Deuin  Israel  constabiliti  sunl,  id  est  snpor 
Ctiiisluni  fund.lti,  qui  vocatnr  Dominus  exercituuin, 
eo  quod  illi  deserviant  exercitus  miliiia;  cocloruni. 
Ad  quem  videlicet  populuni  Clirislianorum  carna- 
lium  consequenler  a  Domino  dicitur  : 

Vebs.  3.—  I  Priora  extiinn  anniintiaTi,  et  ex  0'e 
ineo  e\ierunt,  ot  audila  feci  ea  ;  repente  operatus 
sum,  et  vsneriiiii.  t 

Quit  autem  suiit  priora,  nisi  qua;  secuiidum  Apo- 
calypsiin  Joannis  c  oportet  (ieri  cito  (Apoc.  \,  i),  » 
iil  est  tentationes  et  mala,  qua>,  fideles  in  liac  viia 
tolerant.  c  Omnes  euim,  qiii  pio  volimt  vivcre  in 
Clirislo  Jesu,  persecuiionem  patiuntiir  (//  Tiin. 
iii,  12).  j  El  quas  iios  in  futuro  ssculo  niauent,  po- 
steriora  sunt.  Audi  qux  sunl  priora  :  c  Fili,  acce- 
dens  ad  serviluleni  Dei  sta  in  justitia  et  tiniore,  et 
pra;para  animnmtuamad  toiiiaiioiieni  (Eccli.  ii,  )). » 
Audi  priora  :  c  Qiiicunque  qnssieriiit  animam  suam 
salvare,  perdent  eam  {Luc.  xvii,  53).  »  U*c  eigo 
priora  unnunliaxi  et  auditn  feci  iibi  e.xlunc,  idest  ex 
quo  de  a(|iiis  Juda  existi,  cl  cx  qiio  supra  Deum 
Israel  f«:iislabililus  es.  Elsicuta  principio  tibi  an- 
nuntiaveram,  ila  liinc  repente  operalus  suin,  et  vene- 
runt  omiiia.  Praidixi  tibi  .universa  qua;  passuriis 
eras,  ne,  si  te  ignarum  inycnissciil,  oppiimercni, 
et  ex  ore  meo,  (iu;c  facere  dcbucras,  audisti,  ut  ex- 
cusationem  dc  ignorantia  noii   tiauercs.  Sequitur  : 

Vebs.  i.  —  «  Scivi  enim  quia  durus  cs  tu,  et 
ncrvus  fcrrcus  cervix  tua,  et  frons  tiia  ;p.rca.  > 

Durus  e.5,  quia  moiliri  ad  aniorcm  Dci  noii  potes. 
Et  rervix  cordis  lui  nervus  fcrreus,  quia  jiigo  nieo 
conteri  iion  polest.  Et  frons  tua  mreu,  quia  diu  per- 
sistis  in  inipudentia  tua,  noleiis  de  malis  actibus  tuis 

(174)  .\lias,  num  annuntianii. 


LIDKI  OCTO.  —  Lin.  YI.  i.SO 

A  erubescere.  In  froiiteenim  sedes  est  pudoris;*s 
vero  ditrabile  nimis  est.  JErtaiw  ergo  frontem  ba- 
bet,  qui  valde  contra  verecuiidiam  sempcr  durus 
perseverat.  Scquitur : 

Vebs.  5.  —  c  Prsdixi  tibi  extunc,  antequam  ve- 
nirent,  indicavi  tibi,  ne  forte  diceres  .  Idola  mea 
fecerunt  hsec,  et  sculpi.ilia]mea,  et  conflatilia  nian- 
daverunt  ista.   > 

^'ebs.  6.  —  c  Quoe  audisti,  vide  omnia;  vos  aii- 
tem  non  annuntiastis  (i74).   > 

Quid  nunc  per  idola  ct  eonflalilia,  sivc  sculplilia, 
iiisi  falsse  cogiiatioiies  designaiitur?  Narn  qiiasi  ido- 
lura  sibi  fabricat  animus,  dum  sibi  cogitalionem  er- 
roris  format ;  et  velut  sculpit  eam,  qiiando,  qu,'« 
sibi  iii  ea  videnlur,  in  forma  recidit,  eamqiie  for- 
niatad  libilum  siium  :  et  qiiasi  conflat,  quia  spirilii 
meiitis  siKedeco(|uit  intrinsccns  anteqiiaii!  faliricct. 

Quid  igitur  in  idolis  et  sculptilibus  ct  conflatilibus 
nisi  opiniones  errorum,  quas  sibi,  prout  cogilaverit, 
mciis  format,  cxpriniuntur?  Ait  crgo,  quia  vcnlura 
prwdixi  libi  cxlunc,  id  cst  cx  qiio  supra  Doniinum 
coiistabilitus  cs,  et  antequam  venircnt  ea,  indicavi 
tibi  ne  /br/f  quaiidovcnircnt,  diceres,  quiaidolamee, 
id  est  falsae  opiniones  meae  fccerunt  Itwc,  sculplilia 
mea  et  conflatilia,  id  cst  errores,  qnos  niilii  forinavi 
mandaverunt  istu.  Multis  enim  erroribus  pleiini  est 
iste  carnaliura  populus,  et  mulla  qu;e  liiiiit,  noii 
lani  Deo,  quam  superstitioiiibus  suis  ct  opinioni- 
bus  ascribit.  Et  idcirco  prwdixi,  inquit,  universa 
C  tibi  per  Scripiuras  meas,  et  per  ora  doctoruni,  et 
quce  tunc  audisli,  einnia  vide  nunc,  qnia  sicut  pra- 
nuntiaverain,  ita  tibi  eveniunt  cuiicta.  Vos  autetn 
CKteris  non  annuntiaslis,  quan  anrunliaveram  vobis, 
qiiia  de  taliinis  loqui  ncgU^xistis,  Sequitiir  : 

c  .Aiulita  feci  tibi  iiova  extuiic  ct  conservata,  qii.^ 
nescis.  » 

Ver5.  7.  ^  I  Nunc  creata  snnt,  et  noi.  extiinc  et 
ante  diem,  et  non  audisti  ea,  nc  fortc  dicas  :  Ecce 
ego  cognoTi  ea.  > 

Vers.  8.  —  c  Neqiie  audisti,  neque  cognovisli, 
iiequeextiinc  apcrta  auris  tiia.  » 

Nova  quidcm  nov.Te  cnnversalionis  attdila  feci  libi 
ex  quo  de  aquis  Juda  existi,  id  est  ox  quo  rcnatus 
Desexaquaet  spiriiu,  et  praemia  juslornm  in  ca-lis 
conservula,  quoe  nescis.  Et  qiisn  de  spiriiali  toiner- 
satione  vel  tentatione  audicras,  nunc  creata  «Hiii, 
id  est  nunc  a  me  tibi  datuiii  esl,  ui  ta,  si  volnoris, 
facere  possis,  ct  non  alt  initio  vel  ante  diem,  sed  iii 
tcmpiuc  suo.  Non  eiiim  puer  mox  ardna  nov;»  con- 
versatioiiis  arripere  valet,  sed  in  a;latc  ptTlecla  sii- 
stinere  tentationes,  et  spiriialibus  disciplinis  semet- 
ipsum  exercerc  potcsl.  Ft  Dnniiniis  singula  quaeqiie 
timporibus  suis  disponit,  qiioniam  c  oninia  tiinpus. 
Iiabent,  ct  snis  spatiis  traiiscunt  iinivcrsa  sub  cmlo 
{Eccte.  III,  I).  >  Dans  erge  oppmluno  tenipore  lio- 
mini  graliam  bene  ronversandi,  nisi    piger  fueril. 


4,51  HERVEl  DUP.GIDOLENeiS  M01i\C.m  -453 

recte  eJ  dfenuiUial,  qiiia  jam  c.eaia  siiiit  nova,  ei  \  iO,  in  Evang.)  :  c  QniciiiKiuc,  inquit,   boiia  in  Jioo 

saiciiif)  liahclis,  cum  quDsliJiel  paupeies  noiinulla 
leprcliensitiilia  perpelrare  conspicitis,  nolile  despi- 


iion  cxlnne  et  nnte  dicm. 

Sed  (•iim  (lixcrit,  quia  audita  fvci  tibi  nova  extnnc, 
viiictLir  <:i»ntiaria  ailjungeie,  cum  subjicit,  quianon 
audisti  ea.  Scil  atiie  corporis  audivil,  el  aiire  cordis 
non  auilivit.  lYoii  avdisii,  inquit,  ea,  id  est  non  in- 
tellcxisti,  nc  foiie  scieiitia  inflatiis  dicas,  qnia  ccre 
ego  cognovi  ea.  Sed  vegue  audisii  ea,  id  esl  non  in- 
tellexisli  ea,  neque  cognovisti,  neque  cxlunc  aperta 
esl  auiis  iua,  id  est  cordis  tui.  Namquia  aiidisti  qui- 
dem  boiia,  sed  facere  ncgiexisli,  quae  audisli  non 
audisti.  Et  sicul  nemo  novit  qiiid  sii  cbaritas  iiisi 
sit  chaiilas  in  co,  ila  nenio  veie  iiitclligil  praccpla 
coelestia  nisi  quifacit.  Bcncigilur  ci,  i;.;i  bona  quse 
audivit  opcraii  coniciniiit,  diciiar,  quia  ncque  au- 


ccrc,  nolite  despeiare,  qiiia^^foitusse  quos  superllui- 
tas  tcnuissima;  pravitalis  inquinat,  caminus  paiiper- 
latis  purgat.  De  vobis  oniuino  peiiimcscite,  qiiia 
nonnulla  eliam  male  acta  prospera  \ita  secutaest; 
dc  illis  vero  sollicitc  peiisate,  quia  eos  magistra  pau- 
pci  las  cruciat,  quousque  ad  recliludineni  perducal.  » 
l!i  iiifia  :  iCuiii  quoslibet  in  hoc  mundo  abjettos 
aspicilis,  etiamsi  qufe  reprelicnsibilia  eoriim  esse 
vidcaiitur,  nolite  despicere,  quia  fortasse  quos  mo- 
runi  inllrmilas  viilncrat.meJicina  paupertatis  curat. » 
Sequiliw  : 

Vers.  H.  —  I  Proptcr  nie,  propter  ine  faciam,  ut 


disli,  neque  cognovisti,  ucque  exlunc,  id  est  e.\  quo  B  non  blaspbemet,  ei  gloriam  meam  alleri  non  dalio.» 


super  Doiuinuui  constabiiitus  es,  upcrta  esl  uuris 
lua.  Sequitiir : 

«  Scio  cnim,  qiiia  pra^varicans 'jiraivaricaberis, 
el  Iraiisgressorem  dc  vcntre  vocavi  tc.  » 

Scio,  qiiia  necduni  nialiiiam  tuam  deseres,  sed 
adliiic  maiidala  mca  pra;varicaiiili>  calcaliis.  Tu  es 
dc  (iliis  Adaiii,  pcr  qMcm  iii  biiiic  miindiini  pscia- 
lum  iiitravJt,  ct  per  pccc:iti>m  mors,  ci  ita  in  oinnes 
liomincs  iransiit,  in  quo  omncs  peccavcrunt.  Uiidc 
el  irunsgrcssorem  de  veutre  iitatris  vocavi  ti. 

IIi!Cusq«e  duriliaiii  niiinscuiiisque  corum  Doini- 
iius  objiirgavil,  quos  iiiciepat  alibi  diociis  .  t  Qiiid 
::ulem  vocatis  me,  Doininc,  Domine,  ct  non  faciiis, 
qu:e  dico  {Luc.  vi,  40.)  t  »  .lam  vero  sccuiidum  iihid 
quod  Slojsi  ait :  *  Misercbor  cui  miserebor  et  mi- 
scricorJiam  prajstabocui  niiserelior  (P<om.  ix,  1;)),  » 
quid  ei,  cui  voluciil  misereii,  misericorditer  agat, 
osteiidit  subjuiigcns  : 

Vers.  9.  —  <  Piopter  nomcn  meum  longe  faciam 
furorem  meum,  ot  laudc  niea  infrenabo  te,  ne  iii- 
lcreas.  » 

No«  propler  tc,  inquil,  sed  proptcr  noinen,  quod 
inv..catum  est  super  te,  longe  faciam  a  te  furorem 
meum,  quo  tctradideram  lilia;  Babylonisaffligcndum. 
Es  enim  adlnicdigiuis  furore  mco,  sed  jam  tibi  mi- 
soitus  parcam,  ct  ne  tiltra  male  liber,  quo  vobicris, 
eas  sequendo  concupiscentias  tuas,  infrenubo  te 
laude  mea,  ne  moi  tera  sempiternam  incurras,  sed 


Propter  bonilatem  meam  faciam  te  vivere  sicnt 
nomcn  meuin  noii  blasphemetur  proplerte;  et  glu- 
rinm,  qua  in  te  gloriari  debco,  nllcri,  id  est  sataiix, 
non  dabo,  quia  gloriatur  in  eis,  quos  in  perditionem 
trahit.  Posl  haec  ad  priora  Ecclcsia;  lempora  rever.' 
litur  sermo  diviims.  Sequilur  namquei 

Ytiis.  12.  — «  Audi  me,  Jacob  el  Isracl,  qucm  ego 
voco,  cgx)  ipse,  ego  primus,  cgo  uovissimus. » 

Jacob  quippe  vel  Isracl,  quem  Dominus  vocat, 
fidclcs  ex  circumcisione  sunt,  quos  pcr  intcrnam 
aspirationem  ad  Cbristuin  suum  traliit,  quibusail : 
Ego  siim  ipse,  non  alius,  quia  non  mutor.  Ego  sum 
primns,  et  novissinius,  qiiia  suin  autc  omnia,  ct  post 
C  omnia.  Nam  csse  Dei  lolum  simul  csi,  ct  seniper 
esl  quod  ncquc  coppit  unquam  ncque  aliquando  ces- 
sabit,  inseparabile  quoddam  et  sine  line  exisienlc 
pclagus,  nullis  terminis  limitibii^que  circumdatum, 
omncm  supcrgrediens  sciisum,  ctomiie  tcnipiis  atquo 
naturam.  Qui  deinde  potentiam  aclioiiis  susedenun- 
tiat,  diccns : 

Yeus.  13.— «Manus  quoque  mea  fundavit  tcr- 
ram,  ct  dextsra  meiisa  cst  coilos,  ego  vocabo  eos, 
et  stabunt  simiil.  » 

Ipsc  enim  terram  et  coelos  fecit.  et  omnes  cceH 
obteniperant  niitiii  cjiis.  Potest  vcio,  iit  saepc  jain 
dixinius,  pcr  icrram  Ecclcsia  dcsignari,  (\ux  semcii 
pruidicationis  suscipiens  fructum  boni  operis  facil; 


Isetus  dccanles  :  «    Bcnedicam  Dominum   iii  omni  p  etpcrc(r/o.s  sancii  priedica'lores,qui  tanquam  imbres 


tempore,  scmpcr  lans  ejus  in  ore  meo.  In  Doniino 
laudabitur  anima  mea  {Psal.  xxsiii,  2).  »  Seqiii- 
tur : 

Vers.  10.  —  <  Ecce  escoxi  le,  sed  non  sicnt  ar- 
gentuni,  elegi  le  in  eainino  paiipcrtalis.  » 

Excoxi  le  m  igne  tribulatioiiis  sub  inaiiii  (llia>  Ba- 
bylonis.  id  esl  cnjuslibct  person;e  poientis,  el  tyraii-- 
nidem  exercentis,  sed  non  quasi  argenlum,  qiiia  pur- 
gatus  non  es  a  sordibus  tiiis.  Argentum  enim  pur- 
gauir  in  igne,  scd  tu  nones  puigalus  in  tribulationc, 
qi.iia  nec  in  adversis  oniisisti  peccaic.  Sed  in  camino 
vaupertatis  dccoqucns  elegi  le.  De  liae  senlentia  non 
iicccsso  babenuis  nunc  aliud  diccrc,  iiisi  quod  in 
honiilia  quaJain  beatus  Gregorius  admoiiet  (hom. 


minunt  cloquia  s;\pieiiti;e  su:t^.  Maiius  ergo  Domini 
fundavit  lerram,  (|uia  super  fiiiid;iinenlum,  qiiod  est 
Christns,  posuit  Kcciesiam.  Et  dextera  ejtis  mcnsa 
esi  aelus,  id  csl  pr*dicalores,  sicut  discipulis  per 
Apostolum  dicitur  :  <  Nini  in  immcnsiim  gloriamur, 
scd  secunilum  mensuram  rcgula;,  quam  mensus  est 
Dcus,  mcnsnra  pcrlingcndi  ii>qiic  ad  vos  (//  Cor.  \, 
15).»  Ei  rursiim  :  «  Unicuique  nostrum  dala  cst 
gratia  secundum  mensuram  donationis  Clirisii 
{Eplies.  IV,  7).  >  Cum  autem  dicit  :  «  Ego  vocabo 
eos.  ct  stabiint  simiil. »  Ostcndit  omncs  illos  ad  ob- 
scquium  cssc  paiatos.  Qui  cnim  vocati  stanl,  paraii 
slaiit,  par.iti  suiil  facerc,  quod  sibi  jussum  fueri». 
Pi;emisso   autem  exemplo  fundalionis  Ecclesi»  e» 


^53  COMMIiNT.  IN  ISAIA.M 

obedilioiiis  sanctoruin  dicit  ail  Isiael,  rui  loqueba- 
tiir  : 

Vers.  14.  —  i  Congregamini  omnes  vos,  et  au- 
dite.  I 

Congregamini  omnes  tos  iii  iina  eadem  voluiitale, 
iit  sit  oinnibus  vobis  cor  nnuin,  ct  aniina  una,  et 
audiie  me  sicut  coeli  ine  audmnt.  Sequilur  :  «  Qiiis 
de  eis  annunliavit  Iiaec?  DilexitDoniinus  eum,  faciet 
volunlatem  suam  in  Dabylone,  et  bracbium  suuin 
in  Cbaldsis.  i 

Qtds  ex  ccctis,  id  est  prnedicatoribus  annuniiarii 
litgc,  quae  dicta  sunt  de  obediemia  eoruin,  et  caeiera 
nunc  prsemissa?  Subaudi  Cbristiis.  Ipse  enim  digna- 
lus  est  uniis  ex  ilUs  fieri  ■.Dominus  (lilcxit  eum  di- 
cens  :  t  Ilic  est  (ilius  meus  dileclus  (//  Pelr.  i,  17).» 
El  ipse,  volunialem  suum  explebil  in  iialnjlone,  id 
esl  in  boc  conluso  soeculo,  vel  in  gentiliiate,  «  qui 
onines  homincs  vull  salvos  (icri,  et  ad  agnilionem 
veritatis  pervenirc  (/  Tim.  ii,  4).»  El  brachium  vir- 
tulis  sua;  faciet  in  Clialdccis,  quia  exspolians  prin- 
«ipatus  et  poteslates  Iraducet  contidenler  palam 
triumpbans  illos  in  semctipso.  CbaldiEi  eniin  nialigni 
spiritus  sunt.  Scquitur  : 

Vehs.  1.5.  —  «  Ego  locutiis  sum,  et  vocavi  euni, 
et  adduxi  eum,  et  directa  esl  via  ejiis.  j 

Ego  Pater  loculus  sum  de  eo  per  propbetas,  ei 
vocavi  eum  in  hunc  mundum,  adduxique  eum,  et 
directa  esl  via  conversationis  cjns,  eo  quod  iniqui- 
tatem  non  fecerit.nec  invenlus  sit  dolus  iii  orc  ejus. 
Cujus  vox  piotinus  subintroducitur,  dicens: 

Vers.  46.  — « Accedite  ad  me,  et  audite  boc  :  Non 
a  principio  in  abscondito  loculus  sum,  ex  tempore 
antequani  fiercnt,  ibi  erain,  et  nunc  Deus  misit  me, 
el  spiritus  ejus.  > 

Accedile,  inqnit,  fide  ad  mc,  popule  meus,  et  no- 
lite  me  filium  Joscpb  sestimare,  vel  a  conccplu  Vir- 
ginis  initium  snnipsisse,  sed  polius  audite  quod 
dico.  iVon  enim  in  occullo  loculus  sum  a  principio, 
sed  in  manifesto  est  me  nominatissimis  quibusque 
patribus  ab  origine  mundi  locutura  fuisse.  INam  ea; 
tempore,  id  est  ab  initio  teinporis  eram  ibi,  videlicet 
apud  Patreni,  qiiia  «  in  prineipio  erat  Verbum,  et 
Verbuin  erat  apiu)  Deum  {Joan.  i,  I).  ?  El  nemc 
putelis  cum  tempoie  coepisse,  antequam  creaturs 
fierent,  ibi  erani.  Tunc  quidem  erain  apud  Deum, 
et  nunc  ipse  niisit  me  ei  spiritus  ejus,  ut  Verbuin 
caro  rierel  et  babitarel  iii  nobis.  Pater  enim  FiliMni 
roisit,  quia  bnnc  incarnari  eura  constituit.  Sed  et 
Spiritus  sanctus  euni  misit,  quia  incarnalionis  ejiis 
ayctorfuit.  Nain  superveniente  Spiriiu  sancto  con- 
cepit  eum  virgo.  Spiritiis  eum  inisit,  ul,  ciini  legis, 
quia  ideni  Filiiis  Spiritum  inittit,  iion  <:iedas  Spiri- 
tum  inferioris  esse  potentia'.  Namet  Filiuseum  mit- 
lit,  qui  ait :  « Cuin  venerit  Paracletns,  quem  ego 
miltam  vobis  a  Patre  (Joan.  xv,  20).  >  Si  ergo  st 
invicem  Filius  et  Spirilns  niittunt,  non  sultjeclionis 
iHJuria,  scd  ci.)mmiiiiitas  est  potestatis.  Sequitiir: 


LIDRl  OCTO.  —  LIB.   VI.  4G4 

A  Vers.  1".  —  « Ilaec  ditii  Dominus  iieus  redemptor 
tuns  sanctus  Israel  :  Ego  Dominus  Dciis  luus  docens 
te  utilia,  et  gubernaiis  te  in  via  qua  ambulas. » 

Ucdemptor  noster  populo  suo  ditil,  qiiia  Pf/o  s!jm 
Duminus  Dcus  tuus.  JNani  et  ipso  «sl  Dominii^  ol 
DcMs  quemadmodum  et  1'ater.  .\it  enim  :  «  F.go  ot 
Pater  ununi  suinus  (Joaii.  x,  50). «  Ei:«Oninia, 
qu«  habet  Pater,  mea  suni  {Joan.  xvi,  iri). »  Se  ergo 
Domimim  ct  Deum  esse  testeliir,  ut  omnes  bonori- 
liceiit  Filium  sicut  bonorificant  Palrem.  Qui  iiu* 
el  in  Veleri  et  in  Novo  Teslanierito  salis  H(i/ia  sem- 
per  mandata  docet,  ct  in  t'ia  justilia;,  qua  gradiinnr 
iios,  gubernat,  et  dirigit.  Qui  quam  ulilia  nos  do- 
cuerit,  et  qiianium  salulem  nostrarn  optaverit,  in- 
dicat,  cum  subjungil : 
^  Vers.  18.  —  «  Utinam  attendisscs  raaiidata  mea  ! 
facta  fuisset  sicut  flumeii  pax  lua,  et  jnstiiia  tua 
sicut  giirgites  maris.  t 

Veks.  19.  — « tlt  luis^ct  quasi  arena  senien  tunm, 
et  stirps  uteri  tui  ut  lapilli  ejus  :  non  interissel,  et 
noii  fiiisset  attritum  nomen  ejus  a  facie  mea. » 

Vers.  20.  —  j  Egrcdimini  de  Babylone,  fugite  a 
Cbalda:is.  i 

Vlimim,  inquit,  attendisscs,  o  bomo,  prrecepta 
vitx,  quK  in  paradiso  tibi  dederara !  Nam,  sicUt 
aqiia  fluminis  indeUcienti  abundantia  seinper  fluit, 
sic  pnx  tua  perseverans  semper  alllueret.  Et  sirut 
miiliiplici  undarum  volumine  qurcjites  maris  abiin- 
daiit;  s,\cjusiiiia  tua  multiplicibiis  viriutum  curaidis 
P  in  inimensiim  excrevisset.  Et  sicut  arena  est  innu- 
merabilis;  sic  multitudo  filiorum  esset,  quos  in  pa- 
radiso  genuisses.  iVoii  inierisset  semen  tuuin,  quia 
nullus  ex  filiis  luis  moreretur.  Et  non  fuisset  attri- 
tum  nomen  ejus  a  facie  mea,  quia  non  liieret  poMias 
iii  aeternam  oblivionem  projectus  a  conspcclu  roco. 
Nain  si  primiis  homo  non  peccasset,  niinquam  gc- 
benn;e  lilios  generaret,  sed  tot  soliimmodo  lilios  in 
paradiso  generalurus  erat,  quol  electi  poneiitur  in 
die  resurreclionis  ad  dexteram  judicis ,  quorum 
complela  mullitudine  sine  u!la  niorte  vcl  aniictione 
ad  perpetuam  vitara  angelorum  et  societalem  eraiit 
pervenliiri. 

Ibcc,  inquil,  omnia  sic  fuissent,  si  voiiiisses  alleii- 
dere  mandata  mea.  Sed  quoniam  res  in  contrariiira 
D  lapsa  est,  nuiic  saltem  filii  Adam  eqicdimini  de  Ba-^ 
bijlonc,  id  est  de  con(usioiie  cupiditatum,  in  qua  de- 
leiili  eslis  biicusqiic  captivi,  iit  ad  palriam  selern.^u 
ba;redil:ilis  rediro  liberi  possitis;  et  fugile  n  Chal- 
dceis,  id  esl  cuin  omni  velocitate  recedite  longius  a 
malignis  spirilibus  vos  in  liac  coiifusione  passionis 
vilioriim  capti^anlibns.  Cli.ild:ci  qiiippc  caplivanles 
ii!lerprei.'(ntur.  Venit  eiiim  S.ilvator  ah  exsilio  nos 
ad  patiiara  revocare,  a  sa;cuIo  ad  paradisuin,  a 
captiviiaie  ad  regnum.  Unde  eiiam  (175)  priccoai- 
biis  siiis  pKcripiens  subjungit : 

In  voce  exsullationis  annuuliale  oiiinibus  egressio- 
nem  de  Babylone,  et  eiinctis,  qui  in  orbe  sunt,  ch- 


(17.1)  Uterquc  coj.,  etiam  a  vraa 


i55 


liERVEl  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


im 


ditttm  facite  hoc,  quod  nunc  per  graiiam  nieam  liata  A  Iiomijsi,  qtiia  c  si  atlendisses   mandata  mea  ,  facla 


esteis  facultasrevfriondi  ad  paradisuin. 

Et  ferle  ittud  etiam  nsque  ad  cxtre.ma  terrw,  ut 
nemo  sit  in  muiido,  qui  lioc  non  auilial.  Sequiliir  : 

I  Dicile  :  Uedemit  Doniinus  servum  suum  Ja- 
cob.  > 

Vf.rs.  21.  —  «  Non  sitierunt  in  deserlo ,  cnm 
educeret  eos,  aqtiam  de  peira  produxil  eis,  et  scidit 
petram,  ol  lliixerunt  aquK.  » 

Dtcite,  quia  Dominus  sangviine  Filii  sui  redemil 
servum  siium,  el  fideles  ejos  iwn  siiierunt  m  de- 
serto  Iiiijus  steciili,  cum  educerct  eos  de  lenebris 
ignoranli;e  et  inlidelilatis  quasi  de  .iCg^piu.  Nani 
de  petra,  quoe  Christiis  est,  produxit  eis  aquam  sa- 
pieiitia;  salutaris,  qux  portaret  eos,  et  scidit  petram. 


fuisset  sicut  llumen  pax  tua.   > 

El  nunc  econlrario  negatiir  pax  impii.i,  quia  man- 
data  Dei  altendere  nolunt.  Nam  sicul  Stlvatore  nato 
«  pax  annuntiata  esl  boniinibus  bonw  rolunlutis 
{Lttc.  u,  li);  »  ita  nunc  eo  veniente,  sicut  conse- 
qiiens  esl,  denegalur  pax  impiis,  quoniam  «  juslitia 
et  pax  05culat;c  sunt  (Psa/.  lxxxiv,  11).  >  Impii 
eiiim  neque  cura  Deo,  neque  cum  angelis,  neque 
cum  Iioiiiiiie,  ncque  secum  pacem  habere  possiint. 
Est  enim  pax  virlus  sibi  ropiibins  «maes,  et  sibi- 
metipsis,  et  invicem,  qu;c  omnia  ad  so  contemperal 
por  inconfusam  eorum  unitalem  ,  per  quam  unam  et 
insoliibilis  oinnium  complicatio  secundum  divinam 
ejus  Itarmoniam  substituilur,  ct  compaginatur  con- 


iil  est  vulneravit  Christum  in  cruce,  et  (luxerunt  fj  sonaniia  perlooia.  Ab  hac   l.imen  longe  est  mens 

aquw  viLdispotus.  Ilis  dictis  propheta  subjiingit  :_        impiorum  ,  qu*  scmpcr  etiam  secum  rixatur.  SeJ 

Vers.  22.  —  .  Non  est  pa^i  impiis,dicit  Dcmu-      j,„„  libellum   hnnc  terminantos  paululum  respire- 

^^^-  *  nius,  ui  ad  soquentia  validius  accingamnr. 

Id  ost  Chrislus  Rominiis  meus.  Siinrn  dicliiin  ett 


LIBER  SEPTIMUS. 


GAPliT  \MX. 

Vebs.  1.  —  «  Audite,  insula",  et  atlendile  populi 
delonge  :  Dominus  ab  utero  vocavit  me,  de  ventre 
ni;<!ris  me;e  recordaliis  ost  noniinis  mei.  » 

Vers.  2.  —  «  Et  posuit  os  nicum  (juasi  gladium 
aculuui.  > 

Ista  iiuiic  loquitur  Cliiistiis,  gui  ab  utero  Virginis 
malris  a  Doniiiio  solus  dignus  vocari  fuit.  Nara  sic- 
ni  co  nalo  .\iigeliis  api»aieiis  pasloribiis  ait :  «  Ecce 
evaiigoli/o  vohis  gnudium  inagiium,  qu.id  eritomni 
populo,  qiiia  nalus  est  hodie  Salvalor,  qui  est  Chri- 
c.tusItoiiiinus  (Luo.  il,10,  H);  »  ilanuiicidem  Salva- 
tor  onmibiis,  qui  loiiye  sunl,  populis  annunliat,  quia 
ipse  sit  a  Doniino  vn.alus  nb  titero  niatris.  Nos  enim 
a  haptismo  vooai  Doiiiinus,  quia  tunc  primum  filii 
l-ei  noiiiiiianiiir,  ct  Chvistiaiiilatis  vncabulum,  qiiod 
ipse  nominare  digneiur,  accipimus.  Uunc  autcni  ab 
tiiero  vocavit,  quia  et  Saiiclus  et  Filius  Dei  nalus 
i;st,  sicul  inalri  ejiis  dixerat  angeliis  :  «  0"od  nasoe- 
tnr  ex  lo  Saiictiim,  vocahitiir  Filiiis  Doi  (Luc.  i, 
[V.t).  >  lloc  ergo  omnos  pojuili  jubenlur  alleiidore,  ut 
soiant^  qnia  isie  soltis  sinc  pocoato  natus  esl,  ut 
Dmniiim  ))ccc:iia  dolerei.  Solus  venit  justus,  ut  om- 
iies,  qui  crcdidoriiit,  justilicarct. 

Aiirt!.'t;,  inquit,  o  insula'  geiitiiim,  atlendilc,  om- 
Jies,  qiii  procul  moramini,  vel  qui  longc  a  Deo  re- 
cossislis  ,  cognoscite  omnes,  qiii  iii  iniqiiilatibus 
coiicopii  eslis,  quia  Dominus  ab  tttero  voravii  me 
noiuiiie  nieo,  ui|iolo  naiuin  ex  Virgino.  Mox  oniin, 
m  iiatus  cst,  vocavit  eiini  proprio  iiominc  por  an- 
geluni  dicens  pa.storibus  :  quia  <  natus  esl  vobis 
hodie  Sa!v;ilor,  qui  est  Chrislus  Dominus  {Luc.  ii, 
1 1).  >  Et  sic  dn  ventre  matris  eius  rccordatus  cst  no- 


mims  illius,  quia  nomen'ejus  Salvalorcm,  id  est  Jc- 
C  sum  ajipeliavil,  «  quod  vocatum  esi  ab  Angelov 
priiisquam  in  ulero  conciperetur  {ibid.  21).  >  Id- 
circo  aiii.em  hiinc  ita  nasci  fecit,  ut  liber  a  pcccaio 
libere  peccaiores  incrcparet,  quatenus  ad  posnilen- 
tiam  eos  convorteret.  Ibulo  et  posnit  os  cjus  quasi 
gladitim  acultim,  ut  vcrbis  suis  (juasi  glartif.  fortitcr 
ferirel  deiinqucntes  dicens  :  i  Serpenlos  gcnimina 
viporaruin,  quomodo  fiigielis  a  judicio  gchenn;i>.?  i 
{Mallii.  xxiii,  53.)  Et :  «  Omnis  arhor,  qn;e  noii  faiit 
fructUMi  bonum,  exoirielur,  ct  in  ignom  mittotur 
{ilaiik.  111,  lOJ.  »  Quia  vero  Judxi,  quos  sic  ferie- 
bat,  frequenter  eura  apprehciidere  voliieiuiit,  ci  in- 
terlicere,  sed  nunqiiam  potuurunl  iiisi  hora,  qiia  Pa- 
ter  disposiierat,  recte  subjungit : 

<  In  umbra  luanus  sux  prolexii  nie.  > 
D     Et   quia  manu   Domini  protectus  corda  coruni 
verbo  suo  vehemeniissime  iransligebai,  addit : 

«  Et  posuil  iiie  sicut  sagillam  elootani.  >  Penetrat 
cnim  siciit  acutissiuia  sagitia  meiites  eoiiiin.  <  Vi\us 
cst  enim  sermo  Domiui  ct  ellicax,  et  pencliabilior 
oinni  gladio  ancipiti  pertingeiis  usqiie  ad  divisionein 
aiiini:^  ct  spiriliis  oonipagnm   qiioqiie  et  iniidulla- 
riini  {iltbr.  iv,  12).  >  Q;iaiui;>  dicil  sagillam  ctcclam 
ostondit  habcre  Deuiii   sagitlas   plurimas,  sod  noii 
cloctas.  Qu2B  sagilla;  siiiit  prophcl.i;  cl  api.stuli,  qui 
in   loto  orbe  disciirrunt,  de  quibus  ;i!ias  dii  itiir  : 
«  Sagitt;B  Iii;b  acul-c  {/'S(?/.  xmv,  ti).  >  <;iiristiis  aii 
tcm  de  miillis  sagiiiis  ,  ri  liliis  plurimis  uiia  sagilla 
clccta,  ct  Filiiis  iinigenitus  esl.  Sc^juitur; 
«  Iii  pharctra  siia  ahscondit  me.  > 
Vers.  5.  —  «  Et  diMitmihi  :  Sorvus  meus  e$  tu, 
Israel,  qiiia  iii  lc  gloriabor.  » 


457 


COMME.M".  H  ISALUl  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  Tll. 


458 


Pcr  pharetram  Dd  occullum  ejus  judicium  desi-  A  cuni  Deo  meo.  j  Quia  <  non  potest  Filius  a  se  ipso 


gnalur.  Salvator  igiiur  in  pliurelra  Dei  absconditus 
est,  quoniam  occulti  coiisilii  dispositionc  iii  primo 
ailveniu  veiiit  oceiiltiis.  Veldum  puer  esset,  iii  plia- 
rclia  Dei  cst  abscoiiditus,  quia  in  piofundo  ejus  con- 
silio  lecius  laluit  sicut  in  pliaretra  sagilla.  Et  sicut 
sagitta  cx  pliayctra,  sic  ipse  ex  occullalione  sua  su-> 
bito  prosiliii,  ut  hoitiiiitim  genles  pra;dicando  irans- 
figcret.  Qui  dum  adliuc  iii  liac  pharetra  lalerel,  au- 
divit  a  Palre  :  <  Servus  nieus  es  tu  Israel,  quia  in 
le  gloriabor.  i  Servits  appdlatus  est,  quia  <  formam 
servi  accipiens  liumiliavit  semetipsum  factus  obediens 
Bsqueadinortem  {Pliilip.u,  7).  >  InquoPater  gloria- 
tus  estdicens  :  t  tlic  esi  Filius  ineus  dilectus,  in  quo 
mihi  bencconiplacui  (:tfan/i.  XVII,  5).  i  Israe!  quoque 
vocalur,  id  esl  princeps  ciim  Deo,  quia  semper  cum 
1'alre  regnat.  Isracl  enim  princeps  cum  De.o  interpre- 
tatnr.  Vel  ideo  vocatus  est  /srae/,-quia  uatus  est  e.t 
seinine  Judajorum.  Sequitur  : 

Vers.  4.  —  <  Et  ego  dixi  :  In  vacuum  laboravi, 
sine  causa  el  vane  fortitudinem  meam  consumpsi. 
Ergo  judicium  nienm  cum  Domino,  et  opus  meura 
cam  Deo  tneo.  > 

Profunda  est  valde  ut  reor  ista  sententia,  de  qua, 
quid  nobis  visum  sit,  ila  loquemur,  ul,  si  quis  ea 
melius  expoiiere  valuerit,  nos  libenlius  sensuro  ejus 
sequi  paiali  sumus,  Aii  ergo  Redemplor  noster  in 
terris  corporaliler  conversans  :  /n  vucuum  laboravi. 
Solent  enim  homines  propier  teinporalia  commoda 


facere  quidquam,  nisi  quod  viderit  Patrem  facien- 
tem.  Quacunque  euim  llle  fecerit,  bsec  et  Filius  si- 
mililer  facit.  [Joan.  v,  ia).  > 

Alitertanien  intelligipossunt.  Cum  enim  Dominus 
noster  audisset  a  Palre:  e  Servus  nieus  es  tu  larael, 
quia  in  te  gloriabor,  i  ait  :  <  in  vacuum  laboravi, 
sine  causa  et  vane  forlitudinero  meani  consumpsi.  i. 
Fortasse  ergo  quia  nomiiie  Israel  appellatus  est,  ia 
persona  populi  Israel,  quod  nox  adjungit  locutus 
est.  Populus  itaqiie  circumcisionis  tandein  intelli- 
gens,  quia  non  juslilicatur  homo  ex  operil)us  legis 
nisi  per  fidem  Jesu  Chrisli,  loquitur  in  Chrislo  nunc 
dicens  :  i  In  vanura  iaboravi,  sine  causa  et  van« 
fonitudiiiem  meam  consumpsi.  •  —  i  Israel  enim< 
ait  .\postoIus,  sectans  legem  juslilioe,  jn  legera  ja- 
siiiiae  non  pervenit.  Quare?  quia  non  ex  lide  se4 
quasi  ex  operibus  (Rom.  ix,  31J.  i  In  vacuum  ergo 
laboravit,  alque  sine  causa,  el  vane  fcriitudinem 
suam  consumpsit,  qui  se  suis  viribus  per  carnalem 
legis  observaniiam  justitiGcari  posse  putavii.  i  Quo- 
niam  auicm  in  lege  nemo  justificabitur  apud  Dcura, 
manifestum  esl,  quia  juslus  cx  fide  autem  vivit. 
Lex  ex  lide  non  est,  sed  qui  fecerit  ca,  vivet  in  illis 
(Ualai.  111,  11).  >  In  vacuum  ergo  ac  siue  caus» 
laborasse  .\posloIus  iste  gemit,  qui  in  legis  operihiiai 
juslificari  sine  fidfi  laboravit.  Sicut  et  Apostolus 
«  octava  die  circumcisus  ex  gencre  Israel,  de  Iribu 
Benjamin,  Hebraeus  ex  Hebrieis,  secundura  legcn» 


laboribusexerceri.  Ipse  aiitem  et  labores  iij  carne  G  P''arisaeus,  secundum  xmulationera  persequens  Ec-i 


sustinuit,  et  laborum  praemia  in  hoc  saeculo  nulla 
percepii.  Quia  igitur  per  actiones  suas  transitoria 
lucra  non  quaesivit,  a  mundi  compeiidiis  vaeuum  la- 
borem  duxit. 

Qui  el  fortitudinem  suam  sine  causa  et  vane  se 
consuinpsissc  dicit.  Nain  propier  primse  transgres- 
sionis  culpam  omnis  homo  addictus  mortalilati  tot 
doloribus  in  hac  vita  fatigatur,  ul  in  malis,  quae  pa- 
litur,  non  diu  subsistens  deficiat  ct  moriatur.  Hic 
Sutem  licet  ex  corne  .Vdara  carnem  assumpseril,  vi- 
lium  lanien  ex  carne  non  traxit.  Sed  neque  hic  vi- 
vendo  pcccaium  fecit,  et  ideo  quanlum  in  se  est, 
sine  cattsa  puenas  nostrae  mortalilatis  susiinens  forti- 
ludinem  suam  consumpsil.  Annon  forlitudinem  con- 
sumpseral,  qiiando  «  fatigatus  cx  itinere  sedebat  su- 
per  lontem?  i  (Joun.  iv,  6.)  Quam  et  vane  in  eo 
consunipsit,  auod  missus  ad  ovcs,  qua>  perierunt 
doinus  Fsrael,  eBmdem  populum  converlere  non  po- 
tuit.  Qnantum  igitur  ad  eos  spectat,  qui  doctriiiam 
ejus  audientes  el  miracula  videnles  non  crediderunl, 
vane,  id  est  in  vanum  consumpsit  forliladiaem  suam, 
quando  illi  remedia  salutis  aniinarum  soarum  non 
receperunt,  pn»  qnibus  ipse  corporaliter  infirraatus 
usque  ad  roortem  laboravit.  Unde  et  congrue  sub- 
jungit : 

<  Ergo,  inquit,  judicium  meum  cam  Domino.  i— 
«  Ego  ciiini  gloriam  meam  non  quaero,  est  qui  quK- 
rat,  et  judicei  (Jonn.  viii,  50). >  —  «  El  opus  meura 

Patbol.  CLXXXI. 


clesiam  Dei,  secundum  jiislitiam,  qux'  in  lege  Dei 
est,  conversatus  sine  querela,  omnia  quae  sibi  fue- 
rint  lucra,  hsec  arbitratusest  propter  Christum  de- 
Irimeiita,  propter  quem  omnia  delrimentum  fecit, 
et  arbitraius  est  velut  stercora,  ul  Christum  lucri- 
faceret,  et  inveniretur  in  illo  non  habens  suam  ju- 
stitiam,  quae  ex  lege  est,  sed  eam,  quae  ex  llde  est, 
Jesu  Christi  (Pliilip.  iii,  5). » 

Juxta-hunc  itaquesensum  illa  pars  eorum,  qii.-e 
fidera  suscepit  loquitur  voce  capitis  sui  :  c  In  va- 
cuumlaboravi,  sinecausaetvane  fortitudinem  raeant 
coiisumpsi.  I  Et  addit :  «  Ergo  judicium  meum  cum 
Domii.o,  I  id  est  jam  ila  judicabo,  ut  Dominus  ju- 
j.  dicat,  videlicet  optimum  esse,  ut  iion  iu  iegc  justi- 
ficari,  sed  spirilu  ex  fide  spem  justitioe  exspecle- 
inus.  Et  opus  meum  eutri  Deo  meo,  quia  cooperante 
Deo  opus  raeum  faciam,  et  adjuv.inle  gratia  legem 
implebo. 

Adhuc  laraen  et  alio  modo  possunt  haec,  nisi  fal- 
lor,  intelligi.  Nam  quia  Dominico  homini  diclum 
est :  Servtts  meus  es  tu  Isrnel,  idcirco  forte  voca 
servi,  id  est  voce  huniani  geiieris  mox  locutus  est : 
In  vacuum  laboravi.  Nam  propler  mysterium  as- 
sumpt:e  humanitaiis  assumit  in  se  vocem  alio- 
rum  hominum,  sed  jam  poenilcntiura.  Recle  enim 
in  hoc  loco  ex  eorura  persona  vox  humani  generis 
accipitur,  cfui  post  ignorautiae  suae  caliginem  aj 
amorem  jusiitix    convertmtur.  ct  veritatis  radiis 

15 


i59 


flERVEi  BUUCID0LENSI3  MONACill 


m 


JUustrali  netlbus  luunt,  quod  enayerunt.  IUuuiina-  A  hrael  totus   uon  congregabitur  In   Ecclesram,  sed 


tiis  enim  quisque  respicit,  quam  turpe  fueril,  quoJ 
proeSentis  vitse  amore  lalioravit.  In  eis  crgo  genus 
liumaiium,  in  quibus  ad  viiam  revertitur,  praetcri- 
tura  laborem  suum  pro  niliilo  ducens  ait  :  In  va- 
iuum  tuboravi.  Conspicit  enini,  quam  vacue  pro 
Isla  vita  laboralur.  Aniore  enini  sa:;culi  adversa  ali- 
jua  peipeti  et  vaciium  siniul  et  laboriosum  cst.qula 
ct  ex  adversiiale  mens  aflicitur,  et  remunerationis 
praeinio  nou  repletur.  Qui  igitbr  mala  mundi  pro 
mun;!o  tolerat,  tn  vacuum  laborat,  quia  vitae  sure 
tempora  sine  reniuneratione  expendit.  Sed  et  forti- 
tuiliiiem  suain  in  liujusmodi  laboribus  siwe  causa  et 
tans  censumit,  quia  ejus  vitara  retributio  subse- 
quens  riuUa  remunerat^etprsesens  Inbulatio  fatigat. 


magis  per  tolura  orbem  capiivus  disDer^etur.  Sc- 
quilur  : 

<  Et  glorificatus  snm  in  oculis  Domini.  >Cui,cxiin 
dixissem  :  i  Pater,  clarifica  Filium  tuum  {Joan.  XTI, 
1),  >  respondit  de  coelo  dicens  :  i  Et  clarificavi,  el 
iteium  clarificabo  (Joan.  xii,  18).  » —  i  Et  Deus 
nieus  »  in  passione  i  faciiis  esi  fonitudn  mea,  >  quia 
Pater  mecum  est.  Et  quia  «  oportebatChristum  pati, 
et  resurgere  a  mortuis  die  tertia,  el  prsedicari  in  no- 
miue  ejus  poenilentiam  et  remissioncra  peccatorum 
in  onines  geiilesincipientiluis  aJfrusalem(L«c.  xxiv, 
46),  »  recte  s^.ibjiingitur : 

Vers.  6. —  I  Et  dixit  :  Parnin  cst,  ut  sit  milii 
servus  ad  suscitandas  Iribus  Jacol»,  et  fajce&Israel 


Ad  emnia  liaec  idonee  confimianda  Salomonis  testi-  B  convertendas.Dedi  tc  in  lucein  gontibus,  ul  sis  salus 


inoiiium  suiTicit  dicentis  :  i  Vidi  cuncta  quse  fiunt 
sub  sole,  et  ecce  universa  vanitas,  et  alfliclio  Spi- 
ritus  (Eccle.  i,  li).  »  Etiterura  :  i  Cumque  me  con- 
Terlisscm  ad  universa  opera  qnse  fecerant  manus 
nieoe,  ct  ad  laboics,  in  quibus  frustra  sudaveram, 
vidi  in  omnibus  vanitatem  et  alDictionera  aninii,  cl 
nihil  permanere  sub  sole  (Eccle.  ii,  11).  > 

Itaque  post  ignorantiae  tenebras  aninia  luiiiine 
veritatis  illustrata  dolet  se  sine  causa  laborassc  pro 
cominodis  lemporalibus,  et  terrore  foturi  exaniinis 
aitonita  subjungit  :  i  Ergo  judiciiim  meuni  cum 
Domino.  >  Ac  si  dicat :  Hucusque  futurum  judicium 
ignorabara,  sed  nunc  scio  quia  judicium  meum  erit 


mea,  usque  ad  extrcmuin  terrae.  » 

Parum  quippe  fuit,  ut  Filiiis  Dei  formam  servi  ac- 
cipcret  propter  tribus  Israel  ad  fidem  convertendas, 
et  fccces  Israet,  id  est  carnales  Judaici  populi  reli- 
quias  convcriendas,  nisi  et  cunctas  pcr  orbeni  gentes 
iltuininaret,  aiq.ie  omnes,  qui  sunt  in  tota  mundi 
latitudine,  si  crediJerint,  salvaret.  Paulus  vero  ei 
Bariiabas  a  Judaeis  rcpuJiati  dixcruni  :  i  Ecce  con- 
vertiraur  ad  gcntes.  Sic  enin.i  prascepit  nobis  Domi- 
nus  :  Posui  te  in  luccm  gentibus,  ut  sis  in  salutem 
usque  ud  extremum  tcrra;  (Act.  xiii,  40).  >  Quod  qui- 
dera  Christo  Domino  specialiter  dictuin  esse,  ma- 
nifestum  est.  Sed  tamen  hoc  sibi  jam  dictum  arbi- 


cMm  DoHiiiio,  quoniam  in  exlreniis  meis  cum  illo  ju- ,,  iiaiitur  aposloli  membra  illius  se  csse  recolenics. 


dicabor,  quando  de  singulis  actibus  nieis,  et  e  di- 
verso  debencCciis  mihicoUatis  in  illo  tremcndoexa- 
miue  fiet  discussio.  Et  opus  mettm  cum  Deo  meo, 
quia  quidquid  hic  opcror,  apud  eum  seivatur  in 
liie  itovissimo  juJicandiini,  sicut  ait  :  i  Ecce  scii- 
plum  est  coram  me  (Isa.  lxv,  6).  >  Et  ut  Malachias 
loquilur  :  i  Atlcndite  Doininus,  et  audivit,  el  scri- 
plus  esl  liber  monuraenli  corain  eo  (Malac.  iii,  16).» 
Vel  opus  meum  cum  Ocomco,  quia  jani  opcrabor  cnm 
Ivco,  qua;  sancla  ct  justa,  facions  cum  ipsiusadjuto- 
lio.  Hx'C,  qui  melius  potuerit,  interpretelur ;  iios 
vero  sequentia  videaiiius.  Subjungit  enim  Redem- 
ptor  noster,  dicens : 

Vers.  5.  —  I  Et  nunc  dicit  Dominus  formans  nie 


sicut  etiain  ipse  propter  ejusdera  corporis  unionera 
dixit :  I  Saule.Saulc,  quidnie  persequeris?»  [Act.  ix, 
•4.)  Ob  hoc  etiani  interpretati  sunl  aposloli  diclum 
es5C  sibi,  quod  Christo  dictum  esl,  quia  non  per  se 
ipsuin  sed  pcr  apostolos  Christus  prxdicavil  gci.ti- 
bus.  Sequitur  : 

Vf.rs.  7.  —  I  Haec  dirit  Doininiisredcinplor  Israel 
Sanctus  ejusad  coniemptibilcm  animain,  ad  :ibu- 
iiiinatam  geiitcm,  ad  servum  doininorum  :  Reges 
videbuiit,  et  coiisurgeiil  p"incipos,  ct  adorabunt 
propterDominum,  quiafidelis  est,  ct  sanctum  Israel, 
qiii  elcgit  tc.  > 

.4(/  contemplibilem  animam  gentilium,  flrf  ofcomi- 
nutam    cjenlem  paganorum,   ad    popuUini  genlilom 


c.\.  iitero  scrvum  sibi,  ut  reducam  Jacob  ad  cuiii,  ct  p  miillorum  servum  dominorum,  id  est  idolorum  dicit 


Isiacl  non  congrcgabilur.  » 

IJtne  all :  Ex  utero.  Ex  utero  cnim  virginali  for- 
maius  est  tooperanle  Spiritu  sancto,  non  ex  ulerls 
iitriusijue  parentis  genitus.  Quiformatus  est  servus, 
quia  secunduni  servi  formam,  quani  ex  Virgine  sii- 
scepil,  creatuscst.  Ob  lioc  etiam  dicilureum  Domi- 
nus  ex  utert/  servum  sibi  lorniassc,  quia  ad  Iioc  vc- 
iiit,  Ht  facerel  vidnntatom  Dei ;  et  nalus  est  servus 
Doi,  cum  nos  Cfonlrario  nascamur  servi  diaboli.  Iii 
baptismo  namque  nost  cflicimurscrvi  Dci.  Iiominus, 
inquit,  formans  me  cx  utero  servum  sibi  dieit  i\unc, 
t((  reducnm  Jacob  ad  eum.  Ac  si  dicat :  i  Nonsum 
Uiissus  nisi  ad  oves,  quse  perierunt,  domiis  Isracl 
[liiaitli.  X,  6).  >  Sod  qiiia  noii  oinnes  crediiur!  suU, 


nunc  rcdemplor  et  Sanclus  Israet,  quia  regts  vidc- 
bunl  in  lc' salutem  meam  usque  al  cxlieinum  tcirac, 
et  principes  consurtjcnt  a  soinno  prisiin;v  infi.lelilalis, 
el  adorubunl  Deum  vcsirum  noii  prnplcr  te,  sed  pro- 
pter  Domiiinm,  quiii  fidtii,  i-sl  in  pioiiiissione  qua 
dixit  Abralne :  <  Ouiiniani  bonedicentur  in  seraine 
tuo  omiics  genlcs  (Cen.  xxii,  18)';  >  etpnptcr  San- 
clum  hrucl,  (lui  per  immensam  pictatem  Euam  nuiic 
chijil  te.  IJcirco  ciiiin  laiiJcni  crediJerunt  rogcs  et 
priiioipes,  qiiia  vidcruii*.  ;-.bi!juC  gontcs  fiJcni  suscc- 
pisse.  Sequiiur  : 

Vers.  8.  —  I  Hxc  dicit  Dominus  :  In  temporii 
placiio  exuudivi  tc,  ct  iu  liio  salu:is  auviliuluii  ;>um 
tiii.  > 


161 


taMMEXT.  IN  IS.VIAM  LlBRl  OCTO.  —  LliJ.  VIL 


i62 


Tempus  ^lucilttm  cst  a  lesurreCiiDiic  Salvaloris 
Oique  in  fineni  sw."uli,  in  qiio  Deiis  conieniplibi- 
leni  animani  oxauJii  sicut  Corneliiini.  Scd  ct  dies 
ialiiiia  ab  cadein  lesuneclionc  est  quoiidie,  (juia  sa- 
luleni  «  onmis,  qui  vere  pelit.  accipit,  etqui  quajrit, 
invenit  (Malilt.  vii,  8).  »  QuotiJie  enini  de  isla  dio 
i.mbis  dicilur:  «  Hodie  si  vocem  ejus  audieritis,  no- 
!iie  obduiare  cord:i  veslra  {{'sal.  xciv,  8).  »  Hxc  ila 
esse  Paulus  ostendit  dicens  Corintbiis  :  «  Hortaniur 
vos,  ne  in  vacuum  gratiam  Dei  recipiatis.  Ait  enim  : 
Tenipore  aec<'plo  cvaudivi  te,  ct  in  die  salulis  ad- 
jini  le.  Ecce  niinc  icnipus  acceplabilc,  ecce  nunc 
tJies  salulis  (//  Cor.  vi,  1).  j  Petrus  quoque  dixit, 
qiiia  «  omnes  proplietas  a  Sarauele  ei  deinccps  an- 
nuntiaverunt  dies  istos  (Act.  iii,  24).  j  In  boc  igitur 
tempore  placiio.  id  est  iri  hoc  teinpore  reconci- 
liationis,  in  !iac  die  .satutis  e.--;ai!dit  Deus  genlilita- 
tem  et  adjuvat :  quia  «  omnis,  quiciinque  invoca- 
verit  nomeii  Domini  salvus  erit  (/{01«,  x,  13).  > 
Jsequitur : 

i  Et  servavi  te,  et  dedi  le  in  foedus  popiili  ut 
suscitares  lerrani,  et  possideres  iia;rcdil;Ues  dissi- 
paias.  > 

Vers.  9.  —  f  TJt  dicercs  his,  qui  vincti  sunl : 
Exite  ex  his,  qui  in  tenebris  :  Revokmiini,  > 

Scrvavi  te  a  iualo,  o  Ecclesia,  de  gentibus  et  dedi  te 
in  [cedits  populi,  ut  suscilares  terram,  ut  oranein  po- 
puliim  ita  confiederares,  ut  onines  uiium  essent  in 
Cliribto  iiiduti  t  novum  honiinem,  qui  renovalur  in 
agnitioiicm  Dei  secunJiim  imaginem  ejus,  qui  crea- 
vit  cuin,  ulii  non  est  Jiid;eus  et  gentilis,  circumci- 
sio  e'i  prsputiuni,  barbarus  et  Scylba,  serviis  ci  li- 
bersed  coinia  iu  oninibusClirislus  (Coloss.  m,  10).  « 
IH  suBcitaTes,  inquit,  lerram,  id  cst  lerrcnorum  ho- 
minum  mentera  a  somno  pristiiti  torporis  ad  beiie 
agendum  excitans,  pervigilcni  reddens,  vei  ab  in- 
terna  morte  jam  suscitares ;  et  hwrcditates  dissipaCas, 
id  osl  geiites,  quas  per  diversos  errores  maligni 
spiiilus  dissipaverant,  possidcres  in  Cliristo,  ut  di- 
eeres  his,  qui  in  sui  cordis  carcerc  viticii  sunt  pec- 
f  atorum  fuiiibus  :  Exite  foras  confitendo  mala,  quse 
inliis  occuliatis  :  et  Itis,  iii  teiicbris  obscuralum  ha- 
Lentes  intcUectum,  alienati  a  via  Dei  per  ignoraii- 
liam,  quae  csl  iii  illis  propter  C5eritatem  cordis  ipso- 
riim  diceres  :  Hevetamini,  id  cst  velamen  igiioran  - 
tisB,  quo  iiiensvestra  tegitur,  abjicite,  utabjecto  ve- 
lamine  kice  verilatis  ilkistrari  possitis.  Sequilur  : 

«  Super  vias  pasccntur,  ei  in  onmibus  planis 
pascua  eoruni.  > 

Quid  per  vias  nisi  apostoli  designantur,  qui  nos 
recto  cursu  reducunl  ad  patriam  rostram?  Via 
cnim  cum  singulaiiler  legiiur,  solet  Cliiistus  in- 
leliigi;  cum  aiiteiu  vipe  plurali  nuinero  ponunliir, 
apnstolos  iilenimqiic  signifiranl.  Snper  ita*  igitur, 
iJ  est  siiper  apostolos,  videlicet  iii  Jocliina  eorum, 
pascentur,  lideles,  el  in  omnibus  ptanis  pascua  eoritm, 
quia  in  aperiis  et  latis  exposiioriini  dictis  meiis 
coruni  spiritali  cibo  felicitur.  Olini  vero  non  iii 
planis  et  hitis  exoositorum  serraonibus,  sed  in  p:x- 


A  ruptis  et  montuosis ,  ei  asperis  erant  pasciia  fi- 
delium,  quando  rigida,  et  invoiiit;'  legis  doctiina 
pascebantur,  sed  nunc  in  plaijis  et  latis  doctoiuin 
sermonibus  aliinoiiia  dulci  refieiuiitiir.  Seqiiiiur  : 

Vers.  10.  —  «  Non  csuricni,  ncque  sitient,  et  non 
percuiiet  eos  ccslus  ct  sol,  qiiia  miscratnr  eorum  rc- 
get  eos,  et  ad  foiites  aquaruni  potabii  eos.  > 

Non  csnrient,  neqv.e  siticnt,  sicut  ait  Doniiiuis  . 
«  Ego  simi  panis  vikc,  qui  venil  a.I  me,  noii  csurict, 
ct  qiii  credit  in  me,  noii  siliet  iinquam  {.loan.  \i, 
55).  >  Er  non  perculiet  eos  (vnus  ct  sol,  id  est  iriliu- 
latioiiis  ardornon  faligabit  aut  Inedet  mciitcm  coriiin, 
quia  divinilus  piolegentiir ,  sicut  scriptiira  csl  : 
«  Obumbrasii  siiper  caput  meum  in  die  bclli  {P.^al. 
cxxxix,  8).  >  Et  iterum  :  «  Sub  iimbra  illius,  quem 
^  desiderabam  :  sedi  (Cant.  ii,  5).  1  Quia  miserntor 
eorum  regct  eos,  ut  dicant :  «  Dmuinus  regit  ine,  et 
nihi!  milii  deerit,  in  loco  pascuic  ibi  nie  collo- 
cavit  (Psal.  sxii,  2).  >  Et  ad  fontes  oqiiaruin  poia- 
bit  eos,  do  (luibus  dictum  esl :  «  llaitrielis  aqnas  in 
gaudio  de  fonlibus  Salvatoris  (supra  \u,  5).  >  Fontes 
eiiim  aquarum  siint  aposloli,  de  quibus  fiueiila  ve- 
ritalis  emanaiit.  Sequiuir  : 

Vers.  11.  —  I  Ei  ponara  omnes  montes  nieos  iii 
viam,  et  semila;  mex  exali:ibiuitur.  > 

Qiii  per  vias  et  fontes  sigiiati  sunl,  ipsi  ct  p?r 
monies  exprimiiRlur,  id  est  aposloli  per  meritugi 
vita;  coelestibus  propinquantes,  quibus  diclum  est : 
«  IUuminans  lu  mirabiliter  a  montibus  ffiternis 
(Psal.  I.XXV,  5).  >  Qui  ponuntur  omnes  in  viam, 
quando  ab  piajdicandum  miUiintur,  ut  totum  orbem 
ad  ccelestc  regnum  perducant.  Et  iiotaiidum  qiiia 
iion  in  vias,  sed  in  viam  ponuntur,  quia  omnes  ijisi 
liuiit  una  via,  quje  esl  Cliristiis,  et  onines  i.iium 
Evangeliura  concorditer  prKdicant.  Seinita;  vero 
suiit  prophetse ,  qui  exaltantur,  quando  Ai  spirita- 
lem  intellectiim  dicta  corurn  elevanUir. 

Vel  p.f^aicepta  divina  per  scmitas  designari  pos- 
suiit,  quae  iii  Novo  Testaraento  exaliantur,  sicm  ait 
Doniidus  :  «  Audistis,  quia  dietum  est  aniiqiiis  :  Non 
moechaberis.  Ego  autem  dico  vobis,  qiiiaomnis,  qui 
viderit  miilierem  ad  concupiscendum  eam,  jam  nios- 
chaius  cst  eani  in  corde  suo  {Matih.  v,  27).  >  I\ur- 
sumque  :  <  Audistis,  quia  dicliira  estaiUiqiiis  :  Ocii- 
p  liim  pro  oculo,  dentcm  pro  dente.  Ego  autem  dico 
vobis  iion  resisterc  malo,  sed  si  quis  te  psrciisserit 
in  unam  niaxiliani,  praebe  illi  et  alteram  {iliid., 
58).  >'  Et  itera  :  <  Audistis,  qiiia  diciuin  est  an- 
liquis  :  Diliges  proximiim  tuiiir.,  et  oJio  haliebis 
iiiimicuni  tiuim.  Ergo  autem  dieo  vobis  :  Diligiic 
jnimicos  vestros  ,  bencfacite  liis  qui  o.leruiit  vos, 
cl  orate  pro  pcrsequentibus  cl  cahiinnianlibus  vos 
(ibid.,  -Ij).  s  Sic  exalliita!  ct  aJ  ccrleslcin  convcr-- 
saliouem  subiimat:H  sunt  seniitae  Dei,  id  cst  pra;-^ 
cepla  ejus,  qua;  piius  in  infiinis  jacebaii!. 

Ve!  montes  in  viain  ponil,  et  semitas  cxaliat,  quo- 
niam  orania  oirendiciila,  qus  cnHlen!ium  poleraiu 
inipetiire  gresstis,  vertii  cis  in  planum  excelsa  bu- 
iiiilans,  ei  uunjiliu  sublimans,  ut  iter  planum  Ua- 


465 


HERVEl  BURGID0LENSI3  MONACHI 


m 


beaiil,  aique  campestre.  Quia  vero  per  has  vias  ct  A  affectu   qiiis  diligat,  qusnto  mater  filiam    diligir. 


sftnitas  ad  eura  totus  raundus  erat  venturus,  tongrue 
euljjicit : 

Vers.  21.  —  <  Ecce  isti  de  longe  venicnt,  ct  ecce 
i!li  ab  aquilone  et  mari,  et  isti  de  terra  australi.  > 

Ad  Cliristuni  naniqiic  per  iidem  venerunl  alii  a 
«eptiintrionali,  alii  a  meridiana  parte,  et  alii  a  caete- 
ris  longinquis  regioiiibiiS.  Qux  tamen  loca  et  spiri- 
laliter  iulelligi  possunt.  Ecce,  inquit,  isti  venient  de 
longe,  id  est  a  criminosa  conversalione,  et  illi  ab 
aqmlone  el  mari,  id  est  a  frigida  et  amara,  turbulen- 
taque  gentililate,  et  isti  de  terra  australi,  id  est  de 
plebe  Judaica  quae  fervore  saeculi  quasi  mcridiano 
sole  quondam  incaluit,  et  aura  spiritus  velut  calido 
venlo  perlata  est.  Propter  lianc  omnium  convoca- 


Sed  tanien  uberioribus  cliaritaiis  visceribus,  ct 
perseverantiori  affectu  diJigit  Deus  iilios  suos. 
Nemo  ergo,  cum  aliquid  patitur  molesli,  .'cslimet 
se  a  Deo  deielictum,  aiit  oblivioni  tiaditum  : 
I  Quoniam  quem  diligit  Domiiius,  coriipii;  lla- 
gellat  autem  omnem  Gliuni  quem  rccipit  {Prvv. 
ni,   12).  »  Qui  etsubjungit  dlcens  ad  Sion. 

Veus.  16.  —  <  Kcce  in  nianibus  meis  descri» 
psi   te  :  muri  luicoiam  oculis  nieis  semper.  » 

Vers.  17.  —  <  Venerunt  siructoics  tui  :  de- 
strueiites  et  dissipantes  a  te  exibunt.  i 

Jn  manibus  «icis  descripsi  te,  qualis  eras  con- 
Strncnda  sicut  Ezecliieli  monslialiim  est  iii  ultima 
voluniinis   sui  visione,    quia  diligeiitcr    ibi   deler- 


tionem,  qu«  resuscitato  Christo  facla  est,  gaudere  B  minavit  mensuras  uniiiscujusque   virtutis.  Omnes 
prKcipiiur  oranis  crcaiura,  cura  siibditur  : 

Vers.  13. —  <  Laudalc,  cocli,  et  exsulla  terra,  iu- 
bilaie  monles  laudem,  quia  consolatus  cst  Domiiius 
populum  suum,  et  pauperum  suorum  niiserebitur.  j 

Possunt  autem  per  ccelos  virtules  angelica;  desi- 
giiari,  et  per  terrara  Ecclef  ia,  per  montes  vero  sancti 
praedicatores.  Cceli  igiturj  id  est  babitatores  coele- 
ruin  aiigeli  laudare  jubentur,  atque  ;erifl,  id  cst  Ec- 
clesia  cxsultare,  montesque  lattdem  jubilare,  id  est 
aposioli  gloriam  Dei  prxaicare,  quia  ipse  Dominui 
Jesus  consolalus  esi,  per  se  ipsuni  visitavit,  ct  rede- 
mit  popidum  smim,  et  post  vilx  Iiujus  tiibulationem 
inissrebitur  pauperutn  suoruvi,  qui  pro  ejus  araore 


enim  descriplioncs  et  mensurae  domus  illiiis  »di- 
Jiciuni  Ecclesi;«,  moresque  justoruni  depiiigimt, 
unde  el  eideni  piophetje  dictuin  est  :  <  Fili  liomi- 
iiis,  osiende  doniui  Isrjcl  tcmplum,  ut  coiifundan- 
lur  ah  iniquitatlbus  siiis,  et  rosiiantur  fahricam  et 
erubescanl  ex  oninibus,  quoe  feccrunt  tiguram  do- 
nius  ei  fabriCcC  ejus,  exiius  et  iniroiius,  ct  om- 
nem  descriptioncm  ejus,  el  univcrsa  pta!Ci'pla  ejus, 
cunctumqiie  ordiiiem  ejus,  et  omiies  leges  ejus,  ut 
fustodiant  omnes  descripiiones  ejus,  et  praecepta 
Hlius,  01  faciant  ea  (Ezecli.  xLiit,  10_i.  »  Sic  et  in 
waiiiDus  ineis  dcscripsi,  et  piilclira  varietale  de- 
piiixi,  et  te  semper  in  inanibus  meis  teneo,  sicut 


spontanearanuncpaupertatem  lolcrantdicens,  quia  „  de  meis  ovibus  dixi,  quio.  <  non   rapiet   eas  quis 

...  ....        V*  .„ :k..„ ;„   /r „     ao\ 


«  propter  verba  labiorum  tuorum  cgo  custodivi  vias 
duras  {Psal.  xvi,  4).  »  Tales  cnira  pauperea  plena- 
riara  coiisequcntur  misericordiam ,  cuni  vcnerint 
tempora  refrigerii.  Quia  ergo  duris  interim  affliciio- 
nibus  prcniuntur,  et  nulli  eorum  inter  adversa  pu- 
billamines  fiuiit,  aple  subjungitur  : 

Vers.  14. — <  Ei  dixit  Sion  :  Reliquit  me  Dominus, 
et  Dominus  oblitus  est  inci.  i 

Piitat  eiiira  Sioii,  id  cst  anima  Christiana  minus 
adhiic  perfecta  ve!  etiam  Ecclesia  in  suis  nicinbris 
infinnanlibus  se  iiiter  adversa  rclictam  a  Domino, 
quia  mox  a  tribulalior.ibus  non  eripitur;  ct  oblivioni 
datam  se  ab  eo,  quia  diuiiiis  malis  prxsenlibus  at- 
teri  perniitiilur.  Dei  autcm  menioria  ncc  ohlivionc 


qiiam  dc  raanibus  ineis  {Joan.  x,  28).  > 

Sod  el  inMn  virtiitum  luarum  scmper  sunt  co- 
ram  oculis  meis,  quia  sine  intermissione  eas  in- 
tueiis  custodio.  ne  qualihel  ex  parte  frangaiiiur, 
et  ad  inleriora  sua  inimicos  admiil.int.  Nnn  igitur, 
nt  aesiimaveras,  te  dereliqui  aut  oblitus  sum,  cui 
semper  lam  chara  fuisti.  Ego  qiiideni,  sicut  eras 
conslruenda,  descripsi  te,  ct  nuiic  venerunt  struy 
ctores  tui,  qui  te,  sicut  eis  descripsi,  aediliccnt, 
id  est  sancti  praedicatores,  ex  quibus  unus  ait  : 
<  L't  sapiens  architcctus  fundameiitum  posiii  (/ 
Cor.  I,  5).  >  Qui  vero  te  deslruebaii'.  et  dissi- 
pabant,  id  esl  gentiles,  qui  filios  tuos  idolis  im- 
molare  compellebant,  vel  hteretici,  qui  eos  sedu- 


runipitur,  ncc  recordatione  sarntur,  sed  cum  aliqua  ^  «"cbaiit,  miiic  exibunt  a  le,    id  cst  piocul  expellen- 
dcserens  prxtermittit,  morc  mcnlium  oblivisci  dici-      '"•"  ^'^  (inibus  luis.  Seqiiilur  : 


tur;  et  cum  post  longuin  tenipus,  qux  voluerii,  vi- 
sitat,  nostife  mutahilitalis  consucluiline  recordalus 
vocatur.  Tcnipore  igilur  pcrsccuiionis  aliquolics 
ffislimavit  Ecclesia  se  diviniUis  oblivioni  Iradilani, 
quia  lot  ct  lanta  mala  per  mulios  annos  passa;  est 
ab  adversariis,  ut  per  seraelipsam  desperare  coge- 
relur.  Sed  huic  ejus  aestimaiioni  Domious  respon- 
det: 

VtKs.  15. —  <  Niinqiiid  ohlivisci  potcsl  inuher 
irifantcm  suum,  ut  iion  luiserealur  liliq  uteri  sui  ? 
Ei  si  illa  oblila  fueril,  cbo  tameii  noh  obliviscar 
tui.  I 

Nihil    in  hoc  mundo  iuveniri  potcet,  quoa  tanto 


Vr.Rs.  18.  —  <  Leva  in  circiiitu  oculos  tuos  et 
vide  oranes  isii  congrcgati  sunt,  veiierunt  tibi. 
Vivo  ego,  dicit  Duminus,  quia  oinnibus  his  vcl- 
ul  oriiamciito  veslicris,  el  circuindabis  tibi  eos 
quasi  sponsa.  » 

Leva  ockIos  in  circuitu,  id  esl  omnem  partcm 
orbis  circumspice,  quia  omnes,  qui  sunt  in  circuita 
luo,  id  est  in  oriente  et  iii  occidente,  iii  seplenr 
trionc  ct  meiidic,  congreyuti  sunt  iii  una  volun- 
lale  credendi,  et  passibiis,  cordis  venerunl  tibi  opi- 
lulari. 

Qiiod  vcro  dicilur  :  Vivo  ego ,  dicit  Domlnus, 
juramcntuiu  Dci  cst.  Jur- 1  ergo  diceiis  :  auia  r^mni- 


m 


C0m?3T.  m  ISAIAM  LIRR.1  OCTO.  —  LIB.  VII. 


m 


bus  lits,  qui  congrcgati   sunt  vcli:S  ornmuento  pre-  A  labo  sigiium   meum,  et  afTcresit  filios  luos  in  ul- 


lioso  veslieris,  et  cncumdabis  libi  eos  qiinsi  sponsa 
d'Cor8  magno.  Sicut  eiiim  indunienlum  Cliristt 
tok.»  Ecclesia  geiieialiler  tlicitur,  sic  inilumenlum 
Guiit  Ecdesiae  singiilorum  aiiinue,  qute  ab  errore 
conveisa'  eaiiidem  Ecclesiam  credendo  ciijue  fi- 
deliter  iiiIi«rcndo  circumdaiit.  Fcliik  qui  lanti  ine- 
riti  cst,  Lantaeqiie  virtutis,  ut  ornaracntum  dica- 
tHP  Ecclesiae  !  Sequilur  : 

ViiRS.  49.  —  I  Qiiia  deserta  tua,  et  solitudines 
lux,  ct  terra  riiiiia;  tuae  uuiic  angusla  erunt  prse 
habitatoribus,  et  loiige  fugabuntur^  qui  absorbe- 
lant  te  .  ) 

Deserta  et  solitudines  tuce,  id  est  loca  tua,  in 
quilius  raro  quisquam    fiJelium  iiabilabal,  et  terra 


cis,   et  filias  tuas  super  hunieros  portabunt.  > 

Levo ,  inquit  Domiiius  Jesus,  ad  geuies  ninnum 
tneam  quasi  nutu  cjus  advocans  eas,  et  dicens  : 
«  Vciiite  ad  me  oinnes  qni  laboratis  et  onerati 
estis,  et  ego  vos  reiiciam  IMattli.  ii,  28) ;  t  et  ad 
onines  populos,  qui  sub  ccelo  sunt,  exa/fafro  regale 
siynum  meum,  id  est  virlutem  crucis  mc.e,  ut 
omnes  ad  illud  coiigregeiitur.  Et  afferenl  filios 
tuos  in  utnis,  id  est  virlute  exemploruin  bona;  ac- 
tionis  suae  quasi  siislentando  ad  bcno  vivenduni 
eos  adducenl,  ei  filias  tuas ,  id  est  animas  ira- 
becilles  cum  patientia  portabunt  super  liumeros 
cordis  sui ,  ut  eas  libi  fideliier  oflferant.  Se- 
quilur  : 


ruince  tua;,  id  est   ubi   lilii  lui  corruerant  in  ido-  ^      Vers.  23.  —  <  £t  erunt  reges  nulritii  tui,  ct  re- 

lolatriam  timorc  poenarum,  nunc  omnia   bsec  loca  ginsc  nutrices  tuoe.  » 

erunt   anrjusia  fidclibus,  qni   iii  eis    iiabiiaveiint.  Saiicti  viri   regts   Tocantur,    quia  praelali  cun- 

£t  genlilcs,   qui  /iiios   tuos   absorbebanl  iii  voragi-  Clis  motibus  carnis  modo  luxurix   appetitum  fre- 

uem  idololatris,   vel   lueretici    qui  eosdcm   nalos  nant,  modo  xsttirn  avaritiss  temperant,  modo  glo- 

tuos    vel    absorbendo    sibi    incorporabant ,   longe  riam  elevationis  inclinant,  modo  suggesiiones  livo- 

fugabuiilur  de   regionibus   tuis.    Sequilnr  :  ris  obruunt,   modo  ignem  fuioiis  exstinguunt.  lle- 

Veus.   20.  — «  Adliuc  dicent  in  auribus  tuis  (1-  ges  ergo  sunt,  quia  tentationum    suarum  motibus 


lii  sterilitatis  tu*  :  Angnstus  est  niilii  locus,  fac 
snilii  spaiiuiit,  ut  iiabitem.  ( 

Diu  quidem  qiiasi  sterilis  Itiisti  in  tenipori- 
Lus  niaVyrum,  quia  vix  qneniqi.am  generare  per 
Evaiigeliiim  polcr.ts.  Sed  nnnc  tot  lilios  baltiiura 
es,  ut  amRlissimas  basilicas  fabricare  libi  ne- 
cesse  sit.  Vel  ita  dicent  filii  tui  :  Angustus  milii 
locus  est  in  syiiagogis  :  fac  mihi  spatium  in  Ec- 
clesiis,  ul  babitem  lalius,  iit  iion  compiiniar  liias- 
phemiis  Judaioriim,  uttotum  orljem  tua  niecum  ca- 
piat  laliliido.    Sequitur  : 

Vebs.  21.  —  t  Et  dices  in  cordo  tuo  :  Quis  ge- 
nuit   milii  islos  ?  Ego  storilis  et  non  pariens,  Irans- 


non  conseniiendo  succumbere,  sed  regcndo  prae- 
esse  noveruut.  Similiter  et  regina:  snnt  vel  sanctss 
feininoe,  vel  minus  fortes  aniin»  eleota;.  Et  bi 
leges  miiriiii  stint  Ecclesiae,  et  nutrices  ejus  lales 
rcgiiiic.  Ei  audiamus  ipsos  nutriiio^  ejus.  Paulus, 
ct  Silas  et  Timotheus  discipulis  aiuiit  :  «  Facli 
sumus  parvuli  in  medio  vestrum,  tanquam  gi  nu- 
tiix  (oveat  filios  suos  (/  Thess.  ii,  7).  »  Et  iten» 
Paubis  :  «  Tanquain  parvulis  in  Chrislo  lac  vo- 
bis  potum  dedi  non  cscam  (/  Cor.  iir,  2).  »  Nec 
iion  el  Petrus :  «  Sicut  modo  geniti  infantes  ra- 
lionabilcs  sine  dolo  lac  concupiscite,  ut  in  eo  cre- 
scatis  in  salutem  (/  Petr.  n,  2).  »  Sed  et  reliqui 


migrata  ct  c;iptivata,  et  islos  qtiis  ennirivii?    Ego      sancti  doctores  quasi  regcs  eam  usque  hodie  nu- 


desiituta  et    desolata  (HG),   et    isti   ubi    bic   e- 
raiit?  » 

Pace  tandem  Ecciesias  data  cnm  lotus  orbis  ad 
fldcm  convolaret,  mirala  est  ipsa  filiorum  suo- 
rum  mullitudinem  ,  quod  tanla  feciinjiiate  dona- 
retur,  quse  prius  quasi  sierilis  fuerat,  et  de  loco 
ad  locum   propter  adversarios   migrare  consueve- 


Iritiiit.  Eodem  modo  et  sanctx  feminse  in  conven- 
libus  ancillanim  Dei  faciunt.  Bene  itatiue  dictun» 
csl  Ecclesia;,  qnoniam  reges  erur.t  nutritii  tui  el 
rcginiv  nutrices  i.uw.  Sequitur  : 

<  Vultu  in  terram  demisso  adorabunt  te,  et  pul- 
verem  pcduni  tnorura  lingeni.  » 

Iioc  adimpleliim  est,  qnaudo  pagani  ad  Eccle- 


rat  secundnm  illud  :  «  Ciim  vos  persecnti    fueriiit  ^  siam    venientes  piojicieiiant  se  ad  pedes  sanc/c- 


ia  civiiale  ista,  fugile  in  aliani  (Mattli.  x,  25),  > 
ct  in  lerra  inimicorum  suorum.  velut  in  Chaldaa 
tenebalur  captiva  et  servilihus  ofriciis  raaiicipata. 
Unde  ct  onini  auxilio  destituta  videbalur,  et  deso- 
lata  inler  manus  hoslium.  Ideoque  et  ipsa  stupuit, 
«nde  sibi  lam  subi'.o  provenerit  tanta  fecunJilas. 
QuomoJo  autem  posset  fieri  ut  copiosa  multiiudo 
Cliorum  ejiis  diceret  :  <  Angustus  est  mihi  locus, 
fac  mihi  spalium,  ut  habiicm,  »  Doraiuus  insi- 
nuat  siihjuiigens  : 

Vers.   22.  —  I  Ilsec  dicit  Doniinus  Dcns  :  F.rcf 
levo  aj  gentes  raanura  meara,  ct  ad  popiilos  exal 


nim  osculantes  eos.  ut  peccatorum  suorum  in- 
dulgcntiam  consequerentur  el  baptismi  gralianr. 
Vel  quia  caput  Ecclesiie  Christus  esl,  caput  ado- 
ratur  in  corpore.  El  puivis  pedum  ejus  lingitur, 
quia  praidicti  leges  quidquid  in  ()edibus  Eccle- 
sise  terreni  operi:-:  adteret,  suo  sermone  tcrgunt 
atque  lingunl.   ScquiHi;  : 

«  Et  scies,  quia  ego  Dominns,  super  quo  non  con- 
fundentur,  qui  c.xspectant  ewm, 

QiianJo  facta  sunt  bxc   oranio,  txmc   pro  cerlo 
cognovit  Ecclesia,  qiia;  prius  se  dereliclam,  el  ob 
livioui   datam  putabat,  quia   quicunque  Oomiiium 


(17CJ  AliM  dtiH,et  tota,  et  itti. 


467  llERYEI  BCRCIDOLfilNSiS  MONACln  468 

Jesum  kn  suls  trilulationibus  et  leiitationiLus  ex-  A  g"3,  el  congregabuM  c:e  tos  ejusa  qtialuor  ventis,  a 


spectaut,  non  confumlentur,  (luoiiiam  ailcrit  illis 
in  aux,ilio  opportuno,  ut  liborel  cos  aique  glorifi- 
cet.  jYoii  confuHdeniur,  inquif ,  qui  exspcclant  eum. 
Et  quare  non  confundanlur,  etiam  sequentibus  ver- 
bis  ostendit,  dicens  : 

Vers.  24.  —  «  Nunquid  tolletur  a  forii  prsda, 
aut  quod    taplum  a  robusto,   salvabisur  (177)?  » 

Apud  homines  qiiidem  videtur  inipossibiie,  ut 
prwda,  quam  forlissimus  tyrannus  rapueri^,  ei  pos- 
sit  excuti,  ct  quod  robutissinius  pra;do  ceperit,  sal- 
vari  qucat  de  manu  ejus.  Sed  quia  Deo  iiibil  est 
(tifficile,  Doniinus  Jesus  non  homincni,  ssd  cum, 
qui  omncs  tmmines  captivos  tenebat  antiquum  ho- 
stem  prostravit,  ac  deinceps  tulit  ab  eo  captivita- 


summis  ccHlorum   usque  ad  exircmos  coriini  (179) 
(ilattlt.  XXIV,  50).  >  Hucusque  Douiinus  Jisus  clc» 
ciis  suis  multa  boua   pnjinisit.   Et   nunc  iuliJelcs 
Jud*os  inchoat  alloqui.  Nam  scquilur  : 
CAPUT  L. 

Vers.  I.  —  «  lUcc  dicil  Doniinus  i  Quis  est  liic 
liber  repudii  malris  vcstra?,  quo  dimisi  eam?Aut 
quis  est  crediior  mcus,  cui  vendiJi  vos?  Ecce  in 
iniquitatibus  veslris  vcmliti  cstis,  et  in  sceleribus 
\estris  dimisi  inalrem  veslram.  > 

Vers.  2.  —  «  Quia  vcni,  el  non  crat  vir  :  vocavi, 
et  iiou  erat  qui  audirct.  i 

LibeHum  quidem  repudii  dabat  maritus  oJiosse 
uxori  quando  dimiltebat  eam,  et  homo  indigenS 


tem,  id  cst  omncm  gentem,  Quani  sibi  capiivam  in  "  nonnunqiiam.filios  stios  vendebal  crcdiiori  suo.  Ssd 


peccalis  sorvire  cogebat,  et  quod  illo  robuslus  \io- 
lenter  abstulerat,  ipse  oninipotenli  miseraiionc  sal- 
vavit.  Et  biEC  captivilas  lunc  pracipue  liberata  cst, 
quando  gentililas,  qune  in  idolis  huic  robiisto  ty- 
raiino  servicbat,  ad  fidem  convcrsa  est.  Qu:c  quia 
perseculiones  a))  iiiCdelibus  sustinuit,  postiiuam  ia 
Cliristo  pie  vivere  coepit,  apte  subdilur  : 

Vehs.  23.  — (178)  «  Eos  vero,  qui  judicavcruni 
te,  ego  judicabo,  et  filios  tiios  ego  salvabo.  > 

Vers.  2G.  —  <  Et  cibabo  hosfes  tuo?  carnibus 
suis,  ct  quasi  musto  saiiguine  siio  inebrialjuntur,  et 
scict  omnis  caro,  quia  ego  Dominus  salvans  te,  ct 
rcdempior  tuus  fortis  Jacoh.  > 

Nain  eos,  qui  judicaverunc  marlyres,  judicabit 


Dominus  Jcsus  matri  Judscorum,  id  cst  synagogae 
velut  odibili  conjugi  se  deiiisse  libelliim  repiuiii  non 
agnoscit,  quouiam  ipsa  polius  cum  reliqtiit  quam 
ipse  eam.  Et  eos  crcditori  non  Tondidit,  quia  ctu- 
sum  alienurn  nequanuam  mutuaverat,  id  cst  pecca- 
tuni  non  commiserat  ,  ul  nccessilale  conipulsti* 
avaro  creditoris,  id  est  diabolo  eos  reddcrel.  Niliil 
cnim  ab  hoc  crediioie  acccp.t  :  t  Vcnit  cuinr,  in- 
qiiit,  priiiceps  hiijus  niiiiidi,  ct  in  nic  :ioii  habi  l 
quidquam  {Joan.  xiv,  oO).  »  Nou  ergo  Dominus  ipv". 
Judsos  vendidit,  sed  ipsi  potius  se  in  iniquilatibus 
suis  vendiderunt  diabolo  sumcntcs  pecuniam  ejus, 
liomicidium  namque  p^ciinia  diaboli  est : «  Ille  eiiim 
ab  initio  homicida  fuit   {JoaUt   vili,   14).  •>  Fecisli 


Dominus   in  die    novissimo   seruudum   cruciaius,  ^  homicidiuin?  iliaboli  pccuuiam  suscepisti.  Adulte- 

quos  eis   inlulorunt;    ct  filios  Ecclosi;c,  qMOS  olira 

inlidclcs  coniicmnavcrunt  ipse  salvabit  in  regno  cob- 

loruni.  Et  tunc  hostes  ojus  pascet  carnibus  corum. 

qiiia  faciet,  ut  carnalitatem  suam  deiitibus  interio- 

ris   hominis  pne   niinio  dolore  dovorent   sinc  fiiie 

plangcntcs,  et  secuin  lixantcs  quia  carnabter  \\\c- 

ront.  Cibabit  cos  carnibus  suis,  ut  nequaquam  alio- 

nim,  sed  sua  inorle  saiurcndir,  ct  qiiia  carnales 

sunt,  cl   spiiitum    Dei  iion    habsiit,  siiis  vcsccntnr 

carnibus. 

Et  quasi  inusto  samjuine,  id  est  peccato,  qiiod  cx 
carne  ct  sanguinc  est,  inebriabuntur,  ouando,  sici;t 
srriplum    est,  <   commotione    commovcbitiir   teria 


rium  diaboli  pecunia  csi.  Diaboli  enini  in  co  iinago 
estet  subscriptio.  Commisisli  adultcrium  ?  .\ccepi- 
sti  !j  diabolo  nuniisma.  Furtum,  fahum  testimo- 
niuni,  rapacitas,  violcntia,  invidia,  siiiicrliia,  hacc 
omiiia  diaboli  tensus  est,  diaboli  ct  ihesaurus.  Ta- 
lis  enim  peciinia  dc  ejus  moueta  procedit.  Ilac  pe- 
cunia  emit  ille,  quos  emit,  et  efiicit  sibi  servos  om- 
ncs,  qiii  de  hujusmodi  censu  quantumcunquc  Susce- 
perint. 

Non  igitur  a  Dnmino,  sed  a  se  ipsis  lenundati 
.<;i(/!J  Jiidxu  in  iniquitalibus  suis,  quoniam  s|!Oiit.i 
[iropria  quisque  se  diabolo  vcnriit,  dum  vouiuiarie 
peccat.  Ilinc  namque  de  Acliab  dieilur,  qiiia  «  vc- 


(ha.  xxiv,  9),  »  id  csl  qiiisquo  peccalor  a  cogita-  r»  uundatus  est,  ut  lacerel  maliim  {IJI  /{(<;.  xxi,  2."i).  » 


liono  ngitabiiur  sicut  ebrius.  Recordalio  quippe 
malorum,  qii:«  fecerunt,  coniurbabit  mentem  eoriim 
ef  inebriabrt,  ne  quiclo  et  sobrio  corde  possint  lali- 
1i;e  jiistorum  fleri  paiticipes.  Et  luiic  oinnis  caro,  iil 
esl  omiiis  homo  cf  bonus  et  maliis  sciel  indubifau-  ' 
ler,  quia  Dontinus  est,  i|iii  salvat  eleclorum  Ectlo- 
siam,  e.t  quia  forlis  Jacob,  id  est  ille,  qui  lucfaiiis 
est  ciim  Jaeob  (Gen.  vxxii,  2i),  rcdemit  cam  ab 
omniiiim  nialis,  iiam  «  videbtint  Filium  boininis  vo- 
iiicntein  lu  nubilms  cccli  ciim  virtiUc  miilla  ef  niaje- 
sfate,  ct  miitet  angelos  suos  cum  liiba  et  vocc  ma- 

(177)  Ali.as,  snlcum  esse  poteril. 

(178)  Siippl.   cx  recent.  edif.  :  Qmn  linc  dicii 
Do:tiinus  :  Eqvidem  ct  captivitas  a  forti  '.otlcur,  ct 


lli  ilaque  qui  aiicforem  viloe  infcrfeceriml,  qiii  fal- 
siim  tesfimonium  adversus  eum  qui  veritas  est, 
prutulerunt,  qui  pcr  invidiam  cum  tradiderunt,  me- 
rifo  iii  snis  iniquitatibus  vendili  cssc  perhibciifur. 

Quoriim  mnter  in  sceleribus  eorum  diiiiissa  cst, 
quia  lanta  in  Dominum  ct  in  discipulos  cjus  mala 
commiserunl,  ul  et  omnis  synagoga  sibi  consenfiens 
iii  pordifionem  simiil  irct,  ex  quo  principes  sacer- 
doiiim  ei  senioros  p^rsuaserunt  |)opul;s,  iii  pctcieiit 
liarrabbam,  Jcsum  vero  iXTdcrciil,  cx  quo  populus 
ille  univeisus  aif  :  «  Sanguis  cjus  supcr  filios  r.o- 

quod  aUalnm  fuerit  u  rohnsto  satva!  itur.  Eo%  vcro 
qui,  etc. 

(I"9)  .\l:a<-,  ad  lennincs  coium. 


469  COMMEM.  I.N  ISAIAM  LlERl  OufO.  —  LIR.  VH.  iTtt' 

sJros  (Madh.  xxvu  ,  2.").  »  Vi-iiil  cnim  Salvalor  aJ  A  lum  corum,  iit  sub  aposlolis  ycl  sub  Elia  pocniten- 
cos   nasccns  cx  Virginc,  et   non  erat  in  cis  lif  ali- 
quis,  i(J  est  viiiliter  ageiis,  sed  «  omiies  clecliiiave- 
runt  simul  iiiutiles  facti  sunl  (Psa/.  xiii,  3).  »  Vo- 


cavit  eos  aJ  graliam  novilatis  praeJicaiione  sua,  et 
non  erat  ex  eis,  qui  auJire  eum  vellet.  Non  erat  ex 
eis  tir  sive  homo.  Omnes  eiiim  veri  Dei  iinagineni 
reliiiqueiites  liestiaium  cl  serpcniium  sum|)seriiiit 
imaginem.  .Yoh  libolliim  repndii  eoriim  matri  JcJil 
Dominus,  nec  creJilori  venJiJil  eos,  seJ  scclera 
eonun  alqus  peccata  daemonibiis  eos  veiiJiJerunt  in 
pi.TCseiilis  SLCCiili  voluplatibus  irreliti  (!80),  i:t  illi 
parentcm,  et  illa  coiijugcm  rcliniiucrct,  quam  vcli.t 
aJiillcram  ultcrius  tencre  ipse  non  poluit,  seJ  vo- 
lciitcm  abiie  perniisit.  IJcirco  Jimissi  snnt  ab  co, 


tiarn  agant.  Vel  si  in  sacco  designatur  aspciitas,  ct 
punctio  pcccatorum,  Joctores  JuJa:orum  operiuntur 
sacco,  qiiia  circuiiiJanlur  peccatrice  conversatio(ie, 
ut  nil  in  eis  nisi  pcccatum  appareal.  Dciiide  Salva- 
lor  ad  illud  lempus,  quo  inter  eos  conversalus  est,. 
locutionera  suam  convcitit,  subdens  : 

YEns.  i.  —  c  Doniinus  dedit  milii  lingiiam  crii. 
Jilam,  ut  sciam  sustentare  cuni,  qui  lapsus  [\uUj. 
lassus]  est,  verbo.  > 

Nam  juxta  dispensalionein  assumpli  corporis  cru- 
Jilus  est,  et  Hmjuam  accepit  Jisciplina;,  ut  scirct, 
qiiaii Jo  deberet  loqui ,  quando  rcljcere.  Linguar.t 
iiamnue  iruditum  aJ  proedicandum  dtdit  ei  Pater, 
ut  eum,  (fui  lapsus  in  peccato  fuerat,  susicnlai^  ver- 


ui  iiinumeris  calamiiatibus  nullo  au^iliante  oppii-  U  bo  suo  priidenter  sciret,  ne  in  pejus  caderet,  sed 
niaiit:ir.  Au  qiios  ct  suljiingit  diccns  : 

I  Nucquid  abbrevial.i,  ct  parvula  facta  cst  maiuis 
rnea,  ut  non  possim  redimcre?  Aut  non  est  in  nie 
virlus  ad  liberandum?  >  Jlagna  enim  manus,  id  est 
potcslas  ejus,  qua  qiiondam  Palres  eorum  a  cunctis 
Iribulationibiis  eripere  solebat,  non  cst  abbreciatti, 
ut  et  islos  rediinere  similitcr  non  posset  a  captivi- 
tate,  qua  per  toium  orbem  dispersr  lencntur,  si  rc- 
dimi  raerereiitur  Nequc  ei  virtus  deest,  ut  ab  hac 
scrvilulft  longissiiTia  libcrarct,  si  liberalioiie  digr.i 
essent  i;t  patres  corum.  iSam  ut  virlutem  suam  noii 
niir.oralarii  es*e  de.monstret,  aJjungit  : 

«  Ecce  in  increpatione  mon  deserium  faciam  nia- 
re,  ponam  flumina  in  siccuiii,  coiupiitrescont  piscis 
*ine  aqua,  ct  morientiir  in  sill.  » 

Vers.  3.  —  «  Induam  ccclos  tcnebris,  c(  saccnin 
ponam  operiraentum  eorura.  > 

Qui  quoiidam  increpavit  marc  Rubrum  et  exsic- 
cavit,  minc  in  increpalione  sua  desertum  facict  mare 
saeculi  hujus,  iJ  est  turbiilcnlam  tt  amaraMi  idolo- 
lalriam,  vcl  miin;!aria!n  nialitiani.  Et  qui  siccavit 
aquas  Jordanis,  ut  transiret  populus  Israel,  siccabit 
nunc  flumina  saccularium  dogmalum,  ut  siiie  obsl.i- 
culoperviam  rcctitudiiiis  pnpulusclectoruin  iranseat 
ad  regna  polonim.  Sircatis  autcra  btijusmodi  flu- 
raiuibus  compiilrescent  pisces  corum,  id  est  vel  doE- 
inoiies,  qui  in  cis  natalant,  vel  inliJelcs  hoinines, 
qiii  ex  eis  iii   nialiiia  gcneiati,  in  cis.  seniper  in 


magis  aJ  iionum  consurgeret.  Linijuam  eruditam 
liabcbal,  quoniam  ct  ininiici  ct  aniici  ejus  confite- 
bar.tur,  quiJ  «  nunquam  sic  locutus  cst  homo  sicut 
liic  loqiiitur  (Joan.  vii,  -iC).  >  Verbo  sustentabal 
eiini,  qui  lapsus  fuerat,  cuni  diceret  paralytico  : 
I  ConliJe,  lili,  remiltuntiir  libi  peccala  lua  (Matili. 
i\,  2).  >  Et  alii  :  »  Ecce  salviis  faclus  es,  jaiii  noli 
pcccare,  ne  Jcterius  tibi  aliquiJ  contingat  (Juan 
V,  li).  »  Et  mulieri  :  «  Ncc  ego  !e  conJeinnabo, 
valJe,  ctamplius  jamnoli  peccare  [Joan.  viii,  10).  » 
Atque  simul  oiniiibiis  :  «  Puenitentiam  agitc,  appro- 
pinquavit  enim  regnum  cflelorum  (Maiili.  iv,  17).  » 
lia  verbo  suo  Doniinus  susleniabat  eos,  qui  lausi 
fuerant.  Sequilur  : 

«  Eiigit  maiie,  niane  crigit  railii  aurcm,  ut  au- 
Ji.im  qiiasi  inagislruin.  » 

QiiiJ  pcr  mane,  nisi  supenius  adveiJus  Jivin;» 
CCUlempIaiionis  exprimitnr,  qiiando  mens  divino 
luniinc  lola  circumfunditur?  Mane  ergo  erigebat 
Doiiiinus  aurcm  Filio  bomiiiis,  ut  aiidiret  eum  ijuasi 
maijisirum,  quia  Juce  conlemplationis  sua;  menlcin 
ejus  circumfundens  ad  summa  levabat,  et  in  illa 
luce  acccssibili  doccbat  cum,  quidquiJ  liomines 
doclurus  crat.  Undc  ct  ait  :  «  Quia  ego  ex  nie  ipso 
non  sum  loculus,  sed,  q;ii  misil  me  Pater,  ipsc  milii 
mandatum  Jedit,  quid  dicam  aut  quiJ  loquar,  tt 
scio  quia  manJatum  ejiis  vita  acteraa  cst.  Qiue  ei  go 
loquor,  siciit  Jivit  iiiilii  Pater,  sic  loquor  (./f«".  xii. 


malo  cxci  vivebai.t  noxia  liberlale  propriis  volunta-  D  i9).  »  El  cuiii  pra^dicalioncm  suam  consiimiiia'cl. 


tibus  sub  cnorum  profundo  dimissi.  Compulresccnt 
pisces  siiie  iifiiia  nmndan*  sapifinti^e,  qnia  damnalis 
omnibiis  errorum  prKilicameiiti:*  apparcbit  fclor 
impiclatis  ennim.  tt  mvrienlur  in  sili ,  qui  post- 
({uain  vcrilaie  cognila  silucrint  ille  falsilaiis  Jo- 
ctriiise,  dcficiet  viio  pervcrsitalis  coruni,  qux  cx 
aqiiis  hujusccmodi  doguiatum  subsisteliat. 

CobII  (luoquc,  iJ  est  doclores  synagog;e,  qiii  sn- 
perna  sapcre  videbanlur,  inducniur,  iJ  esl  opcrien- 
tur  tfiiebris  igiioranti.x,  ut  lumcn  verilaiis  vel  inlcl- 
ligenlise  in  eis  non  apparcat.  Et  saccus,  qui  est 
tiabitus  lugciitiuni  vel  pocutcntium,  fiet  opcrimen- 

{\iO)  tta  uiHrque  cod. 


dixit  Jiscipulis  suis  :  «  Qu.-ecunque  auJivi  a  Patre 
mco,  uola  fcci  vobis  (Joan.  xv,  IC).  »  Scquitur  : 

Vi:rs.  3.  —  «  Doniiiius  Deus  aperuit  mihi  au- 
rem,  ego  aiitcm  iion  contradico  :  retrorsuni  iion 
abii.  > 

Dominus  Dcus  aurem  cordis  ei  aperuit,  ut  vcrba 
ejos  intclligerel,  ct  proccepta  ejus  aiidiret.  Ipse  au- 
tem  non  contradixit  his  qiufi  audiebat,  sed  iii  om- 
nibus  obedieiis  fiiit.  Neque  ab  his,  quse  prMcepeiat, 
retrorsum  abiit,  scd  in  cis  usqiie  aJ  Diicm  perseve- 
ymU,  «  factus  otcdicns  usque  ad  mortem  (1'hiHp 
II,  8).  »  At  contra  uos  poslquam  Domiuu»  auiem 


4T1  nERVEI  BURGIDOLE^SIS  MONACm  *7e 

nobis  apcruit,  contradicimus  ci,  quia  facere  bona  A  Qnis  igitur  audeal  me  conJemnare?  Cmn  enim  Do- 


nolumus,  quae  inleiligimus;  et  si  quid  boni  ii)clioa- 
vimus,  pleruinque  fit,  nt  ab  co  relronum  converla- 
mur.  SeJ  «  qui  dicit  se  in  Glirislo  nianere,  debet, 
sicut  ilie  ambularit,  et  ipse  ambulare  (Joau.  ii,  6),  i 
ut  praeceptis  Dei,  qiroe  audivit,  non  contradicat,  sed 
5n  omnibus  obediat,  ut  ab  eadcm  obedientia  retror- 
smn  iion  eat,  scd  in  bonls  quae  ccEpit,  usque  in  fi- 
nem  perscveret.  Redemptor  vcro  noster  boc  prseci- 
piio  mandatum  aocepit  a  Patro  suo,  ut  animam 
suam,  in  qua  serTavit  obedienliatn,  mox  narrare 
iixlioal,  diccng  :' 

Vers.  6.  —  t  Corpus  meum  dedi  percutienti- 
Lns,  et  genas  meas  vellentlbus  :  faciem  meani  non 
averti  ab  incrcpantibus  et  conspuentibus  in  me.  > 


minus  hoc  dixisset,  inox  princeps  sacerdotum  sci- 
dit  vestimenla  sua,  dicens  :  i  Audistis  blaspbemiam 
quid  voliis  videtur?  At  illi  responderunt  :  reus  est 
mortis  {Marc.  xiv,  C4).  »  Sed  ut  atrocitas  eorura 
non  tiraerelur,  infirmiias  eorum  demonslratur,  cum 
subdilur : 

t  Ecce  omnes  quasi  veslLmentum  conterentur, 
tinca  comedet  eos.  » 

Ac  si  dicatur  :  Citius  inveterali  raorientur,  ct  a 
ver.iiibus  comedeiitur.  .\ut  certe  quasi  restimenlum 
animae  in  lormenlis  a;terna!ibys  contereniur.  Vel 
quia  nulUis  eorura  potest  juslificari  pr;csente  Domi- 
jio,  omnes  quasi  vestimentum  vetcrasccnt.  i  Quod 
autem  inveicrascit,  psrditioni  proiimum  eil  (Uebr. 


Ilaec  enim  facta  sunt,  quando  Juda?i  danmaverunt  "  viii,  12).  >  Et  quasi  tinea  comedet  eoi  conscientia 
cum  reum  csse  moriis,  ei  coeperunt  conspuere  eum 
rt  velare  faciem  ejus,  et  colapliis  c;Bdere,  ei  dicere  : 
I  Proplietiza  {Luc.  xxii,  04),  >  et  miiiisiri  eum  ala- 
pis  csedebanl,  ct  qu.indo  Pilatus  Iradidit  eum  fla- 
Kcllis  cxsiim,  ut  crucifigcretu.r,  atque  railitcs  duxe- 
nint  cum  iiitro  iii  atrium  prtctorii,  et  convocantcs 
tolam  coliorlcm  iiiJuerunt  ouin  purpnra,  ct  impo- 
sucruiit  ^ibi  plcctentes  coronam  spincam,  ct  coepe- 
runt  salutare  eiim  :  «  Ave  rcx  Judaennim  {Maith. 
xxvii,  24),  >  et  percuticbanl  caput  cjus  arundine 
ct  conspuebanl  eum.  Sequitur  : 

VEiiS.  7.  —  I  Doniinus  Deus  auxiliator  meus,  et 
i  loo  noo  s»m  confusus;  ideo  posui  faciein  meam 
»11  petram  durlssimam,  el  scio,  quoniam  non  con- 
fnndar.  > 

Vers.  8.  —  «  Jiixta  cst,  qui  justKicatme.  » 

Iiicertaminepassionisliiijuseslmilii  Dominuiauxi- 
liatoT.  t  Non  enim  sum  solus,  sed  Pater  mecum  cst 
(Joan.  XVI,  52) . >  Et ideo  non  sum  confusut  intcr lol con- 
lumeljas,  et  irrisiones,  et  opprobria,  sed  proposito 
milii  gaudio  susiineo  cruceni  confusione  conlempla. 
Jdeojtesm  faciem  tneam  ut  pctram  durissimam ,  inler 
omnesiliusioncselinjuriaSjUtnullatenuserubescam. 
Elteio,  quomam  piopteromnia,  qujc  perfero.nonroH- 
fundar,  sed  potius  gloriabor,  qilia  qui  de  cruce  Ju- 
(la'is  insultaniibus  nunc  destendcrc  nolo,  postmo- 
dum  militibus  exterritis  resurgam  dc  sepulcro.  Ju.vta 
eiC,  qui  justificat  me,  quia,  t  qui  rae  misit,  mccum 
est,  et  non  reliqnlt  me  solum,  quia  qu.x  placita  sunl  j)  suum   qui  in  Clirisio  Jesu  credit,  ut  juslificeiur  <ex 


vidclicet  peccalorum,  ct  zelus  geniium  saivalarum. 
Uui  sum  ad  eos  Dominus  clamat ; 

Veks.  10. —  I  Quis  ex  vcbis  limens  Dcum  audiens 
vorem  servi  sui? 

Ac  si  dicat :  Si  quis  cst  in  »o6i»  qui  Deum  timeat, 
audiat  vocem  meam.  Nequc  ciiim  :  <  .A  mc  ipso  ve- 
ni,  sed  illeiiic  misit  {Joan.  vii,28).i  — «  Quaie  loque- 
lam  mcam  non  cognoscilis?  (Jocii.  viii,  45.)  >  — «  Si 
vcrlilatcm  dico,  qnarc  vos  non  credilis  mihi?  Qui 
ex  Deo  cst,  verba  Dei  audit,  proptcrea  vos  non  au- 
ditis,  qiiia  c\  Deo  non  estis  {ibid.  40).  >  Sw(uiiur  : 

«  Quis  aiiibulavit  in  lcnebris,  et  non  esl  luinen 
ei  ?  Spcrct  ia  nomiue  Domiui,  ct  ituiiiatur  super 
Dcum  suum.  > 

Quis,  inquit,  conversationera  suam  hactenus  in 
tenebris  ignoraiilise  duxit,  ctnecdiim  veritalis  lumi- 
ne  illMstralus  cst?  Sperel  in  noiitine  Domini,  quia 
amodo  «  Omuis,  quieunque  invocaverii  nomcn  Do- 
roini  salvus  erit  {I\om.  x,  15),  >  sivc  Judxus,  sive 
gcntilis.  fc'(  innilaltiT  super  Deum  suum,  ui  est  non 
in  operibus  logis  qu:erat  juslific;iri,  sod  credat  iii 
cum,  qui  justifical  inipium,  ut  ei  sua  liJcs  repiitetur 
ad  justiliam  secundum  propositum  graiiu;  Dei.  i  Si 
enini  Abraliam,  ait  Aposiolus,  ex  oporibns  justifica- 
tus  est,  habet  gloriam,  sed  non  apud  Deuin  (fii/>:, 
IV,  2).  y  Qui  ergo  non  cx  lide,  sed  ex  operibus  suis 
nitilur  justificari,  non  super  Deum,  scd  fiujicr  se 
ipsum   ionilitur.    Ille   vero  innitilur  super  Deum 


ei,  facio  scmpcr  {Joan.  viii,  29).  »  Soquitur  : 

«  Quis  contradicet  milii?  Stemus  simul :  qiiisest 
aJvcrsarius  mtus?  acce<Iat  ad  me., 

Si  quis,  inquit,  contradicil  vtUd,  veniat,  et  siemus 
simul  ani«  tribunal  Pilali,  ut  accuset  me,  qiiantum 
pottiorit.  Etsi  ff{iii  est  adversarius  mcus.,  accedat  ad 
vu\  ut  iiiN|u<im  voiuntalem  suam  in  poenis  mcis  cx- 
plea".  ipt  nolaiidum  iii  liis  verbis,  quaiitum  pro  nobis 
))atl  Salvator  oplaverii.  Sequiiur  : 

Vers.  9.  —  «■  Ecce  Domiuus  Deus  auxiliator 
nicus,  qni»  cst,  ijui  condoninet  me.  » 

iominus  Deus  auxiliator  meus,  quia  <  Videbilis 
Filium  liomiiiis  scdenlem  a  dexteris  virtutis  Dci,  et 
vsr.icniem   in    nubibus  coeli  {Matlh,  xxvi,  64). 


fidc  Chrisli  ct  non  ex  operibus  logis  hcrum  perse- 
cmnribus  suis  dicit  Dominus  : 

Veks.  11.  —  c  Ecce  vos  omncs  accendcntes  ignem 
accincti  flammis.  >  El  addit  :  <  Ambulate  in  lumine 
igHLS  vcslri,  ct  in  flammis, quas succendisiis : ilc manu 
mea  factum  cst  !ioc  vobis  :  in  doloribus  ilormiclis. » 

Jgnem  enimpassioiiis  succcndeiunt  ci,  ct  [lanimis 
aecincti  sunt,  id  est  furore  annati  in  cum.  Sed  de 
hoc  igne  lumcn  rcfulsit :  quia  cx  passione  ct  rcsur- 
rcCtione  Salvaloris  tolus  mundiis  illuminalus  est. 
lloc  ergo,  qiiod  ait  i  «  Ec«e  omnes  \os  accondentes 
ignem  accincli  flammis.  »  Et  miscricordilcr  admo- 
nenrfo  siilidlt  : 

Ambutale   in   lumine   ignis   vestri ,  id  «t   |)Ontt« 


475  COMMENT.  IN  ISAIAM 

gressr.m  acllonis  Testrs  in  luce  fulci,  quDC  de  pas- 
sione  niea  cujus  auctores  fuistis,  pcr  glonam  resur- 
reclionis  \ol)is  responilet.  Et  in  flummis,  qims  S7tc- 
c^ndislis,  ambulate,  id  est  ardorcs  tribulalionuni, 
quos  niihi  excitaslis  ininiici,  nunc  pro  nomine  meo 
tolerale  libenter  aniici,  sicut  Saulus  mala,  quK  san- 
ciis  intulerat,  postniodum  ipse  pertulit.  De  maim  mca 
faclum  est  Itoc  vobis,  quia  donatum  est  vobis  non 
solum  ut  in  me  credatis,  sed  nt  etiam  pro  me  pa- 
t!amin:.  In  doloribus  dermielis,  id  est  in  passioni- 
bus  pru  nomine  meo  dcleGtabimini  cl  requiem  cas 
a-slimabitis. 

Quod  si  ad  eos,  qui  in  infidelitate  permanserunt, 
Lic  sermo  dirigiiur,  pcr  scntcniiam  jjsta;  retribu- 
lionis  eis  dicitur  :  i  .\mbulate  iti  luniine  ignis  ve- 
stri,  cl  in  namniis,  quas  sttccendistis.  »  Ac  si  dical : 
Ignem  passioiiis  quaiu  mibi  succcndislis,  patimiiii, 
et  per  flamnias  transite,  quas  milii  accendistis,  ut 
quidquid  ego  vel  discipuli  mci  passi  sumus  a  vobis, 
vos  patianiini  a  Roinanis.  De  nianu  vica  faclnni  est 
hocvobis,  iit  oiniiia  ma!a  iia-c  patctetnini,  quia  con- 
Ira  vos  feci  venire  Romanos,  ct  de  vobis  victoriam 
jllis  concessi.  Ducti  vero  in  captivilalem  dorinieiis 
in  doloribus  quia  iisqtic  ad  adventum  Elis  jaccbilis 
5n  miseiiis  hiijus  caplivitatis,  et  somno  inlidelitalis 
giavaliimiiii.  Vel  post  omnem  hanc  tribulalionem 
dormielis  in  doloribus,  quia  cum  corpus  in  morte 
sopoiutiim  fuerit,  aninia  vcslra  gehennaliuin  tor- 
mcntorum  dolores  sustinebit. 

\'cl  sili  ipsis  onincs  succenderunt  igneni  ct  llam- 
mas  roboraverunl,  quia  habebant  in  se  ligna,  fe- 
nun!,  slipiilam,  spinas,  tribulos  ac  lolium.  Etquia 
acciiicli  sunt  flamniis,  nc  circunidati,  ct  sibi  inccn- 
dium  roboravcrunl,  provecantur  ad  salulem  et  dici- 
tiir  eis  :  i  Atnbulate  in  luininc  ignis  vcslti,  ei  in 
flanimis,  qiias  succcndistis,  >  ut  in  poenis  atquesup- 
pliciis  dlscant  Dei  polcnliam,  et  rcdeant  ad  salu- 
teiTi.  Significat  autem,  ui  diciuni  est,  captivitatem 
ipsorum.  Hj;c  de  excidio  peilidiic  Judajonim  locu- 
tus,  de  exstructione  Ecclesia  consequenier  loquitur 
ad  illos,  qui  cx  eodem  populo  lidem  suscepcrunt, 
dicens  : 

CAPUT  LI 

Vers.  I.  —  I  Atidite  me,  qui  seqiiimini  quod 
jusium  est,  ct  quseritis  Douiinum  :  aitendilc  ad  pe- 
iram  unde  excisi  estis,  et  ad  cavcrnam  laci,  de  qua 
pnecisi  estis.  » 

Vers.  2.  —  I  Attendite  ad  Abraliam  patrem  vc- 
Slrum,  ct  ad  Saram,  qua;  pfpcrit  vos,  quia  unum 
vocavi  eum,  et  benedixi,  el  muliipiicavi  cum.  > 

Vehs.  3.  —  I  Consolabilur  Doniinus  Sion,  et 
consolabitur  omnes  ruinas  ejus,  et  ponet  desertum 
ejus  quasi  delicias,  cl  snlitudines  ejus  quasi  hor- 
luin  DomiTii  :  gaudium  et  la:tilia  invenitur  in  ea  gra- 
liaruni  actio,  et  vox  laudis.  > 

Audile,  inquit  me,  vos,  qui  scquiniim  jusliliam, 
quse  ex  fide  cst,  ct  quxriiis  noii  aurum  nequc  ar- 
gentum,  sed  Dominurn  PaLrem  festinantes,  ut  ad 
c/o»  Tisionem   pcrtinjalis.    Atl^ndite   ad   pHram 


LIBRl  OCTO.  —  LIB.  Vll.  474 

A  unde  excisi  estis,  id  est  considerale  duritiaui  cordis 
iiifidelium,  unde  ferro  pra?dicationis  mea;  csiis  abs- 
cissi  per  gratiam  menm,  ut  vivi  lapides  in  adilicio 
Ecclesise  poneremini.  Et  ad  cavernam  lad:  de  qua 
prmcisi  esiis,  altendite,  id  est,  fauccs  barailiri,  do 
qiiibus  misericorditer  liberati  eslis,  cogitate.  Posiii- 
lus  eiiiin  ille  perfidus  cx  magna  parte  sui  jain  daiu- 
natus  cit  in  inferno,  ct  in  eis  qui  ex  co  moiiuiilur, 
quolidie  damnaiiir.  Sed  vos  in  eadem  perlidia  po- 
siti,  cum  in  eumdem  locutn  tariareum  ruituii  csse- 
lis,  ab  ore  illius  estis  pr,ecisi,  antequam  pciiilus 
devorareraini,  id  est  antc  terminum  vitic  pr:Eseiilis 

Hxc,  inquil,  atlendile,  ac  dciiide  attendiie  ad 
Abraliam  patrem  vestrum.  Ta]e  cst,  quod  Apostolus 
Ephesiis  ait  :  i  Mcmentote,  quia  aliquando  vos  era- 
B  lis  geiiies  in  carne,  qui  dicebamini  pra^pulium  ab 
ea  quae  dicitur  circumcisio  in  carne  maniifacla,  qui 
eratis  illo  in  tempore  sine  Christo  alienati  a  conver- 
satione  Israel ,  et  hospites  testamentorum  ,  pi  oniis- 
sior.is  spem  noii  liabeiites  et  sine  Den  in  lioc  mun- 
do ;  nur.c  auteni  in  Cbrisio  Jcsii,  vos  qui  iliquatido 
fuislis  loiige,  facli  estis  prope  nunc  in  sanguine 
Christi  (Ep/ies.  ii,  Hi.  >  Similiter  et  Christus  lioc 
in  loco  adjuiigit  :  «  .\tlcndile  ad  Alirabani  patrcm 
vcstrum,  cujus  filJi  facti  cstis  per  liiJein.  Non  cuira 
oninis  qui  cx  Isiael,  lii  suiit  IsiaoIil.T,  noque  qui 
semen  sunt  Abraba^oinnes  (ilii,  sed  In  Isaac,  inquit, 
vocabitur  tibi  scmen,  id  esi,  non  qiii  (ilii  carnis,  hi 
fllii  Dci,  sed  qui  (ilii  sunl  pioniissionis,  xslimaiitUF 
P  in  semine  {Roin.  ix,  G).  » 

Et  ad  Saram,  qua;  peperit  vos,  altcndile,  qnia  non 
cstis  ancilla;  filii,  scd  libera;.  Jud;ci  cnim  generati 
in  servilutem  legis  sunt  filii  Agar;  Clirisiiani  vero 
lilii  Sara".  in  libertatem  gratiie  genili.  Quin  unum 
inquit,  vocavi  eum,  et  brnedi.ci,  et  mulliplicavi  cum, 
I  ut  sit  pater  omnium  credenlium,  non  corum  tan- 
lum,  qiii  sunt  ex  circumcisione,  sed  eorum,  qui 
sectaiitiir  vestigia  lidei  ejus  cx  genlibus  {Rom.  iv, 
i\),  >  qitia  qiii  ex  lide  sunt,  hi  filii  sunt  Abrahx  siTe 
Juda;i  sive  gentiles. 

Consolabitur  eryo  Dominus,  id  est  Pater  meus 
Sion,  id  est  Ecclcsiam.  Aut  si  forle  Patcr  ista  lo- 
quatur,  dum  dicit  :  qiiia  consotabitur  Dominus  Sion 
et  ruinas  ejns,  dc  Filio  dicere  intelligendus  est  vel 
D  de  Spirilu  sancto.  Consolabitur  ergo  Dominus  Sion 
dans  ei  posl  aftliclionem  pacem,  post  trjstiliam  gau- 
dium,  post  sterilitatem  fecunditaiem.  Et  consolabi- 
tur  omnes  ruinas  ejus  crigens  dcjecia,  restaurans  di- 
ruta,  quoniam  i  allevat  Dominus  omnes,  qui  cor- 
ruunt,  et  erigitomnes  elisos  {Psal.  cxliv,  14).  >  Et 
quomodo  fiat  consolatio,  subditur  : 

Quia  ponet  desertum  cjus  quasi  delicias,  ctc. 

IIoc  autein  loco  per  deserium  vel  solitudincm  Ec- 
clesice  quid  aliud  quam  boni  dcstitutio  de«ignatur? 
IJnde  et  sub  JudKa'!  typo  Jercmias  peccaloris  ani- 
mam  dcploral,  diccns  :  i  Quomodo  sedct  sola  civi- 
tas  plena  populo?  {Tlircn.  i,  1).  >  Yacua  enim  timcr», 
Dei  pectora,  ct  liumore  coeleslis  gratix  arentia  df 
terto  sqiialer.tis  eremi  comparaiitur.  In  deserlura 


476 


nEUYEl  BURG!DOLE>;SIS  MO.NACHI 


i7« 


Torsiis  nic.;il  liic  miinilus,  quando  Uedeniplor  iii  A  teMn  sunt  {Joaii.  xx,  23).  i  Tunc  qiiflque  Judioa- 
rarnc  apparuit.  Desortns  eiiim  eral  ab  omni  ct:l-  biint  popiilos,  quantlo  seJcbunt  «  super  scdes  duo- 
tuia  ei  ffiei  ci  timoris  Dci,  et  peccal,oriiu)  spinis  tteciin  judicantes  duodccim  tribus  Israel  {Mattlt. 
cbsitiis.  Squalebat  l^inquam  ager  iiicuUus,  el  niil-      xix,  28).  >  Scquittir  : 


lam  peiiitns  bonoruni  opcrum  fevundiialfcin  babc- 
Lat,  niillum  inibrem  spirilalis  graiia;  excipiebat.  Sed 
aposlolica  proelicationc  rudis  tampus  pioscinditiir 
et  cxcolitur,  et  divini  verbi  seniine  fecundatur,  ac 
viitiiliini   fliuibus  adornattir  qiiasi  deliciaiuni    pa- 


I  Me  insulu:  exspectabunt,  et  braebiuni  nieura 
sustiiiebt:iU.  » 

Non  soluni,  inquit,  regiones,  quae  sunt  tn  ampla 
iniinili  latitudine,  sed  iiisitte  inaris  exspectahunt  me, 
siistiiicbunt  brachium  meiim,  id  cst  praeslolabtintur 


radisns  vernans.  Benc  eryo,  ciim  promitlitur  pleiia  1'iliiim  nieum,  quia  i  ipse  erit  cxspectatio  gentiuin 

inundi  reconciliatio,  dicilur,  qiiia  Dcus  ponet  deser-  {Gen.  \u\,  10).  >  Possunt  et  iia;  insula;  intelligi  ani- 

tuin   Sion  7II.7S/  dclicias.  et   solitudinein  ejuii  quasi  ninc  sanclorum,  qu:E  in  perseculione  miiudi   ibtiiis 

liorium  boiiiim ,  nt,  t  ubi  abundaveral  peccatuni,  lirma  in  Dcum  solidats  sunt  Dde,  vel  ecclesianira 

supcraluiidet   gratia   (Rum.  v,   20),  j    et  sit  ar.inia  mtiltitiido  ex  genlibus.  Paler   enim  venit  iii  Filio, 

eoi  iim  juxta  Jcreniiam  «  qiiasi  hortus  ii  rigmis  quoniani  «  D,.'us  erat  in  Cbristo  mundum  rcconci- 
{3er.  xxxi,   12).    »  Quod  autciii  additur  :  Quia  (juu-  "  lians  sibi  (//  Cor.  v,    19).  »  Sed  Patcr  prius  nomi- 

dium  et  Lclitia  iiivenic:ur  in  «a,  yratiarnni  actio,  et  iiatur   ac  dcinde  Filius,    id  est,  brachium  Patiis, 

loxlauais,  de  exsuliati"iic  fidclium  et  publicis  Ec-  quia  Filius  ex  Patre  est,  non  Pater  ex  Filio.  Bra- 

cl.iii.T;  solemnilalibus,   qua; ,    postqiiam    ce^savcie  cliium  rnini  Dei  Filius  ejus  o.st,  non  quod  Deiis  Pa- 

pfiscctilioncs,   ubi'|uc   ntiiit,   dieium    inlclligimtis.  ter  ligura  deleiniinctiir  carnis  huinanse,  eiqiie  Filiiis 

Post  hsRc  omnipotcns  Paier  piebein  sutiin  de  advcniti  lai.qitiim    nicmbrum    corporis   h.Treat,  sed    qiiia 

noviu  g>atix  alloquiiur,  diccns  :  «  omnia  pcr  ipsuin  facta  suiit  {Joan.  i,  5) ,  »  iJeo 

Vi;its.  i.  —  »  .\Heiidite  aJ  ine,  popule  mciis,  et  bia.Miiiiiii  Domini  dictus  est.  Sicut  eiiim  tuum  Lra- 

iribus  nica,  m';  atidile,  quia  lex  a  mo  cxiet,  ct  juJi-  clil;im,  prr  quod  operari.^,  ila  Dei  bracliium  dicliur 

cium  iiicum  iii  liicem  populonim  nquicscct.  >  cjus  VciLum,  quia  per  Vcrbiim  operatiis  est  inun- 

.Nam  populuni  suum  dcccin  tril.iis  appellat,  cl  tri-  duiii.   Cur   eniin  homo  bracliium,  ut  operetur  ali- 

bttai  suain  pdpultim  JuJa,  qui  ot  tunc  mullo  leni-  qiiiJ,  extcndit,  iiisi  quia  non  conlinuo  fit,  quoj  di- 

pore  Douin  cohiit,  quando  Isracl  scrvicbat  idolis,  ct  xciit?  Si  aiitem  lanla  potestate  prxvaleret,   ut  sine 

di;  qiio  Salvalor  eiat  liiisciturus.  Ctijus  atlvcntuiu  lilo  coipoiis  stii  niotu  (icrct,  qiiod  dicerct,  Lra- 
ut  populus  isle  scmptr  sollicitus  cxspcctaret  ac  sus-  „  cliiuin  ojiis,  verbum  ejtis  essct.  Sic  unigeniliis   Fi- 

pcnsiis,  jubct  eum  ad  se  «((ciii/tTe  dicens  :  Qiiia  Irx  liiis  iion  est  paterni  corporis  membruin,  sed  quia 

a  me  caiVl  scilicctlex  iiova,  quoniam  vctus  jam  du-  per  ipbiiin  Palor  omiiia   operatur,  bracbiuni  Paliis 

duin  fncrat  daia ;  et  jndicium  mcum,  qtio  ii.ler  cos,  cs(,  qiii  ot  vcrbiini  Pjlris.  Tale  cnim  br:icliitim  iiec 

qui  in  m.?  credere  vohieriiit,  et  eos,  qui  lespnore  vo-  porrectiim  cxiinJiiur,  ncc  coUeciunr  coniraliitur. 

luerint,  judicabo,  rcquiescet  in  lucem  popvlorum,  iJ  Se  cigo  Palcr  ct  Filium  suuin  ad  gcnlcs  per  aposto- 

os(  in   iUiiminatione  gentium.  Dc  hocjudicio  dicit  tolos  vciilurtim  Jcnuiitians  tiincprimuni  genios  sa- 

Filius  Dei  :  t  Iii  judiciiiin  cgo  veiii  in  liunc  niiiii-  liilom  oonsocutiii-is  ait  ;  t  Mc  insulx  exspcctabuiit, 


diim,  ut  qiii  iioii  viJeiil,  vidoaiit,  el  qni  videiit,  c:oci 
ftaiit  {Joan.  IX,  39).  »  Id  ost  huniilos  gciililos  \i- 
(.lcaiit,  el  siiporbi  Judaii  c:ocilalcm  coniis  iucurraiil. 
Jani  vero  do  piicsontia  ejusJein  Uiiigoniti  sub- 
dilur  : 


ot  bracliiiini  meum  siislinebiint.  > 

Qiiod  si  boc  de  diejii:licii  dioitur  :  Jimda:  exspe- 
ciabuni,  qiiia  ct  ilii,  qui  sunt  in  insiilis,  omnes  re- 
probi  tiinc  ciim  in  Hlio  vcnienlcni  formidabuiit,  et 
pondtis  brachii  ejiis  sustinclunt,  cum  eos  insanaLili 


Vers.  5.  —  «  Propc  Cbt  jiibtus  meus,  egrcssus  plaga  porcusseri(,dicens  : «  lio,  ir.aIodic(i,  in  ignoin 

est  Salvalor  mcus.  »  a;ternuni  {Mattli.  xxv,  41).  >  iNam  quia  seiitenli:) 

Prope  esi,  qiiia  iiitCT  vos  coiivcrsatur,  el  nescitis.  p  I'i^o  jitxta  huiic  sensum  niagis  in(olligcnda  sit,  se- 

/lj/i-msus  «(  cnini  dc  illa  secreia  liabiladone  a;(erirt-  qticntia    voiba    denionstrant ,    cum    proliiius  sub- 

laiissu,Te;  qiiia  «  a  suniino  caJo  egressio  cjus  (Psal.  ditur. 

xviii,  7).  >    Vol  de  iitero    Virginis    <  egiossus  cst  ^cits.  6. —  i  Lcvale  in  ccclum  oculos  vestros,  ct 

(anquam    sponsus    proccdeiis    de     (balamo     suo  vidcte  sub  (erra  dcorsuni,  quia  cocli  sicu(  funius 

{ibid.,  G). »  Ulii  ci  de  prinoipibus  Ecclosiaiuni  sub-  liquesccnt,  ct  (erra  sicul  vesiiinoiiium  attcrctur,  et 


noclilur : 

<  Et  bracliia  nioa  populiiS  jujicabtint.  <  Qiicc  suiit 
b.ailiia  Domini  iiisi  apostiili,  pir  qiios  foilia  po(on  - 
tcr  operatur?  Nam,  sicul  s.ingulaie  fundamentum 
Ecclosia;  Christus  est,  akiue  funJanienla  ojus  apo- 


liabitatorcs  ejus  iicut  h.-ec  inloribiinl  :  salus  au(oin 
iiioa  in  scnipi(ornuni  cri(,  c(  jusiitia  mca  noii  Jeli- 
ciot.  > 

Lcvale,  iiiquit,  in  coclum  oculos  vestros,  id  cst  su- 
spicitc  hoc  caJuin,  quia  cceli  sicut  fumus  liquescer.t 


stoii  rt  prophcla;,  ita  ((  b:'acliiiiiii  Doniini  ClirisUis  in  die  novissimo.  Tunc  enim  sictit  ait  Pclrus  :  <  Ca'i 

osl,  ot  bracliia  ojus  aposloli.  Qui  judicabtint  popii-  aidciiles    solveiilur,  et  olonionta  i.^iiis  ardoro  tabe- 

Jos,  siout  ois  dlcliini  est  :  «  Qiiortnn  r^  miserilis  poc-  sccr.t  {II  Petr.  iii,  2"2) ;  »  oicli  vero  non  aulioioi,  so,i 

C<ita,  rcniittunlur  eii,   ct  qurrum   ictinuerit  s,  rn-  a(r<i.  .Nain  igiiis  ilU  lantuni  occupabit  luijn*  avilA 


IT7 


COMMENT.  m  iSAlAM  UliUI  OCTO.  —  LiB.  Vi!. 


m 


spatium,  qiiaiitiitn  ascciiJit  aqua  diliivii,  ct  eosdeni  A  ne.i ;  salus  auteni  mca  in  semp:leri;iiiii  erit,  ct  ju- 


Coeios  concicnialjit,  quos  aqua  tuiic  operuit.  Supe- 
rius  aulein  de  Dumir.o  legiinus,  i  qui  extendit  velul 
niliiluni  cflclos  (mpra  xi.,  5d2),  »  et  nunc  dicitur  : 
Qitia  caU  sicut  fnrnus  liquescenl.  Unde  salis  ap- 
pavet,  qux  vel  qualis  sit  natura  coelorum  videli- 
cet  similis  iiaturx  nubiura  levis  aut  non  solida,  aut 
dura. 


stitia  nica  in  geiier.ilioncs  generalionum.  i 

Siiul  vermis  de  veste  iiascilui',  vel  linea  de  lana, 
et  eamdein  vestcin,  vcl  lanam  coniedil;  sic  posl- 
quam  isti  niortui  fuerinl,  e.\  cainc  eoiuiii  oiielur 
veriiiis.qui  coniedatcam,  et  idco  iion  sunt  limendi, 
quia  post  paululuin  tules  suiil  futuri. 

Vel  quia  caro  cst  quasi  vcstis  aniin»',  vcrmis,  qiii 


Et  videle,  inquil,  id  est  cogitale  ea,  quae  sunt  sub      ''^"*^  comedit,  est  carnalis  tentatio,  quia  de  ip,a 


terra  deorsum,  videlicet  geliennalcsposnas,  quoniam 
terra,  quain  nunc  diligiint  iinprolii,  sicut  vesti/iien- 
luyn  atteretur  asperilatc  illius  igiiis,  coniplanabitur, 
ul  in  nficlioiein  specicm  coinmuletiir,  et  liabitutores 
ejus,  qui  in  ea  semper  liabitarevoluissent,  i)i(eri//ui(t 
siciii  ipsa.  Sijncti  enim  <  rapienlur  in  nubibus  ob- 
viam  Clirislo  in  aera  (/  Tliess.  iv,  17);  »  rcprobi 
veio  rclinquciitur  in  lei  ra,  ut  cuin  ijisa  ardeanl,  el 
in  barallirum  perdilionis  coiruanl  cum  dialiolo. 

Vel  :  sicut  utlcrelur  terra,  ut  iii  nielius  commu- 
tetiir,  sic  et  liabiiatores  ejus  iiiteribuul  non  in  perdi- 
lioneni  sui,  seii  in  abolitioncm  niali  vilitalis  anli- 
qu«,  et  innovaiionci'1  fiiiune  gloriae,  qiiando  justi 
fulgebunt  sicut  sol,  et  abeuiitibiis  i)rx'leriiis  facta 
fucrint  oinnia  nova.  S<iius  auleni,  qiiani  tunc  coiise- 
quentnr  elecli,  in  si  inpilernum  crit,  et  justitia,  quic 
dabilur  eis,  ho!!  delicitt.  i\n\:i  ct  lioc  iii  muiieie  retri- 
Liitionis  accipiciit,  ui  iiunqiiam  ulterius  pcccare 
posGiiit,  qiii  niouo,  qraiiliiiiicunque  possunt,  pec- 
cata  fugiuiit.  Deinde  elccios  suos  coiilra  inundanas 
adversilatcs  corroborat,  dicens  : 

Vebs.  7.  —  <  Audite  me,  qui  scitis  jiistum,  popii- 
]us  mciis,  lcx  niea  iii  corde  ipsorum  ;  noliie  timere 
opprobria  hominum,  ct  blaspbcmias  eoiuni  ne  inc- 
tuatis.  > 

HsEC  cnim  Dominus  illis  ioquitiir,  quihus  el  Apo- 


carne  nascitur,  et  eamdem  lacerat.  Peccator  ciiiia 
sicul  vesiimentiim  a  vcrme  comeditur,  cum  cjus  caio 
corriiptibilis  tenlatione,  quam  gignit,  ad  inteiitum 
pervcnit.  Eadem  senlentia  repetitur  de  laiia  et  linea, 
<lii;c  dicta  est  de  vcslimenlo  ct  vernie.  Itomo  (181) 
enim  leiitalioiie  consumitur,  sicut  lana  devorari  to- 
B  let  a  linea,  cui  de  se  oritur,  ut  lacerciiir  et  iiiterr- 
inalur.  Tales  sunt  persccutorcs  saiictoriim,  ct  ideo 
non  suiit  tiiucndi. 

Vel  in  pa^nis  sempilernae  daiiiuntionis  sicut  vcsli- 
ventum  sic  comcdet  eos  verniis,  el  sicut  luniim  sie 
dcvorahil  cos  tinca,  ([uia  i  vcnnis  corum  non  nio- 
lieluv,  et  ignis  corum  noii  cxslinguclur  (isa.  lxvi, 
2^).  «  Siiltts  anlcvd  Domiiii,  quam  dabit  sauclis  suis, 
iii  sempiicrnum  eril,  quia  <  jusli  in  pcrpeluum  vi- 
veiit,  et  apud  Domiiium  esl  nierccs  eurura  {Stip.  v, 
!(]).  >  Et  justii^ii  ejus,  quani  illis  dabit  pcrmanebit 
in  ijeiieraliiincs  rjcneratiDiwm,  quia  qni  cinsumiua- 
tam  iUam  justitiam  consccuti  fufriut,  nunq^iam  ul- 
terius  eam  poierunt  aniiltere,  sed  in  omncs  generi- 
P  tiones  sa-culi  stcculorum  justi  csse  f<.'liciter  persc- 
verabunl,  quia  nunc  justitiam  quanlum  possuiit, 
scclantiir. 

Justi  itaqiie  timcre  non  delicnt  opproVirium,  quod 
ab  inlidelibus  el  pravis  hominibiis  paliuiUur,  scien- 
tes  quia  capiit  eoiuiii  Chrisfus  gr.iviora  pcilulitab 
illis.  <  Et  si  patrcinfamilias    rjcclzcbnti  vocaveruii;. 


stolus  ait  ;  t  Omiiia  IVicite  sine  inurinural.iouibus  et  quaiilo  niagis  domcsticos  cjus  ?  »  (Maltli.  x,  25.) 
Iiaisilatioiiibus,  ut  silis  sine  quercla,  ct  siniplices  Totum  enira  opprobrium  illud,  quod  sanetis  objici 
filii  Dei  sine  reprehensione  in  niedio  natioiiis  prava;      solet,  prsecipuc  scriptum  est  de  passionc  Salvaloris. 


ct  perversai,  inter  quos  lucetis  sicut  luminaria  iii 
mundo  verLum  vitoe  contineiites  (Pltilip.  ii,  1 !).  > 
Qui  cnim  tales  sunt,  lii  certc  sciuiit,  quod  jusluin 
esi,  et  lex  divina  in  corde  corum  est,  duin  pr;3ecepta 
Dei  cogitaiit.  Et  quondam  ab  iiiGdelibus  opprobria 


Unde-  ct  Apostolus  ciim  dixisset,  quia  Jcsus  extra 
piirlam  passus  esl,  sulijecit  admonendo  :  <  Exeanius 
igitnr  ad  ciim  exlra  caslra  iniproperium  ejiis  por- 
tantes  [ilcbr.  ■xiii,  15).  »  liinc  ct  pioplieta  niinc 
eamdem  ejus  passioneivi,  ciijus  impiopeiium  elocii 


palielantiir  quasi  credentes  iii  crucili.xnm,  quaiido  D  ejiis  portaut,  ad  niemoiiam  icducensalloquitiir cuni 


grave  criinen  erat  csse  Cbristianuin,  ct  blasphenia- 
ijaniur  qiiasi  seductores  ct  nialcfici.  Nunc  eliain 
(]uicunquc  boni  sunt.  inter  nialos  vivunt,  et  a  pseu- 
dochristianis  irrisioncs  et  opprobria  siistinent  atque 
Masphematitur.  Sed  istis  oinnibus  a  Domino  dicitiir  : 
Ne  niettiar.t  oppiobrium  iiisultalionis  ct  criminatio- 
i!is,  quod  a  pravis  honiiiiibus  patiuntur,  et  blasphc- 
mias,  qune  sibi  meiidaciler  objiciuiitur  ab  eis.  Cur 
autcm  detiactiones  eorum  limeic  non  debeanl,  sub- 
ditur  : 

Vers.  8.  —  <   Sicut  enim  vesliineiilum  sic  como- 
del  cos  vcrmis,  tt  sicut  lanam  sic  dcvorabit  eos  li- 


vclut  in  sepulcio  posiluin,  ct  ut  resuigat,  admonet, 
dicens  : 

Vers.  9.  ~ <  Constiii;c,  indiiere  forliiudincm  bra- 
chium  Domini.  > 

Consurge  dc  moniimenlo,  vtdnere  (orliludincm,  ij 
cst  immoi  talilalis  vii  tulein.  Scquitur  : 

<  Consurgc  sicut  in  diebus  antiquis  in  gcneratio- 
nibns  sa;cnIoriiin.  > 

Consv.rije  sicutin  dichus  anliqnis,  ut  sicut  oliin  pcr 
Moysen  lilios  Israel  dc  nianii  Miai  acnis  lil  eralos 
tiaiisduxisti  per  mcilium'  maiis  iii  creniuiii ;  ita 
nunc  per  tc  ipsuni,  qui  ad  viiam  p'ra:nrdirai!  sunt, 


(181)  C.  Gaitt.,  rcrnic.  Non  enim  tent.,  ctc. 


473  HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACm  »gO 

et  ailliuc  principi  mundi  in  luto  canialium  volnpia-  A  voce  exsulialiniiis  taudantes   Redemptorera  sunm  : 


luin  seiviunt,  pcr  aquani  iiaptisuiatis  ad  novam  con- 
veisauoiiem  traiisilucas.  Sicut  per  Josue  dcdisti  eis 
lenain.  (|iiam  promiseras;  ila  nunc  per  te  reprnmis- 
sir.n;'m  at.cipia!\t,  qui  vocaii  sunt  ailenise  Iiseredita- 
lis.  Sicut  per  Gedeonem  liljcrasii  eos  de  inanu  Ma- 
dian  ,  iia  iiiiiic  perte  ipsiim  libera  credeiitcs  demanu 
iiiii.lcliuni.  Sicnt  per  David  e.vpiignasli  inimicos 
e  rum,  et  inierfccisii  vel  s;il)jccisli  :  ita  nunc  per  tc 
.ipsuiu  universos  Ecclesise  deslructores  deliellans 
aiit  converle  aiit  peiiine.  Ila  eigo  cotisnrge  faciens 
nunc  magnalia  sicut  fecisli  iii  riiebus  anliquisin  ge- 
nerationibns  eoruin,  quae  Iransacla  buiif,  sivculoruin. 
Scip.iitiir  : 

<  NuiKiuid  nnn  tu  percussisti  superbuni,  vulne- 
rasii  diacanom?  » 

In  passioiie  percussus  antiquum  liostcm,  qui  se 
cunctcs  liomines  vicisse  superhiebat ,  percussisti,  et 
lancoa  vnlncraliis  viiuloiitiiin  draconem,  qui  vene- 
iio  malitiic  suic  omnes  iiJcrfeceral,  vulncrasli.  Se- 
quilur': 

Vmis.  10.  —  <  Nuiiquid  r.on  tu  siccasli  maio, 
aquam  aiiyssi  veliemenlis?  i 

Qiiid  psr  inare,  r.isi  safiihjni  designaliirV  Etqiiid 
p.-r  iiqnnin  nhy.ssi,  iiisi  caligiiiosa  genliliiini  eirorum 
tciciitia?  Qiia;  cjiiia  coii;preliendi  ad  inlegriim  non 
poterat,  sed  seclalorcs  .suos  in  profundiora  errorum 
soii;pcr  denicrgeiiat,  ct  mendacia  siia  q.iiiliusd;im 
ri;;iiralis    loculionilius    oliumlnabat ,    v,lut    ingcns 


et  leetitia  sempiterna  manebit  super  capiia ,  id  est 
super  mentcs  eorum,  quain  a  Crcaiore.  qucni  super 
se  inluclmninr,  accipient  :  gaudium  et  leelitiam  sine 
intermissione  lenebunt  in  illa  bealiludine,  et  fugiet 
ab  eis  dolor,  quia  per  illam  felicem  immulaiionem 
ficnt  iiiipassiliiles  :  et  gemilns  cloiigaL'.itur  ab  ip- 
sis,  quia  iiiliil  eril  jam  ,  uiidc  possiiil  gemcre.  Sc- 
quitur  : 

Vers.  i2.  —  <  Ecce   ego  ipse  consolabor  vos.   » 

Ipse  Dominus  consolabiliir  ccs,  qiiia  cuni  se  ip- 
sum  ostcndcril,  faciel,  iit  omncs  puelerilas  affliclio- 
ncs  pvo  niliilo  pendanl.  Hanc  eiiiin  consolalionem 
cositabat  Aposlolus  cum  diceret :  <  Quia  noii  suiit 
condign.TB  passiones  hiijus  temporis  ad  gloriam, 
^  qii»  rcvelabitur  in  nobis  {Rom.  viii,  18J.  »  Se- 
quilur  : 

«  Qiiis  tii,  ut  timeres  ah  homine  moriali,  et  a 
Filio  lioniinis,  qui  quasi  fenuni  ita  arescrt?  » 

Vers.  15.  —  <  Et  obliius  es  Don.ini  facioris  liii, 
qni  lelciidit  cri  los,  el  fundavit  teriam  :  ct  formida- 
sli  jugiter  tola  dic  a  facie  fuioris  cjus,  qui  tc  Iribu- 
labat,  et  paraveial  ad  perdendum,  ubi  nunc  csl  fu- 
ror  iribobiitis?  • 

Vers.  14.  —  I  Cito  veniet  gradiens  ad  aperien- 
diim,  ct  non  intorriciel  usque  ad  inlernecioncm,  nec 
deficicl  paiiis  cjns.  > 

A  pliirali  iiiiii:ero  iii  singularem  veniens,  ad  pcr- 
sonam  siibilo  iiilirmi   uniuscujusaue    Iraiisivit,  foi- 


abyssus  poncliaii  niillo  ali  iisu  pnteiat  (182).  Sicta-  r  '^**'-'  '!>"''  melius  a  siiigulis  recognosciliir,  quidqiiid 


vit  e;go  Domiiius  marc  videlicct  aqunm  veheinentis 
ubyssi,  id  est  miniduiu  purgavit  aiiiiullans  vctenini 
Cnoriim  doctriiiam  ,  quia  <  sliilla:ii  fecil  biijus 
muiidi  sa|)iciiliam  (/  Cor.  \i,  20).  »  Sciiiitiir  : 

<  Qiii  posui^ti  profuiiilum  maiis  viam,  ut  Iransi- 
rent  liberati.  » 

Si  mare  s:«fiilum  dcbct  iiitelligi  ,  nihil  prohibct 
profundum  mnris  inferni  ( laiistra  senlire.  Quo.l  pro- 
fundum  niaris  Doniiiius  pcliil,' cuiii  infciiii  novissi- 
ma  eieclonim  siiorum  animas    ereptiiriis    intravit. 


dici  singulariler  auditur,  ut  ad  cor  suiim  qiiisquc 
redeat,  ct  in  scinclipso.  quod  de  unoquoque  dicitur, 
rcprelieiidat.  Singuiarcm  igiiur  nunicrum  lenuit, 
dicciis  :  «  Quis  tu,  ut  liineres  ah  boiniiic  mortali, 
et  a  lilio  lioniiiiis,  qui  quasi  fciiiim  iia  arescft?  Et 
oblitus  es  Domini  factuiis  lui?  »  Quisquis  eiiim  ad- 
versilatum  Iribulatione  frangitiir,  a  quo  factus  sit, 
niinime  reniiniscilur.  Nam  qiii  fecit,  qiiod  iioii  erat, 
factum  sne  gubernationc  non  deserit ;  ct  qiii  beni- 
giie  hominem  coiididii,  nequaqiiam  injustc  criiciari 


Recte   ergo  (licilur  :  «  Posuisti  profundum  '  maris      permittit,  nec  sinit  ncglecle  perire,  jiuod  est,qui 
viam,  ut  transiivnt  liherali.  »  Hoc  namqin; /(ri)/";!»-      boc  etiain,  qiiod  non  erat ,  creavit  ut  esset. 
dum  muris  ante  Redemptoris  adventum  non  via  fuil,  Cum  ergo  causain  iribulationi»  nostrae  quxrimus, 

seJ  carcer  (|uia  in  se  ctiaiii  bonoriim  animas  qiiani-  et  forhisse  lardius  iiiveninuis,  est  ista  consiJeraiio, 
vis  nonin  locis  pwnalihus  clausit.  Quod  tameii  pio-  D  l"'"'  "'''i'  injusti;  pallamur,  quia  si  Deo  aiiclore 
funJuin  Dominus  riam  posuit,  quia   illiic   veniens      sumus,  qui  iion  fuimiis,  Deo  regente  non  aflligiinur 


clectos  suos  a  ciaustris  inferi  ad  coclcstia  iraiisiro 
coiicessit.  Unde  et  recte  siibdilur  :  Vt  transireni  li- 
berali.  Scquitur  : 

Vers.  11.  —  <  Et  nunc,  qui  redempti  sunt  a  Do- 
mino,  reverienlur,  et  venient  in  Sion  laiidantes  : 
el  la;iitia'  sempiterna  super  capita  eorum,  gau- 
diuin  et  Letitiam  tenebunt  ,  fugiel  dolor  et  genii- 
tus  :  » 

Qiii  de  manu  mortis  a  Domino  reJempli  sunt,  re- 
tcrientur  nunc  ad  paradisuni,  unde  expulsi  fueraiit, 
el  icnient  in  eaiii,  quae  sursuni  est,   Joriisalein    in 


injuste.  qui  siimiis.  Oh  hoc  ctiam  limere  iioii  dcbc- 
mus  :»dversa,  qu.Te  nobis  ab  bomiiie  iiiferuutur, 
quia  ipse,  qui[nos  pcrscqnilur,  cuni  sit  morlalis, 
hodie  flnrct,  el  cras  in  fenum  arescct.  Coiulilor  au- 
tem  nosier,  qiii  nos  giiijernat,  ac  protegit  magnitu- 
diiie  |)()tciiti;HsnLe,  coclum  et  loriam  fccit ,  et  idoo 
qua;cuii(iui;  in  ca;lo  el  iu  lerra  fiiint,  optinic  dispo- 
Dil;  quia  ergo  iiifirmus  qiiisque  cum  premitur,  a 
spe  gaudii  nimia  pusillanimiiaie  lassalur,  el  diim 
foris  adversa  tolerat,  aut  lolerare  formidal,  intus 
obliviscilur,  quod  gaudebat,  rccte  nunc  iucrcpanijn 


(182)  AniDo  codd.    nuUo  utu  pot. 


481 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRl  OCTO. 


LiB.  vn. 


4S2 


dicitur  :  <  Uiiis  tu,  ut  tiniercs  .ib  homine   mortali,  A  <iuit,  siim  Dominus  Deus  luus,  qui  conturbo  marc. 


cl  a  Filio  lioniiiiis,  qui  quasi  feiiuni  ila  arescel?  El 
oblitus  cs  Domiiii  factoiis  lui,  qiii  itleDilil  coclus 
et  funilavit  lerrani  :  et  forinidasti  juu;iler  tola  die,» 
iJ  esl  loto  leinpore  vitae  jirsesentis  a  facie,  id  esl  a 
pr.Tsciilia  futoyis  ejus,  qui  te  pro  Rcdeinploris  no- 
miiie  tribnlaluil,  et  paraverat  ad  perdcndiim,  id  esi 
ad  tralieiiiliiin  iii  a.'teriiani  perdilioiieni,  si  facercs, 
quod  ille  suadcbat?  Ista  velut  jam  a  pncsentis  vitse 
nialis  exeniplo  et  ad  gaudia  peipeluae  pacis  iiitrodu- 
cio  dituMiur.  Uiide  el  apte  dicitur  :  «  L'bi  nuiic  esl 
fiiior  liibulaiitis?  » 

Riirsumque  iii  proesenli  adlnic  certaminc  agoiii- 
zanti  dicilur  :  Cito  veitiet  Doniinus  factor  tuus  gra- 
diens  siiper  undas  islius  iribulalionis  ad  aperieiidum 


ct  inlumescunt  llucliis  ejus.  »  Ergo  iie  linicas  flii- 
clus  sxculi,  qiios  Domiuus  Deus  tuus  ad  probalio- 
iiem  luam  benigiia  dispensationc  facil  iiiluniesccre, 
sed  in  Doniino  Deo  tuo  confidens  esto.  ISun  sinil 
illos  ultra  SKvire,  quam  novit  ille  ineiisuiam  , 
cx  qua  proficias.  lloc  cnim  agit ,  vcl  ayi  por- 
miltit  Deus  ad  ulililaieni  luam,  undo  tu  possis  pro- 
fieere. 

Qui  et  Dominnm  exerciiuum  sc  vocari  commc- 
moial,  qiiia  serviunt  ei  exercitus  iion  soliiin  loiio- 
runi  aiigelorum,  (iiii  clcclos  iiiter  discriiiiiiia  vil:c 
liiijiis  ciislodieiil  et  adjiivenl,  sed  ct  maloniiii,  qui 
eos  tentando  probent,  ct  reprobos  l:Oiiii  xs,  qui 
bonos  aifligimt,  cxlermiueiit.  Post  lia;c  a  I  nostrum 


tihi  jamiam  legni  coeloium,  et  non  inlerjicict  lc  fu-  B  capul  sernio  reverliliir,  dicciis  : 


ror  tiibiilaiilis  usfiue  ad  inteniecionem ,  id  esttotum 
simul  noii  interimel;  quia  licet  <  corpus  occidat, 
aiiimam  tamen  noii  iiolesl  occidcie  {Mullli.  x,  25).  » 
Vel  lotam  Ectlesiain  non  inlerficict  ufque  ad  inter- 
vecionem,  sed  iioiaiullos,  quibus  dalum  esl,  glorifi- 
cabil  mailyrio.  Sive  etiam  Doiiiinus  dicitiir  non  in- 
terlicere  usquc  ad  iiileriiccionem,  quia  suorum  aiii- 
mas  semper  a  niorte  ciislodil  illsesas,  quamvis  eor- 
po:  a  alUigat  teinpuraliter,  vel  eliani  inlerimat.  Xcc 
dcficicl  paiiis  ejus,  id  est  paiiis  Domini,  qiio  le  sem- 
per  iiitus  pascet,  duni  fainem  el  tormenta  foris 
palicris,  (jiiia  qiiaiilo  exterior  bomo  tuus  corrunipe- 
tiir,   taiito   magis   interior   renovabitur.  Seipiilur  : 

YtiiS.  13.  —  4  Ego  aulcra  siim  Dominus  Deus 
ttius,  qui  conliirbo  niare  ,  et  intuinescunt  lluctus 
ejus,  Domiiius  exercituum  iionien   meuui.   » 

Mare  csl  lioc  s»culuni,  jluctus  maris  tribulatin- 
nes  sa!culi.  Et  pleriimque  temoeslas  maris  cxsurgit 
in  nos,  id  est  principatus  et  polestates  mundi  conci- 
tantur  et  iii  lumore  iracundias  spiiinant,  ut  iios  fc' 
riaiit  alquc  siibinergant.  Sed  ne  limeamus  banc 
lempestalcm.  Dominus  Dcus  noster  est,  qui  con- 
luibat  niarc,  et  iniumescunt  fluclus  ejus.  »  Dum 
euiin  in  liae  Ecclesiip.  navicula  pcr  bune  undosum 
supernatamus  mundum,  ipse  patienliani  nostram 
exerccre  volens,  siciil  nobis  expedirc  novit,  et  aina- 
ros  et  elatos  liujus  sa.-culi  (luclus  concitat.  Nec  sas- 
vire  fluclus  possunl,  nisi  usque  ad  littus,  ubi    ipse 


Yehs.  1G.  —  c  Posui  verba  mea  in  orc  tuo,  ei  in 
iimbra  nianus  ine;e  protfxi  te,  iit  plaiitcs  crelos,  et 
fuiidcs  terram,  el  dicas  ad  Sioii  :  Popiilus  meuses  tu. » 

ILee  enim  vcrba  Salvatori  iiiter  boiiiii  ei  lonver- 
saiiti  loqiiilur  Pater.  Posuit  iiaiiique  verWi  siia  iii  oro 
ejus,  sicut  de  eo  Joamios  ait  ;  i  Quem  eiiiin  inisit 
Deus,  verbaDeiloquilur(/oaH.  iii,34).  sEtips;  dixil, 
quia  <  ego  a  me-  ipso  iioii  siiin  locutus,  sed  qiii  nii- 
sil  nioPaler,  ipse  niilii  inaiidatum  de.lil,  quid  ilicani, 
aul  qu  d  loquar  [Joan.  xii,  49).  »  Qucin  cl  i;i  umbra 
maiins  su*  Dcus  iiiter  adversarios  ab  a.'stu  liibula- 
tionum  protexit,  ut  nunquani  euni  tangere  possenl, 
■nisi  qudiido  voluil.  Ideo  autem  piotectns  est,  ut 
lilieie  pr;cdicans  plantaret  iii  fi.ie  coetos,  id  est  api)- 
stolos,  et  fundaret  lerratn,  id  esl  Ecclfsiani,  el  dice- 
ret  ad  Siun.,  id  est  a.l  Ilebrajos  lidcles  :  l'opulus  metis 
es  fu.  «  Nunquid  enim  repulit  Deiis  pljbeni  suam, 
(luain  pr.cscivil?  »  {liom.  xi,  1.)  Uinc  ( rgo  dixil  : 
Populus  meus  es  (u,  quando  se  Dciini  ejiis  illi  iniio- 
lescens  gratia  sua  eleg.l  eam,  Lbi  et  coiigriia  subdi- 
lur  adnionitio  : 

Vers.  17.—  <  Elevare,  cicvare,  ennsuige  Jerusa- 
leni  qu.ne  bibisti  de  maiiu  Domiiii  calicein  ii;c  cjiis.  » 

Elevare  ad  spiritalem  seiisum,  elcvnre  ad  cwleslia 
regna,  consurge  ad  spiiitalem  coiiversaiioneni.  0 
Jerusalcm,  id  est  plcbs  He'br.Tea,  qucc  bibisli  dc  ninnu 
Domini  calicern  ircc  ejus,  id  cst  amaritudiiieiii  aini- 
ctionis  irascente  Deo  peccaiis  tuis  serisisti.  Calix 


terminum  posuit.  INulIa  eiiira  tentalio  est,  quse  non  D  enim  desigiiat   passionein,   sicut  Dominiis  iiiriitat.. 


accipiat  mcnsuram  a  Domiiio.  Sint  ergo  lentatio- 
iics,  sint  tiibulaliones  maris,  ex  liis  non  consuine- 
ris.  Vide  auleni,  utruin  ips;e  tentationcs  noii  pro- 
siiit;  alteiide  Apostolum  :  «  Fidelis  Deus,  qui  non 
vos  sinal  lentari  supra  id  quod  potesiis  ferre,  sed 
faciat  cum  tcnialioiie  ciiam  exituin,  ut  possiiis 
suslinerc  (/  Cor.  x,  13).  »  iSon  ait  :  Nou  vos  sinat 
lentari  oinnino.  Si  enim  f»cusas  lentationes,  reeu- 
bas  refeclionem.  Ergo  reliceris;  et  si  reficeris,  in 
manibus  anificis  es.  Aliqiiid  tibi  tollit,  aliqiiid  cor- 
rigit,  aliquid  complanat,  aliquid  mundat,  agit  qui- 
busdaiR  ferramentis  suis,  ipsa  sunt  -scandaia  liujus 
s.TcuIi,  lu  lantum  de  manu  arlilicis  iioli  cadere, 
Qihil  tciitaiiouis  accidet  ullra  vires  tuas.  <  Ego,  in- 


ubi  Pctro  dicil  :  <  Calicem,  quem  dedit  mihi  Pater 
non  visutbibam  illum?  »  {ioan.  xviii,  11.)  Jorusa- 
lem  ergo  biberat  calicem  irje  Dei,  quando  venil  isle, 
qui  dixit  ad  cam  :  Populus  meus  es  lu,  quia,  di;in 
Redemptoris  cxspcctaret  adventuni,  multis  interiiii 
nialis  afflicta  esl.  Vel  ad  eam  plebcm  Judaicam  qua; 
non  recepiieum,  sed  negavit,  llt  ista  exhortatio,  et 
moiii^tur  agerc  pcEiiitenliam,  quia  pi  opter  Salvaloris 
necem  usque  hodie  caplivilatis  ainittioiiem  tolerat. 
Sequitur  : 

<  Usque  ad  ruQduni  calicis  soporis  bibisti,  ct  po- 
tasli  usque  ad  faeces.  i 

Calix  soporis  nimietas  affliclionis  est,  qune  men- 
tem  .iib  interna   sui  custodia  obdormire  facil,  duni 


m  .  lirRVCi  r;L'«G500LOS:S  MONACIII  iU 

i:i  corisUieratione  ir.aloruni,  qua;  loiis  paliiiir,  plus  A      Yers.  22.  — ,«  Ilaec  dicil  domirialor  tuiis  Dominus 
quani  necesse  est ,  vigila! 


Fui;(Jus  calicis  uliima 
profundiias  passionis  «iialoiuni.  Fa3x  calicis  pocca- 
lum,  quoj  ex  prormidilate  «IBictionis  suniil,  quia 
niuliis  triljulalionil)iis  pressus  nou  eniendatiir,  sed 
pejor  rcdditur.  Jerusalem  ergo  ttsffue  ad  fuiidum  ca- 
licia  iopoiis  bibit,  dnm  lanlis  afliceretur  nialis,  ut 
his  ebiiata  et  soporala  nientem  suam  obliviscere- 
lur,  et  coelestiiini  bonoruni  noii  rccordaretiir,  sed 
semper  de  malis  exterioribus,  qua;  paliebatur,  cogi- 
laret.  £(  potiivit  usqKc  nd  fwccs,  qiiia  usque  in  u!- 
limam  dcveniens  miscriani  non  est  perlrii)uIationeni 
a  peccatis  inlriiisccus  muiidata,  sed  multo  amplius 
repleta  sordiltiis.  Soqiiilur  : 

Virns.  !8.  —  <  Non  est,  qui  sustentet  eam  ex  om- 
nibiis  liliis,  qui>s  geiiuit,  et  non  esl,  qui  apprebcn- 
dat  maiium  ejiis  ex  omnibus  liliis,  quos  enutrivit.  > 

Qiuindo  \enit  Dominiis,  non  eral,  Qui  sustenta- 
rel  eam  ex  omiiibus  fitiis  ejus,  aul  manum  ejui  ap- 
prelieiidcns  suppoVlarot  iniliecillem,  ct  duceret  per 
\iam  juslilia;,  quia,  sicut  scriptum  est  :  (  Oniiies 
declinavcrunt,  siniul  inutiles  fac4i_-sunt  {Psal.  xin, 
5).  I  Multo  tainen  amplius  post  passioncm  de.serla 
est  oinni  solatio,  qiiia  iioii  piopliela,  non  apostolus 
oxiiide  fuit  iii  ea,  qiii  ipsam  consolalus  sil,  ei  ap- 
prelieiuterit  manuni  ejiis  et  jacentem  clcvavcni.  Se- 
quitur  : 

Vers.  19. —  I  Duo  siinl,  quLB  occurror'iiit  libi  : 
quis  conlrislabilur  superte?  Vastilas  el  conlrilio, 
et  fames  ct  gladius.  » 

Duo,  inquil,  mala  occurrcrunt  libi,  o  Jerusalem. 
Et  quis  contiistabiiur  super  te,  ijusR  (alia  paieris? 
Qiiae  sunt  autem,  qaai  occurrerunl  libi  advenlum 
Salvaloris  exsiiecianli  ?  Yastitas  et  coiitritio,  et  fumes 
el  gladius.  Diio  dixit,  qua;  occurrerant,  et  qualuor 
siibjecit  occurrisse.  Sed  forlassis  ipsa  duo  bis  expo- 
suit,  velut  si  qusreremus,  quae  essenl  illa  duo,  et 
ille  respoiideret  :  Vaslitas  et  contritio,  itcruinqne 
eadem  iiueiprelari  voleiis  diceret,  quia  famcs  el 
gladius  sunt  illa  duo.  Sic  cniin  sa;pe  liiquiiur  scili- 
cel  verba  sua  quad.im  urbanitate  sicut  vir  eloqueiis 
iiigemiiiando.  Seqiiitur : 

f  Quis  consolabitur  le?  > 

VF.r.s.  20.  —  <  Filii  lui  prnjecti  sunt,  dormicruiit 


el  Deus  tuus,  qui  pugnavii  pro  popnlo  suo  :  Eccc 
tuli  de  nianu  tua  calicem  soporis,  fundum  calicis 
indignationis  meae.  » 

Pauperculum  vocat,  quK  niiscrias  pertiilit.  Qiiae 
et  ebria  noii  a  vino,  sed  ab  afflictionc  erat.  Cujus 
dominalor  Christus  cst,  qui  contra  diabolum  pugna- 
vit  pro  poputo  suo.  Qu;e  in  manu  caliccm  soporis  ha- 
bebat,  dum  pio  perversa  operatioue  siia  divino  ju- 
dicio  taiilam  pateietur  ainiclioneni  ,  iit  iRtcniani 
iiientis  amiltciel  evigilanliam.  fuiidum  qiioque  ca- 
/ic/j  divin*  indignaiionis  cum  fa;ce  gerebat  extrema 
iiialoruin  irascentc  Domino  patiens,  ct  f«cnm  ppcca- 
lorum  indc  contrahebat.  Sed  po  tquam  doiiiinator 
cjus  piigiKivit  pio  popiilo  suo,  tulit  de  manu  ejus  ca- 
''  licein  soporis,  et  fuiutuin  calicis  iiidignationis  suse, 
qiiia  resurgens  a  mortuis  converiit  eam  ad  se,  et 
mala,  quibus  merito  su^^e  pravitalis  afllicla  spiritali- 
lcr  sopiebatur,  avertit,  cl  profundilatcin  iiiiseriaruvn, 
in  quibus  ainissa  palieiitia,  sordibiis  peccatorum 
muiinuraiis  implebalur,  abstulit.  Unde  ct  apie  sub- 
dilur  : 

»  Nor  adjicies,  ut  liibas  illud  ultia.  » 

Neqiie  eniin  ille  populus,  cx  quo  ad  novitatem 
graii;e  conversus  est,  lioc  poculuni  bibit,  qui.i,  etsi 
laulia  pro  Cbristo  peiHuIii,  lainen  pcccali  f;eceiri  in 
calicero  passionis  nou  sumpsit;  sed  si  q-iid  f^pcis  in 
eodem  calice  babebat,  mundalusesl  ab  ea,  neque  so- 
piliis  csl  in  afflicticnibus,  sed  vigilantior  cllectus. 
r  Isia  (juoqiie  p.irs  illius,  qui  necdum  credidit,  adliuc 
calicem  istuni  bibore  non  desistit  et  iii  fa^cibus  cjus 
vcrsari.  Sod  si  pcenitenliara  egerit,  et  clevata  surre- 
xerit,  stiat  calicem  soporis  et  ruinne  de  manu  sua 
tolleiiduni,  el  se  ullra  nr.n  bibiturani  eum.  Scquiuir  : 

Vers.  23.  —  i  Et  ponam  illum  in  mann  eoruin, 
qui  bumiliavcrunt  te,et  dixerunt  aniniac  tuse  :  Iii- 
curvare,  ut  [rauseaniiis.  »  Aique  subjungitur  :  <  Et 
posuisti  iil  lerram  corpus  tuum,  et  quasi  \iam  trans- 
cuiitibus.  I 

Iininundi  spiritus  hunc  popiiluin  biimiliavcruiit, 
qiiia  inentem  ejus  ad  desideria  teirena  inclinave- 
iiini,  et  dixerunt  aiiima;  ejus  :Incurvare,  vttrans- 
camus.  lifcla  ciiim  slal  aiiiina,  rum  superna  desi- 
deial,  ct  non  ad  ima  floctilur.  Sod  niaiigni  Spiritus 


in  capiie  omnium  viaruiii  sicut  bestia  (185)  illa- D  cum  banc  iu  siia  rectitiidine  conspiciunl,  per  eam 


qiieata,  pleiii  indigiiatione  Doinini,  incrcpalionc  Dei 
tui.  > 

Quis,  inquii,  te  polcrit  c6nsoIari  i-n  tantis  roalis? 
Projecti  enini  sunt  iii  simi  tiio  fiiii  ini,  et  exsules  a 
te  dormierunl  iii  diversis  viis  ainicli  vinculis  inimi- 
coruni  .sicii(  beslia  iilaqueala,  diim  ducorcnliM-ciiptivi 
pleui  ira  Dci,  et  incrcpalione  illuis,  attriii  llagcUis  et 
subjocli  opprobriis  alqiio  conlunicliis.  Ibec  el  similia 
pertulil  Jerusalem  sub  Mabucbodonosor  cl  sub  An- 
tioc.ho,  sed  duriiis  sub  Tilo.  Sequitur  : 
.  Vkr9.  21.  —  t  Idcirco  audi  boc  paupercula,  ct 
ebria  non  a  vino.  » 


transirc  non  possiint.  Transirc  namqiie  illorum  est 
imniuiida  desideria  iUi  s|iargeie.  Dicunt  crgn  :  In 
curvare,  n(  traiiseanius^  Quia  si  ipsa  sc  ad  ima  appe- 
tenda  iioii  dojicii.  coiitia  iianc  illorum  perversiias 
nullatonus  convalescit;  ct  Iransire  per  eam  nc- 
qiiouni,  (|uain  coniia  se  rigidam  in  siipcnia  intoii- 
liono  portimcscunt. 

Dixoriint  ilaque  anim;e. Jorusalem  :  hicuivare,  ut 
transeamus.  Qiiia  ut  illi  ■possenl  cam  immundis  ini- 
plere  desideriis,  persuascriint  ci,  «i  se  ipsam  ad  ap- 
petituin  inliniorum  ipsa  inclinaiel.  llla  vcro  iion  so- 
lum  aiiimam  porsnadentibus  illis  incurvavil,  sod  cl 


(i83)  Alias,  sicu!  uryx,  etc. 


m  (OMIIF.-NT.  IN  ISAIAM  Lli^Rl  OtTO.  —  I.IB.  Vll.  m 

eorpus  tuum  quaii  terram  posuii,  et  quasi  liavt  ipsis  A  folonus  esset  i'ui,  et  Assur  absijne  ulla  caii^acaliiiTi- 
trunseurtiibus,  ut  non  soluni  piT  aiiiinum  ejns  tiaiis-      nialiis  cst  eiini. 


ircnt  concupisccnlias  spaigendo,' sed  et  corpus  cjiis 
iinmuiiditia  iiequissimi  operis  velut  teiTain  coka- 
lenl,  et  por  illud  quasi  pcr  \iain  assiduis  operalio- 
iiilius  peccal!  iraiiseuiites  vesiigia  sua:  iniqiiiiatis 
imprimerent.  Sed  laudeni  lisc  per  gratiani  Ucricni- 
ploris  erigitur.  ct  poculiini  snporis,  qiiod  ipsa  liibe- 
rat,  poiiilur  iii  nianu  eoruni,  qiii  eain  liunjijiavc- 
raii'.,  ut  ainaiitudinem  aaoiiii  doloris.  bibcntes  in 
pauiis,  ut  Jtremias  ait  :  «  Oorni  aiit  somtiura  seni- 
jiitcrnum  {Jer.  u,  59).  >  Uude  ct  subditur  : 

CAPUT  L!I. 

Ters.  I.  —  1  Coiisiirgc,  tonsurge,  inilueie  for- 
lUudinem  tuam  Sion,  induere  vestimenlis  glorix-  lua;  II 


Jerusalcm   civitas  sancii  :  quia    non   adjiciei  ul- 
tra,  ut  pcrlraiiseat  per  te  inciiciinicisus  cl  iniimin- 

«il.5.   » 

Quia,  inquil,  anipiam  Iiiam  da-moniliiis  iiu  urvn- 
Eti,  et  corpus  tuum  lcrram  eis  coiiculcaiiJuni  pOjui- 
sti,  consurge  nunc  in  aiiima  ab  imiictu  terreiiuriim, 
consurge  in  corpore  de  lulo  vitioiuni;  et  quia  le  iin- 
pugnare  aggrcdientur,  e.\  qiio  eis  subjacerc  nolue- 
ris,  induere,  id  cst  ciicunidaie  foi titiidine  tua,  nt 
potenter  undique  tentationibus  eorum  resistas.  /»- 
diiere  veslimentis  gloricc  tuce,  id  est  circumtegcro  vir- 
tutum  ornamffntis  tu  civiias  sancti,  id  est  Dei,  qui 
Lit  :  «  Sancli  eslote,  quia  ego  sanctus  suni  {Lev. 
XI,  44),  >  nt  Regis  lui  sanclitatem  imil.iii  sliideas. 
Quia  non  pcitiansibit  ultra  per  te  incircnmcisus  el 
immundus,  id  esl  quisque  dxnconum  jani  te  penitus, 
IK  solebal,  substrDtam  sibi  in  consensu  maliliiccon- 
ruleare  non  poterit.  Transibil  quidem,  sed  twu  |iei- 
trsnsibii,  quia  srepe  volaliles  tibi  cogilationcs  im- 
mittel,  sed  voluntatcm  suam  es.  lolo  coniplere  jani 
in  le  nequibit.  Per  eum  ri.imque  perlransit,  quem 
sibi  conscntieiilem  invenil,  quia  usque  ad  effc- 
ctuin  pravi  operis  hunc  conculcare  i:on  dcsistit.  Se- 
quitur  : 

Vers.  2.  —  «  Exciilere  de  pulvere,  consurge, 
sede  Jerusalom,  solve  vincula  colli  lui,  captiva  Olia 
Sion.  > 

Vers.  3.  —  «  Qiiia  lixc  dicil  Dominus  :  Gratis 
venundati  estis,  el  sine  argento  re.Jimemini.  > 

Exculere  de  pulcere  terrenarum  et  inaaium  cogi- 
tjlionum,  in  quibus  hucusque  jacuisti ;  consvrge  inde 
ct  sede,  id  est  cor  tuum  aliquando  .subleva  ab  infi- 
inis  cogilationibus,  el  mala,  quse  perpctrasti,  (lede 
et  poeiiitcntiasn  agendo  soive  vincula  peccatorum 
tiioium,  et  nialariim  cogilationum  de  rollo  lu:e  rnen- 
lis,  quibus  a  diabolo  capliva  leneris.  Cralis  cnim 
iii  iniquitalibus  vesiris  Sat.liK^  t'eM(/ifi  eslis,  et  sine 
a-rj,nto  rcdimemini,  quia  seduciov  ilic  prcliiini  pro 
vo.iis  non  dcdit,  ncqiie  pro  veslra  rcdcinplinnc  ar- 
gcntum  Vel  aurum  nou  accipiel,  |sed  sangiiine  jmco 
icdimcmini.  Sequitur  : 

Vebs.  i.  —  «  Quia  lu<ec  dicit  Dominiis  Deiis  :  In 
jEjyplufn  desceuiil  popahis  mcns  iu  priiuijiio,  ut 


In  jl^gijpltim  descendil  in  principio  popidns  Dei, 
tit  colonus  essei  ibi,  qui.i  geiiiis  liuHi.iiiiim  .1  para- 
liiso  dcji'ctuin  in  tcnebras  saculi  liujus  dcvciiit,  u) 
Iiic  pcrcgrinaretur,  donec  incolaios  sui  tempore  fi 
nilo  licentiam  rcvertendi  ad  patriam  suam  acciperel. 
El  Asstir,  id  cst  antiquas  liostis,  almjtie  ulla  causa 
caluninialus  est  euni,  qiiasi  siius  cssct,  quia  el  juitfis 
viiidicare  sibi  nitcbatiir  ob  rc.itiini  piimi  p,ireiiti>. 
Ll  jiisla  causs  non  erat,  ul  qiii  propria;  iniquitatis 
mcrto  damnari  non  poterant  propter  ciilpain  alieiia; 
iniquitalis  pcriient,  cum  scriptiim  sit  :  t  Fdius  ncD 
porlabit  iniiiiiitalem  patris  [Ezecli.  xviii,  2(1;.  i 

Quod  lanien  de  illis  sohimmodo  diciinus,  qiii  comT 
pnlanlur  in  populo  Dei,  non  de  abortivis  el  CKleris 


lalibus,  qui  sunt  ex  multitudinc  perditorum,  licet 
niliil  egerinl.  Sed  onines,  qiii  jiisliiiam  seciantcs 
iiiiqiiiiatem  fugicbaiit,  bos  sine  causa  proptcr  Aii;e 
peccalum  culumnialus  est  Assur,  qiiia  ,  iit  le\  di\i..ia 
tcnsuit.  <  Non  occidciitur  patres  pro  liliis,  ncqii; 
filii  pro  palribus,  sed  unusquisque  in  suaiiiiqnilaic 
morieUir  {Dcul.  s.\iv,  UJ).  i  Et  eleclos  iiaqua  iJei, 
licct  sine  causa,  caliimiiialus  est  iniprobiis  iste  ta- 
iuiniiialor,  ila  ul  ad  infernum  propler  iianc  cahini  • 
iiiain  dcscendere  cogerentur,  ubi  in  locis  quiotis 
ilelinerentur,  donec  per  redemptionis  graiiain  (inita 
lirorsuscakimiiia  liberi  Iraiisirciit  ail  i  'giia  ca^huiin. 
SequiUir  : 

Q  Veks.  5.  —  «  Et  niiiic  (iiiiJ  milii  est  liic  dicit 
Doininus,  quoniam  ablalus  est  pouulus  niciis  gia- 
ti.s? 

Quid  mihi  esl  hic,  id  est  quid  niihi  cst  in  l:oe 
mundo,  auid  in  terra  habeo,  quaiidoqnidein  populus 
rncus  ahlaluscst  milii giflfi.s, id  est  non  pro;Uarsuam, 
sed  allciiiisculpam,  videlicet  ob  jjcccatuni  piinii  bo- 
miiiis.  Scquitur  : 

«  Dorainalores  ejus  inique  agiint  dicii  Domii.uset 
jugiter  tota  die  nomen  meum  blasplicniatiir.  » 

Dominalores  ejus,  id  est  d;einones,  iniquc  ognnl 
vindicando  sibi  domiiialidnem  seper  eum  ,  et  jnijiier 
in  universo  mundo  blaspliemiiiur  nomcn  nirnm  toia 
die,  id  est  loto  tempore,  dum  ubique  idola  prietiican- 
tur.  Si^quilur  : 
D  Vebs.  G.  —  «  Piopter  hoc  stiet  populjs  meiis 
nomen  mcum  in  die  illa,  quia  ego  ipse,  qui  loqiie- 
har  ,  ccfc  adsum.  > 

Quia  inique  agunt  dominatores. populi  mei,  et  no- 
nien  nxiiin  jugiier  blaspliemari  faciunl,  propter  lior. 
poputus  mcus,  qiiem  ad  Aitam  pnpdesliiiavi,  sciet  no- 
mcn  meum,  quo.l  adliuc  ignoramlo  blasplicnial,  in 
die  illu,  (!ua  sine  argeiito  ledimemini,  iil  est  tem- 
pore  resnrrectionis  meaj,  qiiando  pra;dicabilur  hoc 
cvar.gelium  regni  in  iiniverso  orbe  in  leslinioniuiii 
omnibiis  gcntibus.  Nam  ego  ipse,  qni  prr  proplieias 
liac  vobis  loquebar,  ecce  udsnm  in  carnc  pnesens , 
iit  vos,  sicut  locutMS  sum,  redimam.  Deiiulc  propiici.i 
I!edeinp!o-is  hujus  conversatioriem  inter  hoiirines 
considerans ,  ait  : 


487  HEHVE!  BliRGIDOLENSIS  MONACHI  48« 

Yers.     .  —  I  Quam  pulclui  super  inonles  pedes  A  licum,  et  sanguinis  sui  prelio  redemit  Jcrusalem,  id 

annuiuianlis  el  proeilicanlis  paccni,  annuntianlis  lio 


ninri,  piaxlicaniis  salulem,  dicenlis  Sion  :  Repiabil 
Deiis  luiis?  » 

Quam  pulclt.i,  inquit,  Iioc  cst  admiralnlitpr  pul- 
cliii  super  mcnies ,  \d  cst  super  excelleniissiuios 
nidnles,  supcr  pioplielas  et  apostolos  pedes  aniiun- 
tianiia  pacem,  iil  cst  gressus  actionuni  Olnisti,  qui 
vcuiens  cvangelizavil  «  paceni  vobis,  qui  lunge  lui- 
stis,  et  pacem  his,  qui  piope  sunt  (Isa.  lvh,  19).  > 
Naui,  ca  qiia;  iiise  op;.'ratus  est,  dum  reconciliaiio- 
neni  nobis  ad  Deum  pr;cdiraret,  et  bonum  patriae 
caelestis  polliceiido  annuuliarct,  salulemque  perpe- 
luani  priimiitoiidopra;dicaret,  adeo  prxclara  suiit  et 
admiranda,    ut  omiiia  sanctorum  sic  transccudanl 


cacuiniiia,  ut  lii,  qui  multum  iu  Dcoproficiimt,  ope-  "  dere,  cum  subjungit : 


est  Hebraicam  plebem  vel  Ecclesiam.  Deiiidc  Evan- 
gelium  omni  crealur»  prar.djcalum  est  in  universo 
mundu.  ISara  sequiiur  : 

Vers.  10.  —  t  Paravit  Dnminus  bracliiura  san- 
clura  suum  in  oculis  omnium  genliiim,  et  vidLbunt 
omiies  fines  terraj  salulare  Dei  nostri.  i 

Domimts,  inquit,  lioc  cst  :  Deus  Tater  brae'iium, 
id  est  Unigenitum  suum  pnrarif  omnibus  in  interio- 
ribus  oculis  omnium  yentium.  ut  eum  ollutibus  iidei 
conspiciant.  Et  non  solum  geiiies,  quae  siint  in  la- 
tiludine  niundi,  sed  et  eas,  qua:  sunt  in  marglnibiis 
ejus,  faciel  videre  et  agnosceic  satulare  suum,  id  est 
Dominum  Jesum.  Unde  et  credenles  consequentBf 
propbeta  admonct  a  conlagio  vitx  intidelium  rece- 


rum  ejus  vest.gia  vi\  langerc  queant  adniirantcs  cx 
verlice  cogllationis.  Dene  crgo  admiiatur  propluta 
ped,es  ejus  pnlcliios  super  monies.  Qui  et  uiccbat 
Sion  :  liegnubit  Deus  tuus ,  quando  pra;dicare  coepit 
et  dicere  :  «  Poeiiileiitiain  agite,  appropinquavit  enim 
r?giium  cffilorum  (ilaltli.  iv,  17).  >  Dicebal  :  0  Sion 
regnabit  Dbus  tuus,  quolics  iidelibus  loquebatur  de 
regno  Dei,  quolies  rcgnum  diaboli  everienduin  aii- 
nuntiavit,  el  regnura  Dei  venturum.  Qui  el  aposto- 
los,  id  est  icgiium  pra.'dicare  inisit.  Unde  etad  ipsum 
versa  lucutione  siiliditur  : 

Vers.  8.  —  «  Yox  speculatorum  tuorum  levave- 
runt  vocein.  » 

Speculatores  namque  cjus  sunthi,  quos  ipse  pra;- 


Vers.  II.  —  «  Recedite,  recedite,  exite  inde,  pol- 
lutum  nolile  laiigere:  exite  de  medio  ejus,  munJa- 
roiiii,  qui  feitis  vasa  Doinini.  > 

liecedite  magis  corde  et  opere  quam  loco  ab  in- 
quinatioiie  conversationis  infidelium,  el  discedat  ab 
iniquiiaie  omnisi  qui  nominat  nomen  Domini.  Rece- 
dite  ergo  pliis  actionis  quain  ioci  niuiatione.  Eicite 
inde,  id  esi  a  prisiina  conversalioiie.  Pollulum  no- 
lile  tangere,  id  est :  cujusquam  peccalis  consentire. 
Quid  est  enim  tamjcre  pollutum  nisi  conseiitire  pec- 
tis?  Eiiie  de  medio  ejus,  id  est  de  medio  niali,  da 
mediu  pollutionis,  de  mcdio  prisiinse  conversationis, 
de  raedio  ssecularium  illecebrarum. 

Aliud  est  esse  in  niala  conversatione,  et  aliud 


posuit  ecclesiis,   qui  in  culmine  superioris  gradus  ^  csse  in  medio  ejus.  Potest  quippe    ficri  nl  aliquis  in 


coiiitituti  bonact  mala  ventura  pr;evident ,  ct  spiri- 
talibus  iiiimicis  venicntibus  subjccios  populos  ad 
bellum  luba  pncdicationis  cxcilant.  Horum  crgo  spe- 
rulatorum,  id  esl  aposloloruni  alque  doclorum  vox 
aUdila  est.  Lcvaverunt  enim  in  praedicationem  vocem 
suam,  ut  a  multis  audiieiitur.  Ilscc  postquam  veliit 
prxierita  vates  est  lucutus,  consideraus  adhuc  csse 
futura,  subjecit  ; 

«  Sinuil  laudabnnt,  quia  oculo  ad  oculum  vide- 
buiit,  ciiiii  coiivertcril  Domiiius  Sion.  * 

Spcculatorcs  enim,  id  est  aposloli  simul  laudave- 
runi,  qiiia  unum  Evangclium  in  luto  orbe  coiicor- 
dilcr  pi;cJlcavei  unt.  Vtdcrimtcnim  ocuto  ad  ociilum. 


ea  sit,  sed  cum  in  cxiremis  finibus  ejiis  morelur, 
quodammodo  extra  eara  csse  videatur.  Qoi  vcro  iti 
medio  «yus  nioratur,  ita  esl  nialo  circuraseptus,  ut 
cx  omni  parte  a>qualc  sit  ei  spalium  ejus.  Unde 
nunc  de  medio  ejus  quasi  de  corde  ejus  pcccatores 
exire  jubeuiur.  Qui  enim  in  viliis  valde  demersus 
est,  hic  iii  nwdio  veteris  conversationis  habitat;  qui 
vero  paulatim  relinqcens  malum,  et  sese  ad  me- 
liora  convertens  non  tara  coeperit  virtutcs  possidere 
quam  cupere,  iste,  licct  ex  mcdio  vilae  veteris  dis- 
cesseril,  necdum  tamen  ab  ea  exivit. 

Hoc  quoque  nobis  iii  Ecclesia  mancnlihus  adliiic 
pr.Tecipiinr,  qiiod   illis  fidelibus,  qui   inler  gcntcs 


et  facic  ad  faciem,  cum  ad  novitatcni  gratia:  conver-  j)  cirpeiuiit  crcdcic,  diciiim  cst  :   «   Rcceanc,  rece- 


lerel,  Doniinus  populuin  Sion,  quia  tunc  eisdictura 
esl  :  <  Beali  oculi,  qui  vident,  qua;  vos  vidctis.  Dico 
eiiim  vobis,  qnod  multi  proplielaj  et  regcs  voluerunt 
viderc  quae  videtis,  et  non  vidernnt,  et  aiidirc  quoe 
audilis,  et  non  audierunt  (Maltlt.  xiii,  16).  >  Scqui- 
tur  : 

Vers.  9.  —  «  Gaudclc  et  laudate  simul  deserla 
Jerusalem,  qnia  consolatus  est  Dominus  popubim 
suum.  redeinit  Jerusalein.  > 

Landantibus  spcciilaloribus  vos  quo-iue  laudale  et 
gaiidele  simut,  o  deserta  Jerusatem,  id  est  honunes, 
qui  dcstituli  a  bono  eratis  in  plebe  Juda;orum  sed 
tameu  ad  vilam  prxordinali,  quia  Dominus  Jesus 
f isilationc  sua  consoloius  esi  populum  suim  Isracli- 


dite,  cxile  indc,  pollulura  noliie  ta"ngcre.  •  Hicedile 
noii  corporaliler,  sed  spiritaliler,  non  loco  sed  ani- 
ino.  Exiie  inde,  id  esl  malos  corripite,  ne  cl  vos,  si 
lacnenlis,  iiivolvamini  pcccatis  eorum.  Poltulum 
vitiis  nolile  langcre,  id  cst,  nolite  ci  veslrum  assen- 
sura  pra;bere,  nc  parlicipes  silis  dclictorum  eorum. 
Quid  cnim  est  recedere  inde,  uisi  cor  suum  a  malo 
scpararc?  Qiiid  est  exire  in/le,  nisi  facerc,  quodper- 
tinet  ad  corrcplionem  maloruin,  quantum  uiiiuscu- 
jusque  gradu  aut  pcrsona  salva  pacc  (lcri  poiesl? 
Quid  esl  pollutum  non  tangere  nisi  pcccalis  aliciijns 
non  coiiscniirc?  Relinquendo  enim  peccaium  reces- 
sisti,  inde;  objurgando  autcm  in  ea^teris  existi  liber 
inde  in  coide,  et  iu  conspeciu  Dei :  cOnHnendo  a 


<S9  COMMLNT.  IN  ISAIAM 

deirii.ep3  a  coiiseubu  non  tetigisli  poliuturii.  Vel  apo- 
stolis  el  praedicatoiibus  alque  credeutibus  jubclur, 
ui  rcccitaiit  a  Jerusalein,  et  iii  loto  niuiido  pra?diceiii 
Evangcliimi,  iitc  immuiiditias  caiiiaiis  observaiitia- 
lcgis  altingant. 

Qiiotl  autew  scquiiur  :  <  Mundamiiii,  qui  fcrtis 
vasa  Domiiii,  »  sic  exp.isuil  Grcgorius  {Rcg.  past. 
cap.  2j  :  I  Recior,  inquit,  scinper  cogitationc  sil 
nuuuius,  qualeniis  luilla  bunc  iiniiuiiHiilia  |iollual, 
qiii  boc  suscepit  ofllciuni,  utin  alieiiis  quoqiie  cor- 
dibui  pollulioiiis  niaculas  tergal,  quia  necesst;  est, 
ut  csse  niunda  studcal  manus,  qua.' diluore  sordes 
aliorunt  cural,  nc  lacia  quKque  ileterius  inquinet, 
si  forda  inscquens  luluni  tenet.  lliiic  nainque  per 
prophetain  dicitur :  Mundamini,  qui  ferlis  vasa 
Doniini.  i  —  i  Domiiii  eteiiim  vasa  ferunt ,  qui 
pioxiniorum  aiiimas  ad  interiia  sacraria  perduceii- 
ceiidas  iii  siiae  conversatione  fidei  suscipiunt.  Apud 
semetipsos  ergo  quantum  debeant  nuiiidari,  conspi- 
ciaiit,  qiii  ad  ceternitatis  templuni  vasa  vivejilia  in 
sinu  proprire  actionis  porlanl.  i  Seqnitur  : 

VtRs.  12.  —  «  Quoniam  non  in  tumultu  cxibilis, 
nec  in  fuga  properabitis.  Prsecedct  enim  vos  Doini- 
iius,  ,et  coiigiegabit  vos  Deus  Israel.  > 

JSou  iii  tiimuliu  exibiiis  a  veteri  conversalioue,  sed 
in  silcnlio  latcnler,  quia  et  exeuntium  pedcs  eruiil 
cordib  alTcctiis.  Iiicipielis  enini  inde  cxiie  prius 
corde  per  coiifessionem  iniqiiitalis  ct  anioreni  jiisli- 
tire,  dcindc  fiost  ea  iii  line  SKcnli  eliam  corpore  ab 
liis,  qiii  iii  inaliiia  permanent,  separabiinini.  Nec  i/i 
fngn  propcrabilis,  quia  Cbristo  duce  iion  timebitss  : 
tliuboluin  ,  et  quas  vobis  adinolictur  aiV  silates. 
Kam  sicut  scriptura  est :  <  Qui  timet  Domiiiurn, 
iiiliil  irepidat,  cl  non  pavebit,  quonram  ipse  est 
»P'.'s  cjiis  [Eccli.  XXXIV,  16).  »  Vrcijcedel  enim  vos 
Chrislus  DoiuiiiKs,  relinqueus  vubis  cxempbim,  ul 
eequamini  vestigia  ejus,  el  congregabil  vos  iii  Eccle- 
sia  sua. 

Yel  ab  liac  vila  uon  caibitis  in  tumullu,  qiiia  in 
obitu  vestro  non  audietis  cftrenatos  claniores  anii- 
qui  lioslis,  qnibus  teinpore  luorlis  aninias  pcrcan- 
tiuin  caluniniatur.  Nei/ve  i/i  fuya  pronerabilis,  quia, 
Chrislo  (kice,  iiou  timebitis  diabolum,  q-ui  niolielur 
vos  persequi,  et  retinere.  Prcecedet  eiiiin  vos  Domi- 
nus  Jesiis,  el  congreyubit  in  regno  coeloruin,  quia 
I  ubicunque  fiierit  corpus,  illuc  congregabuntur 
aquilx  (Luc.  xvii,  57,)  i  id  esl  ubi  Redeinp!  ir  fuerit 
corporo,  illiic  aduiiabuniur  sancloruai  aiiima;. 

Vcl  de  .\postolis  ba;*  senleniia  potest  accipi,  qui 
nequaquam  victi  de  Jerusaleni,  sed  ut  vicloies  re- 
cesseruiil,  ut,  qui  quolidic  pradicantes  in  templo 
Evangciiuiii  Dei  niillia  Juda;orum  Cbi  isli,  fidei  sub- 
jeceianl,  eliaiii  niunduin  ipsiiis  Evangclio  subjuga- 
reni.  l'rae\iuui  enini  liabebant  Dominum,  qui  con- 
gregarct  eos,  id  est  dc  orbe  lerrarum  unum  gicgcm 
faceret,  de  quo  et  subditur  : 

VfcRS.  13.  —  «  Ecce  inlelligei  servus  meus,  exal- 
tabilur  ct  elcvabilur,  et  sublimis  eiil  valde.  « 

Servus  enim  voealur  ille,  «  qui  cuni  in  forma 
raTJioL.  CLXXXl. 


LlLmi  OCTC    —  LIB.  VII.  m 

A  Dei  css.t,  scmctipjum  exinanivit  forinara  servi  ac- 
cipiens{iVM7(/>p.  ii,  6).  >  Qui  suos  ad  glomin  resur- 
rectionis  pra^edens  iiitcllexit,  id  est  inlciligeie  fe- 
rit  et  inieiligontiam  dedit,  quia  lunc  «  apcruit  iliis 
sonsus,  ul  iiitelligcreiit  Scripiuras  (Luc.  xxiv,  43].  > 
,  Quod  tempus  Anna  inluens  a;t :  «  Recedant  vctcra 
de  ore  vestro,  quia  Deus  .scientiarum  Dominus  cst 
(/  Ueg.  II,  5).  I  Yel  cliam  ipsc  intcHoxit  non  ut 
Verbura  Dei,  sed  ut  ser\us,  quia  <  profiriebat  a^taie 
ct  sapientia  {Luc.  \i,  52).  i  Et  loqiiitur  iii  ps;ilino  : 
«  Bcnedicani  Dominuni,  qiii  iribuit  mihi  iiuelleciuui 
{PsaL  XV,  7).  >  Qui  deinde  exallalus  est  super  om- 
iies  ctjelos,  et  elevatus  est  siipcr  cunctos  oidines  an- 
gelorum,  et  sublimis  est  luldc,  quia  cor.sidcl  iu 
(icxiera  sedis  iiiagniludinis  in  cxccbis.  Nam  «  Deus 

^  suscitavil  illum  a  mortuis,  et  constituit  ad  «texle- 
rain  in  excelsis  supra  omneni  piiiicipatum,  et  poie- 
slatem,  et  virlutem,  et  dominalionein,  et  onmc  no- 
iiicii  quod  Dominalur,  iion  solum  iii  boc  s;eculo, 
sed  et  in  futuro,  et  omnia  snbjecit  sub  pcdiLtis  ejus 
{Eplies.  t,  20).  >  De  cujus  adhuc  huini!italc,  qua 
contcmneiidus  erat,  subiiingitur  • 

YtRS,  14.  —  «  sicul  obstupueiunt  supPrje  mul  • 
li ,  sic  inglorius  erit  iater  viros  as.pectuti  cjiis,  ct 
forma  ejus  inter  Clios  Iwrainum.  > 

Et  ad  Jerusalem,  nisi  fallor,  seinio  dirigitur,  qiiae 
dum  olim  ni.ignis  calamitatibus  aliqiioiics  premcre- 
tur,  niulii,  qui  eain  tempore  felicilatis  admir;iban- 
Uir,  ol/stupucrunt  super  eam  videntes  magiiitudincin. 
affliclionum  ejus.  Scd  harum  alllictionura  populi 
sui  voluit  Rederaptor  pia  conversaiione  Jieri  prin- 
ceiis,  ut  et  super  eum,  qui  passiones  vidcwiil,  ob- 
Stupesccrent.  Ait  itaque  :  «  Sicut  «bstupueninl  su- 
per  te  mulii,  i  o  JeruTalem,  iniuentes  injseriam 
liiam  et  alllictionem  :  «  sic  iiiglorius  erit  inler  viros 
a.spectus  ejus,  ct  forma  ejus  inter  filios  hnminum,  i 
qui  eum  passibilem  ct  humilem  cerMiiXes  contem- 
iif-nt.  Vel  ad  ipsuiu  potest  dici,  quia  obsUtpuerunt 
f^tpcr  te  wulii,  cum  tua  signa  videreiiU  Sed  hinc 
Biajus  niiraculuni  fuit,  quod  bis  qui  tal  virlutibus 
gloriani  siUJiu  dcclaraveral,  teinpore  passioiiis  visus 
est  iugtorius.  Inglorius  enim  fnit  inicr  viros  aspecius 
ejus,  quando  <  sprevit  eum  Ilerodes  cum  exeicitu 
siio,  et  illusit  {Luc.  xxni,  11);  >  et  forma  ejus  glo- 

D  riam  noii  Iiabebat  mtcr  fiJios  Jioiuiiiuw,  quando  Pi- 
lati  milites  chlamideiu  coccineam  circuniJedcrunt 
ei,  ct  coronam  de  spiiiis  posuerunt  siipcr  capul 
ojus,  et  aruiidinem  in  dextera  ejiis,  et  gcnu  flexo 
aiite  iHura  iliudebant,  dicentes  :  «  Ave  Rex  iudx- 
oruro  (Haltli.  xxvii,  24).  »  Sequitur  : 
Vebs.  15.  —  «  Iste  asperget  gentes  moUa.s.  > 
In  lege  dictum  est  {Nutn.  xix,  13),  ut  munaus 
homo  aqua  expiationis  aspergei  ct  eos,  qui  iinmundi 
erant,  iit  mundari  possenl.  Non  aliler  muiidabanlur 
Sed  el  sanguine  hosliarum  aspergel  anlur,  qux  san- 
ctificanda  eraiit.  Iste  ergo,  qui  solus  est  ab  onini 
sordc  pcccatoruin  immunis,  isle  suranius  sacerdos 
cmundaturus  gentes  asporgit  cas  vel  aqiia  expiatio- 
iiis,   id  cst  ablutione  bapllsmi,  seu  graiia  Spirjtus 

11} 


m 


nERYEI  BLT.GIDOLENSIS  iMONACKI 


193 


sui,  de  qua  promiseral,  quia  «  effundara  super  vos  A  plices  in  carne  perlulit.  El  siicatem,  Id  esl  exper- 


aquam  mundam,  el  mundabiniini  ab  omnibus  in- 
quinamenlis  vestris^Ejec/j.  xxxvi,25).  i  Vel  sanguine 
hoslix  suae ,  id  est  proprio  cruore,  de  qno  Pelrus 
ait :  I  In  obedientiam  et  aspersionem  sanj?uinis  Jesu 
Christi  (/  Petr.  i,  2).  >  Sequitur  : 

<  Super  ipsuni  eontinebiint  reges  os  suuni.  t 
Reges,  qui  contra  Cbrislianus  leges  sscvissimas 

promulgabant,  et  eum  blasphemabant,  tandem  con- 
tinuerunt  os  suum,  poslquani  gcntes  aspersse  fue- 
ruiit  aiiiia  baptismalis,  Sequitur  : 

<  Qniaquiluisnon  estnarraluuide  eo,  videriinl,et 
qui  noii  audicrant,  conRsnrtplati  sunt  euin.  >  Israel 
vero,  qui  semperdeeo  verlra  prophetarum  audleiat, 
non  co?novil  eiim.  Unde  cl  subdUur  : 


CAPUT  LIII. 

Vers.  1.  —  <  Qiiis  credidit  anditui  iiostro,  et 
bratliium  Doniini,  cui  revclaliiin  est.  i 

Qvh,  subaudi,  Judreorum,  credidit  nuditui  nostro, 
quem  nos  piophela;  percepiniiis  a  Doniino  dc  Cbri- 
sto  ejus  vel  pr<edicationi,  quam  audivit  a  nobis  iste 
populu*?  El  bracliium  Doinini,  qnod  ipse  idem  Chri- 
stiis  est,  cid  .lud;rorum  es:  rcielatum?  Cum  eniin 
tanla  signa  fccisset  coram  eis,  sicut  Joannes  loqiii- 
tur  :  «  Non  crcdelianl  in  eum,  ut  sermo  Isaise  im- 
pleretur,  qucm  dixil :  Domine,  quis  credidit  auditui 
nostio,  et  brachium  Domini  cui  revelatum  cst 
(JoHii.  XII,  58).  > 

Vrrs.  2.  —  «  Et  asccndet  sicut  virgnltiiin  coram  ^ 
60,  et  sicut  radix  de  terra  silienti.  > 

Brachium  Domiiii  sicut  virgultum  asccndit  cvram 
eo,  quia  lanqnam  friitex  terrae  in  alvo  Virginis  ger- 
minavit,  et  maternis  visceribus  splemlor  no.v;e  lucis 
emissiis  ascendit.  Ascendit  autem  sicut  virgultum 
coram  eo,  qiiia  factiis  est  ei  ex  semine  David  secun- 
dum  carnem  {llom.  i,  3),  >  et  dignus  apparuit,  ul 
eum  Dominus  ainico  vultu  semper  lilieiis  aspiceret, 
ac  per  xlatum  incrementa  sicut  verus  bomo  profe- 
cit.  Et  stcut  rndix  de  lerra  sttienti,  id  est  de  terra 
arida  suncxit,  quia  ex  carne  Virginis  est  creatus, 
quseliumano  seniiiie  rigata  non  fueral.  Scipiitur  : 

(  Noii  est  ci  sp:'cies  neque  dccor,  el  vidimus  euni, 
et  noii  crat  aspecliis,  et  desideraviiniis  eum.  > 

Veks.  5.  —  ( Despectum  ct  novissinnim  virorum,  j) 
virum  doloruni,  et  scienlem  inlirmitatcm;  et  qiiasi 
absconditus  vullus  ejus,  et  despeclus.   Uiide  nec 
reputavimus  eum.  > 

In  his  verbis  perDdia  Judawrum  signilicatur,  a 
quibus  longe  ante  desideralus  est  Christus,  et  cum 
pra;scns  adesset  quia  venit  liumilis,  visiis  esi  eis 
iion  Iiabcre  speciem,  neqiie  decorom.  Nobis  enim 
videlur  <  speciosusforma  prse  liiiis  honiinum  (Psal. 
XLiv,  5).  >  Vidimus,  inquiunt,  eum,  et  non  erat  aspe- 
ctns,  quiain  iidirmitaie  bracliium  Domini  latehat. 
\iuiiiiiis  euin  dcsiieclum,  sicut  ait :  •  Ego  honorilieo 
Patrem  nieum,  et  vos  inlioiioraslis  me  {Joan.  \iii, 
49).  >  Et  norissimum  virorum,  qnia  iion  venit  mini- 
slrnii.  seJ  minislrare.  Viri(m  dolorum  ,  iiain  niulti- 


lum  in  se  ipso  corpnris  biijus  infirmitatem. 

El  quasi  absconditus  vnttus  ejus  et  despeclus; 
quia,  licet  elcctis  nonnunquam  facies  ejus  luceret, 
infideles  tamen  in  eo  majeslatem  non  intelligentes 
despeclnm  habebant  vulium  cjns,  quem  eernebanr 
biimilcni  et  infirraum,  quia  huniano  corporc  divina 
pntentia  celabalur.  Unde,  inquiunt,  quia  talis  appa- 
ruil,  Hoii  rcpuittviinus  euin  esse,  qiiod  erat,  id  est 
non  a;stiniavimus  eum  esse  braehiiim  DominL  Et 
bracliinm  Domini  cui  rerelutum  est  ex  nobis?  Bia- 
cliiura  Domini  coaeti^rnus  cst  Filius,  et  consubstan- 
lialis  Palri,  qui  et  virlus  ejus  est.  De  quo  non  jam 
erranlium,  sed  recie  conlilenlium  voce  suhditur  : 

Vers.  i.  —  «  Vere  languores  noslros  ipse  tulit, 
ct  dolores  >  iinslraj  mortalilalis  misericorditer  pot- 
tuvit  in  sua  caine  temporaliter,  ut  seternain  uobi» 
animarum  et  corporum  sanitatem  conferret. 

Ei  porlavii  cos  noii  ficte  vel  phanlastice,  sed  Ufe, 
uipoie  homo  veraciter  infirmus  et  dolens.  Quem  ita 
inlirmaiura  Judiei  ccrneiites,  non  agnoverunt  euni. 
Nain  vDX  eorum  rursus  evidenler  apparel,  cum  sub- 
ditur  :  «  El  nos  putavimus  eum  quasi  leprosum,  el 
percussiim  a  Deo  et  liumiliatum.  >  Qni  tamen  jani 
cognoscenles  eum,  adjiingujit  prolinus  : 

Vebs.  5. —  •  Ipsc  autem  vulneralus  est  proplerin- 
iquitalesJiostras,attritusesl  propter  scelera  noslra.  » 

Nos,  inquiunl,  putavimus  euin  quasi  leprosum,  id 
est  lejira  animae  intrinseciis  contaminatnm,  dum 
r  dicerenius  :  <  Non  esl  liic  homo  a  Deo,  qui  iiabba- 
tum  non  custodit  El  qiiomodo  potest  horao  peccatur 
ha;c  sigiia  facere  {Joan.  ix,  16).  > Vel :  <  In  BeeUebuh, 
priiicipe  daenioiiiorum,  ejicil  daenionia  {Maiili.  ix, 
0'i).  >  Et  a;slimavimus  euiu  in  passione  percussuin 
a  Deo,  et  liumiliatitm,  quaudo  insultabamus,  diceii- 
tes  :  «  Alios  salvos  fecit,  se  ipsum  salvum  facere 
iion  poiest?  Si  rex  israel  esl,  descendai  de  cruce,  cl 
crcdiinus  ei  :  confidit  in  Dea,  liberet  eum  uuiic,  si 
vult.  Dixit  enim  :  Quia  Filiiis  Dei  sum  {Luc.  xriii, 
35;  Mutlli.  xxvii,  42).  >  Ihec,  inquiuut,  dicenles 
pulaviinus  eum  pro  culpls  suis  a  Deo  percussum. 
Ipse  autem  davis  ci  laiicea  vulmrulus  esi  propler 
iniquitaies  nosiras,  ct  fiagellis  est  aitriius  propier 
sceiera  nostra.  Unde  et  subditur  : 

(  Disciplina  pacis  noslrae  super  eura,  ct  livore 


ejus  sauati  sumus.  > 

DiscipUna  namquc  vocari  solel,  quando  quis  vir- 
gis  caeditur  aut  fiageHis.  El  quasi  per  disciplinam 
Pilatus  cuin  volens  emcndnre  {Luc.  xxir,  IC),  >  ap- 
prehcndil  et  flagellavit.  Sed  hiec  disciplina  fuit  pa- 
cts  nosirm,  quia  cuin  Deo  pcr  hanc  pnccin  cousecnii 
sumus.  In  qua  videlicet  flagcllatlone  dorsum  ejus 
est  aflcctum  livore.  Scd  ot  duin  Juda;i  cxderent  eum 
colaphis,  ac  palnias  iii  faciem  ejus  darent,  livenles 
factse  suni  geiiae  cjiis,elcollum  ejus  llvidum  percus- 
sionibus  Sed  his  liovibus  et  jieicuss  onibus  reddita 
est  nobis  sanitas,  quain  in  primo  parente  perdide- 
raraus. 
.  Beiie  ergo  dicitur,  quoniam  disciptinapacis  ttostr» 


h,Z  COMMENT.  IN  ISAiAM  LIBKl  OCTO.  —  LIB.  YII.  m 

stipcr  eum,  ei  tivoreejus  suiiuii  suiiius,  ([uia  pcilla-  A  os  suum.  »  Sicut  ovis,  cuiii  aJ  \iclimani  ducitui, 


gclla,  iiuic  pro  iiobis  perlulil,  diniissa  siiiil  pectala 
iiostra,  et  reconciliali  siimus  Dco,  aliiue  iii  amici- 
llani  rcccpli,  et  per  livorein  verberuni,  qiia;  passus 
cst,  oetcrua  saiiilas  nobis  data  est.  Quod  cniin  nos 
pro  iioslris  sccleribus  susliiicrc  dcbebajnus,  ille  pio 
Hobis  passus  est  <  paciQcaiis  per  sanguineni  crucis 
siKE,  sivc  qii;»;  in  terra  sive  qua;  iu  coelis  sunt  (Co- 
tuss.  I,  20).  »  L'bi  suai  pietatis  forniani  nobis  prae- 
buit,  quia  cuin  possei  nobis  etiain  non  morieodo 
coiicunere,  subveiiire  tamen  moriendo  hominibus 
iiialuit.  Naiii  niinus  non  amassct,  nisi  et  vuinera 
nostra  susciperet,  iiec  vini  nobis  siia:  dilcctionis 
oslenderet,  nisi  hoc  quoJ  a  nobis  lolleret,  ad  tem- 
pus  ipsc  siisliiierei.  Passibiles  quippe  et  mortales 


non  rcpugnat :  sic  ille  cum  ad  passionem  duccrelur, 
non  cst  rcnisus,  sed  quidquid  adversariis  placuit, 
absijue  reluctatione  paliciiler  portulit.  Et  sicut  agnus, 
dum  tor.detur,  spolialur,  ut  alios  vcstiat:  sic  iile 
spoliatus  cst,  ut  nos  vesiiret,  et  carne  cxutus  est,  ul 
induracnlo  justitiie  et  stola  immorlalilatis  nos  cir- 
cunidarel.  Non  solum  enim  suo  nos  saiigiiine  rcde- 
init,  sed  et  latus  aperuit,  ut  aigentes  infldelitate  sua 
vcste  calcfaceret,  et  audiremus  ab  Apostolo  :  i  Qui- 
cunque  in  Christo  baplizati  estis,  Christum  indui 
stis  {Gal.  III,  27).  t  Sed  duni  agnus  iste  sic  spolia- 
retur,  obinutuit,  et  non  aperuit  os.  Unde  et  cvange- 
lista  scribit :  <  Cum  accusarctur  a  priocipibus  sa- 
cerdotum,  et  a  senioribus,  nihil  respoiidit.  Tune 


Hos  teperit  et  qui  nos  existerc  fccit  ex  nihilo,  levo-  "  dicit  illi  Pilatus  :  Non  audis,  quaiila  adversuin  te 

dicunt  testimonia?  Et  noii  respondit  ei  ad  ulluin 
verbum,  ita  ut  mirareturprxses  vchcnieiitcr  (Mailh, 
x.xvii,  12).  »  Et  semper  in  passione  silentio  sluduit, 
iie  a  perseciitoribus  cogiioscereiur.  <  Si  eiiim  co- 
gnovissent,  nunquam  Domiiiura  gloii.-e  crucilixis- 
sent  (/  Cor.  ii,  8).  >  Qui  et  ideo  dicitur  lacuisse  u< 
agnus,  videretur  tacuisse  ut  reus.  Sequitur  > 

Veks.  8.  —  <  De  angustia  et  de  judicio  sublalus 
cst  :  generationein  ejus  quis  enarr.aliit?  Qiiia  ab 
scissus  est  de  terra  viveiitium.  » 

De  angustia  mortis,  el  iniquo  judicio  sublatus  at 
pcr  virtuteni  rcsurrectionis.  Et  quare?  qiiia  sine  ciil- 
pa  fuit,  quem  ineffabiliier  Yirgo  genuerat,  et  Deus 
g  aiite  sxcula  de  Patre  uatus  est.  Naiii  ye^^eratione^n 
ejus  auis  enarrabit  ?  Impossibile  cnim  est  divina; 
cjus  iiativiiatis  nosse  myslcria,  de  qua  Patcr  loqui- 
tur  :  I  Aiite  lucifcriun  geniii  tc  {Psai.  tix,5).  ilpse 
eiiim  ineo,  quod  viiius  ct  sajiientia  Dci  est,d« 
Patre  aiite  teinpora  nalus  est ;  vel  poiius  quia  ncc 
coepit  nasci,  nec  dcsiit,  dicamus  verius  :  seinper 
iiatus.  Non  autem  possumus  dicere  :  seinper  iiasci- 
lur,  ne  impcrfectus  esse  videatur.  Ai  vero,  ul  aeler- 
iius  designai  vjaleat  et  perfeclus ,  et  semper  dica- 
mus  ,  et  natus  ,  quatenus  et  natus  ad  perfcctionem 
pcrtincat.el  iemper  ad  aEternitatem  ,  ulquocunquQ 
modo  illa  esscntia  sine  tempore  valeat  tempoiali 
verbo  designaj-i.  Nam  neque  natum  praccessit  gciii- 
tor,  neque  genitorem  subsecutus  esl  genilus.  Dici- 


'arc  vidclicet  eliam  sine  siia  roorle  potuit  a  pas- 
sione.  Scd,  iit  quaiita  essct  viitus  compassionis, 
ostcndcret,  fieri  pro  nobis  digiiatus  est,  quod  essc 
Dos  iioluit,  ut  in  senietipso  tciiiporaliter  nioriem 
siisciperct,  quara  a  nobis  iii  perpetuum  fugaret. 
Soquitur  : 

Yeks.  C.  —  <  O.nnis  nns  quasi  oves  erravimiis, 
uiiusqiiisque  iii  viam  suam  decliiiavit,  ct  Doniiiius 
posuil  iii  co  iiiiquitalcni  oinaium  noslruin.  » 

Aiitequam  boniis  iste  pastor  veniret,  erravimus 
sicut  ovcs  absque  pastore  pcr  desertiim  hujus  sieculi 
plciium  s;cvis  bestiis,  id  c&t  dsemonibus  :  omnes  nos, 
id  csl  omnes  homiiies,  et  unusquisque  iiostrum  de- 
ciiuavit  a  letto  itinere  in  viam  suam,  id  esl  in  actio- 
nem  proprii  iiegotii,  dum  voluiitatem  cordis  sui 
pravi  scquerctur.  Unde  Apostolus  :  <  Causali  su- 
inus,  iiiquit,  Judieos  ct  Grajcos  omnes  sub  peccato 
csse  sicut  scriptum  csi  :  Quia  non  est  justus  quis- 
quain,  r.on  csl  iiitclligeiis,  non  est  requiieiis  Dcuin, 
omiies  dccliiiavcruiit,  siniul  iiiuliles  facti  sunt,  noii 
est,  qiii  faciat  boiium,  non  cst  usque  ad  unum 
{Itom.  iii,  9).  »  Etpauln  post  :  «  Omnes  eniiu  pcc- 
cavciuiil,  ct  egeiit  gloria  Dci  justificati  gratis  per 
giatiam  ipsiiis,  pcr  redciiiptionein,  quse  esl  iiiChri- 
slo  Jesu,  quein  proposuit  Deus  propitialionem  per 
fidem  in  sanguiiie  ipsius  (ibid.  23).  i  Similiter  et 
hic  additur,  quia  Dominus  posuit  in  eo  iniqititalem 
vmiiium  nostium,  ul  seilicct  ipsc  solus  portarct  cani 


i.t.iue  delLMCt,  et  omnes  nos  jiislihcaret.  Sequiliir  :  d  mus  enim  et  Patrem  sempiterne  naium  essc.  Sed 


Yeus.  7.  —  <  Oblatus  cst,  quia  ipse  voluit,  ci  non 
xipcruit  os  suum.  > 

Obluius  esi  ut  agmis  in  sacriucium  pro  peccato 
nuiiidi.  Et  vblalHS  est  iion  invilus,  scd  spontc,  quia 
ipse  votuit.  Ait  ciiim  :  <  Piopierea  rae  Pater  diligii, 
quia  ego  pono  animam  meam,  et  ilenim  sumo  eaiii. 
Neino  tollit  eam  a  ine,  scd  ego  pono  eain  a  me  ipso. 
Et  non  aperuii  os  suum  {Joan.  x,  17) ;  i  quia  Pilalo 
et  pontititibus  pauca,  Heiodi  autcni  nulla  rcspoiidii 
l'kcc  quasi  transacta  propheticus  sernio  narravil. 
Sed  rursus  lia;c  ipsa  consiJerans  nondum  esse  facta 
luiic,  scd  adliue  facieiida,  subjecit : 

f"  Sicut  ovis  ad  occisioncm  ducetur,  ct  quasi 
agnus  coram  londente  se  obmutescet,  e(  noo  aiieriei 


in  hujiis  geiicrationis  consideraiione  palpitai  iiifir- 
mus  aspeclus,  ct  ineffabilera  candoicm  lucis  aetern» 
non  polest  intueri.  Et  cum  nulla  intiis  eam,  sicul 
est,  excogitare  queat,  quis  eam  enarrabit  ? 

Yel  de  partu  Yirginis  accipienda  est  liaec  senteii- 
tia,  quia  diiriculter  possit  expoiii,  cujus  ralioncra 
.Maria;  qu.iereiiii  ab  aiigelo  dictum  est  :  <  Spiritus 
sanctus  supeiveniet  in  le  {Luc.  i,  35) ,  i  ut  vel  ali 
angelo  vel  ab  evangclista  lantum  nativitatis  ejus 
sacramentum  dicatiir ,  cujus  narrator  rarissimua 
est ,  ne,  si  a  pluribus  dicerotur,  diaboliis  illam  in- 
telligeret ,  et  euni  crucitigi  non  facerel.  Niiuc  au- 
tera  quia  improbus  bosiis  inculpatam  ejus  geneia- 
lionem  nescivit ,  poenam  ab  eo  mortis  crccus  cx- 


495 


HERVEl  BLRGIDOLENSIS  MONAGHI 


496 


peliit.  Nam  abscissus  est  de  lerra  vivenlhim,  id  est.  A  est  doloribus  anima  mea.  Sed  quia  laboratii  ,  ideo 


per  passioiiem  morlis  ablatus  est  de  hoc  raundo, 
in  quo  niortalem  vilam  ducimus ,  ut  immortaliter 
\ivat  in  coelo.  Cujus  passionis  causam  Pater 
aperit  subjungons  :  «  Piopler  scelus  pojjiili  mei 
percussi  eum.  »  Hoc  cniui.  manifestura  cst.  Ser 
quitur  : 

Vef.s.  7. —  c  Et  dabit  impios  pro  sepuliura,  et 
divitem  pro  morte  sua  ,  eo  quod  iiiiquilatem  non 
fecerit,  neque  dolus  fuoiil  in  ore  ejus.  >; 

Inipios  Judaios,  qui  eum  trucifixennit,  daltii  pro 
sepuliura  sua,  quia  ex  quo  scpultus  est  ab  eis,  pro- 
jecit  illos,  ut  jam  sui  non  siiit.  Lndc  el  Danieli  dise- 
rat  angelus  :  «  Occidetur  Clirislus,  et  non  eril  ejus 
populus,  qiii  negalurus  est  (Wa».  ix  ,  29),  »  id  est 


videbii  illud  propter  quod  laboravit,  id  est  salutem 
liumani  generis,  ei  saturabiiur,  quia  omncs,  ut  opta- 
veral,  saIva))it.LafcorQi'i{  animaejus  mullo  tempore, 
lequiera  non  invenicns  in  Jnrtaeis.  Sed  nuiic  videbit 
Ecclesias  in  loto  orbe  consurgere,  et  earum  fide  sa- 
turabiiur.  Yel  faciern  Palris  vidcbit  illa  beata  anima, 
el  salnrubilur,  sicut  ait  :  «  Adimplebis  me  Isetitia 
cum  vuUu  luo  (Psal.  xv,  H).  »  Non  enini  in  maiiu- 
facta  saucta  iiiiroivit,  cxemplaria  verorum,  sed  in 
ipsum  ccelmn,  ut  appareat  nuiic  vultui  Dei  pro  no- 
bis.  Sequitui  : 

I  In  scientia  sua  justificabit  ipso  justus  servos 
nieos  mullos  ,.  el  iniquilalts  coriim  ipse-  porla- 
bit.   » 


populus  Jud;i;oruni.  Sive  i»i;iios  eentiles,  qui  pieta- "      ,  ,      .  ,  .         .    ,      .      .,.    ,.,       , 

•^  •^   ,  '.  ,    *    .        '^     ^  I pse  io]us  iiiler  fiscc-Alorei  justus  jusltltcabil  mul- 


tein  ndei  non  habebant,  el  diiiicm,  id  esl  iiopuluin 
Judicoruin  ,  qiii  diviliis  Scripturarum  aUIuebant, 
dabit  is\  vitam  pro  sepultura  et  morlc  sua,  quia  pro 
salute  utriiisque  populi  passus  est. 

Vel  impios  daimoiies.  dabil  pro  sepullura  sua,  iit 
Ipsi  sepeliaulur  et  recludanlur  iii  inferno  perpelua- 
liter  moi  tiii,  quia  hunc  persecuti  sunt  usque  ad  se- 
paliui  .un.  Et  divitem  dabit  pro  morte  sua,  quia  prin- 
ceps  hiijus  muiidi,  qui  eum  occidi  fecit,  judicatus 
ost  a;tein;i^  perditioiii  datus.  El  cur  suos  interfpcto- 
res  dabil  pro  sepultura,  et  morte  sua?  Quia  injiiste 
pereniptus  est  ab  eis..  Kam  iniqiiitalem  7ion  fecit, 
sed  iiiler  peccatores  sine  peccato  vixit,  neque  dolus 
sinuilalionis  fuit  iii  ore  ejus,  scd  semper  simplex  ct  ,, 
pura  verilas.  Scquitur  : 

Vers.  10.  —  «  Et  Dorainus  voluit  contcrere  eum 
in  inlirniitate. » 

Dominus  enim  passione  »o/i<i/  in  infirmiiate  as- 
sumplie  morlaliiatis  ron/crerc,  quia  nisi  Domino  vo- 
lenle  non  posseni  ei  adversarii  quidquam  facere. 
Sequitur  : 

i  Si  posuerit  pro  peccato  animam  suam  ,  vidobit 
senieii  lohga;vum,  et  volunlas  Doiniiii  iii  manu  ejus 
dirigelur.  »  Si  pro  pcccalu  miindi  posuerit  animum 
suum  ,  id  esl  nioi  leni  subieril,  videbit  semen  longm- 
vum ,  id  est  Ulios  suos  longjevitaiem  perpeiuse  im- 
mdrtalitalis  babenies.  Vel  semen,  quod  semiiiavit  in 
boua  terra,  videbil  ipse  longxvum,  quia  gaudebil 


tos  in  scienlia  sua ,  id  est  in  agnitione  nominis  sui 
ct  lide  ei  in  doclrina.  L'nde  et  apostolis  ait  :  i  Jaiii 
vos  niundi  eslis  pioplcr  sernionem,  quem  locutus 
sum  vobis  [Joan.  xv,  3).  >  Hos  cnjin  in  sua  scientia 
juslificaveral.  Et  Paulus  asscrit,  quia  «  non  jiisiifi- 
cabitur  honio  ex  opcribus  lcgis  iiisi  per  fidcra  Jesu 
Chrisii  (Gal.  n,  16),  >  et  quia  «  ercdenti  in  cum, 
qii!  jusiiCcal  impiuni,  reputabilur  fides  ejus  ad  .ju- 
sliiiam  (Rom.  iv,  5).  >  Vl  auteni  peccatores  jiisiifi- 
ficarel,  ipse  iniquitales  eorum,  quas  illi  porlare  non 
polerant,  et  qiiaruni  pondere  opprimebaniur,  porta- 
tit  in  corpore  suo  super  ligiium  ,  ut  peccalis  mor- 
lui,  justitia  viverent.  Seqiiiuir  : 

VuRs.  12.  —  I  Ideo  dispertiar  (184)  ei  plurimos, 
cl  forliuin  dividel  spolia,  pro  eo  quod  tradidit  iii 
nioriem  animara  suain  et  cum  sceleratis  repuiatus 
csl.  > 

Qiiia  scrvos  meos  juslificabil,  ot  iniquilateseorum 
p.orlabil  ideo  dispcrliar  ci  plurimos.  Vel  spolia  for- 
tiiim,  id  est  liomines ,  quos  ab  eis  tiilerit,  dividet 
aposlolis  siiis,  ut  Pelrus  et  Jacobus  ct  Joannes  rir- 
cuincisi  populi  principes  fiant ;  Paiilus  .•>utem  el  Bar- 
nabas  ad  genlcs  inilianlur,  locis  iion  animo  sepa- 
rali  sub  uno  Domino  slent  in  diversa  acie,  in  toto 
orbe  sibi  Eeclesias  ejus  dividenles.  Et  quare  dividci 
spotia  ha;c  ?  Quia  Iradidit  in  moricm  avimam  suam. 
f  Venit  cnim  iioii   ministrari  scd  minislrare ,  et 


doctrinaiii  suain  usque  in  finem  sxculi  permanere.  D  dare  animam  suam  redemptioncm  pro  muItis(.Vn///.'. 
I  Ei  voliinlas  Doniini,  qui  omnes  homines  vult  sal-      xx,  28.  > 


vos  fieri ,  ct  ad  agiiilionem  verilatis  venire,  dirige- 
tiir  in  maiiu  (  /  Tim..  ii,  4),  >  id  est  in  opcraiione 
ejus,  cniii  suos  aposiolos  ad  pr3;dicaiiduin  ubique 
miserii,  iii  lotus  mundus  iii  ciim  credatel  salvelur. 
Sequitur  : 

Vers.  11.  —  I  Pro  co  quod  iaboravil  anima  cjus, 
vidcbit  ct  salurabilur.  i 

Laboranl  aninia  ejus,  cuni  uiceret  :  «  Nunc  anima 
niea  turbala  esi  {Juan.  xii,  27).  >  Et  :  t  Trislis  cst 
anima  mea  usque  ad  morlem  (Matth.  xxvi,  58).  > 
Et  :  «  Quia  rcplola  estmalis  (Psal.  lxxxvii,  4),  >  id 


«  Et  cnm  sceleratisrepntaius  est.  > 

Id  cst  inler  lalroncs  crucifixus  ftst.  Scriliit  eniin 
Marcus  :  «  Qiiia  cum  eo  crucifixernnt  duos  iatrones 
unum  a  dcxtcris ,  el  alium  a  sinislris ,  ei  adimpleia 
est  Scriptura,  qiise  rticit  :  Cum  iniquis  depulalus 
est  (Marc.  xv,  25).  >  Sequilur  : 

«  El  ipsc  pcccatiim  (185)  rauliorum  lulit,  el  pro 
iiansgrcssoribus  rogavit.  » 

Ipsepeccatum  multnrum  tulit,  quia  ipseesl  Agiius, 
qui  peccatum  mundi  Inlit  immolalus;  el  prv  truns- 
gressoribus  rogavit,  quia  dum  crucifigeretur,  dicc- 


(184)  .Mias,  dispcrliam. 


(185)  Alias,  peecata. 


497 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  VII. 


m 


bat :  «  Paler  diuiitte  illis.   Non   enim  sciunt,  quid  A  quae  diu  viduata  permansit,  et  confusionem  portavit. 


faciunt  (tuc.  xxiii,34).  t  Sequitur  . 
CAPUT  LIY. 

Vers.  1.  —  <  Laclai-e  sterilis  ,  qux  non  paris,  de- 
canla  laudem,  et  liinni,  qua;  iion  pariebas,  qiiia 
multi  (ilii  deserl%  magis  quam  ejus ,  quie  habcbat 
virum,  dicit  Doniinus.  » 

Poslquani  de  capiie  locutus  est,  corpus  alloqui- 
tur.  Hucusque  enim  dc  bumilitate  ac  passione  Do- 
niini  protulit  oraculuni ;  et  nunc  quando  mullitudo 
Gdelium  ex  uno  pro  oninibus  mortuo  in  lota  mun- 
di  latitudine  eral  surrectura,  demonslrat.  Lwlare, 
inquit,  0  Ecclesia  s/eri/js,  qwB  non  puris,  dccanla 
laudem,  id  est  pr.'edica,,/i!)!Ht ,  id  est  jiibila  ,  quce 
ncn  paritbas,  quia  nunc  multo  plures  erunt  filii,  Ec-r 


quod  a  legitimo  viro  descrta  fuerit,  praedicantibus 
apostolis  reducitur  ad  viruni  pristinum,  et  tantam 
gratiam  consequitur,  ut  oniiiem  priorera  confusio- 
nem  oblivioni  tradat.et  opprobrii  viduitatis  suas  non 
recordetur,  quia  dominationera  oxcussit  dsemonum, 
et  Creatori  pium  exhibet  famulatum.  Sequitur. 

Vers.  5.  —  <  Ad  dexteram  enim  et  ad  Isevam 
penetrabis,  et  semen  tuum  gentes  hujreditabit,  et 
civitates  desertas  inhabitabit.  » 

Intrante  gentium  niultiludine  ad  dexteram  et  ad 
twvam  penetrat  sancta  Ecclosia  regiones  infiderium, 
quia  hinc  inde  paulatim  per  universum  orbem  di- 
lalatur  inler  incredulos.  Vel  ad  dexleram  penetrat, 
dum  ad  eos,  qui  justiCcandi  sunt,  pertingit.   Ad 


clesiae  quondam  dcserta;  quain  Synagogae,  quse  eral  B  tosvam  quoqne  penelrat,  dum  ad  se  quosdam  in 


viro  conjuncta.  Per  multos  enim  annos  Ecclesia  , 
quie  futura  erat  in  omnibus  gentibus ,  in  filiis 
snis  ,  id  est  in  sanctis  suis  non  apparuit.  Sed  ntinc 
plures  filii  dicuntur  fiituri  deserlw  quam  £jus,  qum 
habebut  virutn. 

Nomine  viri  signilicalur  lex  vel  rex,  quam  accepit 
primus  populus  Israel.  Noqne  acceperant  gentes  Ic- 
gem  eo  tempore,  qun  loquebatur  propheta,  Reqse 
rex  Cliristianorum  adhuc  apparuerat^  ex  qiiibus 
tamen  gentibuslonge  fertiHor,  et  oumerosiop  san- 
ctorum  mulliludo  provenit.  Laplatur  ergo  Ec('Icsia 
diffusa  per  genies  qiiondani  steiilis,  nunc  in  pluri- 
bus  filiis  fecundiorquam  Synagoga,  qiw  legem  sive 
regem  lanquam  virum  acceperat.  Unde  ^t  ad- 
dilur  ; 

Vers.  2.  —  <  Dilala  locnm  tentorii  lul,  et  pel- 
ks  tabernaculoruni  tuorum  extende,  ne  parcas ; 
longos  fac  funiculos  tuos,  et  clavos  tuo«  con- 
sulida.  ) 

Si  enim  dilatat  Ecclesia  locttm  tentorii  sui  omnes 
nationes  et  linguas  occupans,  ut  longius  quam  F.o- 
niani  imperii  jura  tcndantur,  usque  in  Persas  et 
Indos  aliasque  barbaras  gentes  [uniculos  porrigat. 
Tentorium  autem  Ecclesiae  potest  accipi  prsesens 
Ecclesia  in  itinere  liiijus  vilse ;  tabernacula  ejus 
plures  Ecelesi.Te,  qiiae  siraul  unainCathoIicamfaciunt. 
Nam  qui  in  labernaculo  est,  firmara  atque  perpe- 
tuara  non  possidet  mansionem,  sed  semper  mutat 


iniquitate  permansuros  admitiit.  Ad  dexterara  ergo 
per  veros  Chiistianos,  ct  in  sinistram  per  fictos 
Christi.inos  in  tam  multis  populis  cxtenditur,  et 
semen  ejus  hsredilat  gentes  et  civitales  quse  a  vero 
Dei  cultu  et  a  vera  religione  desertte  fuerant  inliabi 
tat.  Qiire,  quia  pcr  Orbem  inter  infidcles  ubique  dif 
fusa  perseeuiiones  et  opprobria  multa  suslinuii, 
aple  subjunctum  est : 

Vers.  4.  —  t  Noli  timere,  quia  non  confunde- 
ris,  neqiic  erubesces.  » 

Non  enim  limuit  hominum  minas  et  furias, 
quando  sangiiine  martyrum  lanqiiam  honore  pur- 
pureo  vesliebatur  tam  mullis  tamque  vehementibu? 
,  et  poteiiiibus  persecutoribus  suis  prsvalens.  El 
'  jam  nnn  confunditur,  neque  erubescit ,  quia  nuiir 
ab  oninibus  populis  glorilicatur  quae  prius  a  cunctis 
subsannabatiir,  quando  magnum  erai  crimeii  fieri 
vel  esse  Chiislianum.  Sequitur  : 

I  Noii  enim  te  pudebit,  quia  eonfusioiiis  adoles- 
cenlioB  tua;  oblivisceris,  et  opprobrii  viduilaiis  tua 
non  r.ecordaberis  ampliusi.  » 

Non  pudet  eam  nunc,  quod  olim  detestabilis  fue- 
rit,  quas  tempore,  quo  Dominus  in  terra  conversa- 
tus  est,  parvula  fuit,  quia  a  nativitaic  recens  ver- 
biini  pncdicare  prae  inUrmitate  non  poierat.  .Adolc- 
scentula  vero  facta  esttemporeapostolorum,  quando 
Dei  verbo  copulata  per  praedicalionis  miiiisleriuni 
ca-pit  in  filiorura  conceplione  {utari.  Adoiescentiila 


loca,  el  ad  altera  festinat  prx-teritorum  obliviscens,  D  scilicet  non  jam  vetusta  per  culpam,  sed  noveila 


donec  pervenial  ad  braviuin  supernae  vocationis. 
Finis  enim  labernaculorum  ajternae  doinus  posses- 
sio  est  :  pelles  tabemaculorum  sancti,  qui  se  ipsos 
in  JEccIesiis  mortificant  vitiis,  Quse  scilicct  peiles 
tton  parce  extenduniur,  dum  electi  ad  pra;dicandum 
in  totam  mundi  latitudinem  eircumquaqne  diflu!!- 
duiilur.  Funiculi  ejiis,  pra?cepta  ejus  sunt,  qui  fiunt 
longi  dum  usque  in  barbaras  procul  natioiies  por- 
riguntur.Clavi  illiiis  verba  ejus  sunt,  qui  solidanliir, 
dum  praedicatio  ejus  auctoritate  robusta  firmatur, 
vel  assertione  veritatis  constans  efiicitur. 

Vel  hoc  dicendum,  quia  iu  filiis  Noe  Deus  oninj^s 
gentes  vocaverit  sed  deiiide  Abraliam  elegerit,  el 
Hmltitudinem    dimiserit  geniium.   Gcntililas   crgo. 


per  gratiani ,  non  senio  sierilis  sed  aetale  mentis 
ad  spiritalem  congrua  fecunditatem.  Quae  quia  spi- 
riialiler  Christo  conjnncia  est,  eo  mortuo  dicitur 
vidua.  !n  hae  auteni  adolescentia  sua  confusionem 
ipsa  pertulit,  quia  in  primis  temporibiis,  ut  dictum 
est,  ubique  subsannabatur,  et  opprobrium  viduitatis 
su:e  patiebatur,  dum  infideles  iinpruperarent  ei, 
Cliristum  esse  moiluum.  Sed  jam  oblita  est  confu^ 
sionis  adolesccntim  su;e,  nec  recordatur  opprobrii 
viduitaiis  suae,  quia  paululum  derelicla,  ei  oppro- 
briis  sulijecta  tamen  cminenti  gloria  reflorescit. 
Sequitur  ; 

VerSi  5.  —  <  Quia  dominabiiur  tui,  qni  fecit  te, 
Dominus  cvorcituura  nomcn  ejus.  » 


4C)9  nERVEI  BURGIDOLENSiS  MONACni  SOa 

Jam  dudum  peiseculores  et  increduU  desierunt  A  suos   Dominus    veiiiendo    adjuvat,    derclinquendo 


Ecclesis  dominari,  solus  condilor  ejus  dominalur 
illius.   Srqiiilui'  ; 

«  Et  Redemptor  tiius  sanctus  Israel,  Deus  omnis 
terra;  vocab  lur.  »  Redcmpior  Ecclesise,  qui  quon- 
dam  vocabatur  sancim  Israel,  qui  tanlum  in  JiidKa 
notus  erat  et  colebatur,  nunc  vocatur  Deus  omuis 
terrw,  quoniara  «  exaltatus  est  super  omnes  ccelos, 
et  super  omnem  terram  gloria  ejus  [Psal.  lvi,  12; 
Psal.  cvir,  6).  >  Sequilur  : 

Vkiis.  6.  —  i  Quia  ut  mulierem  derelictam  ei 
moereniem  spiritu  vocavil  le  Dominus,  et  uxorem 
ab  adolesccutia  abjeclam  dixit  Deus  luus.  > 

Quasi  a  viro  mulier  derelicta  corporalilera  Cbri- 


probat,  donis  firmat,  tribulationibus  interrogat. 

Sive  longo  igilur  sive  brevi  lcnipore  electns  quis- 
que  vel  Ecclesia  tribulaiionibus  subjaceat,  apte  di- 
citur  ei :  <  Ad  punctum  in  modico  dereliqui  te.  » 
Et  quia  post  hsec  ad  consortium  bcaiorum  eongre- 
gabiliir,  ut  pro  iemporali  labore  scmpilernam  re- 
quicin  invenial,  pulcbre  adjicitur  :  «  Et  in  misera- 
tionibus  magnis  congregaho  te.  »  Quamvis  hoc, 
quod  ait  :  Arf  pvnclum  in  nwdico  deretiqvi  te,  dc  eo 
tempore  specialiler  intelligendum  sit,  quo  persecu- 
liones  olim  passa  est  Ecclesia  ,  el  quod  adjunxii  : 
Et  in  miserationibus  magnis  congreyabo  le,  de  tem- 
pore  pacis,  quo  saiicti,  quos  infideles  disperserant, 
congregati  sunt,    et   omnes  geniiura  reiiquias  ad 


sto  estEcclesia,et  iJeo  mcerore  animi  adicitur,  sicut  b  fijem  congregaverunt,  ut  nemo  jara  superessei,  qui 


ipse  praenuntiaverat,  dicens  :  «  Nunquid  possunt 
lilii  sponsi  jejtinare  quandiu  cum  illis  est  sponsus? 
Ve\iient  aulem  dies,  cum  auferetur  abeis  sponsus, 
et  tunc  jei.unabunt  (Matth.  ix,  15).  »  Neque  jeju- 
nare,  vel  lugere  poterant  apostoli,  dura  Christus 
cum  eis  essel,  quia  Deum  corporaliter  secuni  con- 
versare  gaudebant.  Sed  ex  quo  Christus  abiit  in 
coeUiin,  coeperunt  sancti  jejunare  ei  flere,  ei  in  hac 
ailliclione  persistunl,  donec  ipse  redeat.  Hoc  ergo 
cst  quod  Ecclesiara  ut  mulierem  dereliclam  ei  mce- 
reniem  spiriiu  vocavil. 

Qua;  et  uxori  ab  adolescentia  abjecla  comparatur, 
quia  Cliristo,  qui  Sponsus  et  vir  ejus  est,  coelos 
ascendeiile,  ipsa  iuter  miserias  ?ieculi  a  pvirais 
teniporibus  suis  remansit.  Vel  gentililatem  per  apo- 
slolos  vocavit  ad  se  Dominiis  ut  muiierem  dereli- 
clam,  el  uxorem  ab  adolescenlia  abjectnm ,  quia 
quain  teraporibus  Abraliae  reliquerat,  hanc  sibi  nunc 
tecoiiciliavit.  Seqnilur  : 

Vfrs.  7.  —  «  Ad  punetum  in  modico  dercliqui 
tc,  et  in  miserationibus  magnis  congregabo  te.  » 

1:1  puncto  mox,  ul  stylus  ponitur,  levatur,  ncc 
mora  agitur,  ul  per  exprimendara  lineam  trahalur. 
Tribulalio  igitur  eleclorum  est  ad  puncti  similitu- 
dincm,  quia  apparetad  momentuin,  sed  disparet  in 
perpetuum.  Et  sicut  slylus  in  puncto,  dum  poniiur, 
Icvalur:  sic  pr.esenlis  vita;  alllietionem  electus  quis- 
quo,  dura    langit,  aniittil.  Omnis  cnim  longiiudo 


Ecclesia»  persecutionfin  movercl.  Qus  sententia 
reperitur  prutinus  ad  confirraationem,  cuni  sub- 
dilur  : 

Vers.  8.  —  «  In  momenlo  indignalionis  mesc 
abscondi  faciein  nieam  paruniper  a  te,  ci  in  miscri- 
rorilla  scmpiterna  luisertus  siim  tui,  dixit  Redem- 
pior  tiius  Doniinus.» 

Momentum  quippe  indignationis  sux  tempiis  il- 
lud  perseculionum  appellat,  a  quo  facicm  sUam, 
id  cst  respeciuin  fa»oris  sui  atque  auxilii  et  graii.ie 
p.irumper  abscondit  ab  licclesia,  dum  cam  iribula- 
lionibus  probandaui  breviler  ad  teinpus  rclinqiie- 
ret.  Sed  posiea  misertus  est  ejus  i«  misericordia 
sempiterna,  quia  pacem  ejiis  largitus  est  usque  ad 
fmem  sasculi,  quo  consumniaio  seinpiternam  peici- 
pcret  tianquillilatem. 

Quod  si  luomeniura  divinx  indignaiionis  vel  omne 
spalium  viue  priesentis,  vel  onine  tcnipus,  in  quo 
quisque  teniauir,  acceperis  ,  in  hoc  momento  facicr: 
suam  Dominui  unicuiqueclectorum  abscondit,  qno- 
niam  ad  tempus  cum  in  tribulationibus  provida 
dispensalione  relinquit.  Sed  post  hapc  Rcdempior 
ejii«  Domiiius  i»  misericordia  sempilerna  miscretur 
ejus,  quia,  «  Cum  probalus  fiicrit,  accipicl  coionain 
vila;  (Jac.  i,  12).»  Sive  genlium  multitudinem  reli- 
quil  Duminus  ad  pttnctum  in  modico,  id  cst  ab  Abra- 
hani  usque  ad  Salvaloris  advcmum,  quia  omne 
leinpus  ad  cuinparationera  seterniiatis  niodicura  csl. 


teinporis  vita;  prssentis  punctus  esse  cognoscitur,  D  <^'  ?""<='"  ^""'''^-   ^^'^  P^""  aP"stolos  ad  fidcra  tou  s 

ciim  Gne  tcrminaUir.  Cum  enim  qnisque  ad  cxlre- 

inuin  perducitur,  de  pr;eterilo  jam  nihil  babel  quia 

tompora  cuncla  dilapsa  suni ;  in  fuluro  niliil  habct, 

quia  unius  borse  momenla  nou  reslant.  Vita  ergo, 

qu;e  sic  angustari  poluil,  punclus  est. 

Quia  igiiur  omiiipolens  Deus  vel  Ecclcsiam  vel 
qucmlibel  el"Clum  in  hujns  vitae  brcvitale  aini.;i 
pcrmiltit,  recte  nunc  dicil  ci  :  «  Ad  punctura  in 
moJico  dcreliqni  te.  »  Eos  enira  ,  quos  in  .■ctenium 
diligit,  ad  lempus  relinquere  consuevit.  Unde  et 
Psalmisla  procaiiir,  dicens  :  «  Non  me  derelinquas 
usqucquaque  {Psal.  cxviii  8).  »  Derelinqui  enim 
scse  Sd  inodicum  posse  uliliter  novcrat,  qui,  ne  us- 
qi:eqiiaq;ie  reliiiquerelur,  peiebat.  Sanclns  qiiippe 


orbis  congregatus  cst.  .Monicniiim  enim  fuillempus, 
in  quo  faciem  suara  Deus  juslo  judicio  abscondil  a 
genlibus,  sed  poslea  scnipiter.nsim  misericorJlam  illis 
prxrogavit.  Scquilur  : 

Vers.  9.  —  «  Sicui  in  diobus  Noe  istud  mihi  est, 
cui  juravi,  ne  induccrcm  aqiias  ullra  siiper  terram  : 
sicjnravi,  ut  non  iiascar  tibi ,  ct  non  iiicie|Hm 
le.i 

Sicut  posl  diluvium  juravit  Dominus  ad  Noc,non 
se  ullra  inductirrum  aquas  diluvii  super  terram 
{Gen.  IX,  11) :  sic  post  vilse  hujus  adlicliones  jurat 
imicuiquc  justornni,  quia  jam  ei  non  sil  irasciluiiis 
vel  increpalurus.  Nunc  enim  suos  niisericorditer  iii- 
t  repat,  dicons  :   «  Ego,  qiins  amo   arguo,  cl  casligo 


£01  COMMf.M.  IN  ISAIAM  LIBRl  OCTO.  -  LIB.  VIL  502 

(Apoc.  !ii,  {9).>  Scil  posllianc  vilam  nec  iiasccliir  A      «  Ecce  ego  slmiam  pcr  anlin«m  lapiiies  tuos,  et 
cls,  nec  inciepabil  eos.   Ail  enim  :  <  Qui  '.cibuni      fiindabo  le  in  sapphiris.  t 


nienni  andil.  el  credit  ei  fjni  inisit  nie,  habcl 
viiani  feternain,  ct  in  jiidiciiini  non  venit,  scd  irans- 
it  a  morle  :)d  vitam  (/oa)i.  V,  24).»  Hoc  esl  crgo  , 
qnod  nunc  ait,  quia  juravi,ut  nonirascar  libi,  ei  iwn 
increpcm  te 

Vcl  sicut  famulo  suo  Noe  jnravit  Dominus,  nc  in- 
diiccret  aquas  diluvii  nllra  super  terram,  sic  post 
tempora  martjriim  juravit  Ecclesi»,  ut  jam  am- 
pHus  non  irascaiur  ei,  id  est  non  faciet  cani  iras 
perseculoruin  sentirc,  et  non  incrcpet  eani,  id  cst 
non  f.inat  ib  inimicis  increpari.  In  qiia  senleijtia 
salis  apparet  arcam  significasse  Ecclesiara,  ct  dilu- 
vliim  irlVidaliones  Ecclesije.  Sicut  erpo  jam  non  crit 
dihiviiim  dissipar.s  terrain  ;  sic  generaiis  porsetiiiio 
sanctoruni  non  erit  nsque  ad  lempus  Anlichiisti, 
quando  cl  muiulus  terminabilur.  Nam  qiiia  pax 
perseveraiis  ei  sit  deelarJit  et  sermo  subseqnens, 
quo  dicitur  : 

Vers.  10.  —  «  Montes  enim  conimoveliuiilur,  et 
colles  ciMitremiscenl ;  misericoidia  autem  mea  non 
rcccdet,  ct  foedus  pacis  nic;e  non  movebilur,  dixit 
miseralor  tuns  Dominiis.! 

Vers.  1!.  —  «Paupercnla,  tenipeslate  coiivulsa 
absque  ulla  consolaliiuie.s 

Facilius  est,  inquit,  monles  ct  collcs  moveri  quani 
r.icam  scntenliam  liiutari.  Paupercuta  vcro  dicitur 
Ecclesia  de  gentibus  ,   qus  non   Iiabebal   legem  et 


Vers.  12.  —  «  Et  ponam  jaspidem  propugnacula 
tua,  et  portas  tuas  in  lapides  sciilptos,  et  omiies  ter- 
miiios  tuos  in  lapides  desiderabiles. » 

Vers.  15.  —  I  Universos  filios  luos  doctos  a  Do- 
niino,  et  multiiudinein  pacis  filiis  luis.» 

Vers.  M.  —  «  Et  in  juslilia  fundaberis.» 

Stravit  cnim  in  Ecclesia  Dominus  per  ordinem 
■  lapides,  quia  in  ea  sanctas  auimas  mcritoruin  diver- 
silatedistinxit;  el  fundavit  eain  sapphiris,  qui  scili- 
cet  lapidcs  coloris  aerci  in  se  siniilitudinem  tenent, 
quia  robur  Ecclesise  in  aniniabus  coelestia  petentibus 
solidatur.  Et  quoniam  jaspis  viridis  est  coloris , 
jaspidem  propugnacula  ejus  posuil,  quia  contra  ad- 
B  versarios  illi  pro  sanctae  Ecclesioe  objecti  suutde- 
fcnsione,  qui  internis  desideriis  virentes  nulla  tepo- 
ris  reprobi  aridilate  raarcescuiit. 

Portas  vero  ejus  in  lapides  sculptos  posiiit.  Hi 
quippe  portse  sunt  Ecclesioe,  pcr  qiiorum  vitain  al- 
que  doctrinam  intrat  in  eaw  miillitudo  geiitium. 
Qui  pro  eo  etiam,  quod  magifis  operibiis  pollent,  ct 
id  quod  loquentes  asserunl,  vivenles  ostendunt,non 
puri  sed  sculpti  lapides  esse  meniorantur.  In  quO' 
rura  cnim  vita  recta  operatio  cernitur ,  quasi  in 
eisdem  ipsis  exprimatur,  quod  egcrunt.  L'bi  biiiiiciii 
qiioqiie  sanctorum  numerum  generali  coliectione 
concludens  subdit  :  t  Omnes  terininos  tuos  in  la- 
pidcs  desiderabiles.8  Et  tanquam  si  audienies  ista 
peteremus,  ut  hos  lapides,  quos  diccret,    indicaret, 


proph.ctas  ,  uec  sermonem  Doinini.  Et  (cmpesJaa' C  adjunxit  :  «  Universos  filios  tuos  doctos  a  Domino.» 


erat  convulsa,  quoiiiam  nuillos  saeculi  turbines  su- 
slinuerat,  ct  in  varios  idolorum  flucluabat  errores, 
nec  ullam  )i:ibuit  coiisolationem.  Vel  per  mcntcs  et 
colles  reges  et  principes  designantur,  qui  ianucm 
coniperta  veritaie  commoti  sunt  corde  ad  poenilcn- 
lian),  ct  contremuerunt  judicium  Dei. 

Divina  Dei  mi.sericordia,  quia  parcit  ei  tribulatio- 
nibtis  non  reccdit  ab  ca,  elf(cdus  pacis  nnn  niovetnr, 
sed  perseverat  usque  ad  regiiuni  Anlichristi  cum 
ea.  Erat  cuim  Iia;c  pniipcrcula,  id  est  humilis  et 
pauper  Eccicsia,  tempeslate  tribulationum  jactata,  et 
a  locis  suis  convulsa,  ut  exsul  et  vaga  persecutores 
suos  diffugcret ,  iicc  ullain  inveniebat  in  niundo 
consolationcm.  De  cujusinodi  teinpestate  paupercu-  jv 
lam  hanc  inconsol.iiiililer  jactanle  dicil  Corinthiis 
Pauliis  :  «  Non  eniin  voluiuius  ignorare  vos,  fratres, 
de  iribulalione  nostra,  qnx  facta  esi  in  Asia,  quo- 
niam  supra  moduin  gravali  sumiis  supra  virlutem, 
ila  Ht  l*deret  etiam  nos  vivere.  Sed  ipsi  in  nohis 
ipsis  .■•esponsum  nioriis  hahuinuis,  ut  non  siinus  fi- 
deii.es  in  nobis,  scd  in  Deo,  qiii  suscital  nimiuos, 
qui  de  tantis  periculis  eripnit  nos  {U  Cor.  i,  8).» 
Talcs  autcm  graviores  multas  lempestaies  post  su- 
stinuit  haecpauBcrcuIa,  donec  placcrel  Deo  miligare 
lluctus  Iiiijus  soeculi,  cttcnipcslalcs  sedave,  ut  trar,- 
quilla  jam  navigatione  portum  salutis  pcrputu.-e 
r.oslra  pauperula  adire  possel.  Vcnieutc  ergo  pace 
subjuiigitur 


Filii  eiiiin  Ecclesia',  quos  iiitrinsecus  unctio  Spiri- 
tus  sancti  docet  de  omnibus,  ipsi  sunt  lapides  desi- 
deiabiles,  quos  iri  aedificio  supernje  civitatis  ponere 
desidcrant  angeli.  Quibus  et  mnltitudinem  pacis  se 
uaturum  pollicctur,  ipsaniqne  Ecelesiaui  in  justitia 
fundatam  asserit,  ut  in  jiistitia  flrmiler  stabiliatur. 
Et  hsec  quidem  peue  omnia  in  Ecdesia  fuerunt  tcm- 
pore  persecutioiiis;  sed  valde  copiosius  et  hoiiestius 
sub  tempore  pacis  :  ideoque  ei  inter  promissiones 
pacis  ct  ista  promittuniur.  Sequitur  : 

€  Recede  procul  a  calumnia,  quia  non  timelus  : 
et  a  pavore,  quia  non  appropinquabit  libi.» 

Recede  a  calumnia,  qnam  iuiidelcs  tibi  faciebant ; 
et  a  pavore  furoris  eorum.  Vel  si  inimicos  limero 
non  vis,  recede  a  c(ilumnia,'\il  nemini  calumiiiani 
infcras,  nec  injuste  res  alicujus  auferre  cupias,  quia 
lunc  securus  ct  absque  limore  eris.  Nam  si  pavo- 
rcm  ai.jiceie  volueris  .  non  uppropinquabil  tibi  , 
quia  Dominiis  !e  protegel  et  seciiiura  facict.  Se- 
<)uitur  : 

Vep.s.  i:,. —  «  Ecce  accoia  veniet,  qui  non  erat 
mecum,  advena  quondam  tuus  adjungeiur  tihi.> 

Dala  pnce,  venit  ad  me  per  fidem  accola ,  id  est 
genlilis  nnisque,  qui  in  regionibus  lidelium  quasi 
extrancus  mo;abalur,  et  nun  ernt  mecum,  sed  cuni 
diabolo.  Ei  qui  quondam  eral  tuus  advena,  iiunc 
adjungetur  tibi,  o  Ecclesia,  fielque  tuus  civis  et  in- 
digena.   Hoc  dc  reliquiis    iiifidelium   dicluiu  est. 


SOr.  ilERVEl  BIJUGIDOLENSIS  MONACH!  j;Oi 

qu»,  poslquam  paceiii  ulnque    habuii.  toiiversK  A  rieudo  pcrimevet  euni,  et  opera  ejus  disperderc!. 

ll;ec   enim   iia  esse    demoi.sirai   subjuncta    sen- 


sunt. 

Vers.  16.  —  <  Ecce  egocreavi  fabrum  suffl.iDiem 
ia  ignc  prunas,  et  profcrentem  vas  in  opiis  simm. 
Et  ego  creavi  interfeclorem  ad  disperdendiim.» 

Yers.  17. —  «  Oinne  vas  quoii  ficlum  est  contra 
te,  noii  dirigeiur,  et  omnem  linguam  resistentem  in 
jiidicio  Judicabis.  I 

Quis  est  isle  faber  nisi  Satanas,  qui  contra  bo- 
iios,  iii  qiianlum  potcst,  mala  fabricarenon  ilesislit? 
Et  hunc  enim  Deus  essenlialiter  creavit.  Qui  sufflat 
in  idiie  prunas,  quia  humanas  menles  in  ardore  per- 
versornm  desidcrioruin  insligat.  Unde  alibi  de  eo 
Doininus  ait :  t  llalitus  ejus  prunas  ardere  facit 
(Jo6.  xLi,  17).»  Qiiid   ciiim   prunas  iiisi  succensas 


teiilia. 

Omne,  inquit,  vas,  quod  pclum  est  conlra  te,  tion 
dirigelur,  id  csl  omnis  liomo,  qui  faclus  cst  adver- 
suin  te;  malus  ergo  faber,  (lui  contra  Ecclesiam  fin- 
gebat  vasa  sua.  Ei  omncm  linguam,  inquit,  qua:  tibi 
resislit  contradicens  doclrina;,  judicabis  in  judicio, 
quia  de  reliquiis  gentium,  qu;e  non  crcdideiint,  ju- 
dicabis,  ut  volueris.  Uiereticos  autim  anathcinati- 
zando  damnabis.  Vel  in  futuro  judicio  judicabis 
omnes,  qui  tibi  contradicunt.  Uiide  el  subditur; 

<  Hiec  hsrcditas  servorum  Domiiii ,  el  justiiia 
eorum  apud  me,  dicit  Dominus. » 

H«c  enira  est  htereditas  ct  justitia  scrvorum  Do- 


iiilernas  cogilaiiones  vel  concupiscentias  reprobo-      mini,  ut  omnem  linguam  nuntv  resistcnlem  sibi  ju- 

rum  mentes  appellat?    Pruna  enim  vocatur,  quan- 

diu  ardet,  cum  autem  exslincta  fuerit,  nominalur 

carbo/Pruna  qiiippe  a  pcrurendo  dicitur;  et  cvn/io, 

quia  caret  flammis.  Prunas  igitiir  mentes  propriis 

concupisceniiis  cxustas  intcllige;  halilum  vero  vel 

suUlaiionem  antiqui  iiostis  occultam  insligalionem 

ejus.  Halilus  ergo  ejus   prunas  ardere  facit,  qui» 

persuasio  ejus  mcntes  iiiiquorum,  qus  per  se  ipsas 

succensne  sunt,  mundanis  desideriis  iniilto  gravius 

innammat.  Ardent  cnim,  cum  quodlibet  temporalc 

«p|ielunt,  quia   nimirum    uriint  in  desideria,   qu:e 

quietum  et  integrum  esse  animum  non  pcrmillunt. 

Uaque  sufflat  in  igne  prunas,  quia  suggcstione  siia 


dicent  in  fuluro  judicio.  Dcmum  ad  fliienta  sacra; 
locutionis  universas  geiiles  convocat.  diccns. 
CAPl.T  LV. 

Vers.  1.—  lOmucs  sitieiitcs  venite  ad  aqiias,  et 
qui  noii  habetis  argentum,  piopcrate,  eiaite,  et  co- 
meditc.  » 

Siiientes  quippe  erantgentiles,  qui  potutn  supern» 
prsedicaliouis  desidcrahant.  Aqiiarum  autcm  nomine 
scicntia  sacra;  Scriplurae  designatur,  quae  suos  au- 
ditorcs  et  a  peccatorum  soidibus  abluere,  et  divioos 
cognitionis  fonte  potare  bolet.  Uiide  scriplum  est : 
<  .\qua  sapienli;e  salutaris  potavit  eum  {Eccli.  .\v, 
5).  >  Argenli   vero  appellatione  eloquia  divina   si- 


nienlcs  reproborum  langit,  ct  ignc  concupisccniia-  r  gnantur  sicut  Psalmista  lestaiur  dicens  :  «  Eloquia 


rum  velicmcnler  accendit.  Vel  etiam  conlra  bonos 
Inflammat,  sicque  sulllando  fabricat,  et  profcrt  vas 
iniquitatis  iu  opus  snum,  qiioniam  non  desistit  fla- 
lura  su:R  insligationls  cordi  ejus,  quem  decipii  ini- 
miKere,  donec  eniciat  illiid  vas  inalili;e  sua>,  et  in 
operationem  pravitalis  perducat.  Ita  enim  fabrica- 
vit,  cl  iii  opus  iniquitatis  snae  protulit  isle  faber 
vasa,  dcquibus  Apoftoliis  loquitur,  quia  Deus  «  su- 
Stinuil  in  multa  patientia  vasa  ir;e  apta  in  inteii- 
Inra  {Rum.  ix,  22).» 

Contra  qucm  fabrum  crcatus  est  inlerfector  ad 
dispcrdendum  vasa  iniquitalis.  Et  quis  est  liic  nisi 
Doiiiinus  nosler,  qui  «  spiritu  lalnorum  suorum  iii- 
terCciet  impium  ?  (//  Tliess.  ii,  8.)  >  Creatus  cst 


Domiiii  eloquia  casta,  argenium  ignc  esaminalum 
(Psal.  XI,  7).  >  Qui  igitur  argenlum  non  habent,  ad 
aiiuas  vocaniur,  quia  nimirum  gentilitas,  qua;  Scri- 
plurx  sacrae  praecepta  non  acceperai,  sacri  eloqiiii 
iiiundatione  saliatur.  Quoniam  lanto  nunc  avidius 
potat,  quanlo  liaiic  diu  sicca  siticbai.  Ncc  sidum 
bibit  eam,  sed  et  comedil,  quoniam  Scriptura  sacra 
potus  cst  in  locis  apertioribus,  quia  ita  sorbetur,  ut 
invenitur;  cibus  vero  in  locis  pbscurioribus,  quia 
expoiicndo  qnwT  frangitiir,  cl  maiidendo  gliit'tur. 
Eniilur  aulem  j-ine  prclio  a  lidc:libiis,  ([ui  duui  boiia, 
qiiae  noverui.t.  libenter  faciunt,  ad  intcrnam  iiitelli- 
gentiam  pcrducunlur.  Sic  enim  l'salmista  bene  vi- 
vciido  cnierat  eam,  ail;  <  A  mandalis  tuis  iutellexi 


cnim  sccuiidum  humudilatem,  et  crealus  esl  ad  di-  D  {Psnl.  cvviii,  104).  » 


sperdendum  omne  vis  pessimi  fabri,  quia  i  cuslodit 
Dominusomnes  diligentes  se,  elomnes  peccatores 
disperdel  (Psal.  c.\liv.  20).  >  Creavit  illum  Deus  ad 
disperdendos  malos,  qiioniam  <  dcdit  ei  poiestatcra 
judicium  facere,  quia  Filius  hominis  cst  {Joan.  v, 
■27).  >  —  t  Neqiie  enim  Pater  judicat  qiiemquam, 
ged  judicium  omiie  dedit  Filio  (ibid.  22).  >  .Ait  ila- 
que  :  €  Ecee  cgo  creavi  fabrum  sulflantem  in  igne 
prunas,  ct  pnifeieiitcm  vas  in  opus  suuni.  Et  cgo 
creavi  iiilcrfcclorem  ad  disperdendum.  >  Hoc  esl  : 
Creavi  piimiim  aiigcluni,  qui,  postquam  iniquitatem 
operari  coepil,  non  ccssat  humanas  inentes  iiisii- 
g.^ie,  donec  niala  quae  suggerit,  perficiat ,  ct  conlra 
isium  fcci  carnem  assiimere  Filiiim  meum,  qui  mo- 


Vel  siiienles  inlelligamus  eos,  i  qui  esuriunt,  et 
sitiunl  jiislitiara  {Maiili.  v,  6);  >  aquas  vero  infusio- 
ncm  spiiilalium  gratiariim.  Quid  igilur  ait:  Onines 
silierttcs  venile  nd  «(/i«;s  .'  Hoc  est,  quod  iu  Evan- 
prlio  clamal:  (  Si  quis  sitit,  veniat  ad  me,  et  bibat. 
Quicrclitin  me  sicut  dicit  Scripiura,  flumina  de 
vcntre  ejiis  fliicnt  aqiuc  viva;  {Joan.  vii,  38).  >  Ubi 
inox  evangvlista  subjnngil;  «  Iloc  autem  dixit  dc 
Spirilu,  qiiem  accepluri  eraiit  credentes  in  ei>m 
{ibid.,  39).  >  tum  ergo  dicit :  Onines  silienies  renite 
ad  aquas,  crcdenles  ad  spii  italia  charismaia  vocal. 
Et  qui  non  habeiil  articntuni,  prvperare  jubenlurad 
eas,  qiiia  diiruiK',  qui  pi^ciiiiias  habeiil,  rcgniiiu 
Dei  possunt  intrare :  et   i  Beati  pauperes    spiritu  : 


505  COMMENT.  !N  ISAIAM 

qiioniam  ipsorum  est  rcgiium  coeioriim  {MaUh.  v, 
i>).  j  Paiiperes  ergo  vocal,  quia  «  qui  iion  remin- 
tiavit  omiiilius,  quae  possidet,  non  potest  meus  csse 
discipiilus  (Luc.  xiv,  5")  .  >  Seiiiiilur: 

«  Venite,  eniite  alsque  argcnio,  et  absqiie  ulla 
commutalione  vinnm  el  lac.  • 

QiiiJ  per  i'in«m  nisi  SiTiptiiiie  divinx  sensiis 
spiriialis  signatur  meiitcs  ruleliiim  l«ii(icans  et 
(iebriando  immulans?  liiuic  in  Provcrbiis  dicitur  : 
«  l*ate  sicerain  nioereiitibus,  et  viniim  liis,  qui  ama- 
10  siuit  eorde ;  liibanl,  et  obliviscantur  egeslatis 
sua;,  et  doloris  non  rccordentiir  a:i:plias  [Prov.  xxxi, 
()).  »  Quid  vero  lactis  appellatione  nisi  dulces  ei 
apert;E  scnlciitiae  designantiir,  quibus  simplices  et 
parvuli  nutriunlur  ?  Uiide  et  per  Petrum  eis  dicitui' : 
I  Sicut  inodogenili  infaiiies  rationabiles  sine  dolo 
lac  concupiscite,  ut  in  eo  crescalis  in  salutem  (/ 
Pelr.  II,  'i).  i  \"mum  igiliir  et  lac  nos  einere  jubct 
absque  argento  cl  ubiiijue  utla  commuUitiune  pretii, 
sed  tamen  emere,  quia  vel  fortem  vcl  s.mplicem 
Scripturoe  sansum  non  pecunia  emimus,  sed  bene 
vivendo  acquiriinus  ;  non  prelio  comparamus,  sed 
bcno  \it;e  im  rito  ase  juimur.  Quia  vero  ciinetos  aJ 
nov!tateiu  spiiitalium  donorum  vocat,  idcirco  Ju- 
d;eos  ad  spiiiiaiem  intelligcntiam  venirc  iiolentes 
iiicrepat  subjungens  : 

Vers.  2.  —  €  Quaic  appenditis  argentum  non  in 
panibus,  et  laborein  vesiniin  iion  in  saturiiate?> 

Panec  enini  refectionem  Scripluraj  sacrse  non  in- 
ronvenienier  designant,  quia  seripluin  esl :  c  Cibavit 
illum  pane  vita;  et  intellcciiis  (/icc/i.  xv,  3).  >  ,4it 
ei-gQ  JiKlaeis  solam  litteram  reservanlibus :  Quare 
appendith  argentum  nonin  panibus  ?  Ac  si  dicat: 
Pensatis  sacra  eloquia,  sed  uon  iu  refectione,  quia 
dum  solam  speciem  litter»  custoditis,  de  >piritali 
iBtelligeiilia  pinguodinem  internae  rcfectionis  amii- 
litis.  Uiidc  aple  subJitur:  El  laborem  vestrum  non 
in  saturilale?  Neque  enim  seieiitia,  quam  discere 
laboiant,  polerit  aliquando  menlem  eorum  salurare, 
quia  t  semper  sunt  discenles,  et  nuiiqiiain  ad  noti- 
tiam  veritatis  pervrnienles  (//  Tim.  xxxvii).  >  Siini- 
liter  iiicrcpantur  illi ,  qiii  scquiintur  sapientiam 
sseciilarem,  simuiatasqiic  docirinas  haereticorum  et 
oinncin  falsi  nominis  scicnliam  ;  ac  niagiii  jirclii 
aigenliini  el  laborem  coniiiiuum  appcndunt  pro  ca 
disciplina,  iii  qiia  iion  sunt  panes,  el  sudant  pro  iis 
cibis,  in  quibus  nulla  salui  ilas  est.  Unde  patet  eam 
seclandam  esse  sapienliain,  qiiae  iion  est  in  foliis  ct 
flore  verborum,  sed  in  nicdiillis  ct  IVuctibiis  .sen- 
Ruiim,  qii;e  iion  pr;elervulat  auiem,  scd  aniinum 
rclicit.  Sequitur; 

«  Audite  audicnles  me,  et  comcdilc  bonum,  e!.  ddr 
lectabitur  in  crassitudinc  aiiiina  vestra.  > 

Vos,  inquit,  o  Jud;ei,  qui  rne  aure  corporis,  au- 
d':tis,  audile  me  auribus  eonlis,  el  comcdile  bonum 
spiritalis  sensus,  cl  delectabitur  in  crasiitudine  ani- 
ma  restrn,  quia  re!iiiqueiites  mai  icm  littera;  impin- 
giiabimini  gratia  spiritalis  inlclligenti;e,  et  a  terrenis 
desideriis  ad  sublimia  coelestis  amoris  elevabimini. 


LIBR!  OCTO.  —  LIB.  VH.  m 

A  Servare  enim  solain  superficiein  littera;,  vel  in  imo 
cogitationem  ponere  quid  est  aliiiil  qiiam  qua;dain 
niaeies  cordis?  Qui  vero  pcr  spiriialcm  iiittilcclum 
vel  per  ainorcm  supernorum  delectalionis  intiiiix 
cibo  pascilur,  quasi  largiori  alimcnlo  piiiguescil. 
Ilac  enim  pinguediiic  saginari  cupicbat  Psalinisla 
cum  dieeret:  <  Sicul  adipc  et  pingueiline  iep!e;^liir 
aiiinia  niea  (Psal.  lxii,  C).  >  Beiie  ergo  proinillit 
delectatiiram  iii  crassitudine  aniniam  eoruin,  qiii 
boiiuni  spiritalis  giali;c  comederiiit.  In  bac  crassi- 
tudine  delcclaiiatur  aniina  saiict»;  illius  multiiudinis 
«  credenlium,  quoruni  eral  cor  unuin,  ci  anima  ur.a 
[Act,  IV,  52).  >  Seqiiilur. 

Vers.  3.  —  Inclinalc  anrcm  vestram  superbam 
ad  eloquium  meum,  ei  veniie  ad  me ,  per  euin,   qui 

B  ait  :  «  Ego  sum  via  et  veritas  et  vita,  ct  nemo  vcnit 
aJ  Palrem  nisi  per  me  (Joa/i.  xiv,  G).  >  Audiic 
euni,  et  obedite  ei,  et  vivet  anima  vestra. 

Ait  enim  .  i  Qui  verbuin  ineum  audil,  et  credit 
ei,  qui  misit  me,  habet  vitam  ;elernam  (Joau.  v, 
2i).  >  Vel  ine  audite  in  omnilius  pi*ccptis,  qua; 
vobis  nuiic  de  susceptione  novilatisdeJi,  et  vivetis. 
Sequilur  : 

<  Et  feriain  vobiscum  pactum  sempiternum  mi- 
sicordias  DaviJ  Cdelis.  > 

Feriam  vnbiscum  paclum  sempiternum,  id  est 
conslituam  intcr  me  et  vos  Teslaiiienttini  rSoviim, 
quod  eril  aiteriiuin.  Lt  quoJ  Teslainciiluin?  Mncri- 
cordias  David  fideUs,  iJ  esl  quae  DaviJ  misericor- 
diter  proinisi,  ipsa  vobis  cerlissinie  (iJelis  sponsor 
implebo,  Cbrislum  videlicet  de  ejus  stiipe  iias-..ilu- 
rum.  Ilas  enim  misericordias  illi  lideliter  me  factu- 
ruin  promisi,  et  basetiani  vobis,  si  me  auJiciiiis, 
faciam.  El  hoe  est  pactum  sive  Testamcntum 
a;ternum,  quod  feriam  vobiscuni,  quod  faciam,  iit 
per  Clirisluni  mcJiatoicm  rccoiicilieiiiiiii  mibi,  ct 
pacem  aeternani  apiid  nie  consequamiiii.  IIoc  est 
eiiim  Testamentiun  Novuni,  Teslamcnliim  cvange^ 
lieiim,  viJelicct  de  advenlu  Cbristi.  Paulus  lamen 
boc  ad  resurreclionem  ejus  rciulit,  dicens  de  Pa^ 
tre  :  «  Qiiod  aulcm  suscilaverit  eiiin  a  mortiiis  am- 
pliiis  jam  non  reversurum  in  corruplioneni,  ita 
dixit:  Quia  dabo  voliis  sanclaDavid  fidelis  (4f/.sili, 
54).  >  Sanda  eniiii  DaviJ  rcsurrectioncm  Salvaloris 

p  inlerprctatus  est,  et  hwc  saiicla  csse  /irfc/irt,  qiiia 
Christusampliusnon  sit  reversurusincorrupiionein. 
Similitcr  et  nos  misericordias  David,  ui  iii  nova 
Iraiislalione  lcginius,  resurreclioneni  Doininicam 
dicimus,  easque  fuleles,  quia  <  Christiis  resuigi'iis  a 
mortuis  jain  non  inoritur  (llom.  vi,  9).  >  Et  lioc 
est  teslamentum  :eleriium  Je  niorle  et  resurreclione 
ejus,  «  quia  ipse  Novi  Testamcnti  inediator  cst,  ut 
niorte  inlcrcedente  in  rcJeniplionfm  e;iruin  pr;eva- 
riiationiim,  qua'  eraiit  sub  piiori  teslanKiilo  repio- 
inissionem  accipianl,  qui  vocati  sunt  xicrnaj  ha:rc- 
diiatis.  Ubi  eiiim  tcsiamentum,  mors  necessc  est 
interceJat  testatoris.  Testamcntum  enim  in  inor- 
luis  confirmatum  esl  (lh'br.  ix,  1.5).  «  Beiic  ilaque 
de  incjirnaiione  vel  resurrectione   Clirisli  dicilur  ; 


507  IIERVEI  CURGIUOI 

Ferlam  vobiscuni   paclitm  sivc  loslamentuni  sempi-  A 
tmnum  rnincriconlias   David   (idelis.  Sive,  qiiod  iii 
aiiliqiia  translaiioiie  legiiur  j    i  Conslitiiain   vobis 
lestanientum  aaerniiin   sancia  UaviJ  fidclia.  «  Se- 
qiiilar  : 

Veks.  i.  —  Ecte  lestem  populis  dedi  euii),  duccm 
ac  prieceplorem  gentibus.  » 

Dedi  Clirisium  nieum  tcstem  populis,  nl  tfslelur 
illis  de  me,  et  omnium,  qua;  promisi,  sit  testis  el 
asscrtor,  osterdens  me  fidelem  esse  in  verbis  meis. 
Vel  deriienm  tcstem  poputis,  ut  omnia,  qnae  nuiic 
raeiunt  scu  cogitant  homines,  videal  ct  oniiiium  sit 
testis  el  jiidex  in  die  novissimo.  Duccm  ac  prcece- 
plorem  gcntibus  dedi  eum,  ut  eas  ad  viam  ducat  et 
doclrinam  veritatis  eis  proferal.  Quod  quia  per 
niinisterium  praedicationis  Ecclesiae  faciendum  eral,  B 
recle  ad  eam  conversa  lociitione  subjiingitur  . 

Vers.  5.  —  f  Ecce  gcntem,  quam  nesciebas,  vo- 
cabis,  et  gcntes,  qua;  non  cognovcrunt  te,  ad  te 
current  proptcr  Dominum  Dcum  tuum,  et  saiicluni 
Israel,  quia  glorilicavit  tc.  > 

Ipsa  quippe  vocavit  ad  fidem  gcntem  alieiiigcnain, 
quam  prius  ignorabas,  et  gentes  qiuE  iion  nove- 
rant,  cuciirrerunt  omnes  ad  illam,  qiiia  viderunt 
eam  sic  divinitus  gioiificalani ,  ut  toUis  oibis  vcne- 
rareiur  illam.  Sed  forte  vox  ista  polius  adClirislum 
dirigi  videbitiir.  Naiii  et  ipso  genteni  per  aposiolos, 
quam  ncsciebat,  id  est  non  approl  abal ,  vocavit,  dc 
qua  per  Psalinistam  dicit :  «  Populiis,  ijucm  non 
cogiiovi,  servivit  milii,  in  aiidilii  auiis  obedivit 
«Tihi  (Ps«/.  XVII,  ia).  >  Omnesque  nalioiics ,  quse 
non  cognovernnt  eiiin,  concurrcrunt  loto  orbe  ad 
cum  propter  Domiiiiim  cjus,  qiii  ct  Siinctus  Isract. 
est,  id  cst  propicr  Patrcm  ejus,  qiii  secundum  liu- 
manilatem  est  Dominus  et  Deus  ipsius,  qitia  glori- 
ficavit  eum  <  el  esaltans  eum,  et  dans  ei  nomcn 
quod  est  super  oinne  nomcn ,  ut  in  nomine  Jcsu 
oinnegcnu  fleclatur  coelcstiuin,  tcrrcslrium  ct  in-- 
fei noiuiii  (Philip,  n,  9).  p  Undc  ct  propheta  cun- 
ctos  mortales  de  hoc  lempore  recoiiciliationis  et 
gratia;  consequeiiter  admonet,  dicens  : 

Vers.  6.  —  «  Qusritc  Dominum,  dum  inveniri 
polest ;  invocate  cum,  dum  prope  es!. 

Noialum  cnim  in  judicio  Dominus  apparuii,  ct  si 
qiijerilur,  inveniliir.  Nam  niiro  inodo  cuiii  in  jiidi-  D 
ciovenerit,  et  videri  polest,  ct  inveniri  non  polcst,. 
Modononvi(!ctur,etpropeesl;  lunc  viilcbiliir.etpropc 
non  ciit.  Hiiic  namiiiic  per  Salomoncm  de  rcprobis 
dicit:  I  TuBc  invocabunt  me,  ct  non  oxaudiam, 
mane  consurgeiit,  el  non  iiiveiii(uit  mc  (Prov.  i, 
28).  t  Niinc  ergo  qii.Ticndiis  cst,  dum  iiiYenitur, 
iiiinc  invocandtis,  dum  exaudil,  iilpote  isqui  prope 
esi.  QHOmodo  aiitem  (juicrcndus  sit  et  invocandus 
oslcndit  prophetasubjiingens  ; 

Veks.  7.  —  «  Dcrelinqiiat  impiiis  viam  suam,  et 
vir  iiiiquus  cogitatioiies  snas,  et  revertatur  ad  Do- 
niiniini,  et  miserobilur  ejus,  cl  ad  Deura  nostrum, 
cjiiOMiam  multus  est  ad  igiiosccndum.  » 

Onuics  crgo  srqu:miHr  consiliuni  vel  adnionilio- 


.ENSIS  MONAClll  S08 

nem  prophctEe,  ut  qiiicunquc  csl,  impius,  deretin- 
quat  cilius  viam  suam,  id  est  actioiiera  impietaiis 
su:c,  et  quicunque  iniquus  deserat  quaiitociiis  non 
solum  opera  sed  et  cogilationes  ini(|uilalis,  ac  loto 
corde  revertatur  ad  Dominum,  invenietque  sine  du- 
liio  misericordiam,  qiiia  Deus  noster  multus  est  ad 
ignoscendum  resipisceiitibtis.  Nequeenim  sicuthonio 
cogiiat,  ut  mcnior  injuriariim  suarum  ultioiicm 
qu;prat,  si  eos,  qui  injiirias  ei  faciebaiit,  poenituerit. 
Nam  ila  subjungilur  : 

Vers.  8.  —  «  Non  enim  cogilaiiones  mcae  cogi- 
lationes  vestra>,  neqiie  viae  mojie  viae  vesira;,  dicit 
Dominus.  > 

Non  euiin  divime  cogitaiiones  ut  nostrae.  quia 
Deus  aliter  cogitat  et  aliler  homo.  Neque  via: ,  id 
cstattioncs  ejus  vice  vestrw,  quia  bonitas  ipsius 
aliter  agii  quam  liumana;  duritia;  pravitas,  utoranes 
P'jenitenliura  culpas  misericoidiler  deleat.  Se- 
quitur : 

Vers.  9.  —  I  Quia  sicut  exaltantur  coeli  a  terr»  ; 
sic  exaltats  siint  viae  me:e  a  viis  vestris,  et  cogila- 
liones  meae  a  eogiiationibus  vestris.  • 

Quantum  cneli  supereminent  lerrse,  tanium  et 
ulira  siiperexceliunt  divinKcogilaiiones  a  cogilatio- 
nibus  humanis,  et  divinse  actiones  ab  humanis, 
quia  homiiies  caducael  terrena  cogilant  et  faciuiii, 
Deus  vero  a^ierna  et  siiperna,  ciijiis  cogilatiiines  ct 
aciioncs  oraiiem  sensum  exsuperant.  Cnde  Aposlo- 
Itis  admiraiis  cxclamat,  dicens  :  <  Oaliiiiido  div'tia- 
rinn  sapientia;  ei  scieniia;  Dei,  quani  iiiconiprchon- 
sibilia  sunt  judicia  ejus,  et  iiivestigabiles  vi*  cjiis 
(Rom.  XI,  55).  >  Nemd  igitur  discutcre  tentet,  car 
aliis  ignoscal,  et  aliis  non  ignoscat,  quia  secretc 
judicio  suo  cuiicla  faciens  <  cui  vult  miseretur  et 
qiicin  vult  indurat  [Rom.  ix,  18),  >  ejusquc  cogiia- 
tiones  a  nostris  exaltata:  sunt  sicut  cceli  a  lerra.  Qui 
ct  de  Unigcniti  sui  adveniu  prnniissioncra  repli- 
tans  siibjimgil  : 

Yers.  10. —  <  Et  quo  modo  descendit  imbcj-  el 
nix  de  ccelo,  et  illuc  ultra  non  reveriitur,  sed  ine- 
Jiriat  terram,  ct  infuiidit  eam,  el  gcrminarc  eam 
facit ,  et  dat  -iemen  sereiiti,  et  paiicin  come- 
denti;  > 

Vers.  H. —  <  Sic  crit  verbum  mcum,  quod 
cgredietur  de  orc  meo.  > 

Verbum  Dci  Filius  est,  qui  idcirco  verbum  di- 
citur,  quia  si  verbum  liumanum  inimissum  in  au- 
ribus  plurinioruin  non  dividitur  pcr  singulos,  ut 
pars  sit  in  alio  ct  jiars  iii  aliero,  sed  in  oranibus, 
qui  illiid  audiunt,  iiiiegrum  ct  plcnuiu  habetiir,  ut 
in  unoquoqiie  lotum  sil  :  qiianto  magis  Verbum 
Dci  Unigenitus  ubi<|uc  lotus  cst  in  ccolo  cl  in  terra, 
et  non  dividiiur,  neiiuc  in  parles  enieiiur,  sed  lo- 
liis  iotuni  tenel,  totum  iinplet,  lotuin  illuslrat  cl 
possidot  ?  Neijuo  cnim  sic  Verbum  caro  faoliim  cst, 
ut  esse  desineiot  Dciis,  sicui  vcrbiiyi,  qiiod  corde 
geslamus,  (it  vox,  ciiin  in  ore  proferimiis,  nec 
taincn  vcrbum  in  vocera  convertiliir,  sed  illo  inte- 
gio  nianentti  isla,  iii  ()ua  procodai,  assumilur,  ut  cl 


Si.9  COMJlliNT.  IN  ISA5AM 

■iitus  niancat,  qiioJ  intelligaliir,  et  foiis  sonct  quod 
aiidiatur.  Klem  laincii  pioferi  iii  sono  tjuoJ  ante 
Eonum  erat  in  silenlio.  Alq;ie  ita  verbuin  cuin  sit 
TOX,  non  inutaliir  in  \occm,  sed  maiiens  in  mcntis 
luce,  et  assumpta  caniis  voce  proceilit  ad  audien- 
teni.ct  non  Jeserit  cogiiantcm.  Nain  cum  ipsa  vox 
iii  silentio  cogitatnr,  qii.-e  vcl  Ciia;ca!  est  vc!  Laiii/K 
vei  alterius  eujuslibet  lingu.-e,  ante  omneiu  liiigua- 
rum  diversitatem  res  ipsa,  qu;e  dicenda  erat,  adiiuc 
iu  ciihili  cordis  quodaininodo  nuda  est  intelligenti, 
qiiae  ut  inde  procedat,  loquentis  voce  vcstitur.  Sic 
et  Verbiim  Dei  cgressnra  est,  de  ore  ejns,  qualido 
carnem  assumens  venit  ad  nos,  sed  taraen  perman- 
sil  in  corde  cjus,  neque  mutatuni  cst  in  caniem, 
sed  permansit  esse  Verbuin. 

Quod  ita  descendit  sicu/  imbcret  inx  de  cccio,  quia 
iion  humana  operalione,  seJ  diviiia  bonitale  niis- 
sum  est.  Et  sicut  imiwr  in  coelum  iion  revertitur,  sed 
lerram  inebriui  et  iiifutidii,  aique  fi'cundat ;  sic  et 
Fili-js  Dei  non  est  reversus  ad  Patrein  vacuiis,  scd 
omiiia,  propter  qusb  missus  fuerat,  operatus  est  in 
terra,  vel  adhuc  operatur  mancns  hic  divinitate  no- 
biscura  sicut  promisit  :  <  Ecce  ego  voliiscum  snni 
omnibus  dielius  usque  ad  consiinimationem  ssculi 
(Malth.  xxvm,  20).  i  Incbrial  namque  terrum,  id 
est  Ecclesiam  inundationc  scicntiLC  suai  cor  illius 
immulando,  ut  temporalium  ohliviscalur,  ei  sterna 
cogitct  :  infundit  gratiam  Spirilus  sui,  et  germinate 
eam  facit,  id  est  boiia  opera  prolerre.  Screnii  etiani, 
id  est  pTa;dicanti  dat  semen  piKdicalionis,  tt  come- 
denti,  id  est  factenti,  largitur  panem,  id  est  bonum 
opus,  quo  pascalur.  Serere  namque  pncdicaie  e&t, 
et  comedere  facere.  Unde  ei  beatus  Job  :  «  Si  secu- 
tus  cst  oculus  meus  cor  meum,  et  iu  manihus  meis 
adhxsil  macula,scram  el  alius  comcdat  {Job.  xx.ki, 
7),  )  id  est  dicam  bonum,  et  aliiis  illud  fatial. 

Bene  ilaque  summiis  Pater  proinisit  :  <  Non  re- 
vertctur  ad  rae  vacuuin.  t  Non  ciiim  vacuus  aut 
inanis  reversus  est  ad  eum  Filius,  sed  oinncm  vo- 
luntatem  ejus  adimplevit  et  prosperatus  est  in  his, 
ad  quie  missus  fuerat,  sicul  Psalinista  de  illo  prredi- 
xerat .  «  Quoniam  omnia  quacuiique  faciei,  prospe- 
rabuntur  {Psat.  i,  3).  »  Qiioe  siiit  autem  ea  qu;E  Pa- 
ler  voluit,  atque  ad  qua;  niisil  illtim,  ipsc  declarat 
subdendo  : 

Vers.  12.  —  <  Quia  in  l;ctitia  egiediemini,  ct  in 
pace  deduceinini  :  raontes  et  oiniies  colks  caiita- 
bunt  coram  vobis  laudem,  ct  oinnia  ligna  plaudcnt 
manu.  > 

Idcirco  enira  Cliristns  ad  nos  venil,  ut  ligalo 
mundi  principe  captivilatis  vasa  diriperct,  el  educe  ■ 
rctde  conclusioiie  vinctos,  dc  domo  carceris  seJentcs 
in  tenebris.  <  Quoniudo  enim  potest  quisquam  in 
doinum  fortis  intrare,  et  vasa  ejus  diripere,  iiisi 
prius  alligaverit  fortfiu?  Et  tunc  doinuin  ejiis  diri- 
piet  {Muttlu  XII,  29).  »  Ad  lijec  missus  esi  Chrisius, 
et  in  liis  prosperatus  cst,  quia  ligavit  hunc  fo;  teiii, 
id  cst  diaholum,  ct  ingressus  donium  ejus,  id  cst 
gentilitatem,  diripuil  vasa  cjiis,  ij  ts!  heniini':,  q;ii 


LIBRl  OCTa.  —  LIB.  VIL  510 

A  vasa  nia!iti%  illius  eflccti  fuoranl,  ad  cuitum  suuin 
couvertil.  De  hac  domo  fortis,  de  hae  ilomo  carce- 
ris  Christo  liberante  egressi  sumustH  Iwiiiia,  quo- 
niam  niagno  lepleii  suinus  gaudio,  cum  intelligere- 
mus  iios  a  vinculis  Salans  per  Christuin  liberatos. 
Et  in  pace  deducti  sumus,  ligato  adversario  qui  iios 
tenebat  captivos.  Et  iiisi  ligatus  esset,  non  sineret 
nos  in  pace  deduci.  Lt  autem  a  via  justitiae,  qiia  sic 
deducimur,  non  exorbitemus, monf£s,  id  esl  apostoli, 
et  cjllcs,  id  cst  ccteri  doclores  cantaiit  coram  nohis 
luudem  pra;die:itionis,  el  omnia  ligna,  id  est  oinnes 
homines  regionis  plaudunt  inanii  ad  vocera  cantici, 
id  est  exsultaiit  bene  operando.  llli  eiiim  moiiu  plau- 
dunt  ad  vocem  modulationis,  qui  libenier  et  ala- 
criter  faciunt  hoc  quod  in  sacra  priedicatioiie  au- 
^  diunt. 

Poluit  cl  sanctis,  qui  iii  inforno  tenebanlur,  pro- 
niitti,  quia  in  latilia  cgrediemini,  el  in  pace  dcducc- 
mini,  scilicet  ad  regna  coelorum.  Illis  etiam  justis, 
qiii  in  corpore  adliuc  percgrinanlur,  de  exitu  siio 
congrue  dici  potest,  quia  in  Itviiliu  egredieniini  de 
hac  vita,  ct  in  paec  dcducemiiii  ab  aiigelis  aJ  locum 
bcatx  inansionis.  Et  ulrisqiie  conveiiit,  qiiod  sub- 
ditur,  scilicet,  quia  nnntes  et  colles,  \A  est  angelicai 
viiliites  cn/ilafc;()(;  coram  vohis  laudcm,  el  oninia  li- 
gna  rogionis.id  est  universi  hahitalnres  iliius  patria; 
plaudeni  manu,  cum  vos  viderint  tripudiaiitcs  de 
vcstra  socielalc.  Propler  omnes  istos  ,  quos  ita 
Christus  egredi  facil,  et  in  pace  deducit,  di.\erat 
r  Paler  de  Verbo  suo,  qiiia  <  non  reveitetur  ad  ine 
vacuum,  sed  faciet  qu;);ciinque  vohii,  et  prospera- 
bitur  in  his,  ad  qux  niisi  illud.  »  Non  cnim  vacuus 
ad  Patrem  redit,  qui  tot  secum  ad  vitam  perdiici!, 
ct  in  hisomnibus  piosjiere  agit.  Adhuc  vero  iii  pro- 
missione  siibjungiiur. 

Veps.  13.  —  i  Pro  saliuiica    asccndel  abes,  e; 
pro  urtica  crescet  niyrtiis.  » 

Pio  saliunca  iiamque  ascendit  abies  in  Eeclesia, 
dum  in  corde  sanctoriini  pro  abjeclione  lerreii.Te  co- 
gitationis  altiiudo  exoritur  supernK  contemplatio- 
nis.  l'r(!ca  aulem  ignea;  oninino  nauiraj  esl;  myr- 
tuin  vero  tcmperaliva;  feiunt  esse  virUitis.  Pro  ur- 
lica  crescei  nujrtus,  cum  justoruin  meiiies  a  pruri- 
gine  et  ardore  viliorum  ad  cogitatioiium  temperiem 
D  Iraiiquillitateraque  pcrveniiiiit,  duin  jam  lerrena  nou 
appetunt,  dum  flammas  carnis  coslesiibus  desideiiis 
exsiingiiunl.  Seqiiilur  : 

t  Ei  erit  Domiiius  iiomiiiatus  in  s;gnum  *ternum, 
qiioil  non  auferelur.  >  Dontiims  qui  no^ninatus  eril 
in  iigitiim  (eternum,  ipse  est  <  radix  Jesse,  qui  s(at 
iii  sigiuiin  populorum  {Supra  xi,  10).  »  Signuni  cnim  > 
(juod  non  aufcrelur,  sigiium  Doniinie.e  passionis  et 
crucis  est ,  quia  iii  ajternum  par«bit  in  eis  signacu- 
bitn  crucis,  qui  per  cruccin  redempti  suiit,  el  ipst; 
Redcmptor  siiie  line  voluit  idem  signum  iu  se  ipso 
apparere,  quia  cuiii  a  mortuis  resurgeret,  noluil  ci- 
catriccs  vulnerum  suorum  abylere.  isriJ  ergo  Doini- 
nus  notuinaius  in  signum  (uternnm,  quia  sinc  finc  a 
S3;;cti>  indc  laujabitur,  qiiod  crucis  supplicia  pertu- 


.Ill  HERVEl  BUKGIDOLENSIS  iMOiNACHI  512 

lir,  cum  viderint  in  carne  cjus  vcstigia  vulncrum.  A  uali  ,    scJ  de  spiritali    fecunditate   dcbct  cogilarc. 

Soquilur  : 


De  cujiis  primo  advenlu  Paier  ilcruni  proraissionem 
faciens  prxcipit  Judaeis,  ut  parati  sint  in  occursum 
eJus.Nam  sequilur: 

CAPUT  LVI. 

Vebs.  1.  —  <  Uxc  dicit  Dominus  :  Custodite  ju- 
dicium,  ctfatite  jnslitiam,  quia  juxtaestsalus  raea, 
nt  veniat :  et  juslitia  niea ,  ut  reveletur.  > 

Yers.  2. —  t  Beatusvir,  qui  facit  lioc,  et  Filius 
liominis,  qui  apprelicndit  istud  :  custodicns  Sabba- 
tum,  ne  polluat  ilhid,  custodiens  manus  suas,  ne  fa- 
ciat  omne  malum.  » 

Custodite,  inquil,  judicium,  et  facite  jtislitiam. 
Si  qiiis  omne  opus  suum,  .anlequam  inchoel  illud, 
cxaminaverit,  utrum  Deo  sit  placiturum,  an  nnn  : 


Veks.  4.  —  t  Quia  ha;c  dicit  Dominus  eunuchis  : 
Qni  custodierint  Sahbata  n)ea,et  elcgerint,  qiise  vo- 
lui,  ct  tcnuerint  foedus  meum,  » 

Vers.  5.  —  «  Dabo  eis  in  donm  mea,  et  in  nuiris 
meis  locuni  et  nomen  nielius  a  filiis  et  filiabus  ' 
nomen  sempiternum  dabo  eis,  quod  iioa  peribit.  > 

Eunuchi  sunt,  qui  pressis  rootibiis  carnis  effe- 
ctuni  in  sc  pravi  operis  cxcidunt.  Sabbata  vero  di- 
vina  custodiunt,  qui  sacra  olia  non  violant,  sed  a 
malo  opere  quiescunt  ct  a  labore  carnalium  deside- 
riorum.  Sed  quia  non  salis  est  a  malis  abstinere, 
nisi  bona  qiiisque  studeat  agere,  eligenda  sunt,  qute 
Domitms  voluit.  Cum  quo  et  fadus  facit,   qiii  ejus 


el  ubi  Deo  gratum  foie  quod  acturus  cst,  non  no-  ^  voliinlati  concordans  obedientiam  ei  promitiit.  Hoc 


verit,  incunctanter  illud  descruerit:  iste  custoditju- 
dicium  et  justitiam  facit.  Sic  igitur  agere  vuli  He- 
braeos,  dum  Christum  exspectant.  Ipse  est  enim 
salus  eijtistitia  Dci,  qui  jiiMa  Apostolum  :  *  Factus 
est  nobis  sapicniia  a  Dco  et  justilia,  et  sanclilicatio 
et  redcmptio  (/  Cor.  i,  30).»  Vcl  sabjtem  dicit  eam, 
quae  per  Cliristum  danda  crat  :  et  juslitiam  fidei 
ejus,  qu«  revelanda  erat.  Ad  hoc  auiem,  quod  di- 
xerat  :  Custodile  judicitiin,ci  fncite  justitiam,  subne- 
vuit,  quia  Bpatui  vir,  qtii  facit  lioc,  et  fititis  liominis, 
qui  apprelieiidit  illtid,  ul  scilicet  non  solum  faciat, 
quodjustum  est,  scd  stricta  nianu  tencat.  Quam 
senientiam   et  pcr  Psalmisiam  confirmat   dicens  : 


ergo  fcedus  usque  in  fincm  perseveranter  tenendum 
est. 

Vel  Sabbata  custodit  eunuchus  talis,  ut  nuuquam 
faciat  opera  nupliarum,  et  eligit,  quae  Dominus 
voluit,  ut  pliis  olTirat  qiiam  praiccptum  cst,  ut  non 
indulgentiain  aposioli  ejus,  sed  voluntatem  consi- 
derct  Domini  sui.  Et  tenct /arfus  ejus  scmpilernum, 
ut  non  ad  tempus  vacet  orationi,  et  iterum  rever- 
tatiir  ad  idipsum.  Euniichi  ilaquc,  qui  custoJinnt 
Sabbata  Dei,  ct  elegcrunt  qu;c  voluii,  ct  lenent 
foedus  ejus  sempiternum,  audiant  prsemia  quas  me- 
rentur,  ut  libpnter  calccnt  laborcs  icnlationum, 
quos  tolerant.  Si  ciiim  attendalur  felicitas,  quae  siiie 


«  Beati  qui  custodiunt  judiciiim,  et  faciunt  justitiam  ^  transilu  atlingitur,  leve  fil  omne  quofl  traiiseundo 


ni  omni  tempore  {Psul.  cv,5).  » 

Sabbatum\CTO  custodil,  (nii  ab  appetitu  munda- 
narum  rerum  quiescens  omni  custodia  scrvat  cor 
«uum.  Quid  eiiim  in  bac  vila  laboriosius  quam  ter- 
reiiis  desideriis  Kstiiare?  .\ut  qnid  hic  quictius  quam 
Jiujus  soeculi  nil  appctere?  Qiii  ergo  Christum  e\- 
spectat,  observet  Sabbalum,  id  esl  requiem  mcntis, 
ut  nullo  in  hac  vila  dcsidcriorum  carnalium  appe- 
litn  fatigetur.  Poliiiit  cnim  Sabbaium,  si  suggestio- 
nibus  consentiens  meiitem  suam  desideriis  iramun- 
(lis  sordidaverit.  Custodiat  crgo  Sabbalum ,  ne  pol- 
luat  illud,  qui  beaius  esse  dcsiderat,  quia  :  <  Beati 
mundo  corde,  quoniam  ipsi  Deum  videbunt  (Mattli. 
V,  8).  »  Scquiliir  : 


laboratur. 

Dabo,  inqiiit,  eis  hi  domo  mca,  et  in  niuris  meis, 
scilicet  in  illa  regali  aula  mea  coelesti,  locum  elect» 
mansionis,  et  iiomcn  mcliits  a  filiis  et  filiabus  meis, 
quia  majorem  gloriam  habcbunl  quam  cseteri  San- 
cti.  Quem  igilur  apud  Patrem  lalcs  eunuchi,  id  cst 
virginc*  locum  babeant,'OStetiditur,  quia  in  domo 
Patrisid  cstin  aeterna  niaiisionc  eliain  liliis  pr:cfe- 
nintur.  Simililir  cl  in  tibro  Sapienti»  dicilur,  quia 
«  S^ado,  qui  non  opcraius  esl  per  manus  suas  iiii- 
quitalem,  iiec  cogitavit  advcrsus  Deum  nequissiina, 
dabitur  illi  fidei  (loiiiim  clectum,  et  sors  in  leniplo 
Domini  acceptissima  {Sn;i.  iii,  14).  »  Et  quia  i  in- 
corruptio  facit  essc  proximum  Deo  {Sap.  vi,  20),  » 


Vers.  3.  »—  i  Et  non  dical  filius  advensc,  qui  ad-  D  longe  pra^ferunlur  virgines  cseteris  sanctis,  qui  Deo 


liaeret  Domino,  dicens  :  Scparatione  dividet  me  Do- 
miniis  a  piipulo  suo.  Et  non  dicat  cunuchus  :  Ecce 
ego  lignum  aridum.  » 

Advena  fiiit  gentilis  populiis  :  i.  Filius  advcna», 
qui  adhoerel  Domino,  »  populus  ,  qiii  ad  Cbristum 
venit  ex  gentibiis,  quem  iiou  divisit  Doiiiinus  a 
populo  suo  Israclilico,  scd  conso<'iavit.  »  Ipse  est 
enim  pax  nosira  ,  qui  fecit  ulraque  unum  (Eplies. 
11,14).  >  Euiiuclins  vcro  lalis  bic  intclligiliir,  qua- 
Ics  sunt  illi,  de  qiiibiis  iii  Evangclio  lcgimus:  t  Quia 
sunt  eunuchi ,  qui  .sc  ipsos  ciinucbizaverunt  proptcr 
regnum  cojlorum  (Muith.  xix,  12).  »  Ei  hujusmodi 
cur.ucbis  prohibelur  diccrc  :  Ec.ce  cgo  Hgiium  ari- 
dvm,  id  est  lioino  iiifructiiosus,  quia  noii  de  car- 


picC  aliis  appropinqiiant,  et  sequuntur  Agnum,  quo- 
cunque  ieiit.  Quibus  noviem  scmpiteriium  daliir, 
quod  iion  peribit,  \\t  iiomcn  xlcrnae  laudis  in  illo 
rcgr.o  possidcant,  et  supia  ca?lcros  egrcgii  et  pra- 
clari  resplendeant.  Seqiiilur  : 

Vers.  6. —  I  Et  lilios  advcn.T,  qui  adliTicnt  Do- 
mino,  ut  colant  cum,  el  diligant  nomeii  ejus,  ut  sint 
ei  in  servos;  omncm  cuslodicntem  Sabbatum,  ne 
polluat  illud  ei  lencntcm  foedus  mcum,  » 

Vers.  7. —  <  Adducam  cos  in  montem  sanclum 
nicum,  el  I.ctificabo  cos  in  domo  oralionis  mc.-e.» 

Filios  adcenw,  qtii  adluvreiit  Dominc,  dicit  ens, 
qui  cx  gentili  popiilo  coiivcVsi  simt  ad  (idem.  Nam 
ipsi  colunl  euin,  et  diligunt  nomcn  ejus,  et  ftmt  ei  in 


613  COMMEiST.  IN  ISAIAM 

iervo!!,  (]uia  lola  devolioiie  seiviuiU  ci.  Ei  ipsi  custo- 
diunt  Sabbalum,  iie  polluant  iV/ijd.  Iii  SiiLilialo  quippe 
serviie  opus  proiiiljetur  lieri.  Et  scrvile  onus  peeca- 
tuni  est.  1  Oiniiis  enim.qui  Tacit  poccaiuiii,  seiviis 
est  peceati  (Joan.  viii,  5-5).  >  Seniper  crgo  cuslo- 
tlieiiduni  est  S.iljhaiuin,  qiiia  seinper  ali  aciione 
pcccaii  cessandiini  ct  oljservanduni  esl,  nc  poliiia- 
liir.  lile  eniiii  Subbaiuin  poliuit,  qiii  posl  nialoriiiii 
opeium  reuuntiationem  inaliim  rursus,  a  quo  sein- 
per  quiescere  dcbuit,  opcralur.  Sabbatuin  custo- 
iliinus,  quando  ajj  appctitu  tcmporaliiim  iiicnte  qnie- 
seimus.  ta-dus  qiioque  icHcnd-um  est,  quod  cum  Dco 
percussimiis,  ne  jam  ab  cjiis  concordia  disjuiiga- 
mur,  el  reljellare  conira  eum  perversis  opeiilms  iii- 
cipiaiiius,  qiii  cum  eo  pacem  el  fcedus  consenlieiido 
sibi  fecimus. 

!!os  itaque  fdios  advena',  qui  adliwrent  Doinino,  et 
custodiunt  spirilalc  Sabbattim  et  lenent  ficdits  cjus, 
adduvit  ipse  in  riiontem  sanctum  sunin,  id  esl  iu 
Ecclesiani,  iit  qiii  crani  lonsc  rierenl  piope  in  san- 
guine  Cliristi.  Vcl  adducet  eos  in  niontem  saiictuin 
suum,  id  est  in  rcgiium  Coelorum.  Et  Uetilical  ea«  in 
domo  orutionis  sua?.  dicens  per  Aposlokim  :  <  Sem- 
pcr  gaiidete,  sine  iiiierniissione  orate  (/  Tliess.  v, 
16).  >  N"am  donuis  orationis  vocabitiir  Eeclesia,  iioii 
nugacitatis,  ul  qiiicunquc  esl  in  Ecclesia,.  dcserat 
fabulas,  et  otiosa  verba ;  et  ubicunque  sil  corpore 
positus  Cdiristiaiuis,  scinper  sliidcal  orare,  etsi  iioii 
seiii]icr  ore,  tamen  cordc.  Seqiiitur  : 

t  Holocausta  coruni,  el  viclimae  eorum  placebunt 
mihi  siiner  altarl  mco,  > 

Quia  liolocaustum  totum  incensum  dicitiir,  quid 
per  lwlocausli<,r)i  filioruin  advcna;  designatur  nibi 
succensio  cordis  conversorum  geiililiuiii,  dum  se 
vebementissimo  cliaiilalis  igne  totos  sic  innamma- 
rent,  iit  jam  niliil  sibi  de  sc  reiinquerciil.  sed  cx 
inlegio  sc  lolos  olfcrrent  Deo?  Fa  quid  per  victimas 
coritm  iiisi  niortilicatio  carnis  ipsoium?  «  QuLcnim 
siiiit  Cliristi,  carnem  suain  crucilixerunt  cuiu  vitiis 
et  concu|)iscciitiis  (Galat.  v,  24).  >  Et  qnid  per  alta- 
re  nisi  lidos  exprimilur  ?  Kecte  ergo  ju.\ta  biiiic 
sciisuin  dicilur  :  Qiiia  <  bolocausta  corum  et  victi- 
nue  eoriim  placebiiiit  niilii  siiijcr  altare  uieum.  > 
i/w/ocaKslaciinuclii  offeriiiit,  qui  totos  se  consecrant 
Deo  ;  vitiiinas  autem  ca;teii,  qui  ad  tempus  vacant 
oraiioni.  Qiia;  conferuntur  iii  allari,  quod  esl  iii 
calo,  ad  cujiis  similiiudinein  fecilMoyses  altare  la- 
bernaculi.  Seijuiiur : 

<  Quia  donius  mea  domus  oralionis  vocabitur 
cuiictis  populis,  > 

Vers.  8. —  s  Ait  Domiiuis,  qui  cougregat  disper- 
Eos  Israel.  > 

Dotv.us  Dei  cst  Catholica  Ecciesia,  qui»  serniidum 
Apostolum  «  Chrislus  csl  lanqiiam  lilius  in  domo 
sua,  qua;  domus  sunius  iios  (llebr.  iii,  fi).  i  Et  li;ec 
domus  vocalur  domus  orationis  onmibus  populn  : 
uiiiversae  naliones  ex  longinqno  ad  eam  veiiianl,  ct 
niuiicra  oGerenles  adorent  Dominum  in  ea.  Congre- 
ijui  cnim  Dominus  ad  eaiu  dispersos  hrael,  id  osl 


I.iniil  OCTO.  —  l.lli.  VII.  5U 

A  dispersos  popiili  sui,  vidclicc!  omiirs.qiios  ad  \iiam 
pianlestiiiavil,  (|ui,  pcr  IoUimi  O!  Iiem  dispvrsi  suiil, 
vcl  per  \arios  crroies.  Scqnilur  : 

i  Adliiic  congregalio  aii  nim  coiigreg;ilivs  cjiis.  > 
Eos,  f|iii  j;iiii  iii  nnilaie  liJei  cl  dilcclioiii.-.  siiii! 
cunrircjali,  ci>iigicg;ili;l.  Doiiiiiuis  adliiic  po|.iiliiiii 
suiilii,  siclit  uiiiiMiiiiaqiie  de  li;ic  vil;i  cviiiii,  qma 
«  niiilii  ;ib  oiiciiie  et  occidcnie  vcnieiii,  el  rcciim- 
briii  cuiii  .\liialiam  el  Isaac  oi  Jacob  iii  regiio  cielo- 
riiiii  (Mutlli.  viii,  2).  >  Et  qiiia  <  iilii  regni,  >  id  cst 
Jiidiei  )  ejicioiilur  iii  !eiieUi;is  CMerioics  {iiid.  1'2).  > 
apie  boc  in  loco  subjungitiir  : 

Veiis.  9. —  I  Oiiines  besii;e  agii,  vcinic  ad  dcvo- 
raiidiim,  uiiivcrsa;  bcsti.e  siliiis.  > 

Postqiiam  cnim  filios  ailvciKc  id  e;l  ciedciilcs  cx 
"  gcntiliiaie  conjunxit  inipulo  siio,  ct  iii  inonicm  san- 
etuin  siium  adduxit  I.ctilioaiis  in  doiiio  oratioiiis 
suse,  coiisequeiitcr  iiilidcles  Jinlscos  ad  dcvoiaiuluiii, 
d;emonibus  iradit.  Ycnile,  iiiquil,  ad  devoruinhim 
omnes  besticj  atjri,  id  cst  onincs  s;i;vi  da:moiics,  qiii 
jicr  latiludinem  inundi  Iiujiis  ciudeli  rabie  vagamiiii 
quieientes,  quem  devorelis;  ager  eniin  esl  inundus. 
Et  universc'  bestiw  sallus,  id  est  onines  iiialigni  spi- 
liliis,  qui  'norari  coiisucvi.^tis  in  populo  pagano- 
rum.  Et  cur  ab  hiijusinodi  bcstiis  isle  grex  popali 
Jiid:corum  pra!cipue  devorandus  csscl,  oslcndiiur, 
cuin  pioliiius  additur  : 

Veks.  10.  —  «  Spccelalores  ejus  Cicci  onincs,  uiii 
versi  caiies  muti  non  valentes  latrare.  > 
C  Spcculatorcs  enini  vocaiiiiir  sacerdotes,  qui  in 
cmiiieiitioii  loco  positi  vigilaiiti  caulela  dcljcnlcoii- 
spiccre,  et  adveiitus  inimicorum  spiiitualiuin  a 
longe  pra:videre,  ac  subjectis  |ira:iiuniiare.  Sod  spc- 
culatores  Judx';e  omnes  ca'ci  siint  duces  ca'coriiiii. 
Et  ipsi  omncs  nescieruni,  quia  Scripluraruni  int>-l- 
iigcntiam  amiscrunt,  et  Clirislum  igiioraveriint. 
Cnnes  eliani  dicuiitur  pra.'dicatoies,  qni  curam  Di> 
miiiicarum  oviuui  geniiil,  qnia  dum  pro  UQiniiiu 
suo  diurnis  el  nooliirnis  vigiliis  iiiieiiii  thniaiU, 
quosdain,  ut  ita  dicam,  lairafjspradicatkiiiiscduiii. 
Sed  cnnes  Judaicie  goniis  oniiies  suiit  wwi,  non  ra- 
tenlcs  latrare,  quia  invisibilihus  bcsliis  gicgLiii  ca 
rum  devoiantibiis  iion  valcut  contradiceic,  noc 
P  vocem  piredicaiionis  adversus  i:isidias  eoriim  einit- 
tere.  De  quibiis  el  subdilur  ; 

t  Videnlcs  vaiia,  iloriniciUcs  ct  ainantcs  som^ 
nia.  t 

\tina  vidcnt,  quia  carnalem  iiucliigeiilian:  iii  Scri- 
piuris  considcraiit,  ct  ea  i|u;e  nil  prosiiii!,  iii  eis 
aspiciuiit  sicul  otia  Sabbalo'  iini  cl  iiiaiiu  lactam  in 
carne  circuiiicisionem  ct  cxlera  luijusmodi,  lui.v 
sunt  umbra  lulurorum.  Qui  ct  dormiimi  in  iicgli- 
geiilia  ct  iiocie  cordis  sui,  alijiie  diligiint  somuia, 
iiolcnles  iinquain  e\tiilcre  lorjiorom  sinjm,  ut  ail 
lumcii  veriiaiis  cvigilciu,  sed  pliaiuasniaiii  opiiiio- 
luim  iiilolligeiiiia:  *sua3  quasi  nocturiias  soiniiionim 
visioiies  scniper  iiilueri  quiereiiies.  Sed  et  dycmo- 
miin   vlsionibiis   iii  somiio  dclociaiilico,  Seijuilur  :. 


IIERVEI  BURGSDOLENSIS  MONAClil  al6 

<  Et  canes  iinpudeniissinii  nescieruiit  A  f  APLT  LMI. 

JusUis   perit,  ci  nemo  est,  qui  re- 


Si5 

Vers.  H. 
saULiriUteni.  > 

Sicut  avitii-cancs  aljsqne  onini  verecundia  parati 
sunl  semper  conicdcre  :  hic  el  isti,  i|uos  sub  sipecie 
c.-iamn  describit,  non  coiitia  bestiaruni  incMrsus  pro 
grcge  sno  vigilant,  sed  faniem  sure  cupiditalis  leui- 
1'Oralibns  lucris  inipudenlcr  quserunl  pascere.  Sed 
iiequcunt  cam  saturare,  neque  suo  uiKjuam  saiian- 
turcrrore.  Sed  luec  quse  suh  nielapbora  specnlato- 
i-um  et  canum  locutus  est,  iucipit  jain  explanare 
subdendo : 

I  Ipsi  [lastorcs  ignoraverunt  inlclligeiiliani,  om- 

nes  in  viaui  suani  decliiiaverunt,  unus(|uisque  ad 

■  avariliam  suain  a  suraaio  usque  ad  novissiinum.  • 

Vbrs.  12.  —  Venile  sumamus  vinum,  ei  implea- 
mur  ebrietate,  et  crit  sicut  bodie  sic  et  cias  ei 
niulio  amplins.  > 

Quod  ciiira  di.\erat :  «  Speculatores  cjus  c;eci,  > 
hoccxponit  nunc  dieens  :  c  Ipsi  pastores  ignorave- 
runl  inlcHigcntiam.  >  Et  qiiod  asserueral ,  quia 
canes  impuilentissimi  nescierunl  salwitalem ,  hoc 
interpretalur  dicens,  quia  omnes  in  viam  suam  decli- 
naveiunt,  uiiustiuisque  ad  uvariliam  suum.  Puslores 
(juippc  suiit,  qui  lioc  susceperunt  officium,  ut  verbo 
pricJieationis  pascaiit  ineiiies  homiiium.  Uiide  ct  per 
Jereiuiam  promisit  nobis  Dominus,  dicens  :  i  Dabo 
vobis  pastoies  juxta  cor  meum,  qui  pascant  vos 
sciciilia  cl  doclrina  [Jer.  iii,  15).  >  Sed  pasiores 
Judieorum  igiwraverunt  inlciliijenliiiw  eloqtiii  saeri, 
quia  non  veneruut  ad  euin  qui  aperit  et  iiemo  C 
ciaudit,  claudit  et  nenio  aperit;  qui  moite  calcata 
resurgens  aperuil  sensum  discipulis  suis,  ut  intelli- 
(;erent  Sciipluras.  DectinaverniU  omnes  in  viam 
suam,  propria  commoda  singnli  qusrenlcs,  el  unus- 
quisque  ad  avaritiam  suam  dedinavii  deprimo  usque 
ad  novissimum  eorum,  el  sic  declinaiites  dixeruiit 
ad  inviccm. 

*  Veiiite  sumamus  vinnm,  et  impleamur  ebric- 
tate,  ei  sicut  beiie  nobis  esl  hodie,  sic  et  cras  erit 
ct  iiiullo  aiiiplius.  > 

Nescierunt  eniin  saturiiatem,  nec  prxterila  volu- 
pl.ii(5  satianlur,  sed  futuras  dclicias  parant  mullo 
majoi-es,  quani  quibus  usi  prius  fucrant.  Talibus 
iiamque  delcctabantur  sacerdotes  Juda;orum,  et  _ 
lalibus  vacare  voluiit.  »  Amaiit  enim  primos  lecu- 
bitus  in  coenis,  et  priinas  cathedras  in  synagogis 
(ihitih.  xxiii,  16).  j  Unde  noii  solum  corporeo,  sed 
et  spirilali  vino,  id  esl  mundana  cupidilate  et  desi- 
(lerio  inaiiis  gtorice  se  debriaiil.  Spiritaliler  enini 
esl  ebrius,  qui  a  sensu  rationis  est  alienus.  Cobor-. 
lantur  ergo  se  hujiismodi  vinum  de  die  in  diem 
sumere,  atqiie  iinpleri  ebrielate,  dum  seiisiim  rccli- 
ludinis  cl  sibi  ipsis  inviceiii  depravaiit,  atijiie  hoc 
sibi  exempliim  vieissini  ir.idunt,  ut  vetint  anibulare 
In  stolis,  ct  amenl  s.ilutatinnes  in  foro,  el  devorent 
dom  ;s  viduarum,  simutaiites  longain  orationcin 
{Haiili.  vii,  14).  Tatia  enim  ciipcre  quid  csl  aliuJ 
quiin  cbriclas  mci.lis?  S;'qiiiliir: 


Vers,  1.  • 
cogitet  in  corde  suo  :  et  viri  misericordiae  coll>- 
gunlur,  quia  non  est,  qui  intelligat  r  a  facie  nialitiai 
cotlcctus  csljustu^  I 

Vers.  2.  —  I  Veniat  pax,  requiestat  in  cubili 
suo,  qui  aml.ulavit  in  directione  sua.  i 

Dmr.inus  Jesus  locum  passionis  sua:  designans 
ait,  quia  «  non  capit  prophttam  perire  exlra  Jeru- 
salem  {Luc.  xiii,  35).  >  Simititer  ct  quod  liic  dici- 
tur,  quia  jusius  perit,  tale  est  ac  si  dicerelur,  quia 
Cliiistus  moritur.  Justus  ergo  perit  iiiler  crteros 
speculaiores,  quia  Chrisiiis  moiilur  inter  scribas 
ac  saccrdotes  :  ct  nemo  e\  ittis  esi,  qui  recogitei  m 
cvrde  suo,  quia  nec  postea  resipuerant.  Et  viri  mise- 
"  rirordia;,  id  est  lideles,  qui  in  Judxa  misericordiam 
conseculi  fucranl,  cottiyuntur  inde,  ei  ad  regna 
cQilorum  congregantur,  qiiia  non  esi  ex  Judxis,  911» 
inieltigai,  idcirco  eos  inter  se  positos  esse,  ut  ilti 
fidem  et  morem  eorum  imilarcntur.  A  facie  enim 
matitimcottectusestjusius,  id  est  aLlalus  est  Christus, 
iie  mala  sKcuIi  vidcrct,  sive  propter  maliiiam  hnmi- 
iiiiiii,  quorum  ipse  peccata  portavil,  victor  ascendit. 
Veniat  ergo  pii.r  post  pcrsecutiones,  quas  ab  cis 
justus  iste  pcrtulit  iiijuite  :  req.iescal  in  cubili  suo, 
id  est  in  mansione  quietissetcrnae  jiislus  :  ambulavit 
11:  direc.ionc  siiii,  id  esl  qui  viiam  suam  duxil  in 
rettitudine  sua. 

Possuiit  eliam  hxc  de  nonnullis  inteJligi ,  qui 
Chrisliano  censcntur  vocaLuIo.  t  Orancs  besti.-e  agri 
vcnile  aJ  devorandum,  uiiivcrsic  bestia;  saltus  (S«- 
pra  Lvi,  9).  >  Pcr  bcstias  aijri  vilia  sa;culi,  per  bestias 
sntttis  iniquilates  pagpnoium  cxpriniuntur.Convucut 
ergo  Domiiius  omncs  besiias  agri  cl  umnes  beslias 
saltus  ad  dcvoiandum  oinnes,  quibus  vehcmentcr 
irascitur,  quia  justo  permiitii  judicio,  ut  universa 
sa;cuti  vitia,  el  oinnia  paganilatis  llagitia  in  noii- 
nutlos,  qui  Chrisliaiii  dicuiitur,  irruant,  quaicnus 
more  sa;cularium  atqiie  gentllium  vivant.  Hoc  eiiim 
est  quod  aii :  c  iNunc  ostenJain  vobis,  quiJ  ego 
faciam  vineae  meae,  auferam  sepem  cjus,  et  erit  in 
conculcationcm,  diruam  niaccriam  ejus,  ei  crit  iu 
direpUoncni  [Supra  v,  5).  > 

Idcirco  autcm  facile  devoratur  populus  sive  grcx 
iste,  quia  c  spcculalorcs  ejus  c;eci  oinnes  nescie- 
runl,  ct  univcrsi  canes  ejus  inuli  sunt  noii  valentes 
lalrarc  {Supra  lvi,  10).  Hoc  enini  de  inepiis  et  re» 
probis  soluuiniodo  sacerdoiibus  dicilur,  qiii  etiam 
mercenarii  vocantur.  Itaque  specuhitorcs  vinca;  vel 
donnis  Doinini  sunt  c.a;(i  ct  iicscieiites,  quia  sacer- 
dotes  quidcm  ubundanl  iii  po|)i:to  Dci,  sed  vix  et 
oninibus  illis  quisquani  invcnilur  ,  qiii  venientes 
tentaliones  pr.Tvidere  sciat,  et  siibjcclis  aiiiiu:iliarc. 
Et  i|i>i  suiit  c.aues  muti  non  vnlenles  liilnire,  quia 
qui  gregein  cuslodiie  doLebanl,  et  lupos  ahigere  ct 
hilrare  pio  Doinino,  conticuoiunl,  co  qiioj  iion  ha- 
butrint  pra;dicaiioiiis  scieiiliam.  Seil,  eisi  doctus 
quis|)iam  eoiuni  iii  Scripturis  fucril,  obsislil  ci  per- 
versitas  propria;   actionis,   ne  lihere  ioqui   vaKai 


517  CO.MMEiST.  l.N  ISAIAM 

bnna,  qu.-c  novit,  et  couira  bestiamm  aJveiilum, 
iil  esl  contra  inipii;;n:ilio|ics  vitioriim  lalrare. 

Ipsi  sunt  I  videntes  vana,  riormicntcs  et  amantes 
soninia  [ibid.].  >  Vano  enim  stint  omnia  temporalia, 
quoniani  citius  evanescunt,  et  aj  niliilum  tendunt. 
Unde  scriptiim  esl :  «  Vanilas  vanilatum  et  omnia 
vanitas  (Eccle.  i,  2).  »  Vident  ergo  mali  specula- 
toces  vana  ct  ignavi  canes.  Unde  et  dormiunt  ipsi 
in  hoc  saiculo,  nee  ad  divina  roysteria  vel  ad  custo- 
diam  gregis  oculos  suos  aperiunt,  sed  somma  dili- 
gentes,  id  esl  ca  qua;  in  prsesenti  vila  velut  in  soin- 
iiis  hsbentur,  non  possunt  famelicam  ingluviem 
suara  saturaic :  De  talibus  enim  doiinientibus  et 
satiirari  nesricntibus  supradiclum  est,  quia  <  sicut 
soinniat  esuriens,  et  comcdit,  cum  autem  fuerit 
eiperectus,  vacua  est  aiiima  ejus,  et  sicut  somnial 
sitiens  et  bibii,  ct  postquam  fuerit  e.\pcrgefactus, 
lassus  adhuc  siiit,  et  anima  ejusvacua  est :  siceril 
mullitudo  omnium,  qui  dimicaverunt  contra  monlem 
Sion  (Sttpra  xxix,  8).  >  Nam  iuutiles  sacerdotes 
diinicant  c<i>itia  montera  Sion,  quia  religioncni  Ec- 
clcsiae  jnoribus  impugnanl  el  operibus,  atque  bonos 
insequiintur.  Amant  ergo  somiiin,  id  esl  Iionores  et 
divitias  hiijus  sseculi.  Oninis  enim  potenlia  iiiiindi 
hujus  et  gloria  somnium  est  nou  veritas.  Et  coine- 
dunt ,  quia  Loiiis  temporalibus  delectantur.  Sed 
nesciiint  saturitatem,  quia  mundante  opes  nunqiiam 
possunt  /iuman;e  mcnlis  inopiam  explerc. 

Vel  ideo  saturitatem  nescire  dicuntur,  ul  insatia- 
bilis  eorum  avaritia  demoiistrelur  ;  quoniain,  sicut 
•  iinpudenlissimi  canos  >  devorarc  semper  bona  qua; 
sibi  denlur  ,  quKiunt.  Et  tara  indoctus  cst  giex 
populi  Christianorum,  ut  ipsi  pastores  ignorcnl  in- 
tdliyeniiani.  Vix  enini  pastor  Ecclesia;  jam  inveniri 
poiest,  qui  Scriplurarum  sanclarum  intclligenliam 
liabebat,  scd  <  oniiies  in  viam  suam  dcclinaveriiiit 
ci  iiiiusquisquc  ad  avaritiam  suani  {Supra  lvi,  11).» 
<  Omnes  cnim,  quae  sua  sunt,  qiiserunt,  non  quse 
Jesu  Chrisli  {PliHipp.  ii,  21).  »  Quia  enim  a  via 
Dei  decliiiaiiles  suas  semitas  suiit  setuti,  pr  .pterea 
ardeiit  avaiitia.  Et  boc  faciunt  a  summo  pontiuce 
iisque  ad  novissimum  pra;posilum  Ectlesix.  Adhor- 
tanliir  eliam  se  ad  invicera  sumere  vinum  mundaiise 
ciipiditatis,  et  inebriari  cxterioribus  curis,  ut  de 
spiriialibus  el  interioribus  non  cogitent.  Qiiocontra 
ir.  Proverbiis  dicitur :  «  Noli  rcgibus  daie  viiium, 
quia  niillum  secretuin  est,  ubi  regnat  ebrietas  {Prov, 
XXXI,  i).  (  Reges  enim  sunt  rectores  Ecclesise,  qui 
hiijusinodi  viiium  bibere  iion  debenl,  ne  inundaiiis 
^ollicitudiiiibus  inebriali  secretuni  mcntis  amit- 
laiit. 

Vel  immoderata  et  frequentia  sacei  dotum  coiivivia 
denotantur  hoc  loco,  qiii  percutiunt  conservos,  et 
maiuiucant,  el  bibunt  cuiu  cbriosis.  Sed  dum  isti  dc 
dic  in  diem  inigis  magisque  bibuiit,  et  inebriantur, 
jiistus  quilibel  peril,  id  est  in  adlictiune  morilur, 
el  nemo  cx  islis  csl,  qui  recogitet,  cx  eu  in  corde  suo, 
ut  gloriam  cjus  nieiite  pertractans  vias  ejus  imitari 
velit.  Peirus  ad  Gregorium  (Dfnl.  lib.  iii,  c.  37)  : 


LlBRl  OCTO.  —  LIB.  VIL  518 

A  <  Quidiiaui,  quaiso,  le  esse  existimas,  quoJ  boii' 
quique  subtrahunlur,  ct  qui  vivere  ad  multorum 
icdificationem  poteraiit,  aut  penilus  inveniri  iie- 
queunl,  aui  certe  omnino  rarescunl?  >  Ad  quem 
Gregorius  :  «  Malitia  remanentiura  merelur,  ut  hi 
qui  prodesse  poterant,  fcstine  subtrahantur.  Et 
cura  mundi  Cnis  appropinquat,  electi  tolluntur,  ne 
deteriora  videant.  liinc  etenim  scriplura  est  :  <  .Ape- 
rite,ut  excant  qui  conculcent  eam,  tollite  de  via 
lapides  {Jer.  l,  2G).  »  Quo  ergo  mundi  finis  urget,  eo 
necesse  est,  ut  vivi  lapides  ad  xdificium  coelesle  coUi- 
gantur,  qiiatenus  Jcrusalem  nostra  inrnensuram  su% 
omnes  constructioniscxcrescat.Nec  lamen  ilaelectos 
siibtrahi  crcdimiis,  ut  soiuniinodo  perversi  rema- 
ncant,  quia  nunquam  peccatorcs  ad  lamentum  poe- 
B  nitentise  redirent,  si  nulla  essenl  bonoruni  exerapla, 
qusecorura  raenleni  traherenl. »  Ubiauiemnerao  esi, 
qui  eos  imiletur,  ibi  subtrahi  cilius  de  medio  malo- 
ruui  non  irainerito  creduntur.  Hanc  enira  causam 
subtraclionis   eorura    ostendit    propheta    dicens   : 

<  Jiistus  perit,  ct  nemo  est,  qui  lecogitet  in  cordc 
suo  :  et  viri  raiscricoriliae  colliguntur,  qiiia  non  esl 
qui  intelligat.  »  Iniqui  ergo  dura  sola  leinporalia 
appetunt,  et  quse  boiia  clectos  in  selernuin  mancant, 
scire  contemnunt,  dum  justorum  alCictionem  con- 
spiciunt,  et  qua;  sit  alllictionis  relributio,  non  agno- 
scunl,  actioiiis  siise  pedem  in  profiindum  porrjgunt, 
quia  a  luce  iulclligentia;  sponte  sua  oculos  claudiint. 
A  facie  enim  maliti:e  colleclus  est  juslus,  qiiia  ra- 

_  plus  est,  ne  raalitia  mutaret  intellecium  illius,  aiit 
iie  liclio  deciperet  aniniam  ejus.  Veniat  iiaque  pax 
justo  properanter  de  inedio  iniquilatum  educto,  ut 
rcquiescat  in  cubili  sno,  id  est  in  mansione  sibi 
a  Deo  paraia,  qui  tortitudinem  humaiise  pravi- 
tatis  non  est  secutus ,  sed  amhulavit  in  direciione 
sua. 

Vers.  3.  —  i  Vos  autcni,  »  qui  dc  co  recogilarc 
non  vultis,  <  accedite  huc  »  ad  judicium,  ul,  qiiod 
justiira  est,  recipiatis,  o  fdii  auguratricis,  ac  semeii 
adulteri  et  fornicaria;.  » 

Aiiguralrix  enim  crat  plchs,  cui  Paiilus  dicebal  : 

<  Quomodo  coiivertimini  ilerum  ad  infirma  et  egena 
eleinenta,  quibus  denuo  scrvire  vuliis?  Dies  obser- 
vatis  et  rnenses  ct  tempora  et  annos  (Gulat.  iv,  9).  > 

^  Erat  et  fornicaria,  qua;  post  fulera  in  errorcs  decli- 
navit.  Quse  et  perversis  dogmatibus  suis  filios  genuit 
ncquissimos,  id  est  hiieieticos  ex  patre  adultero,  id 
esi  diabolo.  Quibus  aple  dicitur  : 

Vers.  i.  —  <  Super  quem  lusislis,  super  quem 
dilaiastis  os,  et  ejecislis  linguam.  » 

Liiserunt  quippe  super  Dorainiini,  qiicm  ignora- 
baiit  Iia;retici,  et  dilatavenint  os  suum,  ejecerunt- 
que  iinguum,  diira  mullifarie  blasphemarent  eum, 
et  iiisanircnt  dictis  suis  adversus  eum.  Hoc  quoque, 
qiioil  subditur,  congruit  illis. 

<  Nunquid  non  vos  lilii  scelesli ,  seraen  men- 
dax?  » 

Veus.  S.  —  <  Qui  consolaraini  indiis  subter  oinne 


:;;•)  Iir.RYEl  liURClDOLENSIS  MONACIII  s»o 

iigiium  frondosuin,  immol:i!i!es  parvuloa  iii  loricnii- A  El  iu\ta  virun!   suum  se  discoopeiiens  adnUerum 


l)us  suliier  emineiiles  pctias?  i 

Scelesii  eiiiir.  suiil,  qui  mortes  aniinarum  quotidie 
opfiuiiliir.  Seuien  mendax  sunl,  qiii  se  Cliristi:iiios 
faleiiiui,  Sf.l  ;ili  oiDiii  ClirisUaniiiie.iegenorant.  Sed 
qui  suiil  (lii  eoru!!.,  iiisi  errores,  quibus  illi  sei- 
viuiit? -Mlerius  vero  iialiiru;  esl  /jjhjuh,  qiiod  ubei- 
tate  fei  lil._-  est ;  allerius  quoil  luRluni  aliundat  IVoiKle 
folioruni.  In  iiemoribus  ethicis  iiemo  planlai  ficum, 


suseipit,  quia  cum  sil  Chiislo  legitime.  coiijuncta, 
adilum  moniis  siia;  diabolo  pamlil.  iJiide  Paulus  : 
<  Nolile  locuin  dare  diabolo  [E-phcs.  \\.,  27).  >  Sc- 
quilui    : 

t  Dilalasii  cubile  luum,  pepigisli  ftedus  cnm  eis.  • 
Ciibile  cordis  sui  dilalai  aiiima,  qiia;  Chvisiurn  si- 
niul  et  diaiioluin  vu!i  in  m.-^nle  su:i  vei^neie.  Sed 
boc   niill.-iiriiiis   lioii   poisl.   <   Coangustiilum  esl 


iieiiio  viiieaiii,nenio(eiiilesaibores,sed  obleclalione  enim  straiiiin,  ita  iit   alier  decidat  (su/ir/i.  xwiii, 

lantuni  ligna  fiondeiuia.  Tales  sunl  lia;resiaicli?e,  20).  i  f xrfiis  qiioque  paciscitnr  cum  fsem.niiilius, 

qni  oraiionein  siiam  verborum  decore  componunt,  quando  sng~f";noiiibus  eoiiiin  sernper  i-onscntii-e  de- 

«11  no;i  convcrtaiil  audienles  a  viliis,  sid  deleclenl.  cernil.  Seiiuilur  : 

Qul  ergo  se  subdideruni  liaeresiarchis,    iit  errores  «  Ddexisii  slraijni  eoium  niaiiu  api  rla.  > 

eoi-ura  colerenl,  lii  consolantur  tndih  subter  oirne  S//a.'um  eorjimrfi/iijrj/ aiiiina  npena  mnHU,  quando 

iiijHinn  hoiuioium.  Qui  ct  puiviilos  eisdem  diis  suis  ''""'  ^is   njitcliari  desiderans  aciior.em   suan»   iilis 

imtaulsiii,  diini  simplices  et  iiilirmos  spiiilaliter  en-  pand.it,  ut  ad  se  liboniiiis  ingrediantiir,  noii  exspe- 


sliiiguunl,  ut  suis  evroiilius  appIi.jciUiir. 

Quid  aui'i!i  liouiiMe  lorreiitiuiu  nisi  lapidus  flu- 
etiis  eloqucniia;  eorum  dcsignaliir?  El  qiiid  perenii- 
luiiici  petrus  uisi  \el  poleslates  sjeculi  liujus,  vcl 
pr.edidi  lueresiarcliae?  In  partibus  ergo  torrcntis 
)(c;)-i'w/ns  inniiolant  sublcr  eminentes  petras  duni  iiisi- 
l>u;nlium  a!'imas  per  facniidiain  suani  interliciunt 
Iralseiido  iii  erroreui,  protegciitibus  se  mundanis 
poleslalilnis,  vcl  erroruin  iinoni.oribus  aiicte.iii;i- 
leiii  siiii  pr.ebentibus.  Uciiidc  scoleralLC  illi  pl;b!  di- 
ei;ur  : 

Vers.  G. —  I  lii  pariibu''  lorrenlis  jiars  liia;  bxc 
csl-  sors  Ina.  • 

J^am  quia  torrens  iiitelligilut  iiiipeluosus  excur- 
fius  li:erclie;e    disertitudinis,  in  partibus   ii-rreiitis 


claiis,  Mt  illi  priiis  ei  imla  sugseianl  :  sed  oiuneiu 
suggestioiiein  eorum  priweniens  rnalis  aclibDs,ct 
siceoium  suggesliones  parata  sujcipcre  rron  jf.m  iu 
lieceato  suo  erubesceiis,  nec  fornicalionis  siiae  lur- 
pi:ii:liiiem  abscondens  seJ  loia  liberlaie  peccaiu. 
Se'(nitiir: 

Veb?.  9,  —  «  Ei  ornasti  te  regio  uiiguenlo,  et 
msiltiplicasii  pigiiienta  tua.  > 

Viittiiento  retiid  se  oiiiat,  ul  amatoribus  suis  pb- 
ceai,  qiiia  ex  eo,  quod  ciirismatc  sancto  ungiiur,  a 
Eialignis  spirilibus  avidius  corrumpitur.  Et  piginentii 
sua  multiplical,  diim  varios  pJores  el  multiplices 
dcloclalioRcs  Tacit.  Scquilur  : 

«  Misisti  legaios  luos  prncul,  et  humiliataes  usqTin 
ad  iiifiTOs.  • 

Ligalos  minil  jirorul  ad  amalores  stios,  dura  sii;e 


jiars  ejus  es<,  quia  clegit   in  doclrina  h;t;reticorum      pra\iiatis  famam  longe  ponigens  malignos   ad  se 


luaiicie.  Et  liivc cst  sors  c/Mi>,qiila  jam  a  sorlc  Callioli- 
curuiii  sepa;"iLa  est  el  aiiallicniatizala.  Qux'  ct  //(•«- 
.Tnejj-diis  suis  cffundit,  et  sacrificium  offert,  dum  in 
iacrilo;;io  missas  cclebiat ,  Yc'  iluTn  ea  faoit  iii  oc- 
<;iilto,  qii.T,  liiipc  est  ctiam  dicore.  Non  eniin  saeii- 
liciiiin  Deo  oli;iunt  b.ci-etici,  sed  suis  eridriiiiis. 
Undc  et  coiumoius  ait  :  «  Nnnquid  super  bis  i.oii 
indigiuboi  ?  >  Subauli  :  omnibus,  quse  te  feeisse 
retuJi. 


spirilus  iiivilal.  El  humiliaU.r  uicjue  ad  inferos,  dum 
iiieiis  ejus  usquc  adeo  iiidinatur,  ut  in  m.ila  vohin- 
tale  sit  par  dxnionibus.  Vel  ulique  ad  inicros,  |i.r 
peccaliini  liumiliatur,  cnm  usque  ad  rnicni  vil;T;  pr.iv 
seniis  ptTseverat  in  malo.  (nile  et  Job  dicit :  i  Us- 
que  ad  inferos  peccalum  illius  iJijb.  xxiv,  19).  > 
Pcccaliim  qiiippe  illiiis  usque  ad  inreros  est,  qei 
peccarc  non  desistit,  donec  in  infernuni  desccndat, 
id  est  doiiee  viiam  h.inc  pessime  liniai.  Vd  liuini- 
liata  esl  uf^que  ad  iiifcrob  lia-c  fitrnicaria  iioii  ea  liu- 


Vnis.  7. . —  Poiuit  cubile  siium  ista  mcrclrix  su-  ...  .     ,      .  ,  . 

_  niiliiale  (iu:e  in  lauiliin  ."st,   sod  nua  Ainnon  soro 
per  moiitem  e.rcclsum  et  sublimem,    duin  menieui  U a^u._  ..  i......,: .  ..   .w  />._    ,    >. . 

suaiii  (kloctab  lilor  eolloc-arei  super  qiiemlibet  ela- 


tnm  pi  iiicipcni  li:eres;oo>.,  ul  in  ijiso  requiesciTct. 
Ilac  cuutra  eos  dicla  suiii,  qui  in  lia;re»es  dccli- 
iiant.  Dcip.dc  iicquissiuiu;  muliiiudiui  perversoiuiii 
hoiiiinurn  qui  sunl  ia  Ecclosia,  vel  uiiicuique  lali 
aniiusc  coiigruunt  sequeiitia.  Ait  cnim  Dominus  : 

Vi;i;s.  8.  —  «  Post  oslium  et  relro  postcm  posuisti 
memoriaie  tuum,  quia  juxla  me  discooperui^ii,  el 
suseepisli  adulleruni.  > 

PmsI  oslium  cordis  ei  retre  p«.s/em  ejusdem  inte- 
rioris  ostii  fionji  memoriale.  iniquilatis  su;ie  aniina, 
qu;e  licet  loiis  pcrvcrsas  acliones  deseruerit,  iiilus 
laineii  occullam  malitiam  in  angulo  cordis  rcsci  vat. 


r("m  suam  Thani;n-  humili^ivit  (//  ('V^.  xi;ij.  Ke- 
vera  gramlis  cst  tiuiuilii.is  jmo  usqae  ad  iiiferos 
pr;cc;pitalio  dc  luce  f-t  ciiliiiiiieeasiiialis  in  lenebias 
liipanaiis,  iino  iii  baialliruin  libidiuiim  pr;ceip.tari. 
Sequilur  : 

Yer.s.  10.  —  <  Iii  mulliludiuc  vi;c  lua;  laborasli, 
non  dixisli  :  Quiescam.  > 

In  niuUititdine  riiv  siitr  laboral,  dum  pravcs  siisti 
net  labores  in  variis  actioniluis,  quas  exoiccl.  Undt 
ct  per  Salomoiiem  dirilur,  quia  <  Deiis  deilit  pecea 
tori  alfliiiionem  ct  curam  supcrllnam  {F.cel.  li,26).  > 
Scd  taiiien  dum  mullipliciUT  laboral,  noii  dicii  : 
Quicicnm,  qiiia  nuUis  jiolcst  laboribus  fiangi,  nl  a 
muiidan  s   aclionibus    quiesccre  vcl.l.    Sequiuir  ; 


551  COMMEiNT.  IN  ISAIAM 

I  Viani  (180)  nianus  tuae  iiivenisli,  piopteiea  non 
rogasii.  > 

Vers.  II.  —  c  Pro  qiio  sollicila  limuisti,  qiiia 
menlitn  es,  et  mei  non  es  recordala,  iieque  cogita- 
6ti  in  corJe  tuo,  quiaego  tacens  et  quasi  non  viJens, 
niei  ulilita  es.  i 

Vium  manus,  id  est  viam  operalionis  suae  invenit, 
quando  ca  qu;e  vu'l  agere,  potest.  Et  propterea 
dum  plenisliorreii  fiduciani  liabet  in  divitiis,  rogare 
Deum  negiigil,  ideoqiie  solHciia  metuit  pluriinos. 
Non  eiiiii)  poiest  direre  :  c  Doiiiinus  niilii  adjiitor  est, 
ego  despiriani  inimicos  meos  {Psnl.  clxxvii,  7).  > 
Vel  de  eo  noji  rogai,  pro  qtto  sollicila  nieiuit,  quia 
licet  ieterii%  mo-lissupplicium  rorniidel,  non  lainen 
ex  corde  precatur,  ui  evadat  iiluJ,  duin  a  pravilati- 
bus  suis  converti  recusat.  Nani,  quomodo  faciem 
suaiii  aj  Dflininuin  iii  precibiis  levare  polerit,  nisi 
priiis  ea.  de  quibus  ante  illum  erubescere  potest, 
abjeceiil  ?  Meiilitur  enini,  si  se  oiatioiiem  ad  eum 
fundere  simiilat,  qiiia  ncc  etiam  recordatur  illius, 
doiiec  in  lalibus  perseverare  noii  desislit.  Neque  co- 
gitat,  qiiia  itle  niinc  tarcat,  duin  nos  inique  agimiig: 
€1  quasi  non  videre  sestimatur,  eo  quod  se  vidisse 
non  mox  ostendit  pcrculiens  nos,  dum  aJbuc  judi- 
cium  difft.-rt,  ut  ad  pceniteniiam  interim  converta- 
mur.  Dc  quo  judicio  siibdilur  : 

Vebs.  12.  —  <  Ego  aiiniintiabo  justitiam  tuam,  ct 
opcra  tua  non  proderunt  tibi.   t 

VF.ns.  13.  —  I  tuin  clainaveris,  liberent  te  con- 
gregat!  tui  :  omnes  eos  auferet  venius,  lollet 
aura.  i 

Annwv.iabo,  inquit,  justiliam  luam,  quam  lu  se- 
cula  es,  id  est  injusliliani  liiain  cuiictis  in  die  iila 
manifeslabo,  ei  opera  tua  libi  tunc  nil  proderunt,  in 
qiiibus  iiuiic  labores.  Cum  enini  clamaveris  ante  ja- 
nuain  lltalami  ciim  faluis  virginibus  dicens :  i  Do- 
miiie.Doiiiiim  aperinobis  (iia!(/j.  xxv.ll),  i  libcrent 
le,  si  po^s.int,  antatores  tui,  qui  undique  congra* 
gabaiitur  aJ  furiiicaiidum  tecuin.  Sed  tuiic  eos  om- 
nes  auferet  ventus  tiii  biiiiii,  et  iii  abyssum  prscipita- 
bil.  llaclenus  miiliiiudiiii  piavorum  Calliolicorum 
\cl  uiiicuique  liujusniodi  anima;  iinpiopeiavil  niala, 
quse  agil ;  et  nuiic  de  electorum  populo  subjungi-^ 
iur  : 

«  Quia  autem  liduciam  habet  mei,  haerediiabit 
terrain,  cl  possiuebit  muiitem  sanclum  nieum.  > 

Plebs  quidem  foniicaria,  qiia;  in  amatoribus  suis, 
id  esi  imniuiidis  spiritibus  conrisa  est,  perib't.  Sed 
quicuiiqiie  fiduciam  Dei  Itahei,  ipse  sahabilur.  In 
Dco  eiiiiu  conliJit,  qiieni  consciciiUa  boiiorum  ope- 
ruiii  iii  spei  (idnc.a  coiiCniiat.  Uiide  Joamies  :  «  Si 
cor  noslrum  iioii  repreheaderit  iios,  fiJuciam  habe- 
mus  ad  Deum  (7  joun.  iii,  '1\).  i  Oui  ergo  hanc 
fijiiciain  liabet,  liwreditabit  lcrram  perpclua;  stabi- 
litatis.  Iirman|ue  quietis,  et  possidebil  montem  bealx 
celsitudinis.  Sequilur ; 

Vers.  14.  —  <  Eldicam  :  Via:n    facitc,  pra;bele 

(186)  Aii.is,   lilnin. 

PiTnoL.  CLXX.XI. 


LIBHI  OCTO.  —  LIB.  VU.  524 

A  iter,  declinaic  dc  semita,  auferle  otfendicula  de  via 
pupuli  mei.  1 

Veus.  1S.  —  <  Quia  h.xc  dicit  Dominus  c.tcelsus 
ct  siiblimis  liabitans  a;leriiilalem  ct  sanctum  nomen 
ejus  in  excelso,  ct  in  saiicto  habitans,  et  cum  con- 
trito  et  huniili  spiriiu,  ut  viviflcet  spiritum  humi- 
lium,  et  vivilicet  cor  contritum.  1 

Vers.  16.  —  I  Noii  enim  in  sempiternum  liti- 
gabo,  ncque  in  (inem  irascar.  1 

<  Dicuiii,  iiiquit :  viam  facite  elcctis  mcis,  0  praj- 
dicatores.  Prwbele  illis  iter,  0  iiilidtlcf,  qui  voleba- 
tis  viam  eoruin  obstruere.  Decliimie  de  semita  eo- 
rum,  o  da:iHoiies,  iiee  eis  obsistatis  in  calle  rectitu- 
dinis,  quo  gradiunlur.  Aut  ita  :  Viam  fucite  illis,  0 
angeli,  pra'*t(e  eis  iier,  quo  transeant,  0  dxmones, 

D  id  est  fugite  de  itinere  e  rum.  Declinate  de  scmita , 
0  vitiorum  turb«,  qu»  solebatis  meritis  eoiuin  oc- 
currere,  ut  illi,  qui  pi;isbaiit  et  caicum  increpaba.it. 
Et  vos  priEdicatores  vcl  aiigeli  1  aufei  te  offendicuia 
de  via  populi  niei  (Luc.  xviii,  39),  1  ut  liam  lecti- 
tudiiiis  absquescrupulo  carpant  offeiisionis,  etfiat, 
ui  scriptum  est  :  <  Via  justoruin  absque  offendi- 
culo  (Prov.  XV,  19).  1  Paulus  omnino  prajcavere 
sluduit,  ne  qiiod  exemplum  fralrilius  daret,  unJe 
scandaliira  offensionis  sunii  potuissct  (/  Cor.  ix, 
12).  Similiter  et  CKieri  boni  procuratoies  Ecclesiae 
fecerunt  et  faciunt. 

Et  ut  Domiiius  populum  suuin  crederelur  sic  Iio- 
noratuius,  addit :  <  Quia  iion  in  senijiilernum  I  ti- 
gabo,  neque  iii  fincm  irascar.  1  Quondam  eiiim  fie- 
quenter  litigabat  per  propiietas  cum  populo  Judieo- 
ruin  increpans  iniquilates  eorum,  ct  irasccbatiir  ei» 
tradens  eos  iii  manus  hoslium.  SeJ  non  in  seiiipiier- 
num  litigabit,  nec  usqiie  in  finem  ssculi  iiaius  esl, 
quia  perdonum  gratia;  mediatoris  fiuita  esl  jam  ira 
el  litigaiio  illa. 

Excehus  autem  et  sublimis  dicitiir  Deus,  quia  om- 
nera  seiisum  ei  intellectum  exsuperat.  Ediicit  enim 
superessentialis  diviiiitas  el  verbuni  et  intellectura 
super  omuia  in  obscurjtatem ,  quia  neqiie  no- 
mcii  «llius  esseiitiae  est,  neque  veibum,  sed  iiiniis 
exaltalur.  Recte  itaque  dicitur  Deus  excelsus  et  su- 
blimis.  iEteniilas  vero  definitur  csse  intcrminabilis 
vitsR  tota  simul  et  perfecia  posscssio.  Quod  ex  col- 

j)  latione  lemporalium  clarius  liquebit.  Nam  quiJquid 
vivit  in  lenipore,  id  est  prxsens,  a  pra;tcritis  in  fu- 
tura  procedit,  nihihiueest  in  tcnipore  constilutum, 
quod  lotuin  vit*  suae  spalium  possit  aniplecti,  sed 
crastinum  quidcm  nonduni  appreheMdit,  histernuin 
vero  jam  perdidii,  in  lioJierna  qiioque  viianoii  am- 
plius  momenlo  vivil.  QiioJ  igilur  temporis  patilur 
conditioiiem,  licet  illud  sicut  humana  anima  sine 
fine  vivat,  iiondum  tamen  lale  est,  iit  a:ternuni  esse 
credatur.  Non  eniin  tolurn  siinul,  iiiUnita;  licct  viia?, 
spatium  compreh^ndil,  atque  compleclitur,  sed  fu- 
luia  nondum  haLuit,  transacta  jam  non  h.ibet.  Qud'! 
igiliir  iiitermiaahilis  viuB  tolam  plenitudinem  pari- 


n 


523  HERVEI  BURGIDOLENSIS  MOiNACHl  hU 

ter  compreliendit  ac  possidef,  cui  neque  futuri  quid-  A  iv,  7).  »  Qui  etde  spiritu  hun)ilium,cum  se  beiiigne 
quam  absit,  neque  praeteriii  fluxerit,  id  est  aeternum      vivificare  dixcraf,  adjiingit : 


esse,  vel  seternitatem  jure  inliabitare  perhibetur. 
IfaqueDeus  (Bffrniffltem  nabiiat,  quia  esse  efuslo- 
lum  est,  et  scmper  est,  nescitque  mutabilitatem 
quod  nequecoepitunquam,nequealiquando  cessabit, 
insuperabile  quoddam  ac  sine  flne  existentiac  pela- 
gus,  nullis  terminis,  nnilisque  limitibus  circumda- 
tum,  omnem  supergrediens  sensura,  omne  tempus 
atque  omnem  naturam. 

Nomen  quoque  cjus  sanctum  est.  Sancliias  enim 
est,  quantum  secundura  nos  diccndum,  omni  inqiri- 
natione  libera  et  perfectissima  et  ineontaminatissi- 
raa  puriias.  Et  ideo  nomen  ejtis  sauctum  dfcitur, 
quia  valde  superexcelletitiusquam  iufelligere  mens 


Vers.  17.  —  «  Propler  iniquitatem  avaritiae  ejus 
iratus  sum,  et  percussi  eum,  abscondi  (187)  me  ab 
eo,  et  indignatus  sum  :  et  abiit  vagus  in  via  cordis 
sui.  » 

Vers.  18.  — iVias  (188)  ejus  vidi  et  dimisi  eum^ 
et  reddidi  consolationes  ipsi,  et  lugenlibus  ejus.  i 

Vers.  19.  —  I  Creavi  frucium  (1S9)  labioium  pa- 
cem  ei,  qui  longe  est,  et  qui  propc,  dixit  Dominus, 
et  sanavi  eum.  > 

Iniquilas  avaritice  iiumani  spirttus  fuit,  quia  gio* 
riara  subliniitalis  in  paradiso  superbe  cupivii,fum 
audissei  a  serpente  :  i  Eritissicutdii  (Cen.  m,  6).i 
Iiiiquitas  quippe  avariiim  fuif,  quia  divinitatem  sibi 


ulla  possit,  estin  eosupernaturalis  munditise  puri-  B  inconcessain  ambiit.  El  propfer  hancintguftafem  ira- 


tas,  ita  ut  omnes,  qui  in  hoc  ejus  noinine  credunt, 
puriflcet  atqnc  sanctificct.  t  Qui  et  in  excelso  et  in 
sancto  habitat,  quia  in  princlpio  erat  Verbum,  et 
Verbam  erat  apud  Deum,  e(  Deus  erat  Verbura 
(Joan.  f,  1).  >  Pater  enim  est  excclsura  et  sanctum 
habit.iculumFilii  sicut  et  Filins  habitaculumPatris. 
Ait  cnim  :  (  Quia  ego  in  Patre,  et  Pater  in  me  est 
(Joan.  X,  38).  >  Slmillter  et  Spiritus  sanctus  in  Pa- 
ire  ct  Filio  est.  Sic  igitur  intelliganius,  quod  in 
excelso  et  in  sancto  Deus  habitare  dicitur,  qnia  ipse 
sibi  est  excelsum  et  sanctum  h.->bitaculum,  sicut  ct 
ipse  est  seternitas,  qiiam  inhnbitaf. 

Potest  ct  cor  angelicorum  spirituum  intelligi  hoc 
excelsum  et   sanctum  liabilarulum,  in  quo  ipse  ha- 


tna  est  Dominus,  et  percussit  etim,  el  abscondit  se 
ab  eo,  et  indignatus  est  ei,  et  dimisit  abire  vagum  in 
via  cordis  sui.  Antea  eniin  spirilus  homiiiis  tran- 
quilla  meiiiis  stabilitate  fruebatur  intcntus  supernae 
coniemptatioiii,  sed  post  innumeris  mocibus  fluxa 
mutabilitatc  substratus  est.  Nam  eum  stare  aniinus 
in  semetipso  nititur,  a  se  ipso  aliquo  moilo  eiiam 
nesoiendo  dcrivalur,  et  ab  unaquaque  re,  cui  Jnten- 
dilur,  faslidio  impellente  removetur.  Sed  dum  ina- 
nifcr  cogitanda  fasiidit,  docet,  quod  aliundependet, 
quiquolibct  positus.non  requiescit.  Ad  illum  quippe 
suspensus  cst,  a  quo  ci-eaius.  Et  quia  ad  Deum  so- 
lum  appeiendum  creatug  est,  orane  auiem  quod  in- 
fr»  appetit,  minus  esi,  jure.  ei  non  suflicit,  quidquid 


bitat.  Unde  scriptum  est :  i  Respice  de  sanctuario  ^  Deus  non  cst.  Graviter  crgo  percussus  est,  quia 

unum,  qiiem  sufllcienter  habere  poterat,  araisil,  et 
huc  illucque  per  multa  spargilur. 

Pcrcussit  iiamqiie  eum,  ut  dictum  esf,  Dominus, 
intimam  sanitatem  ei  auferens,  et  abscondit  ab  eo 
faciem  suam  prseclaram,  pulehriJudineni  sua-  visio- 
nis  illi  subtrabens.  Qui  rcpiilsus  ab  iiiiimis  abiii  fo- 
ras  vagus  in  via  cordis  stii  sequendii  conciipiscentiaj 
suas.  Vias  cogilatioiium  ejus  vidit  Domiiuis,  quia 
descrebal  invisibilia  et  appetebat  visibilia,  el  justo. 
judicio  dimisit  eum  seciindum  desiileiia  cordis  ejus. 
Abiit  vagus  in  via  cordic  sui,  quia  levi  mobililale 
cogitationum  ductus  est.  Grave  aulem  consilium 
cordis  oninem  incoiisiaiitiam  vogationis  e.xpellit,  ut 


tuo,  et  de  excelso  coelorum  habitaculo  {Deut.  xxvi, 
15).  >  Sed  iste  tam  sublimis  tam  immensus  non  sd- 
lum  fn  excdso  habitat,  sed  et  cnm  conlrito  ethttmili 
spiriiu  misericorditer  habitare  dignatur,  et  i  juxla 
est  his,  qui  tribulato  sunt  cordc  (Psol.  xxxiii,  19).  > 
Qui  proplerea  cum  contrito  et  humili  spiritu  in  ho- 
minc  habital;  ut  gratla  Spirilus  sui  vivificet  spiritum 
humilium  et  cor  eontriiorum,  quia  huinilibus  dat 
gratiain,  el  pOKnitentes  alque  compunctos,  qui  per 
peccjlum  intrinsecus  moriui  fucrant,  Tivcrc  facit, 
et  ad  aiiKjrfcin  suum  magis  ac  magis  accendit.  Hic 
itaque  tam  magnus  el  tam  excelsus  alquctam  beni- 
gnus  non  in  sempiternuin  litigabit,  itt  olira  cuin  Sy- 


nagoga  iitigabat,  sed  resiirgente  Chrisioel  ad  coelos  j,  ^^  inlemione  Dei  non  jam  leviter  dissiliat,  sed  in 


reveriente  elftindet  de  Spiritu  suo  super  omnem 
cafncm,  ut  jam  non  litiget  vel  Irascatur,  scd  omnia 
per  graiiam  faciat.  Unde  et  subdit : 

1  Quia  Spiritus  ft  facie  mca  egredietur,  etflatus 
ego  faciam.  > 

Spiriius  enim  egressus  cst  a  facie  Domini,  nuando 
veiiit  Paracletiis,  quem  discipulis  Christus  a  Patre 
misit  Spiritum  veritatis ,  qui  a  Palre  procedit.  Et 
flatus  fecit  l)ominus,  qiiando  splritalia  dona  dedit 
bominibus.  i  Unicuique  cnim  nostrum  data  estgra- 
tia  secundura   mensuram  donationis  ejus  {Eplies. 

(187)  Alias,  .Abscondi  a  te  faciem  meam,  etc. 

(188)  Alias,  Vias  ejus  vidi,  cl  sanavi  eum,  el  re- 
duxi  eum,  et  reddidi,  etc. 


eum  fixa  conslsnti»  gravitate  consistai.  Et  quoniam 
siint  animse,  qu»  levi  motu  nunc  ista,  nonc  illa 
desiderani,  omnipotens  Deus,  quia  ipsas  leves  fiu- 
ctualiones  non  leviler  pensat,  vagationem  cordis 
relimjuendo  dijudicat.  Sed,  cum  per  gratiam  re,spl- 
cit,  vagam  menlem  in  consilii  stabilitate  figit.Uiide 
subdit  : 

Et  reduxi  ettm,  quia  cum  leves  motus  animae  mi- 
sericorditer  dignatur  aspicere,  hanc  proiinus  ad 
constantis  maluritatem  format.  Itaque  spiritiim  ho- 
ininis  ob  superbiam  Deus  in  initio  percutiens  dimi- 

(189)  Alias,  Fructum  tabivrum  pacem,  pacem 
ei,  etc. 


I 


S25  COMMENT.  IN  ISAIAM 

sil  vagiim  iii  via  cordis  siii,  \\t  ainissa  Tnentis  sla- 
liiiitate  vagis  molibus  jier  varia  desidcria  iongc  ab 
coforas  iret.  Nam  proplerea  exivil  ab  eo,  quia  su- 
perbus  erat  et  visibilia  sequebalur.  Uevertctur  au- 
tem,  si  iiuniilialus  confugerit  inlus  ad  prolectio- 
nem  illius.etappelierit  eaqtise  inius  sunt.  Elenim  in- 
trare  intro  appetere  intima  est,  exire  foris  appetere. 

Reduxi,  inquit,  eim,  el  reddidi  consolationes  ipsi. 
Ut  bumiiitate  regrederetur  ad  illud  dulce  solalium 
vel  secreium  aniini,  quod  cst  sine  amaritudine  ma- 
larum  cogitalionum.  Hoc  cnim  per  donuin  gratiae 
factum  est  eis,  qui  Spiritum  sanctum  acceperunt. 
Revocavit  ad  sc  pius  Domiuus  servum  suum,  redu- 
lit  fiigitiviim,  condonavit  poenileiiti  supererrore  suo, 
ctinsolatusque  est  dolentem  dans  ei  Paracletum  con- 
.saiatorum  Spiritum.  Lugeiites  vero  ejus  sunl,  qui 
spiritum  suum  deflebant  aut  dellent  a  Oeo  peuas- 
sum.  Quibus  consolationes  Dominiis  reddidit,  sani- 
tatem  mcntis  per  jnedelam  sancii  Spiriius  refor- 
nians  eis.  Creavit  enim  frucium  labiorum  pacem,  irt 
est  instituil,  ul  <  ore  confessio  fieret  ad  salutcra 
{Rom.  X,  10).  »  Fruetus  quippe  iabiorum  fructuosa 
confessio  oris  est.  Qui  scilicet  i'i  ucliis  est  paxj  quia 
dum  coniitemur  pectata  nostra.  vel  Chrislum  co- 
raai  homiuinus,  pacera  cum  Dco  assequiniur. 

Et  haec  pax  t  creala  est  ci,  qui  ionge  est,  et  qui 
prope  (Eplies.  ii,  17),  >  id  est  Judaico  et  geniili  po- 
pulo.  Dicit  enim  Paulus  de  Cliristo  gentibus : «  Quia 
veniens  evangelizavit  pacem  vobis,  qui  longe  fuis- 
tis,  ct  p.iccni  his,  qui  piope  {ibid.),  i  id  est  Juda;is. 
Ubi  vero  creavil  fructum  labiorum  pacem,  sanavit 
ei  spiritum  bumanum,  qi4em  percusserat,  dum  dis- 
cors  esset,  quia  per  eonlessionem  peccatorum  no- 


LmRI  OCTO.  —  LIB.  VIII. 


52G 


A  sirorum  ejicimus  languorcs  intimos,  et  saniialem 
interioris  boininis  recipiinus.  ILec  perCiirisli  gra- 
liam  in  toto  orbe  facla  sunt,  ct  (iunt.  Sed  clecils 
pacem  assequentibus,  videamus,  quid  de  reprobis 
dicatur.  Sequitur : 

Vers.  ^O.  —  <  Impii  aulem  quasi  mare  forvens, 
quod  quiescere  non  potest,  redundant  flucius  ejus 
in  conculcationem  et  lutum.  > 

Veks.  21. —  i  Non  est  pax  impiis,  dicit  Domi- 
nus.  j 

Impii  sunt  quasi  mare  fervens.  quia  sunt  furore 
turbidi,  rixis  amari,  elaiionis  superbia  liimidi, 
fraude,  malitia  obscuri,  qui  et  rabie  crudelilatis 
ferveiUes  coiitra  bonos  sacviunt,  «(  redundant  per- 
versorum  operum  fluctibus  in  conculcationem  el  tu- 

"  ium.  Conculcantur  enim  ab  electis  fluctiis  tribula- 
tionum  quas  movent ;  ct  lulura  est  inimunditia  car- 
iialiura  operum,  quae  faciunt,  Recte  cnim  mare  vo- 
catar,  sive  niari  comparatUF  amara  itiquictudo 
meiilis  iniquorum,  qui  dum  se  vicissim  jnimiciiiis 
impetunt,  quasi  adversantes  se  indecollidunt.Reote 
raari,  quod  assidue  fervet,  assiinilatur  vita  pprver.. 
sorum,  quia  dum  procellosis  aclionibus  concitalur, 
ab  itinere  sapientiae,  quiete  ac  stabilitate  disjungi- 
tur.  Uiide  pnx  eis  esse  denegatur,  quia  semper  in 
cordibus  suis  turbulenti  sunt  et  iuquieti,  secumque 
etiam  sscpc  rixantes.  Venit  cniiii  Salvator,  ut  esset 
t  in  terra  pax  hominibus  bonse  voluntatis  (Luc.  u,- 
ii},  >  non  autem  malevolis.  Ideoque  poeniientibus 

^  creavit  fructum  labiorum  pucem.  Sed  non  est  pax 
impiis,  quoniara  bona  voluntate  careiil.  Huciisque 
voluminis  hujus  raensurara  extendisse  sufDcit,  ut 
ad  finera  hujus  operis  iu  alio  perliDgamus. 


LIBER  OCTAYUS. 


CAPUT  LVIII. 

Vees.  1.  —  <  Clama,  nc  cesses,  quasi  luba  ftxalta 
vocem  tuam,  et  annuniia  populo  meo  scelera  eo- 
rum,  et  domui  Jacob  peccata  eorura.  > 

Hoc  Domiiius  unicuique  sacerdoti  loquitur  oslen- 
dens,quia  prxpositus  Ecclesiaenullatenus  fieri  debet, 
nisi  quidoctrinam  veriiatis  inccssanter  promulgare 
valet.  Nara  prseconis  ofliciura  suscipit,  quisqnJs  ad 
sacerdotiiim  accedit,  ut  ante  adventum  jsidicis,  qui 
terribiliier  sequitur,  ipse  scilicet  claraando  gradia- 
tur.  Sacerdos  ergo  si  pra;dicationis  est  nescius, 
quam  vocem  clanioris  daturus  est  proeco  mutus  ? 
Qui,  elsi  assidue  praedicaverit,  vi.f  quanturo  debei, 
reddere  poterit.  Non  enim  ait  Dorainus :  Clama  post 
raultos  dies.  Scd  :  Clama,  nc  cesses,  ut  incessaiitcr 
insistat  prxdicationi.  Et  Paulus  discipulis  ait  ; 
<  Quoriiam  per  triennium  die  ac  nocle  non  cessavi 
cum  lacrymis  inonens  uiiuniqiiemque  vestrum  {Act. 
XX   7>\).  i  Et  si  Apostohis,  iit  se  apud  Deura  absol- 


veret,  die  nocluque  verbum  Domini  pradicare  non 
cessavit,  quid  de  illis  liet,  qui  vix  post  raultos  dies 
commisso  sibi  gregi  spiritalia  pascna  provident? 
Debet  etiain  sicut  tuba  exaltare  pnndicator  nocem 
D  suain,  ut  a  raultis  audiri  possiL,  et  omiiium  mentes 
ad  spiritale  heilura  excitet.  Debet  sicut  luba  vocem 
exaltare,  ut  quomodo  iu  finem  sKcuIi  ad  vocem  tu- 
bae  fiet  resurrectio  morluorum ,  sic  auditores  pra;- 
dicalons  a  morte  aiiinias  suscitentur.  Debet  annun- 
tiare  populo  sceiera  eorum,  et  domui  Jacob  peccala 
eorum,  id  est  ut  roala  Ecclcsis,  qu.^e  faciunt,  mani- 
festet  illis,  et  redarguaf.  Unde  Dlibi  Doiniiius  mina- 
tur  eis,  dicens  ;  s  Si  ram  aanuutiaveris  iniquo  jni- 
quitatem  suam,  sangiiinemejus  do  raanu  tua  requi- 
rain  {Ezech.  m,  18}.  >  Dcmus  autera  Jafoft  Ecclesia 
est,  qiiia  Cbrisius,  ut  scriplura  est, «  regnabit  in 
domo  Jacob  iii  leternum  (Lvc.  i,  32).  >  Cur  autem 
populofideliiim  ar!nuiil.ianda5iiit  peccaia  coiuinsub- 
ditur: 


82*?  llERVEl  BLRGIDoLENSIS  MONACIII  £i8 

Veiis.  2.  —  <  Mu  eteiiim  de  <!ie  in  diem  qnpeinnl,  A  mor  Sminnioruni  ct  Gonion-lia-ornm  mnlliplicatfls 


et  '■cirfi  vias  meas  volunt :  quasi  gens,  qi;;p  just^tiom 
fcce  ii  (190).  I 

Dc  dic  in  diem,  dc  si  dicaliii- :  Qnntiilie.  Vel  de  die 
itidicm,  id  est  De  iuce  in  luceiii,  de  iiiteliigenlia  in 
intoliigentiam  quieiuMl  nie.  Et  tolunt  sciie  lias  ju- 
sliliae,  per  qnas  ad  me  venianl,  tjuasi  gens,  qiia  ju- 
stiliam  fecerit.  Qni  eniin  jam  ca-pit  racere  jiisliliam, 


csl  {Gcn.  .iLviii,  20).  t  Vel  andiliir  iii  exceUo  clannr 
iiosii'1',  qiiaiido  clanio:em  peccati  angeli  ad  neiiiii 
de  noliis  delcriiiit.  Sed  fruslia  jejiiniis  adligiinur, 
qiiaiidiu  clamor  dc  noliis  siirsum  nuditur.  ri:irsu.s 
adinonendi  sunt  abstiiienles,  ut  absiinenliam  suam 
el  senip^r  sins  im:iiiit;ilioiie  cnstoliaiil,  ci  iiuiK|uara 
liaiic  apuil  ofcultmn  ju  icem  eximi;e  viiiiiiis  cre- 


ille  diligeniius  debet  inquiiere  vias  Dei.  el  qtii  nii-      dant,  ne  foiiasse  si  magiii  meiiti  esse  creditur.  cor 


nora,  qu*  nosse  potiiit,  npere  complevii,  (lelict  nia- 
Jora  cognoscere,  in  quibus  proficial.  Seqniiuv  : 
Kogaiit  vic  judicia  jusiitia:,  id  est  interrogant  me, 
Ut  notincem  iliis  ju^iria  jusMu;  mcx,  qiiibus  aho- 
rum  act:ones  approbo,  et  aliorum  impiobo.  Et  ap- 
propinquare  Deo  volunt  merito  bona:  coaversalionis 
«Ijcenles  : 

Vehs.  o. —  «  Quarcjejunavimus,  i  etc.  Deus  non 
«spicere  dicitur,  et  non  scire  lioc  quod  non  accipit, 
nec  ei  graium  esl.  Qiii  quare  jejunium  eorum  et 
humiliatiouem  non  aspexerit,  manifestat  respondens 
illis  :  «  Ecce  in  die  jejunii  vesti  i  invenilur  voluntas 
Ycstra  et  omnes  dcbilores  vestros  repctitis.  » 

YEns.  4.  —  <  Ecce  ad  lites  et  contentioncs  jejuna- 
tis,  et  percutitis  pugno  inipic.  i 

lloc,  inqiiii,  rcprebensibile  invenitur  in  jejunio 
vestro,  quia  dirm  jejunatis,  perversam  votuiitatem 
testram  sequi  non  omiltitis,  (uin  non  vestiam,  sed 
Pei  voluntatem  facere  deberetis.  Et  omiies  debitores 
vestros  repetiiis.  Qui  dcbilorcm  suiim  lioc  qiioJ  de- 
dit,  repctit,  iiibil  injuslum  agil.  Sed  dignuiu  est, 
quisquis  sc  in  pfleniientia  inaccrnt,  eiiam  linc  sibi, 
qiiod  juste  compclit,  inierdicat.  Sic  enini  nobis  allli- 
clis  et  poenitciitibus  a  Deo  dimiilitiir,  qiiod  injiisle 
egimiis,  si  pro  amore  illius  cl  lioc  qiioJ  iiobis  jusle 
compflit.  relaxamus.  Abslinenlcs  sollicite  so-mper 
aspiciaiit,  ne  dum  gula;  viiium  fugiunt,  acriora  iis 
Titia  quasi  cx  virtiite  gciicreiiiiir,  ne  cura  cariicm 
maccrant,  ad  iinpaiicnlium  eruinpant,  quia  iiulla  est 
virius,  cum  caio  vincitur,  si  spiritus  ab  iia  supcra- 
tur.  Aliqiiando  aulem  dum  mens  abstineuiiiim  ab 
ira  se  dcpiimit,  lianc  qiiasi  peregiina  veniens  bctitia 
covruinpit;  el  eo  abstiiieniia;  domum  dcpcrilquu  se 
a  spirilalibiis  vitiis  iion  ciistodit.  Uiide  recte  dici- 
tur  :  «  In  diebu^  jejuniorum  v.slrorum  inveniuntur 


iii  elalioiiem  sublevetur.  Unde  subditur  ; 

Vebs.  r>.  —  «  NnnquiJ  tale  est  jejunium,  quod 
tlCjii,  per  diem  alHi^ere  bomincm  aniinain  suam  ?  > 

Sed  ut  acceplabile  sit  jcjuniiim  dicilur  iiifcrius  : 
«  Frang.^  csurienti  panem  tuum,  et  egeiios  vagosiiuc 
iiiduc  in  doroum  tuam  {iufra  v,  7'.  i  Qua  iii  le  peii- 
B  saiidum  est,  virtus  abslincnlise  quani  parva  aspici- 
tur,  qiiie  non  ex  viilutibus  aliis  comniciidaiur.  A<i 
Iioc  autera,  qiiod  dixcrat  :  «  Nuiiquid  lalo  est  jcju- 
iiiuin,  qnod  elegi  ?  sulmcctl,  diceiis  : 

<  Nuiiquid  conlorqiierequasi  circuliim  caput  suudi 
et  saccuni  et  cinerem  sicrnere  '! » 

Contorqnere  quasi  circulum  caput  dicit  iiimium  in- 
clinare.  Qiii  eiiim  niniis  caput  liiimiliat,  vulut  in 
modum  circuli  se  ipsum  curvat.  Scd  ita  capiit  in- 
clinare,  et  jacere  iii  sacco  cl  cinerc  noii  coiiinicnaat 
jejunantem  nisi  et  opera  pielatis  fcccril.  Noii  enim 
qu;erit  Dcus  aniictioncm  solam  ci  tiiiiniliationcm  per 
injiiriam  corporis,  ut  iiistar  circuli  caput  toiqiiiat, 
qiii  corpiis  ct  colia  siibimtlat,  ncc  ut  sacco  i|uis  vc* 
s'.iatiir,  ct  in  cincre  dormiat.  Uiide  ci  suljJiliir  : 
^  «  NunquiJ  isi:id  rocari  jcjunium  ct  iliem  acccpta- 
biiem  Dumiiio?i  ULi  aulciu  Domimis  jcjnninm, 
quod  ipse  iion  approbat,  ostciidil  :  quod  jcjiinium 
sibi  placeat  manifeslat,  dicens  : 

Vebs.  C.  —  <  Noniie  Iioc  esl  magis  jejiin^um,  qucrt 
clegi  ?  Dissolve  co.ligaliones  impicialis,  solve  fasci- 
culos  deprimenlcs  :  dimilte  eos,  qui  coiiliacii  suiii, 
liberos,  el  oiiiiie  oniis  dirumpe.  > 

Si  quos  in  carcfrcm  captivos  coiligasii,  difsuhe 
cos,  qiiia  isUc  colligutiones  siiiit  iiiipietatis;  elfusci- 
culos,  qiiibus  in  caplioiie  snos  quilusdam  pomlcri- 
Ijus  oiiorarc.  Vcl  colliijationes  isiie  et  fasciculi  siiiit 
chaitarum  fasciculi,  in  quibus  feiicratorum  c;duui- 
iii.c  contineiituret  oppiimuntiir  paiipores  a;rcalicno. 


voluntales  vesliae.  »  El  iteni  :  <  Ecce  ;id  lites  et  [)  Si  qufiii  ciiam  iiijiiste  sacerdos  excomnninicavcrit, 
contentioiiesjejuiiaiis,  et  peicutiiis  pugno  iinpic.  i  ceino  ibi  coUigationem  impietaiis.  Si  cui  impoila- 
Vo/u;ii«5  qiiippe  ad  hctitiam  perlinei  :  lites  et  pugiius  biL-  oniis  imiiioderata!  pueiiitenti.u  imposiierit,  vilco 
ad  iram.  Incassum  ergo  per  abstineniiam  cojpus  at-  ilji  fasciculum  depriinentem.  Si  ciijus  inciiLmi  iinpio- 
teritur,  si  inordinatis  dimissa  motibus  meiis  viiiis      tas  coll.gaveiit,  coiisidcr,)  ibi  colli^a  ioiiem  impicta- 


dissipatur,  si  a  pravis  siiis  voUip:atiliiis  aiiiiiuis  non 
reficiiatur,  si  jurgia  noii  sopiantur.  Undc  ct  sub- 
dilur  : 

€  Nolite  jejunare  sicut  usquc  ad  lianc  diem,  ut 
auiliatur  in  excclso  flamor  vestcr.  i 

In  exctlso  quippe  auditur  ctamor  nrster  quandn 
nos  apiid  Deiim  acciisal  perversitas  acliorium  no- 
slrariii».  De  cujiisnio.li  clamore  dictum  csl  :  «  Gla- 


tis.  Omiics  ergo  liiijiisiiioJi  colligatioiies  ct  fascicii- 
1  )S  oporici  solvi,  ui  jejiiiiiiim  fiat  acccptaLile.  Sed 
el  servi,  qui  scnio  contracii  sunt,  dimitlanlur  iam 
libcri,  et  nmne  onus  diiiimpatiir  ab  eis.  IIjc  cnim 
omni;i  ichxare  iiiis:'ii(orditer  debet,  qui  c.onscieii- 
tijB  su;e  vinciila  lelava.i  diviiiitus  qu;crit.  El  ut  SU- 
perna  Lenelicia  capiai,  operelur,  qiiod  subditur: 
ViiRs.   7.  —  «  Fiange  csurienli  paiiem  luum.  ct 


(190)  hVix^,  fccenl,  rl  jiuticium  Dei  ^ui  iwii  dereliquerit. 


529 


COM.MENT.  IN  ISAIAM  I.IDUI  OCTO.        LIB.  VIIF. 


630 


egcno;  vngo.sqiie  iiiduc  in  donimii  liiair.  :  riim  viile-  A  et  leiiebra;  tua:  erunt  sicut  meridies,  quia  Domiitug 


lis  niiduni,  operi  eum,  el  carncin  luam  nu  despe- 
xorU.  I 

Id  estcarneni  egenlis  proximi  tui,  qifia  tua  est. 

Vers.  8.  —  I  Tunc  eruiii|jci  iniasi  niaiie  lumen 
tiiuni,  cl  sanitas  tua  oitins  orietur,  ct  aniciliit  fa- 
cieni  luam  juslilia  tua,  ct.  gloria  Doniini  colliget 
ie.  » 

Vers.  9.  —  <  Tuiic  iiivncabis,  et  Dominus  exau- 
dicl,  clamabis,  eldicet :  Ecce  adsuni.  i 

Tiinc,  iiiqiiit,  qu:indo  lia^c  feceris,  erumpet  quasi 
mane  lunien  tunm,  (|uia  mox  ciilp;e,  qiuie  cor  tuum 
obscurabat,  discedct,  ei  fiilgor  jiisiilise  illuslrabit 
iJlud.  Tuiic  eruninei  quusi  mane  lumen  tuum,  quia 
tenebraB  pcccatonini  te  descieiil,  ct  jiistiti;c  luce 
fulgesces.  Et  ciiius  veniet  suiiiias  animw  iii;e,  qme 
in  pecralis  languciat.   Et  aiitabii  faciem  tuam  justi 


I  ediicet  qiiasi  lumeii  jusiiliam  tuani,  ct  judicium 
tiiuiii  taiKiiiani  moriilii^ni  IPsa!.  xvxvi.  6).  »  Orieiur 
in  lenebris  lnx  tua,  quia  in  niedio  nalionis  prav.-e  et 
perversa;  lucebis  sicut  Iiimiiiare  in  niuiido.  Et  te- 
nebrce  tuK  erunt  sicni  nieritlies ;  «  Fiiistis  enim  ali- 
quaiido  tciiebru!,  iiuiic  autem  iu&  iii  Doniino  'Ephet. 
V,  8).  . 

Vel  appellalionc  lenebrarum  dcsignari  potest  vita 
futura,  quia  rcprobi  mittcntnr  in  lenebras  exlerio- 
res.  Unde  Dominiis  ait  :  <  Me  oporlel  operari  opera 
ejus,  qui  misil  me,  doncc  dics  esl.  Vcnicl  nox, 
quaiulu  nomo  polesl  operari  {Joan.  iv,  i).  >  Diem 
quippe  viiam  pr;rsciilein  appellat,  vcl  ctiain.se 
ip^um  iii  Iiac  vita;  iioclem  vcro  spalium,  qiiodliuic 
"  viiiB  succedil,  quia  tiinc  nemo  valet  operari.  Orie' 


tur  ergo  i'i  tcitt:bris  tux  tuu,  quia  in  illo  sxculo  vido- 

tia  lua,  quoniam  ante  te  pr;eraitte$  ad  Deum  boiia  'jis  lumen,  qiiando  peccatores  tciiebris  enmt  invo- 

opera  tua,  tliesauFizans  libi  ilicsauros  in  coelo,  ac  l"''-  ^'  lenebra:  tuw  sicut  meritties  erunl,  quia  clari- 

deinde  gloria  Domini  colligct  (e,  cum  auJieris  :  «  In-  'alc  lucidissima  circumdaberis. 

tr*  in  gauilium  Doniini  tiii  (Matili.  xxv,  23).  >  Vul:  Vf.us.  41.  —  «  Et  requiein    dabit  tibi   Doiniiiu» 

«  Percipile  regiium  {ibid.  5i).  »    Ciimqiie  pra;dicta  ^^"^  ""'^  scmper.  > 

pietatis  opeva  feceris,   tiiiic  inrocabts,  et  DominHS  Qui  introducet  te  in  rcquiem   suani,  ut  cum  eo 

exaudiet,  ijiiia  citiiis  exaudiliii- oratio,  qunm  boni  rciiuicscas;  ct  cuni  cgiessa  fiierit  dc  corpore  aiiima 

ODeris  ineritum  adjuvai.  Nam  qiii  Douni  jubenlem  '"^»  ^'  implebit  cam  splendoribus  setcrnaj  lucis,  et 


noii  viili  csaudiie,  quoniodo  Dcus  oranieni  cxau- 
diet  ?  Aii  enim  :  .  Qiiid  vocalis  nie,  Domiiie,  Doniine, 
el  non  facitis,  qu;e  dico  ?  .  {Luc.  vi,  40.)  Qui  ergo 
prseccpta  Domi;ii  libciiter  exaudit,  id  est  facii.  liiijus 
preccs  Dens  giaianler  accipil,  et  clamaiiti  in  oi a-  - 
tione  respondct :  Ecce  adsum.  Seqnitur: 

«  Si  abstulcris  de  medio  tui  cati^iiam,  el  de- 
sieris  digitum  extendere,  et  loqiii,  quod  no:i  prud- 
est.  . 

Vf.rs.  10.  —  «  Cum  cCruderis  osuricnti  aniniaia 
tuam,  et  animara  ainictam  rcplevcris  .  orictur  iii 
tenebiis  lux  lua,  et  leiiebrae  lu;e  eruiii  sicul  mcri- 
dies.  . 

In  p;i;nis  enim  debes  aufcrre  catenam  de  meiiio 
tui,  id  esl  de  cordc  luo,  ut  omiie  vinculiim  pec- 
caii,  qnod  meiitem  luam  conslringit,  alijicias.  Dis- 
snlve  ei  im  de  corde  tiio  colligationes  iinpiL-latis, 
deiiide  soliito  conscieiiliai  vir.ciilo  di;si«a  jani  digi- 
tum  extendere,  et  loqui,  quod  non  prodesl,  et  iiuiisci- 


ossa  lua  liberabit  dc  intciilu  ct  igne  peipctuo  iii  fme 
srcculi,  quaiulo  corpus  tuum  suscitaLit,  «  ct  exsul-. 
tabuni  ossa  liumiliata  (Psal.  i,  \0).  »  ScJ  quid 
iiitcrim  per  divinam  graliani  asscqiicris,  subdilnr  : 

«  Et  ci  is  quasi  hortus  irrigiius,  ct  sicut  fon» 
aquainm,  ciijus  non  dcficient  aqu;e.  >  Eris  qttasi 
liorius  irriguus,  qiiia  coclestis  gralia;  rivulis  pcilusus 
viitiitum  llorcs  ct  opeia  viiciilia  sciiipcr  liabelds. 
Et  sicut  fons  aquinum  iiulclicienliiini,  dicc;  te  Dumir 
no  :  «  Qui  biberit  cx  aqua  quam  ego  dabo  ei,  iion 
sitiet  in  a;lcriiuin,  scd  fiet  in  eo  fous  aqu:c  salicn- 
lis  in  vilani  aileriiam  [Juun.  iv,  l.i).  .  Soqnitur  : 

Veks.  ii.  —  «  Et  ;edilicaliur.tiir  in  le  descrla 
sffciilorum;  fundamenta  generalioiiis  ct  geiierauo- 
nis  susc.tabis.  . 

Dcse.rta  sceculorum  sur.t  dicla  ct  excmpia  palrtim 
antiquariim,  qii;e  jani  oliiii  u  sacular.bus  hoiniiii-< 
bus  deielicta  suiil.  ScJ  iii  te  wdilicabuntur,  cuiii  san- 
ctoriitn  Putruin  dicta  el  facla  iii  sdilicio  cmiversar 


pTiiiaios  nioius  el  inulilia  verba  dimitias.   In  exien-  n  tionis  lu«  posiieris.  Funduiiieuia  veio  generationit 

sioiie  enini  digiti   et  locuuoiie,   qu.e  iioii   prodest, 

vaga  et  iiuiiscipiinala  uianuum  ct  liiigii;e  iiolalur 

dissoiuiio.  Extcrior  cniin  moius  indicat,  quod  iiulla 

iEleiius  l:oiii  coiisilii  radice  subsistat.   Vcl  diijitum 

exlendit  ct  loquilur,  quod  >wn  prndest   aiiinue  sua;, 

qui  singulos  quasi  digilo  iiolans  detraliit  eis.  ALIala 

rero  cordis  caiena,  ct  compositis  exteii  irum  mem- 

broriini  niotibus,  dcbes  jam  inseivir.'  viilulibus  sci- 

licet  esurienti  iniscricoidiier  clTiindcrc  flmiimHi  tuum, 

Dlanimi  compassione  piis  oiieiihii.s   fora^  ciTiindas 

aJjiivaiidocuiii,  in  qiiibuscunqMe  palucris,  ex  aiiimo 

el  bona  voluntate,  ct  a'.nictam  egenlis  aiiimam  be- 

iicficiis  elecmosynarum  replcre. 

Ct  tuncori^furtit  icnffirtt  vitas  prjeseniis /kx  iua, 


et  generutionis  iiropliel.n  suiit  ct  apostoli.  Uiule  lii- 
cilur  credeiitibus  :  «  Qiio.«iaiii  cstis  civcs  sanctoruin 
et  do:iiestici  Dci  Siipenedlficali  supcr  fuiidaniciitum 
apostolorum  el  proplieiaruni  yEplies.  ii,  19*.  >  Quae 
scilxct  fuiidameiita  quodammmlo  jacciit  iii  iiilimis 
apud  illos,  qiii  ea  ncgliguiit,  et  pr;ccepla  morcsque" 
eoriini  in  suis  operibus  non  extnliuiit.  Sed  tii  ea  su- 
scitiibis  in  le  ipso,  qiiando  in  fabrica  vila;  lu«  ea 
eriges.  Sequiuii-  : 

«  Et  vocabens  aeJiiicalor  scpium,  averlens  semi- 
tas  iii  quietem.  § 

Mdijicutor  sepium  vocaberis,  quia  scpes  viUBwdi- 
ficaljis,  cum  desidciia  carni,>  cocrcens  illicilas  eo- 
i'um   vias  olisiruxcri*.    Sepos  circumdafais  viiioaj 


531  HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHl  532 

Dei,  qtiae  est  anima  tuavel  Ecclesia,  ut  onjnium  be- A  justitia  et  sanctitatis.  Et  noii  itmnialur  volusita^ 


stiarum  in  eain  prohibeantur  acctssus.  Et  semilas 
averles  in  quieiem,  ciini  sjcculi  acliones  deserens 
tranfjuiila  mente  Deo  soli  servieris.  Semitas  avertes 
in  quietem,  ut  nequaquam  ira  Dei  des«viat,  sed  pla- 
calus  sil  libi  Dominus,  ct  omnes  indignationis  ejus 
semilie  conquicscant.  Vel  sepes  sediiicabis,  ct  seir.i- 
las  averles  in  qiiietem  si  amore  religionis  uadique 
libi  aditus  obstruxeris,  ut  jam  foris  per  diversa  va- 
gari  desistas,  et  in  loeo  tuo  raaneiis  facias,  quod 
scriptum  est  :  i  Vacate  et  videie,  quoniam  egO  sum 
Deus  (Psal.  xlv,  H).  >  Unde  et  subditur  : 

Versv  15.  —  i  Si  averteris  a  sa!)baio  pedera  luum 
lacere  volunlatem  tuam  in  die  sancto  meo,  et  voca- 
veris  sabbatum  deiicatiim,  et  sanctuni  Doraini  glo- 
ficsura,  et  gloriQcaveris  euni,  dum  non  facls  vias 
tuas,  et  non  invenituf  voluutas  tua,  ut  loquaris 
senTionem.  i 

Vers.  14.  —  <  Tunu  delectaberis  super  Domino,  el 
suslollam  te  super  altiludines  terrsc,  et  cibabo  te 
liaereditaie  Jacob  patris  lai. » 

Sabbatum  elcclorum  est,  ut  acliones  sa;culi  fu- 
giant,  ne  in  eis  involvanlur  peccato,  sed  liberi  Dco 
vacare  valcant.  Et  hoc  Sabl)atura  est  Sancfus  dies 
Domini,  qnia  tranquilla  vita  religiosorum  esl  sancta 
et  clara  coram  Deo.  Ab  Iioc  igilur  Sabbato  averte 
pedem  luum  faccre  voluntatem  luam  in  hoc  die  san- 
clo  Dei,  ne  foras  adaclioncs  mundanas,  ut  volunta- 
tem  tuam  facias,  egrediaris,  qui  Deo  iiitus  vacare 
clcgisli,  sed  <  a  voluntatibus  tuis  avertere  (Eccli. 
xvni  30),  »  ne  sanctae  quietis  sabbatum  violcs.  Et 
voca  Sabbaium  deticatum  et  sanctum  Domini  glorio- 
$um,  atque  fjtori/ica  eum  non  fncicns  vias  tuas.  Deli- 
calum  cniin,  id  est  sublilc  debes  vocare  iilud,  ne  iu- 
daico  sensu  loquaris  de  co  putans  ab  orani  opere 
illicito  cessandum,  sed  eliain  ab  oinni  appetitu  inun- 
danarum  reruin.  Tunc  namque  est  deticaium  Sabba' 
tum,  cum  mens  ab  omni  labore  cupiditatum  quie- 
scit.  Magna  enira  requies  mentis  cst  nil  concupi- 
scenlix  sxculaiis  habere.  Nam  si  ad  terrcna  appc- 
tenda  cor  inbiat,  tranquilliim  esso  nullalenus  pu- 
test,  quia  vel  non  babita  concupiscit  ul  babeat,  vel 
adepta  nietuit  nu  amittat.  Si  vcro  semci  in  appclitu 
cusleslium  forliter  animusiigilur,  minus  rerum  tem> 
poralium  perturbalione  vexalur,  quia  vclut  in  quo-  q 
dain  secreto  quiescit,  et  strepitum  muiuli  iion  scntit. 
Ila  ergo  deliealum  debes  celebrare  Sabbatum  el  san- 
ctumDcuni,  id  est  Ciirislum  cjus  vocu  gloriosum  de- 
cantans  nunieii  ejus;  et  gloriCca  eum,  dum  non  facis 
vias  luas,  idesl  aciiones  proprias,  utqui  vias  aclio- 
nuni  tuaium  pro  ejus  aniorc  reliquisli,  non  sis  otio- 
sus,  sed  euin  iu  te  ipso  glorilicarc  sludeas,  ut  SC" 
cundum  legem  diein  sabbaii  sanctifices.  Diem  quip- 
iie  Sabbati  sanctilicat,  qui  ab  iilicitis  quiescil,  et  ea 
quoi  sancta  sunt,  agit. 

£i  gloriilca  eum,  id  esl  diem  Subbati,  dum  non 
facis  vias  tuas,  ut  qui  a  tuis  actionibus  ct  prouriae 
utilitalis  opcribus  causa  religionis  quicscis,  Sabba- 
tum  iiujus  sanctae  quietis  glorilices  digiiis  operibus 


C 


tua,  vt  loquaris  sermonem,  sed  in  hoc  frange  voiuu- 
latem  luam,  ut  uoa.  ad  ejus  arbiiriiim  loqu.tris, 
atque  silenlium  ainore  religionis  ciisiodi,  nc  forte 
delinquas  in  lingua  tua.  Et  cum  ila  vixeris,  lune 
deleciaberis  super  nomirio,  quia  his  sanct.TO  conver- 
sationis  profectibus  ad  perfectam  charitatom,  qu» 
foras  millil  timorem,  pervenies,  ut  omnia  haec  jam 
non  ex  nccessitale,  sed  ex  dilectione  cuslodias,  ut 
in  amore  Dei  requiescas. 

Et  sustottam  te  super  altitudines  terrce,  ut  omnia, 
quae  apud  homiiics  alta  sunt,  transcsndas.  Quasi 
enim  qusedam  inferiora  terrae  sunt  damna,  contu- 
melia;,  egestas,  abjectio,  quse  ipsi  quoque  dileciores 
saeculi,  dum  per  latae  vi»  planiiiera  anihulant,  ti- 
laniio  cslcare  non  cessant.  Aliiludines  vero  lerroe 
suiDt  lucra  rerura,  blandimenta  subditorum,  divi- 
tiarum  abundantia,  honor  et  sublimitaS  dignitalum. 
Q»x  quisquis  pcr  ima  desideria  adbuc  incedit,  co 
ipso  alla  ^stimat,  quo  magna  puiat.  .\t  si  seniel  cor 
in  coeleslibus  ilgitur,  mox,  quam  abjecta  sint,  cer- 
nitut,  qure  aita  videbantur.  Nam,  sicut  cuiu  inontem 
quisque  conscendit,  co  paiilisper  caeiera  subtcija- 
ceiitia  despicit,  quo  ad  alliora  ainplius  gressuni  lcn- 
dit,  ita  qui  in  sunimis  inlentionem  figere  nilitur, 
dum  adnisu  ipso  itufiam  vitx  prxsentis  gloriani  esse 
depreheiidit,  super  aliitudines  terroe  elevafiir,  et 
quod  prius  in  iiifimis  desidcriis  positus  super  se 
credidit,  post  aseendcndn  proBcIeiis  sibi  subesse  co- 
gnoscit. 

Et  cibabo,  inquit,  te  hteTeditute  Jacob  Pairis  lui, 
quia  coelestium  contemplationc,  satiaberis.  Sicut, 
qui  fidem  babet,  filius  Abraha;  vocabitur;  ita  qul 
supplantat  vilia  alque  peccala  filius  Jacob  dicilur,  et 
cujus  quis  virlufem  iinitatur,  hujtis  qiioque  fiiius 
appeliatur.  Hxrediios  autem  Jacob  patria  illa  beatae 
(nansionis  cst,  de  qua  per  Ezechielem  Doininus  his, 
qui  inorlui  sunt,  eleclis  promitlit :  <  Ego  apei  iani 
tumulos  vestros,  et  educam  vos,  de  sepulcris,  popii- 
lus  racus,  ct  iniiiicam  vos  in  terrani  Israel  (Ezech, 
xxxvii,  12).  :  Cibatur  crgo  lujcredilaie  Jacob,  qui 
mente  pairiara  ilbm  ingreditur  et  in  cuntemplaiione 
illius  pasciliir.  Scd  lunc  plenarie  justi  oinnes  in  ilia 
1'sercdiiate  pascentur,  quando  <  veiiient  et  recum- 
bent  cum  Abrabam  et  Isaac  ct  Jacob  in  regno  coelo- 
rum  (Maitli.  vtii ,  il).  »  Ut  autem  hsec  omnia 
vir  Dco  plenus  auctoritale  robusta  firmaret,  sub- 
jecit :  «  Os  eniin  Domini  ioculum  est.  >  Neque 
enim  a  se  ipso  prophcta  dixit,  scd  Dco  in  se 
ioquente  cuncta  protnlit.  Ostendilque  liactenits  cui- 
Ht)et  fidelium,  quantum  in  virlutibiis  succcssum  ba- 
blturus  sit,  si  totus  ad  religioneni  convcrsus  toto 
corde  jastiliam  sectari  stnduerii,  Post  h»c  plebein 
banc  carnalium,  qiise  per  suas  nequitlas  a  Deo 
longe  recessit,  afPatiir,  dicens  : 

CAPUT  LIX. 
Vers.   1.  —  <  Ecce  non  est  abbieviata  manut 
Domini  ut  salvare  nequeat,  uequc  aggiavata  e&t 
auriii  ejus,  ut  non  exaudiat.  > 


COMMEM.  IN  ISAJAM  LIBiU  OCTO,  —  LIB.  VUL  554 

Sed  iniquitates  vf  stroe  di^viserunt  iiiter  A     Conceperunt  iaborem,  guia  graviter  in  corde  suo 


533 

Vers  2. 

vos  BtDeum  vestrum,  et  peecala  veslia  abscimde- 
runt  faciem  ejus  a  vobis,  ne  cxaudiret.  » 

Puiaiit  eiiira  iioiunilli  Lomiues  Deuni  alleviusvo- 
iuntati^  vel  poientia;  iiunc  esse,  quam  olim  fuit, 
dum  audiunt  patres  noslros  citius  in  oratione  exau- 
ditos,  et  se  non  exaudiii  conspiciunt,  patres  de 
suis  tribulalionibus  quantocius  salvatos,  vel  ad 
eelernam  salui.ein  perductns,  se  autem  a  diuturnis 
calamilaiibus  suis  non  salvari,  neque  perpeiuam 
salutem  posse  adipisci.  Quibus  apte  respondetur, 
quia  iion  est  abbreviaCa  mirnus  Domini,  ut  salmre 
nequeai,  sicut  olim  patres  salvavit,  ,si  quis  salvari 
digiius  fuerit  :  Neqtie  aggravata  est  uuris  ejus,  ut 
modo,  sicut  quondam,  non  exaudiat,  si  fuerit  qui 
cxaudiri  merealur. 

«  Sed  iniquilates  vestrae  diviserunt  inter  vos,  et 
Oeum  vesirum.  >  Tollite  trgo  iniquitates  de  mcdio, 
et  Deuin  vobis  proximuin  ipsi  fecislis.  Idcirco  cnim 
tani  cito  Deus  aderat  precibus  sanclonim  Patrum, 
quia  medius  separans  non  erat  inter  eos  ct  Deum. 
(  £t  peccata  vestra  abscoaderunt  faciem  cjus  a  vo- 
Lis,  ne  cxaudirei.  i  Quia  peccatorum  tenebris  ob- 
scuratuni  esl  cor  vestrum,  ne  serenuni  vultum  bo- 
nitatiset  gratia;  cjus  iiueat  videi*,  et  ab  ipso,  qued 
petierit,  obtinere.  Sequitur  : 

Vers.  3.  —  t  Manus  enim  vcstrac  polluta;  sunt 
sanguine,  et  digiti  vestri  iniquitate  :  laJ)ia  vestra  lo- 
Guta  suut  raendacium,  et  lingua  vestra  iniquitatem 
fatur.  t 

lUcirco  non  estis  digiii,  ut  exaudiajnini ,  quia  mo-' 
nus  veslriB  pollutce  sunl  bumano  satujuine,  quem  fu- 
dislis.  Vel  saitgtwie,  id  est  peccaio  itiquinat;e  sunt 
manus  vestrae ;  et  digili  vestri  qualibet  iniqmtate, 
quam  operati  estis;  et  tabia  vestra  non  solum  utio- 
sum  sermonem.  sed  et  mendacium  protulerunl,  quod 
est  pejus,  quia  «  os,  quod  menlitur,  occidit  animam 
(Snp.  !,  il).  >  QuoinoJo  ergo  exaudiri  poteriide- 
precatio  oris,  quod  talia  loqui  consuevit,  nisi  pi  ius 
poenitentiam  egeril;  adbuc  aiilein  de  liujusmodi  ho- 
ininibus  subditur  : 

Vers,  i.  —  I  Non  est,  qui  invocet  justiliatn,  nec 
cst  qui  judicet  vere;  sed  confidimt  in  nibilo,  et 
loquuiUur  vanitales.  ) 


laboraveruiit  excogitantes,  quotnodo  temporalia  per 
fas  et  nefas  acqiiirerent,  et  caeteros  anteirent.  Et 
pepererunt  imquitatem  pioferendo  in  operatione,  quod 
intus  conceperant.  Seqtiitur : 

Vers.  5.  —  (  Ova  aspidum  ruperunt,  et  telas  ara- 
ne*  textierunt,  qui  comederltde  ovis  eorum,  moric- 
tur;  et  quod  confotnm  est,  crumpet  in  regulum.  » 

Ova  aspidum  rumpuntur,  quando  malignorum 
spirituum  consilia,  quse  in  cordibuS  pravorum  la- 
teiit,  perversis  operibus  apeiiuntur.  Telas  quoque 
aranece  texunt,  quia  pro  bnjus  mundi  concupiscen- 
lia  temporalia  quslihet  faciant.  Qu;e  dum  nulla  sta- 
bilitate  solidala  sunl,  aura  procul  dubio  vitae 
transeuntis  pereunt.  Bene  autein  diciiur  :  0««  co- 
"  mederit  de  ovis  eoriim  morietur,  quia  qui  immun- 
dorum  spiriluum  consilia  recipit,  viiam  iii  se  animse 
occidit.  Et  quod  confotum  est,  erumpet  in  regnlum, 
quia  coiisilium  maligni  spirilus,  qund  corde  tegitur, 
ad  pffinam  iniqiiithtum  nutritur.  Reyulus  nainque 
serpentiiim  rex  dicitur  :  rcproborum  caput  Anli- 
christus.  Quod  ergo  confotum  fuerit,  in  regv.lum 
crumpit,  quia  qui  in  se  nulrienda  aspidum  coiisilia 
rccipit,  membrum  iniqui  capitis  factus,  in  corpus 
Antichristi  accrescit.  Sequliur  : 

Vebs.  6.  —  t  Telse  eorum  non  eruntin  vestimen- 
tum,  neque  operientur  operibus  suis;  opera  eorum 
iniitilia,  et  opus  iniquilatis  in  manibiis  eorum.  » 

Tela;  enrum  non  erunt  in  restimentum,  quia  ex  his, 
Q  qu.ne  operantur,  non  fiet  indumentum  anima».  Neque 
operientur  operibus  suis,  sed  niuli  remancbunt,  et 
confusione  pleni.  Nain  quoniam  aelerna  non  qu;e- 
runt,  bona  tcniporalia  cum  tempore  amittuiit ;  ct 
ante  judicem  nudi  veniiint,  quia  vestein  sibi  bono- 
ruin  operum  lexeie  nolucrtint.  Si  enim  nos  apud 
Deiim  nostra  opera  qiiasi  vestimentum  non  tege- 
rent,  nequaqiiam  voce  angelica  diceretur  :  <  'Beatus 
qui  vigilal,  et  custodit  vestiinenta  sua,  ne  nuJus 
amhulct,  et  nc  vide.int  turpiludinem  ejus  {Apoc. 
XVI,  15).  »  Tiirpitudo  eiiim  nostra  tunc  cernitur, 
cum  vita  reprehensibilis  anle  justoruin  oculos  in 
judicio  nequaquam  boni  operis  tegmine  vclatur. 
Non  erg-o  operientur  iniijui  operibus  suis,  quonlam 
opera  eorum  sunt  inutilia,  dtim  pio  lemporali  vila 


Non  est  fluisquam  cx  hac  multitudine  pravorum,  D  faciunt  omnia.  Sequitur 


qui  iiwocet  justitiam,  id  est  in  corde  suo  justificari 
precelur.  lUe  eiiim,  justitiam  invocal,  id  est  in  se 
ipsum  vocat,  qui  cor  suum  justitia;  habilaculum 
idoneum  paral,  et  juslitiani  a  Deo  poslulal.  Sed  ne- 
mo  est  in  istis,  qui  hoc  faciat.  Nec  csi  qui  judicet 
tere,  quia  falso  inentis  judicio  «ternis  temporalia 
prxponuut.  Sed  cmifiduni  in  niliilo,  id  est  in  prK- 
senti  vita,  in  viribus  suis,  in  cquis,  in  armis  el  divi- 
tiis.  Omnia  enim  hsec  niliil  suiit  in  coniparatione 
cielestium  ei  jeternonim.  Et  loquuntur  vaniintes, 
quia  laudant  icmporalia  vel  proferunt  otiosa  verba 
et  inania.  Sequitnr  : 

t  Conccperunt  laborcm  el  pepereruut  iniqiiita- 
lem.  > 


Vers.  7.  —  «  Pedes  eorum  ad  malum  currunt  et 
feslinanf,  ut  effnndant  sanguinem  innocentem;  co- 
gilaliones  eorum  cogitationes  inutiles,  vastitas  et 
contritio  in  viis  eorum.  i 

YEng.  8.  —  <  Viam  pacis  nescieriint,  et  non  est 
judicium  iu  gres.sibns  eorum,  semitae  eorum  incur- 
valBE  snnt  eis  :  omnis,  qui  calcat  in  eas,  ignorat 
pacem.  > 

Prdes  eorum  ad  matum  cvrrnni  et  festinant,  quia 
properant  ut  aliorum  boiia  rapianl.  Et  sangulnem 
innocentem.  effuiudunt,  quia  illos  injuste  perimunt, 
quoruin  siibstantias  rapiunt.  Cogitaiiones  eorum 
inutiles,  quia  iii!  de  seternis  bonis,  sed  de  transitoriis 
assidue  cogiianJ,  et  mala  proxirais  in  corde  suo 


535  HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACH!  53« 

BiacliiiiaiUtir.   Vastttas  et  contrilio  in   viis  eorum,  a  hs  ociilos,  ad  praseiitiani  luois  fflaiisenmt,  ei  luincn 


(|iiia  cxercilibiis  congregatis   regiones,   per    qiias 
iranseiint,  vastaiit  el  contorunl. 

Vium  pacis  iicscimnt ,  quia  quocunque  perj^unt, 
alioriiiii  racultates  invailunt.  Et  non  est  judictum 
iii  gressibvs  eorum,  quia  iniiiscreie  super  bonos  el 
innocenies  iniiiint  sicut  siiper  malos  vel  sibi  adver- 
sanles.  Aul  ccrli;  vnxinas  ei  contrtiio  in  liis  eorttm 
est,  quia  duin  luibulenias  actiones  iiicessanler  inse- 
quuniur,oiniiis  eorum  reiiuies  tam  inius  (|uam  foris 
vaslatiir  et  cnnteiitur.  Viam  pacis  nescierunt,  quia 
Deo  coneordare  iu  actionibus  suis  non  noveruut. 
lHe  cnim  viain  pacis  sect.niur,  qui  a  veritali?  itinere 
in  viam  scandali  non  derivatur.  Uude  per  Zacha- 
riam  diciinr  :  <  Ad  dirigendos  pedes  nostros  in  viam 


respuenies  lenebras  eiegerunl.  Qui  ei  siibduut :  Pal- 
pavimns  siciU  ecrci  pnrielem.  Apt-rla  enim  niiracula 
viderant,  fladbuceiini  quasi  palpanies  inquirebant, 
cum  dicereiit :  i  Quous(|iie  aniinam  noslran  tollis? 
Si  tu  cs  Christus,  dic  iiobis  palaiii  (Joan.  x ,  24).  > 
Ecce  niiiaculoriim  lux  ante  o?uIos  aderat,  cl  lamen 
in  cordibus  suis  lenebras  nir,^ndenies  adliuc  in- 
quirendo  palpabanl  :  Aperlam  enim  jam  januam 
lueis  nolentes  intrare  credendo  palpabant  fori$ 
velut  caci  parietem  tenlandi'.  Undc  cl  adjun- 
gunt  : 

i  Impegimiis  meriJie  quasi  in  tsnebris.  »  Dum 
enim  divinae  virlulis  miracula  ceniereiit  el  lamen 
d-^  ejiis  divinitale  diibilarent,  in  meridie  leitebrat 


paeis  {Luc.  i,  79).   »  Tiinc  enim  gressus  noslros  in  ^  passi  suiit,  qiiia  visum  in  ipso  veritatis  lumine  per- 


viam  pacis  diriginius,  quando  per  illud  aclionis  iter 
pergiiiius  iii  quo  ab  aiictoris  nostr.i  gratia  non  di- 
scordainus.  SeJ  reprobi  viam  pacis  nesciunt,  quia 
pr.iviiale  voiuntaria  c;euali  callem  rectiiudinis,  qiii 
diviiuB  volunlali  concordat,  igr.oranl.  Et  iion  est  ju- 
dicium  in  yressiOus  eorum,  tjuia  in  iiis  qux  faciuiit, 
examen  discretionis  non  habenl.  Gressus  qiiippe  eo- 
riim  actiones  sunl,  quibus  iiinituntiir,  et  quasi  pas- 
sibus  proinoventiir.  Sed  iioii  est  judicinm  in  gressi- 
btts  coium, quftniam  operationes  suas  examinare  ne- 
gligur.i,  diim  su;e  voiiiiiiatis  liliitum  sequciues,  quoJ 
sibi  placel,  faciunlsive  boiium  sive  maluin.  Semitce 
eorum  incttronta'  snnl  eis,  quoniam  tcrrena  seinperet 


diderunt.  liisuper  in  catiyinosis  inipinjehanl  quasi 
ntortui,  diim  visu  cordls  amisso  offiuiderenl  iii  la- 
pideni  oOensionis.  Vel  cxspectaverunt  splendorem, 
et  ainbiilaverunt  in  tenebris,  ita  Scripturas  sacras 
quasi  paricteni  ca>ci  palpantes,  verba  lanlum  ea- 
rum,  cl  folia,  non  fructum  vel  sensuni,  qui  tenelui 
in  lilieris,  qu^ientes.  In  lotoeniin  orbesolis  JHSlitiiB 
sploiidore  riililante  illi  morantur  in  lenebris  ei  iiifije- 
litalis  errore.  Sed  pro  bis  male  gestis  subjunguiil  de 
luctu  poenilentia;  su,-»; : 

I  Riigicmus  quasi  ursi  omnes,  et  quasi  colunibai 
meditanlcs  gememus.  >  Ursus  enim  veliemeniis- 
sinie  rugii,  quaiido  plangit;  columba  veio  pro  canlu 


ii.liina  iequuntur  iii  operatiiinibus,  per  (juas  iuce-  „  scmper  gemere  cnnsuevit.   Sic  et  isti  a.I  pr.i.i.ca- 


diint.  Omnis  qiii  calcat  per  cas,  ignorat  pncein,  Quia 
«  qiiicuiii|ue  voUicril  aniicus  osse  hujus  s.eculi,  ini- 
niicus  Dei  cowsiituctur  {Jucob.,  iv,  •»).  »  Sequi- 
tur  : 

\ers.  9.  —  «  Propler  hoc  elongalum  cst  a  vo.bis 
judicium  recti  exaniiuis.  » 

«  Animalis  eniui  non  percipitea,  quse  su:il  spiri- 
tus  Dei;  .spirilalis  autem  dijuilicat  oiiiuia  (7  Cor.  ii, 
14).  »  —  «  Et  noii  approheiidct  vos  justitia,  »  quain- 
iliu  sic  agciis,  qiiia  pi iiis  icliniiiienda  esl  iiiiquitas, 
ut  post  iiiluiaiur  vnbis  juslitia.  Post  lioc  populus 
Juda;orum  pa'nitcntiam  acturus  ,  inducitur,  cuui 
proiinus  subJilur. 

«  Esspectavinuis  lucem,  ct  ecce  tenebiae  :  spleii- 
dorem,  et  iii  teuelnis  ainbulaviiniis.  » 

Vers.  10.  —  «  Pulpavinuis  sicut  c;eci  parietcni, 
et  qiiasi  absque  ociilis  allrcciaviinus;  iinpegimus 
meridie  quasi  in  lancbris,  cl  in  caliginosis  quasi 
moriui.  ) 

Vers.  1  i . —  I  Rugiemus  quasi  iirsi  oinnes,  el  quasi 
columbx  mediiauics  gememus.  > 

Nam  quia  Rodomptoris  adventum  diuliusexspccta- 
veriint,  sed  iii  advcntu  ejus  tencbras  iiilidclilatis  in- 
currcrunt,  reclo  jani  rosipisccntos  dicunt  :  «  Exspc- 
ttavimiis  lucem,  ei  ccco  teiiebrije  :  splendorem,  et 
in  teiiebris  ambulavimus.  »  Cluistus  eiiim  lux  esl 
inundi,  ct  spleudor  patornae  gluria:.  Quem  i.sli  ven- 
lintim  pioplulanilo  sustiiuieiiint ,  sed  venicnlcm 
no!i  cogiiovorniil,  et  quos  ad  spi^ni  apcruerunl  men- 


tiouoin  Eline  faciunt,  et  qui  de  rassa  exspectatinne 
sua  conse^pienter  addanl  :  i  Exspectavimus  ju.li- 
cium ,  et  non  est :  salutcm  ,  ct  elongaia  est  a  no- 
bis.  »  Diiiiissime  enim  ..i  liac  capiiviiale  sua 
exspectaveruiit,  iit  Desis  causaiu  eoium  ju,lica:is 
libeiaret  eos,  sed  fruslra;  ei  salulem  eroptionis 
sua  piaislolati  sunt,  sed  elongata  est  ab  cis.  Et 
quare  judicinm  et  salutem  non  iuveiierunt,  osleu- 
duiit  subdendo  : 

Vers.  12. —  «  Muliiplicatae  suiit  cnim  iiiiquitatea 
nostr:e  corain  te,  et  peccaia  nostia  responderual 
nobis.  > 

Nam  ct  quo  Christuni  amiserunt,  semper  iniqui- 
tales  iniquitatlbusaddideruiit.  Quibusetrespon(<eruiil 
j>  peccnta  sua,  quia  secunJum  quod  merebantnr,  rece- 
peruiit.  Si.qiii:ur  . 

«  Quia  scolcra  nostra  nobiscum,'et  iniqutiates  no- 
stras  cognovimus.  » 

\'ers.  15. —  «  Peccare  et  nienliri  contra  Domi- 
num.  > 

IJeo  muttiplicatw  sunt  iniquilntes  corum.  qtiia 
scettra  ipsorum  sunt  rum  eis.  Scelera  vero  eorum 
cuni  eis  siint,  qiiia  Chiistum,  qiii  su  >  sangiiine  pec 
cata  sulus  lavii,  ainiscrunt.  «  Imposiibile  cst  cnin 
sanguiuc  biicorum  et  lauroriim  anforri  peccaia 
{Uebr.  XIII,  4).  »  Qui  ct  petcavoriiiil,  ct  menliii 
sunt  coHfra  Dominum,  quaudo  f;il>is  crimiiiationi- 
biis  arcusavcruiit  eiiin .  ct  iHx-idi  feceruni.  Sc- 
quilur  . 


557  COMMENT.  IN  ISAI\M 

(  Et  avcsi  siimus,  iie  irennis  posl  icrgnn!  Dci 
tioslri,  iit  loiiuereiiiur  caUininiam  et  tiaiisgressio- 
nem.  i 

A.veni  sunt,  ne  irenl  post  lerguvi  Dei  sni,  qiiia 
CliristiiMi  soiiui  iioliicruiil  in  gvalia  evaiigelica;  no- 
vitalis,  .seJ  locuti  siiiii  falMmiiiani  el  tiaiisgiessio- 
neiii ,  iliceiites  :  «  Nn:i  est  liic  liomo  a  Deo,  qui 
Sabliatum  non  cnstOilil  (Joan.  ix,  10).  >  Yi'l :  <  Erce 
liomo  vovax  et  potator  vini,  ainicus  pMliliciiiionim 
et  pecca:onim  {Maitli.  xi,19),  t  ct  liis  siniilia.  Ss-ii 
et  illi  aversi  sunt,  ne  irent  post  tergiiiii  Uei  siii,  ile 
qiiibus  Joannes  nTert,  quia  <  tnulti  (liscipulorum 
ejiis  aliierunt  retro,  et  jain  noii  cuni  ilb  anilula- 
lianl  (■/taii.  vi,  B7).  i  Locnti  siiiit  c^liimniam  et 
traiisiiressioneni,  qiiia  cuoi  auJisseiit  rte  corpore  et 
sangui.ic  cjns  conieileinlo  rt  bibenilo.  dixeruiil  : 
i  Durus  cst  liic  serino,  quis  potest  cum  auilire? 
{ibid.)  I  Seijuitiir  : 

<  Concepiiiius  et  locati  sumus  de  corde  nostro 
verba  mendacii.  > 

Dum  Salvatorein  accusare  quccrerent,  multa  verba 
mendacii  conceperunt  e!  lociiti  siiiit,  et  boc  fece- 
funt  de  corde  suo.  <  De  coide  enim  eseunt  cogi- 
taliones  mal» .  Iiomicidia,  adiiiteria  (Maiih.  .xv, 
19).  »  Vel  concepeninl  de  corde  et  loculi  snn:  men- 
dacia  conteinnentes  legein  Dci ,  et  seiuentes  tia- 
ilillones,  quas  iu  suo  corde  slmuldverunt.  Jie- 
qtiitiir  : 

VtRs.  14. —  <  Et  conversum  est  retrorsum  juiii- 
cium,  et  justiiia  longe  stelit,  qiiia  corruil  in  platea 
veritas,  el  winiias  non  poluit  ingredi.  > 

Ver5.  iS.—  <  £l  facla  est  veritas  iu  oblivionem, 
el  qui  recessil  a  malo,  prx-da  patuit.  > 

Cunversum  est  retrorsuin  judicium,  qiiia  principes 
Sacerdoimn  ac  sti  ibie  ei  seiiiores,  qui  jnste  judicare 
debeient,  sine  jiidicio  condeniiiaveiunl  Cbristum 
rciini  esse  moriis.  Ei  oinnis  Uinc  jusiitia  longe  steiil 
ab  eis,  tum  per  invidiain  tradereiit  eum.  Curruit 
ciiim  reritas  in  plaiea,  qu.-c  eiat  aiUe  pra;torium 
Pilati.  In  liac  ii;iti!r  platea  corruit  veriias,  ubi  re- 
giiavil  Judseorum  sola  pervers.tas.  .^</ui(as  iilu.; 
intjredi  non  poluit,  quia  perfldia  Judaeorum  nequa- 
quain  iniioceiuein  seil  reiiin  diniitti  quxsivit.  El 
exiiide  fwcl.i  Cii  Juu.^eis  verilas  in  oLliviunev',  et 
popuius  cre.lentiuin ,  qiii  recessit  a  malo  perfidia». 
eoruin,  paiuit  pncdm  violentoriiin.  Uade  ct  landari 
ineruil  ab  Apostolo  dicenie  :  t  Rapinam  bonorum 
vcstroruni  ciim  gaudio  suscepistis  cognoseenles 
vos  liabere  inelio  ein  et  manentem  substaniiam 
{Uebr.i,  S4).  »  Sequitiir  : 

<  Et  vidit  Doininus,  ct  malum  apparuil  iii  oeuiis 
ejiis.  qiiia  r.on  est  judiciuni.  » 

Displicuit  ideo,  quia  judicium  non  est  apud  Jii- 
dsos,  duni  Salvatoreiii  injuste  condemiianl,  vel  iii 
CKteris  qu*  deiiiceps  faciiint.  Sequitnr  : 

Yers.  16.  —  <  Ei  vidit  Deus,  quia  iion  est  vir;  et 
aporiatiis  esl,  quia  iion  cst,  qui  occuriat.  » 

Non  est  vir  hi  Jud;eis.  id  est  probus  et  virililer 
»gens,  sed  omnes  suii.  vul^aros  et  anicntes,  o.uia 


LIBRI  OCTO.  —  LIB.  Vlll.  53S 

A  «  omnes  dcclinaverunt,  siinul  inuliles  facli  siini, 
non  pst  qui  fatiat  boiuiiii,  i.oii  cei  usfiue  ad  iinnm 
(Psal.  XIII,  3).  Unde  et  non  isi,  qiii  oicurrnt  Dio, 
quia  non  esl  iiiter  eos  jiislus  qii!sqiiani ,  qiii  divi- 
nani  iiant  olije  lu  suiC  inlcreessionis  ab  illo  populo 
digliiis  sit  averteie.  Apoiiaii  veio  biboiare  est,  Vel 
angusliai  sivealligi,  quia  poros  vocamiis  forainina 
cuiis,  quibus  sudor  cgreditur.  Yidit  ergo  Deus,  quia 
in  JudaVis  hoji  esl  lir;  et  aporiatus  est,  id  est  lal  o- 
ravit;  ^iiin  non  est,  qiii  sibi  occurrat.  Qiiasi  eiiim 
labor  ct  alllictiu  giandis  est  Dro,  quaiiJo  niillus 
orando  aiiiinadvcrsioni  ejus  obvial.  Vel,  siiut  di- 
clum  est  ar.le  nos,  aporia  est  coiiteniptiis  vel  pri- 
vatio.  Uiide  Aposloliis  :  <  .^porianiiir,  inqnii,  sed 
noii  desiitoiinnr  (J7  Cor.  iv,  8),  iJ  est  coiiiemiii- 

H  inur,  et  l;inquam  propiiis  liiciis  privamur.  Porion 
enim  Gnece,  Lati.!ie  tucrum  dicitur.  llinc  aporiaii 
diciinus  coiiteiniii,  et  a  propriis  luciij  privaii;  Deiis 
cnini  aporialus  est,  id  est  aniinariim  luua  de  Jndiels 
amidt,  quia  uon  est,  qni  occurrnl  ira;  ejus,  et  coii- 
tcinniliir  ab  eis.  Sequitur  : 

c  Et  salvavit  sibi  bracbium  suum,  et  justitia  ejiis 
ipsa  roiidiniavil  eum.  » 

Snlvavii  sihi  brachium ,  \i  est  resnscitavit  sibi 
Cbrisium  suuin;  el  jusiilia  f/us, qiiam  lial  et  conlra 
Judaeos,  ipsa  confirmavil  eum  a  iveisus  eos.  ,Yel 
justiitu  ejus,  id  eil  jus:itia  Cliiisti  ipsa  coiipr- 
maiii  eum  in  regno.  Uiide  ait  Patri  :  «  Me  au  em 
propter  iiinocenliam  snscepisti,  et  connt-inasti  nie 
in  conspeclu  tuo  in  ;tlen,uni  (Psi:!.  iL,  13).  t 
Sed  bajc  de  nialis  Catbolicis  liliet  iiilueri.  Aiunt 
eiiim  : 

1  E.Kspeciavimiis  lumen,  et  ecce  tenebriie  :  splen- 
doreni,  ct  in  tenebris  ambulavimiis.  »  Plerumque 
enim  piavi  Iioiiiines,  dum  per  illicitas  actiones  qna;- 
vuiit  asseqiii  splcndorem  pi-nsperilalis  et  bonoris, 
inveniunt  lenebrus  liibulationis  el  coiifiisionis,  (lui 
et  subjiciunt  :  <  Palpavinius  sicut  c.xci  parieicm.  » 
Palpant  cnini  pervcisi  parieiem  ut  cn^ci,  qiiia  sa-pe 
in  pioxiinis.  duin  bona  opera  coiispic'.ii;a,  si  qua 
mala  laleant,  investigant;  et  sollicilis  iiiquisitioni- 
Lus  laboraiit,  si  quid  foite,  quod  accusare  possint, 
inveniant.  Sana  quidein  nienibra  conspiciui:t,  sej 
clansis  oculis  coidis  vnlniis  palpantes  quse  uiil.El 

0  impingunt  meridie  qnasi  in  lenebris,  quia  dies  boni 
opcris  claret  exterius,  sel  illi  qiii  livoiis  sui  lei  e- 
bias  intiis  tolerant ,  in  Iiice  qiiasi  in  nocle  olfen- 
Juiit,  quia  dum  boiiiini,  quod  vidoiil  actusaie  ne- 
queuii!,  maluni,  qiiod  non  videnl,  ad  aeriisaliaiiem 
qiiicruMl;  et  quia  lioc  invenire  neiiiiennt,  iii  meritlie 
bnnl  opi-rii  oireiidenle-.  inipingMnl.  Et  in  caliyiiiosis 
oberrant  quasi  iiwrlui,  qiiia  lenebris  su  s  fi  cnindali, 
qiio  se  niagis  veiiere  debe:t;it,  nesciuni,  qiioi.iam 
diLcliotiis  viiani  peididerun:.  «  ^iam  qiii  odil  ira- 
tieni  siiutn,  in  tenebiis  ambulat,  et  nescit  qiiocal; 
quoniain  tenebr»  obcaecaveruitt  ociilos  ejus  {Joan. 
11,11).  » --  «  t,i  qui  iion  dilifil,  niaiiel  in  mijrte 
{Joan.  III,  14).  »  Sod  qiiia  ct  islo^  nonnunquain 
diviuu  pietab    'it  mala  ca  deileant,  respicil,  vecsa 


539 


HEaVEI  BURGIDOLENSIS  MONACIU 


540 


snbjungunt .  i  Rugiemus  quasi  ursi  omnes,  et  quasi  A  pareeinlnm,  sed  uliioiiem  da  eis  justam  sumeret. 


cclumbae  meditanles  gcmemus.  » 

Rursum  quia  diuturnis  adliciionihus  ob  iniquita- 
tes  suas  plcrumqne  deprimuntur,  <  Exspectavimus, 
inquit,  judiciuni,  el  non  est  :  salulem,  et  elongata 
est  a  nobis.  MiiUiplical;e  sunt  enim  iniquitates  co- 
ram  te,  ct  pcccata  nostra  responderunt  nobis,  »  Ex- 
Spectant  enira  JMrficium  ercptionis  suse,  el  non  est  : 
satutem  liberationis,  et  elongabitgr  ab  eis,  quoniam 
peccuta  siia  responderuiU  eis  afflictiones  islas  pro- 
mittendo  el  reddendo.  Qui  adliuc  confitenlur,  di- 
ccntes  :  i  Quia  scelera  nosira  nobiscum,  et  iniqui- 
fates  nostras  cognovimus,  pcccare  et  menliri  conUa 
Doniinum.  >  Scelera  nainque  eorura  cum  eis  suut. 
quia  veniam  non  mereniur.  Peccant  enim  assidue. 


Sequitur  : 

Vers.  17.  — <  lnJuUis  est  justitia  iit  lorica,  et 
galea  saUitis  in  capile  ejus  ;  indutus  cst  vestimentis 
ullionis,  eiopcrlus  est  quasi  palllo  zeli.  » 

Vers.  18.  —  «  Sicut  ad  vindictam  quasi  ad  re- 
tributionem  indignationis  hostibus  suis,  et  vicissi- 
ludincm  inimicis  suiti.  i 

Si  prsedictus  sermo  fuit  de  Filio,  ut  diceretur, 
quia  bracliium  suum,  id  est  Filius  $<i/i<at'!{  $i6i,  quos 
voluit;  consequeiiter  nuiic  dicitur,  qiiia  ipse  Filius 
ad  judicium  vcniens  indulus  est  justiiia  ul  latica,  ut 
suos  e.xpugnet  adversarios,  quia  undique  circum- 
datus  el  munitus  apparet  juslitia,  cumanulla  parle 
possit  injustus  oslendi,  ut  cujusquam  qucrelis  va- 


et  frequenterineiiiiuntur  contra  Dominum  falso  ju- B  ieat  in  aliquo  feriri.  Pateret  eniin  ictibus  quercla» 


ranles  in  nouine  Domini.  Sequitur  : 

I  Et  aversi  sumiis,  iie  iremiis  post  tergum  Dei 
iiostri,  ut  loqueremur  caluumiam,  et  transgicssio- 
nem.  >  —  <  Qui  dicit  se  in  Cbrislo  manere,  deJjet, 
.sicut  ille  ambulavit,  el  ipse  anibulare  (/  Joan.  ii, 
6).  »  Sed  falsi  Cliristiani  averluulur  ;;05'f(;rgHm  De- 
mini,  quia  vestigia  ejus  usqiieiii  fiiiein  noii  sequun- 
tur,  sed  ad  niuiidi  concupisceiitias  revertuntur.  Lo- 
quuntiir  enim  calumniam  et  Iraiisgresiioueni,  dum 
pra^positos  siios  mandata  diviiia  ti  aiisgredi  calum- 
niantiir.  Unde  et  subdunt  :  «  Conccpimus  et  locuti 
aumus  de  corde  iiostroverba  mendacii.  ;  Concipiunt 
cnira  sajpius,  el  loquuntur  de  corde  suo  verbamefl- 
dacii  etiani  contra  bonos. 


rnm  eorum,  qui  pcrcuiit.  si  ipse  in  aliqiia  parte  vi- 
derctur  injustus,  et  pccfjtoies  ob  injustiliam  feri- 
ret.  Sed  undique  justus  appiiret,  cum  ait ;  <  Quid 
est,  quod  dehui  ullia  facere  vincae  mea:,  et  non  feci 
ci?  {Supra  V,  4.)  >  Jusiiiia  ergo  induius  est,  quia 
omnc  quod  debuil.  fecit.  Kl  bae  juslitia  indulusest 
ul  lorica,  quia  ita  eum  dcfendit  propria  justilia,  ut 
pugnatorem  lorica.  Nam  idcirco  tunc  nullus  cum 
pulest  Ixdere,  quia  nullus  eura  valet  in  aliqno  in- 
justum  deiaonslrare.  Et  galca  saluiis  in  capiie  ejus, 
quia  desuper  a  Deo  prolegilur.  Imlulus  est  vesli- 
memis  uitionis,  et  operlus  iiuasi  pallio  zeli,  quia  in 
tali  liabitu  demoustratur  forinsecus,  ul  cuuclis 
oslendat  sc  baberezelum  iiidignarionis,  et  ullioneni 


DeuKle  :  Conversum  est  retrorsum  judicium,  quia  veni.ssc  sumere  de  bustibus  Buis,  ct  malorum  viceitt 
jam  pleriqiie  lioraines  potiora  esse  judicant  carnalia  redderc  inimicis  suis.  Sequitur  : 
0uam  spiritalia,  terrena  quani  ccelestia.  Etjuslilia 
longestetii,  quia  procul  eam  a  suis  actjouibus  re- 
puleruiit.  Plalca  vero  nonien  accepit  a  laiiiudiiie, 
quia  irl«-o;,  platos,  Gr«ce  latiiudo  dicilur.  Et  quid 
per  plateam  nisi  qui  latam  viam  saeculi  iucedunt, 
desi.i^nantur?  Corruil  igilur  in  plateis  verilas ,  quia 
dilectores  s«culi  calcant  verilatem,  et  attollunt  fal- 
sitatcm.  Et  a-quitas  non  potesl  Iianc  platean)  ingredi, 
quani  occupavit  iniquitas.  Et  facla  esi  verttas  in  obli- 
tiionsm,  quia  pene  nemo  est,  qui  veritatis  memor 
sit,  sed  onines  inviccm  inentiuntur  sibi,  ita  ut  nemo 
sciat,  cui  credere  possit.  Et  qui  recessit  a  malo ,  pa- 


«  Insulis  vicera  rcddct.  > 

Vehs.  19.  —  <  Et  timebunt,  qui  ab  occideni«, 
uomen  Doniiiii;  et  qui  ab  oiiente,  gloriam  ejus, 
cum  venerit  quasi  Quvius  violentus,  qucm  Spiritus' 
Douiini  cogii.  > 

Yebs.  20.  —  I  Et  vencrit  Sion  Redemptor,  et 
eis,  qui  redeunt  ab  iuiquitate  iu  Jacob  dieit  Domi- 
nus.  > 

Noii  solumpopulo  Judxorum  ct  ca;iens,  qui  pro- 
pe  suiit,  sed  et  insulis  genlium,  qui  procul  suut, 
reddel  ipse  vicem  justae  retributionis.  <  El  limcbunt 
hi,  qui  ab  occidente  sunt,  nonieu  Domini,  ct  qui  ab 


tuit  pradx,  quia  jara  nemo  est,  qui  innocentcs  con-  j)  ortu  solis  gloriam  ejus,  »  quia  <  sicut  fulgur  esiit 


tra  violentiam  raptorum  defendat,  qui  bona  eoriiin 
ita  diripiunt,  iit  nec  moiiacliis  nec  eremitis  jam 
parcant.  <  Et  vidit  Doininus ,  et  malura  ajtparuit  in 
oculis  ejus,  quia  non  cst  judicium.  >  Duin  nemo 
vull  suas  actiones  dijudicare,  sed  voluutatera  suain 
unusqiiisqiie  sequitur. 

Ei  vidii  Deus,  qui  corda  solus  novit,  quia  non 
est  vir  in  lioc  populo  carnalium;  et  aporialus  est, 
id  est  laboravit,  sive  damna  pertuUt,  (luia  non  est, 
qui  occurrat  ei  pro  plebe  isla  dcprccans.  Et  bru' 
chium  sunm  salvaiit  sibi,  qiiia  virtus  sua,  id  est 
virtus  Ut-i  eiiam  sine  iiitcnnissiona  saivavit  sibi, 
quos  voluit.  Et  jvatitia  ejus  ipsa.  conjirmavit  eum 
fonlra  cictcros,   ut   nulla    pietaic    (leclcretur    ad 


ab  orienle  et  (>aiet  usque  in  occideiitem;  iia  eril 
adveutus  Filii  iiominis  (iiattli.  jlxiv,  ^T).  >  Veniet 
euim  Durainus  quasi  Jluviui  violenius,  quem  Spiritus 
Domini  cogit.  Qiiia  sicut  rapidus  torrens  trahit, 
quidquid  apprelicndil;  ila  vis  nnimadversioiiis  illiiis 
omnes  simul  reprobos  raptim  in  gebennain  devoi- 
vet.  Et  idew  veniel  Hion,  id  cst  Ecclesiae  Redem- 
plor,  et  cis  qui  redeuru  ab  iniquitate  in  Jacob ,  id 
est  qui  poenitentiam  agunt  in  populo  Dei.  Seqiu- 
tur  ; 

Vers.  21.  —  <  IIoc  est  fi£dus  meum  cum  eis, 
dicit  DoQiiuus.  > 

Uoc  est  fcedus  mcum  cum  eis ,  qui  ab  iuiqiiitate 
redcunt,  ut  non  pcreantcum  reprobis,  scd  veniai 


34i  COMiMENT.  IN  ISAIAJI  LUBRl  OCTO.  ~  LIB.  VIIL  542 

eis  sicui  et  juslis  Redeniptoi'  iu  die  judicii.  Ad  Sion  A      Vers.  5  —  <  Et  amhulant  gentes  in  lumine  tuo,  el 


vero,  iii  est  ad  Ecclesiam  suhditur  : 

<  Spiritus  n»eiis  qui  est  in  le,  et  verba  mea,  quae 
posui  in  ore  tii»,  non  rccedent  de  ore  tuo,  ct  de 
01-8  seminis  tui  (191),  dicit  Dominus  amodo  etusque 
in  stinpiteininri.  » 

Sanctus  enini  Spiiilus,  qui  in  Ecclesia  justorum 
cst,  mmq-jam  veeedet  ab  eis.  Sic  quippe  Salvator 
promisil  (liscipiilis  :  «  Ego,  inquit,  rogabo  Patrem, 
et  Eiiuni  Paracletum  dabit  vobis,  ut  mancat  \obis- 
cum  in  oelernura  (Joan.xiv ,  16).  »  Sed  cl  vciba 
verilatis  qna:  Douiinus  posuit  iii  ore  ejus,  tioii  rece- 
dent  de  ore  eiiis,  et  de  ore  sewinis  illius,  id  est  eo- 
rum,  quos  in  Christo  Jesu  per  Evangelium  gciiu- 
erat,  quia  pr;£dicatio  Ecclesice  non  dcliciet  usque 


reges  in  spleudore  oitns  lui.  > 

G«tttoamiu?atMn(per  viamreclitudinisctin/uwiVe 
Evangeiii,  quo  tu  iUumiuDris.  Et  in  splendore  ortus 
tui  ambulaliunt  reges,  id  est  apostoli ,  qui  lulgorem 
miraculorum  Salvaloris  a  principiovideruut,  et  cxor- 
diura  nascentis  Ecclesiae.  lieges  emm  sunt  apostoli, 
qui  rectores  populorura  suut  constituti.  Scquitnr  ; 

Vkrs.  i,  —  c  Leva  in  circuitu  oculos  luos  et  vids  ; 
omnes  isii  congregati  sunt,  venerunt  tibi.  » 

Circumfer,  iiiquit,  oculos  tuos  in  univcrsas  orbis 
partPs,  quia  omnes  isti,  qui  sunt  in  circuitu  tuo,  con- 
gregati  sunt  in  ovile  fidelium,  et  venerunt  tibi  iii 
aiixiiium.  Vel  iu  die  Pentecostes  dici  potuit  primi- 
tiva;  Ecclcsia;,  qnia   isti,  qui  de  uuivr.rso  orbo  ad 


in  finsm  sseculi.  .lmorfo,id  est  ex  quo  Spirilus  est  ^'  diem  fcstum  congregati  sunt  (Act.  ii,  5),   venerunC 


datu^,  ct  verba  Dei  posita  sunt  tn  ore  Ecclcsiae,  non 
deficient  ea  rtsque  insempilernim, 

Vel  ad  Isaiam  dicitur  :  i  Spiritus  meus,  qui  est 
in  te,  ct  verba  mea,  qua;  posui  in  ore  tuo,  non  dc- 
iicieiit  de  ore  tuo,  »  nec  de  oie  tiliorum  ac  nepo- 
tum  tuorum,  ut  omnis  per  seriem  geueratio  denion- 
slrclur,  quoJ  scilicet  gralia  pruphetarum  in  aposto- 
ios  veniat,  et  in  caeteros,  qui  de  Israel  crediderint. 
Quod  aiitciii  iiifcrt :  .kinodu  ei  usqiie  in  sempiler- 
nmt,  juxta  iliud  est  :  i  Cceluin  et  tecra  tiansibunt, 
verba  aulem  mea  aon  pracleribunt  (Mallh,  xxiv, 
3o).  >  Siiquilur  ; 

CAPUT  LX. 

Vers.  1.  —  *  Surge,  illnmiuare  (192),  quia  ve- 
nit  lumen  tuum.et  gloria  Dumini  super  teortaest.» 

Surge,  inqiiii,  tu  Sion,  id  cil  Ecclesia,  quia  «  bo- 
ra  est  jam  nos  de  somno  surgere  (Rom.  xiii,  li).  j 
Et  illnminare,  quoniara  tencbrjc  transierunl,  et  ve- 
rum  lumen  jam  hic«t.  lUuminare  ergo  ,  quia  venit 
lumen  Doiniiius  Jcsus,  qiii  ait :  (  Ego  lux  in  mun- 
dum  veni,  ut  omnis  qui  credit  in  me,  iu  tenebris 
non  maneat  (Joan.  xii,  46).  »  Et  gloria  Domini  super 
te  oria  esi;  quia  «  Verburn  caro  factum  est,  et  ha- 
bitavit  in  nohis ,  et  vidimus  gloriam  ejus ,  glo- 
riam  quasi  Unigeniti  8  Patre  (Joan.  i,  14).  i  Se- 
quitur  : 

Vfias.  2.  —  «  Quia  eccc  tenebnie  operient  terram, 
et  caligo  populos.  > 

In  die  judieii  lenebrce  operient  ierram,  id  est  ter- 
renos  homines,  ei  caligo  populos  reproborum ,  quia 
veiiiet  dies  Domini,  quia  prupe  cst  dies  niibis  et 
turbinis.  «  Super  te  aulem  orietui-Bominus,  >  id  est 
in  spleiidore  suo  apparcbii  Dominus ,  sicut  per  Jia- 
lachiam  promisit  .  «  Orictur,  inquit,  timentibus 
nomen  meum  sol  iustiti*  (Malacli.  iv,  2).  >  El  glo- 
ria  ejusin  te  videbituT,  <  Cuna  vcnerit  »  juxta  Apo- 
atohini,  <  glorilicari  in  sanclissuis,  et  admirahilis 
fieri  in  omnibus,  qui  crediderunl  (//  Tliess.  i,  10). i 
Sed  in  principio,  quid  facicndum  esaet,  subjun- 
iilat  : 

(191)  Vulg.,  de  ore  tuo  et  de  oreseminis. 


tihi,  quia  scrmonem  apostolorumsuscipiunt.  Sequi- 
tur  : 

«  Filii  tiii  de  longe  venieat,  et  filiae  tus  de  iatere 
surgent.  j  De  longe,  id  est  dc  raagnis  itii([uitatibus 
ut  Jeicmias  admonet : «  Qui  fugistis  gladiuin,  venite, 
nolite  .stare,  recordamini  procul  Deum,  et  Jerusa- 
Ifin  ascendat  super  cor  veBtrura  (Jer,  ti,  SO).  i  Gla- 
dium  cnim  fugerc  est  imrainenicm  senteiitiam  fuluri 
judieii  poenitciido  praicavere.  Sed  quisquis  hunc 
giadium  ftigit,  non  dcbet  starc,  sed  ad  Christum  me- 
rito  boiia;  actionis  festinanter  propiuquare. 

t  Et  lilia;  tua:  de  lalere  surgent.  » 

De  laicre  Rcdeioptoris  in  crucc  pro  nobis  vuliiera- 
^  to,  quia  inlirmi  plus  deliiimanilaleacpassionc  cjus 
profectum  capiunt,  quam  dfi  divinitaie  cicierisque 
mysteriis.  Unde  talibus  ail  Apostolus  :  «  Mbi!  ine 
jiidicavi  scire  inter  vos  uisi  Chrislum  Jesuni,  et  huuc 
cruciOxum  (f  Cor.  ii,  2).  »  Vel  de  tatere,  id  estde 
prosimo,  de  minoribus  peccatis  surgent  lilia'  tuae. 

E(  notaiidum  qiiod  fUii,  id  est  robnsti  dicunlur, 
qui  de  longe  veniunt,  cl  filia;.  id  esi  imbecillcs  ani- 
mse,  quoe  de  lalere  surgunl.  Quia  juxla  scnieiitiam 
Evangelicam  iUe  debitor  plus  feneratorem  i  diligit, 
cui  plus  ab  eo  doiiatur  :  cui  autcm  miiius  dimitiitur, 
minus  diligit  (Luc.  vii,  47).»  .^iU  de  luiige,  id  cst  ilc 
reniotis  lerris  filii  veniuri  dicuiitur,  et  dc  lulere,  id 
est  de  proximis  regionibus  surrectnrx  Ciia;, 

Vers.  5.  —  f  Tunc  videbis  el  afflues,  et  luirabi- 
..  tur,  et  dilatabitur  cor  tTiiiin,  quando  conversa  fuerit 
ad  te  luuititudo  maris,  Ibrtitudo  Gentium  veiicrit 
(ibi.  » 

Quando  conversa  fueril  ad  te  multitudo  inaris  vc. 
S3Ccuii.  Forlitttdo  yeniium  veneril  libi,  ut  oniiie  quod 
iu  sieculo  vel  orbe  terraruin  cst,  tuum  sit.  Tuuc  vi- 
deOis,  quod  earuiii  conversiooe  tibi  promiseram;  et 
affliiss  spiritaiibus  deliciis  iii  modum  iluminis  inun- 
dantis  :  et  mirabiiar  cor  tuum  super  tanla  rerura 
commutalione  :  et  dilatabilur,  cum  vidcris  eos  ad 
amorem  verilatis  conversos.  Sequitur  ; 

ViSBS.  6.  —  •  Inuodatio  cameloruni  operiet  le, 
drome<!arii  Madian,  el  Eplia.  » 

(192   Alias,  illuminare  JsruMiteju,  cle. 


W5  HERYEl  BtlRGIDOLENSIS  MONACHI  544 

Quid  per  ramelns  nisi  toiliios.'c  gentiliiim  nientcs  A  cuni  universa  gentililas  ad  (idem  adducilur;  ct  apo- 


siKniiitur?  Cromerfarii  (juoijue  caineli  suut  veloees. 
Esteniin  geniis  ranR-loruiii  ininoris  quidem  natune, 
Bed  velociiiris,  unde  et  nonii-ii  accipii.  itiaof  Dro- 
t/iiis  eiiini  Gr.ece  cursus  et  velacitas  appellatur.  Cen- 
luiii  eniiii  niilliaiia  cl  auiplius  ferunt  in  u:io  die  per- 
gere.  .MaJian  v  to  dicii  ir  inuiiiHas.  El  tjuid  per  dro- 
medaios  Mulian  nisi  genlil^-s  lortuosi  ti^'urautur 
veloces  in  cursu  pervers*  aetionis?  Eplia  quo(|ue 
f/i  so/«  «5  iiitaipretaliir.  Et  quis  dissohuus  ciat  nisi 
gMilills  populus,  qui  niilla  hge  vinciebatur,  sed  niale 
sbi  dimssus  eiat?  Drom:>daiii  igitur  Eplia  genliles 
diciinlir,  q  li  in  illo  po;)ul.)  nuxia  libertate  dissuluto 
disurruliaiil  vaji  aJ   omnia  mala,   q.ue   volelant. 


sloli  minislrant  ei  arieles  Nabaiolh,  dum  Jiid:eos  ail 
eam  coiivertunt.  Et  li;ec  pecoia  C.^dar  vel  arietes 
Na!:aiotli  offeruntnr  Deo  gratum  servitinm,  id  est 
saciilicium  in  uUari  li.lei.  Nain  placali.le  altate  Dei 
liJes  esl  Josu  Cliristi  quam  juxta  Aposlolum  i  po- 
posu'l  Deus  p;'opilii!lioiiem  per  ndem  in  sanguino 
ipsins  (Rom.  iii,  25).  >  In  lioc  aliaii  nfreriiir  Dej» 
oniiiis  pnpiikis  electorum,  duni  «  exhilicnl  corpnra 
siia  liostiani  viventem,  sanelam,  Deo  plarabilem 
(f{om.  XII,  i)  >  Dumqiie  niuDdus  omi.is  a  Cliiislo 
convertitur.  gloiifical  ipse  domum  niajestalis  sua*, 
id  esl  EcclesiaMi  siiam.  Cliristiis  enim  «  tanquam 
lilius  est  in  domo  sua,  qu.c  doir.us  sumus  iios  (Hebr. 


tnnnd  ilio  ii;ir|ue  camelontm  operuii  E&lesiam  alqiie      ni,  5).  » 

drom^darii  Mudian  et  Eplia,  qiiia  jam   iis  hae   plebe  B      Possumus  anlem  nrielet  Nabaiotk.  id  esl  prophe- 


CJeruiii  iioii  nisi  convcrsa  gentiliias  cerni'ur.  Taiiia 
esl  eiiim  mullituJn  geiU  ui;i,  qui  crediderunt  ad 
comparaiion  in  illonim,  qui  de  circumcisione  vene- 
ruiit.  De  quilus  adliuc  subdilur  : 

c  O.niies  de  Salia  venient  aurum  et  llius  defercn- 
les,  el  laudein  Domiiio  aniiuiitiaiiles.  > 

Sabj  capiivitai  vel  rjte  dicilur.  Per  Saba  Genlili- 
tas  vel  iiiliJLlila-.des'gnatur,  ubi  genus  humaimm  in 
retiaculo  aniiq..;  iiosiis  captivuin  tenebnlur.  Omnes 
crgo  de  Siba  venerunt,  qiiia  omnes  gentes  a  Cliri- 
slo  convers;B  sunt.  Aurum  vero  ad  legis  iributnip. 
peiliiiet,  tltus  aJ  Dei  sacriiicium.  Aurum  ergo  el  thus 
geiiiiles  ad  Clirislum  dereriint,  ciim  in  eo  regiam 
D.Jtalem  et  divinam  majeslatem  faientnr.   Aiiro  ta- 


tiae  specialiter  aposlolos  intplligere,  de  qiiil  us  olim 
Proplieta  dixeral  :  <  Affeiie  Uomino  filios  aiiilum 
{Psul.  xxviii,  1).  »  El :  «  Holoeausta  medullata  offe- 
lam  tibi  cum  incenso  arielum  (P^a/.  Lxv,  15).  *  Qui 
iniiiistranl  Ecclesia;  juxta  senr.onein  Domini  dLcen- 
tis  :  «  Qui  major  esl  vestrum,  eril  ininister  vesler 
(Maith.  xxiii,  11).  »  De  quibus  admiraiido  subjan- 
gilur  : 

Yers.  8.  —  «  Qui  sunt  isli,  qui  ut  nubes  volant  et 
qiissi  columluB  ad  feneslias  suas?  » 

Uecte  pr:EdicatoresNovi  Tesiameiiti  nubibus  assi- 
niilaiitur.quiaverbis  pluuiil,miraculi3  coruscanl.  Qui 
volare  ut  nubes  dicli  siiiit,  qnia  iii  t  rra  viveulej 
e.i^tr.i  tenani  fuit   omne  quod    egeiuni.  Cndc  per 


meii  religioiiisfulg;ir,  el  iiiiioceiitiae  claritas  c.vprimi  ^  qui>ii'dain  iiubem   dicitur  :  «  lu  carne  ambulantcs 


potj ..t,  qiiaiii  in  nigredinem  culp;e  conversam  Jere- 
mias  doliiii,  cuni  diceret  :  «  Qiiomodo  obseuralura 
cs:  aMrtiin  (Tlien.  iv,  1).  »  Thure  autem,  quod  Deo 
Inceuiiiluc,  virtns  oialioiiis  dcsi^iiatur,  Psalinisla 
diceiit ;  :  «  Dii  igaiur  o;  alio  mea  sicul  incensum  in 
conspixtu  luo,  Comine  (Psul.  cvl,  2).  »  Anrum 
r.rgogeiililesdefeiiint.quandop.ctioiani  vitamdiicen- 
lesa.lGliiislum  pr.iperani,  ut  eum  iii  regnosuoviderc 
val  aul.  r.ius  (tiaiiideferiiiit,cum  cojilaiionescarnis 
per  sniicta  oratiunum  stiidia  in  ara  e.ordis  iiiceiidiint, 
suavealiii'iid  Den  per  rdJi-ste  desiderium  redoKMiil. 
Scd  ct  lauJe  Deum  annuntiaiil,  quia  gloriam  ejus 
cum  c;Eleris  priedicaul.  Soiiuilur  : 


noii  secundum  carnem  militanius  (//  Cor.  x,  3i.  > 
Priores  eteiiim  patres  conjiis^iis  utebniitur,  lilios  pro- 
creabant,  siibsiaiitias  possidebaiit,  curse  lei  fami- 
liaris  iiilcndebanl.  Isios  vcrovidcns  prophela  leiTcna 
despicere,  menle  coeleslibus  p.opinquare.  vetbis 
pluere,  miiaculis  corusf-are,  ipios  a  lerreuis  conta- 
giis  ei  saucta  cngitaiio,  tt  sublimis  vil.i  suspenderr.C, 
bos  profecio  vulaiiles  paril.;r  et  niitcs  appellal.  i^«- 
nesii(B  autcm  nostr;c  siiiit  oeuli,  qiiia  per  ipsos  ai.i" 
nia  lespicii,  qund  exierius  concupiscit.  Co/nwifra  cst 
siiiiple.v  ;uuiiial,  ati|ue  a  iiialitia  fellis  alienum.  Quasi 
columbai  crgo  ad  fenestrt.s  suas  suiil,  qui  uiliil  iit 
boc  mundo  concuplsctiiit,  qiii  oninia  simpliciter  ispi- 


W.R-;.  7.  —  «  O.iine  pecus  Cedar   congregabitur  ^  ciunl,  el  iii  bis  i|ii;c  videni,  rapaciiatis  sludio  i.on 
ibi,  aiietes  Na'iaioili  miiiislralmiil  libi,  offerenlur      lialuintur.  At  coiitra  milvus  e!  iion  coUimba  ad  fene- 


tibi 

siiper   placab.li  aliari  meo,  cl   domum    majeslaiis 

rae.e  gljrilitabo.  » 

Cjilar  (luid  'm  tenebric,  Nabaioth  vero  dicilur  pro- 
phelia.  Et  qiiid  pe:-  p  cus  lenebrarum  nisi  geiililes  (i- 
guraiilur,  qui  in  leiiehris  IgiiOianiiue  sua;  iiali  siiiii- 
les  e.iiiit  bint;s  animal  biis,  diim  ad  cognoscendum 
Deutii  laiioiie  iioii  utereiitur?  Qiiid  veio  ^w  arieies 
prophetice  iiisi  Hebiiei  designanliir,  qui,  diim  velul 
anim  ilii  m;iiida  el  ihimeil.ea  familiares  essei.l  Deo, 
Ciiiiitiini  esse  vei>lu  uui  per  proplietiam  praescie- 
ruiitv  Coiigregatur  ergo  Ecelesiie  tjjniie  pecm  Cedar, 


slras  suas  esl,  qui  ad  ea  qii;e  oculis  coiisideiat, 
rapaeitalis  desiilerio  aiiiielat.  Qiiia  vero  per  istos 
muiidus  uiiiversus  Deuni  eral  cogiiitiirus  apte  mox 
subJil : 

Yers.  9.— «  Me  etenini  insnla;  exspeetant.  ct  naves 
niaiib  iii  priiieipio,  nl  adducam  lilius  tuos  de  longe, 
argeiiium  et  auium  eoriim  ciim  eis  nomiiii  Dnmioi 
Uei  lui  ct  saneio  Israel,  i|ui  (193)  glonficavit  tc.  » 

ilart  naiiiqiie  tnrbida  ac  luineiilia  s:>>(  iili  liiijus 
volumina  designal,  iii  quibus  pravi  quilibet  iiijusle 
delectaii  uuasi  profuudis  dediti  p!sces  lucute  ad  EU- 


{*,!)3;  Alias,  quia. 


S4S  .  COMMliNT.  IN  ISAIAM 

perna  gaiidia  non  intendnnl.  Ivsulv  aiilpm  (!i'(Ms:e 
gonles  cl  piovinciie  possiinl  acfip'.  Naves  niaris  Ec^ 
clpsix  siinl,  qn^c  per  nuclus  hujns  .Sieculi  aJ  porluin 
salulis  et  sialiililatis.  id  esi  ad  teirani  Yiventinm 
ti^niluiil.  Jnsulce  ei  gi'  el  naves  maris  cxspee  lalianl 
Doniinuin  in  priucivio,  qiiia  nt  regiones  i.'i  Ef(  iesi;e, 
qn;n  snnt  in  lioc  niundo,  (idcin  cjus  susi  ipeicnt, 
pritis  oportcbat,  ut  ipse  ad  eas  per  pr;i;i!icalores 
suos  acccderel.  Veiiil  igitur  ad  cas  piior  ui  filios 
malris  Ecclesis  de  longe,\d  csl  de  Genlilitaie,  alque 
argentun  el  atirum,  id  est  eloqiientiani  ft  sapien- 
liani  eoruin  natnralf^,  cnm  eis  nomini  Dvmini  ad- 
duceret,  ut  Deo  servirct  faciindia,  ct  scnsiis  eornin 
aJjunciis  supcrns  aspiiationis  ciiarismalibus.  De 
qnibus  sutiditur  ; 

Vebs.  10.  —  i  Et  xdincabunl  filii  peregrinorun» 
nuros  tuos,  et  reges  eorum  ministiabunt  libi.  > 

Filii  namque  peregrinorum  (ilii  sunt  iiitiileliiini  ad 
fidem  conveisi.  Qiii  icdificant  muros  Ecclt^sire,  qu.a 
innninienta  defensionum  ejiiscl  discipli^iaruin  alqiic 
virtiUum  exslruunt  verbo  et  opeie.  tt  reges  eorum 
niinisirant  ei,  qnia  vix  sub  universn  coelo  rex  quis- 
quam  inveniri  poiest,  qui  non  gaudeal  Ecclesiae  ser- 
virc  Scqiiitur  : 

I  In  indigiiatione  mea  percussi  te,  et  in  i-econci- 
liatione  niea  miserius  snui  lui.  > 

Percussi  tenipore  triiUlalionis,  ct  post  misertus 
gratiam  tibi  dcJi.  Vel  allliclain  olini,  et  captiviiati 
liaditam  in  populo  Juda:oriim  iu  vucatioue  ^eiiliuin 
leconciliavi  le  iiiibi.  S..'qiiitur  : 

Vers.  II.  —  <  Et  apeiieiitiir  porlae  tuae  jiigiter  : 
«^ie  ac  nocte  non  claudenlur,  ul  afleratur  ad  le  for- 
(itiido  geiitiiim,  cl  rcges^aruin  adducaiitur.  > 

rarta:  Ec(  lesise  die  ac  nocte  inanent  apeitic,  qnia 
sempfr  eos,  qui  a<!  (iJem  intiare  voluerunt,  paraia 
cst  Ecclcsia  recipere.  Non  enini  claudiiiitur  porlie 
ejus  vel  \u  die,  id  e$t  in  prospcrilate,  vcl  in  nocle,  id 
est  in  ad\e!sitaie,  Sed  siiie  intfrniissinne  paieiil 
omniiiiis,  qui  aJ  sc  coiifiigerint.  El  reges  quoqiie 
earum  simul  adducanlur  aJ  Cliristnin,  nl  a.ioreiit 
eam  omnes  reges,  oniiics  gentes  serviaiit  ei,  elaffe- 
ratur  ad  eam  fortiiudo  gew.ium  ad  liJeui  conllucn- 
{iuin.  Seqiiitur  : 

Veks.  ii.  —  i  Gens  enim  et  rcgnum,  quod  non 
Servteril  libi,  peribit,  et  geiiles  soliludine  vasla  ■ 
buniur.  > 

Qiixcunqr.e  gens  vel  regmim  noii  vult  servire  Ec- 
Cksix,  ul  pi.'«ceplis  pjiis  obidial,  sine  duliio  iii  :pter- 
flum  peribit.  Sed  cl  in  pissenli  iiinlto.'>  inliJeiitas  et 
inoticdieiitia  periie  de  lcrra  facii.  Et  gentes,  q;i«  in 
jiicredulitale  pi-rscveraiit,  dcvasianlur,  -yi  in  soliiu- 
dinem  redigaiitur.  Sequiiiir  : 

Vebs.  i3.  —  «  Gloria  Libani  ad  te  veniet,  abics 
ft  ixixii.^,  et  pinus  siniul  ad  onia:idiim  Incnm  san- 
ciificalicnis  lucje,  el  locum  peduni  meorum  glorili- 
C3\>o.  ■• 

Libanus  tcmpiam  Jud.-eoruni  nonnunquam  in 
Scripturis  cxpriiccre  soict.  Undc  Zacliarias,  cum 
lijusdem  terapli  combiistioiieni  probaret,  ait  :  <  Ajie- 


LIBRI  OCTO.  —  LIB.  VIII.  646 

A  ri,  Libaiic,  porlas  tiin.>;,  et  comeJat  ignis  cedior. 
tuas  {Zuch.  xi,  1).  >  Valdeenim  indyius  et  pulcbei 
pme  Cieleris  niOKlibus  est  Libanus  apie  (ijurans 
illud  qiiondam  pr.-c  oninibHS  nol  il ;  tPiiiplniii.  Sed 
jam  diu  est,  ex  qiio  teir.plum  ill  id  esl  iiic  nsum, 
et  gloria  ejus  ad  Ecclcsiani  tiaiisiit.  Abies  vcio. 
quia  vablfc  tn  alluin  crescit,  saiirlos  dpsnnat,  qiii 
Paulum  iinilantes  inenteexcedunt  Deo.  Ruxus,  quae 
in  altuni  iioii  prolicit,  sed  in  onuii  tempore  viriJi- 
tatem  rptinet,  liumiles  expriiiiit,  qiioruin  viiiditas 
nuiiquam  niarcescit,  dum  bonitas  ipsorum  nunquam 
deficit.  Pinus  resina  exubcrat,  ctonini  tempore  fiu- 
ctum  liabet,  semperque  viridis  ceiiiitur,  clei  tos  si- 
gnificans  spiriiali  gratia  re;Iundanlcs,  et  iinmar- 
cestibilein  justilia!  vigorem  liabenlps,   ac  spinper 

"  boni  opeiis  fructus  in  se  ipsis  monstraiit.;s.  Ilas 
igilur  pretiosas  arborcs  poli.cetur  Dnmiiius  iid  or- 
tiandum  locum  sanclificationis  sux,  qui  esl  Ec;lesia. 
Nain  exira  Calliolicam  Ecciesiam  non  cst  Uicus  di- 
vina;  saiictilicatibnis.  Sed  et  pedttm  pjus  locns  cst 
eaJem  Ecclesia,  in  qiia  ipse  slare  ei  anibularc  spi- 
ritalitcr  consuevit.  Dl-  hoeantpin  sanciificalioiiis  et 
pediini  loco  alias  dicium  est :  «  liilroibimus  in  tabcf- 
naciilum  ejns  (Psrji.  cxxxi,  7).  >  Et  :  «  Deiis  iletit 
iii  synagoga  dcOruni  (Psal.  lxxxi,  I).  >  £t  :  «  Qui 
anilulat  iii  inedio  septem  candelabronim  aureornm 
{.ipoc.  II,  2).  >  Hunc  ergo  ioctini  promitt.t  oiiianduin 
et  gloiilicandum,  sicul  jam  fai.tuni  cernimus.  Si;- 
qiiitui'  : 

d  Vers.  44.  —  «  Et  venient  ad  te  tu  vi  filii  eorum, 
i|ui  buiniiiaverunl  te,  et  adu  abunt  vestigia  pcduiu 
luorum  omiips,  qiii  dptraliebaiit  tibi.  > 

Cuni,  iJ  cst  buiiiiliali  veneiunt  pa>nilei.tcs  aj 
Ecclcsiaiii,  (ilii  pprsecHlorum,  qni  tJIIigci.lPS  humi- 
Ijaverunt  caiii.  et  omnes  qui  t''iiipiii'e  perteculioms 
delraliebani  ci,  ubi  pa.x  riala  (st,  corruerunt  ad  pt- 
des  ejus  veniani  postulaiiti'S.  Si>qiiit!;i  : 

(  Et  vocaLunl  te  civiiaieni  Doniini  Sion  sincd 
Israel.  * 

Vers.  15.  —  «  Pro  eo  qnod  fuisli  derelirla,  et 
oJio  babiia,  et  iion  eral,  qni  per  te  transin  t.  > 

Ciciiatem  snmmi  icgis  Sicn,  id  cs!  .saiuiaiii  ur-- 
licin  Dei  Israel  votaveiti  liaiii,  (|iii  priiis  relique- 
raut  eani,  et  a  consortio  suo  separavera  t  liabentes 

^  eani  odio.  Nec  tiansibat  qiiisiuain  enrum  pcrcam 
qitia  nemo  ad  illam  (ligiiab;ilnr  a^picerp,  siiper  nio- 
res  ejus  iiuede.e.    Longp   eiiiiii   ab  Eccbsia  erst 
traiisitus  actioiiiseo  u:n.  Se(;u:iur  : 

<  Poiiam  tp  in  supeil.iatn  s;ciulo:uni,  gaujiiim  in 
geiiera!ioiiem  et  gpm-rationciii.  > 

Siiperbia  noa  iumnrein  piatitniis,  sed  libpilatm 
ereptioiiis  lioc  loco  sisnilicat.  Nam  ct  pcr  Sapien- 
tiam  diciturde  hujusmo  It  sup^irbia  :  «  Mcciiii:  sun: 
divitia;  et  gloria,  opes  siipirbie  et  jiistitia  {Prov. 
VIII,  18).  >  Ait  ergo  :  Ponam  te  in  superbiam  sa-cu- 
lorum,  iJ  esl  in  auctoritalem  erectioiiis,  qua  in 
omiiia  sa;cul3  permaiicat;  ftpoiiam  te  gnKifium  in 
generaiio^iem  bujus  saculi,  ei  generationem  futurL 
Sequilur  ; 


547  HERYEI  BURGIDOLEiNSIS  MOMCHI  .  548 

Vers.  16.  —  «  Et  sUges  lac  genlium,  et  raamiila  A  tuFt  ei  lapis  calore  solutus  in  aes  vertitur  {Job  xxviii, 

regum  lactaberis ;  et  scies  qnia  ego  Dominus  salvans     2) 


te,  et  Redemplor  tuus  foriis  Jacob.  > 

Lac  genthtm  suges,  quando  et  ab  ore  gentilium  ad 
fidem  convcrsorum  accioies  verbum  sacrse  acmoni- 
lioiiis.  Et  mamilta  regum  lactaberis,  quia  et  a  regi- 
biis  dulce  verbi  poculum  hauries,  quo  proficias,  el 
nutriaris.  Soientenim  et  pii  reges  populo  Dei  verba 
sacrae  admonilionis  edere.  Cumque  fides  in  (antum 
proficiet,  «t  a  gentibus  et  regibus  lac  divinae  prsedi- 
calionis  sumas,  ■tunc  profecto  scies,  qnia  ego  sum 
Dominus  salvans  fe,  et  Redemjitor  luus  fortis  Jacob, 
qui  te  redemit  a  cunciis  tribulationibus,  et  reges, 
qui  te  persequebantur,  feci  tiutdtores  tuos.  Por- 
tasse  quis  reges  isios  intelliget  aiwstolos  et  prsedi- 


Ferriim  de  terra  toltitur,  cum  forlis  propugna- 
tor  Eeclesiae  a  terrena,  quam  priDS  lcnuil,  actione 
separatur  :  Et  lapis  calorc  soluius  in  as  veriiiur, 
quando  durum  cor  et  frigidum  igiie  divini  amoris 
liquaiur,  et  ad  veram  fortiludinem  commutatur,  ut 
peccator,  qui  prius  insensibilis  exslileiat,  posiino- 
dum  per  auctorilatem  fortis,  el  per  pr.edicationera 
sonorus  fiat.  Pro  tapidibus  itaquc  Doniinus  ferrum 
affert,  cum  pro  bis  qui  in  malitia  duri  sunt  ac  fri- 
gidi,  fortes  et  acutos  dat  Ecclesiae  prjedicalores.  Se- 
quitur  : 

<  Et  ponam  visitationeiB  tuam  pacem,  et  prsposi- 
(03  ttios  iustiliam.  > 

Antea  pcr  flagella  correptitmis  Dominus  visitave- 


catores.  Sed  mihi  niajor  in  hoc  loco  videlur  proraii-  B  rat  Ecclesiam,  sicut  scriptum    est,    «  Visilabo  in 


sio,  si  de  regibus  terrarum  banc  acceperirnus,  prae- 
sertim  cum  sermo  nunc  sit  de  co  tempore,  qiio  per- 
seculiones  quieverunt ,  et  pax  undique  data  est 
Ecclesi».  Sequitur : 

Vers.  17.  —  t  Pro  aere  afferam  aurum,  et  pro 
ferro  alle»-am  argentum,  e!  pro  lignis  aes,  ct  pro  la- 
pidibus  ferruni.  : 

Cum  dicitiir  :  Pro  eere  aunim  el  pro  ferro  afferam 
argfutnm,  ;rs  el  lerrum  repiobaliir.  Rursumque  cum 
addilur  :  Pro  tignis  afferam  (cs,  et  pro  lapidibus  [er- 
rum,  xs  et  ferrum,  quod  reprobatur,  aliterpromit- 
tiiur,  quia  quod  repiobaiiir  vel  aufertur  ad  veterera 
Vilaiii  perliiiel;  et  qiiod  promittilur,  ad  novaiii.  Per 
ats,  quod  valde  sonorum  est,  praedicatorum  sermo 
(igqratur,  qui  dilectione  carent.  Unde  dicit  Aposto- 
lu8  ;  (  Sl  liiiguis  liominuii!  loqiiar  el  angelorum 
(/  Cor.,  15, 1),  »  eic.  Etquia  cbaritas,  quae  cunctis 
viriutibus  preliosior  est,  per  cMrumdesignatur,  auri 
noinine  pretiosa  sanctorum  coiivcrsaiio,  in  quibus 
cbarilas  fulget,  exprimitur.  De  lalibus  Jeremias  : 
(  Filii  Sioii  inclyti  aniicti  auro  prirao {Thren.  it,  2).  > 
Pro  Kre  Dominus  aurum  affert,  cum  pro  his,  qui 
sine  charitate  prxdicabant,  charitate  ornaios  dat 
Eeclesise  doclores. 

Qiiid  vero  per  ferrum  nisi  hi  quf  semper  ferro 
utuiitiir,  ut  cscteros  feriaiit,  exprimunlur?  Et  qui 
per  argenlv.m  nisi  illi,  qui  candore  coelcstis  eloquen- 
tiajiiilent?  Nam  Salomon  ait :  <  Argenlum  eleclum 
labia  justi  {Prov.  x,  20).  i  Pro  ferro  igitur  Dominus 
argcntum  ajfert,  cum  pro  iis,  qui  ferro  c!  armis  ule- 
baiilur,  eos  Ecclesias  largiliir,  qui  sacris  eloquiis 
apud  proximos  luceant.  Ligna  venio  facilc  coiicu- 
tiunlur,  el  plerumque  subvertiintur.  Per  haec  carna- 
les  ei  iinbecilles  desigiiantur,  qui  cito  movenlur  ad- 
versitaiibus ,  et  franguntur.  Per  ais ,  quod  diiitiiis 
illaisum  a  rubigine  perdurat,  fortissiniani  loiiganimi- 
tatora  paiieiuiuin  demonstrat.  Pro  tigitls  ergo  pro- 
iiiillitui-  (Bs,  id  esl  pro  inlirmis  el  impaticnlibus  for- 
tes  et  longanimcs.  Quid  vero  lapides  nisi  duriliara 
et  inseiisibiiilatera  cordis  corum  exprimunt,  qui  in 
iaiquilnte  duruerunl?  Et  ferrum  fortes  viri  sunt, 
qui  acutissimis  iinguarura  gladiis  pcccanliura  corda 
tiansfiguut.  Uiide  Job  dicil :  «  Ferrum  de  terra  iolli- 


virga  iniquitates  eorum,  et  iii  verberibiis  peccata 
eorum  {Psat,  Lxsxin,  35).  Sed  nunc  per  pacem  se 
pollicelur  cam  visitare,  ut  persevfraniera  pacem  ei 
tribuat,  ei  ad  araorem  suum  per  lieneficia  tranquil- 
lilalis  vehementius  eam  acceudat.  Sed  ipiia  tem- 
pore  pacis  <  oranes,  qui  pievolunt  vivere  in  Chrislo, 
perseculiouem  patiuniur  (//  Tim.  m,  12),  i  in  no- 
viisinio  dle  magis  poiiet  Douiiniis  risitationem  Ec- 
ciesia)  suas  pacem,  quando  ipsa  per  adveiilum  et 
vigitationem  ejus  pacem  scmpiiernam  percipiet. 
Prcepositos  Ecciesi*  futuros  promillit  adeo  justos, 
m  sit  ipsa  justiiia,  siciit  cerniraus,  quia  fernira  in 
igneiit  igiiis,  quando  vehemenier  inUammatur.  vSed 
tunc  verius  erunt  justitia  piijgpositt  ejus,  quando 
^  ipsura  juslitix'.  fontem  cernentcs  fienici  siuii!e$,quia 
jain  nullas  in  se  reliquias  injuiiilise  vel  miiiimas  ha- 
bebunt.  Undc  et  subditur: 

Vebs.  18.  —  t  tion  andietur  ultra  iniquitas  in 
terra  tua,  vastitas  et  contritio  in  (erminis  (uis.  > 

In  illa  enim  f«rra  viventium,  ubi  tunc  habitabit 
Ecclcsia,  nunquam  audietur  iniguitas,  quia  nullus 
jam  e  tiliis  ejus  peccabii.  Nec  audietur  vastilai  e\ 
contritio  i»  lerminis  ejus,  quia  incuisus  hostiutn 
iiullus  aderit,  qui  feliccin  iliam  regionem  ab  ulll 
partc  vastet  et  conterat.  Sequiiur  : 

<  Et  occupabit  salus  muros  tuos,  et  porlas  tuas 
laudatio.  >  Muri  Kcclesia;,  qui  nunc  frequeuter  ab 
hostibuspuisantur,  munimenta  sunt  virtutum.  Et 
j.  porto;  cjus,  in  quibusnuiic  s«pe  planctus  auditur, 
saiicti  prajdicaloros  siint.  qui  in  illam  eos,  qui  ad 
fidein  veiiiiiiit,  intioducuni,  ei  cos  lugeiit,  qui  per- 
eunt.  Scd  tiinc  mnros  ejtis  salus  occupabil,  et  portas 
Inndutio,  cuin  jainnulius  impiignalor  crit,  nullnsiiue 
de  numero  jiistoriiiii  pcrire  poterit,  sed  de  sua  sa- 
lulfi  giaiias  ei  laudes  Conditori  siiie  llne  canlabit. 
Sequilur. 

Vers.  19, —  «  Noii  erii  tihi  solampliusad  luccu- 
dum  per  diem,  nec  splendor  lun.-eilluminabit  le,  sed 
eiit  tibi  Dominus  in  lucem  sempiterDam,  et  Deus 
(uus  in  gloriara  tuam.  > 

Vers.  20.  —  «  Non  occidet  ulira  sol  luus,  et  luna 
tua  non  luinuetur,  quia  Dorainus  crit  in  lucem 
sempiternam,  et  complehuntur  diesluctus  tui.  > 


S«  COMMExYT.  IN  iSAIAM 

Sot  et  Ittna  iion  illumiDabunt  aniplius  £ccle£iain, 
sed  spleriilor  vultus  Crcatoris,  qiii  tunc,  sicuti  esl, 
videbitur.  4  Civitas  eiiim  illa  nun  eget  sole  ucquc 
luaa,  ut  luceant  iii  ea.  Nani  claritas  Dci  illuminabit 
eaiB,  et  iuccrna  ejus  est  agnus  (Apvc.  xxi,  23).  > 
Cuieivitati  Deus  erit  yloria,  quia  <  cum  appaiuerit 
sioiiles  ei  erimus,  quoniam  Yidebimus  eum,  sicuti 
est  (/  Joan.  iii,  2).  «  Nam  quicunquc  gloriam  ejus 
vitierinl,  biniiliiuilinem  gloria;  ejus  accipient.  Hinc 
Paulus  ait :  <  INos  omnes  revelala  facie  gloriain  Do- 
raiui  speculanies  iu  eamiiein  gloriam  transforma- 
raur  (11  Cor.  ui,  18).  t  Dictum  eliam  ad  nos  est, 
qula  Dec  sol  iiec  luiia  deinceps  occasum  petent,  sed 
iu  locis,  quibus  creati  sunt,  sine  fine  manebunt,  ne 
si  ad  oocasum  venerini,  aliquid  foriaSv(;c  ciaritatis 
his,  qui  apud  inferos  daranali  fueruiit,  prxbeant. 
Cum  eiiim  nox  uUra  nou  sil  fuliira,  sed  perpetua 
dies;  conslat  quia  sp/  uUra  noii  ocddet,  iiec  luna  ml- 
nuetur  quoniam  lunc  «  eiit  lus  luu*  sicul  lux  solis 
et  lux  solis  seplemplicilci'  sicul  lu\  septem  dierum 
(Supra.  XXX,  26).  >  Sed  Ecclosiji  idcirex)  dieilur, 
quia  Sol  ejus  nltra  non  'iccidct,  et  Imia  ejtis  non  mi- 
nuetur,  quoniain  ipsa  jain  sub  suic  iioii  erit,  uec  lu- 
mine  solis  i^ebit,  sed  Deus  erii  ei  in  lucem  seinpi- 
teritum,  ut  splendore  Creatotis  in  seiernuiri  per- 
fruatur,  etlumiiii  crcato  iidii  suljjiciaHir.  El  cuin 
ad  banc  feUcitalein  pervenerit,  rtiinplebuntur,  iJ  est 
finientibus  dies  lucitta  ejiis,  quia  jusia  Joannem  : 
f  Keque  luctus  ncque  clamor,  neque  qolor  eritullra 
(Apoc.  XXI,  4).  »  Sequitur: 

Vers.  21.  —  •  Popiilus  autem  luus  omiies  justi 
in  perpeluum  hsereditabunt  lerram,  gernien  planta- 
tionis  mete,  opiis  inaniis  mesB  ad  tjlorificandum.  » 

Popiilus  Ecclesire  erwil  jitsti,  et  oinnes  qui  in  illo 
populo  fuerint,  justiernnt  omnesque  terram  perpe- 
tuse  stabilitatisetquietis  in  perpetuum  htereditabtint. 
Hos  enim  germinitvit  in  Ecclesia  plantatio  ccelestis 
dextene.  Quoconlva  de  Pliarisieisdictum  cst:  i  Om- 
nis  plantaiio,  quam  non  plantavit  Pater  meus  coe- 
lestis,  eradicaliitur  (Matth.  xv,  13).  »  Haec  igitor 
planlatio  justorum,  quam  Pater  ptantavit,  nullate- 
nus  deleira  viventium  eradicaripoierit,  sed  perpe- 
tualiteream  possidebit.  Qui  eiopus  manus  ejus  sunt, 
quia  I  ipse  fecit  nos,  el  iioii  ipsi  nos  (Pial.  ix,  3).  > 
<  Ipsius  enim  sumus  factura  creati  iii  Ghristo  Jesu 
in  operibus  bonis  (Ephes.  ii,  10).  »  Et  hoe  opus 
faclom  est  ud  glorificnndum,  quia  ipse  vasa  miseri- 
cordias  prseparavit  ad  gioriam.  Vel  ad  se  ipsum  glo- 
viQcandum  fecit  ipse  hocopws,  id  est  jiistos.  Sequi 
tur: 

Vers.  22.  —  <  Mintraus  erit  in  mille,  et  parvuiiis 
in  gentem  fortissimam.  > 

Minimus  justoi-um  crit  in  mitle,  (Juia  unusquisque 
juxta  inodum  suum  consummalani  perfectioneni, 
id  est  perfectum  nuraeriimspiritalium  virorum  lia- 
bebii.  In  milienario  enim  numero  consummatio  est. 
Elvanulus  in  geniem  fortissimam,  quiagentein  vir- 


UBRI  OCTO.  ~  UB.  Vlil.  550 

A  tutum  proferet  prsvalentemgenti  vitioniro.  Vel  tunc 
qui  in  modico  lidelis  exstuit,  super  inulta  consti- 
tuetur. 

<  Ego  Dominus  in  terapore  ejus  subito  faciain 
islud.  > 

Omne  quod  nuncpromissi,  sn6i(o  faciam  absquo 
diflicultate,  cuni  veiierit  tempus.quo  fieri  debst.  Nam 
quidquid  degeniium  vocaiioiie  pollicitus  est  et  tem- 
porali  EcGlesi.e  glorilicatione,  velocitcr  implevit,  iibi 
teinpus  advenit.  Lndc  non  esldubiuin,  quin  ei  ea, 
quse  de  fulura  sanctorum  beatitudinesubjunxit,  11- 
deliter  adimploat,  mox  ut  teinpus  adluerit,  quo  se 
facturum  ca  promisit,  Sequitur. 
CAPUT  LXI 

Veus.  1. —  <  Spiritus  Domiiii  super  me,  eo  quod 

B  unxerit  Dominus  me,  ad  aununtiindum  mansuelis 

misii  ine,  ut  mederer  contritis  cordc,  et  praedica- 

rem   captivis  indulgentiam,  et  cUiusis  apertionem.  » 

Vbhs.  2.  —  «  Ul  prredicareni  aiiiium  placabilein 
Domino,  etdiem  ultionis  Deo  iiostro  ut  consolarer 
onioes  lugeiiles.  » 

Vers.  5.  —  <  Et  ponerem  fortitndinem  (193  )  lu- 
gentibus  Sion,  et  darem  eis  coronaiii  pro  cinere, 
oleum  gaudii  pro  luctu,-  pallium  laudis  pro  .■suiritu 
mneroris. 

Trina  tentaiione  diaboli  superala,  sicut  refer!,  Ln> 
cas:  €  Egressiis  estJesus  in  virfute  Splriiusln  Ga- 
lilKam,  et  faraa  exiit  per  nniversani  regionem  de 
iiio,  el  ipse  docebat  in  syiiagogis  eoruni,  et  magni- 
Ccabatur  ab  omiiibus.  Et  venit  Nazareth,  ubi  erat 
^  nutritus,  et  intravit  sccundum  consuetiidinem  suain 
die  Sabbati  in  Syiiasogam,  et  surrexit  iegere,  ct 
traditiis  est  i!li  liber  Isaise  prophetce.  Et  ut  revolvit 
librnm,  invenil  locum  ubi  scriptum  erat:  Spirilus 
Doniini  siipcr  me,  propter  qiiod  un.\it  me,  eic.  Et 
ciim  plicuisset  libi-um,  reddidit  ministro,  el  se- 
dit,  et  omnium  in  Synagoga  ociiU  eiant  intcnden- 
tes  in  eum.  Coepit  autem  dicere  ad  illos :  Qnia 
Iiodie  implela  est  Scriptura  hsec  in  auribns  vestrls. 
Et  onines  testimonium  fll!  dabant,  et  mirabanlur  in 
verbis  gratije,  quse  procedebanl  de  ore  ipsius  (Ltic. 
IV,  4).  » 

Patet  ergo,  qui  est  qui  loquitiir :  Spiritus  Domini 
supcr  me.  Ille  nimirum,  qni  cgrcssus  cst  in  viriute 
j)  Spiriius  in  Gntilwam.  Nain  ct  superius  in  Evaiigello 
legiiiir:  Quia  <  dcscendil  spiritus  corporali  spccie 
sicut  columba  in  ipsum  (Luc.  iii,  22).  >  Quo  scilicet 
Spiritu  ipse  est  unclus,  quia  juxta  Joannem  vnxit 
eum  Deus  Spiriiu  suo  (Luc.  iv,  18).  >  Quem  <  evan- 
geiizare  pauperilnisinisif,  vel  annuntiare  raansiietis 
(ibid.)  >  ct  humilibus  :  quoniam  t  ipsc  venit  in  Ga- 
iilajam  prredicans  evangelium  regni  Dei  et  diccns: 
Quoniam  impletum  cst  tempus,  et  appropinqiiavit 
i-egnum  Dei.  Poenitcmini  et  crcdite  Evangelio  (Marc. 
I,  U).  »  Medeiur  enirn  confractis  et  conlriii!  corde, 
dura  desperalis  spem  trihnit,  et  posnitentibus  regna 
promitlit,  utad  regnuin  Dei  veniant.  Confractos  di- 


(193*)  iNostra  editio  :  ut  ponerem  lugentibus  Sion,  et  darem,  etc. 


531  HEHVEI  nURGlDOLENSIS  MONACHl  552 

niitlit  m  reinissioitcm  ilum  ainiotispoccaia  icla:sat;  A     Vers.  i.  —  i  Et  «dificaljuniurdeserta  ascRciilo, 


el  qui  capiieus  a  dialiolo  tenebalur,  et  a  paradiso 
exsuluLat  rcniissionem  ei  captivitatis  sux  prxdicat, 
cuin  poBiiiteiiliain  ci  agcre  prajcipit,  ut  ad  regnum 
Dci,  quod  nppio,;liiqiiavil,  ledeat.  Caecis  visnm  an- 
nuiiliat,  cum  cos,  qiii  luincn  cordis  non  liabebaiit, 
lucc  siue  pixilicaiionis  illiimiiiat.  Vcl  ctausis  car- 
ccre  coniis  pr.cdical  apertionem,  quando  prxcipit 
illis  peccaloium  co;iressio!!om. 

Annus  Doinini  acccpliis  et  placabilis  est  hoc  tem- 
pus  lei  onciliaiioiiis  etgiatise,  in  qiio  Dcus  omnes, 
qui  ad  poeniiciiliaiii  conveituiiiiir,  placatiis  lei  ipit. 
Neino  ig''iir  liunc  placnbiiem  ainnim  tiansire  silii  va- 
cuum  siiiat,  quia  posl  veiiict  dies  relributioiiis,  et 
ullioiiis  iiiiquitaium,  quo  retribuetur  unicuique  se 


el  riiinas  anliqua:>  erigenl,  el  instaiirabuiit  dvitaies 
deseilaset  dissipalas  in  generatioiic  et  geiieralio- 
nein.  > 

yiri  fories  junlilia:  in  Sion  sedificalunt  deserta, 
iJ  est  poiicnl  iii  a\lificio  EcclesiiC  gcnies,  qiias  Dens 
deserucrat  ab  initio,  ef  ruinns  miliqua^  erigeiil,ii 
es!  quod  antiijuitus  pcr  Adam  cici  lit,  niiiic  pr 
Clirisiuni  rcsiiscilabunt.  Kt  livitutes,  (ni:c  in  an  iqua 
et  nova  general.one,  id  est  ante  aJveiitum  Salvato- 
ris  dcserlae  eianl  a  Doniim,  ei  dissipala!  in  pravis 
aclioiiihiis,  iiiinc  instaurabuni  in  nsel^us,  q'  ain  in 
principio  fuerant ,  ul  Crraiorcm  suum  reto^no- 
scaiit,  ct  cnnipi)sil's  moribiis  ei  fidcliier  serviaiit  ct 
inliabiientur  ah  eo.  llas  enim  civiiates  pnssumiis  li- 


cuiuliiin  opus  ejus.  Post  vcro  per  aiiiium  iutelligil  "  guraliter  acripere  vcl  gcnlinm  colL-clior.es  vel  liu 


nuiliiiiido  rcdemptoriiin':  qiiia  si<ut  ex  dierum  mul- 
tiiu  line  aiinus  dicitur,  ita  ex  colbctione  b  innriim 
oinniiim  illa  eleclorum  innumerabilis  universilas 
impiclur.  fluiic  igiiur  aiiimni  perlectx  multiludinis 
Salialor  aniiiinlians  ait  :  <  IJt  prxdicareni  aniiiim 
pl.icabilcm  Domini.  i  .^iiniis  cnim  placatioiiis  l»o- 
luiiii  pnedicaliir,  cum  plehs  fide^ium  veritatis  lu- 
mine  illuslranda  dcnuntiatur. 

Omiies  qiioqne  luiientes  consolari  niissus  est  Do- 
iniiuis,  quia  bcrymas  liuniiliiim  promissione  futuri 
gauJii  beiiigiie  lelevaie  digiialus  est,  dicens  :  «  Bcati 
qiii  liigcnl,  qiioiiiam  ipsi  consolabuntur  {MaU/i.  v, 
5).  —  Ipsi  cniiii  sunt  lugcntes  Sion,  id  esl  populum 


nianas  meiites.  Doininusvero  conversa  lorutione  ad 
prxdictos  fortcs  justiiiae,  id  est  aJ  sancios  praidica- 
tores  cx  circumcisione  venienles  subjnngit  : 

Yers.  S.  —  I  Et  stabunt  alieni,  el  pascenl  pe- 
cora  vcstra,  et  lilii  peregcinorura  agricola:  et  vini- 
tores  vestri.eiunl.  i 

Vebs.  7.  —  f  Vos  aulem  sacerdotes  Domini  vo- 
cabimiiii  :  Ministri  Dei  iiostii  dicetiir  vobis  :  forti- 
tiidineni  gcniium  conicdelis ,  el  in  gioria  earuin  sa- 
perLietib.  » 

/1/ieni  quippe  et  a  Deo  prius  et  a  conversali^m 
Israel  crant  gentiles.  Qui  postquam  steterunt  in 
fide,  niuiti    euruni   prajlati   siint  Ecrlesiis,  et  pav> 


Dei,  qiiia  popiiluin  Dci  a  paradiso  cxpulsiini,  et  iii      lunt  pecora  isloruni  foiiinm  jusliti;e,  id  est  piipul»s, 

■    •.    _ .....:.     ,„„;l::     ...:. l.;i:.,...    „    .i;„     ^ i     n, ■■ r.-,!-    _^        . 


capli\ituteni  pr;«senlis  exsilii  niiseiabililcr  a  dia 
bol  1  possessiim  defli-bant.  Qnibus  foititudiiiem  Do- 
miiiiis  ;)<),siiif,  iit  diab<iliim  poienter  viiicerenl,  ct  po- 
pulum  Dei  liberarcnt,  diceiis  :  <  Eccc.  dcdi  vobis 
potcstatcm  calcaiidi  siipor  scipentes  et  scoipioncs, 
ci  siiper  omiem  virtuleni  ininiici  {Luc.  x,  19).  » 

«  El  deilil  cis  coroi.am  pro  cineic.  »  Qiiia  p  oco 
qiind  luimiliaii  et  incerentes  plaiixeraiil  Sioii,  Ixti- 
licavit  cos  dc  cjiis  cieptioiic.  SoIimiI  cnim  ciiiere 
plaiigcnlijs  a^pergi  cl  gauJeutes  coioiiis  oriiari. 
MultiluJo  dibcipuloritiii  vocatur  gaiidium  et  coiona 
inagislri,  siiui  ait  Paulus  liis,  qiios  Clii islo  acqu  si- 
teial  :  «  Gaiidiuiii  mriim  et  coiona  mca  sic  st:itt'  iii 
Domiiio  cbarissinii  {Pliiiip.  iv,  1).  i  Coroiiam  crgo 


quos  ad  fiJcm  aposloli  converterant.  Filii  qno  |i;e 
peregriiioruin  il!i  fnerunt,  qiii  canialiler  ab  infiJcli- 
bus  paieiitiluis  gcniii  dcsci ueruiit  crrures  eoinm  ve- 
iiienies  adCliristum.  Qui  facii  snni  agricofa;  el  iini- 
tores,  quoniain  agrum  Uei,  qui  est  popnlus  lidelium, 
et  vincani,  i|u;c  est  lioino,  Tgonibus  sanctae  p  xlica- 
tionis  c.\eolucruiit.  Aposloli  vero  saceiduies  Domiiii, 
id  csl  sacra  ci  daiiles  cum  magno  lioiioris  pii\il'gio 
suiit  vocati,  cl  mimiiri  cjus  dicti,  qii  a  ip.-ii  defcitur 
auctoritas,  ipsisqiic  daiitibiisct  niinistiaiitibiis  quid- 
quid  lialiet,  fusccpil  Ecclesia.  Unde  el  illiid  est,  quod 
diciint  :  <  Sic  nos  cxistiiiicl  bonio  ,  i:t  ininist.os 
Clirisli,  et  dispensatorcs  mysterioruin  Dci(iCor. 
IV.  1). 


dedi  eis  prn  ciuere,  quia  gauderc  fcci  f  os  de  salute  D      Qui  et  fortitudincm  gentium  comcderiint,  qnia  iini- 


C3irversoriiin,  qiii  priiis  liigebaiit  de  pcrdilione  pec- 
cantium.  El  pro  luclu  dedit  eis  oleum  gitudii,  id  est 
graliam  Spii  iius  saiicti,  qni  nicnlcs,  quas  leplct, 
ungit  et  hetilical.  SeJ  et  pallium  laudis,  id  est  hila- 
rilalcm  iiiciu.s  dedit  illis  pro  S;itri(ii  Hi(Ero.-is.  Pal  • 
1  uiii  enim  laiidis  liabitus  cst  corJis  laudes  Deo 
gratulanier  solventis.  Sequitiir  : 

«  Et  vocabniilur  in  eafvnies  juslitia;,  plantatio 
Doinini  ad  gloiiliiandum.  >  Jn  ea ,  id  esl  in  Sion, 
vocabuiitar  iioii  illi  qui  pcccalo  fortes  siiiit,  scJ  qui 
fvrtes  suiil  nt  opeienuir  ;Hs(i(i'(»i.  Hi  sntil  pltintatio 
Domini,  ij  cst  a  Doiniiio  in  charilale  laJicati  et 
fuudati.  El  liiec  pl^mlatio  facla  cst  ad  glorificandum. 
Scqniiur  : 


versam  gcntiliiaicm  sibi  iiicorpcraveriini  iiajicicntes 
in  visccia  Ecclesiic.  Specialitcr  lameii  fort  tu.io  gen- 
(iiim  triuniplius  esi  maityiiiin.  £(  in  gloiia  earum 
superbierunl,  id  csi  auctoriialom  cxsullatioiiis  ct 
fidiuiic  siiinpseiiiiit,  dicei.les  :  «  Qiue  cst  spes  iio- 
slra,  aiil  gandiiim  aul  cuioiia  glorix  ni:i  vos  aiite 
Dnminiiiii .'  >  (1  Thess.  ii,  19.;  Deinde  nisi  fallor  ad 
pci  li.los  saccrdolcs  Judxcrum  ,  qni  pcrsecuii  sunl 
apustolos,  id  est  veros  sacerdoles  \e.tilur  sermo, 
cum  subililur  : 

Vehs.  7.  —  «  Pro  confusione  vestra  duplici  cl 
ruhore  laiidabunt,  partein  coruin  :  propter  lioc  in 
terra  sua  dnplicia  possidcbunt,  lajl.tia  scinpitcnu 
ciil  eis.  > 


COMMENT.  »N  ISXlAM   LIBRl  OCTO.  —  LIB.  TUf. 


SSS 

VehS.  3. 
cium  et  odio  habens  rapinain  iu  holoc auslo.  • 

Cum  enim  justns  Judex  apparuerit  exaniinans  co- 
gitationes  et  opera  singuloruni,  Innc  principes  sa- 
cerdotum,  qui  prsecipieDant  apostolis  ne  loqueren- 
lur  in  nomine  Jesu,  et  Pharisxi  hypocriiK  ninnes 
simul  ropiobi  dupliciter  con]undenlur,  et  erubescent, 
scilicet  intus  et  foris,  et  in  conspectu  .Tssistentinin 
el  in  conscientiis  suis.  Et  econtra  laudnbunt  omnes 
partein  aposlolorum  atque  fidelium,  ut  ex  confu- 
sione  partis  inimics  major  appareat  gloria  partis 
elect«. 

Vel  aposiolis  adhuc  dicitur,  quia  pro  eo,  quod 
dupliccm  habebalis  confusionem  tam  super  populo 
Jud;i)orum,  qui  a  Deo  recesserat,  qnam  super  nalio- 


m 


t  Quia   ego  Doininus  diligens  judi- A  risque  virtutibus  non  intelligal  populum  Dfi?  iVdhuc 

aulcm   Salvalor  hjquitur,  dicens  : 

Vers.  10.  —  !  Gaudens  gaudebo  in  Domiiio,  el 
cxsullabit  anima  inea  in  Deo  mno,  quia  iiidiiit  mo 
\estiincnto  sahitis,  el  indumento  iictiiise  circuindodit 
me  quasi  sponsiim  docoralnm  coroiia,  el  quasi  spon- 
sain  ornaiam  monilibiis  suis.  > 

Se  gavisuriim  in  Domino  ct  bralam  .iniinam  siiara 
in  Deo  exsulialurain  dicit,  quia  rclcMialiler  in  Palre 
gaudcliit  sedens  ad  dextcram  majosiatis  in  excelsis. 
Et  quare  gaudebit  in  eo?  Quia  induit  me  veslimenlo 
salittis,  id  est  misit  eum  iii  siiiiilitiidinein  carnis 
peccati,  ul  conira  omncs  vitioruni  languores  indu- 
mento  salutis,  id  est  sacrosancla  carne  inunilus  es- 
set,  ne  ad  inieriora  ejus  teiitalio  diabolica  ponetra- 


nihiis,  qu«  idolis  serviebant,  videbitis  (eos  ad  timo-  ^  >'et.  Vestimento  salutis,  ac  saniialis  estjn.lutus,  quia 


rem  Dei  conversos  laudare  partem  suam ,  id  est 
Deum,  quem  soli  elegerunt.  Et  sicut  reprobi  dupli- 
citer  confHndentur,  ila  jusli  in  terra  sna,  id  est  iu 
regiioccelorum  duplicia  possidebunt,  quia  noii  solum 
aniinarum,  sed  et  corponim  bealitudini  gaudebunt 
perpelua,  et  pro  temporali  Iristitia  erii  eis  sempi- 
terna  la:litia.  In  terra  sua  duplicia  possidebunt,  ul  in 
ipsaqiioque  carne  gaudeaiit,  in  qua  pro  Domino  do- 
lores  et  cruciatus  perlulerunt.  Ncc  inirum.si  ista 
commutatio  ab  utraqiie  parte  fiat,  ut  reprobi ,  qui 
exsultant  atque  gloriantur,  duplici  tunc  confusione 
teneantur,  ct  electi ,  qui  nunc  tristes  el  abjecti  sunt, 
«luplicia  bona  possideant :  quia  Dominus  nosier  di 


iiihil  coiitradiciioiiis,  nihii  viiii  tentaiitis  in  assum- 
pla  cariie  loleravit ,  et  indumenlo  justilice  circiimda- 
tus  est,  quia  omnera  jiistiliaiu  cl  sanctitatem  ha- 
buit  in  carne,  qua  se  induit.  Et  hoc  iudumeiito  cir- 
cumdatus  estsiout  Sponsus  Ecclosiae  doooratus  co- 
rona  sempiterni  rcgni.  Quia  vero  una  persoiia  est 
ipse  ct  Eoclesia,  circumdatiis  est  et  quasi  sponsa. 
Eteniin  caput  et  corpus,  sicui  hic  liquido  monstra- 
tur,  unus  est  Christus.  Nani  iinus  idemque,  sicut 
hic  ccrnimus,  loquitur  ;  i  Indnniento  jnsliliae  cir- 
tumdedit  nie,  quasi  spoiisiini  decoraiiim  corona,  et 
quasi  sponsam  ornalam  moiiilibus  suis;  i  non  quia 
sine  corpore  non  est  integer,  sed  qiiia  nobiscum  in- 


ligit- judicium,  et  quod  jiislum  est  utrisque  rcddet.  q  ''^S*''"  ^*^*  dignatus  est,  qui  et  sine  nobis  semper  in- 


Et  rapinam  delestaturin  hotocauslo,  ut  sacrificia  Ju- 
daeoriim  respuat,  quse  illi  ex  rapinis  et  per  fraudera 
acqui»ita  afferebanl,  et  omnes  eleemosynas  et  obla- 
tiones,  quje  liunt  ex  raplo,  reprobet,  quoniara  <  qui 
offert  sacriliciuni  ex  subslantia  patiperis  quasi  qui 
■yictimal  filium  in  coixspectu  patris  sui(£cc/i.  xxxiv, 
24).  I 

De  praidictis  autem  Novi  Testamenli  idoneis  mi- 
nistris  subjunxit  : 

«  Et  dabo  opus  e»rum  iu  veritate,  et  foedus  per- 
petuum  l'ori.iiii  o|s.  i 

Dedit  enim  opus  eortim  in  verilnle,  ut  nequaquam, 
sicut  in  lege,  fieret  umbra  veiitatis,  sed  esset  ipsa 
veritas.  Et  fwdus  sjve  pactum  s«mpi7ern«m  percus- 


teger  est.  Nam  quoraodo  corpus  ejiis  nos,  si  non  et 
iiobiscum  unus  Christus?  Se  itaque  dicit  sponsum 
secundura  caput,  sponsam  secuiidura  corpus.  Duo 
videnlur,  et  unus  est.  Unde  et  corpori  debot  conve- 
nire,  quod  dictnm  esl :  «  Gaudens  gandebo  in  Do- 
niino,  >  elc.  Gaudohit  enim  lotus  et  aninia  ei 
carne  quisquis  eleclus  iii  Domino,  qui  gaudere 
nolutt  in  ssculo,  cura  mortale  hoc  induorit  im- 
niortalitatem.  Nam  dum  hic  viverot,  indnius  cst 
vestimento  satutis  in  meiito,  ct  induinento  justitjcc 
circumdatus  est  in  aciione.  Cunrenim  vestinieiilo 
induimur,  ei  oinni  parie  circuuKlamur. 

Igilur  vestimento  salutis  iiiduitur,  quisquis  a  lan- 
guore  peccati  per  Doi  gratiam  undiqiie  custoditur  : 


sit  eis,  non  quale  pactum  Moysi  dederat,  quoa  prae    D  et  indumento  juslilim  circumdatur,  qui  undique  hono 


teriit,  sod  pacium  Evangelii,de  quo  loquitur  :  «  Cce- 
lum  et  terra  transibunt,  verba  aiitem  mea  non  trans- 
ibunt  (Matth.  xxiv,  55).  i  De  quibus  el  subjicit : 

Vers.  9.  —  «  Et  scieiur  in  genlibus  senicn  eo- 
rum,  et  germen  eorum  in  medio  populorum.  Om- 
nes  enim,  qui  viderint  eos,  cognoscent  illos  :  quia 
istisunt  seinen,  cui  benedixit  Dominus.  » 

Hoc  enira  mauifeste  cernimus.  Kam  in  omiiibus 
populis  et  nationibus  cognoscitur  genus  Christia- 
norum,  quod  ab  apostolis  disseminatura  est,  et  sci- 
tur  quia  benediclio  Dei  est  snper  eos  omnes.  Qui 
viderinl  eos,  prima  froiite  cognoscent,  quia  semen 
tunt,  cui  benedixit  Dominus.  Quis  enim  ex  ordine 
Titae,  mansuetudine,  coniinentia.  hospitaliiate.  csetc- 
Patrol.  CLXXXI, 


opere  protegilur,  ut  iiullam  partom  aciioiiis  su.-p, 
peccalo  iiudam  relinquat.  Nam  qui  in  aliis  actioni- 
busjuslus  est,  in  aliis  injustus,  qnasi  unum  latiis 
operuil,  alind  nudavit.  Qui  ergo  undiqiie  in  cunclis 
operibus  suis  justus  est,.  hoc  indumento  jusliticE 
circuindatus  est.  El  lali  veste  induia  est  electorum 
Ecclesia,  vel  Kterni  Regis  sponsa  preliosis  viituli- 
bus,quasi  monilibus  adoniata,  et  iii  capite  suo,  qnod 
esl  Christus,  diademate  regio  decorrala.  Beiie  autem 
subneclitur : 

Vers.  11.  —  4  Sicnt  enim  terra  profert  gerioen 
Eiium,  et  sicut  hortus  semen  siiiim  germinat :  sic 
Dominus  Deus  gerraiiiabit  juslitiam,  et  laudem  co- 
ram  universis  geiitibus.  » 

iS 


iiSg  IIERVEl  BURGiDOLENSIS  IIONAtlM  536 

Naii»  $icut  terra  germen  sMum,   ita  (idolis  aninia  A       Oliin  vocabatur  Sion   derdicta,  quia   dicebalnr 


(jermen  bonoe  cogiialionis  proferl  in  opus.  Et  sicut 
hortus  semen  suum  germinat,  ita  mens  elecloruni 
susceptum  semen  divini  verbi  producit  in  fructum 
-aclionis,  sed  hocfacere  Deus  dicitur,  quia  ipse  dat 
electis  suis,  ut  hoc  faciant.  Atque  ita  justitiam  lecte 
vivendi  et  laudem  praedicalionis  omnibus,  quae  suh 
coelo  sunt,  gentibus  electlpronunliant.  Posl  haec  Isaias 
personam  omnium  propbelarum  gerens  loquitur  : 
CAPUT  LXIl. 
Vbrs.  1 .  —  <  Propter  Sion  non  tacebo,  et  propter 
.lerusalem  non  quiescam,  donec  egrediatur  ut  splen- 
dor  justus  ejus,  et  Salvator  ejus  ut  lampas  accen- 
^latur.  > 

Sioii  namque  ct  Jerusalem  plebs  Qdelium  dicta 
-esl.-  Propter  quam  instruendam  Isaias  non  iacuit, 
neque  quievit  prophetare,  donec  egrederelur  ut 
sj>lendor  jusius  ejue,  id  cst  Christus.  Quia  i  omnes 
prophet*  et  lex  usque  ad  Joannem  prophetaverunt, 
el  ex  eo  regnum  Dei  evangelizatur  {Liic.-  xvi,  16).  i 
Prophctse  enim  silcre  coeperunt  tempore  Joannis, 
ubi  evangelica  prKdicatio  sumpsit  exordium.  Quo 
4empove ;as«us,  quem  Sion  exspectabat,  «r  splendor 
egressus  e&t  de  utero  Virginis,  quia  mox  pastoribns 
nativitalcm  eius  «um  magna  clarilate  apparens  an- 
gelus  nunliavit,  et  magi  stellam  in  Oiienle  vide- 
runl.  Et  ul  tampas  accensus  est,  quia  lumine  mira- 
eulorum  et  doctrinse  clarus  mundo  resplenduil,  at- 
que  fugata  obscuritale  peccati  bumano  generi  gra- 
ti»  sua:  lumen  intulit.  Non  cessavit  ergo  propheia  c 
loqui  propler  Sion,  donec  egrederelur  ut  spiendor 
justns  ejus,  quia  necesse  fuit,  ut  fideles  Ulius  temporis 
haberent  propheticuni  sermonem,  Cui  benefacicntes 
intenderenl  quasi  lucernae  lucentes  in  caliginoso 
loco,  donec  dies  adventus  Salvatoris  illucesceret,  et 
sol  justitise  mundum  irradiaret.  Post  cujusmodi  fu- 
turum  splendorem  apte  subjecit  propheia  dicens  ad 
Sion  : 

\Ens.  2.  —  «  Et  videbunl  gentes  justum  tuum,  et 
runcli  reges  inclytum  tuum;  i 

Centes  enim  et  reges  lotius  drbis  videbunt  eum, 
quia  sicut  lampas  accendetur,  ut  omnibus  resplen- 
deat.  Sequilur. 

(  Et  vocabitur  tibi  nomen  novura,  quod  os  Domi- 
ni  nominabit.  i 

Nomen  novum  accipies,  quia  Christiana  vocaberis. 
Sequitur. 

Yebs.  5.  —  «  Et  eris  corona  glorije  in  nianu  Do- 
mini,  et  diadema  regni  in  manu  Dei  iui.  > 

Quia  le  Christus  possidebit,  ut  ex  te  coronctur  in 
gloria  sua,  videlicet  diademale  regio.  Cborus  nanique 
sanclorum  omnium  corona  Christi  ierit  in  iilo  beati- 
tudinis  rcgno.  Sequitur': 

Vers.  i.  —  i  Non  vocaberis  ultra  derelicta,  et 
terra  tua  non  vocabitur  amplius  desolata»  sed  voca- 
beris  voluntas  mea  in  ea,  et  terra  tua  inhabitabitur, 
quia  complacuit  Domino  iu  te  (194).  i 


quod  propter  Adse  pecratum  Deus  plebera  suam  de- 
riliqucrat,  quam  a  paradiso  depellens  luce  visionis 
suae  piivaverat.  Cujus  terra  mcns  ejus  intelligi  po- 
lest  sccundum  illud  :  c  Aninia  mea  sicul  terra  sine 
aqua  tibi  {Psul.  cxlm,  G).  «  Quoe  sciiicet  lerra  vo- 
cabatur  desolata,  quia  dicebat  non  habere  cousola- 
tionem,  dum  non  inveniret  Redemplionem.  Sed  ubi 
invenerit  redemplorem ,  non  vocabitur  dereticia , 
quia  nunquam  Relinquetur  ab  eo,-  qui  ait :  «  Ego 
vobiscum  sum  omnJbus  diebus  usque  ad  consum- 
matioiiem  sseculi  {Mailk.  xxviii,  20).  i  Sed  exlunc 
nonien  ejus  vocatum  est :  Voluntas  mea  in  en,  quia 
Deus  in  plebe  sua  volumatem  suam  faietur  esse,  ex 
quo  ipsa  per  Cbrisli  gratiani  impleie  consuevit 
mandata  ejus,  qua;,  dum  au.vilio  gratiae  destituta  es- 
set,  implerc  nequiverat.  Et  terra  cordis  ejus  non 
vocabitur  amptius  desolata,  sed  vocabitur  habitata, 
quia  consolalionem  sancti  Spiritus  habebit,  tt  inlta- 
bitabitur  ab  eo,  qui  ait :  «  Si  quis  diligit  rae,  ser- 
monem  meum  servabil,  et|  Pater  meus  diliget  euin, 
et  ad  eum  veniemus,  et  mansionem  apud  eura  facie- 
mus  {Joan.  xiv,  23).  »  El  hoc  ila  fiet ;  <iuia  compla- 
cuit  in  ea  Domino.  Secundum  beneplacitum  gratiae 
su»  quasi  terram  aninise  ejus  inhabitabit.  Sequitur  : 

Vers.  5.  — «  Habitabit  enini  juvenis  cum  virgine, 
ct  habilabunt  in  te  lilii  tui,  et  gaudebit  sponsus  su-« 
per  sponsant,  et  gaudebit  super  te  Deus  tuus.  » 

Juveuis  habilabit  cum^  virgine,  id  est  Joannes  apo- 
stolus  cum  matre  Domini.  Et  filii  Sion  habitave- 
runt  in  ea,  id  esi  Ecclesia;  multitudo  videiicet  erat 
illa,  quoruin  «  credentium  cor  uniim  et  anima  una 
{Acl.  IV,  52).  I  El  gavisus  est  sponsus  super  spon- 
sam,  Christus  super  Ecclesiam,  cum  eam  crescere 
ubiqiie  cerneret,  et  in  religione  proficere.  Et  gavisus 
est  super  Sion,  id  est  super  plebem  fideliuin  Deus 
ejus.  Quia  vero  post  hoc  in  singulis  hicis  per  lotum 
orbem  constiluti  sunt  reclores  Ecclesia;,  convenien- 
ter  subditur : 

Versi  6. —  «  Super  muros  tuos,  Jerusalem,  coii- 
stitui  cuslodes,  tota  die  ct  tola  iiocte  perpeiuo  non 
lacebunt.  i 

Muri  quippc  Jerusalem  munitiones  disciplinarurti 
EccIesiiE  sunt.  Super  quos  muros  Dominus  cuslodes 
D  lola  die  et  tota  nocle  constituit,  qiiia  in  congregalio- 
nibus  religiosorum  prxpositos  oidinavit  qui  diu  no- 
Ctuquccustodiantobservantiam  disciplinae,  ne  sacr.-e 
iiistitulionis  muros  subjecti  iransgrediaiitur.  Qni 
perpeluo  non  tacent,  quia  continuis  exhortalionibiis 
cives,  qui  intra  niuros  civitalis  liujus  cornmoraii- 
turj  ad  suimct  custodiam  moiieiit,  ct'  contra  Sf-i- 
ritalium  inimicorura  insidias  sedulo  caulos  reddunl. 
Vel  pcr  diem  prosperitalis  et  per  noclem  tempus  ad- 
versitalis  inlelligi  potesl.  Doininus  igitur  super  mu- 
ros  Jerusalem  dii  ac  noctc  custodes  posuit,  quoniam 
Ecclesia;  prselatos  dedit,  qui  et  in  prosperis  et  ia 
idverBi»  religioni*  muros  pervigiles  observent,  ne 


<194)  Iia  uterque  cod. 


B57  COMMENT.  IN  ISAIAM 

civitatdm  sanciam  ex  parte  qualibet  hostis  irrutn- 
pat.  Ubi  aple  subjuiigiiur  :  <  Qui  rerainiscimini 
Domini,  ne  tacealis.  j 

Vers  7.  — «  Et  neileiis  sileniium  ei,  donec  stabi- 
liat,  et  donec  ponat  Jerusalem  lauiicm  in  tcrra.  > 

Illi  enim  reminiscunlur  Doniini,  qui  frequenler 
eum  anie  sui  cordis  oculos  pia  meditatione  redu- 
cuMt.  Autequani  vero  sancta  Ecclesia  in  tantam  au- 
cioritatem  ubique  venirct,  multa  paliebalur  ab  inli- 
delibus.  Unde  nunc  eos,  qui  reminiscebantur  Do- 
mini,  id  est  spiritales  viros  propheta  commonuit, 
ne  tacerent  a  claniore  precum,  quoniam  <  oporlet 
semper  orare,  et  non  delicere,  neque  darent  ei  si- 
leniium  {Luc,  xviii,  1), »  sed  voces  orationiim  sua- 
ram  in  aures  ejus  inslanter  ederent,  donec  stabiliret 
Jerusalem,  id  est .  statum  tirmitalis  daret  fluctuanti 
Ecclesiae,  et  poneret  eam  laiidcm  m  lerra,  id  est  in 
Iioc  mundo,  ubi  ipsa  fuerat  opprobriura  et  subsan- 
Dalio.  Sed  et  nobis  adhuc  piaecipitur,  si  Domini 
pio  desiderio  reminiscimur,  ne  laceamus  indefessis 
preoibus  adeura  clamare,  donec  Jerusalem  noslram, 
qiise  iliicluat  iii  pelago  sxculi  hujus,  ipse  stabiliat 
in  terra  beal%  soliludinis,  et  ponat  cam  ibi  laudera 
el  gluriam.  Quia  yero  his,  qiii  novara  vilara  ducunt, 
loquitur  Dorainus,  audiaraus,  quid  et  de  illis,  qui 
pertinaciter  iu  vetustate  consistunt,  proraillat.  Se- 
quiiur: 

Vees.  8.  —  <  Juravit  Dominus  in  dexiera  sua,  et 
in  brachio  foriitudinis  sua  :  Si  dederotriticuin  luura 
ultra  cibum  inimicis  tuis,  et  sibibcrint  alieni  viiiiim 
tuuro,  in  quo  laborasii.  i 

Vers,  9.  —  <  Quia  qui  coiigregabuiit  illud,  come- 
denl,  et  laudabunt  Dominum  :  e.t  qui  coniporta- 
bunt  (195)  iltud,  bibent  iii  atriis  sanctis  meis.  i 

Juratio  nainque  Dei  iminobilis  assertio  ejus  est. 
Dexiera.\(tro  et  bracliium  forlitudinis  ejus  Christus 
ejus  est,  iriticum  Sion  pabuluin  sancl*  inlelligenlia», 
inimici  Sion  Judaei  persequentes  Ecclesiaro,  vinum 
ejus  spiritalis  scientia  est,  qua;  fidelium  menles 
Ixlificat  el  inebriat.  Judxi  quoque  suiil  alieni,  qui 
dereliquerunt  Porainura,  blaspliemaverunt  Sanctura 
Israel,  alienali  sunt  relrorsuin.  Juravii  ergo  Domi- 
nus  in  dexlera  sua,  el  iii  bracliio  fortiludinis  suce,  id 
est  imuiulaLililer  san.xit  in  Cbristo,  qui  cst  virlus 
ejus,  dicens  :  Si  dedero  iriticwn  tuum  ultra  cibum 
iuimicis  luis,  id  est  noii  dabo  arapliiis  sacram  intel- 
ligenliam  Judxis  in  cibum  animoe,  quia  jain  Scri- 
pturas  ulteriusnon  intelligent,  es  quo  Christuiu,  qui 
solusinlelligeiiliamearuinaperit,  reprobaverunt.jtVst 
biberint  atieni  vinuin  tuum,  id  est  noii  bibent  ullra 
Judaei  tuum  spiritalem  sensura,quo  ccelitus  inebria- 
ris,  ut  meiile  excedas  Deo,  quia  qui  triticum  luum, 
id  esl  sacri  intelleclus  frugein  ex  latissimo  divino- 
rum  eloquiorum  campo  cuugregabunt,  comedenlillud 
ore  cordis.et  laudabunt  Dorainum  diceiiles  :  <  Bene- 
dicam  Doniinum,  qui  tribuit  mihi  intellcclura (i*sa/. 
xv,  7).  >  Qui  vinum  spiritalis  sensus  ei  vinea  Scri- 


LIBRl  OCTO.  —  LIB.  Vni.  SB8 

A  ptur.-e  sanctae  comportant,  botros  senlentiarum  coa- 
danando,  bibcnt  illud  in  atriis  sanctis  meis,  id  est 
in  Ecclesia;  convenliculis,  et  distributis  fidelium 
ordinibus. 

Vel  daemones  sunt  inimici  et  alieni,  qui  Iriticum 
et  vinum  Judseornm  comcderiint,  et  biberunt,  id  est 
omnes  fructiis  laboris  eorum  devoraverunt,  dum 
illi  inler  Deura  et  idola  Cuctuaront.  Ecclesise  vero 
triticum  el  vinum  hostes  non  rapiunt,  qnoiiiam  ipsa 
soli  Deo  placere  quserens  ex  operibus  bonis  labores 
manuum  suarum  coinedel,  ac  Deiim  a.Herna  laude 
suslollet,  atque  in  atriis  aeternalium  roansionum 
apud  Patrem  bibet.  Nam  quia  in  agro  el  in  vinca 
laboramus,  ut  triticum  et  vinum  colligamus,  recle 
per  vinum  el  Iriticum  fructus  supernaj  remiinera- 
B  tionis  exprimitur,  quem  assequimur  pro  labore, 
quem  iii  corpore  duciraus.  Deinde  fidelibus  Hebraeis 
praecipitur: 

Vers.  10.—  iTraiisite,  transite  per  porlas,  prie- 
parate  viam  populo,  planum  facite  iter,  et  cligite 
lapides,  et  elevate  sigiium  ad  populos.  > 

Transite,  inquit,  per  portas,  id  est  per  jussionem 
aposlolorum,  quaj  portae  sunt,  exite  gentibus  prae- 
dicare.  Vel  eis,  qui  foris  sunt,  dici  potest,  ut  per 
portus  transeunt,  id  est  per  doclrinam  apostolorum 
ingrediantiir  Ecclesiam.  Prwpuraie  viam  populo  ve- 
nienti,  id  est  piseinonstrate  gentili  populo  viaivi  lidei, 
qua  venitur  in  Ecclesiam.  Planum  facile  iter,  id  est 
offendiciila  dissensionum,  et  scrupulos  diibitationum 
«  tollite  de  via  fideliura,  et  quidquid  impedire  potest 
giessura  eorum, ut  ad  supernam  habitationem  pro- 
perent.  Et  eligite  lapides  pretiosos  ac  vivos,  iil  quis- 
quis  saeculo  renuntiaverit ,  inter  saeculares  non 
maneat,  sed  frequentias  eorum  decliiiet,  ct  cohabi- 
tationes  fugiat.  Sivc  elegile  tapides,  id  est  omnem 
emollite  duritiam  de  cordibus  credentiuiu,  t.i  cievate 
signum  crucis  ad  omncs  populos,  ut  universus  exer- 
citus  raililum  Clirisli  videat  illud,  et  sequatur. 

Vers.  11.  —  <  Ecce  Dominus  auditum  fecit>  de 
nomine  suo  etiam  illis  gentibus,  quae  sunt  <  in  ex- 
tremis  terrse.  >  Sequitur: 

<  Dicite  GliaeSion  :  Ecce  Salvator  tuus  veiiit :  ecce 
merces  ejus  cuiu  eo,  et  opus  illius  coram  ipso;  > 

Vos,  inquit,  o  praidicatores,  dicite  fitiw  Sion,  id 
I)  est  Ecclesiae  de  gentibus,  qu*  filia  est  primitiv:ie 
Ecclesiss  :Noii  timere,  noli  deflcere,  quisi  ecce  veidt 
ad  judicium  Salvator  tuus,  qui  te  a  cunctis  Iribula- 
tionibus  eripiens  salute  perpetua  donabit.  El  ecce 
nierces  ejus,  quain  libi  rcddel,  cuin  eo  esf,  opus  iUiits 
coram  ipso,  id  est  lionio,  quein  creavit,  ante  tiibuiial 
ejus  stabit  judicandus.  Soquitur: 

Vebs.  12.  —  <  Et  vocabunt  eos  :  Populus  sanclus, 
redempti  a  Dornino.  Tu  aulem  vocaberis  quacsila 
civilas,  et  non  dcrelicta.  > 

HebrKos,  qui  crediderunt,  vocamus  ita,  ut  dica- 
mus  :  Isie  est  populus  sancius,  et  in  sanctitate  nn- 
trilus,  qui  etiam  redempti  suhl  a  Domino.  Ecd^ia 


(195)  Alias,  eompoTtanl  et  congregant.' 


553  HEUVEl  BURGIDOLENSIS  MONACHl  SStf 

v«ro  de  geniibus  licel  el  ipsa  populus  sanctus  vocari  A      Toreular  calcavi  soius,  id  est  morteni,  (ji»£c  cxle- 

ros  deprirait,  ego  solus  resurgendo  calcavi.   Solus 


possit,  tamen  quia  prius  in  squalore  gentilitalis 
conversala  est,  non  ila  populus  sanctus  vccari  con- 
suevil,  scd  specialiter  appelialur  civitas  qumsila  et 
non  derelicia,  quoniam  Salvatoream  utpote  perditam 
quxsivit,  et  inventam  non  dereliquit.  Sequitur : 
CAPUT  LXUI. 

Vers.  i.  —  Quis  est  isle,  qui  venit  de  Edom, 
tinclis  vesiibus  deBosra?  Istc  formosus  in  stola  sua 
gradiens  in  multitudiuc  fortiindinis  suae.  > 

Hoc  in  persona  primorum  dicitur  angelorum  de 
Christi  ascensione  miranlium.  Nam  ccrnenles  eum 
de  hoc  mundo  rcmeaniem  ad  superos,  miraniur  ad 
invicem  vel  inlra  se  dicentes  :  Quis  est  isle,  qui  ve- 
nit  de  Edom?  id  est  qui  de  hoc  terreno  saeculo  liuc 


enim  torcular,  in  quocalcatus  est,  calcavit,quia  sua 
potentia  eam,  quam  pertulit  passionem,  vicit.  Nam 
qui  usque  ad  niortem  crucis  passus  est,  de  morie 
cum  gloria  surrexit.  Bene  auteni  subdit  ;  El  de  gen- 
tibus  non  est  vir  mecMW.  Quia  lii,  pro  quibus  pali 
venerat,  passionis  ejns  participes  esse  debebant. 
Qui  pro  eo  quod  illo  tempore  necdum  crediderant, 
de  ipsis  in  passione  queritur,  quorum  vita  illa  pas- 
sione  quaerebatur.  Qnia  vero  gentes  universas,  quae 
ante  salutarem  hanc  ejus  passionem  de  hoc  sseculo 
migraverunt,  sine  miscricordia  daninavit  apud  iufe- 
ros,paucissimis  ut  Melchisedech  et  Job  evadentibus, 
calcavi,  iqquit,  eos  in  furore  meo,  et  cqnculcavi  eot 


ad  nos  ascendil?  Edom  quippe  terrenus  interprcta-  B  in  ira  mea.  Eos  namque  Calcavil  in  furore  suo,  quos 


lur.  Tinctis  vestibus,  id  est  cruenta  cavne  sanguine 
passionis.  Bosra  namque  tribulatio  dicilur,  et  vesli- 
mentum  Dnmini  corpus  ejus  est,  quoJ  sumpsil  ex 
Virgine,  nec  tamen  aliud  indumentum  ejus  est, 
atque  aliud  ipse.Nam  nostrum  quoque  vestimentum 
caro  dicilur,  sed  tamen  ipsi  nos  sumus  caro,  qua 
■vestimur.  Isie  formosus  in  stola  sua,  id  est  nullam 
.prorsus  in  assumpta  humanitale  peccati  delormita- 
tem  habens,  mira  sanclitatis  pulchritudine  fulget  in 
ea.  Gradiens  in  mutlitudine  fortiludinis  suce,  id  cst 
mulliplici  sua  virtute  gressum  operalionis  suae  po- 
tenter  agens. 

Vc.1 :  15(6  formosus  in  stola  sua,  id  est  speciosus 


in  infernum  iralus  demeisit.  Et  de  genlibusnuncest 
sermo  ejus.  Quoniam  auiem  peccata  nostra  ipse 
portavii  in  corpore  suo  super  lignum,  ut  peccato 
moriui  justiliac  vivamus,  adjecil :  Et  a^persus  eti 
sanguis  eorum  super  vestimenia  mea,  id  est  roacnliB 
peccatorum  eorum  super  carnem  meam  :  omnia  in- 
dumenta  mea,  id  est  lotum  corpus  meuni  alienorum 
sordibus  peccatorum  inquinavi.  Non  quia  ipse  coii- 
taniinatus  sit  nostris  iniquitalibus,sedquia  omnium 
nostrorum  dclicta  solus,  ut  deleret,  accepit,  et  pas- 
sioncs  aique  contumelias  et  abjectiones,  qu;e  eis  de^ 
bebantur,  pcrlulit. 
Possunt  tamen  per  gentes  dcsignari  advprsaria 


in  carne  gloriCcata  pcr  resurrectionem.  Gradicns  in  ^,  fortitudines,  quas  ipse  conculcavit  atque  conlrivit. 


multitudine  fortitudinis  sua,  id  est  coelum  sua  vir- 
tute  petcns.  Sic  apud  se  supenix  virlules  primo 
deliberant,  ostcndenles  quia  discunt,  et  di\inam 
scicntiam  appetunt.  Unde  quia  dixerant :  Quis  est 
istef  mox  ipse  iesus  appropinquans  respondet  cis, 
et  docct  cas  dicens  : 

«  Ego,  qui  luquor  jtistitiara,  et  propugnator  sum 
ad  salvandum.  > 

Ego,  qui  loquor  justitiam,  id  est  qui  boc  quoil 
juslum  est  in  terris  doceo,  videlicet  ui  omnes  per- 
suasiones  seductoris  rcspuant,  et  volunlatem  Crea- 
foris  faciant.  Et  propugnator  sum  ad  satcandum, 
quia  pro  salute  hominum  pngno  in  passionc  contra 
hostem    antiquum.   Quo  audito  virtuteS  angelica; 


Et  dicilur  aspersus  sanguis  eorum  super  x>estimenta 
ejus,  iion  quia  daemones  sanguinem  habeant,  sed 
talibus  verbis  oslenditiir  pugnassc  contra  illos, 
aique  vieisse  illos  el  occidisse.  Qui  adhuc  sub- 
jungit  : 

VcRs.-i.  iDiesenim  ultionis  in  corde  raeo,  annns 
retributionis  meue  venit.  > 

■Quando  paticbalur  Salvator,  prsevidebat  iii  corde 
suo  diem  utiionis,  quo  se  perTitum  etVespasianum 
dc  suis  perseculoribus  Jiidaeis  vindicaret,  et  annum, 
quo  cis  retribueret,  venientem  cernebat.  Unde  et 
cadein  passione  sua  imminente  pnedixit  discipulis: 
«  Cum  videritis  circumdari  ab  exercitu  Jerusalero, 
tunc   scitolc  quia    appropinquavit   desolatio  ejus. 


quasi  accepta  loquendi  cum  eo  licentia  inlerrogani:  D  Tunc  qiii  in  Juda;a  sunt,  fugiant  in  niontes,  et  qui 


Vers.  2. —  <  Quare  ergo  ruB^um  est  indumentum 
tiiuni,  et  vestimenta  tua  sicut  cakantium  in  tor- 
culari?  » 

Cum  tantse  sis,  inquiunt,  poteslaiis  et  jiistilia?, 
quare  ergo  rubrum  est  indumentum  tuum,  id  est,  ciir 
tua  caro  cruentata  est  ?  Et  vcstimenta  tua  sicut  cal- 
cantium  in  torculari,  id  cst  corpus  tuum  cur  siniile 
est  CKteris  morientium  corporibus  ?  Quibus  ipse  rc- 
spondct  ? 

Vers.  5.  —  t  Torcular  calcavi  solus,  et  de  gen- 
libus  non  est  vir  mecum;  calvavi  eos  in  furore  nico, 
el  conculcayi  eos  in  ira  mea,et  aspersus  est  sanguis 
coruin  super  vestimenla  mea,  el  omnia  iiidumcnta 
iiiea  inquinavi.  > 


in  medioejus,discedant,et  qui  in  regionibus  non  in- 
irent  in  eaui,  quia  dics  ulliouis  hi  suut,  ut  implean- 
tur  omnia  quae  scripta  sunt  (Luc.  xxi,  20).  > 

Polest  et  dies  judicii  dies  ultionis  inielligi,  amms- 
que  relribulionis  spatiiim  illud  porpctuilalis,  qu»d 
erit  post  fmem  s;cculi,  in  quo  jiistam  nieritorum 
siiorum  relributionem  quisque  scnliet.  Bics  crgo 
utiionis  cst  in  eerde  ejus,  quta  ipse  novil,  quando 
dies  judieii  reniet.  Sed  buic  senientke  potesl  objici, 
quod  alias  scriptiim  est  :  <  De  die  aut«m  illa  et  bora 
nemo  scit  iieque  angeli  in  coelo  iiequc  Fi.ius  nisi 
Pater  {Marc.  xiii,  52).  >  Cui  scilicct  objoctioni  re- 
spoiidcndiim  cst,  quod  usiciia  Sciipturarum  locu- 
tione  dicilur  Filius  dicni  illam  ignoiaie,  qiiia  facit 


561 


COMME?*T.  m  ISAIAM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  TIII, 


BC9 


iit  oainibus  i£;iiota  «it.  iNeque  Oiiim  I\iter  aliquid  iio-  A  miis  (196)  Israel,  quse  largitus  est  eis  lecundum  in  - 


vit,  quod  Filius  ignorel,  quia  Filius  esl  sapieiitia 
Patiis.  Sequitur : 

Vers.  S. —  «  Circumspexi,  et  non  erat  aiixiliator, 
qufesivi,  el  non  luit  qui  ailjuvaret.  i 

Dominus  in  me-Jio  persecutoruin  positus  circum- 
spexit,  et  adjutnrcm  noii  vidit,  quia  <  discipiili  omnes 
relicto  eo  fugerunt  {Muttli.  xxvi,  56),  i  licet  auxi- 
lium  ei  aflerre  non  possent,  etiam  si  slarent.  Vel 
circumspexit  in  tola  inuiidi  huiludiiifi,  il  non  erut 
auxiliator,  quia  iiullus  erat  qui  eum  ad  qu.TMen- 
dam  saliitem  liumani  paliendo  adjiivarct.  Seqiiitur: 

«  Etsal.avil  milii  bracliium  mciim,  et  indignalio 
tnea  ipsa  auxiliala  esi  iiiilii.  » 

Ego  quideni,  iiiquit,  auxiliatorem  iion  inveni,  scd 
brachium  meum,  id  esl  virtiis  inea  nnn  solum  nie 
liberavit,  scd  et  onines,  <|uos  volebani,  salvavit.  Et 
salvavil  eos  non  sibi  ipsi  seJ  milii,  ut  jam  non  sibi 
vivant,  sed  ipsi,  qui  ppo  ipsis  inortuus  est  ct  resur- 
rexit.  Qiii  oiiim  peccaiorum  suorum  remissioncra 
percepit,  vel  aliquod  periculiim  evasit,  sed  t.iinen 
adliuc  silii  vivit,  nondum  Christo  salvatus  est,  sed 
eibi.  Qui  peccatorum  suorum  vcniani  adcpius  jam 
reliquum  vitje  suae  spatium  Dco  dedical,  iste  iion 
Bibi  sed  Deo  salvatus  est.  Et  qui  de  aliquibus  advcr- 
sis,  quoe  propter  peccata  sua  paliebalur,  ercptus 
jara  deinceps  religiose  vivit,  bunc  sibi  Christus  sal- 
vavit. 

Sed  quid  cst  quod  addit  :  Et  indignatio  meu  ipsa 


dulgentiam  siiam,  et  secundum  niultitudinem  mise- 
ricordiarum  suarum.  » 

Prcssus,  inquit,  pondere  malorura ,  in  nullo  alio 
nisi  iii  Dei  misericoidia  spem  habeo,  qui  facit  rai- 
sericordiam  iii  millibus  diligentibus  se,  et  extendit 
clemeiitiam  his  qui  noverunt  eum.  Hoc  autem  non 
polestdicerenisi  qui  intcIIigilse  juste  sustinere  quod. 
patilur.  Sequitur  : 

Vers.  8.  —  <  Et  dixit  :  Verumtamen  popnlus 
nieus  fiiii  non  negantes,  et  factus  est  eis  Sstha- 
tor.  » 

Deus,  qui  justo  judicio  caplivitati  Iradidit  popu- 
lum  istum,  austeritatem  juslitiae  clenientia  niitigan» 
dixit  :  <Gcnui  quidem  lilios,  ct  exaliavi;  ipsi  auteia 
spieverunt  ine  (supra,  i,  12).  »  Verumtamen  quia 
populus  meus  sunt,  et  semel  filii  nominati,  non  per- 
ibiint  in  perpetuum,  si  me  spertiere  et  negare  desia- 
riiit,  sed  scnlicnt  Salvatorem  Christum  meum,  qui 
factus  est  ex  semine  David  secunduin  carnera,  ai  iu 
eum  cioilideriiil.  Seijuitur  de  Domino  : 

Vers.  9.  —  <  In  onini  iribulalionc  enrum  non 
est  tribulatus,  et  angclus  facieiejus  salvavit  eos.  » 

Quod  aple  polest  inlclligi  secundum  illud,  quod 
Job  ait  :  <  Si  flagellal,  occidat  seinel,  ct  non  de  pce- 
nis  innocentium  rideal  (Job.  ix,  23).  i  Flagellabat 
eiiim  Deus,  quia  humanum  gciius  pro  peccalis  eo- 
rum  aflligebat.  Scd  tandem  occidit  semel,  qui»  iit 
geniinam  morlem  nostram  aiiimse  scilicet  et  carni». 


auxiliata  est  niilii,  nisi  quod  dc  Judaeis  Aposlofus  di-  c  dcstrucrct,  Chrisium  sola  carne  mori  fecit.  <  Quod 


cit,  quia  <  delictum  eorum  divitiae  sunt  mundi,  et 
diminutio  eorum  divitise  gentium?  »  (liom.  xi,  12.) 
Si  enim  amissio  eorum  recoiiciliatio  est  inuiidi, 
^)rofeclo  iia  Dei,  quae  supcr  eos  est,  adjuvit  nostrae 
saluiis  eflectum.  Auxiliatu  est  igitur  ei  indignatio 
ejus,  quia  pcr  boc  magis  salutem  mundi  operatiis 
esl,  quod  Juda^is  fuerat  iratus.  De  quibus  et  sub- 
jicit  ; 

VKfts.  6.  —  <  Et  concukavi  populos  in  furore 
meo,  et  inebriavi  eos  in  indignatione  mea,  el  de- 
Iraxi  in  terram  virtulem  eorum.  t 

Contulcavit  per  Vespasianum  elTitum  in  furore 
suo  populos  Judaeonim,  et  inebriaiii  eos  amaritiidine 
tribulaiionura,  alque  in  terrani  dejecit,  omnera  vir- 
tutem  eoriim  coiifiingens  siib  Ronianis,  ne  jam  ab 
hac  humilialione  sua  usrjiie  ad  adveiilum  Eli;c  re- 
surgere  valeanl.  Vel  iiidignatio  ij;is,  qua;  coiilra 
d;cmoncs  erat,  adjuvit  saiutcni  iiosliaiii.  Qiins  ipse 
conculcavit  in  furore  suo,  et  delraxit  iii  tcrram  vir- 
tuleiii  eorum,  ut  nos  liberarel. 

Post  ha;c  vaies  ex  sua  e'  populi  p^^rson.T  loquitur 
eiiarrans  in  .se  benelieia  Dci,  el  duriliam  cordis  po- 
puli,  ob  qiiam  et  Jerusalem  incendio  ei  Isracl  ca- 
ptivitali  traditus  sit.  Nara  sequitur  : 

Vrrs.  7.  —  <  Miseratioiium  Domiii!  iccoidabor, 
et  laudem  Domini  super  omiiibus  qux  rtddidit  iio- 
bis   Dominus,  et  super  nuillitudine  bonorum   do- 


en;m  inortuus  est  peccato,  mortuus  est  senicl  (Rom. 
vi,  10).  »  Neque  de  pceriis  iiinoceiitium  jain  risii, 
quia  diledum  Filium  suum  exhibuit  participcni  Iri- 
bulationuin  eorum.  Nam  quasi  ridebat  de  poanis  eo- 
ruiii,  dum  eisaffeclum  compassionis  sua^non  osten- 
deret  in  aflliclione  redemptionis  ipsorum.  Similiter 
et  hic  dicitur,  quia  in  omni  -tribulatione  eorum  no:i 
est  tribulalus,  dum  adliciionem  eorum  cerneret,  et 
Redemptorem  necdum  niitterel.Nam  quod  de  pceiiis 
innoccntiuni  risisse  dictus  est,  ait  nunc  pnopheta, 
quoniam  in  omni  tribulatione  eorum  non  est  tributa- 
lus.  Sed  tandem  Angelus  faciei  ejus,  id  est  Filius. 
ab  00  vcniciis  satvavit  eos,  quia  qui  Oagellabat,  oc- 
cidit  scmcl.  Scquitur  : 
D  <  Iii  dilcctioiie  sua  ct  indulgentia  sua  redcmit  eo«, 
et  portavit  cos,  el  levavit  eos  cunctis  diebus  saeculi.  » 
]u  dileclione  el  in  indulgentia  rcdemit  eos  sariguiB» 
Filii  sui.  <  Commendat  enim  charitatcm  suam  Deu« 
in  nobis,  quoniam  cum  adhuc  peccatores  essemus, 
Chrisius  pro  nobis  morluusest  (Rom.  v,  8),  i — <  ia 
quoliabemus  redemptionem  per  sanguinem  cjus,  re- 
missioiiem  peccalorum  secundum  divitias  grali» 
sua;  (Ephes.  i,  7).  » 

Et  portavil  atque  levavil  cunctis  diebus  sasculi,  id 
est  pr.^cscntis  vitse,  <  quoniam  in  saecuiura  miseri- 
cordia  cjus  (Psal:  cv,  1).  i  Vel  de  iEgypto  redemit, 
id   est   libcravit  «o»,  et  palienter  portavit  mor€a. 


4I8€)  Atias,  domui. 


S6S 


HERVEl  BllRGIDOLENSIS  MOINACHI 


56-1 


eorura,  atijue  suslentans  levavit  eos  ciinclis  diebus  A      *  Ubi  est  zelus  luus    et  forlitudo  tua,   muUiiuJo 


ab  initio  saculi.  Sequitur  : 

Vers.  10.  —  <  Ipsi  autem  ad  iracundiani  provo- 
caverunt,  et  aini,\erunt  spiritura  Sancti  ejns  :  et 
conversus  est  eis  in  inimicuoi,  et  ipse  dcbellavit 
eos.  I 

Ajpixerunt  spirilum  Sancti,  id  est  animam  Chri- 
tti  ejus,  et  ipse  debcUavit  eos  per  Titum  et  Vespasia- 
sium.  Sed  quia  temporibus  Eliae  pristinam  reddet  ei 
gratiam,  aperto  subditur  : 

Vers.  H.  —  «  Et  recordatus  est  dicrum  sxculi 
Moysi  et  populi  sui.  > 

Id  esl  foederis  sui  rceordatus  est,  quod  per  Moysen 
pepigit  cum  eis,  quando  eduxit  eos  de  terra  ^Egypti, 
ut  esset  Deus  eorum.  Quia  vcro  interim  non  respi- 


viscerum  tuorum  et  miserationura  tuarum?  Suncr 
me  continuerunt  se. »  Vbi  est  zetus  tuus,  qiio  me 
sicul  sponsam  diligebas,  et  forlitudo  qua  de  manu 
advcrsariorum  me  liberahas?  Diutissime  enim  jam 
conlinuisli  super  me  niuUitudinem  viscerum  dilectio- 
nis  et  misericordiarum  luarura,  quia  nuUo  afTccta 
pietatis  et  compassionis  erga  me  motus  es,  ul  de 
tam  longa  captivitaie  me  eriperes.  Sequitur  : 

Vkrs.  16.  —  «  Tu  eiiim,  Domine,  Paler  noster,  et 
Abraham  nescivit  nos,  et  Israel  ignoravit  nos;  tu, 
Domine,  Pater  noster,  Redeniptor  noster,  a  sseculo 
iiomcn  tuum.  > 

Tu  es  Pater  noster,  quia  Ahraliam  vel  Jacob,  cujus 
nos  esse  filios  jaclabamus,  nescivit  nos,  necdignatus 


cil   eos,  sed  diutissimis  calamitatibus   per  totum  B  est  filios  aguosccre,  qui.H  te  olTendimus.  Tu  es  Patei; 


orbem  dispersos  aflUgi  permiltit,  congrue  prophela 
subjnngil: 

«  Ubi  est,  qui  eduvit  eos  de  mari  cum  pastoribus 
gregis  sui? »  id  est  cum  Moyse  ct  Asron.  Qui  enim 
Pharaoiiem  cum  exercilu  suo  projecit  in  mare,  nunc 
vir.diciam  in  oppressores  eorura  iion  facit.  Se- 
quitur: 

«  Ubi  est,  (jui  posiiil  in  medio  ejus  spirituni  San- 
cti  ejus  ?  >  Qni  Spiiiium  Sancti,  id  est  Christi  sui, 
qiiondam  posuit  in  islo  populo,  nunc  ei  nullam  ejiis- 
dem  Spirilus  gratiam  dat.  Seqiiilur: 

Vkrs.  12.  —  c  Qui  edujtit  ad  dexteram  Moysea 
Lracliio  majeslatis  suse,  qui  scidit  aquas  ante  eos, 
Ht  faceVet  sibi  noracn  sempilernum. » 

Subaudi,  ubi  cst?Nihil  enim  similc  iiunc  eis  ope-  ^ 
ratur,  sed  recessit  ab  eis,  et  abscondit  faciem  siiain. 
Qui  eduxit  ad  dexteram  Hoysen.  Q^iia  dexlcram 
ejus  spiriialem  lenuit,  cum  educeret  eiini  in  vlrtutis 
sii;e  ductu  de  /^ilgypto.  Er  aquas  maris  scidit  ante 
eos,  ut  mirabilium  operum  ejus  memoria  percnniler 
celebraretur.  Sequitur  : 

Veus.  ir..  —  I  Qui  eduxit  per  abyssos  quasi 
eqiium  in  deserto  iion  inipingenteni.  » 

Vebs.  i4.  —  «  Qiiasi  aniinal  in  campo  descea- 
dcns.  > 

Sicut  cquus  absque  obstaculo  incedit  libere  per 
plana  deserti,  et  quodtibct  animul  pcr  amplitudinem 
campi,  sic  iste  popiilus  ducente  Domino  per  pro- 
funda  maris  transivit.  Sequitur: 

«  Spiritus  Domini  ductor  rjus  fuit.  >  Pcr  mare  et 
per  deserluin  fuit  ductvr  cjus  Spiritus  Domini,  sed 
modo  nuUuin  ei  ducatuin  pwsiat.  Ut  aiHeiB  ad  eos 
spirilus  iste  redi'at,  subjunguiit  poeuitentcs,  elChri- 
sto  dicunt : 

<  Sic  adduxisli  populuui  tuiim,  ut  faceres  tibi 
nomen  glorias.  t  .\ddii\ii  enim  eos  tol  miraculis  de 
/Egypto  iii  teiTam  proniissionis,  ut  noinen  ejus 
longc  innotesceret,  ei  glorilicaretiir.  Qui  et  precando 
sulijiciunt: 

Vers.  i.".  —  a  .\tiende  de  ccelo,  ct  vide  de  habi- 
taculo  sancio  liio,  ci  glotiie  lux.  > 

■lam  enim  in  ccelo  Eiliiim  liominis  esse  eonfitentur 
suppliciter  ct  in  haiUacuh  (jloria  mce.  Sequitur  : 


tioster,  quia  creasli  uos  et  dignatus  es  dicere :  « Fi- 
lius  roeus  priniogenitus  Israel  {Jer.  sxsi,  9).  >  Tu 
Redemptor  nosler,  quia  sanguinem  pro  nobis  fudisti. 
A  iCEculo  nomen  luum.  Quia  in  principio  refeit  Moy- 
ses  Deum  singula  quajqne  per  Verbura  suum,  quod 
es  tu,  fecis&c,  quando  dixit:  «  Fiat  lux,  et  facia  est 
lux  [Cen.  I,  5),  >  ca;teraque  similiier  verbo  creavit. 
Sequitur : 

Vkrs.  17.  —  «  Quare  errare  nos  fecisti,  Domine, 
de  viis  luis:  indurasii  cor  nostrura,  ne  tiiueremus 
te? » 

Errare  fccit  eos  Dominus,  quia  juslo  judicio  ae<- 
seruit  cos  io  superbia  siia,  ct  lunien  intelligcnliae 
abstuiil  eis.  Et  induravil  ,cor  eorum,  qnia  gratiain 
&uara,  qua  molliri  possent,  juste  sublraxit.  Domino 
enimcoreorum  indurasse  est  a  diiriiia  liberare  nor 
luisse,  sed  eaindeni  duriliani  cresfiere  permisisse. 
Non  igiiur  ad  Deuin,  sed  ad  cos  ciilpa  rcfertur  ety 
roris  et  indurattoiiis  eorum,  qiiia  sic  exc*cari  et  in- 
durari  merueriini.  Quia  enim  non  ex  fide,  sed  tan- 
quam  ex  opciil)us  lumuerunt,  ipso  suo  uiniore  eira- 
verunt,  et  indurali  sunt,  ut  « ignoraiiies  justitian» 
Dci,  et  suam  volenlcs  statuere  justiti%  Dei  non 
essent  subjecti  (Rom.  x,  3).  >  Hocquippe  est  errate 
et  non  limeiecum.  Quicunquc  cnini  tam  supcrbe 
sapiunt,  ut  sua;  voluntatis  viribus  tanliiin  existiment 
tribuendum,  ut  negent  sibi  ncccssarium  diviiium 
adjuioriutn  ad  bene  vivendum,  crrant  pcofecto  a 
D  viis  mandatorum  Doraini,  et  iiidurato  corde  non 
timenl  eum.  Scquitur  : 

«  Convertere  propter  sen-os  tuos,  tribus-  haeredi- 
talis  tuae.  > 

Convertetur  Doininus  propter  eos  ,  quando  gra- 
liam  suam  rursuin  cis  dare  cceperit.  Sequitur : 

Vers.  18.  —  «  Quasi  iiiliilnm  possedcruiit  popu- 
IjUm  sanctum  tuum :  liostes  no.stri  conculcavcrunt 
sanctiiicaticnem  tuam.  > 

Capta  Jeriisalcm  conculcarerunt  Roniani  sanctili- 
cationem  teinpli,  et  qnasi  nihitum  posscderunt  vileui 
popiilum  islum  dispcrgendo  per  oninia  regiia^tapli- 
vum  perinicndo  atque  dehonestando.  Sequitur  : 

VtRs.  19.  —  «Facti  sumu»  quasi  in   printipio, 


665  COMMENT.  IN  ISAIAJH  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  \'IU.  6fiS 

cum   iioii  Joiniiiaierii  nostri,   neque   invocaretur  A'     Vers.  5.  —  f  Oceurrigli'l.-Dtanti  et  -facicnti  jllBli- 


iiomen  tuuni  super  nos.  » 

Ex  quo  Cliristuni  regcm  populus  iste  uegavii,  et 
doniiniuiu  teneni  atque  alienigenaj  imperaloris  cie- 
git,  dicens  :  i  Noii  liabeinuj  regem  nisi  Csesarem 
(Joan.  XIX,  15),  »  factus  est  quasi  in  principio,  cum 
serviret  Pharaoni  et  ^lLgypliis,  qiiia  extunc  liabere 
Deum  regeiii  desiil,  iieijue  Deo  jain  sed  bominibus 
servivit.  Sed  landem  per  banc  piae  confessionis  liu- 
inilitatera  ac  lanienlaiioneni  revertilur  ad  gratiam 
siii  regis.  Uiide  piii  conlidenter  novissimum  ejus 
adventum  exopi.il,  difeiis  : 

CAPLT  LXI\. 

Vers.  I.  —  «  Ulinam  diiumperes  coetos,  et  ue- 
scenderes  :  a  facie  tua  monies  defliierenl.  » 


tiam.  > 

DescendiHi  ad  judieium,  et  ignis  ante  faciem  tuam 
discurrens  montes  consumpsit,  ut  terram  coxquans 
renovaret.  Per  montes  inlelligamus  superbos,  qui 
tunc  defluent,  quando  superbia  eorum  labescet,  ut. 
«  sicul  fluit  cera  a  lacie  ignis,  sic  pereant  pecratoreR 
a  facie  Dei  (Psal.  lxvii,  5).  »  Homines  aulem  in  ca?*-- 
iie  viventes  non  andientnt,  id  est  non  inteliexerunt  a 
smculo,  id  est  ab  origine  roundi  usque  nunc,  nequc 
auribus  corporis  audierunt,  nec  cujuslibet  ocutvn 
vidii  absque  te,  id  est  iiisi  tu  soius,  quae  sint  prajmia 
quo!  praparasii  bis  qui  te  exspectant.  qui  promisi- 
siones  tuas  longaiiimiter  suslinent.  Vel  absque  te,- 
quia  si  quis  illa  videre  potuit,  le  quoque  pariter  vi- 


Veks.  2.  —  «  Siciil  exustio  ignis  tabesccrent,  at-  g  tlit.  Nemo  quippe  nunc  videre  vel  audire  vel  cogitare- 


qne  arderent  igiii,  ut  notum  fieret  nomeii  tuuni  ini- 
niicis  tuis:  a  facie  lua  gentes.tuibarentur..» 

Nam  quasi  qusedam  coelorum  diruptio  Cet  eo  de- 
scendente  ,  quia  pateniibus  coelis,  niinistrantibus 
angelis,  coiisedenUbus  apostoiis  ipse  Rex  regum  in 
sede  niajeslatis  suae  veniet,  ut  ab  omnibus  lunc 
olectis  et  reprobis  videatur.  Et  quoniam  igiiis  ante 
ipsum  ardebit.  t  Utinam,  inquiunt,  a.facie  lua. niQn- 
les  deflueicnt,  et  sicut  exuslio  igiiis  tabescereiit 
alque  arderent  igiii.  »Nam  ignis  ille  uuiversosmoii- 
tes  combiireus  xquabit  vallibus,  et  omnem  lerram 
coinplanabit.  Aniequara  vero  Dominus  veniat,  Anli- 
dirislus  est  regnaturus,  qui  ita  liumano  generi  te- 
iifibras  sua;  pravitalis  iiifundcl,  utpene  iiemo  lucem 


valet,  quanta  sit  illa  merces  justorum,  quam  illi  soli- 
cognoscere  potuerunt,  qiii  possederunl ;  omneirh 
enim  visum  et  auditum  et  cogitatum  siiperat.  Sed 
in  die  illa  dignis  se  manifestabit,  ct  lunc  Deus 
omni,  qui  nunc  laetus  operatur  justitiam,  occurret 
gaudeiis,  ut  illum  excipiat.  Rursum  de  Judxis  suh-. 
ditur  : 

«  In  viis  tuis  recordabuntur  tui,  »  Et  ipsi  moi  nd- 
j;iiis;unt  :  «  Ecce  tu  iratus  es,  el  peccavinius,  ct  m 
ipsis  fuinius  semper,  et  salvabimur.  > 

Jn  viis  namque  Domini  recordabuiitnriWtui,  quan- 
do  recognoscent,  quod  i  non  justificabitur  homo  ex 
operibus  legis  nisi  per  fidem  Jesu  Cbristi  (Gal.  ij, 
16).  )  Nuiic  eiiim  obliti  sunl  eum  in  viis  ejus,  quo- 


vuritalis  inspiciat,  sed  eis  eiiam  nomen  Christi  ver-  ^  "'aii  "on  ex  fide,  sed  cx  operibus  qiiseruni  justifi- 


taiur  in  ignorantiam,  nec  recordcntur  ejus  nisi  ad 
blaspbcmiam  Domini.  Sed  ad  bujus  tetrain  caligi- 
nem  depellendani  vehit  fulgur  quoddam  ipse  Cliii- 
btus  veniet.  tjnde  isli  coaveiiicnter  adjungunt :  i  Ut 
iiotuni  Ueret  nonien  tuum  inimicis  tuis,  et  a  Pacie 
lua  geiites  tuibarentur.  »  Tunc  quippe  et  iiiimiiis 
tlpium  fict  nomen  ejiis,  atque  subilo  turbabiiiuiir  a 
/■ftc/e  ejus,  quia  tunc,  sicut  scriptum  est :  tPlan- 
gent  se  omnes  tribus  lerrne,  et  videbiinl  Filiiiin  lio- 
ininis  venientem  iii  nubibus  coeli  {.Molth.  xxiv,50).» 
In  tanti  autem  pavoris  mngnitudiae  et  oinnes  ele- 
cli,  qui  adbuc  in  cariie  viventes  iiiventi  fuerint,  val- 
de  formidabunt.  Undc  et  siibdunl : 


cari.  Sed  cum  cognoverint  quod  viribus  suis  ira- 
plere  mandata  legis  nequeuiit,  et  auxilium  graiix, 
iinplorare  cwperint,  tunc  iii  viis  eiu$- rccordxiountnr 
illius.  Sed  quia  obrnioiii  liadiderunt  e»m,iratHt 
est  eis,  et  deseruil  eos,  qni  posiquam  obliti  suni, 
peccare  non  desieriint.  Et  hoc  cst  quod  dcplorant 
dicentes  :  «  Ecce  lu  iratus  es,  ct  peccavimns.  »  Sed 
rursum  de  observaliene  viarum  Dei  gloriaiitos  di- 
cunt.:  t  In  ipsis  fuimus  senipir.  »  Hoc  est  cnim 
quod  idein  populus  alibi  se  jactat,  dicens  :  «  Eco» 
lot  annis  servio  libi,  et  niinqiiam  mandatiim  tuum 
praeterivi  (Luc.  xv,  29).  »  In  ipsis,  inquiunl,  fuinnn 
semper,  et  iii  ipsis  salvabimur.  Quia  «  qui  fecerit  es, 


Vers.  3.  —  « Cum  feceris  mirabilia  iioii  sustinc-  n  vivet  in  illis  (/Jom.  s,  3).  i  Mox  autem  resipiscents» 


bimus, 

Tunc  cnim  mirabilia  faciet,  qiiaj  vix  ullus  hfrr 
ininum  suslinere  possit.  Quia  «  sol  obscurabitur,  ct 
luiia.non  dabit  lamen  suum,  ct  slella!  cadenl  de 
cieIo,  et  viiluies  coelorum  couimovelmntur  {ibid'. 
29).  »  Qu:e  ergo  mens,  cum  liaec  ficri  cceperint,  non 
expavescei?  Sed  quia  mctus  eleclorum  in  securi- 
tatem  verletur,  jam  de  prceseiiiia  Judicis  gaudentes 
adjuiiguiit : 

«  Descendisli  ,  ct  a  facie  tua  montes  defluxe- 
runt.  > 

Vkrs.  i.  —  «  A  sxculo  non  aiidierunl,  ncque  au- 
ribus  perceperunt :  oculus  noii  vidit,  Deus,  absque 
IC,  nusepraeparasti  exspcctantiJius  te.  • 


subdunt  lameniando 

Ters.  6.  —  «  Et  facli  sumus  sicut  immundus 
onines  nos,  ct  quasi  paiiniis  inenstrual«  univcriw 
jusiitis  noslra;.  > 

Facti  sumus  ut  immiindas,  quia  ejecti  suiit  deEc^ 
clesia  fidelium  sicut  immundus  de  castris,  nolcnit^ 
faeere  quod  eos  de  Cliristo  monuilAposlolus  :  «  .4c- 
cedamus,  iiiquit,  adeun> vero-corde,  iii  plcnitudin'; 
iidei,  asi»ersi  corde  ab  conscienlia  mala,  cl  abluii 
coipus  aqua  inimda  (Hebr.  x,  22).  »  Propler  quo;I 
et  iiniverscB  justitiw  illoruni  factae  sunt  quasi  pamius 
raulieris  menstrualce,  quia  ex  iminundilia  carnalita- 
lis  ipsorum  inquinal;e  sunt,  ita  ut  omnis,  qui  telige- 
rit  eas,  inquinetur.  Unde  el  Apostolus  ill.i£  carnaled 


^7 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


568 


OErenioiiias  arbitratus  est  «  velut  stercora,  ut  Chri-  A  Qui  propier  malitiani  suam  passi  sunt  tam  gravia. 


6tum  lucrifaceret,  ct  invenirelur  in  illo  noii  habcns 
Ruam  justitiani,  quae  ex  lege  cst,  sed  illam  quae  ex 
fide  est  Jesu  Chrisii  (Pliilip.  iii,  8).  >  Ad  quain  et 
isti  nunc  accedentes  panno  menslruatm  comparant 
jtistitjas  suas,  in  quibus  aiitea  gloriabantur.  In  quo 
consideranduni,  quia  justitia,  quae  in  lege  cst,  ad 
cninparationem  evangelicx  puritatis  immunditia  no- 
minetur.  Scquitur  : 

€  Et  cecidiraus  quasi  folium  unitcrsi,  ct  iniquita- 
tes  nostiae  quasi  ventus  abstuleruiit  nos.  » 

Unirersi  ceciderunt  sicul  fotium  ab  arbore  patri- 
avcliici  generis,  quia  secunduin  Aposiolura  i  rami 
oliv;fi  fiacti  sunt,  et  ceciderunt  {Buni.  xi,  17),  >  al- 
<jue  pro  eis  insertus  est  oleaster.  Et  iniquitates  suae 
quasi  venlus  abstuleriint  eos  velut  ab  arbore  folium,  B 
quia  dum  de  justitia  falso  gloriarentur,  ei  iniquita- 
Xiijus  vcrc  replerentur,  separati  sunt  a  fide  patruni 
suoruni,  ut  Salvatorcm  veiiientem  non  susciperent, 
quem  illi  venturum  exspectaverant. 

Hscc  autem  sentcnlia  non  solum  de  Judaeis,  sed 
«liam  de  uiiivcrso  huinaiio  genere  potesl  intelligi. 
Quid  esteniiii  homo  nisi  folium,  quod  in  paradiso 
ab  arbore  cecidit?  Qiiid  esl  nisi  folium,  qui  tentaiio- 
iiis  veiiio  rapiiur  et  desideriorum  flatibus  elevatur? 
Biens  quippc  huniana  quot  tentationes  patitur,  quasi 
totflatibus  movelur.  Hanc  euini  plorumque  ira  per- 
turbat.  Cuni  rccedit  ira,  succedit  incpta  laetitia,  lu- 
suria;  slimulis  ur^'etur,  a;stu  avariliae  longe  lateque 
ambiendi  quac  'terr«aa  suiit ,  teuditur.  Aliquando 
lianc  superliia  leval,  aliquando  vcro  inordinatus  li- 
nior  in  iiifiniis  ponit.  Quia  ergo  tol  tenlationis  fla- 
tibus  liuiiKiiia  corda  (.levaiitur  et  dejiciuntur,  apt^ 
dicitur  :  «  Ceciiliinus  quasi  foliuiu  universi,  et  ini- 
quitales  nostrx  quasi  veiilus  abslulerunt  nos.  > 
Quasi  vcntus  (iiiippe  nvs  i^iiquilas  ubstulit,  qiiia  nullo 
lixos  viriutii  poiidfrc  in  v:inam  elalionem  lovavil. 
Hene  autem  bomo  folium  appcliatur,  quia  qui  arbor 
fuit  iii  ondiiione,  folium  a  se  ipsofactus  est  in  ten- 
latione.  Qui  ciiira  de  allo  cecidit,  foliuin  est.  Sed 
ad  Judajos  redeamus;  siibjungunl  ciiiui  plangenies  : 

Veks.  7.  —  I  Noii  cst  qui  invocet  nonien  luum, 
<iui  consurgal  et  teneat  te.  > 


Scd  jam  ex  toto  ptEnitenles  omni  Luraililate  proci- 
dunt,  et  cum  obsecrationc  dicunt : 

Vers.  8.  —  <  Et  nunc,  Doniine,  pater  nostcr  es 
tu,  nos  vero  luiuin ;  et  .'ictor  tioster,  et  opera  ma- 
nuura  tuaruni  omnes  nos.  > 

Ipse  enim  Christus  pater  eorum  est,  id  est  crea- 
tor,  illi  tero  sunt  lulum ;  et  ipse  fielor  ac  plastes 
eorum,  qui  de  limo  terrae  plasmavit  eos,  et  ait  : 
«  Sicut  lutuin  in  maiiu  figuli,  cl  sic  vos  in  manu  mea, 
doinus  Isracl  {Jer.  iviu,  6) ;  >  qui  in  oratioue  siib- 
jungunt,  dicentes  : 

Vers.  9.  —  «  Ne  irascaris,  Domine,  salis,  et  ne 
ultra  memineris  iniquitatis  noslrae,  ecce  respice, 
populus  tuus  omnes  nos.  > 

Et  de  deslructioiie  Jerusalem,  quae  per  Titum  fa^ 
cta  est,  adduiit : 

Vers.  10.  —  «  Civitas  sancta  tua  (197)  facta  est 
deserta,  Sion  deserta  facla  est,  Jerusalem  desolata 
est.  I 

Vers.  11.  —  «  Domus  sanctilicatiouis  nosti-se,  et 
gloriae  nostrae,  ubi  laudaverunt  le  patres  nostri,  fa- 
cta  est  in  exustioiie  iguis,  ct  oninia  desiderabilia 
versa  sunl  in  ruinas.  » 

Ac  dcinde  subjungunt : 

Vees.  12.  —  «  Kunquid  super  liis  continebis  le, 
Doiuine,  taccbis,  et  affliges  iios  vebementer?  » 

Quibus  mox  a  Doniino  Jcsu  rcspondelcr  . 
CAPIJT  LXV. 

Vers.  1.  ~  «  Quaesierunt  me,  qui  ante  iion  inter- 
rogabant :  iuvenerunt  nie,  qui  non  quxsierunt  me,  % 
id  est  gentiles.  «  Di\i  :  Ecce  ego,  ecceego,  ad  gen- 
tein  qua;  non  iiivocabat  nomen  meum.  t 

Coepcrunt  eniin  gentiles  post  resurrcctioncm  ejus 
quaerere,  et  ipse  sua  spontc  ctiain  nori  qua;reiitibus 
se  ipse  offeirc,  et  quo  a  Juda;is  esl  reprobaius.  De 
quibus  subdil  : 

Vers.  2.  —  «  E.tpandi  ma.nus  meas  toU  die  ajl 
populum  incredulum,  qui  graditur  in  via  non  bona 
posl  cogitalioncs  suas'.  > 

Vers.  3.  —  I  Populura  (198)  qui  ad  iracundiam 
provocal  mc  ante  faciem  mcam  semper.  > 

Si  in  eo  quod  ait  :  Eip.andi  manus  nieas,  cruci» 


Non  enini  est  quispiam  in  cis.,  qui  precibus  nomen      patibulum  intellcxerimus,  quomodo  inielleciuii  sii- 
Doiniui  invocans  consurgnt  adversus  motuin  indigna-  D  nius  :  Tota  die  ?  Niinquid  tola  die  pcpendit  in  ligno  . 


tionis  cjus,  ct  cum  trneat,  nc  feriat,  quia  omnes  iii- 
justi  suiit,  niillusque  in  eis  invcnilur,  qui  diviiia; 
irae  possit  obviare  deprecando,  suinens  aucloritatcin 
resistendi  ex  conscientia  bene  inerili,  et  eam,  quae 
in  hunc  populum  sxvit,  coclestera  animadversionem 
retinere.  Sequitur  : 

«  Abscondisti  faciera  tuain  a  nobis,  ct  allisisti  nos 
lii  inanu  iniquitatis  nostrx.  >  Abscondit  ab  eis  fa- 
ciem  sux  diviiiilatis  vcl  cognitionis,  dicens  :  «  Noii 
iiio  vidcbitis  auiodo,  dnnec  dicatis  :  Benedictus  qui 
vcnit  in  noniine  Domini  {Matili.  xxiii,  59).  >  Et  al- 
lisit  eos  in  manti,  id  est  in  actione  iniquilalis  «orum, 


Si  vcro  diein  pro  tcinpore  velimus  accipcre,  ma.viine 
quod  boc  noinen  genere  feminino  posuit  quod  in 
Latino  eloquio  r.ou  nisi  tcmpus  significare  solet , 
convenienter  per  cxtensas  manus  tota  die  conlinua- 
lioncm  bonoruin  opcrum  iiitelligcre  possumus,  a 
quorum  nunqiiam  iiiicnlione  ressavii.  Quae  scibccl 
opcra,  qiiia  perfidus  ille  populus  vidit,  imo  sensit, 
ad  populum  incredulum  Dominus  tnanus  suas  ex- 
paiidii.  Possumus  ciiiin  cxpansas  nianuj  el  largiia- 
tcra  donantis  accipcre,  quod  nihil  eis  petentibus  de  ■ 
negarct,  scd  statini  roganti  lcproso  sanitatcm  reddi- 
derit  (Marc.  i,  40),  et  caeci  a  nativiute  oculos  ape- 


(197)  Aliat,  *iiilas  Saucti  lui.  etc. 


(198)  Alias,  populut. 


m  COMMFINT.  IN  ISAIAM  LlDRl  OCTO.  —  LIB.  Vlll  570. 

ruit  {/oan.  IX ,  1).   Bignittcant  expans;B   manus  et  A  imiiaii  siuit?  et  piimo  ivineiiij)' priwHm  op«*  eorHm, 


pareiilis  clenientiam  suos  filios  in  sinu  recipere  ge- 
stientis.  nsBc  ipse  populo  Judseorum  exlubuit.  Qui 
gradiiur  per  vinm  nialn"  actior.is  sequemlo  pravas 
eogitaliones  suas,  ac  seniper  Deum  ad  iracuudiam 
provocut,  dum  siiperba  nioiiievoluntatem  ejus  faceie 
conleninil.  Et  provocat  eiini  atile  facient  cjus  semper, 
quia  Dominus  eiini  velut  anie  facieni  suam  posuii, 
cuni  ex  omiiibus  populis  hunc  elegit.  Seil  ipse  ab 
iiiiiio  iioii  cessat  porvcrse  agere  peccans  in  conspe- 
clu  Domini ,  cujus  oculis  palent  omnia ,  vel  in 
lemplo  idolis  sacrificaiis.  Nam  et  de  illis,  qui  quon- 
dam  in  eodem  popiilo  conversi  sunt  ad  idola,  sub- 
jiingitur: 

«  Qui  immolant  in  horlis,  el  sacrificant  super 
lateres.  i 

Yers.  i.  —  «  Qui  habilanl  in  sepulcris,  et  in  de- 
lubris  idoiorum  dormiunt  :  qui  coinedunt  carnera 
suillam ,  et  jus  profanum  in  vasis  eornm.  > 

Vers.  5. —  <  Qui  dicunt :  Reccilea  me,  ne  appro- 
pinques  niihi,  quia  immundus  es,  Isti  fumus  erunt 
iii  rurore  mco,  ignis  ardens  lota  die.  i 

H.ec  cnim  et  his  similia  faciebanl  aniiqui  Judasi 
ciillores  idolorum.  Nam  idololatrise  jungentes  luxur 
riani  in  liortis  immolubant,  et  pro  uno  altari  ,  quod 
impolitis  lapidibus  lege  constructum  erat ,  lateres 
liostiaruin  sanguinc  cruentabant.  In  sepulcris  i|uo- 
que  liabitabant,  el  in  delubris  idolorum  dormiebant, 
ubi  stratis  pcllibus  hostiarum  inciibare  solili  crant. 


ui  pro  suis  et  vestris  pareiilumque  vesiioriim  iiii- 
quitatibus  pnniantur.  Unde  et  alias  scriptum  est  : 
<  Ego  Dominus  Deus  tuiis  lorlis  zelotis  visitaas  ini- 
qiiiiaieni  patrnm  iii  filios  in  lcrtiam  et  (|uartaiii  ge- 
neralionem  eorum,  (|ui  oderunt  me  (Kxud.  xx,  'i).  i 
Isti  autem  idololalix',  quibus  et  novissinio  die  le- 
tribuetiir,  prajcipue  sub  Nabuchodonosor  exlcrmi- 
nati  sunt  atque  pprempti.  Se;l  quia  non  lolus  slmiil. 
ille  populus  tunc  erat  delendus,  licet  ex  maxinia, 
parte  periturus  esset,  aple  subjungit  pioplieta  : 

Vers.  8.  —  <  Haec  dicil  Domiiius  :  Quomodo  si 
iiiveiiiatur  graiium  in  botro,  ct  dicaiur  :  Ncdissipes 
illud,  quoniam  bonediciio  est  :  sic  laciam  propter 
servos  meos,  ut  noii  disperdani  lotiim.  • 

Nam  velut  si  ex  botro  graiium  eligatur  ad  resor- 
vandum,  et  botrus  conteratur,  ita  populus  ille  tuiic 
propter  inipietales  suas  depcriil.  Sed  tamen  ex  eo 
roliqui*  sunt  diniiss*,  quK  sioul  benedictio  reseiva- 
rentiir.  Unde  et  soquitur  : 

Veks.  9.  —  <  Et  cdiicam  de  Jacob  semcn  ,  et  dc 
Juda  possideiitem  montos  meos,  el  liaMeditabuiil 
eain  electi  uiei,  et  servi  mei  habitabunt  ibi.  > 

Vers.  10.  —  <  Et  erunt  campeslria  in  caulas  gre- 
gum,  ci  vallis  Acbor  in  cubile  armentoriim  populo 
nieo,  qui  requisierunt  me.  > 

Eduxit  enim  de  Jacob  semen  Dominus,  id  cst  dt 
decom  iribubus,  qiii  erant  in  captivitate,  (ilios,  qui 
reverterenlur  in  lerrani  suam,  et  de  Juda-qui  cspti-' 


ut  somniis  fuiura  cognoscerent,  et  quicunque  si- r  vus  in  Babylone  tencbalur  populum,qui  riirsus  pos- 

sideret  monles  ejus,  et  terram  ejus  inbabilaveiuiit 
«lccii  ejus  ,  de  captivitate  regressi.  El  in  campestii- 
bus  manserunt  gregcsovium,  atque  in  valle  ,  ubi 
quondam  lapidatus  est  Achan  (199),  qui  peccaveiat 
iii  furto  anathematis,  accubuerunt  armenta  boum, 
id  est  populus,  qui  Dominum  in  anguslia  captivitatis 
requisivit  Josue  vii,  2.5).  Sed  poslquam  ipsc  bona 
ha;c  repromisithis,  qui  ad  poenitentiam  eraiit  rever- 
tendi,  riirsum  idololalris,  qui  iii  bac  tribulalione 
erant  perituri,  minalur  dicens  : 

Vers.  11.  —  <  Et  vos,  qui  leliquistis  Dominum, 
qui  obliti  estis  inonleni  sanctum  nioiim,  qui  ponilis 
Fortunse  inensam,  et  libatis  siipor  eam.  » 

Vers.  12.  —  <  Numerabo  vos  iii  gladio,  ct  omncs 
D  in  caede  corruetis  pro  eo  quod  vocavl,  et  non  respon- 


piili  errore  non  ducebatur ,  eum  arliitrabautur  im-: 
Diundum  ,   contacluinque  ejns  fugiebani. 

Vel  dicebant  Deo:  Recede  ame,  et  ne  appropinques 
mihi,  diim  hunc  a  se  rejicere  nitcrentur,  ut  more 
gentilium  liceret  eis  vivere;  atque  dicebant  ei  : 
Quia  immundus  es,  duin  blasphemareni  eum.  Sed 
omnes  is(i  fumus  erunt  in  furore  ejus,  quia  sicut  fu- 
mus  deflcient  a  facie  Judicis.  Et  eruiit  ignis  arderis 
lota  die ,  quia  usqiie  in  seternum  ardebunt  siiie 
intermissione,  Ardebunt  enira  tota  die  «teruitatis, 
Seqiiitur  : 

Veus.  6.  —  <  Ecce  scriplum  est  coram  nie  :  Non 
tacebo,  sed  reddam  et  retribuam  in  siiiu  ineorum 
iiiiquitates  vestras,  et  iniquitates  patrum  veslroruni, 
siniul  diclt  Dominus.  > 

Vers.  7.  —  <  Qui  sacrificaverunt  super  montes, 
el  super  colles  exprobraverunt  mihi,  elrcmctiar  pri- 
inuin  opiis  eorum  in  siiiu  eorum.  > 

Orone  malura  quod  fecerunt,  scriptum  est  coram 
me ,  id  est  quasi  in  libro  manel  assignatuin  in 
conspcclu  memoria!  me<E,  et  cum  veneiit  dicsju- 
di(  ii  ,  non  lacebo  quod  fecerunt  illi  filii  veslri,  sed 
reddam  in  sinu,  id  est  in  menle  corum,  ut  eos  pro-, 
piia  torqiieat  conscientia,  iniquitates  vestras,  o  pes- 


distis  :  locuius  sum ,  et  non  audislis,  et  faciebatis 
malum  in  oculis  meis  ,  et  qiia:  nolui  elegislis.  > 

Dereiiquerunt  onim  Dominum,  et  adbatseruiU  ido- 
lis,  alque  monlem  Sion ,  ubi  templum  iHius  eiat, 
obtili  sunt  non  veiiientes  illuc  adorarevel  immolare, 
sed  poiicbant  Forluna;  mcnsam,  et  sacrificabanl  iii 
ea.  Fuit  eniin  in  inullis  urbibus  et  inaximc  iii  iEgy- 
pto  el  in  Alexandria  idololalrioe  vetus  consuetudo, 
ut  ultiino  die  anni  ponerent  mensam  relertam  va- 
simi  palres.ft  iniquitatet  patrum  vestrorum  simul,  id  rii  generis  epulis,  et  poculo  niulso  mislum,  vel  prse- 
est  inala  qua;  vos  et  palres  vestri  fccistis,  retribuam  teriti  vel  futiiri  aniii  fcrtililatoni  aspicientes.  Hoc 
filiis  vestris ,  qui  vestrain  el  illorum  perverf  ilatem      et  Judaei  faciebant  omnium  simuiacrorum  portente 


(199)  God. ,  Achor. 


371 


HERVEl  BURGlDOLENSrS  MONACHI 


ti72 


venerantes.  et  nequaqtjam  allari  viclimas,  sed  liu~  A  saiicii  jacent  in  humilitate  poenitenlise,  et  dc  niini- 


jusceniodi  mensae  libaniina  fundebant.  Propter  quod 
liomerati  sunt  gliidio,  id  est  supplicio.  Quidquid 
enim  punit  et  perculit,  lorquet  et  cruciat,  in  Scri- 
piuris  saiiclis  gtadius  app;llatur.  Nec  ferro  trucida- 
tus  est  omnisille  populus,  sed  poenis  et  cruciatibus 
deditus  aique  captivilati  el  serviiuii. 

Yocaverat  Dominus  Judaos,  quia  collatis  munc- 
ribiis  quasi  emissis  vocibus  eos  ad  se  duccre  stu- 
dueiat ,  sed  non  responderaiit,  quia  digna  opera 
donl.-;  ejus  reJdere  conlempserant.  Vocat  eriim  nos 
Dominus,  oum  muneribus  pisevenit ;  respondemus 
vero  vocaiioni  ejus,  cuni  digiia  juxta  prsp.cepla  mu- 
licra  deservimus.  Quia  crgo  Judaeos  vel  etiam  qiios- 
dam  Clirisiianos  lot  muneriljus  piaevenit,  dicit :  Vo- 


rals  OiTensis  graviier  conturbaiiiur,  et  se  affligunt. 
In  haccnim  valle  jacebat  ille  ma^mus  bos.  qul  dice- 
bat  :  c  Ego  suin  minimus  apostolorum,  qui  noii  suiu 
diguus  vocari  apostolus,  quia  persecutus  sum  Eccle- 
siam  Dei  (/  Cor.  xv,  9) ;  »  et  ille  ,  qui  dicebat :  Si 
dixerimus  quia  peccatnm  non  liabemus,  nos  ipsos 
seduciinus  (f  Joan.  i,  8).  >  Et  alius  dicens:  i  Quia 
in  multis  offendimus  omnes  [Jucob.  iii,2).  >Ei  hajc 
pollicitus  est  Dominus  popiilo ,  qiii  sive  ex  Jud«is  , 
sive  ex  geniibu;  ao  (idem  veniens  requisivii  eura. 

Sed  vos,  inqiiit,  o  pcrfidi  Juda;i,  qui  dereliquislis 
Dominum,  dicciites  :  i  Rcgeni  non  Ijabemus  nisi  Ca;- 
saiem  [Joan.  xix,  ![>).  i  Audite  quid  consecuti  sitis. 
Vos  qui  oblili  estis   montein  sancium  meum,  id  est 


cad,  Sed  quia   tot  ejus    inunera  contempserunt,  ^  altitudinem  spirilalis  conversationis,  vel  sublimita- 


subjiingil  :  Et  non  respondistis.  Vocaverat  etiara 
eos  per  prophctas  ad  pa;niteiitiam,  et  noii  responde- 
bant :  loquebaiur,  et  audire  nolebant,  sed  magis  ir- 
rilabant. 

Sed  fortassis  haec  ad  tcmpus  apostolorum  refe- 
renda  suiil.  Ait  enim  :i  Quomodo  si  inveniatur  gra- 
liiim  in  bdtro,  et  dicalur,  iiedissipes  illud,  quoniam 
benedictio  est  :  sic  faciam  propter  servos  meos ,  ut 
non  disperdam  toluin.  >  Nam  quasi  yranum  in  bolro 
esl  invenium,  quando  pars,  qu*  doclrinain  eccle- 
siasticam  susceperat,  reperla  cst  iii  popiilo  Juda;o- 
rum.  Sicut  eiiini  granum  ad  botruni ,  ila  pauci  cre- 
deiiles  ex  Juda»is  adcoinparationem  fiierunt  reliqu» 
multitudinis  illoniin,  qux'  credere  noleiis  disperiil.  ,, 
Et  de  hac  miniiiia  parle  electa  dictum  est  :  Ne  dis- 
sipes  illud,  quonium  benediclio  est ,  qiiando  Patrem 
pro  discipulis  oravil.  Et  idco  Domiiius  popuium 
iltiim  non  disperdidit  totum,  quoniam  eos,  qui  li- 
d 'in  receperuiil,  a  perditioiie  srtlvavit,  et  ab  ex- 
cidio  et  captivilate  illenim  eripiiit.  De  quibus  et 
subdit  : 

Quia  educmn  de  Jacob  semen.  Illud  scilioet  se- 
nien  de  quo  idem  Apostolus  ail,qnia  i  nisi  Dominiis 
Sabaotli  roliquisset  nobis  scmeii,  sicul  Sodoina  fa  ■ 
cti  esseinus  (Rom.  ix,  29).  >  Educam  ile  Jiuob,  id 
est  de  decein  tribubus  electioiiis  filios,  el  de  tribu 
Juda  mullitudinein  ciedentium  possidentem  montes 
meos,  id  est  prophetas  et  apostolos.  quoniam  i  fun- 


tem  patriae  coeleslis  ;  <jwi  ponitis  FortuncE  mensam,_ 
id  est  divitiis  aram,  et  libatis  supcr  eam,  hoc  est  qui 
vestra  sacrilicia  facitis  proplef  solam  pra;sciUis  vilae 
remiinerationem  ;  numerabo  vos  in  gladio  Romano- 
rum  Tel  novissimae  ullionis.  El  omnes  in  ccede  cor-. 
ruetis  vel  perPiomanos,.vel  per  poenani  extremoD  per- 
cussiouis.  Pro  eo  q>wd  vocavi  vos  ad  fideni  et  gra- 
tiain,  nec  re.^pondistis  inihi,  ut  ad  me  venin-tis  :  lo- 
cudis  «um  vobis  annuiitians  volunlalem  Patris  mei, 
et  audiie  recusastis,  et  faciebatis  malum  in  oculls 
meis,  etiain  cum  inlcr  vos  corporaliler  nianerem,  et 
Pharisa;oruin  prxcepla  tradilioiiis,  quce  nolui,  elegi' 
slis.  Sequilur  ; 

Vebs.  13.  —  I  Propter  hoc  liaec  dicit  Dominuj  : 
Eccc  servi  mei  comedent.el  vos  esurietis  :  ecce  ser- 
vi  inei  bibent,  ct  vos  sitietis.  > 

Vers.  ii.  —  I  Ecce  servi  mei  laitabuntur,  ct  vos 
conrundeniiiii  :  ecce  servi  niei  laudabunt  pra;  ex- 
sullalioiie  cordis,  et  vos  clamabiiis  pr«  dolore  cor- 
dis,  et  piE  conlrilione  spiritus  ululabitis.  » 

Servi  mei  comedcnt  el  bibent,  quia  i  ego  sum  pa- 
nisvita;;  qui  venit  ad  me  non  esuiiet.el  qiii  ciedii  in 
me,  non  sitiet  unqnan)  (Joaii.  v,  55).  >  Sed  vos,  o 
Jud;ei,  esurietis  el  sitielis,  quia  i  miltam  famem  in. 
terram,  iion  faincm  panis  neqiie  siliiii  aqu.-e,  sed 
a^idieiidi  verbum  Domini  (ylmos  viii,  11).  »  Neque 
cnim  ulterius  invenictis,  qui  vos  scieiitia  Scriplura- 
ruin  pascat  aut  potet.   Servi  mei,  accepto  Spiriiu 


dainenla  ejus  in  montibus   saiiclis    (Psul.  lxxxvi,  D  sancto, /ic/HfciiMtur,  sed  ros  qui  mc  crucillxislis,  con- 


1).  >  El  hKreditabunt  enm,  id  est  Ecclesiam  ,  electi 
mci,  et  servi  mei  liabitubnnl  ibi,  quia  iion  est  jam 
locus,  ubi  extra  Ecclesiam  catholicam  habitenl.  Et 
erunl  canipcslria  in  caulxis  gregnm,  quia  popularis 
niiiltiiudo  lidcliiim  plaiia  et  iiiiiius  alta  conversatione 
i;i'il  coiiteiila.  Qua;  sunl  cnini  campcstria  nisi  haec 
lala  ct  infima  conversatio  iidirmorum  ?  Ubi  tamen 
caidas  grogum  habeinus,  quia  et  iiitra  caulas  Domi- 
nicoriim  oviliiiin  lenentur.  Aclior  vero  lur b ai io  did- 
Jur.  Et  qiiae  esl  i«//is  Aclior  ni.si  huniiliatio  poeni- 
tciiii»  conlurbans  menlem  peccaloris?  Quid  autom 
noinine  armentorum  nisi  mullitudo  inagnorum  atquc 
lobuslorum  fidelium  exprimitur?  Erit  crgo  vallis 
Athor  in  tubili  anneiUorum,  qui,»  magni    et  fortcs 


fundemini,  videntes  gloriani  mea;  resurrectionis  ubi- 
que  innotescere.  Servi  mei  l(vtabuni.ur  in  Ecclcsiis 
prcr  exsultatione  spiritalis  gaudii,  sed  \oi  pra;  dotere 
cordis  ululabitis,/tn  miseriis,  quas  sustinebitis.  Om- 
nia  ha:c  ita  eeniiinus  eveiiis.se. 

QuiE  si  ail  fuiurain  vitam  referenda  sunt,  servi  Dii 
tunc  comedcnt,  quia  i  faciel  illos  discumbere,  cC 
transicns  ministrabit  illis  (Lnc.  xii,  37).  >  Scrvi 
ejus  bibent,  qiiia  iiiebriabunlur  ab  ubeilale  doinus 
ejus,  et  torronle  voliipiaiis  siix  poiabit  eos.  Nain 
illa  saiirluriim  convivia  Dioiiysius  exposuit  (Episl. 
Mx  od  Ttc),  diccns  :  i  Signiiicaiit  ha;c  conimnnem 
quaindain,  et  a;que  invisibilcm  sanctorum  in  divinis 
bonis  societatcm,  el  Ecclcsiain  primigeniiurum  dc- 


S73 


COMMENT.  IN  ISAIAM  UBIW   OCTO. 


:M.  VIII. 


57* 


scriplorum  in  ceelis,  el  Spiritiis  juslorum  oinnilms  A  d  gratiani  soiiat.  Licct  enim  sei'vi  e/us  rcm  anli<]jui 


optiniis  perfeclos,  ct  priinuni  optiniis  rcpliHos.  Kt 
recnbituni  requiein  arbitror,  ei  uiuliis  doloriiius  vi- 
tuiii  illicsaui,  ei  coiiversalionein  divinam  in  lumine 
el  iu  regione  viveiilium  omni  seiisu  sacro  replelam, 
et  largissinioiuin  ct  beaioruni  optimorum  copiosam 
datiouem,  per  quaiii  litlilia  onini  ropleniiir,  lioc 
autem  laMari  et  recunibere  eos  /aciente  Jesu  et  nii- 
nislrante,  et  *!ernani  requieni  donaiile,  et  plenilu- 
diiicm  bonorum  distribuentc  siraul  et  iiifundente.  » 
IJene  itaque  diciliir  :  Qiiia  syrvi  ejus  coimdenl  et  bi- 
beiit,  qiii  lali  convivio  inlcierunt.  Unde  et  a  con- 
trario  saiis  claret,  quia  tunc  Jud;ci  omiiesqiie  re- 
probi  esurienl  ei  sitient,  qui  ad  hnjusinodi  epiilas 
liou  admitlemur.  De  qiiibus  paterfaniilias  iratiisait: 


nominis  babcant,  ipso  tamen  noiume  non  vocaiilur, 
sed  appellalioncCbrisiiauilalis  veiierabiliter  nuncii- 
paniur.  «  Neque  enim  nomen  aliud  esi  datuin  sub 
coelo  hominilms,  in  quo  oporleat  nos  salvos  fi.'^ri 
{Acl.  IV,  12).  >  Uiide  jaiu  nuUus  scrvorum  !,)ei,  sc- 
ul  di<lum  est,  vocatiir  Jiula-us  vel  Israelila,  sed  oiii- 
iies  Cliristiani.  In  iiiio  Clirislianiialis  nomine,  i,hi 
bcnedictiis  cu  supi-r  terram,  id  est  qui  benedictimicni 
illani,  qiise  in  baptisinu  datur,  consecutus  esl  in  bae 
vila,  si  perceplain  bcnediclioiiem  bene  vivendo  cu- 
slOilierit,  henedicettir  iti  Duiniiio,  cum  audicrit  :<  Ve- 
nilc,  benedicli  Patris  mei,  percipite  regnum  (.Mr.ttlt. 
XXV,  54).  »  F.t  qtii,  dum  in  hac  lerra  maiient,  jiiraul 
iii  00   cum   Psalniislq  ditenle  Domino  :  i  Jiiravi  ct 


<  Quia  nemo  virorum  illoriim,  qui  vocali  sunt,  gii-  B  statiii  ciistodire  jiuliiia  jiisliti;c  lua;   (Psul.  cwni, 


stabunt  cncnani  meain  (Liic.  xiv,ilj).  »  Et  tunc  servi 
Dei  in  illo  perpetua;  beatiludinis  gaudio  betabiinlur, 
Jud.ei  Vcro,  ceteriqiie  reprobi  in  opprobrio  seinpi- 
t(;ri;o  confiindeiitur  et  erubescent.  Tunc  rcvera  saii- 
cii  laudabuiit  pra;  exsiillalione  cordis,  ct  inipii  prie 
contritione  spiiitus  uUilabiint  el  miit^ienl.  Aiiliuc 
aulein  Judaeis  carnalihus  dittuin  osl,  quMii  sequi- 
lur  . 

Yers.  15. —  <  El  diuiitletis  nomen  vestrum  injii- 
ianu-u(!!m  cteetis  lueis.  t 

Noiiien  qiiippe  eorum  esl :  Judceus  vel  Israelita. 
Et  Jud;eus  inierpretalur  cenfttens  et  (jlurijicans  sive 
iiiudaiis,  Israel  vero  lidcns  Beum.  Carnales  igitur 
Judaii  nonien  suum  reliqueiuiit  in  juromfHdiH!  elcctis 
Dei,  quia  jani  ipsum  nonien  amiserunt,  el  omnes 
clecti  jurant  in  iHud,  id  csl  lirmiter  deriiiiuiit  ore 
conlileri  ad  salutem  atque  laudare  Christum,  et  glo- 
riflcare,  iit  aj  ejus  visionem  mercanliir  pertingere. 
Nam  qiii  Deum  coiiiitelur,  sive  Deo  coniitetur,  et 
laudat  eiim,  ipse  virtulem  iiabel  Judaiei  nominis;  et 
qui  Dcum  vel  nunc  in  a.'nigmate\idet,  in  futuio  sse- 
culo  facie  ad  fatiem,  liabcl  reni  norainis  Israel.  Hic 
cnini  perfldus  Judxorum  populiis,  ut  dictum  est, 
virliitem  nominis  biijus  ciim  (ide  pcrdidit,  ct  eani 
electis  Dei,  qui  juramento  swc  piofessionisad  ipsam 
pertingerent,  reliquit.  Vel  nomoi  eorum  eril  in  jura- 
nientum  electis  Dei,  ut  pro  malorum  exeinplo  eos 
habeant,  et  detestentur  talia  suslinere,  el  jureiit  : 


106),  »  jurabiint  in  eo  .4;»<'>j,  id  est  asserent  iii  illo 
bealitudinis  regno  vero  :  quia  ublicioni  trudilw  suiil 
angustice  priorcs,  id  est  omncs  alllirtiones  ct  ncccs- 
silales,  ijiiibiis  in  sa;culo  coarctabamur,  et  quiu  ab- 
scouditie  suiit  omncs  ab  oculis  nostris,  id  est  ncc 
jaiii  reoo.daniur,  nec  videmiis  cas.  Ibii:  eiiim  liinc 
ille  populus  bcatoruin  la;lus  proi  l.iinaliit.  Ubi  ad 
Cdiilirinalionem  certissimse  verilatis  intoipoiiitur 
Amcn,  quod  inlerprelalur  tic'i«  vel  lidcliler,  uica  qiue 
proniittunlur,  vore  impleiida  monslrenlur,  ct  lide- 
liier  dignis  reddeiida.  Sequilur  : 

Vers.  17.  —<  Kcce  onim  ego  ereo  ciPios  novos  et 
terram  iiovam,  et  non  eruiit  in  iiieninria  priora,  et 
non  ascendcnl  snper  cor. 

Yeiis.  18.  —  <  Seii  gaudobitis  el  cxsultabilis  J>s- 
que  in  sempiternum  in  bis  qua;  ego  crco.  » 

Cmlos  novos  et  terram  novam  faciel  Dnmiiuis  in 
novissimo  die.  Unde  et  Joannes  in  Apocalypsi  de- 
lerminaio  juditio  subjecit  dicens  :  <  Et  vidi  ciiJuiH 
novum,  et  terrani  iiovam.  Pi  imum  eniui  coelum,  et 
prima  terra  abiit,  el  mare  jam  non  est  (Apoc.  xxi, 
1).  j  Utraque  tamen  ha"c,  id  est  ccelum  et  terra  non 
alia  condenda  snnt,  sed  h;ec  ipsa  renova;!tur,  ijuia 
per  cam  qnam  nuiic  babent  iniaginem  transeuiit, 
sed  per  essenliam  sine  (ine  subsistunt.  «  Praeierit 
euim  figura  hujus  mundi  (I  Cor.  vii,  31).  »  Coeli 
igi'tur  ac  terra  et  transeunt,  el  erunl,  ipiia  et  ab  ea, 
quam  nunc  habent,  specie  per  ignem  pnrgantur,  et 


Si  aliter  fecero.  contingat  milii  siout  Juilwis  f{oma-  j,  tamen  in  siia  semper  natura  servantur.  Unde  et  per 

Psalmistam.  dicilur  :  <  Miitabis  cos,  et  mutabuntur 
{l'sal.  ci,  28).  1  Ilaqiie  calos  noros  et  terriim  novam 
creabit,  quaiido  islos  igne  jtidiiii  purgans  renova- 
bit.  ?ieque  uscendent  super  cor,  qiiia  tanfa  oril  pul- 
cbriludo  eorinn,  qui  tuiic  eriint,  ut  nemo  jani  isio- 
rum,  qua;  niinc  sunt,  recordari  dignetur,  sed  pro 
nibiJo  quisqiie  reputabit  ha;c,  et  in  illis  quse  videbil, 
(leloolabitur.  Nam  omnes  electi  lunc  sine  Uiic  gau- 
debunt  in  illis,  quit;  tunc  creala  fuerint  a  Doniino. 
Sequiliir  : 

<  Qiiia  ecce  ego  creo  Jerusale.m  exsultationem,  et 
populum  ejus  gaudiuin.  »  Jerusalem,  id  cst  Eoclesi.i 
non  sobim  exsuliabit,  sed  eiiani  erit  ipsa  exsulialio. 
Et;  pnpulus  ejus  non  soluni  gaudebil,  se.i  ct  ijiso 


iiorum  occisis.  Cui  additur  iii  comminatione  : 

<  El  inlerliciet  te  Dominiis.  »  Alque  subjungitur. : 
<  Et  servos  siios  vocabit  iiomiiic  alki.  » 

Vr.r.s.  16.  —  <  in  quo,  qiii  beiiedictus  est  super 
terram,  benedicetur  in  Domino  amen  ;  et  qui  jurat 
in  terra,  jurabit  in  Deo  amen,  quia  oblivioni  tra- 
dita;  sunt  angustiae  priores,  et  quia  absconditie  sunt 
ab  oculis.nostris.  » 

Interjicicl  enim  Dominus  hunc  populum  gladio 
suo,  cum  venerit  ad  judicium. 

Interfecit  cum  Dominus,  qui  *st  verus  Deus,  et 
vita  Kterna,  cum  se  illi  abstulil.  Qui  e.t  servos  suos 
non  jam  nomine,quu  anliquitus  appellaverat,  vocai, 
K<id  alio  qnoiizm  nobiliuri  vocabulo,  quod  novilateui 


573 


HERVEI  DURGIDOLE^SIS  MONACHI 


S76 


gaudium  erh.  Nam  eiferrum'vi(lemus  iii  ignem  con- A  tubuni  in  eis  per  cogitalioDera  noD  Tagando  foras 


verti,  cuin  iii  igne  positum  valde  succendiiur.  Sic 
el  populus  sanclorum,  cuni  ingressus  fuerit  in 
gandium  Dumini  sui,  cummutabitur  in  gaudium. 
Sequitur  : 

VEris.  19. —  <  Et  exsultabo  in  Jerusalem,  el  gau- 
debo  in  populo  meo.  i 

Tunc  gaudcbil  Doniinus  in  popido  suo,  ctim  jam 
nullum  in  eis  peccatuin  fuerit,  et  omnes  eos  immor- 
lales  ac  beatos  reddiderit.  Quandiu  enim  pecca- 
nius,  et  niortales  ac  iniseri  sumus,  iion  potest  ia 
ii&bis  gaudere.  Neque  enim  gaudft  in  iiobis,  dum 
adhuc  tales  sumus,  quales  uos  iu  principio  condi- 
dit.  <Jum  igitur  jani  in  antiqiium  slaium  iios 
rcforinaverit,  tunc  in  nobis  gaudium  baLebit.  Se- 
quiliir  : 


per  cupiditales  sajculi.  Nam  qui  sua  meniis  interlo- 
ra  deserit,  et  exteriora  sectatur,  id  est  vlsibilia  co- 
gilat,  non  manet  in  domo  sul  pecloris.  El  ptantabunt 
vineas,  id  est  slatuenl  sibi  actiones  bonas,  iii  quibus 
quolldiano  labore  exerceanltir.  El  comedcnt  fiitcius 
carum,  id  esl  satiabunlur  In  futuio  retribulione  bo- 
noriini  operum  suoium.  <  Non  j'uillcabunl,  el  alius 
habltabit.  >  Quia  hostls  antiquus  domum  conscieii- 
liai  eorum,  quain  coelestibus  disciplinis  el  virti:tura 
lapidibus  coiistruent,  habilare  iioii  poterit,  sicut 
mentcm  iicgligentis,  de  qua  dicit  :  t  Revertar  in  dc- 
muin  meain,  unde  e.vivl  {ilaltli.  xii,  i4).  •  Non 
plantabunl,  ei  alius  comedei,  qiiia  dialiolus  fruciuin 
aclionis  eorum  non  devorabit.  Alius  eniin  comedcl 
B  fiuctum  vinearum  eoruni,  qui  suis  actibus  fructum 


€  Et  i!on  audletiir  iiltro  in  eo  vox  fletus,  et  vox  boii.Te  relribuiioiiis,  quem  exspeclabaut,  non  conse- 
clamorls.  •  Hoc  maiiifestum  est,  quod  in  populo  quiintur,  sed  magis  Salanas  poena  eorum  pascitur. 
sanclorum  neque  lui.lus  neqiie  clamor,  neque  dolor      Sed  hoc  eleciis  conllngere  nequit. 


erlt  ultra.  Sequitur  : 

Vers.  20.  —  t  Non  erlt  libl  amplius  infaiis  die- 
rtini,  et  senex,  qui  iioii  impleat  dies  suos.  • 

lufuns  dicruni  esl,  qui  jani  diu  vixit,  sed  adliuc 
nieute  parvulus  est.  IJujusmodl  eiiim  infantes  incre- 
pat  Sapientla  dicens  :  i  Lsquequo,  parvuli,  diligltis 
infantiaiu?  [l'rov.  i,  2-2.)  .SViici  vero  qui  non  impleat 
dics  suns,  est  qiil  niiiltum  quideni  vixlt,  sed  «tatis 
sua;  lempora  ln  vaniiate  consumpsit.  Ille  eiilm  dies 
suos  implet  opcrlbus,  qui  sese  in  liac  viia  quoiidie 


Vel  domus  ist;e  suiil  diversse  niansiones  apud  Pa- 
licm,  quas  jiigiler  possidebit,  qui  eas  sedilicaverlt; 
el  viiiea;  suiil  plures  Ecclesix,  quarum  fruclus  coine- 
duiitur  el  bibuatur,  et  lEeiilicanl  cor  homlnls,  et  iu- 
cbriant  amicos  Spuiisi,  atque  in  regno  bibuntur  quo- 
lidie,  ct  aeleriia  erit  liabitatio  atque  planlatio  justo- 
riim,  iiec  dlaboll  et  satellitum  ejus  fraudibus  sup- 
plantaldlur.  Sequitur : 

<  Secundum  eiiim  d.es  ligni  erunt  dies  populi 
niel,  ct  upera  maiiuum  eonini  iuveterabun^  clcctis 


vlgllanter  pensaic  noii  negligit,  ct  ad  oiiine  quud  re-      m."ls  (200).  » 
cte  taeere  polest,  inertia  nulla  torpescit.  Et  in  pvjt-  Secundum  dics  ligni  erunt  dies  poputi  m«iV  quia, 

sentl  qiiidem  Ecclesia  inulti  lales  pueri  ac  senes  sicut  tignuin  in  diebus  suis  gignit  fruclum  suum, 
sunt.  Sed  In  illa  clectoruin  Ecclesia  futura  non  crii  iiapopnlus  electoiuin,  dum  sibi  status  vita;  praesen- 
infans  dierum,  et  senex,  qui  non  impleat  dies  sttos,  lisduraverit,  fruetuin  boniopciisfacere  non  desistet. 
quia  qulsquis  semper  moribus  [dcesf  forsitn,  iiifaiisl  Et  overa  maituum  eoritm  inveleraltunl  electis  meis, 
esse  perseverat,  non  peiveiiiet  ad  illam,  iieque  se-  quia  usque  in  lineiu  tenebunt,  el  perficient  opera 
nex.qul  dies  vitae  sua;  bonls  operibus  implerenoluc-  \)<ina  quse  ca-perunt.  i  Qul  enim  per.severaverit 
rii.  Unde  et  subditur  :  usque  in  linem,  hlc   salviis  crit  {Hatih.  x,  22).  » 

<  Quonlam  puer  ceiitum  aiinorum  morietur,  et      Sequilur  : 
peccator  centiiin  anuorum  iiialedieius  erlt.  •  Cente-         Vers.  23.  —  i  Non  laborabuiit  frustra,  nec  gene- 
nariiis  perfcctiis  cst  numerus,  et  Ideo  cenluni  aiino-      rabuiit  In  eonturbatlone,  qula  seuien  bencdiclorum 
rum  iioinine  vel  omne  spatium  vltx  pra^sentis,  vel      Doinlni  est,  el  nepotes  eorura  cum  els.  > 
niora   longi   teraporis  cxprimltur.  Qui  eigo  ceiitum  iVoii /Hfcoru/miif  frustra,  quia  quidquld  boni  agere 

annos  explevit,  et  adlnic  puer  est,  id  est  qui  dlu  vi-  laboraverint  adjuvanlc  gratia  mca  perficient,  el  l.v 
xit,  iiec  a  factls  puerillbus  est  correctus,  morielur  D  ^'^''^■^  nianuum  su:iruni  niaiiducabuiit.  Seque  in  con- 
inorte  seterna.  Et  peccalor  centum  unnorum,  Id  est  turbalione  ijciicrabunl,  qiila,  ut  verbo  verltalis  spi- 
qui  ncc  lemporis  longlnquitale  coinpesei  potuit  a 
perpetratione  peccati,  maledicius  erit  in  die  novis- 
slmo,  cum  audieril  :  i  Discedite  a  mc,  nialeilicli,  in 
igncmi  aeternum  (Maiili.  xxv,  41).  »  De  elcctls  vero 
in  hacvlta  adhuc  degentibus  subdltur  : 

Vers.  21.  —  <  Et  aedilicabunt  donios,  et  inhabi- 
tabunt,  et  plantabunt  vlncas,  et  coinedeiit  fructus 
earuin.  » 

Veks.  22.  —  I  Non  wdillcabunt,  ci  allus  hatita- 
bll :  non  planlabuni,  et  aliiis  comedct.  > 

Aldificabunl \in\m  rforoo»  cordiiim  suoruni,el  habi- 


ritales  fillos  generare  posslnt,  omnes  vilioruin  per- 
turbatioiies,  et  ciiplditalum  sxcularium  lumukus 
cliininabuiit  a  coidibus  siiis,  quateiius  purilicalo 
mentis  ociilo,  qiiod  justuin  est  videre  et  loqui  libere 
valeant.  Qitiu  iemcn  beuedicluruin  Domini  est,  id  est 
filli  aposlolorum  Chi istl  suiit  isli,  et  nepotes  eorum, 
id  est  lilii  tilidruni  idruiii  citm  eis  suiit.  llli  cnim 
sunt/i/ii  nostrl,  quos  spiritaliter  genuinius ;  nepola 
vero  nostri  sunt,  quos  jam  nostri  spirltales  lilii 
splritaliler  genucriint.  Quia  ergo  talis  propagalio 
muUipliciicr  fit  in  Ecclesla,  apte  diciiur  de  $anctU 


(300)  A.lias,  tnvettrabunl.  Eiecli  m*t  kmt  laborabnnt,  ctc 


877 

patribus 
liir  : 


COMMENT.  IN  ISAIAM  Linni  OCTO.  —  LID.  VIIL  578 

Qiiia  ncpolei  eorum  cum  eis  sunt.  Stqui-  A  in  quo  fuit  templum  Judjeorum,  ostemlit  alliori  ra- 

lioiie  se  non  in  parte  rcruni  localiter  esse,  qui  om- 
nia  rcplet,  nec  inaidificiismalerialilius,  «ed  in  coide 
fideliura  liabitare.  Sequiiiir  enim  : 
CAPDT  LXVL 

Vers.  i.  —  Hacc  dicii  Doniinus  :  Ccehim  mihi  se- 
des  est,  ei  terra  scabeilum  peduin  nieoruin;  qiifeeft 
ista  domus,  quain  a;dificabilis  mihi,  et  qnis  est  iste 
locus  quietis  meae?  i 

Vers.  2<  —  f  Omnia  'haec  manus  mea  fecit,  c! 
facta  sunt  universa  ista,  dicit  Ooniinus.  Ad  quem 
auiem  aspiciam  nisi  ad  paiiperculum  et  contiitum 
spiritu,  et  trementem  scrmones  mcos?  > 

Nam  ciim  dicil  sedem  suam  coelum,  terram  vcro 
scabellum  pedum  suorum,  ostendit  se  omnibus  intc- 


Vers.  2^1  —  I  Eritque,  anteqiiara  clameni,  ego 
exaudiam.  i 

Sicut  scriptum  est :  t  Desiderium  paupenim  exau- 
divit  Domiiiui,  prseparationem  cordis  eorum  audivit 
auris  tua(Pia/.  ix,  10).  »  Etilem  :  «  Scit  euim  Paler 
vester,  quid  vobis  iiccesse  sit,  aiitequam  petatis  eum 
{Luc.  XII,  50).  »  Adhuc  illis  in  oratione  loquuntibus 
ego  audiam.  Audiam  eos  semper  ad  eorum  salutem, 
non  tamen  semper  ad  eorum  voluntatem,  sicul  audi- 
vi  Pauium,  ut  gratia  mea  maneref  in  eo,  non  ut 
<  stimulus  carnis,  »  sicut  ler  rogaverat,  s  discederet 
ab  60  {II  Cor.  xii,-8).  >  Hac  promissione  Dominus 
tjuantum  clectos  Novi  Teslamcnti  diligat,  ostendit, 
quorum  petitiones  tam  libenh^r  et  tam  cilo  facere  B  riorem  et  superiorcm  esse,  quia  ublque  est  a  sura- 


semper  se  manifeslat.  Seqiiilur  : 

Vers.  25.  —  «  Lupus  et  agnus  pascentur  simul, 
et  leo  et  bos  comedent  paleas,  et  serpenti  pulvis  pa- 
nis  ejus ;  non  nocebunt  et  non  occident  in  omiii 
monte  sancte  meo,  dicit  Domiirus.  » 

Lupus,  id  est  ille  qui  iii  s:eculo  fuerat,  et  agnus, 
id  est  qui  semper  fuit  niitis  ei  innncens,  pascenlur 
simut  in  Ecclesia  uno  coeleslis  doctriiice  pabulo.  Et 
leo  et  bos  comedcnt  palcas,  quia  sa;ciilaris  princeps 
et  popularis  honio  pascentur  eisdein  eloquiis  divi- 
nis.  Paleae  vero  simplicia  verba  Scripturse  sunt, 
Iriticum  aiitem  seiisus  iiiteiior.  Ei  frequenter  eve- 
iiil,  ut  hoiiiiucs  3a."culi  mysteria  nescieutes  siinplici 
Scriptuiariim  leciione  pascantur.  Alio  auleni  serisu 
leo  Salaiias  est,  <  quia  adversariiis  vester  diabolus 
tanquam  leo  rugiens  circuit,  quserens  quem  devorel 
(/  Pet.  V,  8).  I  Bos  vero  praedicatorem  designat,  si- 
cnt  scriptum  est :  i  Non  alligabis  os  bovi  trituranti 
(/  Cor.  IX,  9).  »  Palese  suiit  peccatores,  de  quibus 
Joannes  ait :  i  Paleas  autem  coraburet  igni  inexstin- 
guibili  (Luc.  iii,  17).  »  Et  teo  igitureJfros  comedent 
pateos,  quia  peccatoruni  alios  hoslis  antiquus  de- 
voiat,  alios  prjedicator  quilibet  convertit,  et  sibi  in- 
coiporal  miitens  iu  viscera  Ecclesiae. 

Serpens  quoque  ideni  liostis  est,  sicut  legitur  : 
f  Serpens  anliquus,  qui  vocalur  diabolus  el  Satanas 
(Apoc.  XII,  9).  »  Pulvis  etiani  peccator  est,  quia 
primus  homo  post  peccatum  audivit :  i  Pulvis  es, 


mis  usque  ad  novissima  el  infima.  Coelura  quippe 
excellit  inter  materialia,  cui  subest  aer,  ubi  ignis 
et  aqua,  ultima  vero  terra  est.  Nam  quarta  pars  di- 
stiiictorum  membrorum  hujus  munili,  et  ea  novis- 
sima  irivini<ur  terra,  ut  a  c(filo  incipiens  aerem  nu- 
meres  secundiim,  aquam  teriiam,  quarlara  lerram. 
Ciim  eigo  di-cit  quia  ccctnm  mihi  sedes  esl,  terra  vero 
scabeltnm  pedum  tneorum,  declarat  se  in  oranibus 
pliMuenlis  essc,  juxta  quod  pcr  Jeremiam  loquitur  : 
I  ^oniie  ccelum  ct  terram  ego  implco?  {Jer.  xniii, 
25.)  »  Et  quia  in  hoc  universo  mundi  corpore  ma- 
xiroain  speciem  coelum  habet,  et  lerra  minimam, 
laiiquam  prsesentior  sit  excellenii  pulchritudini  vis 
divina,  niininiam  vero  ordinet  in  extremis  atquo 
iiifirais,  congrue  Deus  in  coelo  sedere  dicitur,  ter- 
ramque  calcare,  quia  i  coelum  sursum  et  lerra  deor 
siim ,  >  ut  Scriptura  loquitur  {Prov.  xxv,  5).  Quia 
vero  tanlse  magnitudinis  est  Deus,  ut  omnia  impleal 
el  excedat,  apte  Juda;os  increpat,  dicens  : 

I  Quse  est  ista  domus,  quani  redidcabitis  mihi  ?  i 
Non  enim  in  domo  manufacta  habito.  i  Et  quis 
est  iste  locus  quietis  racse?  >  Non  enim  alicubi 
localiter  quiescere  possura,  ut  vos  iu  tcmplo  Salo- 
monis  me  putetis  habitare  vel  quiescere.  Nam  omnia 
h<Ec,  quajvidetis,  manus  meae  feceruiit,  ct  facla  sunl 
universa  istu.  Sed  eg()  in  manufacti»  et  materialibus 
habitacuUiin  nou  habeo,  quia  cum  sim  Spiritus, 
spiritalem  domum  quaero.  Ad  quem  enini  re>,piciam. 


et  in  pulverem  reverteris  {Gen.  iii,  19).  >  Serpenii  D  ul  ad  eum  divertam,  et  in  eo  maneam,  nisi  ad  pau- 


ergo  putvis  est  panii  ejus,  quoniani  diabolus  devo- 
ratione  peccatorura  pascitur.  Sed  in  monte  sancio 
Dei,  id  est  in  excelsa  jusiorum  conversatione,  non 
nocebunt  hujusmodi  leones  et  serpentes  eisdem  ju- 
stis,  licet  affligant  cos,  ei  non  uccident  quempiam  eo- 
rum,  id  e.st  venenum  suae  malitiae  non  spargenl  in 
eo.  <  Anima,  quae  peccaverit,  ipsa  niorietur  {Execlu 
XY,  i), »  sed  ab  hac  morte  immunis  est  electorum 
aniraa.  Et  ne  eis  nocerent  hujusmodi  bestia;  audie- 
runl  a  Domino  :  i  Ecce  dedi  vobis  potestalein  cal- 
candi  snpcr  bestias  {Luc.  x,  19), »  scilicet  seipentes 
et  scorpioues,  i  et  super  omnem  virtutein  inimici, 
etnihil  vobis  nocebit  {ibid.).  >  Quia  vero  monlem 
nominavit,  ne  Judaico  sensu  intelligeres  montem, 


percutum,  id  est  ad  humilem  et  contrilum  spirilu, 
id  est  qui  flendo  contrivit  spiritum,  id  est  duriliam 
cordis  sui,  et  non  conteinncnlem,  sed  trementem  ser- 
mones  meos'!  Quisqiiis  talis  csl,  adhuc  seieno  vultu 
respiciam,  et  ad  eum  veniemus,  et  mansionem  apud 
eum  faciemiis  in  templo  non  manufacio.  Reprobato 
itaqiie  materiali  templo  consequeus  fuit,  ut  et  lio- 
stia;  caruales,  qua?  ofrercbantur  in  eo,  respueioutur. 
Unde  el  subditur  : 

Vers.  5.  —  I  Qui  immolat  bovem  quasi  qui  in- 
terGciat  virum,  qui  maclat  pecus,  quasi  qui  excere- 
brel  canem,  qui  offert  Gblalioncm,  quasi  qui  san- 
guiiiem  suiUum  oaeral,  qui  recoidatur  lliuris,  quasi 
cui  beiiedicat  idolo. 


5T9 


REUVEI  BLRGIDOLENSIS  MONACHi 


580 


Poetqiiam  eiiitn  verus  Dei  Agiius  est  immolalus,  A  diraiitimus  eum  sic,  omnes  credenl.  in  e:im,  et  ve- 


et.  niysteiium  pioplielicuin  his  bostiis  desiit,  noD 
pluciilur  per  eas  Deus,  sed  gra^ilcr  offenditur  piae- 
sertini  dcstructo  tomplo,  uiii  solummodo  liccLat  eas 
offeiri.  Apie  ergo  dicilur. :  <  Qui  iniuiolat  bovem 
quasi  qui  iiiterficiat  virnm..  »  INani  Moyses  dixerat : 
I  Homo  quilibet  de  domo  bracl,  si  occiderit  bovem 
aut  ovem  vcl  capram  in  castris  vel  exlra  castra,  et 
noii  obtuloiit  oblationcm  Dominoad  ostium  taber- 
naculi,  sanguiuis  leu»  eril,  quasi  sanguinein  homi- 
nis  fuderit,,  aiC'  peribit  demedio  populi  sui  {Lev. 
XVII,  3).  f  Cuni  crgo  tabernaculum  jam  vtl  templura. 
nus(guam  sit,  ubi  talis  oblaiio  ofTerri  <iebeat,  me- 
rito  <;Hi  bovem  adhuc  immolal  coniparatur  ei  qni 
vii-am  inierflcit,  ciim  jam  ad  ostium  tahemaculi 
oblationem  ejus  offerre  non  possit.  Simili  enira 
poeiia  uterque  dignus  est  et  boveni  immolans  et  vi- 
riiiii  perimens.  Sed  et  qni  peem,  id  est  caprani  vcl 
oVem  maciat ,  sequalein  facit.  abominationem ,  ac 
si  siipcr  altaie  De.L  cercbrum  canis  effuiideret^  El 
qui  obtationem  quamlibet  huiusmodi  offert,  tale  cri- 
men  perpetrat,  ac  sl  sanguivem  pprcorum,  quod 
ncfas  est,  offerret.  Qui  thuris  adbuc  recordalur  ad 
puiieiidiim  in  sacrificio,  par  cummiltit  sacrilcgium, 
ac  si  beiiediceret  idolo.  Paria  eniin  sunt  haec  sacri- 
iicia  sacrificiis  idolorum.  Tantum  enim  perditionis 
est  servire  carnalibus  observaMiis,  et  saluicm  per 
eas  quicrere,  qiiam  \f.  quanluni]  idola  coleie.  ISam 
poiiere  spem  salutis  ct  juslilicalionis,  ubi  non  est, 
idolilatria  esl. 

Si  quis  igitur.in  liis  sanctitatera  et  justiliam  putel 
esse,  idololatia  cst,  quscrcns  salutem,  ubi  non  est; 
et  uinbram  adliuc  seivare,  iiegare  est  vciiiatcm  ad- 
venisse.  Nani  si  adbuc  servanliir,  aut  signilicalur 
non  fuisse  promissus  Christus,  aut  adhuc  promit- 
tituj:  ver.iaius,  ct  ncgatur  venisse.  Manifisluinquc 
est  jam  ccremonias  hujusmndi  et  perniciosas  esse 
el  nioiliferas,  ut  qulcunque  eas  observaverit,  non 
cubium  sit  in  baratlirura  diaboli  esse  dcvolutum. 
Scriplum  est  cniin  :  <  Lcx  et  proplicta;  iisqiic  ad 
Joaniieiii  {Luc.  xvi,  Ifi).  >  N-  n  igitur  jam  Deo,  scd 
diabolo  scrvit,  qiiisquis  legem  ultra  tcrminum  , 
quem  Deus  ei  posuit,  producere  quaerit.  i  Finis 
eniin    legis  Christus  ad   justitiam   omni    credenti 


nient  Romani,  el  toUciit  nostrum  locum,  et  gentera. 
{Joan.  XI,  48).  >  Sed  ex.  hoc,  qiiod  tallide  cogita- 
verunt  adversus  Dominum,  illusit  eis  Doniinus,  qiiia 
ex  eo,  quod  non  diuiiserunt  eum,  sic  facluni  est,  ui 
omnes  crederent  in  cum.  Et  quce  tiinebant,  adduxit 
eis  qiiia  fecit,  ut  venirent  Romani  ct  toUerent  lo- 
curo  eorum  et  gentcm,  et  hoc  factum  est  propler 
abominandas  carnalcs  observantias,  qnas  clegerant, 
quia.  idcirco  a  Ronianis  sunt  e.xlcrminati,  quod  eis 
tributum  pendere  iiolebant,  dicentes  iiijustum  esse, 
ut  populus  qui  decimas  ac  priinilias  el  sacrlGcia, 
Dc-o  reddcbat,  hominibus,  qnoque  tributa  solveret,, 
cum  Salvalor  eis  jussisset  ut  leiiderent  i  qiise  suiil 
C;esaris  Caesari,  et  quae  sunt  Dei  Deo  {Mallli.  xym, 
^  2i).  >.  Sequitur  : 

«  Qiiia  vocavi ,  et  non  erat  qui  responderet,,  lo-. 
cutus  suin,  ei  non  audieiunl,  feccruntque  malum  in 
oculis  mcis,  et  qu»  nolui  elegerunt.  » 

Dominus,  qui  deinceps  per  apostolos  vocavit  nos, 
ipse  primum  vocavit  Juda;os,  Sed  illi  non  responde- 
nint  vocanti,  quia  bonis  serroonibus,  quos  ab  co 
audicrunt,  opera,  bona  non  reddiderunl,  iiec  pcr 
lidcm  a^cesserunl  ad  cum,  Locutus  est  iilis  ea  quav 
iii  Evangclio  scripta  sunl,  sed  ipsi  non  audierunt,  id 
cst  non  obedierunt,  sed  incessanler  mala  fecerunl  in 
oculis  cjus,  et  carnalia  liiterae  praecepla,  quae  ei 
displicebant,  elegerunl  alqiie  vanas  Pharisaeorura 
traditioiies.  Deinde  muliiludincni  sanctorum,  qiii 
r  tunc  in  Judaea  et  Jcrusalem  erat,  Salvator  alloqui- 
tur,  dicens  : 

Vers.  .').  —  «  Andite  verbum  Domini,  qui  Iremi- 
tis  ad  vorbura  ejus  :  dixerunt  fratres  veslri  odientes 
vos,  el  alijicientes  propler  nomen  meum:  Glorifice-> 
tur  Dominus,  ct  videbimus  in  lajtitia  vesira  :  ipsi 
autcni  coiifiindcntiir.  > 

Uiianiniis  cnini  illa  mulliludo  primorum  creden-s 
tium  non  diiio  ct  insensibiii  corde,  sicut  nos,  au-? 
diebat  vcrbum  divinac  prsdicatioiiis,  sed  ciira  ire- 
nioie  ct  reverciiiia  excipicbant.  Quorum  pessirai 
fratres  fucrunl  ca;lci  i  Jud;ci ,  qui  in  perhdia  nian- 
seiunt,  qui  oderunt  crcdcntes,  el  de  Synagoga  vel 
finibus  suis  abjeceruiit  proptcr  nomen  Christi.  El 
dixeruni  cis  :   W.orificeiur  Dominus,    u(  vidcamus 


(Rom.  X,  4).  >  Sed  de  his,  qiii  adhuc  eam  tencre  D  eum,  ct  vos  I.tlcmini.  Qiiid  vobis   humilcm  intro- 


\oInnt,  perfidis  Juda;is  snbjungilur  : 

«  Haec  omnia  in  viis  siiis  elegerunt,  et  in  abomi-; 
nalionibus  suis  aninia  corura  delectaia  est.  > 

Kcspucntcs  enim  praecepia  vit«,  quae  audiebant  a 
Salvalorc,  elegeruat  in  viis,  id  est  in  actionibus  suis 
omnia  limc  exsecranda,  quae  nunc  dicta  sunt  et  in 
Iinjiismoili  ai)omiiiafioiii{>u.f  delectati  sunt,  noii  in 
gratia  Novi  Testamenti,  qu*  eis  offcrcbatur.  Hinc 
iianique  ei,  qui  caecus  fu^ral,  diccbant :  i  Tu  disei- 
piilis  ejus  sis,  nos  auteni  Moysi  discipuli  sumus 
(Jean.  ix,  28).  >  Sequitiir  : 

Ver8.  i. — '« Unde  et  ego  eligam  illusioncseorum, 
et  qiiae  limebant  adducara  eis  {Joan.  xi,  45).  > 

Ipsi  cogitaverunt  contra  Dominum  dicentes  :  t  Si 


diicitis  Deuin?  qiiid  crucifixum?  Volumus  euin,  ut 
dicitis,  in  sua  majeslale  conspiccie  regnantem,  ut 
et  vos  gaudeatis  iii  conspectu  ejus.  Hxc  infidrliter 
deridendo  loquebantur  putantes  hos  fruslra  sperare 
in  Cliristo.  Ipsi  autcm  cuin  viderinl  gloriam  justo- 
rum,  confmideniur,  dicentes  :  Hi  sunt,  qiios  ali- 
quando  habuimiis  in  derisuin,  el  in  similitudincm 
improperii.  Nos  insensati  vitam  illorum  flcstiinaba- 
mus  iiisaniain,  et  llnein  iliorum  siiie  lionore.  Quo- 
modo  ergo  coinpiiiati  sunt  intcr  lilios  Dei,  et  iiiter 
sanctossors  illoruin  esl  ?  Ergo  erravimus  a  via  veri- 
tntis,  et  juslitiae  lumcn  iion  luxit  nobis,  eisoliotel': 
ligentia;  noncstortus  nobis  (Sap.  y,  3).>  Sic  loquen- 
tur  dolenies  atquc  confusi ,  cura  gloriflcatus  fuerit 


m  •  tOMMENT.  IN  ISAIAM 

Dominus  iii  Iretilia  islorutn,  quos  odieiitcs  abjece- 
runt  propler  noinen  cjus.  Sed  et  in  prajsenii  viia 
confusi  sunt,  cuni  viderent  omues  ad  (iiiern  ejus, 
qucm  crucilixerant ,  confluere,-  et  oninem  linguam 
confiieri,  quia  Ciiristus  est  in  gloria  Dei  Patris, 
sibique  necis  crimcu  a  cunctis  objici.  Unde  et  se- 
quitur  : 

Vebs.  6. —  i  Vox  populi  de  civitate,  vox  dc  tem- 
|>lo,  vox  Domini  reddentis  retribuiionem  inimicis 
suis.> 

Yox  enim  populi  de  cmlate  rcsonabat  faudes  Dei ; 
ct  voxde  templo,  qiiia,  sicui  legitur  :  €  Mufta  signa 
ei  prodigia  per  apostolos  fieliant  iii  Jeriisalem,  et 
jneliis  erat  magniis  universis.  Quotidie  quoque  per- 
durantes  unanimitcr  in  templo,  et  frangcntcs  circa 
domum  panem,  sumel;ant  cibum  cum  cxsuJtatioiie 
ct  simplicitate  cordis  collaudanles  Dcum  (xict.  ir, 
io).>  Sed  posl  secuta  est  vo.v  Domim  per  Hoinarms 
reddenlis  relributionem  inimicis  snis  Juda.'is.  Undc 
et  per  se  ipsiini  antea  loquens  :  i  Erit,  inqiiit,  prcs- 
sura  niagna  super  terram,  et  ira  populo  huic.  Et 
cadent  in  ore  gladii,  et  captivi  ducentur  in  omnes 
genies  {Liic.  xxi,  23).» 

Aut  certo  vox  clamoris  el  scditionis  atque  plora- 
tus  Teionabalde  tempto  ct  civitate  Romano  exercitu 
circumdata,  et  in  tres  partes  seditionibus  divisa, 
quando  unus  templiim  obtinuit,  et  omnia  priiis 
sancia  possedit,  et  forinsecus  contra  hostes,  intus 
contra  cives  dimicans,  in  urbe  atque  in  templo  tam 
sacerdotum  et  levitarum  quam  vulgi  ignobilis,  mu- 
ITerumque  ac  puerorum  ululatus  auditus  est,  red- 
dente  illis  Domino  justam  retributionem.  Quia  vero 
tunc  ubique  populum  ad  fidem  Ecclesia  facile  gene- 
labat,  apte  subjungitur  : 

Vers.  7. —  <  Antequam  parturiret,  peperit;  an- 
tequam  veniret  partus  ejus,  peperit  masculum.» 

Parturire  enim  est  anlc  partuin  dolere,  parere 
vero  partum  effundere.  Et  Ecclesia  atitequam  par- 
lurirel  peperit,  qiiia  antequam  perseculionis  an- 
gustias  pateretur,  multiplicem  spiritaliiim  filioruin 
soboli^m  edidit.  Antequam  veniret  partus  cjus,  peperil 
mascutum,  id  est  robiistum  et  virilem  populum, 
quia,  accepto  Spiritu  sancto  in  die  Pentecostes  mox 
ad  vocem  Petri  ex  populo  circiter  «  Iria  millia  (Acl. 
II,  41),»  et  alia  die  «  quinque  millia  »  credidcrunt 
{Acl.  IV,  i).  Antequam  parturiret,  pepcril,  qiiia  si- 
cut  ecclesiastica  narrat  Historia,  absque  ullo  obsta- 
culo  in  ipsis  initiis  evangelicus  sermo  usquequaque 
pcrcurrebat.  Unde  et  facium  cst,  ut  repente  quasi 
coelitus  liimeii  ostensum  aut  radius  quidam  solis 
erumpens  toium  orbem  clarilalc  superiii  liiminis  it- 
lustraret  (201),  et,  cxquo  et  per  onines  civitates  ac 
vicos  immensa;  multiludines,  velut  (202,  messium 
tempore  frumenta  ad  areas,  ila  ad  Ecclesias  con- 
grtgabantur.  UHde  et  sermo  propheiicus  admirando 
fiubjungit : 

(201)  Utcrque  Cod.,  illustret. 


Lieni  OGTO.  —  LiB.  vin.  sea 

A  Vers.  8.  —  «  Quis  aiuiivii  unquaui  lale,  aut  quis 
vidit  huic  simile?  > 

Nunquam  enim  lale  quid  super  tfiram  acoirtit, 
nunquum  huic  rei  simile  quid(|uam  auilitum  est  aut 
visum,,  ut  omiies  in  brevi  lemporu  credcrent  nalio- 
nes,  et  dc  univcrsis  gcniilus  gcns  iina  fiere;  Chii- 
stiaiiorum,  ei  coniplerelur  dictum  Ai>ost(ili  :  «  Ve- 
tera  Iransierunt,  ei  ecce  otonia  facla  sunt  nova  {II 
Cor.  V,  17).»  Ubi  et  addiiur: 

«  Nunquid  pacturiet  terra  iii  dic  una,  aul  parict 
gens  siniul,quia  partuiivit  ct  pcperit  Sion  fiiios 
suos?  »  Quando  enim  prajdicante  Pitro.sicut  dicium 
est,  crediderunt  una  die  tria  millia,  (H  costmodum 
addita  sunt  multa  millia.  tunc  fuii  cernere  gcntcm 
insimiil  nalain  sermoiie  Dei  una  dic,  qiiain  illustra- 
"  vit  sol  jusiiiifC,  et  stenlem  repenie  paricnieoi,  cui 
dictum  est :  t  Laetare,  sieiilis,  quae  non  paris,  de- 
canta  laudem,  et  hinni,  quae.  iion  paricbas,  qiiia 
mulii  filii  desertce  magis  quam  ejus  qu;e  liabei  vi- 
rum  {iupra  liv,  i).  »  Kcclesia  euini  di^scrla  eral  a 
Deo;  babens  autem  viruin  Synagoga  legom  babebat 
et  Deum.  Sed  poslmoduro  slerilis  el  dcscrta  multo 
fecuiidior  cffecla  est,  qiiam  ca  qua;  viro  juncla  fuc'- 
raL  Parturivit  en\m,  et  peperil  filio&suos.  Parturir- 
vit  eos  exhorlando,  el  peperit  convcrtcndo. 

Vel  quae  in  exordio  antequam  parturirol,  peperil, 
postea  ut  pareret,  parturivit,  quia  iit  filios  Deo  ge- 
nerare  posset,  multis  conatibus  enixa  est,  et  mul- 
lis  doloribus  cruciata  verbuni  Dei  praedicans,  eos, 
Q  qnos  intra  uterum  cbaritatis  portabat,  in  fide  vel  in 
boiia  conversaiione  genuit.  Sed  quia  ipse  Dominus 
per  se  ipsum  in  terris  pr.-edicaturus  crat,  et  hu- 
jusniodi  filios  generaturus,  pulchre  subjunciuiii 
est : 

Vers.  9.  — '  «  Nunquid  ego,  qui  alios  parere  fa- 
cio,  ipse  non  pariam,  dicil  Domiinis?  Si  ego,  qui 
generatioiiein  iribuo  cajteris ,  sterilis  cro,  ait  Do- 
minus  Deus  tiius.» 

Ipse  enim  alios  parere  facil,  siciit  illum  qui  ait  : 
•  Filioli  mei,  qiios  ilerum  parturio  {Cal,  iv,  19).» 
Sed  el  ipse  peperit,  quoniam  ad  Ddem  aposlolos 
pra;dirando  generavit.  Uiide  et  filios  siios  noniinat 
eos,  cuni  dicil  :  «  Nunquid  possunt  lilii  Sponsi  je- 
junare,  quandiu  cumillis  cst  Sponsns?  (jU«/(/i.  ix, 
D  15).  »  Ceneratiouem  ipse  tribuit  ca;leyis,  sicut  ei  qtii 
dict :  « !n  Cliristo  Jesu  iierEvangelium  ego  vos  gcnni 
(/  Cor.  IV,  15).»  Sed  nec  ipse  esl  sterili.'i,  quia  •  vo- 
luntarie  geiiuil  iios  verbo  veritalis  {Jnc.  i,  18).» 
Quia  vero  post  lia;c,  crescente  (ide  ac  religione  per 
lotum  orbem,  Ecclesla  prosperitaleni  et  gloriam  erat 
habiUira,  congrue  subjicitur  : 

Vers.  10.  —  <  Lnetamini  cum  Jerusalem,  et  ex- 
sultate  in  ea,  onines  qui  diligitis  eam  :  gaudete  cum 
ea  gaudio  universi  qui  lugelis  siiper  eam.) 

Vers.  11. —  «  Ut  sugaiis,  et  repleamini  ab  uheri- 
bus  eonsolationis  ejus  :  ut  mulgeatis  et  deliciis 
aOIuatis  nb  omnimoda  gloria  ejus.t 

(202)  Uterijot!  vel. 


S83 


IIERVEI  BLRGIDOLENSIS  MONACHI 


SS4 


Vos,   inquit,  omnes,  qni  diHgitis  Jerusalem,  id  est  A  biborant,  virissc  in  prselio  referuntur  {Judic.  vii,  5). 


Ecclesiam ,  iwiumini  cum  ea  dc  l)oiiis  quse  iiunc 
habituraest,  et  exsullate  in  ea.  Etvos,  qui  Ivt/clis 
super  eam  propler  tributaliones  et  mala  quae  pali- 
tur,  yaudele  iiunc  gaudio  magiio  cvm  ea ,  in  bonis 
quibus  jam  replebitiir,  ut  el  vos  efTecti  participes 
bonoruin  ejus,  sugatis  delcctabililcr,  et  bibatis  ac 
repleamini  ab  ubere  consolulionis  ejus,  id  est  ex  po- 
culo  misericordi*  et  dulcedinis  ac  beneficii,  quo 
Deus  eain  modo  consolabitur,  quoniam  i  sicut  socii 
passioiium  fuistis ,  sic  eritis  el  consolalionis  {// 
Cor.  I,  7).»  Atque  muigeatis  ab  omnimoda  gloria 
ejus,  quam  uliique  jam  est  habitura,  et  deliciis  inde 
tani  corporalibus  quam  spiritaiibus  alJluaiis.  Se- 
quitur  : 


Aqiia  enim  Scieniia  sacra  est.  Sequitur  : 

Vers.  13.  —  I  Quoniodo  si  cui  mater  blandia- 
tur,  ila  ego  consolabor  vos,  el  iii  Jcrusaleni  conso- 
labimini.  » 

Vers.  14.  —  I  Videiiitis ,  et  gaudebit  cor  ve- 
slrum,  el  ossa  vestra  sictii  beiba  geriiiinabunt.  > 

Sicut  parviilo  suo  flciiti  niater  hlanditur,  uta  plo- 
ralu  quiescat,  ita  ego  vobis  faciam,  quia  diim  adhuc 
pusiUaiiiines  de  nialis,  quic  piopier  coriepiionem 
patimiiii,  voceni  querel*  eniiseritis,  miiUinioJa  con- 
sulatione  blandiar^obis,  el  dulciter  vos  placabo.  Sed 
et  post  Iransitum  vita;  pr*sentis  multo  dulcioreiii 
iiivenielis  consolationeni,  quia  mox  in  supernamJe- 
Tusalem,  ubi  peipclualiler  gaudcalis,  duceinini,  nec 


Vers.  i2. —  «  Quia  baec  dicit  Dominus  :  Ecce  d&-  B  in  iiifernuin  siciitanliqui  patres  descendetis.  Et  iii 


clinabo  supcr  eam  quasi  fluvium  pacis,  et  quasi  tor- 
renlem  inundantem  gloriam  gentiuin  ,  quasi  su- 
geiis.> 

Declinabo,  inquit,  id  est  desceiidere  faciani  super 
eam  quasi  puvium  pacis ,  id  est  pleiiam  et  perscve- 
rantein  pacis  ainuentiam,  et  quasi  magnum  qucm- 
dam  iii  vos  torrenlem  deducam,  qui  inundaiiter  af- 
feiot  gloriam  universarum  genlium  ul  sugatis  ,  id  est 
vclut  lac  bibatis  eam,  quia  pace  data  conflucnt  ad 
fideni  oinnes  reliquiae  geiiliiiin. 

Vel  aposlolis  vel  apostolicis  viris  lugentibus  Je- 
rusalem,  qua;  in  Jud*is  corriiit,  et  novam  Jerusa- 
lem ,  quse  surrectiira  ciat,  pra;stolantibus  jubetur 
ut  in  ca  et  ciiin.  ea  gaudeant,  quia  nuiic  xdilicanda 
sit  vivis  lapidibus.,'Qui  vero  parvuli'  suiit  in  eis,  et 
lacte  consolatinnis  indigent,  sugant  ab  ubere  con- 
solaloria:  pradicalionis  ejiis;  qui  auleni  post  lac 
consolationis  ad  solidum  ciliuin  prorcceriiil,  dcliciis 
aUIuanl  verilatis  et  scientia  omiiimoda;  gloiia;.  Et 
tunc  Di^minus  declinabit  super  eam  quasi  fluvium 
pacis  de  qiio  dictum  est  :  «  Fliiminis  impetus  laeti- 
(icat  civitatcm  Dei  (Psnl.  xlv,  5).i  Ut  pace  oninia 
possideiite  et  nationiini  bellis  cessaniilius  torrens 
doclrinarura  Dei  riget  viam  credeiitiuin.  Sequi- 
tur  : 

<  Ad  ubera  portabimini,  et  super  geniia  blan- 
dienliir  vobis.  »  Ad  uheru  polavil  Apostolus  illos, 
quibus  ait  ;  <  Tanquain  parviilis  inChristo  lac  vo- 


illa  Jeriisaleni,  qua;  non  frustra  lisio  pacis  interpre- 
talur,  videbiiis,  sicut  est,  gloriam  Crealoris,  ct  ex 
medullis  siiis  gaudcbit  cor  vestrum  iii  ejus  aspettu. 
Cumque.dies  resuriectionis  ad.ci.erit,  tuix  ossa  ve- 
slra  de  pulveie  geyminabunt  sicut  lierba,  quia  revi- 
\iscent  atque  virescent,  cl  immarcessibili  gloria 
vernabunt.  Nam  lia'c  ila  uebere  iiiteliigi,  sequeutia 
declarant,  cum  protiniis  subditur  : 

«  fct  cognosceiur  manus  Domini  servis  ejus.  etin- 
dignabitur  in.miiis  suis.  > 

Vers.  15.  —  «  Quia  ecce  Dominus  in  igne  ve- 
niet,  ct  quasi  turbo  quadrigae  ejus,  reddeie  in  indi- 
gpaiione  furorem  scum,  et  increpationem  siiam  iu 

,  flamiua  ignis.  i 

'      Vers.  16.  —  c  Quia  in  igne  Dominus  dijudicabit, 
el  in  gladio  suo  ad  orancm  carncra.  > 

Tuncenim  valida  mauus  Doiiiini  cognoscelur  servi$ 
cjus,  quia  in  bracliio  viriutis  sua;  liberabiieos,  et  in- 
dignubtlur  inimicis  stiis,  id  esl  omnibus,  quiex  corde 
eum  non  amaverunt.  Ipse  quippe  veniet  igne  circum» 
daius,  et  quadrigw  ejus,  id  est  virl-utes  aiigelicae,  \a 
quibus  sedet,  \enieiit  sifi((  lurbo,  ut  reprobos  om- 
nes  suljruant,  et  quasi  paleas  fle  mundo  tornientis 
exagiiaiites  rapiant.  Vcniel,  inquam  Dominus,  ut 
inipiis  (urorem  suum  cum  magiia  indignalioiie  red- 
dal,  cteosqui  increpaliune  digni  fucrinl,  in  ftamma 
ignis  increpel.  INani  i  uniuscujusque  opus  quale  sit, 
ignis  probabit.  Si  cujus  opus  manserit,    mercedem 


his  potiim  dedi,  non  cscain  (/  Cor.  iii,  2).  >  Ei  su-  d  acc  piel,  si  cujus  opus  arserit,  detrimcntum  patie- 


pcr  genua,  id  est  super  exempla  bonoiuin  opfium 
suoriiin  blandiebalur  eis,  quibus  diccbat  :  <  Qiiy- 
cuiiqiie  vera  suiit  qiia;cunque  pudica,  qua;ciinque 
justa,  quaecunque  aniabilia,  qua;cunquebonx  faniK, 
siqua  virtus,  si  qua  iaus  disciplince,  lucc  cogitate; 
quae  ct  didicisti^,  ct  acccpistis,  et  vidistis  in  me,  et 
auflisiis,  iK-ecagite,  et  Deus  pacis  eril  vobiscum  {Plii- 
iip.  IV,  8).  »  Siiiiiliter  et  cxtcri  saiicti  dociores  po- 
tabant,  el  potant  moie  malrum  ad  ubera  doclrina; 
parviilos  filios  suos,  el  iii  exemplis  bonorum  operum 
suorum  veliit  in  genilms  fov(;ndo  sustcntant  eos,  ac 
blandiuntur  eis,  iit  proGciant.  Nam  quod  in  genibus 
opera  designeniur,  ex  historia  Gedconis  agnosci- 
«nus,  ubl  trecenti  viri,  qui  ficxo  reclo  gcnu  aquam 


tiir  (/  Cor.  iii,|U  15).»  Ei  prrecipue  reprobi  lunc  in 
igne  criiiit,  ut  increpeiilur,  quia  saiicti  mox  rapien- 
tur  in  nuhibus  obviam  Chiisto  in  aera,  et  iu  dextris 
cjus  statuentur;  peccatores  vero  relinqiieiilur  in 
lcrra,  et  in  sinisiris  poneiilur,  ct  igne  circumdaii, 
qui  iiiferiora  bujus  aeiis  omiiia  cremabit,  senteu- 
tiam  Judicis  cxspeclaiites,  asperitatem  gchennalium 
lormeiitorum  pra;gustabuiit.  Nam  ignis  ille  laiitum 
spatium  istius  aeris  occiipalurus  est,  quantum  i  ccu- 
pavit  aqiia  diluvii ,  qiiaiido  qiiindecira  cuhilis  al- 
tior  fiiit  supcr  montes  quos  operuerat  sub  universo 
coelo. 

Juslis  itaque  in  allum  sublevatis  cl  pcccatoribus 
in  niedio  ignis  illius  in  imo  derclictis  reddel  Domi- 


685  -  COMMENT.  IN  ISAIAM 

aus  eisdem  peccalorilms,  ia  flamma  positis  mcrepa- 
tionem  suam,  dicoiis  :  i  Estiiivi,  et  non  dedislis  raihi 
raaRducare  ;  nudus  fui.einon  opcruislis  me  (Ma»A. 
XXV,  42).  »  Num  iji  illo  igne  alque  in  gladio  oris  sui 
dijudicabii  ad  omnem  curnem,  id  esl  adversus  om  • 
nes  carnales;  quia  func  coniprobabitur  quara  juste 
erga  eos  in  omnibus  semper  egerit,  imo  quara  pie, 
et  e  diverso  iniam  injuste  erga  euni  iUi  seniper  ege- 
Tint,  idcoque  ferientur  gladio  ejus,  cura  audicriiil : 
I  Discedile  a  nie  nialcdicli  in  ignein  a:lcrnuin  {ibid. 
SLi).  »  Omnem  enira  carnem  vocat  omnes  qui  glo- 
riam  incorruptionis  pcr  illara,  qua;  sanctis  dabitur, 
inimutationera  adepli  non  fuerint.  De,  qua  videlicel 
carne  dicit  .4postolus  ;  <  Quoniam  caro  et  sanguis 
regnum  Dei  possidere  non  possunt  (i  Cor.  xv,  SO).i 
Hxc  igitur  caro,  quse  regnum  Dei  non  ingreditur, 
igni  et  gladio  foris  traditur.  Sed  post  !i£c  senteulia 
valde  forraidaiida  subjungiiur  : 

f  Et  multipUcabuntur,  inquit,  interfecti  a  Do- 
inino.  » 

Vebs.  17.  —  f  Qui  sanclilicabantur ,  ct  niun- 
dos  se  pulabani  in  buriis  post  jauuani  inlriuse- 
cus. » 

Quid  enim  per  interioreni  januani,  nisi  ingressus 
rcligiosiorisel  secrelioris  conversationis  expriniitur, 
ut  eoruin,  qui  s.tcuIo  renuntiant,  vel  ad  altaris  oQi- 
ciunt  accedunt,  sive  quid  sacratius  ca-teris  agiint  ? 
Et  quid  bortoruH)  noniine  nisi  coriver.sationes  talium 
desigiiantuf  adoniala;  vita;  floribus  ei  bonorum  ope- 
rum  virlute  vcrnanies?  Iii  quibtis  frucliflcantur, 
quia  saiiclilatis  actiones  laciunl,  et  mundos  se  pu- 
(ant,  quia  jam  se  purgatos  a  peccaiorum  sordibus 
sestiraant  alque  niundiiinm  sibi  c,a>.clitalis  arrogant. 
£t  quia  de  suis  nieritis  pixsunuint,  idcirco  veiiienle 
eo,  qui  oinncm  superbiam  percutit,  interficiuntur. 
Hinc  namque  est  quodalias  unicuique  taliuin  dici- 
Uir :  I  Quo  pulcbrior  es ,  dcscende,  et  dormi  cum 
incircumcisJs  (Ezech.  xxxii,  19).  »  Omnis  enim, 
qui  feditatera  siix  iniirmilalis  considej-arc  negligit, 
sed  per  elationis  sux  fasium  virtulis  suae  gloriam  at- 
Seiidit.  quo  pulchrior  est,  inde  desceiidit.  quia  se 
cxtollcndo  de  suis  nicrilis  inde  in  ima  interius  cor- 
ruit,  unde  gloriosum  se  esse  judicavjt.  Qui  descen- 
dens  cum  incircuracisis  dormit,  quia  in  xlernam 
mortera  cura  cseteris  peccatonbus  deflcit. 

Bene  ergo  diciiur,  quoniain  mulliplicabuntur  in- 
terfecti  a  Domino,  qui  saiiciificabantur,  et  taundos 
se  putabani  in  huriis ,  id  esl  ttxcultis  virluLum  plan- 
lariis  postjanuam  intrinsecus,  id  esl  posl  ingressuni 
Eanclioris  vit«,  quia  nnilii,  qui  religiosiores  et  Deo 
viciniores  esse  videnlur,  in  illo  die  gladio  animadver- 
sionis  e]us  iuterllcieiilur.  Quis  enim  Deo  se  propin- 
quare  non  sestimat,  cum  supernis  excrescere  viilu- 
tibus  vel  muneriliiis  agiioseit,  cura  vel  prophetiK 
doniun  vel  dottrinis  magisieriura  percipit,  vel  ad 
&urceiidara  curationis  gratiam  coaralescit  ?  et  tamcn 
6£pc  nicns,  dum  de  viriutis  suie  sccuritale  resolvi- 
lur,  insidianle  advcrsano,  inopinata:  culp^c  icio 
perforaiur,  et  in  afternuin  longe  a  Dcolii,  uiide 
Patkoi..  CLXXXl. 


LlBRl  OCTO.  —  LIB.  VIH. 


ms 


A  ei  ad  tempus  sine  cautelse  custodia  pTopinquavii. 
Recte  itaqne  de  omnibus  his  atque  laiibus  diciltir, 
qiiia  f  multiplicabunlur  interfeai  a  Domino,  qui 
sanciificahantur,  el  mundos  se  putabant  in  Lortis 
post  januam  intrinsecus.  »  Nec  ignoranuis  Judaeos 
his  verbis  juxla  historiam  denotari,  imo  Scribas  ei 
Pharisseos,  qui  ju.^ta  Domini  sentenliam  mundantes, 
quod  foris  erat,  calicis  el  paropsidis,  inius  pleni 
erant  immunditia  (Mattli.  xxiii,  2o).  Pisctperat 
enim  per  Moysen  Deus,  ut,  si  qu  s  prieventus  fnis- 
sel  in  peccalo,  vaccs  rufae  aspeisus  cinere,  et  aliis 
expialionura  modis  per  sacrilicia  et  victiinaa  rediret 
ad  tempium  (Num.  xix,2)  Quod  iiii  ncgligcntes  in 
locif  deliciaium  el  volupiatuni,  id  est  in  lionis  ama;  • 
nissimis  vel  baptisteria  exstruebant  vel   piscinas 

B  ad  areolas  irrigandas,  aduUeria  et  omnem  libidiiium 
lurpitudincm  simplicibus  abluere  aquis  se  putantes. 
Duin  cnini  scorlis  hc-ererent  in  modum  caiiuai,  el 
masculi  in  masculos  turpitudinein  exerceient,  san- 
ctificabaniur  in  hortis,  id  est  auluehanlur  H  crede- 
bant  se  miindos,  sed  in  adventu  inlerni  judicis  oc- 
cidentur.  Illi  quoque  Juda;i  veteres  his  verbis  ar- 
guunlur,  qui  lalenter  in  liortis  colebant  idola,  et  ilii 
ianctificabantur,  id  est  laudabantur  el  iraindos  se 
putabant;  scd.veniente  Domino,interficientur.  Con- 
fundentur  enim  ab  idolis  qnibus  [sacrificavercnt,  et 
erubescent  super  horiis  quos  elegerant. 

Possumusetiamperidoiolatrashasreiicosacciperc, 
qui,  se  ah  unitale  Ecelesiae  separaiites,  errorum  suo- 

„  rura  Ugmenla  quasi  qusedam  sinialacra  colunt  in 
conventiculis  suis,  velut  iii  hortis.  ubl,  secundum 
quod  eis  visum  est,  sanctificanturjejunils  ac  vigilUa 
et  diversis  abstineiiliis,  atque  mundos  se  judicant, 
quia  luxurianlibus  et  em-iosis  atque  peijurisaliisque 
criminosis,  qui  sunl  in  Ecclesia.  non  conimuniciinc, 
et  nos,  quia  maluiraus  inter  tales  hahiti're,  quani 
nos  ab  unitate  Ecclesiae  scindere,  coiitaminari,  pec- 
calis  existimani.  Sed  dubiuai  non  est,  quin  omnis 
istorum  multitudo,  quse  irapietate  sanctificatur,  et 
de  mundiiia  siia  gloriatur,  veniente  judice,  perima'- 
tur.  Hoc  est  itaque  quod  dicitur,  quia  «  muliiplica- 
buniur  interfecli  a  Domino,  qui  sanclificabantur,  et 
mundos  se  puiabant  ia  hortis  post  januam  inliinse- 
cus.  I  Seqiiitur  ; 

0  I  Qui  comedebant  carnem  suillam,  et  abomina- 
tioiiem  et  muiem  :  siraul  consumentur,  dicil  Do- 
niinns.  > 

Ait  autem  Jcs  :  <  Sus,  quoniam  dividit  ungulas 
et  non  ruminai,  immunda  erit  {Deui.  xiv,  8).  »  3/u- 
rem  quoque  iuter  immunda  repulal  (Lev.  xi,  29). 
El  quid  esl  ungulam  dividcreet  noii  ruminare,  nisi 
scienlianj  quidera  discrelionis  haberc,  cibcs  autem 
vitije,  idest  verba  jusiitiifi,  non  recogiiare  ac  tracla- 
re,  sed  negligenter  oblivioni  tradere?  Quid  ergo  e«t 
suilla  caro,  nisi  coipus  inUrmiE  conversalionis  eo- 
fura  qui  discretionis  aeumen  habcnt,  sed  prseceptu 
Oci  in  corde  suo  ruminare  negligunt  ad  facienduni 
ca?Comedil  igiiur  eumem  suillam,  qni  exempluin 
ioiniuad»  aciiouis  isiorum  qii,-\si  s;ipiculi<U'UL}i  ?u- 

19 


BS7 


IIERVEI  iiURGIDOLENSlS  MONACnr 


588 


licipit  et  iiDitalur.  Abominalio  auieni  cst  quodlibet  A  Cliristum  ad  geiiles,  ipsum  Paulum  ct  BarQabau  ciS- 


exsecrabile  pcccatum. 

Mus  \ero  sempor  ob  edacitalem  laborat,  eos  de- 
iifclans,  qtii  ingluvicm  ventris  sequuntur,  el  «  quo- 
lum  Deiis  venter  est  {riiilip.  iir,  19).  i  El  ille  murcrn 
comedit,  qui  exeinplum  niinice  cdacilalis  ab  aliquo 
susciprt.  Abominalionem  vero  comedit,  qui  exsecra- 
bile  factum  iu  se  admittit.  Itaque  quicunque  conic- 
dunt  canicm  suilltim  el  aboininationem  et  murem, 
nisi  quantocius  per  poeniteutiain  raundati  fueriiit, 
consumentur  omnes  simul  in  die  iila.  Vcl  simnl  cuiii 
immunditiis  quas  eduiit,  consumentur,  ut  simnl  per- 
eant  et  qui  pi.Tbent  cxeniplum  iniquitalis,  et  qui 
Buscipiunt.  Vel  siinul  cura  eis  qui  se  raundos  pu- 
tant  i'i  Iiortis  suis.  Sequitur  : 

Veks.  18.  —  I  Ego  autem  opera  eorum  et  cogita-  B 
t.3tiones  eoriim  venio  ul  congregem  cuni  ojnnibus 
genlilius  et  linguis 

Publieum  lunc  Domiiius  examen  faciet,  et  in  con- 
spectu  tolins  buraani  generis  non  solura  opera  sin- 
gulorum,  sed  et  cogitatioiies  eorum  ab  iiiitio  usque 
in  linem  vita!  ipsorum,  nisi  quaper  poeiiitentiam 
delela  fueriiil,  congregabit,  ac  manifestabit,  et 
unusquisque  secundum  ea  qua;  cogitavit  et  operatus 
est,  recipict.  De  electis  vero  subjungit  :  «  Et  re- 
r.ieiit,  et  videbiint  gloriam  meain.  »  Peraclo  quippe 
judicio  ct  reprobis  iii  supplicium  corruenlibus.inlro- 
diicet  juslos  in  regnum  suum,  et  ibi  mauifestabit 
eis  sc  ipsuin,  ut  gloriam  divinitalis  ejus  in  a;ler- 
num,  sicuti  csl,  videant,  ct  in  ejus  aspcctu  sine  liiie 
gaudeanl.  Sequitur  : 

VEf.s.  19.  —  <  Et  ponain  in  eis  signum.  » 

Puuet  in  eis  sitjiium,  quia  juxta  Joannis  Apoca- 
lypsiii :  «  Nomcn  ejus  habebuui  scriptum  in  froii>i- 
Lus  suis  {Apoc.  XIV,  1).  >  Vcl  ad  tcinpora  vita;  pne- 
seiilis  intelligi  potest  subito  verba  convertisse,  qiiia 
iiunc  sigiium  sanctaa  crucis  in  omnibus  qiii  ad  ndcin 
accedunt  ponil.  Unde  ct  siibilit :  i  Et  mittam  ex  eis 
qui  salvaii  fuerint,  ad  geiitcs  in  inare  in  Afiicam,  in 
I.ibyam  (205)  lenentes  sagiltam ;  in  Italiam  ct  Grae- 
ciam,  ad  Insulas  longe  ad  eos,  qui  non  audierunt  de 
iiie,  ct  non  viderunt  gloriam  ineain.  El  amiuiitia- 
bani  gloriam  meam  genlibus.  i 

Vers.  20.  —  I  Et  adduccnt  oranes  fratres  vestros 


terosque  lales.  In  tnare  misit  eos,  id  est  ad  insulas 
quae  sunt  in  mari.  Africam  vero,  quae  est  meridiana 
pars  mundi  et  Libyam,  qua;  est  superior,  atque  Ita- 
liam,  quie  est  ab  occidenic,  ei  (jroscinm,  quae  versus 
Aquilonem  sita  esl,  nominatim  posuit  sermo  divi- 
nus,  ac  si  nieridiem  el  orientcm,  occasumque  et 
aquilonem  nominasset,  et  quia  bse  principales  sunt 
in  orbe  rcgiones.  Sermo  autcm  pra;dicatioiiis  voca- 
tur  sagitta,  quia  in  eo,  quod  vilain  ferit  male  viven- 
tiuni,  corda  iransfigit.  Pra;concs  auiem  vcritatis 
etiain  ad  iiisutas  longius  in  Oceano  missi  sunt,  et 
ad  omnes  qui  niliit  auiea  a  Deo  audierunt,  neque 
glorium  mirabilium,  qua;  iti  carnc  gessit,  vide- 
runt. 

Fratres  vero  crcdentium  sunt  omncs,  qui  ad  fi- 
dein  veniunt,  et  Dcuin  cum  eis  Patrem  habere  inci- 
piuiit.  'jui  de  cunctis  gcntibus  adducnnlur  Domino 
in  eqiiis  el  gitadrigis  et  leclicis,  cl  in  niulis  el  in  car- 
rucis.  ISain  quid  eijHus  nisi  deiferos  praedicalores 
appcllat?El  quid  qnadrigas  iiisi  pra;dicationeseoruin, 
qui  qualuor  voluininibus  Evangelii  quasi  quatuor 
rotis  fenintur,  vel  in  lege  et  propbetis,  alque  in 
Evangelio  ct  aposlolis  velut  iu  quatuor  rotis  inni- 
tuntur?  Unde  et  alias  diclum  est  ei :  c  Qui  ascendcs 
supcr  cquos  tuos,  ct  quadrigae  tua;  salvatio  {Habac. 
III,  8).  1  Leclica  vcro  dicitur  a  lecli  similitudine,  el 
esl  gestatorium,  in  quo  vclut  in  curru  siiper  qnatuor 
equos  porlarj  solehant  lilia;  nobiliiim  coopertx  cor- 
lina  desuper.  Cui  gestatorio  siinile  fuit  vas,  quod  ad 
Petruin  dc  coelo  submissum  cst.  Vidit  eiiim  Petrus 
in  excessu  mentis  «  dcscendens  vas  quoddam  velul 
linleum  magnum  quatuor  initiis  siibmitti  de  coelo 
in  lerrara,  in  qiio  eranl  omnia  quadrupedia  et  ser- 
pentia  lerrae  ei  volatilia  coeli,  et  facta  csl  vox  ad 
eura  :  Surge,  Pelre,  occide  et  manduca  {Act.  %,  11).  > 
Lectica  ergo  idem  significare  credilur  quod  et  illud 
vas,  id  est  vehiculum  prxdicationis  evangelicae,  in 
quo  moll.ter  fcruntur,  acquiescunt  ct  nutriunlur  dc- 
licata;  animae  lideliuni,  et  a  strepllu  negoiiorum  sae- 
cularium  absconduiitiir.  Lccticas  autcm  plurali  iiu- 
mero  posuit,  quia  unusquisque  prudens  doctor  ct 
religiosus  ex  verbis  et  arte  pra-dicationis  suae  com- 
poiiit  gestatorium  Iiujusmodi  ad  nutrienduiu  in  se- 


de  cunctis  gentibus  donura  Domino  in  equis  et  iii  D  '^'«'o  P' omoveudumque  fidelium  aniuias  qiiasi  nobi- 
qi!a'iv)<;is,  et  in  lecticis  et  in  mulis,  et  in  carrucis     ''"'"  hlias. 


ad  montcm  sancluni  meum  Jerusalem,  dicit  Domi- 
iius,  qnomodo  si  infcrant  filii  Israel  munus  in  vase 
mundo  iii  doinum  Doinini.  > 

Vehs.  21.  —  «  Et  assumam  ex  eis  in  sacerdotes  cl 
in  levitas,  dicit  Doniiiiiis.  > 

Ut  enini  Paulus  de  eo  scribit :  «  Non  ex  operibus 
jitstitiLe,  qua;  feciraus  nos,  sed  secundum  suara  mi- 
sericordiim  salvos  iios  fccit  per  lavacrum  regene- 
rationis  {Tit.  iii,  5),  »  id  esl  per  baptisinuu).  Ei 
iiera  :  «  Spe  enim  salvi  facti  sumus  (Rom.  viii,  2i).  > 
F.x   bis  qui  baptisnio  et  spe  salvali  fuerant,  niisi' 


Quid  aulem  pcr  nuilos  sive  per  mulas,  qux  scin- 
per  sunt  sieriles,  figuratur,  nisi  electorum  sacerdo- 
tum  perpctua  caslitas?  Nain  quod  inula  virginilatein 
sca  eontineiiliaiii  sigiiilicel,  agnoscimus,  cuni  Salo- 
iiionem  super  «  mulam  David  >  iraponl  legimus,  ut 
iii  regem  super  Israel  constituatur  (/// /fej.  i,  38). 
Qiiid  enim  per  Saloraonem  iiisi  Christus,  et  qiiid 
per  «  niulam  David,  >  iiisi  priiiiiliva  Ecclesia  mcnSt 
ct  jorpore  casta  designaiur?  Supcr  quam  Salvalcr 
iinpositusrex  est  super  univcrsumlsrael.id  estsupcr 
onincra  populum  crcdcntium  conslilutus.  In  mitlxt 


(203)  Alias,  Lydiani,  tendentes  sngitlam. 


589 


COMMENT.  IN  ISAIAM  LlBBI  OCTO.  —  LIB.  VOL 


590 


orgo  pra-latos  Ecclesise  sempcr  caslos  iiileUiganius.  A      <  Et  veniet  omnis  caro,  ut  adorel  corara  facia 
Carrucse  aiUcin  el  ipsa  sunt  nobilia  vehicula,  qu:e  a      mea,  dicit  Dominus.  i 


Carro  nomen  accepunint.  Et  quitl  in  carrucis,  nisi 
jain  dicts  praciticaiiones  exprimuntur,  qna;  nos  in 
via  Dei  porlani,  et  ad  ccelestia  subveiiunt :  In  equis 
itaque  et  in  quadrigis  el  leclulis  alque  niu/is  et  car- 
nuis  adducuntur  fratres  veslri  de  cnnctis  jentibus  ad 
monlem  sanctum  Domini  Jerusaiem,  dum  per  san- 
ctos  praedicatores,  ac  per  minisierium  doctrin%  et 
actionis  eorum  adducuntur  undique  credeiitos  ad 
Ecclesiam.  Et  adducuntur  sicnt  munus,  quod  in  vase 
mundo  a  llliis  Israel  inferri  solcbat  in  domnm  Do- 
tnini,  quia  et  ipsi  sunt  acceptabilc  munns  atque  in 
sancto  vase  prKdicationis  a  doctoribus  in  Eccl:)siam 
inferuntiir. 


Receptisenim  corporibus,  onmes  clecti  ingredien- 
tor  aulam  perpctai  regiii,  et  ante  sedem  majestatis 
ejus  venientcs,  procident  in  faciem  suani,  laeli,  gralias 
agentes,  et  adorabunteum  sicut  ex  Apocalypsi  Joan- 
nis  evideiiter  agnoscinuis  (Apoc.  iv,  10).  Mox  ut  in- 
circumspeclum  iumen  ejus  videriiit,  qiiam  ansjusta 
sintomnia,  qua:  creata  sunt,  deprehendeiit,  et  qiiid 
agatur  in  omni  creatura,  facile  videbunl.  Undc  ct 
subditiir  : 

Vers.  24.  —  «  Et  egredicntur,  et  vidcbunt  cada- 
vera  virorum  qui  prsevaricati  sunt  iii  me.  i 

Non  tamen  corporaliler  eos  de  illa  regione  boalo- 
rum  credimus  egressuros,  sed  magniiudine  visionis 


Vel  qui  veloces  sunt  in  fide,  e^iiis  vcliuntur,  qiii  B  egredieniur,  quia  nientis  eorum  amplitudiiiem  lati- 


vero  multiplices  in  gratia,  quudritjis,  qui  contioia- 
tione  indigcnl,  teclis  {ectis  et  umbracnlis,  ul  audire 
mereantnr  ;  t  ?cr  diem  sol  non  uret  to,  nequc  luna 
per  noclein  (Psal.  cxx,  6).  >  In  midis  adducuntur 
tonliiicntes  el  sieriles.  Carruca;  vcro  illi  inteliigendi 
Eunt,  quibus  loquitur  Apostolus  :  t  Inviccm  oneia 
«estra  portale  [Galat.  vi,  2). »  Et  in  vase  mundc  ca- 
Sti  coiporis  aildiicuntur  Domino  fratres  vestri.  Ei 
ex  bis  Dominus  in  sacerdolcs  el  levitas  assuniit,  quia 
iion  jam  de  sola  Iribu  Levi,  sed  et  de  ciinctis  natio- 
nibus  sacerdoles  et  levitiedigni  Deo  eligiintur.  Quia 
vero  bi  quos  sancti  prsedicatores  ad  Ecclcsiam  ad- 
ducunt,  Deo  in  aeleriium  phceut  et  cura  eo  regnant, 
pulchre  subjungit : 


tudo  coeli  concludcre  non  poterit,  sed  visus  eorum 
limites  patrise  coeleslJs  cxcedct,  ut  noa  solum  ea, 
quifi  intus,  sed  et  ea,  quai  foris  fuerint,  inaiiifeste 
conspiciant.  Nain  luce  visioiiis  intiiiuv  laxalur  sinus 
nientis.  Cumque  iu  Dei  lumine  rapilur  sup:r  sf,  in 
interioribus  ampliatur,  tantunique  expandiliir  in 
Deo,  ut  angusta  ei  videaiur  omnis  crealura.  Undo 
non  loci  mutalione,  sed  latioris  ac  puiioris  visus 
assumptiono,  dicunlur  egressuri,  ul  videant  cadnvera 
prwvaricatorum,  id  est  corpoia  peccaniiuin  iii  sup- 
pliciis  ardentia,  quia  dum  incircumspecium  Imne.n 
Conditoris  aspiciuiit,  parum  est,  ut  oniiiia,  qux  i:i 
illo  beatitudinis  regno  sunl,  videant,  iiisi  et  cuncla 
qua;  in  universitate  creatura!  fiunt,  libera;  nienii; 


Vers.  22.  —  t  Quia  sicutcceli  novi  et  terra  nova,  ^  visu  conspiciant.  Justi  ilaque  in  lormenlis  semper 


qua:  cgo  stare  facio  coram  me,  dicit  Dorainus  .  sic 
stabil  semcn  vestrum  et  nomen  vestrum.  • 

Nara  sicut  in  seternum  stabuiil  ca?/i  novi,  el  terra 
ttova,  qiiae  Dominus  ante  se  stare  faciet  post  diein  ju- 
dicii:  sic  stahit  aiternaliter  coram  eo  semen  pr.-edica- 
lorum,  id  est  filii,  qiios  pcr  Evangelium  genucrunl, 
cl  nomen  eorum  in  Libro  viiK  coram  oculis  Dci  per- 
manebit.  Uiide  ct  beatus  Apostolus  de  eo  fiiielibus 
scripsit :  t  Qui  poiens  est  vos  coiiservare  sine  pec- 
cato,  et  conslitueie  ante  conspectum  gloriae  suae  im- 
maculatos  in  adventu  Domini  nostri  Jesu  Christi 
{Judte  24).  1  Sine  (ine  ergo  stabunt  electi  ante  faciem 
ejus,  ubi  a  se  ipsis  ad  illum  erigentur  intuendum, 
raptique  inlentione  cordis  et  dulcedine  contem- 
piaiioiiis,  decorem  vultus  ejus  semper  aspicient.  Se- 
quitur  : 

Vebs.  23.  —  <  Et  eril  m«isis  ex  mense,  el  Sabba- 
!um  ex  Sabbato.  i 

Mensis  pro  perfectionc  positus  esl.  Quid  enim 
itiensis,  nisi  perfectio  dieium?quid  veroSnfcfcarum 
liisi  requies,  in  qua  fieii  opus  servile  non  liceat? 
Erii  ergo  mensis  ex  mense,  quia  qui  liic  perfecte 
\ixerint,  illic  ad  perfectioncm  gloriae  perducentur. 
Et  Sabbaium  erit  cx  Sabbato ,  quia  qui  Iiic  cessa- 
verint  a  pemrso  opere,  illic  requiescenl  in  ccelesti 
retributiune.  Et  quia  Dominus  in  die  resurrectionis 
eliam  corpora  justorum  in  illara  viveiitium  palriam 
iutroducct,  congrue  suliditiir  i 


intucnlur  injustos,  ut  inde  eorum  gaudium  crescat, 
quia  malum  conspiciunt,  qiiod  raisericorditcr  eva- 
serunl;  tantoque  m.ijorcs  ereptori  suo  gralias  rcfe- 
ranl,  quanto  vident  in  aliis,  quid  ipsi  pati,  si  esseiit 
relicli,  poluissent. 

Nec  illam  tanta;  bealitudinis  claritatcm  apud  jii- 
slorum  aiiimum  fuscat  coiispecta])flena  reproborum, 
quia  ubi  jam  compassio  misericordiae  non  crit,  nii- 
nuere  procul  dubio  beatorum  laelitiam  iion  valebit. 
Quid  autem  mirum,  si,  dum  jusii  injustorum  tor- 
menta  conspiciunt,  boc  eis  eveniat  in  obscquiis 
gaudiorum,  quando  et  in  pictura  niger  color  sub- 
sternitur,  ut  albus  vel  rubcus  clarior  videatur?  Et 
j,  quamvis  ois  sua  gaudia  ad  perfruendum  plene  sufli- 
ciant,  mala  tamen  reproboruiu  ad  augracjitum  laeti- 
liae  absque  dubio  semper  aspiciunt,  quia,  ut  dictum 
esl,  qui  Creatoris  sui  clarilatem  videitl,  uihil  ia 
creatura  agitiir,  quod  videre  non  possint.  Cadavera 
aulem  appellat  corpora  reproborum,  quia  feteutia 
sunl  et  isterna  morte  deficiunt.  De  quibns  et  snbjun- 
giiur  : 

«  Vermis  eorum  noii  morietur,  et  ignis  eoriim  «on 
exstinguetur.  >  Ignts  eiiim  ille  gehenualis  nunqnam 
etstingtKtur,  slcut  et  Joannes  asserit,  dicens  do  Do- 
mino  :  <  Paleas  aulem  comburct  igni  inexstinguibili 
(Matlh.  111, 12).  I  In  quo  et  vermes  immortales  esse 
crcdendi  sunt,  qui  carncs  impiorum  sine  fine  come- 
daRt,  ut  non  solum  ab  igne  perpeiuaijter  crucierr 


391 


HERTEl  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


592, 


lur,  sed  H  a  vermibus  devorenlur.  Unde  et  Judilh  A.  orthodoiorura  Patrura  lnvenitur,  et  secundura  ra 


in  Caniico  suo  ait  :  <  Dabit  ignein  et  vermes  in 
carnes  eorum,  ut  nrantur,  et  seulianl  uiala  usque  in 
scmpitcrnun)  {Jwliili.  xiv,  21).  >  Et  alibi  scriplura 
est  :  i  Vindicla  carnis  impii  ignis  et  vermes  {Ecdi. 
VII,  19).  »  Sicut  ergo  corporeus  est  ille  ignis;  sic 
el  vermcs  sunt  corporei,  quia  et  ignis  corpora  re- 
proborum  cortcreraat,  et  vermes  ea  dilaceranl.  Vel 
in  verme  pulredo  gehennse  designatur,  et  in  igne 
ardor.  Seu  vermis  dicitur  sera  sctlerum  poenitudo, 
quai  nunquam  in  tormentis  conscientiam  aOliclorura 
mordere  cessahit,  ut  ignis  sit  poena  extrinsecus  sae- 
viens,  vermis  dolor  intrinsecus  accusans.  De  quibus 
adhuu  subdilur  : 

<  Ei  erunt  usque  ad  salietatem  visionis  orani  „ 
carni.  » 

Usque  ad  satielatem  quippe  visionis  erunt,  quia 
de  eorura  visione  satiabuntur  omnes  justi,  quos  sine 
iulerraissione  videbunt  ante  oculos  suos  perpeluap 
ignominiae  mancipaii.  Nam  omnem  cafnem  vocat 
uunc  omnes  electos  posi  rcsurrectionem  corporum 
gloria  iucorruptionis  vestitos. 

His  dictis  propheticus  liber  Onem  accipit.  Et 
pulchre  beatus  Isaias  librum  suum  in  boc  loco 
termioat,  ut  qui  de  his  maxime,  quse  ih  prsesenti 
vita  fiunt,  hucusque  locutus  est,  nunc  illis,  quae  in 
futuro  complebuntur,  finera  dicendi  faciat. 

Nos  quoqiie  ad  resurrectionis   gloriam,  quse  in 


tionem  lidei,  quara  tenet  Eccksia,  pcto  volurainibus 
compendiose  pertraclaviraus  upn  priEJudicante» 
aliorum  intelligentiiE,  qui  de  his  forsilan  aliter  sen- 
scrunt,  vel  senlient,  sed  simpliciter,  quod  nobis  vi- 
5um  est,  ostendentes. 

Nihil  enira  obesl  Scriplurara  sacram  aliler  atque 
aliter  intelligi,  dummodo  veritas  Catholica  teneatur, 
et  quod  intellectuni  fuerit,  pietatem  nutrial,  nec  ab 
aliis  Scripturse  sentenliis  improhari  possit.  Unde  quL 
melius  haec  interprelari  poterit,  manifestet  iiupigre, 
quod  roult'S  utile  oovit,  ne  in  novissimo  pecuniam 
domini  sui  arguatur  occuliasse.  Qui  vero  haec  me- 
lius  non  exposuerit,  aut  meliorem  Libri  hujus  expla- 
nationcm  non  habuerit,  buic  nou  detrahat,  quam 
nostra  exiguitas  edidit.  Nam  quia  opus  erat  cs:posi- 
tore,  ut  propheticus  iste  liber  tam  utilis  ac  neces- 
sarius,  quem  et  plus  caeleris  prophetarum  libris  fre-. 
quenlat  Ecclcsia,  intelligi  posset,  et  nusquam  ia 
regioiiibus  nostris  integram  super  eum  explanatio- 
nem  inveniebamus,  impulsus  sum  opus  istud  ag- 
gredi,  ut  quantulamcunque  darem  intelligentiain 
his  qui  proplietx  dicla  legebant  vel  audiebant,  et 
non  iutelligebant. 

Qui  ergo  prophelam  hunc  non  intelligit,  et  aliam 
ejus  exposiiionem  non  habuerit,  vel  non  invenerit, 
non  dedignetur  istam  recipere,  nisi  semper  Isaiam 
voluerit  ignorare.  Si  quis  vero  hanc  forte  gr2'>3m 
sibi  esse  judicaverii,  aut  aliquem  es  ea  fruclum 


fme  hiijus  libri  osteuditur ,  et  oclonario  numero  p  perceperit,  Auctori  bonorum  omnium  inde  grates 
irequcnter  designari  solel  altingerc  cupienles  dicta  referat,  ipsumque  precetur,  ut  tanti  laboris  raerce- 
ejus,:prout  coelestis  inspiratio  nobis  aperuit,  ac  juxta  dem  in  futuro  sa;culo  mihi  restituat.  Qui  vivit  et 
sensum  Calholicae  veritatis,  quae  ia  omuibus  lJ)ri3     regnat  Deus  in  omnia  sa:cula  sxculorum.  Ameii. 


HERVEI 

BURGIDOLENSIS  MONACHI 
COMBIENTARIA 

IN 

EPISTOLAS  DIVI  PAULI. 

lEilU.  Opp.  S.  Ansclmi,  Colonia:,  anno  1573,  apud  Materuum  Cholinum  data,  foL,  t.  Q.) 

PRiEFATIO. 


De  epislolis  Pauli  apostoli,  adjuvante  Domino,  D  stola  significct.  Epistola  Gr.nece,  sttpermhsa  Latlne 
kccturi,  primo  videaraus  quid  ipsum  nomen  epi-      dicitur,  sicut   cpigramraa  suptr  littera,  et  epjta- 


893  COMMfiNT.  KH  EPISTOLAS  PAIILI.  —  PRjEFATIO.  m 

phium  tuper  Sfpulcrnm  :  epi  eoiin  grxce,  latine  A  Unetur,  et  quod  uuuro  sine  aUuro  non  proJe&t.  Si- 


inper ;  stoia  tciO  miita  dieitur.  £t  liiiic  epistolx 
dicuntur  superniissa;,  eoquoU  super  iJ  quod  fideles 
acceperant,  siijt  eis  missae.  Acceperani  enim  Evan- 
gelium  eladliuc  siiperaddi^e  sint  illig  Epistclsc,  et 
.ob  varias  causas  direclx.  Nam  sicut  propbetx  post 
editam  legem  Moysi,  in  qua  omnia  Dei  mandata  lc- 
gebantur,  semper  doctrina  sua  compresserunt  redi- 
viva  populi  peccata;  et  propler  eiempluni  liliris  ad 
nostram  etiam  memoriaui  transmiserunt  :  sic  et 
Apostolus  post  Evangelium;  quod  est  legis  supple- 
mcnluoi,  et  in  quo  iwljis  exempia  et  praecepia  vi- 
vendi  plenissime  digesla  sunt,  bas  epistolps  volult 
ad  singulas  ecclesias  destinare,  sqilicet  ut  in  initio 
nascentis  ecclcsix  novis  causis   exislentibus ,    et 


cut  enim  quaternarius  donario  junctus  explct  hanc 
sunimam,  id  esl  quatuordocim,  ita  Novum  et  Vetiis 
Testamentuin  unum  quid  operantur,  et  iiiteudunt 
iidei  Teritatera  ac  morum  honeslatem  intiraarc  cor- 
dibus  auditoruro  suorum., 

Itaque  quatuordeeim  epistolis  coiitiiietur  doclrina 
Pauli,  qua  tam  majores  quam  minores,  quomodo 
vivant  et  credant,  instruunlur,  quouiam  gancta 
ecclesia  juxia  ejus  instilulionem  utrumque  Tesla  • 
raentum  custodiens,  et  tain  seaiiidum  legis  cuta- 
icgum,  quam  secundum  quaiuor  evangelii  libros 
vivens,  ad  perfectionis  culmen  proficit., 

His  ita  prsemissis,  videndum  est  qua  ration^  alio 
ordine  a  saiictis  Patribns  SpirJtus  sancti  consilio 


praesentia  atque  orientia  resecaret  vitia  et  posl  fu-  B  istae  epislolae  in  uno  volumtne  sunt  collecta;,  quam 


iuras  excluderet  quicstiones.  Sicut  ergo  necessariae 
fuerunt  posl  legem  proplietiae,  sic  necessarise  suiu 
post  evangclium  epistolae.  Quoniara  sicut  ea,  qux 
jn  lege  fuerant  obscurissime  dicia,  per  prophetas 
aliquantulum  manifcslabantur,  et  transgressores 
«jusJem  legis  per  eos  corrigebantur ;  sic  quod  in 
Evangelio  obbcure  et  geiieraliter  dictum  fuerat, 
aposlolica  inslruciione  per  partes  elucidalum  est, 
jfct  Iransgressores  evangelicorum  praeceptorum  sunt 
corrfcii,  el  ad  observantiam  eorura  incitati. 

Hujus  autein  Pauli  apostoli  epistolaisunt  quatuor- 
decim,  quas  legit  Ecciesia,  qui  tanien  el  quiii.taqi 
.decimam  ad  Laodiceiises sine  dubio  scripsit.  Etcum 
in  prima,  quam  babeinus  ad  Coriiiihios,  dicit  : 
Sctipsi  vobit  in-  Lpistola,  ne  -commisceamini  forni- 
cariis  (1  Cor.  v),  videtur  signilicarc  aliam  episto- 
lain  sc  jara  eis  scripsisse.  Cum  ergo  plurimas,  epi- 
£tuias  scripserit,  non  siae  certa  mysterii  ratione 
^patres  vduerunt,  ut  qualuordecira  tantum  legeren- 
lur  in  ecciesia  :  decem  vlJelicet  ad  ecclcsias  missae, 
{uUuor  autem  ad  discipulos.  Sed  et  ex  ipso  epi- 
«lolarum  nuincro  ostendcre  voluerunt,  quod  doctor 
egregius,  legis  et  evangelii  secreta  rimatus  esset, 
^enariusenira  numeras  -legem  significat,  prcpier 
dccaiogum  ejus  ;  quaternarius  autem  evangcliuiq, 
propler  quatuor  ejus  libros.  Deccm  itaque  teneniur, 
quas  scripsil  ad  ecclesias,  ut  deraonstrelur  Novum 
Teslamentum  a  Veieri  non  disorepare,    nec  Apo- 


ab  Apostulo  factae.  Quae  et  nobis  derelictae  sunt 
ad  correctiimem  et  exbortationem  noslram,  ut 
omnes  quotquot  vulnerati  cadimus ,  ibi  inveniainus 
quomodo  resurgere  queainus,  el  inde  recuperare 
qnod  amisimus.  IJeo  quemdam  graJatiouis  astjeii- 
sum  in  bis  notare  possumus,  quoniani  ecclesiae, 
quae  raagis  iu  fiJe  et  morum  huueslate  quara  d& 
claratione  iliarum  legitur,  epislolae  sunt  praepositae;, 
ul  secuiiduin  quod  niinus  perfeciis  ecclcsiis  missae 
praecedunl  epistolse,  et  subsequentur  ad  pcrfeciiores 
deslinatae,  gradus  quidani  ascensionis  a  rainoribua 
ad  majora  inveniaiilur.  Nemo  enim  repeiite  lil  sura- 
mus,  sed  a  rainiiuis  quisquc  incboat  ul  ad  raajora 
pcrveniat. 

'  Epistola  ergo  ad  RomDnos  pnraa  esl,  quia  cunv 
fides  prima  virius  £il  et  fuiidaraeiitura  aliarum  vir- 
tutum,  et  sine  qua  iinpossibile  est  placere  tieo 
{Jie^.r.  n)^  dlgiium  fuii  ut  illa  epislpla  in  capite 
aliarura  locaretnr.  in  qua  dc  priina  virtntc  agitur, 
ei  in  qua .conigunitir,  atquc  ad  lidei  perfectionem 
revocantur ,  quicunque  Homanis  secuudiim  j'dai 
iuipaireetionem  sunt  similes.  Illa  vero  qux  est  ad 
Coriniliios,  jtire  buic  s.upponilux,  quoniam  eos  qui 
fiJein  iain  acceperaul,  in  bono  opere  instruit.  Primo 
eiiim  jaciendura  est  fundaiiientuni,  id  est  fiJes,  et 
inde  bona  opera  sunt  supeiKdificanda.  Propter  qaod 
in  illa  ad  Rflraanos  facta  est  oranibus  Cdolibus  in- 
struciio  secundum  lidem ;  in  hac  autem  ad  Corin- 


stolum  in  aliquo  contra  legem  Moysi  fecisse,  ciijus  jj  Ijiios,  secunduni  operationein.    Sicet  Cictcra  deia- 
cpistolae  ordinantur  aJ  nuinerum  primoruoi  Deca-     ceps  congruo  ordine  sunt  positae. 


logi  raandatorum  ejusdem  legis  ;  et  quot  praeceptis 
■Jloyses  Clios  Isragriirsliluil  aPIiafaonrs  jngo  libe- 
ratos,  lotidem  hic  epistolis  a  diaboli  et  idulolatriae 
scrvitute  erepU)s  edoceret-  Per  qiiatuoi^  eutera  ad 
discipulos  scriptas,  Ndvuni  designdtur  Tcstamen- 
tuin.  Unde  et  iidera  discipuli  raajoris  perfectionis 
fueruiit,  quam  ecclesiae,  ad  quas  decem  suut  raissse, 
nt  sigmftcaretar  imperfectia  eorom  qdi  sub  lege' 
fuerunv,  et  perfecSio  ebrum  qui  cvangeliuni  custo- 
ditint.  Qtfod^autemqisaiuur  ad  discipuios,  p^ost  aa- 
vttm  ad  ecclesias posiere  patres,.  tt  iDan» , .  quae.eM 
ni  Uebrxos,  .itl  uUiiifam  iocaveTiirir. :  ceriissime 
rtn  mtelligi;  quodNovum  in  Vacri  TcslRraento  ctin- 


Fuerunl  noiiiiuii  tamcii  qui  diserunt  epistoIan> 
ad  Romanos  ideo  primatm  esse  positam,  quia  Ro- 
mani  tara  rudes  eraiil,  ut  non  Dei  gratia,  sed  suis 
meritis.crederent.seefse.salvalos.  Scd  lioc  nou  iia 
dev.idrat  irt  oranibiis  tesins  ipsius  epistolae,  quae 
omnibus  sensu  profundior  est.  Ideoque  niagis  cre- 
dendura  est  quod  illi  qiii  raenibra  episiolarum  in 
uno  corpore  colicgerunt' ,  iilarri' judicaverunt  scdere 
In  capite,  qux  ad.urbeia  dirccta  esf,  quae  in  illo 
tpmpore  caput  totius'  exbltiit  orbis,  et  quia  usque 
hodie  Roinana  ecclcsiai  oraniura  ecclcsiarura  obliDet 
ftriacipituit). 

Matena  wero   omnhim  epistolarum  est  (Qdes,  at 


595 


HERVEI  BLRGIDOLENSIS  MONACni 


596 


bor.J  moTes.  Tiitcntio   autem   est,  ipsam  fldem   ac  A  muUos  ibi  lam  ex  Juilaeis  quara  ex  gentibus  ad  fldem 


mores  commendaTe,  et  ad  illos  provocare,  \idelicet 
suadendo  boiia,  dissuadeiido  ni.ila  ;  praTe  agentibus 
mala  cnmminando,  '>ene  agenlibus  bona  promil- 
tcmlo.  Et  iirnpter  qaam  finDtfim  caasam?  Nullidu- 
bium  quiii  proplerverara  beatiludinem  promcren- 
dam.  Ad  bancigilurunametgeneralcmintentionem 
alise  speciales  reducentur  inteiitiones,  nec  quid- 
qnamperomnes  dtversos  traclatus  interseritur,  quod 
non  aJ  instructionem  Ddei  et  niorum  vel  prineipa- 
liter,  vcl  secundario  operetur.  Et  idcirco  ad  elhicam 
pertinet  tractatus  earunidem  epistolarum.  IUa  vero 
quse  est  ad  Romanos,  quantum  ex  ejus  texlu  intel- 
ligi  polest,  quKStionem  Iiabet  talem  :  Utrum  Ju- 
da;is   evangclium   Christi  venerit    propler  merita 


converterant.  Sed  inter  eos  liuper  conversos  erat, 
tit  diximus,  schisma  et  altercalio;  Jud;ei  enim  glo- 
riabantur  de  suis  meritis  et  nobilitate  generis,  non 
iiitelligentes  se  aJ  fidem  per  gratiam  Dei  venisse, 
sed  aestimanles  Iioc  suis  et  patrum  meritis  acce- 
pisse;  gentiles  aatem,  licet  non  prsecessissent  me- 
rita  corum  de  quibus  gloriari  possent,  ut  se  Judseis 
anteferrent,  tamen  Judxos  quasi  interfectores  Chri- 
sti  ac  prKvaricatores  legis  despiciebant,  et  se  sola 
ignorantia  prspeditos  fuisse,  quod  iion  antea  credi- 
deraiit,  asserebanl,  scilicet  viribus  rationis  et  arbl- 
trii  siii ,  non  sestimantes  necessarium  esse  opus 
divin»  graliie.  Utrosque  ila  contentiose  viventes, 
sic  corrigil  Apostolus.   Jud%is  enim  ostendil  fidem 


operum  legis,  an  vero  nullis  operum  merilis  pi-aece-  ^  et  csetera  spirilualia  bona  nullis  praecedentifaus  me- 


dentibus,  omnibus  gentibus  venerit  juslidcalio  fulei 
qua;  est  in  Christo  Jesu,  ut  non,  quia  justi  erant 
homines,  crederent,  sed  crcdendo  justificati,  deinceps 
justc  vivere  inciperent. 

In  bac  igilur  cpistola  doccre  inlcndit  Apostbliis 
omnibus  venisse  gratiam  cvangelii  Chrisli.  Quam 
et  idcirco  gratiam  vocari  osteiidit,  qiiia  non  quasi 
debilum  justili.^eredditum  cst,  sed  gratuito  datum. 
Coeperaiit  cnim  noiiniilli,  qui  ex  Judx'is  crediderant, 
lumultuari  «dversus  gentes  ,  et  maxime  advcrsus 
ipsuin  Paulum,  quod  inctrcumcisus  et  a  legis  velii- 
sla^vinculis  liberos  admitteretad  evangcliigratiam, 
praedicans   eis  ut  in  Christum  credcrent,  nullo  im- 


posito  carnalis  circumcisionis  jugo.  Sed  Apostoliis  q  talur. 


ritis  evenisse,  sed  cx  sola  gratia,  quoniam  lex  ne- 
minem  jusli(icavit.solummodo  dans  peccati  nolitiam. 
Sic  etiam  probat  gentei  non  ex  ignorantia,  scd 
scienter  ex  studio  multumqne  graviler  Deum  offcn- 
disse,  quia  licet  scrlptam  lcgem  non  babuerint,  na- 
luralem  tamen  babuerunt.  El  cura  cognilum  de 
creatura  Creatorem,  ut  Dcum  veneraii  debuissenl, 
gloriam  ejus  in  maiuifacta  simulacra  mutaverunt. 
Llrosque  ctiam  siniiliter  veniam  coiisecutos,  «qua- 
lc5  esse  verissiraa  latione  demonstrat ,  praesertim 
cum  iii  lege  praniictum  sit,  et  Juda;os  et  gentes  ad 
Christi  fldem  esse  vocandos.  Quamobrem  vicissim 
cos   liuinilians,    ad  pacem  et  concordiam  colior- 


tanta  mudcratioiie  inviccm  utrosque  conciliat,  nt 
nec  Juda;os  superbire  permittal,  tanquam  dc  raeritis 
operum  legis,  iiec  gentes  merito  fidei  adversus  Ju- 
tlseos  iiiflari  quod  ipsi  rcceperint  Christum  qiicm 
crucifixerunt  {JI  Cor,  v).  Pro  Christo  enim,  sicut 
alibi  dicil,  legaiione  riingcns,  id  oet  pro  lapide  aiigu- 
lari  utramque  popnUim  lam  ex  Judxis  quam  ex  gen- 
tibus  connectit  in  Chrislo  pcr  viiiculum  grati;?. 
Htrisque  auferens  omncm  superbiam  nieritorum,  ct 
justificandos  utrosqiie  per  disciplinam  bumililaiis 
associans.  Quod  si  quis  quxsierit  quomodo  Judxi, 
qai  Ronix  erant  coiiveisi,  murmurareiil  conlra 
sPauhim,  quem  necdum  viderant,  sciat  ipsum  non 
eis  ignolum  fiiisse,  quia  fama  prxdicationis  ejus 
ubique  audiebalur,  et  quidain  ex  discipulis  ejus  at- 
que  ex  discipulis  Pelri  jam  venerant  Romain,  et 


Occasio  itaque  hujus  epistolx  fuit  corum  aller- 
eatio,  circa  quam  toium  versatar  negoiium.  in  quo 
tractalu  iiitendit  Apostolus  supeibiam  et  elationem 
utriusquc  pariis  repriracre,  per  quam  ad  irivicem 
dissenliebant,  ut  nullo  jure  nullisque  suis  meritis 
glorientur,  scd  ad  liumilitatem  potius  revocentur, 
et  totum  quidquid  boni  habenl,  gratiae  Dei  depu- 
tent,  el  ita  per  humVitatem  in  concordiam  et  paccm 
rcdoanl. 

Matei  ia  vero  hujos  epistolae  est  ecclesia  Judxe- 
rum  ct  gonlilium,  ob  supra  diclas  causas  discor- 
dantium.  Sed  his  jam  cxplicitis ,  ad  librum  acceda- 
nius.  Apo.slolus  enim  priusquam  exponere  incipiat 
quod  inioiidit,  prologum  facit,  qno  auditores  at- 
teiitos ,  dociles  ac  bcnevolos  reddit ,  salutatqiic, 
dicens  : 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAM  AD  ROMANOS. 


CAPUT    RIMUM. 

«  Paulus,  servus  Josu  Chrisli,  vocatus  Aposlolus, 
<  segregalus  in  Evangclium  Dei,  quod  ante  pronii- 
«  sprat  per  proplielas  suos  in  Scripturis  sanclis  de 
i  Filio  suo,  qui  faclus  est  ci  cx  seminc  David  se- 
«  cundum  cariicin,  qui  pricdestinatus  est  Filius  Dei 


D  «  in  vlrlute,  secnndum  Spiritnm  sanclincationif ,  ex 
(  rcsurrcclioiie  mortuorum  Jesu  Christi  Domini  no- 
I  stri,  per  quem  accepimus  graliam,  et  apostolatum 
«  ad  obedicndnm  fidei  in  oinnibiis  gentibus  pro  no- 
«  miiie  ejus,  in  quibus  estis  et  vus  vocati  Jesu 
(  Chrisii.  oranibus  qui  iunt  Rumac,  dilectis  Dei  to-> 


S»7 


COMMENT.  fN  EPISTOLAS  PAtLI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM. 


508 


calia  snncds  :  Gratia  vohis  et  pax.  a  Deo  Patre,  et  A  duin  genlibiis  cuin  Barnaba  missus  est,  maluit  Pau- 


i  Domino  nostro  Jesu  Chrislo.  i 

Jam  primum  videamus,  cur  is  qui  antea  dictus 
est  Saulus,  nunc  dicalur  Paulus.  Saul  rex  superbus 
et  infrenis  fuit,  et  perseculor  sancti  Daviil,  ati|ue  de 
tribu  Benjamin  natus.  De  qua  tribu  et  iste  Saulus 
fuit,  atque  nomen  et  saevitiam,  velut  haereditatem, 
a  Saule  percr-pit.  Saulus  ergo  nomen  est  superbl 
persecutoris.  Scd  et  Saul  atque  Saulus,  idera  nomen 
cst.  Quod  enim  Saulus  a  nobis  dicitur,  hoc  idionia 
grsecum  ct  latinum  fecit,  ut  Hebraia  nomina  ad 
suorura  casuum  similitudinera  declinaret ;  et  sicut 
pro  Joseph  Josepjius,  pro  Jacob  Jacobus,  ita  Saul 
quoque  Saulus  in  nostra  lingua  dicitur.  Qui  cum 
Paulum  proconsulem  Cliristo  subjugasset,  ipse  quo- 


lus  vocari  quam  Saulus.  Et  hoc  nomen  suuin  cele- 
bre,  et  omnibu»  cognitum  pra;ponil  in  iiac  epislola, 
ut  Roinani,  audilo  taiili  viri  nomine,  attcndaMt  quid 
eis  vclit  persuadere,  quid  dignetur  praicipere,  scili- 
cet  ut  ad  audiendum  soUicili,  et  ad  obediendura 
existant  pavati.  Paulus,  inquit,  ac  si  diceret :  Vos 
Romani  pacem  debelis  inter  vos  Iiaberc,  quia  ille 
qui  vobis  scribit,  est  Paulus,  id  est  non  persccutor 
Christianorum,  sed  doctor;  non  dissipatorEccIesia;, 
sed  construclor;  neqiie  dissensionis,  sed  uiiitatis  et 
concordia;  persuasor.  Nec  debetis  in  elationem  tol- 
li,  quia  illc  qui  vos  docet,  est  servus,  id  est  humilij, 
et  non  absqiic  jugo  Doniini.  Scrvus  cnim  nomeii 
humilitatis  est,  ut  ad  eam  piovocet.  Scd  cum  Domi- 


que  ex  Saulo  Paiilus  appellari  voluit,  ob  inm  clara  "  nus  eleclis  discipulis  dicat  :  <  Jam  non  dicam  vos 

servos  {Joan.  xv),  »  qunmodo  iste  est  servus?  Sed 
sunt  duo  gcncra  servilutis  :  unum  timoris,  alterum 
dilectionis;  unum  timenlium  servorum ,  alterum 
diligcntium  ct  placentium  filiuruin.  Eleeti  eigo  di- 
scipiili  iion  suiit  servi  secuiiduin  scrvitutem  timoris, 
queni  perfecta  dilectio  foras  mittit  {1  Joun.  i\),  seS 
sccundum  servilutem  casti  limoris,  qiiem  perfecta 
cliarilas  gignil.  Paulus  ilaqiie  ser\Tis  est,  non  es 
scrvili  timore,  scd  ex  casto  amore  serviens  Deo. 
Qui  personain  suam  et  officiuni  prinio  commendat, 
ut  sermonibus  suis  ct  correctionibus  Uoinani  facilius 
acquiescant,  et  exemplum  ab  co  humiliiatis  et  coii- 
cordia  sumanl.  Paulus  enim,  sicut  diximus,  inler- 


pulchr.i;  victoriae  iiisignia.  PIus  enim  hostis  vincitur 
in  60  quem  plus  tenel,  et  de  quo  plurcs  te- 
nent  (20i).  Plus  aulem  superbos  tcnct  nomine  no- 
bilitatis,  et  de  his  plures  noniinc  auclorilaiis.  Sicut 
ergoille  qui  Arricani  subegit  Scipio,  dictus  cst  AlVi- 
canus ;  sic  et  Apostolus  iste  post  Pauli  subjugatio- 
nem,  semper  vocaius  est  Paulus,  qui  antca  solebat 
appellari  Saulus.  Nec  immcrito  :  nain  Saiilus  sivc 
Saul  interprciatur  peiitu^ ,  eo  quod  ad  debellandam 
Ecclesiam  a  diabolo  fuerat  postulatiis.  Paulus  vero 
dicitur  mirabilis,  et  digne  ad  prxdicalionem  gen- 
tiura  missus.  Nominattir  Paulus,  idem,  miiabilis, 
tit  niirabiliter  hicrifaccret  mercedem  lidei.  Est  eiiim 


dux  valde  mirabilis,  qiii  noii  in  sapientia  vcrbi,  non  ^^  prclatur  mirabilis.  Et  ipse  revera  niirabilis  erar. 


in  divitiis,  non  in  eloquentia,  non  in  vana  s;eculi 
gloria,  sed  in  Christi  passionibus  gloriatur.  Potest 
et  alia  raiio  siiper  hae  re  proferri,  quia  forsitan  bi- 
norniiis  fuit,  scilicct  ut  et  Saulus  vocarclur  ct  Pau- 
lus.  Nam  et  hoc  pioliabilius  dici  videtur,  quia  quod 
eum  a  Paulo  pioconsule  quem  Clirislo  subjecit, 
Paulum  vocari  dixiinus,  nulla  lalis  consuetudo  in 
divinis  Scripiuris  deprchenditur.  Sed  in  eisdem 
Sciipluris  iimriimus  nonnullos  biiiis,  alios  etidra 
ternis  usos  csse  nomiiiihus,  sicul  Sedcchiam,  eum- 
demqne  Joacliim;  sicut  Oziam  cumdemquc  Aza- 
riam;  sicul  Salomonem,  eumdemque  Ididan  sive 
Ecclesiasten,  aliosque  plurimos.  Sed  nec  apostolis 
Christi  mos  istc  defuit.  Nam  unus  ex  eis  vocatus 


qucm  Deus  tanta  meritorum  prjerogativa  mirifica- 
veral.  Et  tamen  se  in  omnibus  humiliabat,  et  se 
servura  liumiliter  fatebatur,  ut  exempluin  omnibus 
daret  liumilitatis,  ne  quisquam  de  suis  merilis  aut 
viribus  gloriaretur,  sed  omnes  gratia;  Domini  repu- 
tareiit,  quidquid  boni  haberent  :  el  se  non  superbe 
liberos,  sed  humiliter  scrvos  cognosccrent.  Quod 
autem  alii  dicunt  Pauluni  dici  laiiiie  modi^um,  ct 
Gi"aece  qiiiilumi  nos  multum  non  approbamus,  quia 
hoc  iiomen  non  est  grsecum  aut  laUnum,  sed  he- 
braicum,  idcoque  juxta  hebraicuni  sensurr.  i!iti.lli- 
genduni. 

r.aulus  scrrns  Jesu  Clirisii.  Ac  si  dicai  ••  Non  ine 
liberum  facio,  nec  mc  doraino  meo  aiqiiiparo,  sed 


cst  -MatthEcus  ct  Lcvi,  alius  autem  Lebbseus  et  Judas  p  ejus  servum   mc  leputo  et  subjectuin,  el  quidquid 


Thadsus.  Qiiia  ergo  moiis  erat  Linis  vel  tcriiis  no- 
niinibus  uti  Hcbrxos,  viilctur  et  liic  apostohis  dii- 
plici  usus  esse  vocabulo;  et  donec  quidem  geiiti 
propric  ininislrabat,  Saulus  esse  vocatus,  quia  lioc 
magis  appcllalioni  patri*  vernaciilum  vidcbatur 
(Act.  xiii);  Paulus  cum  Graecis  et  gcntihus  leges  ac 
prrcccpta  darel.  Nam  et  hoc  ipsum  qnod  Scriptura 
dicil,  Saulus  aiitem  qui  et  Paulus,  manifeste  vtdetur 
ostcndere,  non  ei  lunc  primum  Pauli  nomcn  inipo- 
situm  essc,  sed  veicris  appellationis  id  fuisse.  Sivc 
ergo  isia,  sivc  prior  ralio  sit  vcrior,  uiium  prc 
eerto  est,  qiiia  iste  aposloius  cx  quo  ad  pricdican 


boiii  habco,  ejus  gratia;  totiira  asciibo.  Vos  autein 
non  scrvos  ejus,  sed  liberos  constiluitis,  et  donum 
grati:e  ejus,  quod  in  vobis  Cst,  deroga:ilcs,  nierilis 
vestri.s  et  ingenii  viribus  ascripsisiis.  Scrvus,  in- 
quit,  sum  Jcsii  Christi.  Et  hoc  ad  coinmendationcra 
persoii;c  suk  valet,  quia  et  servus  et  honestus,  et 
Dominus  incoinparabiliter  hoiiestior.  Ideoque  tanli 
Doniini  tam  hoiieslus  servus,  libentcr  debet  susci- 
pi.  Noiidum  se  dicit  apostoluin,  sed  tantummodo 
scrvum,  cum  in  aliis  cpistoli?  mox  pr.-eferat  iiomen 
auctorilatis,  qnia  iiondum  Roiiianis  pixdicaverat, 
nec  adlnic  apostolus  esse  videbatur.  Ei  idco  cis-. 


'20J)  Locus  obscurus. 


m 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MOMCHI 


prjcponit  nffmen  biimiliCatis,  cum  illos  ad  humiiita-  A  posset  gloriari,  quasi  dieal 


€00 
Scgregatus  sum  in 


tem  invitarei,  quod  si  pcr  auctoritatis  Domen  ad 
obediendum  conslringeret. 

Senms  Jesn  Christi.  Aliara  signifrcationera  Iiabet 
lesus,  altam  Clirislus,  cnm  sit  unus  Jesus  Cbristus, 
Salvator  nostcr  (2U5).  Jcsus  enim  proprium  nomen 
est  illi,  quomodo  Moyses  proprio  noniine  appcliatus 
cst,  quomodo  Aaron,  quomodo  Elias.  Ctiristus  au- 
tem  sacrameuli  nomen  est,  quomodo  si  dicatur  le- 
gislator,  quomodo  si  dicatur  sacerdos,  qoomodo  si 
dicatur  proplieta.  Sic  enim  et  Gliristus  commenda- 
tur  unus,  in  quo  esset  redemptio  totius  popnli  Israel. 
Ouem  Judxi  venturum  exspectabant,  sed  quia  venit 
Lumilis,  non  cognoveriiul  eum. 

Yocaius  aposlolus  in  Evangelium  Dei.  Yocatus  est 


Evangelium,  quod  non  est  subitum  nec  ioiprovj* 
sora,  quia  anle  conipletionem  promiserat  iilud 
Deus,  ut  cum  desiderio  exspeciaretur,  ct  veiiieos 
devote  et  absque  ullo  scrupulo  suscipereiur.  Non 
esl  frivolura  neque  recens,  quod  Deus  Paier  promi- 
serat  gratis,  et  non  uoviter,  sed  ante,  id  est  per 
ninlta  prius  saecula.  Promiserat  illud  anie  per  pro- 
phetas,  neque  per  alienos  proplietas,  sed  suos.  Nani 
el  prophetx  qui  non  fuerunt  sui,  nonnulla  de  Chri- 
slo  proedixerunt ,  sicut  Sybiila  et  'Virgilius.  Sed 
Apostolus  de  illis  prophelis  ioquitur  qui  fuerunt 
ejus,  sicut  Isaias  ct  Jeremias.  Proniisciat,  inquam, 
per  prophetas,  et  boc  non  verbis  tantiim,  sed  in 
Scripturis,  non  saecularibus,  sed  sanctis,  id  est  divi- 


ab  infidelitate  ad  fldem,  quanJo  pergenti  ire  ad  Da-      "is.  Nara  in  libiis  gcntium  inveniuntur  testiraonia 


niascnm  Chrislus  ilii  de  cibIo  est  locutus  (Act.  ix). 
Et  instituius  est  Aposioius  ,  quod  latine  dicitur 
missus,  quando  post  oranli  in  templo  apparuit  itli 
Dominus,  dicens  :  •  Festina  et  exi  velociler  ex  Je- 
rusalem,  qaoniam  non  recipient  testimonium  tuuin 
de  me.  Yade,  quoniam  ego  ad  nationes  longe  mit- 
lam  le  (Act.  xxii).  »  Qui  et  segreqatus  est  in  Evan- 
gelinm  Dci,  dicciite  post  apud  Anliochiam  Spiriiu 
sancto  :  i  Segrcgatc  mihi  BarnaLam  et  Paulum  in 
opus  ad  quod  assumpsi  eos  {Act.  xiii).  >  In  his 
omnibus  gJoriaii  Pauliis  posset ,  quoniam  brcc  ora- 
nia,  Doraino  apparcnte  et  loqueiito,  eoiisecutiis  est. 
Magnnscnim  ostendiUir,  quein  sic  Dcus  pcr  seipsuni 


verilatis,  sicut  idem  Apostolus  .^thcniensibus  lo- 
quens  ostendii.  Sed  qui  in  cisdem  libris  etiara  erro- 
rcs  pnedicautur,  ideo  non  sunt  saneti,  quamvis  ali- 
quid  in  eis  ad  Cbristara  pertinens,  invcniatur.  Sed 
Scripturoe  ilte  sunt  sanctx,  quae  fueiunt  Hebraeo- 
rum  populo  divinilus  credit»,  et  in  eis  ieguntur 
promissiones  Evangelii  daudi,  quas  per  veros  pr»v- 
plicias  suos  ab  antiqiiis  lemporibus  fecit.  iii  eis 
Scfipturis  relicl»  sunt  proraissiones  scripiae,  ne 
oblivioni  darciilur,  et  ad  notitiam  posterorum  nou 
piTvcnirent.  Scripiuris  dico,  de  Filio  suo,  quia  om- 
ncs  iiJa;  de  unigcniio  Dei  sunt  facta;,  et  oranes  ejus 
divinilatcin,  per  quam  omnia  facta  siinl,  prxdicaiit 


promovere  dignalur.   Sed  cuin  maximas  gloriandi  „  cjusquc  humamlate  omnia   reslauranda    pracuun- 
occasioncs  liaheat,  in  onmihus  lanien  se  humiliat,      liant. 


tit  omncs  exemplo  Sui  ad  humiliiatem  trahat.  Et 
Ideo  servum  se  in  prima  fronlc  nominat.  Vocati» 
autem,  qua  vocaius  cst,  nou  illa  est  de  qua  dicitur  : 
I  .Mulli  siiiit  Tocali,  pauci  vcro  elecli  (Maltli.  xx),  i 
sed  il!a  potiiis  de  qua  ipse  Idquitur  :  c  Quos  autcra 
pnedcstinavit,  lios  et  vocavil;  et  quos  vocavit,  hos 
el  justilicavit  (Rom.  viii).  >  Qui  et  Apnstolus,  id  cst 
a  Christo  missns  cst,  ut  legatione  pro  eo  finigens, 
omnes  ad  vitara  vocaret.  Ei  non  sicut  coetcri  apo- 
stoli  missits  est,  sed  scgregatus  in  Evangcliuin  Dei. 
Cuiii  enini  unicuique  apostolorum  destinala  cssct 
aj  pneclicanduiii  sua  provincia,  Paulo  el  Bariiab.ie 
coramissum  rsl  olficium  pra'dicandi  in  onuiibus  gen- 


Qui  factus esl,  idcstqui  manens  quod  cral.assum- 
psit  quod  non  erat.  Dico,  .facius  est  hoc  non  secua- 
diira  divinitalem,  sed  secundum  carnem,  quia  sccun- 
dum  divlniiatcni  genitus  est  a  Palre,  non  factus:  se- 
cuudura  carneu)  vcro  factus  cst  ei,  id  est  ad  hon«n-cm 
fjus,  ut  Paier  gloriiicarctiir  per  humiliialeni  iucania» 
tionis  ct  obediciitije  iliius.  Factus  est,  et  liuc  non  ex 
qiialiliel  slirpe,  sed  ex  semine  Duvid,  quia  incorrupta 
nialer  ejus,  cx  cnjus  saDctificato  virginali  utcio  ipse 
carjtem  assumpsil,  orui.est  ex  progonie  David,  cui 
Dcus  pi  oniiserat  quud  cx  semine  c]us  vex  xiernus 
css^u  suscitandus.  Sic  enim  dixisse  legitur  :  i  Cum- 
quc  complcli  fuerint  dies  tui,  et  dormieris  cuin  pa- 


tibus.  El  ila  segrcgaii  sunt  isli  duo,  id  cst  seorsura  p  tribiis  t;iis,   suscitabo  semen  tuum  post   tc,  quoJ 


a  grcge  CTlcrorum  prcdicatorum,  evaiigelizarc  niist; 
si.  Vel  sogregati  in  Evangclium,  quia  de  grcge  ca;- 
tcrnrum  prscJicaloriim,  qui  .'Viitiochiai  niorabaniur, 
electi  suiit  a  Spiiilu  sancto  in  opus  pra;dicationis. 
Evangeliiini  intcrprelalur  bonum  ntnuium,  quia  ibi 
nuntialur  Iiumana  salus  pcr  incarnaiionem  et  mor- 
tem  ct  res4»rre(lioMein  Christi.  QuoJ  Evangelium 
non  cst  honiinum,  scd  Dci,  id  cst  non  ab  hurainibus 
inslituuim  vel  invcntuin,  seJ  a  Dco. 

Qund  nn!e  promiserat  per  proplietas  snos.  AJ 
coinmfndalionem  piicJicatpris,  ponit  comraendalio- 
nera  £vangelii.  Unde  ctiam  prxdicator  ipse  satls 


egrcJiclur  dc  ulero  iuo,  el  firmabo  rcgnuin  cjiis. 
Ipse  a;JiGcabit  domuin  nomiui  ineo,  et^  slahiliain 
thronum  rcgni  ejus  usquc  in  serapiiernum.  t^o  erp 
ei  in  patreni,  ei  ipse  erii  mihi  in  (ilium  (/  Paral. 
xvii).  »  Sccundum  isiain  promissioncra  Filius  Dei 
ex  seiniiic  David  faclus  est  homo,  ut  axlilicarel  do- 
mum,  qii.TC  esl  ecclcsiii,  cl  regnarct  iii  seuipilei'- 
uiim. 

Qui  pic-deslinaius  cst  Filius  Dci  in  rirliile.  Prae- 
dcslinalus,  iil  csl  pncordinatus  a  Deo  Palre  secun- 
dum  humanitatcin,  lioc  cst  sola  gratia  pi>«ccleclus, 
ut  qui  fulurus  erat  sccundura  carnem  Qlius  Daviii 


(405)  Locus  obscurior. 


COl 


r.OMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM, 


eroa 


esset  tamen  In  virtule  divinitalis  Filius  Dei,  id  esl  A  in  resurrectione  debitum  super  nos  rtorainatum  ac- 


ita  susciperetur  Iiiimanilas  a  Verbo  Dei  in  unitate 
psrsonre,  nl  idem  homo  Filius  Dei  esset  propter 
unionem  Verbi,  Filius  Dei  esset  secundum  Spirilum 
saiictijicutioms,  id  est  secundum  quod  Spirilus  san- 
ctus  ulerum  virginis  ex  quo  ille  nascerctpr,  sancii- 
iicavit,  sicut  el  angelus  dixit :  i  Spirilus  sanctus 
supervenict  in  te,  et  virtus  Aliissimi  obumbrabil 
tibi,  ideoque  et  quod  nascetur  ex  te  Saiiclum,  voca- 
biiur  Filius  Dei  (Luc.  i).  >  PiKdeslinalus  esl,  eiboc 
ex  resurrectiune  mortuorum,  iJ  est  ui  prxcedcret 
resurrectionem  morluorum.  (Juorum  moriuorum  ? 
ejusdem  Domini  nostri  Jesu  Clirisii.  Ac  si  dicerelur, 
suorum  morluorum,  qui  ad  eum  perlinent  et  mem- 
bra  ejtis  sunt.  Uos  enim  pra;cessit,  qui  eum  ad  coe- 


cepil :  sicut  prsemisimus,  cum  tunc  dixisset  :  «  Data 
est  mibiomnis  poleslas  in  coelo  et  in  lerra  [Mattti. 
$xviii).  >  Prajdestinatus  cst,  inquit,  esse  Filius  Dei 
iii  virtute  ex  resurrectione,  et  hoc  seeundum  Sfhi- 
tum  sanciificationis,  id  est  secundum  quod  Spiritus 
santtus  eum  sanctificavil  ab  ipso  exordio  conce- 
plionis  ejus.  Nam  per  Spiritum  quo  sic  sanclilicatus 
fucral,  suscitatus  est  a  morle,  ut  esset  co  mudo 
quo  diximus,  Filius  Dei,  quia  ei  nobis  dicilur:  •  Qui 
suscitivit  Jesum  a  morluis,  vivilicabit  et  mortalia 
corpora  vestra  propter  inliabitantem  Spirilum  ejus 
in  vobis  {Rom.  xlviii).  >  Vel  prwdesiinaius  est,  ut 
diximus,  secundum  iiumanitatem  ui  esset  Filiiis 
Dei  1«  virtute,  id  est  in  eadem  potentia  cum  Patre 


leste  regnum,  quo  eos  pra:cessit,   secuturi  sunl,  et  B  per  unionem  Verbi.  cuipersonaliter  homo  ille  uni- 

ad  beaiam  incorruptiojiem.  Ex  resurreclione  autcm 

cffilcrdrum  mortuorum  non  est  pracdestinalus,  quos 

non  erat  pra;cessurus,  sed  damnalurus,   quia  non 

pv^cessit  illos,  qui  eum  secuturi  non  erant  ad  glo- 

riam  vii»  a;tcrnse,  id  esl  rcprobos  qui  ad  puenas  re- 

surrecturi  sunt.  Vel  ita  :  Qui  prwdesiinnius  est  se- 

cundum  carnem,  quoniam  Deus  «b  aeierno  pr«desti- 

navit,  ut  Verbum  ejus  caro  fieret,  quam  et  resusci- 

lans  glorilicarct.  Praedestinatus  est,  ut  si!  Filius  Dci 

in  virtule   immorlalitatis  et  poienlia!,  de  qua  post 

resurrcclionem  ait ;  <  Data  est  mibi  oninis  poteslas 

In  coelo  el  in  terra  (Matlh.  xxviii).  >  Nam  rum  de 

electis  ipse  dicat,   quia  lilii  sunt  Dei,  cura  sinl  re- 

surreclionis,  cur  non  ipse  magis  qui  secundum  di- 

vinitatera  naluraliter  est  semper  Filius  Dei,  in  re- 

surrectione  secundum  humanitatem  faetns  esse  di- 

catur  Dei  filius  ?  Hoc  enim  docct  idem  Paulus,  ubi 

de  palre  dicitin  Actibus  apostolorura  :  «  Rcsuscitans 

Jcsuin  Christum,  sicut  in  psalKio  secundo  scripluni 

est :  Filius  meus  es   tu,  ego  hodie  genui  te  (Acl. 

xiii).  >  Pater  crgo  rcsuscitans  Christum,  dixit  ci  : 

«  Filius  meus  es  tu,  ego  hodie  genui  le,  >  ut  ilia 

resuscitatio,  secunduin  Pauli  sensura,  inlelligatur 

(jusedam  generatio,  quia  et  nostra  resurrcctio  voca» 

tur  genei  atio,  dicenle  Domino  :  «   In  rcgenerationo 

cum  sederil  Filius  hominis  in  sede  majeslalis  suse 

[ilatth.  xix).  >  Christus  ilaque  secundura  humani- 

taicm,  qui,  dum  esset  mortalis,  erat  Filius  hominis. 


lus,  secunduin  Spiritum  sanciipcationis,  id  est  secun- 
dum  qiiod  operatus  est  Spiritus  sanclus  conceptio- 
nem  ejus  in  utero  virginis.  Qui  Spiritus  est  sanctiti- 
cationis,  qiiia  sanctitlcat  omncs  qui  sanciificantnr. 
£t  ha;c  sanctificatio  est  a  resurrectione  morluo- 
rura,  id  est  incijiit  a  reraissione  peccalorum.  Qui 
enim  mortui  sunt  in  aniina,  priusresurgunl  a  morte 
peccati,  et  tunc  sanclificanlur  per.  Spiriium  san- 
ctum.  Et  tales  moitui  qui  sic  ad  vKam  redeunt, 
sunl  Jesu  Christi  Domini  noslri.  Prxordinati  enira 
sunt  ad  vitain  ut  sinl  mcnibra  Cbristi ;  ideo  non 
per.=ieveraut  in  morle  peccaii,  sed  poenilendo  resur- 
giint.  Itaque  ciiin  auilimus,  Filius  Dei  in  \irtute 
Jcsii  Chrisli,  velFiliiis  Dei  secundum  Spiritum  sart- 
clilicalionis  Jesu  Christi,  ve!  Filius  Del  ex  resurre- 
clione  mortuorum  Josu  Christi.  cura  dici  potuissct 
usitatc,  in  virtute  sua,  vel  Spiritum  sanctificationis 
su.ie,  vel  cs  resurrectione  moiluoiuin  ejus,  ve)  inor- 
luorum  suorum,  noncogimur  intelligcie  aliam  per- 
sonam,  sed  unam  caindeniuue,  scilicei  Filii  Dei  Do- 
niini  nostii  Jesu  Christi,  per  quem  accepimus  gra- 
iiam.  Ad  commendalionem  snae  persona:  commen- 
daverat  Evangelinm  qiiod  ipse  prsdicat,  et  ad 
commendatioiicm  Evangelii  commendavit  Christuni 
qui  auclor  ejus  est.  Et  nunc,  quid  ipse  per  eum  siV 
adpptus,  indicat.  Quasi  dicat :  Talis  ac  tanlus  est 
Chrislus,  per  qnem  niediaiorem  accepimas  a  Palre 
ego  et  Barnabas  vel  ca;teri  aposloii  graiiam  et  apo- 


in  rcsurreclione  vestieus  imniortalitatem,  factus  est  p  stolatum  :  graliam,  cum  omnibus  fidelibus  ;  aposto- 


Dei,  nec  larocn  destitit  esse  filius  hominis,  quia  ve- 
rus  homo  pcrniansit,  sed  gloriara  quara  liumnnitus 
non  habebat,  accepit.  Et  hoc  est  quod  nunc  dici- 
tur,  quia  piaedcstinatus  est  esse  Filius  Dei  iii  virtute 
ex  rcsurrectione,  nec  dicitur  ex  resurreclione  siia, 
sed  quod  majoris  virtulis  est,  ex  resurrectione  mor- 
tuorum,  quia  muUos  mortuos  fecit  secum  resur- 
gere.  Et  ne  generalembonorum  atque  malorum  re- 
surreciionem  intelligeiemus,  quae  futura  est  in  die 
iJOvissimp,  jnor(Morum,  in  JesuChrisii,  idesl  solum- 
juouo  electorum,  ad  Chrislum  pcMincntium,  quia 
Jtunc,  nOii  nisi  sancli  cura  eo  surrexerunt.  llnde  et 
Dominuin  aoslrum  vocat  euui,  quia  qui  in  morie 
Aia  mortem  noslrftm  ct  hosiein.  anliquam  destruKit, 


latum  vero,  non  cum  omnihns.  Si  tantummodo 
aposiolatum  diccre!  se  aceepi.sse,  ingratus  esset 
gralise  qua  illi  peccata  dimis«a  sunt,  et  tanquan^ 
mei  itis  priorum  operuin  accepisse  vi^erelur  apo4lo- 
latum.  Optime  ergo  tenet  ordinera  caus.T,  nt  iieme 
audeat  dicere  raeritisvita;  prioris  ad  Evangelium  se 
esse  perductum,  cum  nec  ipsi  apostoli  accipere  apo- 
stolatum  proprie  polnissent.  nisi  prius  communi- 
tcr  cam  ca;leris  graliam,  quse  peccatores  sanat  el 
justificat,  aceepissent.  Prius  slaque  ijratiam,  qn^ 
purgarenlur  a  peccaiis  et  sancliricarcntur,  accepe- 
runt ;  cl  post  apdslolatum,  id  csi  li;gationem  ut  es- 
currerent  ubique  proedicare  ipsam  Evangtii  gra- 
tiair    dd  obediendum  fidei^  id  cst  obediatur  fiiiei. 


eaz 


HERVKl  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


m 


pro  noraine  Lhristi,   id  est  ut  omnes   crcdant  in  A  Cuni  enini  per  graiiam  remissis  peccalis,  assumpt:e 


Cliristiim,  et  signenlur  in  ejus  nomine  qui  salvari 
cupiiiiit.  Kt  lioc  liat  non  in  Judieis  tantuai,  sed  i» 
omnibus  gentibus,  ubicunque  per  totius  orbis  ampli- 
tudineni  iliflusae  sunt  gentes.  Vel  ohediatur  lidei  ut 
faciaut  fiiieies  qusecunque  fides  expetit,  non  solum 
credendo,  sed  etiam  operando  :  et  iioc  pro  nomine 
Cliristi,  id  esl  pro  gloria  ejns,  nou  pro  sua,  scilicet 
nl  iii  bonis  qu;e  feccrini,  non  suam,  sed  Ciiristi  glo- 
riam  qua;rant ;  nec  suuni,  sed  Cliristi  noraen  ma- 
giiificare  cupiant.  Accepi,  inquit,  apostolatum  i» 
omnibus  yeuiibus,  ut  in  cis  oliedire  faciam  plurimos 
fidei  pro  nomine  Chrisii  glorificando.  In  quibus 
genlibus,  supcr  qiias  scilicet  milii  datus  est  apo- 
Stoiatus,   eslis    etiam  vos.  Hoc  dicit  ut  fanj.iliarius 


fuerint  inimicitix,  restat  ut  pace  adbareamus  ei, 
a  quo  nos  sola  peccata  dirimebant.  Gratia  votatur, 
quia  non  ex  raerito  retributa,  sed  ex  doiiante  con- 
cessa  est.  Talis,  inquit,  gratia  et  pas  sit  vobis  a 
Dfeo  Palre  noslro,  qui  nos  in  filios  adoplavit  el 
amari  alque  boiiorari  vuU  a  nobis  ut  pater,  et  a 
Domino  Je.su  Cltrislo,  id  est  a  Filio  qui  nos  de  nianu 
ininiici  redemit,  et  suo  dominio  m.incipavit,  et  est 
Salvator  atque  rex  iioster.  Gral:<am  et  pacem  optat 
a  Patre  et  Filio,  nec  adjungit  Spirilnm  sancium, 
quia  ipse  Spiritus  sanctus  donum  Dci  est;  et  donum 
Dei,  gratia  ct  pax  est.  Ideoque  tota  trinitas  in  bac 
salutaiioneponitur,  dum  Pater  ct  Cbristus  a  Palre 
nominaiilur,  et  Spiritus  sanctus  gralia  et  pace  si- 


admoneat.  In  quibus  fidei  obedieniibus  estis  et  vos,  ^  gnificatur.  Nullo  enim  modo  dari  hominibus  gralia 


0  Romani  !  qui  por  gi  aliain  pradicationis  estis  ad 
fidem  vGcaii,  et  cstis  non  eorum  qui  vos  vocave- 
runt,  sed  Clirisli  ad  quem  vocaverunt. 

Vocttli  cnim  Jesu  Christi  esti»,  id  esl  ad  hoc  Tocatl 
ad  fidem,  ut  sitis  Jesu  Christi,  non  Petri  vel  alle- 
riiis.  Ihicusquc  dictum  est,.quis  esset  qui  scrilit 
epislolam.  Est  enini  qui  scribit,  Paulus  servus  Clirt- 
sti  Jesn,  vocatns  Apostelns,  segreqatus  in  Evange- 
lium  Dei.  Sed  qiiia  occiirrebat  quod  Evangelium, 
resp5nc!it  :  Qnod  ante  promiserai  pcr  propheias  suos 
irt  Scripturis  sanctis  de  Filio  suo.  Ilem  quia  occurre- 
bat  de  quo  Filio  suo.  respondit :  Qui  [actus  ei  ex  se- 
viine  David  sectindum  carnem,  qui  pra:deslinatus  est 


potest  qua  liberaraur  a  peceatis,  et  pax  qua  recon- 
ciliamur  Deo,  nisi  in  Spiritu  sancto. 

«  Priinum  quidem  gratias  ago  Deo  meo  pcr  Je- 
c  sum  Chrislum  pro  omnibus  vobis,  qiiia  fidiis  vc- 
(  stra  annunliatur  in  uiiiverso  mundo.  > 

Commendata  mullis  raodis  sua  persona,  et  facia 
salutatione,  sicut  mos  est  in  epistolis,  iteriim  reddit 
cos  benevolos,  nimiara  erga  eos  oslendendo  se  ha- 
bere  cliaritatem.  Nam  quia  illos  asperrime  crat  re- 
mnrsurus,  primo  leniter  inchoat,  ct  illorum  bene- 
volcnliani  captat,  ne  si  stalim  eos  acriter  rcpichei 
dere  coepisset,  illorum  impatientia  reprchensioiies 
illas  graviler  firrel,  quasi  dicat :  Mulla  sura  vobis 


Filius  Dei  in  viriule,  secundum  SpirHum  sanctifua-  ^  dicturus.  Et  primum  quidem,  anteqcam  il!a  (^icam. 


•  tionis,  ex  resurrectione  mortuorum  Jesu  Ckristi  Do- 
mini  noslri.  Et  si  dicerelur,  quomodo  tu  ad  eum 
pertines?  respondit :  Per  quem  aecepimus  gratiam  et 
Bpcstolalum  adobediendum  fidei  in  omnibus  genti- 
bus  pro  nomine  cjus.  Item  si  dicerctur,  quK  igitiir 
causa,  ut  scribas  ad  nos  ?  respondil  :  In  quibus 
estis  ei  vos  rocati  Jesti  Christi.  Deinde  adjungit  cx 
more  epistole,  quibus  scribat :  Omnibus,  inqiiit, 
^wi  sunt  Iloma;,  dileclis  Dei,  vocatis  sanctis.  Non  san» 
ciis  ait,  diligentibus  Deuni,  sed  dilcctis  dicitur,  ut 
bonitatem  Dei  potius  quam  raeritum  illorum  signi- 
ficaiet  (/  Joan.  iv).  Prior  euim  dilexil  nos  anle 
omiiia  nicrita,  ut  nos  dilecti  enra  diligercmus.  Quos 
e!  graliiiio  suo  munere  prsedicatores  vocavit,  atqiie 


hoc  »obis  iiitimo,  quia  gralias  ago  Deo  meo  pro  om- 
nibus  vobis,  congaudens  bono  inceptui  vestro.  Ago, 
inquam,  gratias  Deo  meo,  qui  cum  sit  natiira  eC 
poicstate  Deus  omnium  merito  el  voluntate  pauco- 
rum  cst.  Ideo  riixit :  Deo  mco.  Non  eniro  potcst  vor 
ista  esse  nisi  sanctorum  ,  quorum  Deus  diritisr, 
sicul  Deus  Abraham,  et  Deus  Isaac  et  Deus  Jacoo. 
Non  potcst  vox  ista  eorum  esse,  quorum  Deus  ven- 
ter  est,  vel  qui  vllium  aliud  quodlibet  fecere  sibi 
Deura.  Ago  gratias  Deo,  id  est  sacrificium  laudis 
illi  offero,  non  per  me,  sed  per  magnum  pontiliceni, 
id  est  Jesum  Cliristuin.  Qui  enim  vult  Dco  sacrifi- 
ciuni  offerre,  per  nianus  pontificis  debet  offerre.  Et 
cgo  tale  sacrificium  per  liunc  saeerdotem  offoro  pro 


per  bnplismura    sanctilicavit.  Omnia  ergo  bona  di-  D  omnibus  vobis,  ut  et  vos  similiter  facialis,  ageutes 


Tinsegralise,  non  bumanis  meritis  sunt  ascribenda. 
Eos  eniin,  qui  odibiles  etprocul  ac  turpes  erant  di- 
lexit  et  vrieavit  et  sanci.ilicavil.  Vel,  ul  breviuscon- 
cludain,  dilexit,  ul  vocarct  a;l  sanctitatem.  Post  ha;c, 
ut  compleatur  usitatura  cpistolce  principium,  salu- 
tat  illos,  dicens  :  Graiia  vobis  et  pax  a  Deo  Palre 
nostro  et  a  Domino,  etc.  Gratia  ct  pax  sitvobis  a 
Deo,  quia  non  omnis  gratia  neqnc  omnis  pax  est 
Dci  vel  a  Deo.  Nam  ct  judices  mali  pr.Tjbcnt  gra- 
tiam  in  accipiondis  personis  aliqua  cupiditate  illccti, 
nut  limore  perlerriti,  atque  mala  pax  est,  quavitils 
aut  diabolo  coneordatiir.  Sed  illa  gratia  cst  a  Patrc 
ct  Chri.^lo,  qua  nobis  remittunlur  peccata,  quibus 
jdversabamur  Dco ;  ct  pax,  qua  reconciliamur  ci. 


semper  Deo  gratias  pro  beneficiis  qux  vobis  con- 
tulit.  Agere  enim  Deo  gratias  esl  senlirc  omnia  bona 
ab  co  esse  data,  et  pro  his  laudare  corde,  voce  et 
opere.  Agalis  et  vos  gratias  Deo  pcr  Jesum  incdia- 
torem,  pcr  quein  vobis  dedit  Dcus  quidqiiid  boni 
h.ibelis,  el  per  quem  accipitis  quidquid  boni  offeriis. 
Vel  ita  :  -Ago  gratias  pro  omnibus  fidelibus.  Et  pri- 
nuim  quidcm  pro  omnibus  vubis,  scilicet  quia  vos 
primi  cstis,  qiioniam  Romana  ccclesia  prlmaium 
habel  iiitei'  omnes  ecclesias.  El  hic  quoque  patct 
quod  Iktc  epistola  debuit  prinia  poni.  Ago  gralias 
Deo,  qucm  digiie  colciido  meum  facio,  non  per 
legeui,  scd  pci-  Christura.  Ago,  iiiquam,  gratias, 
primum  quidcm  pro  vobis,  deindc  pio  c:elcris.  Pri- 


605 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULL  —  IN  EP1ST.  AD  ROM. 


603 


mum  pro  rolns,  de  (juibus  inagn.i  omnibus  utilitas  A  tandem,  ij  est  posl  mulla  desiiieria,  aliquundo,  Id 


Tcnit,  quia  fnles  'vestra,  etsi  nondum  peifecta,  jam 
tamen  annuniiatur  in  ttniverso  mundo.  Roma  tunc 
erat  caput  muudi,  ei  de  loto  orbe  illuc  cotivenicbant, 
atque  Romanos  snscepisse  fidem  Christianae  reii- 
gionis  ubique  divulgabant,  sicque  jam  securius  cx- 
terseperorbem  nationcs  eamdero  fidem  sascipicbatil. 
Et  bsBC  cst  laus  fidelium  Romanorum,  quia  tale  de 
cis  exenipIuBj  uLique  spargebatur.  Wcoquc  cavcre 
debebaui,  nesicutrama  fidei  ipsorum  procul  andila 
fucrat,  ita  rumor  dissensionis  audiretur,  ct  muUis 
nocerct.  Iiioitantur  ciiim  ad  profeclum  per  hoc  quod 
fides  coium  ubique  rennnliatur.  Fides  cst  divini- 
tatis  confcssio,  et  religionis  solidum  fundaincntum, 
quia  veraciter  credimus  id  quod  videre  non  possn 


est  salteni  semel,  si  saepius  non  poiero;  seii  ali- 
quaiKlo,  id  est  aliquo  tempore,  sive  seslalis,  she 
hiemis,  hubenm  iier  prosperuw,  id  cst  eflicax  deside- 
riorum  meorum,  iter  dico  veniendi  ad  vos,  ct  lior,  in 
vnlnnlnle  Dei,  qnia  tunc  crit  utilis  adventus  nieus. 
Prosperum  iter  Iial>eam  in  voluntate  Dci,  qiioniam 
aliler  prosperum  itcr  noii  habeo,  nisi  volnntas  Dci, 
qure  omnia  novit,  et  bonis  omnibus  nos  ]>r;cvenilac 
fovet,  iliuc  rae  dircxerit,  ubi  fniclum  aiiqiicm  lin- 
beam.  Vel  prosperum  itor  liabcam  iii  voluniatc  Dei, 
quia  non  semiicr  prosperilas  itineris  in  Dci  voluntalc 
pcrficitur,  sicut  eoriim  qui  prospcris  successibus  ad 
malum  currunt.  Ideo  veiiirc  ad  vos  obsccro,  quia 
desidero  viderc  vos,  ct  hnc  scilicct,  til  iniparlinr  vobis 


mus-  Proprie  vero  noraen  fidei  inde  vocatur,  quia  "  aliquid,   id  est  ut  faciam  vos  in  alinuo  parlicipcs 


fiat  .,nioii  dictum  est  aul  promissum.  Fides  enim  est 
dicta  ab  co,  quod  (it  illud  quod  inter  ulrosqiie  pla- 
ciium  est,  id  est  inter  Deum  et  honiincm,  scilicet 
Bt  homo  faciat  opcre  quod  dicit  orc,  et  Deus  reddat 
ei  beatitudinem  quara  promisit. 

<  Testis  eiiira  inihi  est  Deus,  cni  servFo  in  spiritu 
(  raeo  iii  Evaiigclio  Filii  cjus,  quod  sine  intermis- 
«  sione  raemoriam  vestri  facio  sompcr  in  oralioni- 
i  Iius  ineis,  obsecrans  si  quo  raodo  landem  aliqiiando 
«  prosperum  iter  habeara  iu  voiunlate  Dei  vcniendi 
«  ad  vos.  Desidero  cnim  Tidere  vos,  ul  aiiquid  im- 
*  partiar  vobis  gralise  spirilalis  ad  confirniandos 
»  vos,  id  est  simiil  consolari  in  vobis,  per  eam  qiiae 
i  invicera  esl,  fidem  vestram  atqlie  meam.  t  „ 

Dixi  quia  gratias  ago  pro  vobis,  et  hoc  non  falla- 
citer  dixi ;  nam  Dcus  est  niihi  testis  quod  scmpcr 
sum  vestri  menior  in  orationibiis  meis.  Deus,  cujsis 
ecientia  non  fallitur,  ipsc  mihi  leuis  est,  qui  novit 
arcana,  qu|  veritatcrn  considcrat,  ipse  niihi  lestis 
C!  t,  quod  vera  sunt  quae  dico.  Cui  iervio  in  spiritu 
f^eo,  id  esl  in  affectu  mentis  mea;,  qiiift  iion  pcr 
siraulationcm  illi  fainulatum  exhibeo,  sed  quidquid 
/oris  bcnc  erga  servitutem  ejiis  operor,  hoc  intus  in 
voluntatc  cordis  similiter  facio.  Servio  iiii,  ei  lioc  itt 
Evaiigelio  Fitii  ejus,  id  est  in  pradicatione  unigeniii 
ejiis,  per  cujus  iiicarnationem  et  niortem  ac  resur- 
rectionem  annuntio  dalam  esse  mundo  saiutem.  Et 
ipse  Pater  mihi  iestis  est,  quod  iii  orationibus  mcis 


spiritalis  gratix,  qui  nunc  carnali  sensu  ad  inviccm 
contcnditis.  Iniparliar  vobis  aliquid  gratice  spirilalis 
quae  in  me  est,  id  est  graluiti  bcneficii  Dci,  vidclicct 
prxdicalionis,  vel  miraculorum,  ad  confirmandos 
vos,  ii  esl  ut  vos  confirmcm,  quia  jam  aliqnid  Iia- 
Letis,  sed  adhuc  infirmiet  vaclllantcs  estis,  ideoque 
spiritali  gratia  adconfirmationeni  indigelis  per  quam 
firmi  csjC'  possilis.  Volo,  Jnqnam,  vobis  impartiri 
aliquid  gralise  spiritaiis  ad  confirmandos  vos  in  lide, 
id  est  volo  simul  consoiari  in  vobis,  per  eam  ifuce  iu- 
vicem  esl  fidem,  ut  per  comraunem  fidcm  invicem 
consolemur,  et  de  gratia  sancti  Spiritus  invicem 
gratulemur.  Modo  enim  sum  cgo  dcsolatus,  ct  \0i 
simililer,  licct  non  senliatis.  Sed  .sic  consolalioncni 
accipiemus  ego  et  vos,  si  cgo  opus  nieum  in  vobis 
lirmum  ct  slabile  videro,  ct  si  vos  apostolicfc  grati» 
iucritis  participes,  Et  ita  simul,  id  cst  vicario  modo 
et  ego  in  vobis,  et  vos  iu  me,  consolalioncni  habe- 
himi!s,  per  eam  fidem  qua;  cst  invicem,  id  est  com- 
munig,  quod  est  Grcecc  Catholica,  fidem,  dico  testram 
aique  nieem,  id  est  si  vestram  fidcm  videro  nicam, 
el  rneam  cssc  vcsfram,  ul  una  eadcmque  sitct  vestra 
et  mea  fides,  lunc  simul  consoiabimur. 

«  Nolo  enim  vos  ignorarc,  fralres,  quia  saepc  pro- 
«  posui  venire  ad  vos,  et  prohibiius  sum  usqiie 
«  adhuc  ,  iit  aliquem  fruclum  habeam  in  vnliis , 
«  sicut  et  in  caetcris  gcntibus  Graicis  ac  harbaris, 
t  sapicnlibiis  et  iiisipicntibus  debitorsum,  itaquod 


semperfacioniemoriam  vestri,  id  est  qcoticscunqne  d  j  in  nse  promptuin  est,  ct  vobis  qui  Romse  estis. 


oro  pro  nie,  oro  et  pro  vobis ;  nec  vestri  obliviscor 
in  precibus  meis,  sed  jugiter  memoro,  et  hoc  sine 
interniissione.  Etce  prior  facit  Apostolus,  qnod  aliis 
praecipit :  t  Sine  intermissione  oralc  {Thess.  v).  > 
Et  lanien  quod  ait,  sine  inte.rmissione  memoriam 
facio  restri,  non  sic  accipiendum  cst,  quasi  seniper 
lioc  ageiet,  cum  fiagilitas  humana  hoc  Implere  non 
possit,  sed  ita  potius  iiitelligendum  cst  quod  nullus 
diet  pertransiret,  in  quo  pro  eis  non  orarel.  Hoc 
etiam  dicit  ut  eura  diligant,  et  audire  desidcrent, 
qiieni  tanto  stadio  pro  ipsis  orantem  cognoscunt. 
Memor  vcstri  sura  in  ptecibus  meis,  obsecraas,  id 
est  ob  sacra  qua  perccpislis  :  Deum  oians,  t»  quo 
mcdo,  id  est  ut  aliquo  modo  prospero  vci  advcrso, 


<  evangelizare.  » 

Credendum  cst  quod  dist,  me  desiderium  Iiabcre 
veniendi  ad  vos,  quia,  o  fratres  mei !  id  est  ejasdeniF 
matris  ccclesise  filii,  nolo  vos  igimare quod  non  so- 
lum  volui,  scd  proposui  teiiire  nd  ros,  et  hoc  5n'pe' 
proposui,  sed  eificere  nondum  potui,  quia  pvMbitus 
sum  iisque  adhuc,  id  est  usqnc  ad  hoc  tempus,  vel  » 
Spiritu  sancto,  vel  a  membris  diaboli  multa  impe- 
dimenta  mihi,  dispensanie  Deo,  ingerentibus.  Idto 
tofies  proposui  ad  vos  vcnire,  ut  habeam  in  vobis 
aiiquem  fructuin  selernse  mercedis,  sicutei  in  ciFteri» 
genlibus,  id  est  ut  pro  labore  prsedicaiionis,  quain 
vobis  iinpendo,  habeani  fructum  superna».  rctribu- 
tioiiis,  sicut  liabiiuruj  sum  pro  caiteris  genlibus. 


eo7 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


m 


qtilbug  hucusqw  prxdicavl  a  Jerusalem  in  circuitu  A  est,  quod  Domiims  propter  sslutem  imeglnis  puae  di- 


per  universam  Asiam  usque  in  inyricum,  abi  Eu- 
Topa  incipil.  Exemplo  genliuns  istarum,  provocat 
Romanos.Vel  liabeam  fructum  m  vobit,  idest  ut  vos, 
accrpto  semiue  praedicationis ,  fructiQceiis  virtutcs 
e(  opera  bona,  quia  fructum  ilium  repulo  meum. 
Volo,  inquam,  fruetum  iii  vobis  taliter  acquirere, 
sicut  et  in  cseteris,  quia  in  omnibus  tum  de^itor, 
omnibus  debilorera  fecil  me  Deus,  Crmcis  ac  bat' 
baris,  sapieniibus  et  insipieiiiibus.  Grxci  diiabus  ap- 
pcUaiioiiibus  onipe  honiinum  genus  distinxerunt, 
dieeiites  unumquemque  vcl  graecum  esse  vel  barba- 
r|im.  Nam  quia  ipsi  Gr<eci  legibus  ntebantur,  oinnes 
reliquos  lanquam  sine  legibus  vivenies,  baibaros 
appi'Uaverunt.  Et  Apostolus  non  solum  Graecis,  sed 


gnaius  est  usque  ad  pas&iotera  crucis  humiliari. 
Qiiod  nunc  Apostolu?  iniAieog,  non  erubescb,  m- 
qvii^  Evangelium.  Et  quare  non  erubescis  ?  duit 
ipsum  Evangelium  esl  virtus  Dei,  id  est  quod  in 
Evangelio  prxdicatur,  videlicet  crnx  et  mor»  et  re- 
surrectio  Salvatoris,  est  virlus  Dci,  quanivis  stulti- 
ti».  videaiur  incrcduiis.  Nulla  enim  raajor  virlus 
est,  quam  dcvicla  niorte,  homini  vitam  perdijlam 
redilere.  Talis  virtus  esl  Evan^elium,  videlicet  qui(t 
virtulcin  victorise  Chrisii  annuntial.  Et  rirtuit  e*t 
quia  gratiam  pnestat,  per  cujus  auxilium  valeamiis 
facere  quse  praecipit.  Quod  qiiia  lex  non  fecil,  in- 
finiia  futl.  Virlus  est  valens,  in  salitem  omni  cre- 
deiui,,  iudao  primum,  ac  deinde  Crceco,  io  est  gea- 


elbarbaris,  ncc  solum  sapientibus,  sed  et  iiisipien-  ^.ii^i,  hcc  esi,  oiiini  credenti,  tam  de  ciicumcisione 


tibus  debUor  est,  quia  omnibus  prsedicare  missus 
est.  Grxcos  dicit  sapientes,  apud  quosomnis  pbilo- 
sopbia  erat;  barbaros  aiilem  vocat  insipientcs,  velut 
impcritos.  Sed  quomodo  bis  omnibus  est  debilor, 
q.ui  nihil  ab  cis  accepit,  nisi  quia  per  graiiam  samcti 
Spiritus  ei  datum  est,  ut  omnsum  istorum  iingnis 
loqui  posset  ?  Nara  quia  linguarum  notitiam  non  pro 
S6  quis,  sed  pro  bis  quibus  proedicandum  est,  acci- 
pit,  debitor  omnibus  ilUs  eHicitur,  quorum  aocipit 
a  Ueo  lingiix  noiitiam.  Sapientibiis  autem  debilor 
est  pcr  hoc  quod  accepit  sapientiam  in  mysterio  ab- 
scondilan),  quaiii  perfeciis  et  sapientibus  loqucretur. 
Insipicntibus  quoque  factus  cst  debitor  in  eo  quod 
palientise  graliam  et  longanimitatis  accepit.  Siimm%  „ 
etcnim  patientiae  cst,  ferre  insipicnliuin  motus.  Ita- 
que  debitor  est  Apostolus  sapienlibus,  ul  eos  ad 
majora  sapieniiscarcanapromove.it;  el  imipientibus, 
ut  illos  erudiat,  quod  tandiu  patienter  ferat,  donce 
ab  illis  insipi^ntiam  removeat.  Possunt  ctiain  justi 
nominc  sapienliOm,  atque  peccatores  appcUal!oi>o 
ipsipientiuiu  ilesignari.  Et.ApostuIus  debilor  e&t 
s^picniibus  ei  iiisi/>i>nij6iii,  qiiia  prsedicatoris  est  de^ 
bitum,  justs  invigilare  ne  cadant,.et  peccaloribus  ut , 
rcsurganl;  juslosadmonere  ut  viam  jusliliae  teneai)t, 
peccatorcs  corriperc  nt  viam  iniquitalis  descrant.^ 
Dcbitor  sum  GiKcis  et  barbaris,  atque  sapiuntibus 
et  insipicntibus.  Iia  ei  vobis  qui  Hoiiice  esiis,  sum, 
debitor  evangelizare,  quia  sicut  aliis,  sic  et  vobis. 


q^ara  de  prsputio,  valet  Evangelium  ad  xternain 
salutero.  Judgeus  causa  patrum,  el  quia  prior  co- 
gnovit  l>eum,  pr.-eponitui'  genini,  quamvis  non  sit 
jam  dignior  proptcr  boc  quod  Dominns  Siserat  : 
Filius  meus  primogenilus  Israfcl.  Vere  Evangeliuni 
est  virlus  Dej,  nam  justitia  Dii  reveldtur  ineo,  qutf 
velata  fucrat  in  Veteri  Testamento.  Vel  ita  :  Yere 
Evangelium  valet  ifi  gaktcm  omni  credeiiti,  nam 
juslitia  Dei  reveldtur  in  eo.  id  est  justitia  Udei  quaF 
tegebatur  in  lege.  iustitia  enim  Dti  est  qua  gratis 
justifical  impium  per  Gdcin  sine  operibus  legis. 
Qiiam  revelat  'Evaiigelium,  dum  dat  fidem  1ioini:ii, 
per  quain  justificatur  qui  credit  Deum  justum  et  ve 
racem  iii  promissis,  ut  inquirentes  se  remuiieret,  et 
coiilra  negligcntes  se  daninet.  Juslilia  dico,  tcnden» 
ex  fide  in  fidci»,  id  Csl  ex  lide  Veteiis  Testamenti  in 
fidem  Novi..  Populus  enim  Israel  in  fide  crat,  quia 
crijdideiat  Deb  el  Moysi  famulo  cjus.  Ei  qiia  fide 
nunc  ad  fidtm  evangelicam  transit.  Ejus  quipp^  est 
jusiilia,  qui  tr.^^n^l  de  Cde  in  fidcm,  ijt  libenter 
transeai  Jiidsciis,  Ct  quicunque  alius  ei  fide  Velerls 
in  udem  ?5ovl  Tcsl.imertti.  'Jiisiitia'  eiiim  retilaiUr 
eit  fide  lCgis,  ubi  pncdicalur  unus  Deus,  ih  ^dem 
Evangelii,  ubinianilestatur  Pateret  Filius,  ei  Splrl- 
tusiancliis.  Eiffidepfimiatfveotus  Domini',  in  fi- 
dtni  secufidi.  Ex  flde  resurreclionis  primse,  in  flienj 
secundffi.  E)[  fide  prajdicliorum,  in  lldem  popnlo- 
ruiYi".  Ex  li'de  iiuitianitalls  Christi,  in  fidcm  ejiis  i\- 


.,       ,.  ,  vinitaiis.  tta  rcvelitur  InEvangelio'e\  fide  iusritia, 

qebeo  praedicare,  quoniam  ad  omnes  sum   missus.  i)  ,;  ,  ;    ,,. 

-  "per  quam  salvamnr,' SiCut  scripium  esl  In  nabacnc": 


De  Judaiis  tacet,  quia  niagister  ge^itium  cst,  Qnod 
se.WKi:l'evan<ielizare  proiiiplHin'est  in'aie,qaii  ad  boc 
Rgendum  sum  paratus  et  velox. 

€  Non  cniiu  erubesco  Evangelinn».  •Virlus  enim 
«  Dei  in  salutem  omni  credenii,  Jud;eo  primutael 
I  Grxco.  Jusiilia  enim  Dei  revelatur  in  eq  ex  fldein 
t  fidem,  sicul  scriplura  est :  Juslus  autem  ex  fide 
4  vivit  [Hubac.  ii;  Uebr.  v).  i 

Ideo.sum  promptus  ad  evangeljzanduin,  quia  non 
ertibesco.  Evaiiticlimn,  id  est  nuUa  est  niilii  erub&» 
siicntia  cx  praedicatione  evangelii,  si,cut  nonnnllis 
qnieiiilicScebanlpriedicare Chrislum  cfHci(ixura;non 
nilKHigentes  nibjl  dignios  Deo,  quam  quod  ad  huma- 
n.im  wjotem  proficii.  anm  jiijigne  viriulis  et  pielalis 


Jusius  uulem  cx  fide.  id  est  qui  jusiificatus  csl  Ci 
fide,  rti'i',  id  esi  xlernam  vitant  consequilur.  £t  iia 
ek  fide  justitia,  el  ex  justiiia  vita.  Vel  justus  vivlt 
interim  cx  fide,  dura  est  in  hac  peregrinatione,  do- 
ncc  ad  palriain  pervciiiens,  vivat  ex  specie.  Per  fi- 
dfem  vivcre  ineipit  anima,  quje  per  infidcUtatcra 
erat  njortua.  Fides  aulem  qua  vivitur,  ipsaest  qu» 
per  dilectionem  operatOr;  quoniam  fides  si  non  ha- 
bcat  opera,  roortiia  esf  in  scinctipsa  {Jacob.  t). 
Qi^od  tamcii  dcTIIis  qui  tcnipus  operaridi  habcrit,  ftt- 
iqlligitur.  Nam  si.  quis  mox  nt  ,pei  fidera  in  baptH 
smo  jiistiftcatus  csl.  €X  hac  UiC:  migraverit,  hic  sola 
fide  sine.uIU?,<»panbu&,vitam  consoquetur,  (luivero 


eo9 


COMMENT.  (S  EPISTOLAS  PAULi.  —  IN  EPIST.  AD  ROil. 


510 


teitipas  bene  opcrnndi   habel,  el  opefari  negligit,  A  monstraverunl  colend.ira  idolnrura  culturam.  Verf 


frasira  de  (ide  prasumil.  Quod'  Apostolus  dixit,  quia 
jttsius  ex  fide  vivit.  In  proplieta  sic  legiinus  :  «  Ju- 
stus  autera  in  (ide  sua  vlvet.  >  Sed  ideo  Apostolus 
magis  tianslatione  septuagint^  Interpretum  usus  est, 
quia  scribebat  Konianis,  qui  Scriptnras  Kebraicas 
nesciebant  :  nec  erat  ei  cura  de  verbis,  cum  sensus 
esset  in  luto,  et  i'ainnum  ex  eo  pr;escns  disputatio 
non  haberet;  quia  el  Ilebrai  qui  (iriecas  litltrasdi- 
diceranl,  edil^onem  septuaginta  Interpietuin  lege- 
bant.  Oi)  hoc  ergo  et  istud  et  alia  plura  testimonia 
quae  poit>t,  ab  Ilebraicae  verilalis  translatione,  qua 
nuric  utimur,  discordare  videntur,  quia  aliquant!o 
sumit  a  septuagiuta  Interpretibus,  aliquando  sicut 
loqucns  eodera  spiritu  quo  prophel»,  sensum  su- 
init  luntummoJo,  utens  suis  verbis  suaque  dispo- 
s.tijne. 

I  Reyelatur  cnim  ira  Dei  de  co6to  Super  onine'm 
impielalem  el  injustiti.ini  hominnm  cordni  qui 
veritalem  Dei  in  iiijustitia  detinent,  quia  quod 
notum  est  Dei,  manifestum  est  in  illis  {Co.lat.  lii). 
Deus  enim  illis  nianircslavil.  Invisibilia  ehiin 
ipsius  a  rreatuia  mundi  per  ea  quae  facta  sunt 
intellecta,  conspiciunlur;  sem.pilerna  quoque  vir- 
t  tus  ejus  el  divinitas,  ut  sint  inexcusabiles.  > 

Nunc  aggreJitur  gentiles  secundum  priorem  sta« 
tnm,  qui  jactabant  boiiam  uaturam,  et  excusabant 
suas  turpitudines  per  ignorantiam,  ostendens  eos 
«t  prius  notitiam  habuisse,  et  post  per  culpara  per- 


iatem  Dei,  id  est  quod  ipse  esl  verus  Deus,  delinent 
tn  injustitia,  qui?.  cum  vere  sciant  uni  Creatori  Deo 
debere  cuitum  snmmse  venerationis  exhiberi,  eum 
injuste  exhibent  creaturae.  Veritatem  Dei,  id  est  ver 
ram  de  Deo  cognitionem,  detinent  in  injustitia,  id 
est  in  malo  opere,  malentes  injuste  morari  in  vo- 
ruplatibus  suis,  nec  pro  Dei  veritate  quas  se  illia 
spontc  olTert,  volonte  a  nequitia  sua  recedere,  sed 
ipsain  veritatera  in  nequitia,  si  fieri  possit,  dctineri 
secum.  Dixi  quia  detinent  verilatem  Dei,  nec  sinunt 
ut  ad  aliorum  notitiain  perveiiiat,  dum  simulacra 
pro  Deo  docent  adorari.  Nam  illi  noverniit  ipsam 
veriiatem,  quam  cseieris  abscondunt,  quia  quod  «o- 
lum  esl  Dei,  iJ  est  quod  naturali  iiigeiiio  sciri  potest 
^  de  Deo,  manifestum  est  itlis.  Multa  eiiini  sunt  quae 
de  Deo  per  naturam  sciri  non  possuiit,  sicut  est  my- 
"sieriuiu  Incarnationis  et  Passionis,  quod  latuit  sa- 
pientcs  mundi.  Sed  hoc  de  Deo  naturaliter  sciri 
potest,  quod  ipse  sit  Deus,  quia  oranis  creatura 
ostcndit  se  non  esse  Deum,  sed  esse  alium  qui  eam 
fecerit,  cujus  servilio  parere  necesse  sit;  ita  quoti 
notuin  est  de  Deo,  manifestum  est  illis.  Vel  manij- 
festum  est  in  illis,  id  est  in  cordibus  eorum,  quani- 
vis  exterius  in  opere  ipsorum  non  appareat.  Habeiit 
enim  in  se  nnde  noscant  eum,  scilicet  natunlem  ra- 
tionem.  'Vere  manifestum  est  in  illis,  sive  illis,  quia 
Dcus  per  opus  suum  manifeslavit  ilhs  quoniair 
virtus  ejus  occulta  ex  his  qu.Te  palam  sunt,  manife- 


didisse,  atque  bonam  naturam  sibi  ipsis  a  Deo  reli-  >,  staiur.  Doroinus  manifestavil,  id  esl  non  soluin  na- 


ctam,  in  omnia  mala  prxcipitatam.  Quasi  dicat  :  In 
Evangelio  revelalur  justitia  Dei,  non  soliim  qua  ju- 
&ti(ical  per  fidem  poenitentes,  sed  et  qua  dainnat  in 
uialilia  perscverantes.  Nam  ira  Dei  quam  justepcc- 
cantibus  inferet,  id  est  vindicta  qua  eos  percutiet, 
revelalur  in  eodem  Evangelio  super  eos  venlura  de 
coilo.  Vel  ila:Ex  fide  est'justitia,  et  iiide  salus, 
quia  ex  impietate  est  injustiiia,  et  inde  ira,  id  esl 
pcena.  Nam  ira  Dei  revelalur,  etc.  Noii  dlx.t  infertur, 
sed  revelatur.  Ubi  enim  revelalMr,  non  inferiur,  non 
pcrcutit;  sed  1'evclatur,  ut  lerreat,  et  territis  non 
inferalur.  Revclalur  per  Evangelium,  quse  ante  erat 
occulta  boraiiiibus.  Revclatur  ira  Dei,  id  est  anim- 
adversio  districti  judicis.  Revelatur  de  ccelo,  ut  no- 


turarw  ratio  profiiit,  sed  Deus  quolidie  adjuvii,  ne 
sola  natura  sufficere  videretur.  Deus  illis  maiiifesta- 
vit  osteiisione  creaturarum,  quoiiiam  nalurali  inge- 
nio  jutellexerunl  quia  hoe  non  esl  Creaior,  quod 
crealura.  Nam  inviiibilia  ipsius,  id  est  a;termla«, 
virtus,  divinitas  et  omnipotenlia  couspiciuntur  a 
ereatura  mundi,  id  est  ab  bomine,  in  quoper  quam- 
dam  aflinitatem  omnes  creaturae  sunt,  quia  communo 
habet  esse  cum  lapidibus,  vivere  cura  arboribus, 
sentire  cura  aiiimalibus,  intelligere  cumangelis.  Ab 
hac  creatura  mundi,  id  est  ab  homine,  conspiciuntur 
invisibilia  Dei,  intellecta  per  ea  qum  facta  suni,  id  est 
per  creaturas.  Nam  si  vigilanter  exteriora  conspici- 
mus,  per  ipsa  eadem  ad  interiora  revocamur.  Ye- 


\eiint  homines  non  solura  beneflcia,  sed  et  plagas  D  *''?'3  quippe  Crealoris  sunt  inira   opera  invisibilis 


exspectare  de  coelo.  Vel  de  ccelo,  id  est  de  Ecclesia 
revelatiir  ira  futuri  judicii,  quoniam  ab  Ecclesia 
manifestatur  peccaniibus  ira  judieisventuri  de  coelis 
in  fine  saicnli,  super  omncm  impietatem  el  injustitiain 
liominum,  id  est  ad  coiiculcandara  iu  suppliciis  eo- 
rura  perversitalera,  qui  debitum  cultum  Deo  dene- 
gant,  el  qui  in  luxuria  cseterisque  vitiis  male  vivuni. 
Iinp:etu£  cnim  iiitidelitatcm  signiticat,  injustitia  vero 
vriminosam  conversatiouem.  Impietatera  hominum, 
corum  hominum  dico,  qui  veritalem  Dei  detinent  in 
injusliiia.  Omne  quod  mntari  potest,  veritas  non 
est.  Veritas  Dci  est  invisibilis  et  incommutabilis  ejus 
subslantia.  Quain  delinent  in  injustitia,  quicunque 
pcr  visibiles  et  mulabiles  creaiuras,  Lominibus  de- 


creatura;,  quoniam  per  hsec  qu3e  ab  ipso  sunt,  imus 
ad  ipsum ;  menli  enira  nostrae  peccato  suo  exterius 
sparsae,  necdum  Deus  sic  interius  iiiiiotescit ;  sed 
duiu  faclarse  sujp  decus  foras  proponit,  quasi  qui- 
busdam  nutibus  inouit,et  qux  iiiius  sequamur  osten- 
dit,  ac  miro  modo  ipsis  formis  exterioribus  nos  ad 
interlora  perducil.  Vu»  quippe  ad  Cicaiurera  sunt 
opera  considerala  creaturje,  quae  dum  facta  cerni- 
mu$,  potentiam  factoris  miramur.  Nara  quocunqus 
se  verlerit  anima  si  vigllanter  intendit,  in  <ii$dera 
ipsis  Dominum  invenit,  per  qux  reliquit ;  ejusque 
polentiam  eorum  rursum  consideraiione  cognoscit, 
qiiorum  amore  deseruit;  el  per  quae  aJversa  cecidit, 
per  haec  conversa  revocatur.  Ubi  eniia  lapsi  sumus, 


(iU  UEirVEr  CURGimE.VStS  MONACai  644 

ihi  incffifubiaius  ut  surgamus.  Ei  quasi  ibi  surgeiido  A  se  sapieiiliam  ei  omnia  bona  ab  illo  liabere.  SeJ 


inaiiuii)  cousicleralionis  figimus,  ubi  pede  amoris  lu- 
brici  corruciilos,  negligendo  jacebamus.  Quia  eiiim 
ab  iiivisibililms  per  visibilia  cccidimus,  dignum  est 
utad  invisibilia  ipsis  rursura  visibilibus  innitamur; 
et  quo  casu  auima  venit  ad  infima,  eo  gradu  rever- 
talur  ad  summa.  Bene  ilaque  dicitur,  quod  invisibi- 
tia  Dci  conspiciuntur  a  creatura  mundi,  id  cst  ab  lio- 
mine  ;  inlellccta  per  ea  quw  facta  sunt,  quoniam  per 
visibilcs  facluras  intelligitur  invisibilis  factor.  Sic 
eiiim  el  genliles,  quamvis  legem  aut  prophelas  nou 
baberent,  cognoverunl  Deuin,  per  visilMlem  scUicet 
crealui"am  pervenientes  ad  intelligeiitian!  invisibilis 
Creaioris.  Invisibilia  ipsius  a  creutura  mundi,  id  est 
ab  bomine,  qui  omni  crealurae  mundi   prseemioct; 


non  glorilicaverunt  eum,  nec  graiias  ei  reddide- 
ninl,  sed  sibi  iribuenies  sapionliar.i,  quam  a  se  non 
babebant,  et  se  putantes  aliquid  esse,  cuin  nibil  es- 
sent,  evanuerunt  in  cogilationibus  suis,  quas  a  se  , 
non  a  Deo  concepciant ;  el  obscuralum  est  paulatim 
cor  eoium,  donec  omnino  ficrot  insipiens.  Evanue 
runt,  quoniam  vani,  el  falsi  fuerunt  in  cogitatwni- 
bus  suis,  et  ratio  meiilis  eorum  fumo  superbise  obs- 
curata  est,  dum  in  se  ipsis  gioriarentur,  Et  \era 
evanuerunt,  nam  dicenles  se  esse  sapientes,  id  est, 
jaclanles  se  quasi  proprio  sensu  sapicniiam  inve- 
nisse,  stulti  facti  simt,  id  esl  obscuratum  est  insi- 
piens  cor  ecrum.  Cum  enim  quidam  eoriim  non  so- 
him  ad  instituta  utilissiraarum  artium,  etdoctrinam 


vel  a  crealuru,  id  est  a  constitiitione  mundi,  conspi-  B  liberaliuin  disciplinarum,  sed  etiain  ad  inquisilio- 


ciuntur  intellecla  per  ea  qua;  facta  sunt  ab  eo,  sem- 
piterna  quotjue  virtus  ejiis  el  divinitas,  quje  niliilo» 
miiius  sempiterna  es  conjecturis  agnoscitur  crea- 
tur«  similiter  (20G).  Virtus  esl  qu.e  regit  umnia,  di- 
\initas  quae  replet  universa.  Poie.' t  eliam  sempiterna 
virtus  ejus  intclligi  Filius  ejus,  per  quem  facla  sunt 
omnia,  et  qui  nunquam  coepit  esse,  scd  sempiternus, 
id  est  semper  xternus  est  cum  eo,  divinilas  autera 
Spirilus  saiictus.  Inlelligitur  itaque  per  visibiles 
cieaturas  invisibilis  Patcr,  et  sempiterna  virtus  cjus, 
quse  est  Filius,  ac  divinitas,  id  cst  Spiritus  sanclus, 
adquem  masime  sanctilicalio  pertinct.  Ila  ul  ct  gen- 
tiles  qui  Scripturas  divinas  non  liabebant,  sinl  in- 
excusabiles,  quuniam  non  fuerunl  veritatis  ignari,  p 
sed  ipsi  veritati  quae  se  illis  revelaverat,  esstiierunt 
ingraii. 

(  Quia  cum  cognovissent  Deura,  non  sicGl  Deum 

<  glorilicaverunt,  aut  gratias  egerunt,  sed  evanuc- 
«  runt  in  cogitationibus  suis,  el  obscuratum  est  in- 
«  sipiens  cor  eorum  :  dicentes  enim  se  esse  sapien- 

<  tes,  stulli  facti  sunt  {Ephes.  iv).    Et  mulaverunt 

<  gloriam  incorruptibilis  Dei.  in  siinililudinem  ima- 

<  ginis  coriuptibilis  hominis,  et  voluciun»  et  qiia- 

<  drupeduiii  et  serpeiitium.   Propter  quod  iradidif 

<  illos  Dcus  in  desideria  cordis  eoi  um  in  immundi- 

<  liam,  ut  coniuineliis  afliciant  corpora  sua  in  se- 

<  metipsis,   qui  commulaverunt  veritatem  Dei  in 

<  mendacium,  et  colueruni  et  servierunl  creatutse 


nem  suinmi  boni  acicm  inentis  intenderiiit,  et  invi- 
sibilia  Dei  per  oa  quse  facl.i  sunt,  inlcliccta  conspe- 
xeriiit,  non  agentcs  tamcn  gralias  Deo,  nec  confi- 
leiites  illum  sibi  esse  hujus  facuUaiis  auctorem,  sed 
dicentes  se  esse  sapienies,  id  est,  non  in  Deo,  sed 
in  semelipsis  gloriantcs,  quasi  ad  veritatis  inspcc- 
tionem  suis  studiis,  .ilque  raiionibus  propinquas- 
sent,  eiamierunl  in  cogitationibus  suis,  quod,  illumi- 
nante  Dei  gratia,  invenerant,  obcaecante  superbia 
perdiderunt,  reiapsi  a  superna  luce  in  lenebrassuas, 
id  cst,  ab  incominuiabili  atque  xlcrno  bono,  ad 
rautabilem  corrupiibilcmque  naturam.  Kt  muta- 
terunt  non  snlum  scnsu,  sed  et  opere,  quanlum  ad 
se  mulavcrunt  gloriam  incorruptibilis  Dei,  lalem  sci- 
licet  iingenles  Deum,  qualis  non  esi,  et  noii  sicut 
eiim  cognoverunt  tradcntes  hdniinibus,  sed  simula- 
cra  pro  Deo  coli  censenles.  Qui  dum  per  cogitatio- 
nuin  suarum  vanitatem  formas  et  imagines  in  Dco 
reqiiirerent,  Dci  imagincm  pcrdidcrunt ;  ct  in  lan- 
las  stuhiti:»»  lenebras  devoluli  sunt,  ut  gioriam  Dci 
ad  coiporalem  ct  corruptibileiu  huinana:  .formae  effi- 
giera  vertercnt,  et  divinx  majeslatis  eminentiara  ad 
brulorum  animalium  formas  inclinaront. 

Mutaveruni  qloriam  Dei,  qui  est  incorruplibiiis  et 
ietcrnus,  in  similitudmem  imaginis  corrupiibiHs  ho- 
minis,  quasi  siinilem  facicntes  gloriam  Dei,  id  est, 
gloriosum  Deum,  iinagini  honiinis,  el  ipsam  imagi- 
nem  velut  Deum  coienies.  Ncc  solum  in  simililudi- 


1  polius  quam  Crealori,  qui  est  bencdiclus  in  sx-  D  nem  hominis  mulaverunt  gloriam  Dci.  sed  eiiam  iu 


ii  cula.  -Amen.  » 

Nun  possunt  excusari  de  ignorantia,  sicut  vole- 
bant  asserere.  Qui  revera  per  nuturalera  rationem 
cognoverunt  Dcura.  Et  cum  cognovissent  eum,  non 
glorificaverunt  euin  sicut  Deura ,  bene  vivendo 
et  coiende  ;  aut  etiam  Qratias  itli  nvn  cgerunl  de  oo- 
gnitione  ejus,  quain,  ipso  donanlc,  perceperant.  De- 
buissent  eniin  illum  glorificare  digne  coiendo  el 
proeJicando ,  atque  vohinlatcm  ejus  facieiuiOj  et 
gralias  illi  semper  agcre  quod  corum  cordiijus  noti- 
tiam  suidignatus  csscl  infundcrc.  Gratias  agerc,  id 
cst,  pia  devotione  graii  cxistcre,  ut  recogncscercnt 


sirailitudincm  volucrum  et  quadrupedum  el  serpen- 
tium.  A  digiiioiibus  crcaturis  ad  ininus  dignas  gra- 
dalim  descendit,  ul  ostendat  illos  in  profundiores 
siultitiifi  lcncbras  corruisse.  Mos  fuit  ab  aniiqiio 
Romanis  sdorare  siinulacra  hominum,  ut  Romuli, 
Jovis  ct  aiiorum,  ma.vimc  .ib  advenlu  iKnex  in  Iia- 
liam;  volucrum  autcin  cl  qiiailrupcdum  atqne  scr- 
pcntiuin,  cx  quo  Alexandria  ab  .\iiguslo  vicla  eslel 
iSum:c  subjugaUi.  Consucvcrant  ciiim  colcrc  dcos 
omniuin  gentiuni  quas  supcrassenl.  In  lam  viles 
formas  miilaverunt,  ut  dietum  est,  gloriam  Oel. 
Provler  quod  Deus  tradidit,  id  esl,  dimisit,  illot  i» 


(20C)  Locus  obscurus. 


ei5  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  RO.M.  Cli 

desideria  cordis  corum.  Tradere  enim  diciuir  Deiis,  A  volunlatiLiis,  qni  sibi  prKluleraal  idola,  cl  sicut 


dum  non  retinet  delinquentes,  propier  aibili ii  libcr- 
tatem  aJ  inalum  prornptissiinain.  Maiiifesluin  qno- 
que  cst  Deum  opirari  in  cordibus  hominuin,  ad 
iflclinaudas  eoruni  volunlates  qiiociimqne  voluerit, 
sive  ad  bona  pro  .sua  misoricordia,  sive  ad  mala  pro 
nieritis  eoruin,  judicio  utiqiie  suo,  nonriun(|iiara 
aperto,  nonnunquam  occulto,  seinper  autem  jusio. 
Nam,  propter  praacedcntia  pcccala,  niultiplicaiitiir 
sequenlia.  Et  Deus  qui  peccatorcm  diu  cxspeclat 
ut  icdeat,  noii  redcuiili  atque  coniemneiiti  poiiit 
adliuc  ubi  gravius  inipingat.  Peccatum  qiiippc  quod 
per  pffinitenliam  cilius  non  deletur,  aut  peccatum 
csl  et  caiisa  pcccati,  aut  peccatum  et  poena  peccali, 
aut  peccatum  siinul  et  causa  el  pocua  peccati.  Omne 


Scriptura  loquitur  :  «  Initiuin  fornicationis  cst  ex- 
qiiisitro  idolorum,  ct  adinvcntio  illoj  um  coiruptio 
vitae  esi  {Sap.  xiv).>  Tradidil  igitur  illos  ob  idolola- 
iriani,  id  csl  subtrahendo  gratiam  suani,  pcrniisit 
illos  in  desideria  cordis  e.orum,  id  est  iil  incidercnt 
in  ea  <]iKe  tor  corum  desiderabat  secundiim  carnis 
ardoicm;  desideria  dico  t.?ii(leiilia  in  immunditidni, 
id  est  in  cariiis  maeulatioiicm,  usque  adeo  ut  affi- 
ciant  corpora  sua  contumeliis,  id  cst  iit  scilicct  ipsi 
applicent  corpora  siia  in  conlumclii^i,  id  cst  in  con- 
lumeliosis  operibiis.  Conlumelia  cst  qiioe  iiigeritur 
alicui  coiitra  digniiateni  porsonae.  Et  isti  corpori- 
bus  suis  ac  naturic  graiidcm  fcci^re  contumeliam, 
subdcndo  se  tam  pudeiulis  lurpitiidinibus.Conlunie- 


enira  quod  prius  malc  committitur,  peccatum  est.  B  liis  affccerunt  corpora  sua,  et  lioc  in  semelipsis,  id 


Sed  si  citius  pa^nitendo  non  lergitur,  justo  jiidicio 
omnipotens  Deus  obligalain  pcccanlis  nientcm, 
ctiam  in  culpam  alieram  permiitit  cadere.  Pecca- 
tum  crgo  quod  poenitentiffi  laniento  non  tiiiuitur, 
peccatum  est  siuiul  et  causa  peccati,  quia  cx  illo 
orilur,  unde  adliuc  peccatoris  animus  allius  obligc- 
tur.  Peccaium  vero  quod  ex  peccato,  id  est,  ex  se- 
cundo  seuuitur,  peccatum  siiruil  est  ct  p^yna  pcc- 
cati ,  quia,  excroscentc  c;ccitate,  cx  i  ciributione 
prioris  cnlpae  generatur,  utquasi  jam  quxdam  sint 
iu  peccatore  supplicia  ipsa  incrementa  vitioruin.  Eit 
vero  nonnuiiquam  ut  unum  ideraque  peccatum,  ct 
jieccalum  sit  et  poena  peccati  simul  ct  causa  pcc- 
cati.  Quod  bene  Apostolus  lioc  loco  demonsirat,  di- 
eens  de  infidelibus  ac  lubricis  :  Cum  cognovissent 
Deum,  non  sicul  Deum  ylorificaverunt  aut  gratias 
egeruni,  scd  evanuerunt  in  cogitationibus  suis.  Ecce 
est  peccatum  et  causa  peccati.  Ev  qua  causa  quid 
sequitur  adjungil  :  Et  obscuratum  est  insipieits  cor 
eorunt.  Dicentes  enim  se  esse  sapientes,  stulti  facti 
sunl.  Et  mutuverunt  gloiiam  incorruptibilis  Pei,  in 
similitudinem  imaginis  corruptibilis  liominis  ct  vo- 
lucrum  el  quadrupedum  et  serpentium.  Ecce  csl  pcc- 
catura  solummodo.  Et  poena  peccali  esset,  si  non 
adhuc  ex  huc  pcccalo  ct  aliud  sequcrctur.  Naiu 
post  infidclilatem  eoium  subdilur  ,  Propter  quod 
tradidit  itlos  Deus,  elc.  Qui  igitur  cognuscentes 
Deum,  non  sicut  Deum  gloriiicaverunf,  ex  eo  pec- 


est,  se  soli  sine  aliis  maculanles.  Illi  sic  afliciunt 
corpora  sua,  qui  commutaverunt  veritatem  Dei  in 
mendacium,  id  cst  quod  de  Deo  verum  est ,  dcde- 
runt  idolo,  quando  sicut  Sciiptiira  dicit :  i  Incoin  • 
municabile  nomen  imposuerunt  lignis  ct  lapidibus 
(Sap.  xiv).»  Nomen  quipp^  deitalis  cst  incomniuni- 
cabile  creaturis,  quoniara  solus  Crcator  proprie  ct 
vere  Deus  nominatur.  Sed  gentilcs  lioc  nomen  im  • 
posiierunt  lignis  el  lapidibus,  quando  idola  lignea 
el  lapidea  instituerunt  appellan  Deus,  Et  hoc  est 
quod  nunc  dicuntur  in  niendaciura  mutasse  verita- 
tem  Dei.  Veritas  enim  Dei,  quod  ipse  veraciter 
Deus  sit.  Quam  verilatein  vertit  in  mendacium,  qui 
idolura  dicitvel  pulal  esse  Deum.  Falsura  csl  cnim 
hoc.  Nec  solum  ita  veritatem  mutaverunt  in  falsita- 
tera,  sestimaiites  idola  deos  esse,  quod  falsum  est, 
sed  ctiara  coluerunt  ipsa  idola,  ne  dicercnt,  non 
colo  simulacra,  sed  res  eorum,  ut  solera  el  ca;leri 
hiijusmodi.  Coluerunl  non  Creatorein,  sed  crcatu- 
ram,  id  est,  non  Deum,  sed  idola,  diligenter  ornan- 
do  coronis  aureis  ipsas  imagincs  daBmonuni,  ct  eas, 
flexis  genibus,  adorando,  et  servieruui  ihura  et  sa- 
crificia  offerer.do  crcaturce  politts  quam  Crcatori, 
quasi  esset  mclius  servire  creatiiiae,  id  est  iilolis  ct 
d;emonibus,  quam  Deo,  qui  esl  benedictus  in  swcula, 
id  est  in  aiternum,  amen,  id  esl,  vere.  Cui  qui  adlme- 
serunt,  cl  ipsi  cum  eo  benedicii  crunl  in  ssecula  ve- 
raciler.   Sed    gentiies    eflecii    sunt    malcdicti   et 


cato  et  causa  peccati  ad  hoc  quoqiie  perducti  sunt,  D  ternporales,   qui   bencdictum   in    stecula    rcliquc- 
ul  ad  cultum  serpenliuin  ct  volucrum  iabercnlur.      runt. 


Sed  quia  per  hanc  eliam  ca.'citalem  usque  ad  im- 
niunditiam  carnis  etconturaelias  ceciderunt,  ipsa  in- 
fidclitaiis  eorum  c%citas  praecedenti  iutellectui  et 
ptccalum  est  et  p^siia  peccati;  subsequenti  vero  im- 
mundilise,  peccatum  facla  est  et  causa  peccati. 
Prioris  itaque  peccati  merito,  peccatorum  subse- 
quentium  lovea  tegitur,  ul  qui  inalum  sciens  perpe 
trat,  dcinccps  juste  in  aliis  etiam  nescieiis  cadat. 
lloc  quippe  agitiir,  ut  culpis  culpaj  feriautur,  qua- 
lenus  supplicia  fiant  peccantium  ipsa  incvcracnla 
vitiorum.  Merito  itaque  post  idololatriic  culpam 
subditur  :  Propter  quod  uadidil  illos  Deus,  et  cx- 
lera,  quoniam  Deus  illos  jusie  desernit  ct  propriis 


c  Propterea  Iradidit  illos  Deus  in  passiones  igno- 
I  mini;e.  Nam  femina;  eorum  immulaverunt  iiatu- 

<  ralem  usum,  in  euin  usuni  qul  est  contra  natii- 
c  ram.  Similitcr  autem  et  masculi,  rclicto  liaiurali 

<  usu  feniiiia',  exarseiunt  in  desideriis  suis  in  invi- 
I  ceni,  raasculi  in  masculos  tuvpiludineni  operantes, 
(  et  mercedem  quam  opoi  luit  erroris  sui  in  semct- 
c  ipsis  recipientes.  » 

Dixi  quia  servierHi.t  crcalnr»,  propterea  tradidit 
illos  Deus,  id  est  ire  pcrmisil  in  passioncs,  id  csi  iii 
voluptales,  quK,  et  si  deleclcnt,  sunt  passiones  ria- 
lura;.  Ecce  iterum  vindicta.  Prajcedcns  enim  culpa 
qua  servierunt  creaiunie,  vindicta  cst,  subsequauli- 


615 


DERVEl  BURGlDOLENSiS  MONACHI 


616 


bus  turpiludiniim  passionibus.  Superius  dicli  sunl  A  raiserunt   enim  abominanda  qna  diximus,  et  ntn 


mutassc  gloriara  Dci  in  similitudinem  imaginis  vo- 
lucrum  et  serpenlium,  nee  tamen  coluisse  dixil  eos 
illa.  Et  propterea  eeciderunt  in  immundiliam  carnis, 
\indice  Dco,  ciijus  gloriara  in  idola  mulaverunt. 
Deinde,  cresceiile  errore,  coluerunt  pro  Deo  ipsa 
idola  qu»  fecerant,  ct  scrvierunt  eis,  sicut  Aposlo- 
lus  loquitur,  ac  proplerca  detestabilioribus  adiiuc 
immunditiis  puniuntur.  Tradidil  illos  Deus  in  pas- 
surncs  iynominia;,  id  est  in  ardores  voluptatum 
ncc  nominandarum.  [giiominia  cnim  dicitur,  quasi 
sine  noinine.  AppcUatur  eiiim  ignominia,  eo  quod 
desinat  habere  dignilalis  nomen  ille,  qui  in  aliquo 
crimine  dcprehenditiir.  Et  vere  iii  ignominiosas 
passiones  Iraditi  sunl  :  Xam  feminm  eorum  immu- 
taverunl  ttaturatem  usum.  Non  dixit  conjugalem 
usum,  sed  naturalem,  eum  voler.s  intelligi  qui  lit 
in  mein|uis  ad  hoc  creatis,  ut  per  ea  possit  ad  ge- 
ncraudum  ulerque  scxus  commisceri.  Ac  per  iioc 
cum  eisdem  membris  eliam  raeretrici  quisque  mis- 
celur,  naluralis  est  usus,  nec  tameu  laudabilis,  scd 
culpabilis.  Ab  ea  vero  parte  corporis,  qua»  noii  ad 
gciieraiidum  est  instiluta,  elsi  conjuge  quis  utalur, 
coiitra  naluram  est  et  Oagiliosura.  Ita  immulaverunt 
feuiinx  eorum  iialuralcm  usura,  in  cum  qui  Cst 
contra  naluram,  quia  ips£e  feminae  in  feminas  turpia 
excrcueipunL  Nec  solum  feminse  cuntra  naturam 
foriiicalx  sunt,  sud  etiam  masculi,  similiter  reliciis 
feminis,  quibus  iiaiiiraliler  possent  raisceri,  exarse- 


probaverunt  Dominum  haie  haberein  notiiia,  id  esl 
cnm  muliis  rationibus  possent  probare  Deura  ha- 
bere  in  nolitia  haec  crimina,  taraen  putaverunt 
Deum  Ignorare  et  negligere  ea.  Et  sicut  ex  sua  culpa 
hoc  putaveruHt,  sic  ex  cadem  culpa  faclum  est , 
quod  Iradidit  illos  Deus  in  reprobum  sensum,  ut 
pularent  oinnia  reprobanda  esse  faeienda ;  et  cum 
lam  tiirpia  opcrarentur,  nesciient  seraalura  operari. 
Vel  ita  :  Non  solum  supraditlas  abnminaiiones  fe- 
ceruiit,  sed  etiam  non  probaverunt,  id  cst  non  elege- 
runi,  Deuin  habere  in  notitia,  id  est  ut  cognr.scerent 
eum.  Ille  probal,  id  est  probum  et  laudabile  esse 
judicat,  habere  Deum  iu  notitia,  qui  pia  devotione 
sludet  eum  iii  animo  sempcr  habcre,  ei  lanriuam 
prsescittem  limct  euni  ac  reveretur  et  peccare  non 
audet.  Sed  hoc  genliles  non  fecorunl.  Et  sicul  non 
probaverunl  Deum  liabere  in  nolitia,  \d  esl  ut  habe- 
rent  eum  in  nolitia  sua,  vel  euni  scireul  nosse  raala 
qeoe  faciebant,  traclidit,  id  est  dimisit  illos  Deus  in 
reprobum  scnsum,  ul  jam  nihil  intelligant,  iiisi  quod 
S  probitate  rtmolum  est,  ut  [aciant  ea  qum  non  con- 
veuiunl  lalioiii  vel  naiurae.  Ea  qu;e  non  conveniunt 
facere,  est  illa  a.^ere  qua;  divinae  leges  lietestantur. 
Illos  dicononparumhabenles  luiquitaiis,sedrepletos 
omni  iniquilate.  Cujus  paiics  enumerantur,  cum 
subditur  :  ilalitia,  fornico.ione,  etc  Geniis  cnim 
praeraittitur,  et  species  snbjiin'_;untur,  utgentiles  evi- 
dentius  accusenturei  ter.'-ean!iir.  Maliiia  periinetad 


runt  per  iniquam  volnplalcm  in  desideriis  suis,  id  _  raentcra,  fornicalio  ad  carnem.    Malitia  enim  esl 


est  a  se  genilis.  Exarserunt  spirilu  fornicationis  in- 
vicem,  et  nequissima  desideria  complevcruut  tur- 
pissiaiis  operibus,  et  mercedem  quam  oportuil  erro- 
ris  sui,  id  cst  vindictam  dignam  et  congruam  pcc- 
cato  erroris  sui  receperunt  j«  semeiipsis,  jd  est 
Deum  vindicaverunt  in  natura  sua.  Ideo  enim  Apos- 
lol'is  ipsa  crimina  evidenlcr  expressit,  ut  cognos- 
camus  eos  raiioiicm  peniidisse  iialura",  qui  tam 
araeiitcs  effecii  sunl;  ut  oiunia  pervertcrciil  in  Deum 
perversi.  Neque  enim  ordinem  naturae  servare  pote- 
rant,  qui  auclorem  naturae  dereliquerant.  Idcirco 
feminae  in  femiuas,  ci  viri  in  viros  turpia  egeiunt, 
1a  quibiis  par  culpa  fuit,  lam  feminarum  quam 
etiam  virorum. 


qua  quis  inachinatur  isdere  alium  quuctinque  mo- 
do.  Fornicaiio  autem  dicilur  a  fornicibus,  id  est  ab 
arcuatis,  in  qulbus  raeretrices  proslilucbaiilnr.  Sed 
hoc  in  loco  inlelligitur  fornicatio  iiominari,  quid- 
quid  exlra  legale  connnbium  coinmiltitur.  Avarilia 
vero  est  insaiiabilis  amor  habendi.  Nequilia  est  te- 
merilas  vcl  prsesumplio,  qnando  quis  audet  quod 
iiequit  cfficere.  Vel  nequitia  dicitur  a  neqiidqlau; 
et  est  dcfeciio  boisi,  quandu  quis  ab  ainore  cuele- 
stium  deficit,  et  in  amorem  terrenorum  exarJescit. 
Sic  enim  tcndit  ad  nequidquam,  id  est  ad  vanltatcm 
et  ad  non  esse,  recedens  a  vero  Dci  csse.  Iiividia 
vero  esl,  qux  aliena  felicilate  torquetur,  el  in  dii- 
plicem  scinditur  passioncm.cum  quis  aut  quod  ijiso 


c  El  sicut  non  probaverunt  Deum  habcre  in  no-  d  est,  alium  csse  non  vult,  aut  aliuin  vidcns  esse  me- 

liorem,  dolet  se  non  esse  ronsimileni.  Ilomicidiura 
auleni,  ex  honiine  et  csede  composiium  esl.  Eipul- 
chre  homicidium  invidise  sociavit  Aposiolus,  quo- 
niam  ipsa  est  prima  hujus  criminis  raaieria.  Nam 
priraum  bomicidiuni  el  diaboli  el  Caiu  de  invidia 
ortum  est,  et  adhuc  nonnunquam  fiunt  homicidia 
per  invidiam.  Contentio  autem  est,  ubi  non  ra- 
lionc  aliqiiid,  scd  animi  perlinacia  defcnditur ;  et 
ubi  non  veritas  quxritur,  sed  aniniositas  fatigatur. 
Dulus  vero  est  menlis  calliditas,  ab  eo  quod  eludal. 
Aliud  eniro  agit  et  aliud  siiuulat,  Dolus,  iuquam, 
est  occulia  malitia,  blandis  sermonibus  adornata, 
cura  aliud  sonal  iu  ore,  et  alind  latel  In  corde.  Ma- 
lignitas  autem  est  mala  voluntas,  qux   malo  igne 


I  titia,  tradidil  illos  Deus  in  reprobura  sensnm,  ut 
«  faciant  ca  quie  non  conveniunt,  repletos  omiii 
«  iuiquitaie,  malitia,  fornicatione,  avarilia,  nequi- 
I  tia,  plenos  invidia,  hoinicidio,  contenlioiie,  dolo, 
«  maligiiiiaie,  susurrones,  detractores,  Deo  odibiles, 
I  coutumeliosos ,  suparbos,  elatos ,  inventores 
«  malorura,  parenlibus  non  obedientes,  uisipientes, 
«  incomposilos,  sineaffeclione,absque  foedere,  sine 
«  naiscricordia.  Qui  cum  justiliaia  Dei  cognovis- 
<  sent,  non  iutcUexerunt,  quoniam  qui  tale  agunt, 
4  di^ui  &unt  morte ;  non  solum  qui  faciunt  ea,  scd 
•  e(iam  qui  coosenliunt  facientibus.  > 

Praedicla  mala  feceruiii  gealiles.  El  quia  necduin 
respiccre  voluerunt,  adhuc  in  alJa  ccciderunt.  Com- 


CI7  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM.  618 

accensa,    nemiiiein  vult  ajnare,   nec  operari   unde  A  nia  lisfcnaal.-ifueruntiii  genlilibus.Qui  cum  justitiam 

Dei   cognovissent,   non  intellexerunl,  quoniani  qui 


delieat  amari.  Inler  nialitiam  et  nialignitalem  li;rc 
disiiDCtio  est,  quort  cogiiatio  prava  mentis  malitia 
ilicilnr;  malitiae  auicra  votum  vel  opus  maiignitas 
appellatuv.  Siisurrones  vero  sunt,  qui  in  auribiis 
alicujus  ioquuntur  malum  de  alio.  Detractores  au- 
Jem,  qui  virtutes  ab  aliquo  suis  verbis  detrabunt 
vtl  minuunt.  Susurro  quippe  a  sono  locutionis  di- 
citur,  quia  non  in  facie  alicujus,  sed  in  aure  loqui- 
liir  secretederogando.  Detractio  autem  est,  aliorum 
bene  gesta  opera  vel  in  malum  vitiose  mulare,  vel 
invidendo  fallaci  fraude  diminuere,  cuin  aut  mala 
dicunturquae  bona  sunt,  aut  parva  bona  qu%  raagna 
simt.  Delrahcre  enim  est,  bona  alt^rius  deorsum 
Irahere,  id  est  inclinare  et  preracre,  vel  de  ipsis  bo- 
nis  aliqua  trahere,  ut  pauciora  seii  niinora  quam 
sunt,  ostendaniur  esse.  iVe  aulem  viderenlur  susiir- 
rones  et  detractores  parum  peccare,  raox  addidit : 
Deo  odibiles.  Odibiles  enim  sunt  Deo,  qui  male 
gusiirrant  de  proxiinis  suis  vel  detraliunt  eis.  Vel 
Deo  Odibiles  dicunlur,  qui  seminant  inter  aroicos 
discordias.  Unde  Salomon  testatur  {Prov.  vi),  quia 
sex  sunt  quae  odit  Deus,  et  seplimiim  qiiod  detesta- 
tur  anima  ejus;  ipsunique  septimum  est  ille,  qui 
seminat  interfratres  discordiam.  Contumeliosi  vero 
vocanlur,  qui  veloces  sunt  in  verborum  vel  faciorum 
injuriis.  Contumelia  enim  dicitur  factiini  vel  di- 
clum,  quod  indignum  et  inconveniens  est  illi,  cui 
injusle  et  coiilumaciter  infortur.  Superbi  sunt,  qui 


talia  agunt,  digni  sunt  morte.  Per  hoc  quod  eis  na- 
luialiier  displicet  maluni ,  cognoverunt  justitiam 
Dei.  Et,  licet  hanc  ita  cognovissenl,  non  intellexe- 
runt  eos  qui  lalia  faciunt,  dignos  esse  perpetua 
raorte.  Quoniaii!  si  intellexissent,  limuisseiit;  si 
timuissent,  nunquam  talia  commisissent.  Amiserunt 
enim  lumen  intelligentiae,  ex  quo  deseruerunt  fon- 
tera  coelestis  sapientiae.  Et  ideo,  quamvis  non  iulel- 
iexissent,  non  possuiit  excusari,  ijuia  praecedeiitibus 
culpis  mernerant  sic  exca;cari.  Qui  ne  putareutur, 
bis  tantum  poenis  affligi,  quibus  delectabantur,  id 
est  supradictis  criminum  turpitudinibus,  addil  nlti- 
mam  moriem  aeteriiam  Apostolus  :  Digni  sunt,  in  - 
quit,  morte  qui  talia  fuciunt.  Ubi  cum  magiio  ti- 
more  notandum  est,  quia  nonniilla  quae  pulantur 
levia,  posuit  inter  ista  pro  quibus  aeleina  mors  ac- 
quirilur,  sicut  siint  ea  quae  faciiint  susurrones  et 
detractoies,  et  incoinposili  vel  coiitenliosi.  Digni, 
inquit,  sunt  morte  non  solum  qui  faciunt  eu,  sed  et 
qui  consentiunl  focientibus ,  ut  iiuikis  excuselur. 
Sunt  eniin  quidam  qui  se  reos  non  pulant,  si  noii 
operantur  quae  mala  sunt,  consentiunt  aulera  fa- 
cientibiis.  Consentire  autem  est,  si  quis  cura  possit 
reprehendere,  taceat  vel  aduletur.  Sed  facienies  et 
consentienles,  aeternara  mortem  mereBtur.  Hucus- 
que  vitia  gentiliuni  Aposlolus  detestando  manifesla- 
vit,    ne   jam  de  pristinis    uctibiis    se   excusarent ; 


judicant  de  se  supra  quani  debeant  esse.   Superbia  ^  scd  qiiales  anlea  fuerant,  bumiliter  recognoscerent 


enim  est,  pervers»  celsitiidinis  appetitio.  Perversa 
autem  celsitudo  est,  deserto  eo  cui  debet  aniinus 
inhaerere  principio,  sibi  quodam  modo  fieri  prin- 
cipium.  Hoc  flt,  cum  sibi  nimis  placet,  id  est  cum 
£b  illo  incommulabiti  bono  deficit,  quod  magis  ei 
placere  debuit,  quam  ipse  sibi.  Elati  qiioque  suiit, 
qui  e  efferunt  supra  mensiirara  suam ,  vel  qui  majo- 
rura  institutis  non  acquiescunt,  dum  nolunt  pati 
piiorem  vel  parem.  Inventores  maloruni  sunt,  qui 
nova  genera  peccandi  reperiunt,  vel  nova  tornienta, 
quibus  alios  crucient,  sive  novas  leges  injuslas,  aut 
alia  quaelibet  mala  priini  inveniunt.  Haec  enim  ma- 
lis  sludiis  illi  solent  agenda  invenire,  quibus  non 
sunicit,  ut  faciaut  mala  quae  priores  sui  fecerunt. 


ne  se  Judaeis  superbe  praeferrent,  sed  tanto  niagis 
Deum  diligerent,  ac  graliae  ejus  obnoxii  iierent, 
quanto  plura  et  inajora  peccata  ab  eo  sibi  esse  di- 
raissa  considerarent. 

CAPUT  II. 

«  Propter  quod  inexcusabilis  es,  o  homo  omiiis 
«  qui  judicas  (Mattlt.  vn).  la  quo  enim  judicas 
(  aherum,  teipsum  condemnas.  Eadtm  eiiim  agis, 
<  qu%  judicas.  Scimus  enim  quoniain  judi- 
(  Cfum  Dei  est  secundura  veritatem  in  eos  qui 
(  talia  agunt.  i 

Omnes,  inquit,  et  facientes,  et  assentienies,  digni 
sunt  morte.  Propter  quod,  id  est  propter  quain  cau- 
sam,   ineicusabilis  es,   o  homo  !  omnis  qui  judicat 


aut  qiiae  contemporaneos  suos  adhuc  facere  conspi-  D  alios.  Homo  dico,  noii  gentilis  tantum,  sed  et  oni- 


ciuiit.  Qui  vero  sunt  parentibus  non  obedieiites, 
lerio  sunl  indomabiliores,  quoniam  ferae  suis  pa- 
renlibus  sunt  subdit;e  et  acquiescentes.  Insipicnles 
autem  sunt,  qui  ab  ipso  fonte  sapientiae,  qul  Deus 
est,  rec 'sserunt.  Et  ideo  incompositi,  quia  oninis 
insipiens  inordinatus  est.  liicomposili  sunt  habitu, 
incessu  et  moiu.  Incompositio  enim  corporis  indicat 
qualitatem  nientis.  Sine  alTectione  sunt,  qui  viscera 
dilectionis.quibus  eiga  alterum  moveanlur,  non  ha- 
beiit,  sed  duruin  et  insensiliile  cor  eiga  proximi 
dileclionem  gerunt.  Absqiie  foedere  sunt,  qui  socie- 
tatem  omniuin  fiigiiint,  qui  foedus  concoidiae  et  so- 
cietalis  habere  cum  nullo  volunt.  Sine  miseiicordia 
6unt,  qu!  noncompatiunluriniseriis  alioiuni.  Et  om- 
Patboi..  CLXXXJ, 


nis,  sive  gentilis ,  sive  Judacus,  sive  m;ijor,  sive 
minor.  Cum  cnira  dicit  oninis,  subinlrat  jara  mon- 
strare  non  soluui  gentilem,  sed  etiam  Judaaum,  qui 
secundum  iegem  volebat  judicare  de  gentilibus. 
Communiter  ergo  nunc  de  Judaeis  et  gentilibus  agit, 
Jud%us  ciiim  judicabat  gentilem  secundum  prisii- 
nam  conversationera,  et  gentilis  Judaeum.  Ulerque 
autcin  hoino.  Si  Judaeus  gentilem  judicat  de  idolo- 
lairia,  et  multi  Judaeurum  coluvruiit  idola.  Si  gen- 
tilis  Judaeuni  de  legis  praevaricatione,  et  ipse  praeva- 
ricator  esl  legis  naturalis.  Ineicusabiiis,  inqiiit,  es, 
0  liomo  !  omnir,  qui  judicns.  Hic  ostendit,  quia  unus- 
quisque  bomo  naluraliter  scil,  quaiiivis  sc  hoc  scire 
jion  adveital,   ««ilicei    se  a  Deo  sec!iiiduni  ectus 

20 


819 


HERYEI  BllRGIDOLENSib  MONACm 


QIO 


proprios    judicandum.  Quomodo  enim  ipse  aliiim  A  diutius  illos  ad  poeniticmiam  exspectat?  Severe  lo 


peccantem  judicio  suo  daranaret,  si  Deum  ita  factu 
rum  naujrali  sensu  non  \ideret?  Omnes'enim  per 
naturalem  legem  atque  rationem  norunt,  et  inno- 
cenliam  prsemium,  et  malitiam  mereri  supplicium. 
Jnexrnsabilis  es ,  quia  tu  ipse  testis  es  damnationis 
tuaj.  Nara  in  quo  judicio  judkas  alterum  ad  damna- 
tionem,  in  co  condemnas  teipsum,  quoniam  eadem 
agis  tu  ipse,  quos  judicas  in  altero  esse  damnabilia. 
Et  sicut  judicas  de  alio,  sic  potes  scire  quod  Deus 
judicabit  de  teipso.  Et  vere  jiidicaberis  a  Deo,  siout 
judicas  alios  qui  faciunt  ea  quae  et  tu  facis,  quia 
scimusquod  judiciiim  Dei  est  secundum  veritatem  in 
eos  qui  talia  faciunt.  Non  enim  accipiet  personam 
in  judicio;   scd   sive  major,  sive  minor,  sivc  Ju- 


quitur  Apostolus,  quia  mala  et  dura  mens  non  rc- 
vocatur  nisi  terrore.  Divitise  autem  bonilatis  Dei  in 
hoc  manifestaiitur,  quod  tanta  quoiidie  in  lerris 
mala  faciuni  bomines.  et  tamen  eis  Deus  solem 
suum  producit,  et  pluvias  minislrat,  aliaque  mutta 
bona  largilur  {Malth.  vii),  blandiens,  ut  ad  poeni- 
tentiam  per  beneficia  provocet.  Dives  esse  mon- 
stratur  et  patientia  ejus,  qui  tot  et  tauta  mala  fa- 
cientes  palienter  susiinet.  Dives  est  et  longanimitas 
ejus,  quoniam  iion  stalim  punit  eos,  sed  exspectat 
ad  poenitentiam  per  multa  tenipora.  Sed  has  divitias 
bonitatis  et  patientiae  et  longauimitatis  comtemnit, 
qui  iion  sic  utitur  eis  ad  poenitentiam,  ut  Deus  in- 
tendit,  sed  ad  vanam  securiiatem  vertit,  xstimans 


dajus ,  sive  gentilis    sit  quisque,  Deus  illum  vero      Deum  aut  non  curare  humanas  res,  aut  donare  quod 


Judicio,  prout  dignum  fuerit,  judicabil.  Notandum 
quoque,  quod  liaec  sententia  similiter  damnandum 
manifestet  etiam  nostri  temporisquemlibetjudicem, 
\el  ecclesiasticum,  vel  saecularem,  qui  facitea  quse 
in  aliis  judicat. 

t  Existimas  autem  hoc,  o  homo !  qui  judicas 
I  eos  qui  talia  agunt  et  facis  ea,  quoniam  tu  cffu- 
(  gies  judicium  Dei?  An  divitias  bonitatis  ejus  et 
f  patientiae  et  longaniinitatis   contcmnis,  ignorans 

<  quoniam  benignitas  Dei  ad  pnenitentiam  te  addu- 

<  cil?  Secundum  duriliam  autem  tuain  et  corim- 
I  poenitens  thesaurizas  libi  iram  in  die  irse  el  re- 
I  velationis  jusli  judicii   Dei,  qui  reddet  uniquiquc 


diffort.  An  contcranis,  inquit,  has  divilias,  ignorans, 
id  est  non  cogitans,  quoniam  benignitas,  id  est  pia 
misericordia  Dei  addiicit  te,  quantum  in  se  est,  ad 
pcenitentiam ,  dum  tibi  spatium  adhuc  leinporis  in- 
dulget?  Ipsa  te  provocat  ad  pcenitendum.  Sic  tu 
secundum  duriliam  tuam  et  cor  impwnilens,  tliesau- 
rizas  tibi  iram,  quia  durus  es  et  in  malitia  lua  per- 
tinax,  de  qua  nec  corde  pecnites.  Sunt  enim  quibus 
mala  quae  agunt,  displicent.  Sed  tu  nec  in  corde 
pcenitentiam  agis,  quia  nimis  induratura  est  in 
nialitia  cor  tuum.  Et  secundum  lianc  duritiam  tuam 
tliesaurizas  tibi  iram,  id  est  accumulas  et  reponis 
tibi  vindictam  cxercendam  'in  die  irm,  id  est  in  flie 


«  secundum   opera  cjus  {Matth.  xvi) :  his  quidem,  p  ultionis  extremae.  Iram  Ihesaurizas,  id  est  in  occullo 

•  ■  U  -  •  1         •  ^  1     •      !•  'U*  I  •  J  •       J      1 


<  qui  secundum  patientiain  boni  operis,  glorium  et 

<  honorem  el  incorruplionera  quaerunt,  viiam  xier- 

<  nam;  his  autem  qui  sunt  ex  contentione,  et  qui 

<  non  acquiescunf  veritati,  credunt  autem  iniquiia- 
(  ti ,  ira  et  indignatio,  tribulatio  et  angustia  in  ora- 

<  iiein  aniraam  hoininis  operantis   maliiin,  Judsei 
(  primum  et   Grxci.   Gloiia  aiitem   et  bonor    et 

<  pax  omni  operanti  bonum ,  Judxo  primum  et 

<  Grseco.   » 

Nos  scimus  judiciura  Dei  esse  in  eos  qui  talia  fa- 
ciunt.  Scd  tu  cum  eadem  facias,  putas  te  evasurum 
illud  judiciiim?  Et  hoc  est  quod  increpative  di- 
citur  :  Existimas  autcm  hoc,  o  homo !  qui  judicas, 
id  cst  jiidicio  tuo  damnas  eos  qui  talia   agunt,  et 


roultiplicas  tibi ,  deterius  peccando  per  indultum 
tcmpoiis  spatium.  Nara  qui  convcrli  non  vis,  eiiam 
spatio  temporis  accepto,  per  hoc  mala  tua  ad  rea- 
tuni  auges,  per  quod  ea  diluere  poteras,  si  con- 
vcrli  velles.  De  benignitate  enim  Dei  iram  sibi  re- 
probus  thesaurizat,  quia  dum  ad  poenitentiain  tem- 
pus  accipit  ct  ad  peccandum  expendit,  ipsum  re- 
medium  gratise  vertit  in  augmentum  culpse.  L'nJe 
et  oranipotens  Deus,  quia  collata  remcdia  conspicit 
ad  culpse  argumenium  trahi,  ipsam  bcnignitatera 
quam  conlulit,  in  judicii  distributionem  (207)  vertit, 
ut  inde  plus  feriat,  uode  modo  amplius  exspcctat; 
et  quia  Iiomo  deserere  malum  nou  vult  ut  vivat,  au- 
geat  unde  nioriatur.  Tltesaurizas,  inquit,  tibi  iram 


facis  ea,  quoniam  lu  elfugies  judicium  Dei?  Quara-  D  venturani  in  dic  ir(B,  idestin  die  judicii.quaDeiisvi- 


vis  enim  potestatera  uunc  super  cseteros  habeas,  et 
noii  sit  qui  le  in  hoc  raundo  judicet,  non  taraen 
existiuiare  Deum  tibi  parciturum  debes,  si  male 
cgeris.  Putare  enim  posset  aliquis  imperitus,  quod 
lanlo  liborius  sibi  peccare  liceret,  quanto  diligen- 
tius  alios  a  peccato  compesceret.  Exislimas  quoniam 
jjudicium  ejus  cjfugies,  id  est  nunquid  libi  de  impu- 
iiilatft  blandiris,  quia  Deus  in  pr*senli  non  rcddil? 
An  coniemnis  divilias  Iwnitatis  ejus,  id  est  divilem 
ct  copiosam  ejus  bonitatem ,  quia  nuuc  raiseri- 
cordia;  tcinpus  est,  et  divilias  patientitB  ejus,  qua 
peccantes  patienter  tolcrat,  et  longanimitatis,  qua 


debituriralusesse  reprobis,licet  nullamentis  pertiir- 
batione  moveatur,  el  in  die  revelationis  justi  judicii, 
id  est  in  qiia  revelabitur  quod  nunc  occiiltum  csl, 
juslum  judiciura  Dei,  qui  tam  juste  judicabii,  ui 
reddat  unicaique  seciindum  opera  ejus.  Et  vere  iia 
unicuique  reddet,  nam  lionis  bona,  cl  nialis  mala. 
El  hoc  est  :  His  quidem  reddet  gloriam,  qui  siint 
boni  operis  secundum  palieutiam ,  id  est  qi.ii  boiia 
operantur,  bcne  utenles  paiicnlia  Dei,  vel  qui  se- 
cundum  patientiam  bcne  operaiitur,  id  est  mcrcedem 
boni  operis  sui  per  paticiitiam  exspectant,  perdu- 
rantes  usque  in  Gdcdi  in  bono  et  patieniia,  ut  bona 


(207^  Alias  districtionem. 


621  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  rAULI.  ~  IN  EPIST.  AD  ROM.  622 

faoiant  et  maLi  tolorent.  His  reddet  g/oiinm,  ut  fui- A  muni  credulitatis  tempore,   non  dignitale.  Judsei 


geat  sicut  sol  in  rcguo  patris  eorura;  honorem,  ut 
sint  ei  similes  sicut  Joliannes  dicit ;  t  Quia  cum 
apparuerit,  similes  ei  eriraus  (/  Joan.  iii),  >  et  in- 
corruptioncm,  id  est  immort.ilitalera,  llaec  reddet 
Oeus  illis,  nui  sunt  secundum  patientiam  boni  ope- 
ris,  elhoc  (juaircnlibus  vitam  wternam,  id  est  illis  so- 
luinraodo.  qui  ex  patientia  et  bona  actionc  sua  uil 
aliiid  quain  vitara  seternara  quaerunt.  Etsi  enim  pa- 
lientiam  boni  operis  ostendunt,  gloriara  tamen  ct 
iucoiTuptionem  non  vecipient,  si  iiitentione  cordis 
vitam  aeternam  non  quaerunt.  Istis  quidem  gloria 
dabilu-r.  Sed  his  qv.i  sunt  ex  coutentione,  sicut  vos 
(jui  nunc  contenditis  adiiivincera,  qui  snnl  ex  con- 
tentione,  id  est  ex  veritalis  impugnatione,  ubi  quod 


enim  primo  credidcrunl,  ac  bonum  operati  sunt, 
et  postea  iWxci ,  per  quos  signanlur  gentiles ,  sed 
nunc  utrique  parem  iii  legno  locum  beatitudinis 
haltent. 

I  Noii  cst  enira  personarum  acceptioapud  Deuro. 
i  Quicunque  cnim  sine  lege  peccaverunt,  sine  lcge 
t  peribunt.  Et  quicunqne  in  legc  peccaverunt,  per 
«  legcni  judicabunlur.  Non  cnim  auditores  legis  ju- 
t  sti  sunt  apud  Deum ,  sed  factores  legis  jnstiQca- 
€  bunlur,  i 

Jure  ajquipari  Judaeum  et  gentilem  in  poena  et 
gloria,  quia  Deus  jiidicat  non  secundum  personas, 
sed  secundum  merita.  Nvn  cnim  est  apud  Deum  ac- 
ceptio  personarttm,  scd  acceptio  bonorum  operuni. 


asseritur,  non  ralione,  sed  anirai  pertiuacia  defen-  B  Sive  icnira  Judaeus,  sive  gentilis.  unusquisque  sc- 


ditur ;  et  qui  non  acquiescunt  evangelicae  veritati, 
cum  eis  annuntiatur,  ul  faciant  quod  veritas  prie- 
cipit,  sed  credunl  iniquitati,  quam  diligunl,  prorait- 
tentes  sibi  impunitatera  malorum  qua;  laciunt.  Ilis 
reddelui  ira,  id  est  justa  uitio  Dei  et  indignatio,  id 
est  severitas  ejus,  tribulaiio  de  realu  conscicntia;  el 
angustia  de  vana  poenitentia,  quando  erunt  inter  se 
poenitentiam  agentes,  et  prse  angustia  spiritus  ge- 
mentes.  Vel  ira,  id  cst  posna,  et  indignuiio,  qua  sihi 
ipsis  indignabuntur,  quod  male  agentes  irara  Dei 
Rieriieriint.  Hujusmodi  ira  et  indignatio  'iabitur  cor- 
poribus  et  aniraabus  eovum  in  futuro.  Et  antequam 
animse  eorura  resocientur  corporibus,  interim  venict 
tribulatio,  quantum  ad  exteriorem  cruciatum;  el  un-  „ 
guslia  quantum  ad  conscientiam,  quai  lorqucbit  iu' 
trinsecus  ipsas  animas.  Vel  post  resurrectioiiem  tri- 
butatio  in  corporibus,  el  angustia  in  animabus.  Ilaec 
poena  veniet  in  omnem  animam  operantis  malum , 
quia  anima  prima  peccat,  et  idcirco  poenam  prin- 
cipaliier  sentit.  Superius  etiam  dictum  erat,  rcpro- 
bum  ibcsaurizare  sibi  irani  in  die  judicii.  Et  nunc, 
ne  quis  putaret  quod  reprobi  usque  ad  diem  illain 
sine  puena  esseiit,  additur,  pcenam  esse  dandam  in 
omnem  nnimam  Uominis  operanlis  malum.  Ac  si  di- 
caiur  :  Non  solum  in  illa  die  et  deinceps  sentiet 
iram  malus,  sed  et  ante.  In  omnem  animam  ope- 
rantis  midum,  Judaiiprimumet  deiude  Grwei,  id  est 
gentilis.  Judaeus  gcntiii  in  culpa  praefertur,  quia  pr» 


cundum  opera  sua  judicatur  a  Dco.  Et  vere  Deus 
personam  non  accipit.  Nnm  tiuicuHque.  pcccavernnt 
sine  lege,  sicut  gentiles,  qui  legem  scriptam  noii 
acceperunt,  peribunt  sine  lege,  id  esl  non  fiet  de  eis 
iogale  judiciuni,quia  in  gehennani  s!nc  judicio  prae- 
cipitabuntiir.  Et  giiicunque  in  lege  peccaverunt,  sicut 
Judaei,  qui  lejjem  Mojsi  non  scrvaveruiit,  pcr  tegem 
judicabuntur,  id  est  damnabunlur,  quia  ipsi  audient 
verba  judicis,  ut  pereant  propter  lcgem  ejiis  quam 
acceperuiit  ac  violaverunt.  Vel  lioc  potest  hac  scn- 
tentia  intelligi  demonslrare,  quod  quicunque  minus 
peccat,  niinus  punietur;  et  qui  inagis  peccat  durius 
daraiiabitur.  Nam  quicunque  peccaterunt  sine  leg\ 
id  est  sine  legis  Iransgressione,  sicut  gcnles,  scili- 
cet  qui  niinus  pecsaverunt,  sine  lege  peribunt,  id 
est  niinus  punieutur,  quia  (antura  proptor  petcata 
sua  damnabuntur,  non  propter  transgrossionem  lc- 
gis  Mosaicae,  quia  non  habuerunt  illam.  Et  e  diverso 
fiuicunque  peccaverunt  in  lege,  id  est  gravius  pecca- 
veruiit  legem  transgrediendo,  per  legem  jhdicabun- 
lur,  id  est  airocius  damnabuntur,  quia  et  propter 
legis  pra;varication«m ,  et  propter  peccaia  sua  pu  ■ 
nientur.  Elvere  per  legera  judicabiintur,  ut  percant, 
quia  propter  solam  legis  nolitiam  non  s.alvabuntur, 
quoniam  solo  legis  auditu  non  justiCcantur,  ct  sine 
justitia  nerao  salvalur.  Non  cnim  ilii  qui  tanium 
auditores  sunt  legis,justi  sunt  apud  Dcnm,  qiiamvis 
apud  homines  aestimentur  justi,  sed  factores  legis 


ler  iialuralem  legem,  et  Moysi  iegem  scriptara  ha-  \)justificabuntur,  id  est  justi  justiflcabuntur.  Factoros 


buit,  ac  praevaricaius  est.  Judseus  seniper  ante  po- 
nitur,  quia  primus  Deura  cognovit  :  et  credens, 
propter  Abraliara  honoriiicentior  est;  diffidens  au- 
tem,  p yus  tractandus,  quoniam  promissa  patiibus 
refutavit.  Ostenso  autem  quod  male  opcranlos  ex 
utroque  populo  sint  puniendi,  ostendit  econlra  quod 
oene  agenles  ex  circuincisione  el  praeputio  sint  glo- 
rilicandi,  ideoque  sentenliam  praemissam  repetit  : 
Fu:na  erit  inale  operanli.  Sed  glorin,  id  est  splendor 
clariflcali  corpmis,  et  honor,  id  est  locus  ad  dexte- 
ram  judicis,  et  pax,  id  est  omnimoda  qui  est  in  re- 
gno,  crit  omni  operanti  bonum;  non  dico  orani  qui 
videiur  operai  i  boiium  ,  sed  qui  veraciter  operatiir 
Quod  Deus  bonura  judicat.  Juda:o  vrimum.  Pri- 


enira  legis,  utique  justi  sunl.  Ac  per  boc  tantumdem 
est  ac  si  diceretur  :  Factores  legis  creabuntur,  non 
quia  eraiit,  sed  ut  sint,  utvel  sic  intelligerent  etiam 
Judaei  legis  audilores,  indigere  se  gr.atia  justiCca- 
loris,  ulpossent  esse  faclores.  "Sel  justificabuntur, 
id  est  jusli  depulabuntur.  Factores  enim  legis  illi 
sunt  qui  credunt  in  Christum,  quem  lex  promisit, 
et  de  quo  Moyses  ait  :  t  Ipsum  audietis  tanquam 
me  {Deut.  xxiv).  i  Sed  credere  in  eum  et  audire 
eum,  id  esl  obedire  oi,  nemo  potesl  nisi  donante 
ipsius  gratia. 

«  Cum  onira  gentes  quae  logem  non  habent,  n.i- 
I  luraliler  ea  qua  legis  sunt  faciunt,  ejusmodi  ie- 
c  gem  non  habentes,  ipsi  t>M  sunt  lex,  qui  osien- 


m 


HERVEl  BURGIOOLENSIS  MONACIIl 


m 


<  dunt  opus  legis  scriptum  in  cordibus  siiis,   te- A  corde  nostro  tam  bonarum  qiiam  malarum  cogi> 


<  siimriniiim   reddente    illis   coiiscieiitia  ipsorurn , 

<  et  iiiier  se  invicem    cogitationum   accusanlium , 
♦  aut  etiam  defendentium  in  die.  qua  judicabii  Deus 

<  occulta  hominum   secundum  Evangelium  meum 

<  pcr  Jesum  Christum.  > 

Faciores  legis  justilicantiir,  quia  etiam  gentes. 
Et  Iioc  esl  quod  adjungit  :  Cum  enim  gentes,  etc. 
Vel  ita  dixerat  gentilem  damnari  si  male  ope- 
rareWr,  et  salvari  si  bene.  Sed  cum  legem  non 
habeat,  et  quasi  nesciat  quid  sit  bonuni,  et  ^uid 
sit  malum ,  videretiir  neutrum  sibi  debere  ini- 
putari.  Contra  Aposlolus  :  Elsi  uon  habet  le- 
gem  scriptam,  habet  naturalem,  qua  intelligit  el 
fibi  conscius  est,  quid  sit  bonum  vel  malum ;  et 
ideo  credendus  cst  bene  vel  male  operari ,  et 
merito  salvari  vel  damnari.  Quod  non  est  nisi 
per  gratiain  el  fidem,  quae  renovat  naliiralem 
imaginem  Dei  in  homine  scriptarn,  sine  qua  re- 
novatione  male  operatur  et  danmatur,  accusante 
eum  conscieiitia.  Et  hoc  est  quud  ait  :  Gentes, 
qute  legem  Mosaicam  non  habenl,  naturaliter,  id 
est  naturali  ratione  suadente,  ftuiunt  ea  quce  le- 
git  sunt,  id  est  qu;e  lex  fieri  jubet,  uon  haben- 
les  legem  ejusmodi,  id  esl  scriptam,  i;;si  sunt  sibi 
lex,  id  est  naturalis  ratio  est  eis  lex ,  qui  bona 
laudantes,  et  mala  damnaiites,  ostendunt  opus  le- 
gis  esse  scriplum  in  cordibus  suis,  id  est  lirmi- 
ler  impressuin    ratioiii  eorum.  Nullus  enim  est  qui 


talionum  nolx  qu%dam  ct  sigiiacula  relinquuntur. 
Qiiae  in  occulto  nunc  pectoris  posita,  in  die  illa 
revelabuntur  ab  eo,  qui  solus  potest  occutta  ho- 
niinum  scire.  Quarum  notarum  causas  non  la* 
tere  Deum,  etiam  conscientia  nostra  <:ontestabi- 
lur.  Et  quia  non  soluin  opera,  sed  etiam  cogita- 
tiones  in  illo  judicio  tam  subliliter  exquirentur ; 
ideo  iidelis  quisque  semetipsum  dolift  introrsus 
discutere  niinc,  et  vehementer  ante  judicium  exa- 
minare,  ut  districlus  iudex  eo  jam  tranquillus  ve- 
niat,  quo  reum  soum  discutere  appetit,  jara  pro 
culpa  piinitura  cernit.  Tesiiinonium,  inquit,  red- 
denle  illis  conscientia,  quoniam  conscientia  pro- 
pria  sufliiit  unicuique  ad  tesliinonium  (208).  Con- 
'  scientia,  subauditur  operuin,  et  cogitationum  inler 
se  inricem  accusaniium  vel  etiam  defendentium. 
Non  dicit  quod  exdeni  cogitaliones  accusant  et 
defendunt,  sed  quod  vicissiro  quxdam  accusant, 
et  quaedam  defendunt  contra  malignprum  spiri- 
luum  accusationem.  Conscienlia  reddente  teslimo- 
nium  in  die  qua  judicabit  Deus,  tcI  in  die,  id  est 
in  luce,  cum  judicabil  Deus,  otculia  Iwminum, 
id  est  secreta  cordis  vel  peccaia  latentia,  per  con- 
fessionera  non  manifesiata,  judicabit  Deus;  cthoc 
secundum  Evangelium  meum,  id  est  secundura 
Evangelium  quod  ego  prsedico,  et  judicabit  non 
per  seipsum,  sed  per  Jesum  Christum,  quia  <  Pa- 
ter   non  judicat  quemquara   per  seipsuin.  sed  per 


facit  altcri  iiijuriara,  nisi  qui  (ieii   nolit  sibi.  Et  q  Filium ,    quouiam  omne   judicium  dedit    Filio.  > 
in  hoc  transgreditur  naturae  legem,  quam  non  si-      (Joan.  v.) 


nitur  ignorare,  dura  id  quod  facit,  non  vult  pati. 
Opus  enim  legis  est,  non  occidere,  non  moecbari, 
noii  furari,  non  concupiscere,  non  falsum  testinio- 
niuin  dicere,  patrcm  et  inatrem  honorare,  et  his 
similia  faeere ,  unumqiie  Deuin  Crealorem  oin- 
niuin  credere  (Exod.  xx).  Et  ha;c  oninia  iiaiura- 
lis  ratio  scripsit  in  corde  genlilium.  Et  iia  no- 
verunt  quid  agcndum  esset,  et  quid  vitaiidum, 
teitimonium  reddente  illis  in  die  judicii  conscien- 
tia  ipsorum  do  his  quae  fecerunt,  quia  ipsi  sibi 
lestes  eriiiit  bonorum  et  inaloruin  quse  gesseriiiit, 
sciemes  inde  se  nierito  salvari  vel  damiiari.  Noc 
soliiin    coiiscieiitia   operiim,   sed  el    cogitaiionum 


<  Si   autem    tu  Judxus    cognorainaris,  et  re- 

<  quiescis   in  lege,  et  gloriaris    iii  Deo,  ei   nosli 

<  voluntatein   ejus,  el  pvobas  utiliora,   instruclus 

<  per  lcgeni,    contidis  teipsum    ducein    ca.'ionira 

<  esse,  Iiiiaen  eorum  qui  in  tenebris  sunt,  erudi- 
«  torem  insipientium,  magistrum    infantium,  ha- 

<  beiiiem  formam    scientiae  el  veritatis   in  lege.  > 
Postqiiain  allocutus  est  geiitiuin  parles,  vel  tora» 

muniter  de  Judais  et  gentibus  est  lociitus,  nunc 
ad  solos  Judaeos  sermonem  diiigit,  cupiens  eos 
humiliare,  qiioniam  ex  acrepla  lege  superbiebant, 
rt  gfitis  quasi  peccatrices  despiciebaiit.  Gravius 
enim   iccusat  illos   peccasse  praevaricando  legem. 


malarum    vel  boiiarum,   cogitationum  dico    accu-  D  Quasi  dicat  :  Centilis  habi^t   lantum  uaturalem  le-- 

gem,  sed  lu  si  Jiidxus  vocaris  ,  et  legem  scri- 
ptam  habes,  niajora  dona  divinitus  accepisti,  et 
niajora  hona  debcs  opsrari ;  si  lu  eognominaris 
Judceus,  id  est  si  a  tua  cognatione  trahis  hoc 
iiomcn  quod  est  Judeus,  non  habeiis  nominis 
signiricJium,  lioc  est  noii  rci  veritaie  iiida-us.  sed 
solo  nomine,  qnod  libi  propter  dig»;latem  vcn- 
dicas  a  Juda,  qui  dignior  fuit  iiiter  tilios  Jacob. 
El  requiescis  in  lege,  id  esl  deiectaris  in  scri- 
ptuia  lcgis ,  quia  noii  esl  tihi  laborandum  ad 
perquirendam  veritatem,  sicut  geniilibus,  qui  le- 
gein   oon  habeni.   Et   glorioris   in  Deo,   nou   eo 


iantium  inlcr  se  invicem  aut  eiiam  defendentium 
quia  vicissim  sc  accusabunl  vel  dcfendont  ipsaj 
cogitatioiies  in  conspeciu  judicis,  ut  cogitaiioncs 
nosira;  oiniies  uiio  tciiipoic  congregala;,  justum 
judicem  probeiit,  dum  aut  accusat  nos  nostia  con- 
scientia  aut  excusat,  iitrum  plura  sint  peccata, 
aii  boiia  opcra  ;  ei  iitruiii  veteia  aii  iiova,  utriim 
deteta  poenitemia  an  novis  sceleribus  instaurata. 
Ita  vel  accusabunt  vel  deferident  nos  cogitationes 
uosliae,  nofi  utiquc  illa;,  qua;  lunc  eruni,  sed 
istae,  quse  nunc  sunt  in  nobis.  Cum  enim  sive 
bona  slve  roala  cogiiamus  veiut    incerta,  sic    ia 


(20S)  Locus  obscurlor. 


6t3  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM.  626 

inodo  quo  postulat  gratia,   qux  nop  operum  me-  A  non  tnrechandnm,   id  est  non  adulterandum,  mce^ 


ritis,  sed  gralitita  datur,  sed  velut  qui  solus  ipe- 
rueris  legem  ejus  accipere.  Et  noili  voliintalem 
ejus,  Id  est  quid  ipse  velit  ab  homiiiibus  fieri, 
vel  volutitatem  ejus,  de  redemptione  humani  ge- 
neris,  Et  pmbus  lUiliora.  id  est  de  uiiiihus  uliliora 
scis  eligere,  insirucius  per  legem,  quia  per  na- 
turara  inulta  ulilia  probanlur,  per  legem  veio  uti- 
liora,  et  per  gratiam  perfecliora ;  si  talis  es,  con- 
fidis  teipsum  esse  ducem  cmcorum,  id  est  te  posse 
ducere  per  viam  justitia  eos  qui  uoo  intflligunt 
quid  deheant  agere,  et  te  esse  lumen  eorttm  qui  in 
tenebris  sun»,  quod  scilicet  possis  eos  illuminare. 
[  C:ecos  in  lenebris  posilos ,  inteliigamus  gentiles, 
qui  et    lumine  rationis  privati  sunt ;   et   si   quid 


eharis  ?  qui  abominaris  idola  ,  sacriUgium  facis  ? 
id  est  lu  ipse  facis,  quod  prsdicas  fieri  iton  de- 
bere,  dura  fidem  Christi  a  lege  per  malam  iiiter- 
prelalionem  subripis,  et  legem  adulteras,  quura 
ablata  veriiate  mendactum  ponis  ;  ac  sacrilegus  es, 
dum  Chrislum,  quein  propheticus  sermo  signifi- 
cat,  negas.  Et  cur  hsec  facis?  Cur  sensum  de 
Chrislo  furarls  ex  lege  ?  Et  cur  moecharis,  id  est 
adulteras,  hoc  est  mentem  tuam  falsilate  cer- 
rtimpi  facis,  coiitemnendo  verilatem  Christianse 
fidei  quasi  Ipgitimum  virum ,  et  eligendo  men- 
dacium  velui  aduUerum  ?  Non  enim  est  una  moe- 
chatio,  sed  omne  quod  totum  Deo  debes,  si  alii 
quam    Deo  reddideris,     sive   amorem,  sive  timo- 


sciuiit,  taiiien  in  tenebris  sunt.  Vel  quoslibet  meiite      rem,   sive  servilium  sive  obedieniiam,  sive  spem. 


caecalos  et  in  teiiebris  ignorantiae  constitutos  ac- 
cipiamus,  quorum  Judieus  se  non  solum  maniidu- 
cloiem,  sed  et  illuminatorera  esse  gloriatur  pro- 
pter  legis  notiliam.  Et  erudilorem  insipieniium, 
id  sst  qiiod  iinpentos  Judaeos  poiiere  possil  extra 
ruditalem,  qua  le^;em  aliquo  modo  sciurit,  se.l  quo- 
raoJo  eam  debeant  intelligere,  dubii  sunt,  et  iudn 
inier  se  loquuntur,  ei  magistium  infnntium  eo- 
rum  Judaaonim,  qui  neque  fari  sriiint  de  legis 
dubietalibus,  habentem  formam  scieniim  et  verita- 
tis  in  lcge,  ut  aliis  cxemplar  sclenlia;  legis  sit  et 
veritatis.  Quidam  eiiim  habenl  scientiam  el  intel- 
lecliim   alicujus  libri,   et  ita   senliunt  sicut  auctor 


Et  ideo  gravius  ab  illo  delinquitur,  a  quo  perfec 
tio  prasdicatur.  Ei  tu  qui  idola  detestaris,  cur  sa- 
crilegium  facis,  id  est  cur  aufers  Christum  de  sa- 
cro,  hoc  est  a  lege,  negando  eum  ibi  sonari?  Sa- 
crilegiura  enim  vocatur  sacri  furtum,  quia  legere 
vel  sulilcgere,  furari  dicitur.  Sacrileginm  quippp 
est,  vel  sacrum  de  sacro  auferre,  sicut  reliquias 
de  ecclesia ,  vel  sacrum  de  iion  sacro,  sicut  cru- 
cem  de  donio  laici  ;  vel  non  sacrum  de  sacro,  si- 
ctit  capam  laici  de  ecclesia.  El  sacrilegiuin  fa- 
cit,  qui  sacrum  Chrisli  intelleclum  a  sacra  lega 
lollit.  Sacrilegium  eiiim  est  in  hoc  loco  ptoprie, 
quod  in  Deiim  coitimiltitur,  quasi   sacvi    vioLitio, 


ipso   sensit,    non   tamen    habent  inde    veritatera,  r  vei   niandaioruin  pi;evaricatio.  Unde  ct   addiiur  : 

Qui  in  lege  gloriaris,  id  est  qui  de  lege  quam  soluft 
ex  omnibiis  pnpulis  qui  sub  coelo  sunJ,  accepisse 
te  jactas,  cur  Deum  per  prmvaricationem  ejusdem 
tegis  inhonoras,  faciendo  furia  et  adulteria  et  sa- 
crilegia  7  Nam  secundum  litteram  mulii  Judseo- 
rura  hoc  fecisse  reperiuntur ,  furta  videlicet  e* 
adulteria  et  sacrilegia.  Figuratur  autem  per  hunc, 
quem  ila  nunc  increpat  Apostolus ,  quilibet  do- 
ctor  ecclesioe,  qui  bona  pisedicat  et  mala  facit,  de- 
struens  moribiis,  quod  astruit  vocibos.  Cui  recta 
dicilur  :  Qui  alium  doc.es,  teipsum  non  doces,  etc. 
Deinde  probatquod  Judaeipiaevaricandolegem,  iubo- 
noraverint  Deuin.  VereDeum  inhonorastu.etsimile» 
tui.  A'a!ii  nomen  Dei,  id  est  gloria  et  fa^ma  norainis 
D  Dei  btasphemaiur,    id  est  vituperatnr,  inter  gente* 


quia  nesciunt  quomodo  sit  verura,  nec  etiam  ve 
rum  esse  sciunt.  Sed  Judxus  habere  se  jactat  el 
seiisum  legis,  et  scire  veruin  esse  illum  sensum 
legis,  ita  ut  aliis  habere  volontibus  sit  excmplar, 
lanquani  qui  ex  legis  lillera  formam  scieiilia;  et 
verilaiis  acceperit.  Et  quia  baec  omnia  proiitctur 
quidera ,  nec  tamen  vere  tenet,  ideo  subjungi- 
tur  : 
I  Qui  ergo  aiiiim  doces,  teipsum  non  ooces? 
qui  praedicas  non  furandum,  fur.aris?  qui  dicis 
•  non  moechandum,  moecharis?  qui  abominaris 
«  iTfola,  sacrilegiura  facis  ?  qui  in  lege  gloriaris, 
<  per  praevaricationera  legis  Deum  inhoiioras  ?  No- 
«  nien  enim  Dei  per  vos  blasphematur  inler  gen- 
1  teS;  sicut  scriptum  esl  (Isa.  l».  xxxyi). 

QuandoqiiiJera  ita  gloriaris  de  lege,  et  alios  te 
docere  jactas,  ergo  tu  qui  alium  doces,  cur  non 
doces  teipsum,  id  est  lu  dux  cicorum,  quomodo 
viara  rectam  non  vides?  Si  cnini  vidcns,  pcr 
ipsam  utique  ambulares.  Tu  lumen  eorum  qui  in 
tenebris  sunt,  quomodo  non  abjifis  opera  lene- 
brariiiu?  Eruditor  insipicnlium,  cur  eliain  limo- 
rem  Domini,  qui  st  initiura  sapienliae,  reliqiiisli? 
{Eccle.  1.)  Magisier  infaiaium,  cur  puer  cs  sensu  ? 
Qui  babes  formara  scicniiae  el  veritalis  in  lege, 
cur  nec  ipse  sequeris,  nec  alios  sequi  malo  tuo 
exemplo  j|>eruittis  ?  Quare  non  convenit  vita  tua 
dt)ctri:i%  tuae,  et  opus  tuum  destriiit  fidem  luam  ? 
Qtii   prtedicas   non  furandum,    furaris?  "ui    dicit 


per  vos,  id  est  per  malara  coiiversationem  veslrara. 
Sicut  eiiim  bona  vila  fidelium  causa  est,  ut  Deu» 
glorificeiiir  a  \idcatibus  sic  quando  illi  qui  legem 
Dei  acceperunt;,  male  vivunt,  illorum  prava 
conversatio  causa  esl,  ut  Deus  blasphemetur,  sic- 
ut  scriptum  esl.  Ideo  non  apposuit  ubi,  vel  qui- 
bus  verhis  hoc  scriplum  sit,  quia  Judseis  loque- 
batur,  qui  legem  et  prophetas  habebant;  ct  ubi 
hoc  scriplum  esset,  satis  noverar.t,  videlicet  iii 
Ezechiele,  per  quem  Deus  de  illis  qui  in  Chaldsa 
lenebaiUur  caplivi,  conqucsias  csl,  dieens  :  »  In- 
gressi  sunt  ad  gcntes,  et  polluerunt  iiomcii  san- 
ctum  meum,  cum  diceretur  Ue  eis.  Populus  Do- 
mini    iste  est,  et  de    terra   egress»    sunt  (Eteck, 


62V 


HERVEl  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


628 


xxxTij.  »  Sic  tunc  pcr  ilios  blasphemabatur  nomen  A  si  regulam  observes.  Si  autem  praevancalor  regute 


Doniii)i,  quoJ  ipsi  maUs  oiifribus  suis  polluerant 
iii  oculis  gentium.  PutalJaiil  eniin  genles  quod  ea 
qus  Judaei  faciebanl,  placercnt  Deo  ipsorum,  et 
ideo  vituperabanf.  eum.  Similiter  et  per  eonim  ne- 
(juiliam,  qui  tempore  quo  Paulus  hsec  scriDcbat, 
ilispersi  inter  gentes  erant,  blasphemabatur  Deus 
a  gentibns.  Sic  et  uuuc  per  nonnullos  religionis 
piofessnres,  dum  pravitatis  exempla  de  se  osten- 
dunt,  blasphematur  plerumque  Deus  ab  imperitis 
et  secularibus. 

t  Circumcisio  quidem  prodest,  si  legeni  obser- 

ves.  Si  aulem  prsevaricator  legis  sis,  circuracisio 

tiia   prKpulium  facta   est.   Si  igitur  prxputium 

justilias  legis  custodiat,  nonne  prajputium  illius 

in  circumcisionera  reputabitar,   cl  judicabit  id 

quod  cx  natura  est  praeputium,  legein  consum- 

mans,  te  qui  per  liueram  et  circumcisionem  le- 

gis  prsevarjcator  es  ?  Non  emm  qui  in  manifesto 

Judxus   est,  neque   quse   in  manifesto  in  carne 

est  circumcisio,  sed  qui  in  abscondito  Judseus, 

et    circuincisio    cordis    in    spiiilu,  non  littcra, 

cujus   laus  non  ex  horainibus,   sed  ex  Deo  est.  > 

Oslenderat   legem  non  valere   Judseis, '  et  nunc 

ostendit  nec  circumcisionem  iHis  prodesse.  Proba- 

verat  eos  non  posse  gloriari  de  lege,  quia  transgressi 

iuid  eam,  id  est  moralia  praecepta   ejus.  Possent 

ipsi  respondere,  dicenles  :  Quanivis  ipsa  lex  non 

proflciat  nobis  quia  Iransgressi  sumus  illara,  sicut 


sis,  cuculla  tua  inutilis  facia  est.  Deinde  infcrlur  a 
contrariis  sic.  Quando  quidem  si  prsvaricator  legis 
fueris,  circuracisio  tibi  non  plus  prodest  quam  prs- 
putium;  igitur  si  prfepntium  observet  legem,  tan- 
tumdem  prodest  ad  salutem,  quantum  circumcisio 
cum  observalione  legis.  Et  hoc  est  :  Si  priBputium, 
id  est  gentilis,  qui  in  prseputio  carnis  ad  fldem 
Christi  venil,  custodiat  justitias  leqis,  id  est  praece- 
pta  moralia,  perqux  justificatur  homo,  sicut:  «  Non 
moechaberis,  Non  concupisces,  Honora  patrera  et 
inatrem,  ct,  Diliges  proximum  tuum  sicut  leipsum 
(Exod.  xx),  j  nonne  prwvutium  itlius  repulabitur  in 
circumcisionein  ?  id  esl  noane  ipse  habens  prsepu- 
tium,  sequiparabilur  Judxo  habenti  circumcisionera 
cura  legis  obsenationc ?  id  est  non  oberit  ei  praepu- 
tium  habere,  si  legera  spiritaUter  observet,  sed  in 
flliis  Abrabae  reputabitur;  ct  quod  circumcisio  facit 
Judaeo  legem  observanti,  idcm  faciet  ei  praeputiuni, 
postquara  cum  flde  pracepta  legis  observabit.  Et 
non  solura  aequalis  erit  Judaeo,  sed  etiam  Judxuin 
jndicabit,  non  polestate  judicii.  sed  comparalione 
facti  melioris;  praputium,  i'd  est  praeputiatiis  ;  con- 
summans,  id  est  complens  legem,  te,  o  Judace,  qui 
per  titteram  et  circumcisionem  es  prcevaricator  legis. 
Praeputium,  inquani ,  quod  cst  ex  nalura,  id  est 
quod  ila  permanet  ut  natura  dictavit,  nec  circumci- 
dciido  resecavit,  quod  sibi  natura  dedit,  ilhid  oraepu- 
tiura  custodieiido  naturalem  legem ,  quam  tu  pra:- 


tu  dicis,  tanien  de  circumcisione  pussumus  gloriari,  q  varicaris  in  littera,  JMrficafrir  te,  id  esl  coniparalicne 

sui  judicabilem  le  oslendet.  Ita  saecularis  vir,  si  re- 
ligiose  vixerit,  condemnabit  respectu  sui  eum,  qui 
rcligionis  habituin  et  profcssionem  liabet,  nectamen 
religiosc  vivit.  Dixi  quod  circunicisio  tua  praepulium 
facta  esl,  ct  prsputium  genlilis  in  circumcisioiieni 
reputabitur.  .Nec  iinmerito  :  Non  cnim  esl  vcrus  Jii- 
da-iis  ille  qui  in  manifesto  Jitdwus  est,  id  est  in  vo- 
cabuio  el  natione  et  legisobservanlia  carnali,  iieque 
est  vera  circumcisio  illa,  71««;  in  manifesto.  id  rst 
quae  corporeis  oculis  vidcri  potest  in  earnc,  id  rst 
in  cutis  ablalione;  sed  ille  ost  verus  Jud;eus,  7111  i» 
ahscondito  Judtvus  cst,  id  est  in  secrcto  cordis  con- 
fitens  et  laudans  Deuni,  et  illa  est  vera  circumcisio, 
'quae  est  cordis.   Antiqiii  patres  et  circumeisionem 


quia  per  eam  piwcellimus  gentes  incircumcisas.  Et 
Aposlolus  :  Circumcisio  qitidem  prodesl,  si  legem  ob- 
scrves ,  id  est  cum  observanlia  moraliura  prjece- 
ptoruin  in  fide  factorum.  Scd  si  sis  prwvaricator  le- 
gis,  sicut  es,  ut  probavimus,  id  est  si  quod  ciremn- 
cisio  exigit,  non  impleas,  lunc  ciiTumcisio  tua  car- 
nalis,  de  qua  inultuin  gloriaris,  facta  est  prwputium, 
id  est  plus  non  valet  lihi  quam  si  circumcisu"  non 
esscs.  Prodest,  inquit,  suo  tempore  circumci- 
sio,  quia  Jud;cuni  facit  vivere  et  non  cxterminari. 
Prodest  circumcisio,  quia  facit  in  lege  cssc.  Prodesi, 
quia  obcdiciido  Deo  facit  signum  futurae  veritalis, 
dum  populu»  rudis  sub  timore  custoditur ;  carnis 
enim  circumcisio  vera  cordis  circumcisionern  pra;- 


signat.  Et  ideo  ante    SalvatoriS  advenlum   prodest  D  carnis  habebant  propter  signaculum  fidei,  ei  cir- 


carn.tlis  circumcisio,  si  legem  observcs,  id  cst  si  et 
moribus  circumcidaris.  Non  enim  alia  intelligitur 
cssc  vera  circunicisio,  quani  aniniae  purgatio,  et  vi- 
liorum  abjectio.  Et  idcirco,  piodest  carnis  ciicum- 
cisio,  si  et  inens  per  observantiain  moralium  pne- 
ceptorura  legis  circuracisa  sit.  Signum  prodest,  si 
ros  adsit.  Caeierum  signum  sinc  re  superfluuin  cril. 
Hoc  est  cnim  quod  sulidilur,  quia  si  prwvarieator 
legis  sis,  circunicisio  tua  pra'pulium  facta  esl,  quo- 
niam  cum  sis  carne  circumcisus,  operc  es  incircum- 
cisus.  Similiter  dici  potest  Christiano  :  Baptismus 
prodcst,  s(  Evangelium  observes.  Si  autem  pr.-eva- 
ricaior  legis  sis,  id  est  Evangelii,  baplisnius  tuus 
nihil  lilii  valcbit.  Sic  ct  woiiacho  cuculla  projcst. 


cumcisioncm  cordis  propter  ipsain  fidem.  Sunt  ergo 
Judxi  in  circumcisione  carnis,  et  sunt  Judaei  iu  cir- 
cumcisione  cordis.  Ab  his  patribus  dcgciierantes- 
isti,  qui  in  nomine  gloriantur  et  facla  perilideruui, 
remanserunt  in  carne  Jud.Ti,  et  in  corde  pagaiu. 
Qui  idcirco  raaxime  Judxi  sunt  appellali,  quia  Ju- 
das  unus  erat  ex  duodecim  filiis  Jacob,  et  de  tribu 
ejus  regnum  vcniebat  Judxis,  sicut  et  ipsc  Jacob 
prophetaverat,  dicens  :  «  Non  aufereiur  sceptruin 
<le  Juda  ct  dux  de  fcnioribus  ejus ,  doncc  veniat  qui 
mittendus  est  {Gen.  xlix).  >  Nunquam  ergo  post 
David  li.abu(;runt  regem  Judan  ,  nisi  de  tribu  Juda, 
donec  Cliristus  veniret,  qui  et  ipse  dc  Iribu  Juda 
nasci  dignatiis  est,  utpoie  vcrus  rex.  Herodes  eniiu, 


629 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  LN  EPIST.  AD  ROM. 


630 


sub  qiio  Dominus  naius  est,  primus  ex  alienigenis  A  vet,  utilis  est;  si  vero  prsevaricetur,    iii  praeputium 


regnavit  in  JuJxa.  Itaquc  ipso  jam  venientc  Domi- 
no,  eversum  est  regnum  Judaeoiura  et  sublatura  ab 
eis.  Modo  non  habcnt  regnum,  quia  noluerunt  co- 
Snoscere  regera  veruni.  Qui  ergo  a  Juda,  de  cujus 
siirpe  regem  babebant  vocabantur  Judsei,  videamus 
si  jam  boc  nomine  sunt  appellandi.  Ipse  enim  voce 
sua  abdicaverunt  se  ab  isto  nomine ,  ut  Judsei  non 
sint  digni  appellari,  nisi  tantura  carne.  Cum  enim 
saivirenl  in  Ghristum,  qui  de  Juda  et  de  David  rex 
eis  datus  fuerat,  ait  illis  Pilatus  :  t  Regcm  vcslrum 
cruciligam?  {Joan.  xix.)  >  At  illi  :  Non  habemus  re- 
geni  nisi  Caesarem  {ibtd.).  j  Si  non  habebanl  regem 
nisi  Cajsarem,  abiatum  crat  sccptrum  ex  Juda.  Et 
si  a!)latum  erat  sceptrum  ex  Juda,  jam  venerat  qui 


vertitur;  et  econtra,  si  pra;putium  impleat  legem, 
reputalur  in  circuracisionem.  Nunc  autera  quia  vi- 
det  quod  sibi  possent  objicere  Judaei :  Ergo  niiiil  est 
amplius  nobis,  quam  gentilibus,  el  sic  Deus  super- 
flue  fecit  nos  circumcidi,  ipscraet  ponit  illani  obje- 
ctionera,  ostendendo  quid  illis  sit  raajus  quam  gen- 
tilibus.  Quandoquidem  circuracisio  priEvaricaus  le- 
gem,  sit  prsDpuiium;  et  prajputium  consuraraans  le- 
gem,  reputatur  in  circumcisionem,  id  est  Judaeus 
(it  genlilis,  et  gentilis  Judaeus,  ergo  quid  amplius  est 
Judwo ,  qui  dicitur  peculiaris  populus  Dei  quara 
gentili,  qui  dicitur  canis  iramundus?  aut  qwe  utili- 
tas  est  circumcisionis,  id  est  quid  consecutus  est  de 
circumcisione?  Huic  interrogationi   vel  objectioni 


niittendus  erat,   et  illi  virtutem   Judaici  nominis  ^  respondetur,  quia '/im//uw  amplius  Judaeo  secundum 


perdiderant.  Illi  autem  vere  sunt  Judaei,  qui  Chri- 
sliani  facti  sunt  ex  Juda;is.  Caiteri  vero  Judsei,  qui 
in  Chrislum  non  crediderunt,  eiiam  nomen  ipsum 
perdere  digni  fuerunt.pudsea  ergo  vera,  Christi  cc- 
clesia  est,  credens  in  illum  regem,  qui  venit  ex  tribu 
Juda  per  virginem  Mariam.  Recte  itaque  dicil 
Aposiolus  non  vere  Judseum  esse,  qui  in  nianifestc 
Juda;us  est,  neque  veram,  quae  in  raanifesto  in  carne 
circumcisio  esl,  sed  euai  qui  in  abscondiio  Judscus 
est,  et  eam  circumcisionem,  quae  cst  cordis  in  spi- 
ritu,  non  in  littera ,  id  cst  ut  secundum  spirilum, 
non  secundum  litleram  lex  iatelligatur.  Circumcisio 
cordis,  est  voluntas  pura  ab  omni  illicila  concupi- 
sceiiiia.  Quse  circumcisio  non  fit    liltera  docente  et 


priora  terapora,  et  boc  per  omnem  modam.idest 
per  corporalera  et  spiritalera  modum.  In  utroque 
enim  modo  fecit  Deus  multa  Judseis ,  qusp.  gentilibus 
non  fccit;et  ita  secundum  priorem  statura  sunt  dignio- 
res,  sed  nunc  in  fide  non  excellentiores.  Corporali 
modo  pluit  illis  manna  in  deserto,  et  introduxit  eos 
in  terram  proraissionis,  ac  magnis  opibus  ditavit; 
spiritali  quoque  modo  bene  fecit  eis,  dans  illis  no- 
titlam  sui,  et  aperiens  voluntatem  suam,  et  justifi- 
cans  eos  per  fidera  venturi  Redemptoris.  Primum 
quidem.  Quas-i  dicat  :  Ut  alia  rainora  de  teniporali- 
biisprsetermiltani,  hoc  primura  et  praecipuum  pono, 
quud  eloquia  Dei,  id  est  lex  et  prophetae  iltis  ut 
amicis  suiil  creditu,  per  quse  intelligerent  de  fuiura 


rainante,  sed  spiritu  adjuvante  et  sanante.  Cujus,  ^  incarnalione  sapienliae  Dei,  et  redemptione  homi 


circumcisionis  vel  Judaei,  laiis  non  ex  liominibiis,  sed 
ex  Deo  est,  quia  uon  ex  inani  vocabulo  laudatur  ab 
hominii)us,  sed  ex  inlima  veritaie  a  Deo,  qui  per 
suam  gratiam  piastitit  el,  unde  laudari  possit  et  di- 
cere  :  <  In  Domino  laudabitur  anima  mea  (Psa/. 
xxxiii).  »  Nam  etiamsi  hoiViines  talem  Judxum  vel 
talem  circumcisionem  laudeiit,  laus  illa  non  cx  bo- 
minibus  est,  sed  ex  Deo,  id  cst  non  ex  huraauis 
meritis,  sed  ex  Dei  gratia.  Non  enira  jure  quisquain 
laudari  potest  solis  meritis,  si  ei  gralia  superna  de- 
fiierit,  sed  cnicunquc  gratia  illa  adfuerit,  hunc  vere 
laudabilcm  facit.  Sic  ct  nonnulli  gloriantur  apud 
hoinines  de  exteriori  habilu  religionis,  qui  tamcn 


nuni.  Vel  crcdita  sunt  ab  illis,  quia  nos  credimus 
veras  esse  Scripluras,  quas  illi  tradiderunt  nobis, 
et  anuila  alia  gente  libros  divinae  auctoritatis  rece- 
pimus.  Sive  credila  sunt  ab  illis,  id  esi  ipsi  ca  cre- 
diderunt,  quoe  piopiietse  el  lex  de  Christo  prsedixe- 
rant :  et  ita  facilius  receperunt  Christum,  quem  in 
ipsis  eloquiis  intelligebant  promissum.  El  vere  cre- 
dita  sunt  illn ,  hoc  est  illi  ea  crediderunl.  Qaid 
enim  obest,  si  quidam  illorum  non  crediderunt  ? 
Yei  ita  •  Vere  plus  habuerunt  in  eo  quod  Deus 
credidit  illis  eloquia  sua ,  quoniam  propter  haec 
Christus  ad  eos  venit ,  et  ad  fldem  primos  adduxit. 
Quid  enim  obfuit,  si  quidam  illorum  non  credide- 


intus  noii   habcnt  quod   foris   oslendunl;  alii  vcro  p  runt?  Nunquid  incredulilas  illurum  fidem   Dei  eva- 
moribus  sunt  religiosi,  qui  vestein  non  gerunt  re- 
llgionis;  nec  ab  hominibus  laudanlur  quasi  religiosi, 
sed  a  Deo,  qui  novit  quod  sunt. 
CAPUT  III. 

«  Qaid  ergo  amplius  est  Judso?  aut  quse  utilitas 
<  circumcisioiiis?  MuUum  per  omnem  modura.  Pri- 
«  nium  quidem  quia  credita  sunt  illis  eloquia  Dci. 
«  Quid  enim  si  quidam  illorum  non  credidcrunt? 
«  nunquid  incredulitas  illorum  lidem  Dei  evacua- 
4  vit?  Absit!  Est  autem  Deus  verax,  oninis  autera 
«  homo  inendax  {Psul.  cxv),  sicul  scriptum  csl  :  Ut 
«  jnstificeris  in  sermonibus  tuis,  ol  vineas  cum  ju- 
«  dicaris.  > 

Diserat  Aposiolus  quod  circuracisio,  si  legem  ser- 


ciiati/i,  iJ  est  inancm  fecit  Udeiii  Dei,  qua  credunl 
homines  in  Deuin  ?  Absit  ut  evacuaret  eam  !  >on 
enim  ideo  minus  factum  est  credentibus,  si  alii 
credere  noluerunt,  nec  fides  propter  eos  vacua  re- 
mansit,  sed  replcla  est  credentibus.  Velfides  Dei  est 
fides  pron.issioiiis,  quain  fecit  Abrahai  de  Christo 
et  multitudine  spiritaliuiu  filiorum.  Et  si  quidam  Ju- 
daeorum  non  crcdideruiit,  nunquid  incredulitas  illo- 
rum  evacuavit  fidera  Dei  ?  id  est  nunquid  vacuani 
et  iuexpletara  fecit  promissionera  Doi  ?  Absit  boc 
ab  huinanis  cordibus,  ut  divinara  promissionem 
puient  evacuatain  !  Licet  ciiira  aliqai  fuerunt 
increduli,  lamen  alii  crediderunl,  iu  quibus  com- 
pleta  cst  veritas  momissionis.  Non  est  evacuata  fi- 


631  HERVE!  BURGIDOLENSIS  MONACHl  C5-2 

des  promissionum  Dei,  sed  Deiis  esl  ia  promissio-  A  tur,  dum  gratiara  ab  incrcdulis  rcpudiatam,  creden» 
nibiis  suis  verax,  (|iioniam  veraciter  illas  adimplet.      libus  conferl. 


Deus  quidem  veraxesl,  in  omnibusqiiaelonuitur,  sed 
oiiinis  homo  est  mendax.  Hoc  addil,  ut  appareal  pro- 
niissioncBi  Dei  factam  esse  et  completam,  non  pro- 
pter  aliquam  hominum  dignitatem,  sed  propler  mi' 
seriam,  ut  gralia  deiur  indignis,  et  comraendatior  sit 
gralia.  Deus  dicitur  verax,  id  est  iiivariabilis.  tam 
iii  essentia  qua«i  in  piomissis.  Hoiiio  autein  men- 
daj,  nec  verum  essc  babens,  propter  peccata  de- 
ftueus.  Oninis  namque  hnmo  mftiuiitv  est,  id  est 
humana  nani!",i  sii' f"!t  ex  primilivo  casu  corrupla, 
veiieiio  serpeniis  infecia,  ut  sinc  mend:icio  pcccato- 
rum  nonexistat  in  hoc  saculo.  Non  eiiim  solummodo 
veibis,  sed  et  factis  est  mendax.  Sed  nonnulli  qni 


•  Si  autem  iniquitas  nostra  justitiam  Dei  com- 

<  inendat,  quid  diccmus?  Nunquid  iniquus  est  Deus 
c  qui  infert  iram  ?  Secundum  bominem  dico,  Absit ! 
I  Alioquin  quomodo  judicabit  i>eus  nunc  mundum? 

<  Si  eiiim  veritas  Dei  iii  raeo  mcndacio  abundavit  in 

<  gioriam  ipsius,  quid  adliuc  et  ego  tanquam  peccs- 

<  tor  judicor?  Et  non  sicut  blasphemamur,  et  sicut 

<  quidam  aiunl  uos  dicere,  faciamus  mata,  ut  vc- 
t  nianl  bona,  quorum  damnatio  juxta  est.  > 

Dixit  quod  Dominus  est  verax,  et  omnis  homo 
mendax,  quod  indignis  dat  bona,  in  quo  apparet 
commendabilior  ejus  justitia  et  graiia.  IJnde  per- 
versus  aliquis  diccns  Deura  uti  malis  quasi  iiistru- 


per  gratiam  Dei  supra  lidmines  fiunt,  etiam  veraces  ^  mcnto  ad  gloriam  suam,  es  eo  deducit  ut  dicat  ini- 

per  eimdem  graiiam  eliiciuntiir.  Quibus  de  causis 

fidem  suam  Deus  non  permisil  evacuari,  tuiii  pro- 

pter  siiain  imraulatiii>;m  veiilalem,  tum  propter  ve- 

iiialein  statum  humana;  fiagiliutis,  qux   pfistquain 

a  veriiate  decidit,  sine  peccatorum  niendacio  non 

poiest  existere.  Ita  est  Deus  verax,  et  bonio  mendax, 

sicnt  scriptum  est  in  Psalnio  :  (]l  juslificeris  iii  ser- 

vionibus  tuii  {Psal.  i.),  Quasi  diceret  Psalniista  :  0 

Dumine,  pronuiiliasti  (|iiidem  sine  pcrsonarum  acce- 

ptioiie  te  iii  peccaiorcs  vindi(atuiuin;  et  dum  nunc 

mihi  remittis,  propiiialionem  tuam  mendaciiim  ju- 

dicaiit.  Sed  vincis,  duin  judicaris  injustus  esse  re- 

iniiteiido  peccala  mea,  quia  dum  bomo  ipse  culpam 


qiMim  Deum,  qui  peccata  punit  quae  sibi  prosunt. 
Quod  Apostoius  removet.  Vertitur  enim  hoc  loco 
duaruin  ratio  personarum,  id  est  cujuslibet  imperiti 
niale  interpretantis ,  et  Aposloli  refellentis.  Naiu 
propter  sententiam,  qua  dictum  fuerat,  ut  justiCce- 
ris  in  sermonibus  tuis,  et  vincas  cum  jiidicaris.  vi- 
debatur  ei  pars  diveisa  respondere  :  0  Apostole, 
magnum  peccatis  nostris  solatium  contuiisti,  dicen- 
do  qiiod  justificetur  Deus  innumeroriim  indulgentia 
dclictorum,  qiiia  injcste  peccata  nostra  puniuntur, 
qux  ad  manifestaudam  Dei  palientiara  benevolen- 
liamqiie  proficiunt.  Et  Apostolus  :  Deus  quidem  ju- 
siificatur  in  sermonibus  suis.  Sed  si  iniquitas  nostra, 


in  se  lamentaiido  perscquilur,  indulgeritia   pictatis  q  siciit  tibi  videtur,  coinirendat  justiliain  Dei,  id  est 


tuse  non  injusta  essc  probalur.  Lum  in  me  reatum 
arguis  per  proplieiam,  probas  te  habere  de  nostris 
operibus  curani.  et  viiicis  eos  qui  te  incuriosum 
humanorum  actuum  judicabant.  Sicque  tu  verax 
csse  probaris,  liomines  aiitein  mendaces.  Peccavi, 
ei  malum  coram  te  fcci.  ut  tii,  mitien.lo  Filium  tuum 
de  slirpc  mea,  sicut  promisisii,  justificeris  sermoni- 
bus  tuas  proniissionis,  id  est  justus  et  verax  esse 
comproberis,  iion  dimittcndo  piopler  iniquitaiem 
nieam  (|uiii  Filium  timm,  sicut  lociilus  es,  ex  semine 
meo  carnem  suscipere  facias,  ut  nmnduui  redimat,  et 
vinciis  implendo  promissa,  cuin  judicaris  non  debore 
jmpierc  propler  peccata  mea.  Jiistificeris  in  scrmo- 
aibiis  tuis,  implemlo  illos.  Jiisiitia  enim  sermoiium 


majorem  dedaiat,  dum  remittit  aut  judicat,  quid 
diceimis  subandi,  de  hoc  inconvenienti  qaod  inde 
oiitur?  Scilicet,  nunquid  iniquus  est  Deus  qui  infert 
iram,  id  est  poeiiam  propler  peccata,  id  est  tunc  est 
iniijuus,  si  nos  punit  propter  peccata  nostra,  qua; 
illius  gloriam  augent.  Secundum  hominem  dieo,  id 
est  secundum  carnalem  sensum,  qui  dc  superiori 
sententia  lam  imperite  seiitis.  Qua  enim  justitia 
damnabit  injuslitiam,  si  jux'a  opinioncm  tuam  hu- 
mana  iniquitalc  sit  injustior?  Sed  absit  ut  puietiir 
iniquus,  dum  peccatores  puiiit.  Non  ergo  iniquiias 
nostra  justitlam  ejus  comniendat,  nec  euni  peccaia, 
sed  bonorum  operuin  gesta  glorificant.  Et  ideo  pcc- 
cata  juste  ulciscitur,  qui  saiictis  opcribus  pie  dcle- 


est  veritas,  elvincas  reprehensores  luos  mendaccs,  D  ctaiur.  Vere  non  est  iiiiquus  feriendo  peccatores. 


cura  jiidiraris  ah  illis  injustis,  dum  niihi  parcis,  et 
dignuin  me  lua  promissione  facis.  Ilanc  lineam 
\pnstoliis  sequilur  nuiic,  qiiasi  dicons  :  Vel  trans- 
gressi  qiiidcm  Jiidici  feceninl  nonipii  Doinini  blas- 
phemari,  iit  diceretur  :  H:vc  erat  illa  gens  sancta  et 
populus  eleclus,  qui  se  nuiic  transgressione  ci  inex- 
piabili  sacrilcgio  et  cri.mine  i  i  piftatis  involvit  :  ecce 
per  scelus  eurum  vacuala  sunt  promissa  Dei.  Sed 
non  ita  cst.  Nain  si  Iransgressores  a  gratia  excidc- 
runt,  veridicam  Domini  promissionem  obedieutia 
lideliura  coiisequitur.  Ac  .'•ic  confusis  illis,  qui  clo  ' 
quia  diviiia  iii  irritum  adducta  jactabant,  justifica- 
turDeus  in  sermoailus  bu\*,  c(  viiicit  cam  judica- 


Nam  alioquin,  id  est  si  alio  modo  est,  si  hoc  noii 
cst  quod  non  sit  iniquus,  quomodo  judirabit  ipse 
Deus  tiunc  nwndum?  Repugnat  enim  ut  sit  iniquus 
et  judex  fiat,  (iira  omnis  judex  sit  xquus.  Non  po- 
test  ergo  Judcx  essc,  si  iiiiquus  est,  infeiendo  pec- 
canlibus  irain.  Reslat  igitur  esse  eum  jusium  ct 
%quum  in  ultionc  peccatorum,ac  per  hoc  juste  judi- 
calurum,  cum  bona  boiiis  et  mala  malis  reddiderif, 
qiiia  non  prnfuerunt  ad  coniniendandain  justitiam 
cjus  iiiiquitates  nostrse,  sicut  dicebas,  nec  glorifi- 
catus  est  per  eas.  Adhuc  auter:i  respoiidet  Apostolus 
prxdictx  objectioni,  probans  quod  iniquitas  nostra 
justitiam  Dci  iion  glorificat,  nec  ipse  est  iiijiisdi?, 
si  piinit.  Veie  ita.  cst.  yam  si  veriiai,  id  est  justi* 


633 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAllLl. 


IN  EPIST.  AD  ROM. 


6?4 


tia  /)«  »)i  meo  menilacio,  id  esl  per  meuiu  peccatum  A  lio,  id  est  justp  Dei  judicio  tales  damnantur,  nec  cst 


Bbnndaiit,  id  esl  crevit  in  glorinm  ipsius,  lioc  est,  si 
mendacium  peccati  mei  fecii  cresccre  veritatem  ju- 
stiti<c  Dei,  ut  gloria  ejus  per  hoc  niagis  dilalaretur 
secundum  opinionem  tuam,  quid  adhuc,  poslquam 
ita  peccando,  secundum  ie  glorificavi  Deum,  etiam 
ego  judicur  uunc  ab  eo,  non  soium  in  futuro  tan^ 
quam  peccator,  quod  non  sum,  si  peccata  mea  glo- 
rificaverunt  Deuiu?  Iniquitas  est  genus  sive  totuin  ; 
mendaciuin  vero,  species  sive  pars  iiii^iuitatis.  Sinii- 
liler  juslilia,  genus  est  vel  loturo ;  veritas  autem  spe- 
cies  sive  pars  justiiife.  Et  idcirco  veritas  pio  jusliiia 
est  posita,  quouiam  omnis  veritas  est  justitia ;  nien- 
dacium  autem  pro  iniquitate  vel  pro  peccaio,  quia 
omne  meiidaciuni  esl  iniquitas  vel  peccatum.  Quid 


ariiiuc,  iiiqnit,  judicor,   si  mendaciuni   iniduitalis  B  «  anlc  ociilos  eorum.  i 


Deus  iniquus,  dum  inferl  eis  iram. 

I  Quid  ergo?  Praecellimus  cos?  Nequaquani.  Cau- 
«  sati  enira  sumus  Judaeos  ct  Gra!cos  omnes  sub 
«  peccato  esse,  sicut  scriptum  est  :  Quia  non  est 

<  justus  quisquam,  non  est  intcliigens,  non  est  rc- 
«  quirens  Deum.  Omnes  declinaverunt,  simul  inu- 

<  tiles  facii  siint,  non  est  qui  faciat  bonum,  non  cst 

<  usque  ad  iinum.  Sepukrum  patens  est  guttiir  eo- 

<  rum,  linguis  siiis  dolose  agebant,  vcneniim  aspi- 
«  dum  sub  labiis  eorum  {Psal.  \\).  Quorum  os  ma- 
e  lediclione  et   amariiiidine    plenum   est,   veloces 

<  pedes  eorum  ad  effundenduin  sanguinem  {Isj. 
i  LXix).  Conlritio  ei  infelicitas  in  viis  eorum,  et 

<  viam  pacis  non  cognovernnt ;  non  est  timor  Dei 


ineiB,  secundiim  quod  tu  putas,  glorificavit  Deum  ? 
El  quid,  id  est  cur,  noii  faciinus  tnala  ul  veniinU 
bona,  id  est  cur  non  assidue  pcccamus,  ut  Deiis  as- 
sidue  diniittat  et  laudabilior  fiai?  sicul  blaspliema- 
niiir,  id  est  sicut  a  perversis  hoininibus  iinponitur 
nobis  boc  senlire,  el  sictu  qindam  aiunt  piavi  nos 
dictre,  id  est  prjedicare,  faciamus  mula  ul  vcniaul 
bona.  Hoc  non  dicebant  aposloli,  sed  diceliant,  quia 
iihi  abuiidayerat  pcccaium,  superabundavit  et  gra- 
tia  (Rom.  v).  Sed  pcrversi  homines  occasione  ver- 
lioruni  hujusiiiodi,  asserebaiil  eos  dicere  :  faciamus 
mala,  ut  veniant  bona,  ut  anclorit-aie  piadicationis 
apo3t!ilic38  peccata  sua  foverent  etdefenderenl.  Quo- 
rum  daiHinitio  est  jusia,  quia  justs  damnab-jiilur, 
qu.1  sibi  in  peccatis  suis  iiiimica  securitate  blandiuii- 
tur,  et  ex  verbis  apostoiorum  in  malis  suis  confir- 
niantiir.  Potesl  et  aliter  intelligi  discussa  sententia  : 
Vere  Deus,  si  iiifei  t  iraro  nislis,  non  est  iniquus. 
Nam  sialiter  esi.aiiidadbucetiampost  conversionem 
«go,  qui  nunc  tantus  .Apostolus  sum,  judicor  a  vobis 
taiiquam  pcccator,  id  est  tanquam  qui  peccavi  in 
persecutione  ridcliuni,  hoc  est,  si  Deus  malis  juste 
iram  non  infcrl,  cur  magniiudiiiein  iniqiiiiatis  ine.i; 
judicatis  ad  pceiiam  ?  Dico  quia  judicor,  et  merito, 
si  veiilas  Dei  abundavit,  in  meG  mendacio,  id  est  si 
mendaciuui  infidelitatis  et  negationis  meae  a  Ueo 
niagnum  fuit,  ut  veritas  divinae  proinissionis  et  fidci 
commeudabiiior  inde  fieret  iii  gloriam  ipsius.  lloc 


Quia  niultum  per  nmi)eni  modum  JiidaiO  fiiissc 
ampliiis  quam  Gncco  dixeral,  ideo  nuiic  Juda^i  vole- 
bant  se  pr*ferrc  gentifibus,  quasi  qui  pcr  praice- 
denlia  jiistitia;  opera  Uieiuisscnt  ad  gritiam  vocari. 
Sed  ipsc  arrogantiam  eoruni  dcprinieiis,  osienditeos 
fuisse  pcccaiores,  sicul  e'.  gcnliles.  Qiiando  quidcin 
in  prioii  siaiii  niullum  fecit  Dens  pcr  omncni  mo- 
duii)  ainpliiis  Jiidicoqiiain  Graico.  Igiturquid  ex  !i.'ic 
rc  vidciur  essc  conscqiiens,  csl  indo  conseqncns, 
quia  pracctlimus  ««s,  id  csl  Gra-cos,  in  graJia  nova, 
quam  nunc  percepimus.  Xcquomtam  est  Ihde  cen- 
seqiiens,  qiiod  nos  Juda-i  prspccilanius  eos,  et  di- 
giiiores  cis  simiis,  quia  cl  iios,  sicnt  cl  ilii,  pcccavi- 
,  niiis.  Nani  causuli  sumui,  id  csl  niiillis  caiisis  ct 
ratioiiibus  jaiii  moiisira\iniiis,  Jtula:os  el  Gra^cos 
omnes  anlc  gratiam  istam  sub  peccato  esse.  Et  ideo 
nullns  pnccedii  aliiiiii.  Snperiiis  oslPiidit  gentiles 
sub  pcccato  essi-,  cum  iiicerel  :  Tradidil  illos  Deus 
in  desideria  cordis  eorum,  elc.  Jiidujos  autcm,  ubi 
dixit  :  iiui  prwdica»  non  furandum,  farurii'/  qui  di- 
cis  non  nKBcliandum,  mcecliaris'!  elc.  Iia  dixiinus 
eos  sub  peccaio  esse  sicui  scriptum  esi  dc  Judaels,  dc 
quibus  niinus  vidchalur,  quia  non  est  juslus  quis 
quam  eoruiu,  quGoiam  ex  operibus  legis  siiie  gratia 
ncmo  juslificatur ,  non  esl  inlelligtns,  quia  iiu!- 
liis  eorum  Sciipturas  sanctas  intelligit  vel  Clirisluni, 
iiec  per  veiba,  iiec  per  niiracula  Deum  csse  inlelli- 
git.  Non  est  reqnirens  i)i;Km,quaiiiv4s  Christus  Dous 


est  dicere  :  Merito  judicor,  utpote  peccator,  quia  D  venisset  eos  quserere,  ut  ad  selernain  eos  patriam 


veritatem  Christianas  tidei  negabam,  et  verilatera 
superiiae  promissiunis  exinanire  laboraliam  perse- 
quendo  fideles;  ct  tainen  veritas  ipsa  tidci  vel  pro- 
missionis,  per  saevitiam  meam  clarior  facta  esl  in 
his,  quos  martyrizavi,  sicut  in  Slephano.  Et  cum 
ego  de  his  merito  judicer,  constat  quia  Deus  non  est 
jnjustus,  dum  peccatores  in  judicio  damnat.  Et  nou 
est  ita  de  nobis,  siruJ  blasphemamur ,  id  est  injuste 
et  falso  vituperamur,  ci  sicui  quidum  non  nomi- 
nandi  munt  nos  dicere,  id  est  aliis  pra^dicare,  facia- 
tnits  mula,  id  est  pecccmiis,  «t  veniant  iiobis  a  Dco 
bona,  id  est  ut  Deus  reinedia  suse  misericordiiC  no- 
big  tribuat  condonando  peccata.  Quorum,  id  est 
ftoruin  qui  talia  de  nobis  garriuut,  yusto  ett  damna- 


reduceret;  tanien  niillus  eoruin  requirit  eiim,  cura 
jam  sit  qiiaisitus  ab  co.  IIoc  enim  de  illis  diclum 
est,  qui  nonduin  veneiuntad  Christuin.  Non  esl  re- 
quirens  Deumvd  Judsus,  vel  gentilis  quisquam,  ut 
scilicet  qujerat  ac  requiral  quomoiio  voliinlatem 
ejus  implcat,  quatenus  ad  iiiventlonem  visionis  ejus 
pertiiigere  merealur,  sed  omnes  dectinaverunt,  idest 
deorsuin  ab  ejus  requisilione  se  retraxerunl,  ponen- 
tcs  cor  in  mfimis,  et  occupantes  soUicitudinibus 
corporis.  Ei  simul  omnes  facii  sunt  inutiles,  id  est 
nihil  utilitalis  sibi  conquirentes,  quia  non  sofum 
Geiitiles,  scd  et  Jud»i,  qui  per  legem  sine  Christo 
voluerunt  salvari,  frustra  iaboraverunt.  Non  est  qtii 
facit  bcnuiu,  cum   Judseus  prstvaricatio  mandato- 


655  BERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI  «56 

rum  gentos  vero  naturae  lex  violata  conderanet.  Et  A  citale  carebunt  superna?  beatitudiiiis.   Ei  hoc  ideo, 

quia  non  cognoverunt  viam  pacis,  id  est  viamjustae 


ideo  eliam  non  est  inter  eos  qui  faciat  bonum,  quia 
quidquid  flt  sine  fide  Cliristi,  nequaqnam  est  bonum 
quamvis  bonum  videatur  esse.  Non  cst  usque  ad 
uiium,  id  est  nec  unus  cx  e/s  qui  laciat  bonuni,  quia 
sL  quis  per  singuios  eorum  numerando  etinquiren- 
do  usque  aJ  unura  transeat,  non  inveniet  qui  opc- 
retur  bonum.  Vel  non  est  in  omnibus  qui  faciat  bo- 
num  usque  ad  ununi,  id  est  donec  veniatur  ad  eura 
qui  unusetsingularisest,  id  est  ad  Cbristum,  cui 
neiuo  comparari  potest.  Chrisfus  enim  tantunimodo 
facit  bonum,  et  in  se  etin  suis.Non  est  ex  eisqui  fa- 
ciat  bonum,  sed  omnes  ipsi  multa  mala  faciunt. 
Namguitureorumeslseputcrumpatens  (Psal.  xiii), 
quiasiculcx  patenti  sepulcro  exii  niinius  fetor  pu- 
trefacti  cadaveris,  sic  ex  apcrto  gutlure  corum  exit  " 
per  niaia  colioquia  fetor  putentis  conscientiae  ipso- 
rum,  ut  inficiat  et  corrumpat  niores  audienlium. 
Clausum  cnini  sepulcrum  esset  guttur  eorum,  si 
pudor  eos  adliuc  cohibcret,  ne  intci  num  fetoiem 
niorluas  su.-e  animai  foias  in  publicura  loquendo  pro- 
ferrent.  Sed  patens  sepulcrum  est  guttur  eoruni, 
quia  quod  in  malis  ultimum  est,  verecundiam  per- 
didcruiit,  ut  jain  publice  (riraina  siia  loqui  non 
erubescant,  sed  guttur  suum  iinpudenter  apeiiant, 
et  ex  eo  fetorem  mortuae  aninide  circuinslantibus 
proferant.  Et  etiam  linguis  suis  suavia  et  blanda 
veiba  hurailiterdepromentes,  agebant  dotose,  quo- 
niam  aha  profeiebant  ore,  et  alia  nieditabantur  in 


actionis,  qua  pervenirent  ad  quietem  perpetu;e  pa- 
cis.  Nec  mirum,  si  nesciunt  viam  qua  tenderent  ad 
ajternam  paceni,  quia  timor  Dei  «  qui  est  initium  sa- 
pientise  (Eccl.  i). »  non  est  ante  ocutos  cordis  eoruni. 
Nam  quia  initium  sapientiae  abjecerunt,  ad  prove- 
ctum  sapientia;  nequaquara  pervenerunt.  Sicque 
superbia,  qua  timorera  Dei  ab  intuitu  suae  mentis 
removerunl,  fecit  ut  viam  pacis  ignorarcnt,  et  viani 
niortis  ainbularent.  Ha;c  de  pravitatibus  infideliura 
Judaeorura  atque  gentiliura,  auctoritate  propbetica, 
locutus  est  Apostolus,  ut  niaxime  Judaeos,  qui  de 
legis  operibus  gloriabantiir,  convinccret  mullis  pec- 
catis  irretiios  fuisse.  Non  autem  putandum  est,  eum 
ex  solo  tcrtio  decimo  psalmo  ista  posuisse,  neque 
enira  habentur  in  llebrseo  simul  ita  per  ordinem, 
sed  potius  ex  diveisis  psalmis,  et  ex  libro  Isaiaj  con- 
juiixisse.  Nam  quod  :iit ;  Quia  non  est  justus  i/uis- 
quam,  non  est  intelligcns,  non  est  rciyuiicHS  Deuiu, 
vmnes  dectinaverunl,  simul  inutites  facti  sunt,  non 
esl  fjui  fuciat  bonum  ,  non  est  usque  ad  unum,  cx 
tertio  decimo  psalino  sumpsit.  Quod  autera  subjecit: 
Sepulcrum  palcns  cst  gutlur  eorum ,  tinguis  suis  do- 
lose  agebant,  in  quinto  psalmo  legitur.  Quodqne 
mox  addidit :  Veiienum  aspidum  sub  labiis  eorum, 
centesimi  triccsimi  noiii  psalmi  est.  Rursumque 
qiiod  ait  :  Quorum  os  matedictiune  et  amuritudine 
plenum  est,  de  nono  psalino  sumptum  est,  ubi  sin- 


corde,  juxla  iliud  :  n  Loquuntur  pacem  cum  proxi-  (•  gulariter  dicitur :  Cujus  malidiciione  os  ptenum  est 


raosuo.malaautera  incordibuseorura  (Psat.  sxvii).i 
In  verbis  habebant  boiia,  sed  venenum  aspidum  erat 
sub  tabiis  eorum,  id  cst  insanabile  odium  latebat  sub 
dictis  eonim.  Aspi<luui  quijtpe  venenumperniciosius 
eit  quam  caeteroruin  serpentium,  ideoquo  per  illud 
pouisima  designaturimalitia.  Et  venenum  aspidiim 
tegiliirsub  labiis  eor'.im.  qui  blanda  loquuntur,  sed 
inorsu  venenati  verbi  fraudulenter  animam  audicii- 
lis  nccant,  sicut  dctractores,  sicut  poetK,  sicut  qui- 
libet  seductores.  Ilostes  enim  sunt  animarum ,  licet 
se  fingant  amicos  ;  et  idcirco  per  inalitiam  fraudis 
eas  veneno  suo  inficiunt,  iit  interficiant.  Quorum  os 
etiam  matedictione  pknum  est  et  amaritudine,  (juia 
non  solum  fictis  veibis  blaiidiuntur,  sed  ctiain  aliis 


ei  amaritudine.  Quod  autem  scquitur  :  Vetoces  pe- 
des  eorum  ad  effundendum  sanguinem ,  contritio  et 
infelicitas  in  viis  eorum,  et  viam  pacis  non  cognove- 
runt ,  in  Isaia  reporitur.  El  iieruni  quod  in  fine  di- 
citur  :  Non  est  timor  Dei  ante  oculos  eorum,  in  trice- 
simi  quiiiti  psalrai  principio  sic  cst :  Dixit  injustus, 
ut  detivquat  in  semelipso  ,  non  est  timor  Dei  anle 
ocutos  ejus.  Nec  in  hoc  cuiquam  videatur  esse  di- 
versum ,  si  quod  in  siiis  locis  numeio  dicitur  sin- 
gulari,  ab  Apostolo  plurallter  ponitur,  qui  scribebat 
ad  plurimos,  et  in  uuum  sensnni  luulta  cnlligebat 
cxeiupIa.Patet  itaque  non  tam  .\postolum  de  psalrao 
tertio  decimo  sumpsisse  ,  quud  in  Hebraieo  noii  Iia- 
betur,  uec  in  septuaginla  Interpretibus,  sed  in  cdi- 


pleno  ore  maledicuiit  ct  amara  loquuntur.  Ilae  sunt  D  tione  Vulgata,  quani  eos,  qui  arlem  contexeudarum 


enira  artes  pessiniorum  hoiniiium,  ut  aliisadulentur, 
aliis  maledicant,  et  aliis  blaiidiaiitiir,  aliis  auiara  lo- 
quantur.Necdicunturhabere  raaledictionem  ct  ama- 
ritudinem  in  ore,  et  os  eorum  plenum  esse  fertur 
maledietione  et  aniariludine,  ut  abundanlia  nialcdi- 
clionis  et  araaritudinis  inore  ipsorum  monstrctur 
esse.  Pedcs  quoquc  eorum  sunt  vetoces  ad  effundcn- 
dum  sanguinem  ,  quia  cito  currunt  ad  pevpctrandura 
homicidium.  Vel  pedes ,  id  estaffoclus,  eoruiu 
sunt  veloces,  id  cst  parati  et  festivi  ad  efrundendum 
sanguinein,  quia  ex  dolibeiationefacinnt  boniicidia. 
Contritio  el  infelicilas  «sJ  jh  riis  corum,  quia  lain 
ipsi  quam  oinnes  qui  in  viis  actionura  ipsarum  ain- 
bulant,  conterentur  gehennalibus  suppliciis,  ctfeli- 


inter  se  Scripturariim  AposloIi  neseiebant,  quaesisse 
aptuin  locuni,  ubi  assuinptuin  ab  eo  ponerent  testi- 
moniuni,quod  absque  auctoriiate  Scripturae  posilura 
in  epistola  non  putabant. 

«Sciiaus  autem  quoniara  quascunqiie  lex  loquitur, 
«  his  qui  in  lege  sunt  ioquitur,  ut  omne  osobslrua- 
»  tur,  et  subditus  fiat  oranis  niundus  Deo,  qiiia  ex 

<  operibus  legis  non  justificabitur  omuis  caro  coram 

<  illo.  Per  legem  enim  cognitio  peccati,  nunc  autem 

<  sine  legc  justitia  Dei  luauifestata  est,  lestificata  a 

<  lege  et  prophetis.  Justitia  autein  Dei  per  lidem 
I  Jesu  Christi  in  oinaes  et  supcr  omnes  qui  credunt 

<  iii  cum.  > 

Ne  dicercnt  Juilaei :  Haec  qux  protuhsti,  non  sunt 


637 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM. 


658 


dicla  de  nobis,  sed  de  gentibus,  osteudit  Apostolus,  A  habebat.  Non  dicimus  non  juslificatos  fuisse  eos  qui 


quia  qua;  ia  lege  scripta  sunl',  iiis  qui  sub  lege  le- 
neutur,  dicta  sunt.  Legem  appellat  hoc  loco  librum 
psalmorum,  sicut  et  Dominus  ,  ubi  ait  :  «  Nonjie 
scriptum  est  in  lege  vestra,  quia  cgo  divj :  ^ii  es- 
tis?  »  {Psal.  Lxsxi.)  Vel  tolum  Vctus  Testamfintum 
appcHavitnunclegem.Quasi  diceret  :  «  Vos  quidoin 
ad  alios  vultis  haec  detorquere,  sed  nos  schnus  qiiia 
non  solum  ista  ,  sed  eliam  omnia  qiuccuncjnc  lex  lo- 
qtdlur,  his  qui  in  lege  sunt  loquilur,  iit  est  Judieis, 
sive  bona  ,  sive  mala.'  Quamvis  ergo  et  in  genlibus 
orania  niala  ha;c  essent,  qax  imnc  Apostoius  pio- 
phelicis  verbis  descripsit,  de  Judoeis  tamen  proprie 
dicta  sunt  omnia  ,  quia  non  neeesse  erat  scelera 
gentium  ,  de  quibus  nemo  dubitabat ,  propheticis 


fuerunt  legi  obedientes,  sed  dicimus  quia  nisi  es 
gratia  justiticati  fuissent,'  non  essent  vere  cbedien» 
tes.  Vere  ex  legis  operibus  .■lemo  vcraclter  justiA- 
catur,  quia  per  legem  est  tanlum  peccuii  cocjnitio,non 
consumptio.  Prohibet  enim  lex  peccatnm ,  non  au- 
Jert,  et  prohibendo  ostendit  esse  malum  quod  pro- 
hibet.  Per  legem  fuit  cognitio  peccati ,  et  per  eam 
nemo  sine  gralia  justilicatus  est ;  sed  nunc  in  hoc 
tempore  gratisc  esi  manifestata  gratia  Del,  quse  teni- 
pore  legisfuit  operta.  Munifestola  est  sine  lege,  id  est 
sine  iegis  auxilio,  justiiia  ,  non  liominis,  non  pro- 
pria;  voluniatis,  sed  Dei.  £t  juslilia  Dci,  noii  qiia 
justus  est  Deus,  sed  qua  iiuiuit  homineiii,  ciim  justi- 
licat  impium.  Et  ut  ceriius  teneatur  ista  jusliiin, 


fpsliraoniis  astruerc,  sed  potius  Juda;orum,  qui  de  B  tesiificataest  a  lcge  et  prophetis,  id  est  testiinoniuin 


Iransaclis  operibus  justitije  gioriari  volebant.  Qua:- 
cunque  lex  toquitur,  his  qui  in  tege  sunt  loquitttr; 
quoniam  omne  quod  in  !ege  dc  gentibus  dicitur, 
etiam  ipsura  hoc  de  Judteis  dicitur ,  quia  ipso- 
rum  principalis  est  causa.  Omnia  qua;  lex  loquitur, 
eliam  duni  pcssima  ilagitia  describit,  loquitur  sine 
dubio  ,  his  qui  suni  iii  lege  positi,  et  ad  ipsos  per- 
tinct  quidquid  lex  dicil,  ita  ut  omne  os  ,  non  solum 
gentium  ,  sed  etiam  Juda;orum  ,  obslrualur,  id  est 
obmutescat,  dum  non  habent  iinde  gloricntur,  sed 
oniiies  suli  peccato  esse  monstraniur.  Vel  ideo  lo- 
quitur  lex  omnia  his  qui  in  lege  sunt ,  ut  omne  os 
etiam  Jitdaeorum  obslrualur,  non  invenicns  quid  de 
mcritis  suis  jaclet,  cum  lex  dieat  :  «  Omnes  decli- 


ei  perhibuerunt  lex  et  propheta;.  Nam  lcx  qiiidcnt 
duni  juberet  et  minarelur,  et  neminem  justilicaret, 
satis  indicavjt  doao  Dei  homincm  justiticari  per  ad- 
jutorium  spiritus.  Prophetse  aulem ,  quia  id  quod 
prsedixerunt,  implevit  adventus  Christi.  Et  ha;c  ju- 
stitia  est  sine  lege  ,  quia  Deiis  eam  per  spiritum 
gratJK  ciedenli  confert  sine  adjutorio  legis,  id  est 
non  adjutus  a  lege,  quando  quidera  per  legera  ostcn- 
dit  homini  inlirmltalem  suam ,  ut,  ad  ejus  miseri- 
cordiam  per  lidein  confugiens,  sanetur.  Dixi  justi- 
liam  Dei  esse  manifeslatam.  Sed  hcec  jusiiiia  l)ci 
est  per  ficlem  Jesu  Cliristi,  id  est  pcr  iidem,  qua  cre- 
ditur  in  Christum.  Sic  enim  ista  lides  Chrisli  dicta 
est,   qua  eredimus  in  Cliristum,  sicut  illa  juslili» 


naverunl,  simul  inutiles  facti  sunt  {Psal.  m),  j  Et  ^  Dei,  qua  justificamura  Dco.   Ulraque  eniui  nostra 


ul  subditus  fiat  omMs  mMtdus  Deo,  ut  sciat  se  sine 
gratia  Dei  salvum  esse  non  posse ,  vel  certe  in  con- 
fessione  peccati  speret  misericordiara ,  cognoscens 
se  essc  in  peccatis.  Omnis  mundus,  id  est  omnes 
homines,  qui  in  niundo  sunt,  non  solum  genliles, 
sed  et  Judcei,  fiant  Deo  subjecli.  Quod  detieiil  hunrii- 
iiter  facere,  qwia  ex  overibus  legis  non  justiftcabitur 
omnis  caro ,  id  est  in  carne  vivens  non  justificahitur 
ex  carnali  observantia  legis  corarn  Deo ,  qui  videt 
intima  cordis,  licet  coram  hominibus  videatur  justi- 
ficari.  Hic  contra  eos  incipit  Aposloliis  dispulara 
magno  diuturnoque  coiiflictu  ,  qui  gloriabantur  in 
lege,  et  per  legem  se  justificari  credebant,  non  per 


cst.  Sed  idcirco  Dei  et  Christi  dicilur,  quia  ejus  lar- 
gitale  doiialur.  Haecjustitia  qua;  confertur  per  lidcni, 
lidesque  ipsa,  occulla  inspiratione  Dei  et  graiia;  do- 
no  infunditur,  non  labore  humano,  nec  opere  Vete- 
ris  Testamenti  acquiritur,  quia  ipsius  dounui  est 
ut  credamus.  Est  ergo  jusiitia  hax  super  omiies  qw 
c redunt,  coilkus  daia ,  superans  merita  oniiiium  el 
Judaiorura  et  gentilium.  Idco  etiam  per  fidem  super 
eos  est  justitia ,  quis  per  legem  esse  no»  potuil,  quia 
fides  impetral  quod  les  imperat. 

i  Non  enim  est  distinciio.  Omnes  enim  pecca- 
5  verunt,  et  egent  gloria  Dei,  justificati  gratis  pei 
«  gratiam   ipsius,  per  redemptioiiem   quae   est   i» 


gratiani,   doccns  pcr  ordiiifm,  Icgem  noii  potuisse  j)  <  Christo  Jesu,  quera  proposuit  Deus  propitiatioiiem 

auferre  ,  sed  potius  auxisse  peccaium  ,  quod  aufert 

gratia,  quia  Icx  jubcre  novit,  cui  succumbil  infirmi- 

tas,  sicut  gratia  juvare,  qua  infunditur  charitas.  Et 

notandum,  quia  nunc  legem  quinque  iibros  Moysi 

norainat.  Etcujuslegis  operibus  nemo  justificabitur 

coram  Deo .  quia  nihii  ad  perfectuin  adduxit  lex, 

quae  timorem  poen»  incussit,  non  amorera  justitiaj 

iufudil.  Qui  enim  timore  suppiicii  non  amore  san- 

ctiiatis  observabat  legem ,  mallet  ulique  non  esse 

quod  tiiueret ,  ut  impune  legem  ei  praeterire  liceret. 

Ac  prssterca  iicet  ipsam  legeni  actibus  impleret,  et 

ia  oculis  liomiuum  justus  appareret,  in  oculis  ta- 

nien  inlerni  inspectoris  eral  iiijuslus,   quia  quod 

foris  ia  opere  denionstrabat,  iatus  in  voluniatc  non 


«  pcr  fidem  iu  sanguine  ipsius,  ad  ostensionem  ju- 
(  stitia;    sua;   propter   remissionem   prscedentiuiii 
i  dclictorum,  in  sustenlalione  Dei,  ad  ostensioiicm 
<  justiti%  ejus  in  huc  tempore,  ut  sit  justus,  et  ju 
1  stificans  eum  qui  es  lide  est  Jesu  Christi. » 

Ideo  dixi  supcr  onines  asqualiter  esse  justitiain 
per  fidern,  quia  non  est  distinctio  in  accipicnda  illa 
jusiitia,  sed  sive  Judseus  sive  gentilis  fidera  habue- 
rit,  juslificabitur.  Vere  nou  est  distinctio  utrorura- 
quc,  qiiia  oinues  el  Juda>i  et  gentiles  peccavferum, 
vel  in  se  vel  in  Adam.  Quoiiiam  lex  sive  in  parailiso 
data,  sive  naturaliter  insita,  sivc  in  litteris  proniui- 
gala,  prxvaricata  cst  ab  ipsis.  Omnes  ergo  pecca- 
verunt  ct  egent  adhuc  quolidie  gloria  Dei,  id  est  ut 


039 


HERVEl  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


6i0 


Deus  magls  magisqne  glorificctur  in  eis,  iribuendo  A  credat  eum  fudisse  sangumem  suum  pro  redem- 


beneficia  graliae  suse  pcr  remissionem  quotidianorum 
delictoruni  ,  et  raultiplicatioiiem  virtutura.  Non 
gloria  siia  egent,  ut  glorientur  quasi  de  suis  rneri- 
lis,  sed  egent  gloria  Dei,  id  est  omnino  necessa- 
rium  est  illis,  ut  gloria  Dei  dilatetur  in  ipsis.  Si 
enim  justitia  ex  operibus  legis  haberetur,  jam  ipsa 
justitia  non  esset  gloria  Dei,  sed  poiius  hominum 
legem  observantium.  Sed  quia  per  gratiam,  non  per 
legem  habelur  jusiitia,  ilia  justitia  esl  gloria  Dei, 
non  honiinum,  ut  quidqiiid  liabet  homo,  non  sibi, 
sed  Deo  ascribat.  Gloria  Dei  adhuc  egent,  jam  ta- 
men  justificati  gratis,  id  est  sine  uilis  meritis.  Et 
justincati  non  per  legem,  nec  propriam  voluntatem, 
sed  per  gratiam.  Nnn  quod  sine  vnluntate  nostra 
fiat,.  sed  voluntas  nostra  ostenditur  infirnia  per 
Igeni,  ut  sanet  gratia  voluntatem,  et  sana  voluntas 
impleat  Icgera,  non  conslituta  sub  lege,  nec  iudigens 
lege.  Hoc  totiim  idcirco  Aposloius  loquitur,  ne  lidos 
ipsa  supeihire  incipiat  et  dicat :  Si  ex  fide,  quomodi 
gialis?  Quod  enim  (ides  meretur,  ciir  non  potlus 
redditur  quam  datur?  Sed  si  quis  dixerit:  Ut  me- 
rear  justificatiom^ra,  habeo  fideni,  respondeiur  ei : 
«Quid  enim  haOes  quod  noii  accepisti  ?  (/  Cor.  iv.)» 
Cum  ergo  lides  irapctrat  justificationem,  sicut  uni- 
cuique  Deus  parlitus  est  etiam  ipsius  niensurani 
fidei,  non  giatiam  Dei  aliquid  mcriti  pracedil  hu- 
mani,  sed-ipsa  gralii  meretur  augeri,  ut  aufta  me- 
reaturet  perfiti,  comilanle,  non  ducente  pedissequa, 
noii  pra;via  voliintate.  Justifuati,  inquit,  per  gra- 
tiam,  qu<e  non  ineritis  redJitur,  sed  gralis  datur, 
piopter  quod  gratia  noniinatnr.  Qua;  gratia  veiiit  per 
retiemptiouem,  i/ua;  esi  iti  Christo  Jesu,  non  in  alio 
«liquo.  In  eo  eiiim  invenla  cst  redemplio  liumani 
generis,  id  est  in  ejus  sanguine,  qiine  in  nulla  alia 
re  poterat  iiiveniri.  Non  enim  nos  Cliristus,  quia 
per  natiiram  ipsius  semper  lueramiis,  sed  redemit 
quia  capiivi  pcccato  tenebamur.  Qui  enim  aliquem 
redimit,  suum  docei  fuisse  quem  redimit.  Ila  Chri- 
slns  nos  redeinil,  quia  ejus  eramus.  Ouem  Cliristiim 
Iteu.^  Paler  proposuil,  id  est  longe  aiite  piteordina- 
vit  1'uturam  propitiationem,  id  est  expiationem  pec- 
calorum  noslrorum,  hoc  est,  ut  per  eum  ipse  Pater 
expiaiet  nos  a  peccatis,   et  propitius  nobis   lleret. 


Vel  propo^ttit,  id  est    in   propatulo  ornnibiis  illum  p  legis  aut  nalur*. 

posuit   propittationem  in  sanguinc  ipsius,  id  est  ut 

ipse  esset  non  solum  propitiator,  sed  etiam  propi- 

tiatio,  et  illam   propitiationem   haberenius  in  san- 

guine  ejus,  qui  in  remissionem  peccatorum   effusus 

est.  Naui  absque  sanguinis  etfusione,  siciit  iste  dicit 

Apostolus,  non  fit  remissio  pecoalorum,  quia  vide- 

licet  non  nisi  per  sanguinem  Christi  dari  valet  pro- 

pitiatio  et  remissio  pcccatorum.  In  cujus  typo  quo- 

ticscunque  peccaia  in  !ege  dimitli  dicuntur,  sanguis 

hosti%  offertur.   Proposuit    autem  Deus  Christum 

propitiationem  per  fidem,  ut  ([ui  in  cum  crcderent, 

ipsi  propitiaiionem  hanc  haherent.  Vel   proposuit 

euiii  pivi>itiatiunem  per  fidem  in  sanguinc  ipsius, 

quoniam  aliter  non  eiit  ipse  propitiatio  alicui,  nisi 


ptione  generis  humani,  et  subjunga!  huic  lidei  bona 
opera,  prout  poterit.  Pioposuit,  inquit,  eum,  id  est 
in  publico  posuit  per  prxdicationem  aposlolorum, 
hunc  esse  propiliationem  pro  peccalis  nostris;  et  hoc 
fecit  ad  oslcnsionem  justiii<B  suse,  id  est  ul  per  eum 
tiianirestaret  hominibus  suam  veram  justiiiam,  quae 
prius  latebat,  dum  pularent  homines  opeiibus  legis 
se  posse  justificari.  Verani  ergo  justitiam  oslendit 
in  Chrislo  credenlibus,  et  ostendil  eam  esse  suam, 
non  horainum,  id  est  a  seipso  lialam  hominibus, 
non  ab  ipsis  orlam,  nec  ex  iegii  operihus  babiiafli. 
Quam  sciiicet  jusiiliam  ostendit  propier  remissionem 
priecedeuiittm  deliciornm,  id  est  ut  remitteret  dclicta, 
quae  praecesseraiit  non  solum  in  geutilibus,  sed  etiain 
iii  Judaiis,  qgi  veram  juslitiam  necdiim  noverant. 
Oiunes  enim  peccaveruni.  Sed  per  ostensiooem  suse 
jusiitiae  placuit  Deo,  ut  remilteret  illis  prscedentes 
culpas,  ei  justilicaret  eos,  ut  deinceps  jusie  Tiverent. 
Pia3cedentia  eniin  ob  Iioc  Apostolus  delermiiiait, 
ne  quis  iiitelligeret  iila  esse  remissa,  qua  posi  ac- 
ceptani  gratiam  commiilit.  Piaecesserunt  delicta,  et 
hoc  factum  est,  in  sustentatione  Dei,  qui  non  statim 
percussit  delinquentes,  sed  diu  patienter  sustiiiuit, 
ut  ad  pGeiiitentiam  converleret.  Sustentatione  dico, 
praerogala  ad  osteusioncm  justitice  ejus,  id  estad  hoc 
loiiganimiler  sustinuit  eos,  ut  tandem  conversis 
ostenderel  jusiiliam  suam  in /loc  tempore  gratix, 
quam  prioribiis  lemporibus  non  manirestavcral,  dum 
putarenl  hoiniiics  se  per  seipsos  posse  jusiificari. 
Ad  hoc,  inquam,  suslinuit  et  justitiam  suam  qua 
justificari  pssset  bomines,  ostendit,  ut  sit  ipseju- 
sius,  id  estjiiste  agens  omnia.  Justum  naraquefuit, 
ut  qui  in  fuluro  sasculo  judicaturus  esl  singulos  se- 
cundum  opera  eorum,  in  islo  sxculo  patienter  eos 
sustiiieret,  ei  quid  ageve  debcreut  illis  ostenderet. 
Justus  ergo  est  in  hac  sustenlatione  et  jusiitia;  osle»- 
sione,  quoniam  omnia  quae  faccre  debuit,  fecil.  £t 
per  haec  etiam  est  justilicans  eam  qui  est  ex  lidc  Jesu 
Cliriati,  quia  dum  sustinet,  et  justiliam  suam  ostcn- 
dil,  infundit  ipsara  juslitiani  coidi  credentis.  Nor 
justifical  eum  qui  est  ex  lege,  scd  euiii  qui  est  cx 
Chrisli  fide,  ia  eslex  fide  qiia  credilur  in  Christum, 
Ex  bac  enira  dalur  jiistiUcalio,  el  iion  ex  operibus 


<  Ubi  est  ergo  gloriatio  tua?  Exclusa  est.  Per 
«  quam  legem?  Faetorum  ?Non,  sed  per  legem  fi- 
«  dei.  Arbilrainur  enim  juslificari  horainera  per 
<  fidem  sine  operibus  legis.  An  Judseorum  Deus 
«  tantum  ?  Nonne  et  gentium?  Imo  ct  genlium, 
«  Qiioniam  quidem  unus  est  Deus  qui  juslitical  cir- 
«  cumcisionem  ex  fide,  et  pia<piitium  per  fidera. 
«  Ligcra  ergo  destruimus  per  lidem?  Absit,  sed 
«  lcg'_'m  statuimus.  > 

Quando  quidem  justitia  est  Dei,  non  hominis,  et 
ex  Hde,  non  ex  iege,  ergo  ubi  est  gloriatio  lua,  o  Ju- 
dse?  Id  esl  uhi  est  elatio  tua,  in  qua  gloriabaris  per 
legis  opera  te  jusiificaium  ?  hoc  esi,  non  habi^s  ma- 
teriam  gloriandi  i.T  lege,  qui»  exclusa  esi,  id  est  e^ 


I 


6i\ 


COMilENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AO  MM. 


612 


cta  et  ablata  tibi  causa  gloiiandi,  ciiminata  est  glo-  a  ribus,  quia  non  nierito  ad  illam,  sed  gratia  pervenii, 


riatin,  quani  in  cordu  habebas.  El  atlende  perquid. 
Nam  per  qvam  iegem  piitas  eam  e-Aclusam  ?  Putas 
per  ie^em  [acioruiii,  id  est  operum  ?  iScn  est  exdusa 
per  legem  faclorum,  sed  per  lefiem  fidei,  id  est  non 
per  laborem  operuni,  sed  per  facilitaiem  fidei.  Lex 
enim  iidei  est,  qua  in  Christum  crediinus,  et  auxi- 
lium  gratise  ejus  ad  beiie  agendum  precamui'.  Lcx 
fidei  est  in  spiritu  juvaiite,  lex  factorum  in  iititra 
jubente.  Quod  lex  operum  nruiando  imperal,  iioc 
lex  fidoi  eieJendo  impetrat.  Lex  operuni  dicit :  i  Non 
concupisces  (Exod.  xx).  t  lex  lidei  dicit :  <  Cum 
scircm  quia  nemo  potest  esse  conlineiis  nisi  Deus 
dei,  et  hoc  ipsum  erat  sapienlia;,  sciie  cujus  esset 
Iioc  donum,  adii  Dominuiii  et  deprecatus  sum  (Sop. 


nec  consequentibus,  quia  in  hac  yiia  es.w  non  si- 
nitur.  Unde  manifcslum  est,  qiiia  quod  .Apostolus  di- 
cil  juslilirari  honiinem  per  fidi m  sine  operibus,  noii 
iia  debet  intelligi,  ut  accepta  fide,  si  \ixerii,  di- 
camus  eum  jiistum  eiiamsi  inale  vixerit,  sed  ut  stiat 
se  quisQiie  per  (idem  justificari,  etianisi  Icgis  ope- 
ra  iion  prsecesserint.  Sequuntiir  eniin  jiistHicaium, 
noii  prsecedunt  Justlficandum.  De  illis  autero,  qui 
post  acoeptionem  (Idei  nolun'.  bene  opeiari,  lcsia- 
tiii  Jacobus,  quia  tides  si  iion  habcat  opi*ra,  iiior- 
tua  est  in  semetipsa  (Jacob.  ii).  Post  h»c  Apo- 
stolus  ut  ostendat  el  gentiles  ad  islam  graiiani  de- 
bere  suscipi  sicut  Judseos,  ait :  An  JiKiffoiKm  bciia 
tantum  ?  Quasi  dicat :  Vos  putatis  quod  ad  vos  lan- 


viii).  I  Ipsa  est  illa  sapientia  quae   pietas  vocaiur,  B  tum  Deus  pertincat,  et  vos  soli  gratiam  ejus  susci- 


qua  coiitiir  Pater  luminuin,  i  a  quo  esl  omne  datum 
optimuin  ,  et  omne  donum  perfectum  (Jac.  i).  i 
Colitur  autem  sacrilicio  laudis,  actiombusque  gra- 
tiarura,  ut  culior  ejus  noii  in  seipso,  sed  in  illo  glo- 
vietur.  Ae  per  hoc  lege  operuiii  dicil  Deus,  j-ic 
quod  jubeo  ;  lege  tidei  dicitur  Dco  :  Da  quod  jubes. 
JSon  ergo  per  legem  openim  excluditiir  gloriatio 
eoruin,  qui  cuin  sibi  jusle  videntur  viveie,  ita  glo- 
nanlur  quasi  non  accepeiiiit,  sed  ner  legem  lidei,, 
quia  per  eara  quisque  cognoscit  si  quid  bene  •  ivit, 
D(i  giatia  se  habeie,  el  ut  perficiatur  in  dileetionem 
justitise,  noii  se  aliunde  conseculurum.  In  lege  ilaque 
factoruin,  est  Dei  jubeiilis  justilia  ;  in  lege  auiem 
lidei,  subvenieiitis  misericordia.  Hasc  est  enim  lex 
lidei,  qua  crediiniis  ct  oraraus  per  gratiain  nobis 
donan.  ut  laciamus  quod  per  nosmetipsos  implere 
non  possumus,  ne  isjnoiaiiies  Dei  justiliam  et  iio- 
stram  volentes  siatuerc,  justitiae  Dei  noii  simus  sub- 
jecti.  Vere,  inqnit,  per  legem  fidei  esclusa  est  glo- 
tiatio  tua.  qua  de  icgis  observatione  tumebas,  quia 
nos  apostoli  arbitramur,  id  est  certi  sumus,  jusiiji- 
cari  qiiemliliet  huminem  per  fidem  sine  operibus  legis 
prsecedentibus.  Non  ideo  enim  Apostolus  lioc  dicit, 
ul  si  quis  crediderit,  non  ad  euin  perlineat  bene 
operari ;  sed  ideo  potius,  ut  nemo  puiet  meriiis 
prioruin  bunoriim  opeium  se  pervenisse  ad  doiuiin 
justificationis,  qua;  est  in  fide.  iii  hoc  eniin  se  gen- 
tibus  in  Christum   credentibiis  Jud«i  pi-seferre  cu- 


pere  debeaiis.  Sed  niinquid  lioc  verum  est?An  Ju- 
da;orum  lantum  est  Deus?  Nonne  est  eiiam  gentium 
sicut  JudKorum?  Imo,  id  est  magis  lioc  eligam  di- 
cere,  quiaest  et  gentium  et  Judaiorum,  id  estomnes 
lioinines  fecit,  et  similiter  de  omnibus  cura  est  ei. 
Noii  solum  vobis,  sed  ei  gentibus  venit  Christus, 
vobis  ex  lege  promissus,  sed  ad  ilias  missus.  Pro- 
pierea  mullo  niagis  et  geiitium,quia  ante  legem  san- 
cii  in  prKpiitio  placuerunt  Deo.  Ob  hoc  eiiim  dixit, 
imo  et  gcHlium,  ut  ostenderet  magis  geiiles,  quo- 
niam  ante  fuerunt  sancli  praeputiati  quam  circiim- 
cisi,  et  Abraham  ante  circumcisionem  lide  justilica- 
tus  est.  Sed  Judaei  luraendo  diciini:  Gentes  idola  co- 
lendo,  Deum  dereliquerunt.  Quibus  re^pondeiur:  Et 
vos.  Sed  nos,  inquiunt,  convertimur.  Et  illi :  Nobis, 
aiunt,  Christus  vcnit  promissus  (209).  Et  illis:  Non 
orgo  videlur  taniuin  est  (sie)  Deus,  quoniam  ex  .\dam 
nati  sunius,  et  per  prophetas  prsedictum  est,  gen- 
tes  Christocrt-diluras.  Vere  gentiuin  Deiis  est,  sicut 
Judsoruin.  Quod  cnm  aliis  modis  possit  probari, 
liocunuin  poiio  quoiiiam  quidein  unus  est  Beus,  noii 
plures  dii.  Et  in  hoc  apparct  unus  esse  omniuni, 
quia  justiflcat  omncs  per  eamdem  causam  :  Naiii 
arcumcisionem,  id  est  circumcisos  justi/icat  ex  /irfa, 
et  prmputium,  id  est  prseputiatos  per  lidcm,  hoc  est 
enini  cx  lide,  quod  per  fidem.  Nain  nec  c;rcunicisio, 
nec  praepulium  sine  lide  jusiilicaiur.  Ei  quande 
quidem  homo  justilicatur  per  fidein  sine  legis  ope- 


piebant,  quod  dicebantse  merilis  bonoruin  opcrum,  n  ribus,  ergo  legem  destruimus  per  fidcm?  Non,  sed 


qua;  per  legcm  siint,  pervenissse  ad  evangelicam 
graliani.  Ideoque  scandalizabanlur  niulti  qui  ex 
Judicis  crediderant,  quod  incircuincisis  gentibus 
Christi  gratia  traderetur.  Unde  nunc  Apostolus  di- 
cit  posse  honiinero  sine  openbus,  scilicet  praece- 
dcntibus,  justificari  per  fidem.  Nam  jusiificatus  per 
fidem,  quoinodo  polesi  nisi  juste  deiiiceps  operaii, 
quamvis  niliil  aiitea  juste  operatus  ail  iidei  justifi- 
calionem  pervenerit,  non  meriio  bunoruni  operiim, 
sed  graiia  Dei.  qua;  vacare  in  illo  inn  potost,  cura 
jam  per  dilectioiiem  bene  operatur.  Quod  si  cum 
credideril,  mox  de  hac  viia  decessci  it,  juslificatio 
lidei  manet  cum  illo.  nec  prxcedentib  js  bonis  ope- 
(i'Ol)  Locus  obscurus. 


slaluimus.  Quod  Judaeus  posset  iiiferri',  ipse  Aposlo- 
liis  sub  iiilerrogaiione  iiilert,  ut  removeat.  Quia,  in- 
quit,  per  Udem  juslificari  dicimus  quemlibet  honii- 
nem  sine  legis  opeie,  ergo  per  fidem  destruiinus 
legem?  Ahsil  ul  destruamus  cam  !Sed  polius  statui- 
mus,  id  est  lirniain  el  slabilem  esse  facimus  legem. 
Per  legem  enim  cognitio  pcccati;  per  fidoni  iin- 
pctratio  gratiae  contra  peccaium;  pcr  gratiain  sana- 
tio  anima:  a  vitio  peccati;  per  animae  saniiaiem,  li- 
berlas  arbitrii;  per  liberum  arbiirium,  jiisiitiaj  rti- 
leciio;  per  justiiia».  dileciionem,  legis  operatio.  Ac 
per  hocles  non  destruitur,  sed  staiuilur  per  fidem, 
quia  iides  impetrat  gratiam,  qua  lex  impleatur,  gra- 


m 


HERVFJ  CURGinOLENSlS  MONACHI 


6U 


iia  sanat  volunlalem,  qiia  juslitia  libere  diiigalui-.  A  snbsequeniibus  opevibus  bonis  vncua  est,  ila  quai- 


Yel  ita :  Legem  ergo,  etc.  Quoniam  Apostolus  dice- 
bat  hominem  justilicari  per  Cdem  sine  lej;is  obser- 
vantia,  nc  Judaei  diceieiil :  Legem  eigo  deslruis,  in 
qua  omnesquicrediderunt  jusli,  circumcisi  fuerunt. 
Non  solvo,  ait,  non  destruo,  sed  conflrmo,  dum  lian« 
prsedico  circumcisioneni,  quara  iUa  prsedixit.  «  In 
novissimis,  inquil,  diebus  cireumcidet  Dominus 
Deus  cor  tuum,  et  cor  seminis  tui  (Deut.  xxx).  » 
Tunc  destrueremlegem,  si  illam  mentitam  dicerera, 
lioc  est  Ron  cessaturam  cum  ilia  promiscrit  se  esse 
ccssaturam,  sicut  Jereraias  ait :  c  Ecce  dies  veniunt, 
dicit  Dominus,  et  consummabo  superdomum  Isr.iel 
et  super  donium  Jiida  testamentum  novum,  non  se- 
cundum  testamentum  quod  feci  patribus  eorum,  in 


liljet  opera  bona  ante  fidera.  Habet  gloriam,  apud 
seraelipsum  vel  ajiud  homines,  sed  non  apud  Deuin. 
Jlulti  enim  gloriantur  de  operilius,  et  muili  pagani 
propterea  nolunt  fieri  Christiani,  quia  quasi  suffi- 
ciunt  sibi  de  bona  vila  siia.  Et  dicit  aliquis  lalium, 
Bene  vivere  opus  est.  Quid  milii  pr»cepturus  est 
Chrislus,  ut  ben^vivani  ?  Jam  bene  vivo.  Qnid  mihi 
necessarius  estClinstus?  Nullum  homicidiuni,  nul- 
lum  furtum,  nuHam  rapinam  facio,  res  alienas  non 
concupisco,  nulio  adulterio  contaniinor,  non  inve- 
nitur  aliquid  in  vita  mea  quod  reprehendalur,  et  qui 
rcprchenderit,  faciat  me  Christianum.  Iste  lalis  ha-- 
bet  gloriam,  sed  noii  apiid  Deuni.  Non  autem  sic 
pater  noster  Abraham  gloriatus  est.  Non  enim  ex 


die  quaapprehendi  manus  illorum  iit  reducerera  eos  B  operibus  legis  invenit  justitiam,  utpote  qiii  aule  le- 


dc  lerra  .lEgypti ;  sed  hoc  est  testamentum  quod 
disponam  domui  Israel  post  dies  illos.  dicit  Domi- 
iius,  dando  leges  nieas  in  cordibus  eorum,  et  in 
inentibuseorum  superscribam  eas  {Jer.  xxxi;  Hebr. 
vm).  «  !N'on  deslruitur  lex,  cum  impleta  cessat. 
Non  eaiti  destruimus,  sed  magis  statuimus,  Id  cst 
staie  facimus,  diiin  probamus  verum  esse,  quod 
dixit  de  antiquis  jiislis  et  de  gentibus  credituris,  et 
spiritalem  circumcisionem  ventuiam,  dum  hoc  effi- 
cit  fides,  quod  lexjubet. 

CAPUT  IV, 
«  Quid  ergo  diceraus  invenisse.  Abraham  patrcra 
<  nostrum  secundum  carnem?  Si  enim  Abraham  cx 
«  operibus  justificatus  esl,  habet  gloriam,   sed   non 


gem  fuit,  sed  potiiis  ex  fide,  quia  prcmiissis  Dci  crc- 
didit.  Vere  non  ex  operibus  est  justificatus.  iVom 
quid  dicil  Scripiura  in  Genesi  ?  id  est  unde  dicit 
Scriptura  justificatum  Abrahara?  Ex  lide.  Testatur 
enim  qiiia  credidil  Abraham  Dco  promittenti,  quod 
semen  ejus  futurura  esset  multiplex  et  clarissimum 
sicut  coRli,  et  quod  ita  lirmiter  credidit,  rcputaium 
est  illi  divinitus  ad  justitiam,  id  est  por  hanc  credu- 
litateni  non  solum  liberatus  est  ab  onini  originali  et 
actuali  peccato,  sed  etjuslusest  a  Deo  repulatus. 
Ergo  ex  flde  justificatus  est  Abraham.  Sed  si  fidem 
oprera  non  pra:cesserunt,  tainen  secula  sunt.  Nam 
qu;  prius  ex  fide  justificalus  est  in  conspeclu  Dei, 
postea  el  ex  operibus  est  justificatus  cti.iw  in  con- 


apud  Deum.  Quid  eniin   Scriptura  dicit  ?  Credi- C  spectu  hominum.  Unde  et  Jacobus  apostolus  in  cpi- 


I  uit  Abraham  Deo,  et  reputatum  est  illi  ad  justi- 
«  tiam  {Gen.  xv).  > 

Revocat  illos  ad  caput  circumcisionis,  ut  quod  in 
initio  constiterit,  id  habeatur  in  toto.  Quando  qui- 
dera  fide  justificalur  homo  sine  operibus,  et  nemo 
jiistificari  valet  absquc  lide,  ergo  quid  diccmus,  id 
cst  quid|possumus  dicere,  Abraliam  patrem  nostrum, 
quern  imitari  debenius,  invenissc  secitndum  carnem, 
id  est  secundum  cariiis  circumcisionem  vel  secun- 
dum  carnalia  legis  opera?  Ac  si  dicat:  Nihil  justi- 
ficationis  dicere  possumus  eum  invenisse  secundnin 
carnem,  sed  potius  secun^um  mentem,  circunicisio 
cnim  in  carne  est,  fides  autem  in  inente.  Et  ipse  iion 
per  circumcisionem,  sed  pcr  lidem  legitur  invenisse 


slola  sua  ccntra  eos  qui  nolebant  bene  operari,  scd 
de  sola  fideprajsumebant,  ipsias  Abrahae  opera  com- 
mendavif,  dicens:  Vis  autem  scire,  o  homo  inaiiis, 
quoiiiam  fides  sine  operibiis  oiiosa  est  ?  Abrabani 
pater  noster  nonne  ex  operibus  jnstificatiis  est,  of- 
ferens  Isaac  filium  suum  super  altare?  Nec  est  Ja- 
cobus  inbacsenteniiacontrarius  Paulodicenti,  quia 
si  Abraham  ex  operibusjustificatus  est,  habet  glo- 
riani,  sed  non  apud  Deum,  ac  per  hoc  asserenti 
quia  non  ex  operibus  esf  jusiificatus.  Eterqueeuim 
verum  dicit.  Paulus  quippe,  comraendans  justitiara 
qiise  cx  fide  est,  adversus  eos  qui  fidcra  negligenles, 
gloriabantur  de  justitia  quK  est  ex  operiluis,  dixit 
Abrahara  non  esse  justificatum  ex  operibus,   sed 


justificationera,  sicut  generaliter  dictura  est,  oranem  ^  quse  lidem  pra;cederent.  Jacobus  autem,  ut  dictum 

hominera  posse  justificari  per  fidcm  sine  opeiibus. 

Vel  secundum  carneni  est  paler  noster,  qiiia  ex   co 

carnis  originem  ducimus,  ct  circumcisionem  cariiis 

ab  ipso  habemus  nos  Judxi.  Secuiidum  fidem  vcro, 

pater  est  credenlium  ex  gentibus.  Et  quid  dicimus 

cum  invenisse  per  quod  juslus  csset?  Opera  legis? 

Noii.  Quia  si  dixerimus  quod  ex  operibus  legis  sit 

justificatus,  hoc  inconvcniens  incurreraus,  quod  ha- 

bet  gloriara  de  suis  operibus,  sed  non  apud  Deum, 

quod  oinnino  falsum  est,  quia  omnes  scimus  eura 

habere  gloriam  apud  Deum.  Non  ergo  ex  operibiis, 

sed  ex  fide  justificalus  est.  Sicut  eaim  fides  siue 


est,  adversus  illos  qui  percepta  fide  torpebant  otio, 
et  puttibant  se  per  eamdem  fidem,  utpoie  jusiifica 
tos,  possc  salvari,  ctiani  si  bona  opera  non  habc- 
rent,  dixit  Abraham  ex  operibusesse  jusiilicatum. 
sed  qux  fidem  secuta  sunt.  Undc  ut  ostenderet,  st: 
non  dissentire  a  Panlo,  sed  potius  concordare,  pro- 
tinusadrtidit  :YidesqH0niam  fides  cooper.abalur  op.- 
ribus  illius,  ul  cx  operibus  fides  consiimmata  est,  et 
supplcta  est  Scriptura ,  dicens  :  Crcdidit  Abraliam 
Deo,etrcpUtatum  esi  Hti  ad  justiiiam{Gcn.  sv),  el 
ainicus  Dei  appellatus  est.  Et  adhuc  subjecit :  Vide- 
tis  quoniatu  ex  operibus  jusiificalur   hoiiio,  ct  noii 


64S 


COMMENT.  LN  EPISTOLAS  PAULL  —  IN  EPIST.  AD  ROM. 


m 


ex  /iclc  taiilum?Manirest!im  est  enim,  eiim  loqui  de  A  suam  longe  ante  proposuit,  vel  sccunilum  gi-atuira 


opeiibus  qu^etiiiem  sulisequunlur.  Quia  Paulussine 
prsecedentibus  operibus  dixit,  hominera  sola  fide 
posse  justificari.  Nemo  enim  lidem  suis  pra;cedenti- 
bus  raeritis  babere  potest.  El  ideoqni  per  iidem  gra- 
tis  sibi  datam  juslilicatur,  non  in  se,  sed  inDomino 
gloriatur,  quia  dura  non  ex  operibus,  babet  fi- 
duciam,  per  omnia  Deo  se  intelligit  debitorem,  ni- 
hil  inveniens,  quod  sibi  arrogare  possit  ex  me- 
ritis. 

Eiautem  qui  operatur,  merces  non  iraputatur 
secundum  gratiam,  sed  secundtim  debitum.  Ei 
vero  qui  non  operatur,  credenli  autem  in  eum 
qui  justificat  impium,  reputatur  fides  ad  justitiam 
secundum  propo  itum  gratiaj  Dei.  sicut  et  David 


Dei  propositam  oranibus  credere  volcntibiis.  Cre- 
denli,  inquit,  in  eura  qui  juslificat  inipium.  Aliud 
est  crederc  eum,  aliud  est  crcdcre  ci,  aliud  credei  c 
in  eum.  Credere  eum,  est  credere  quod  ipsc  sit; 
credere  ei,  cst  credere  quort  ipse  vera  dicat  :  crc- 
dere  in  eum,  esl  credendo  amaie,  credcndo  in  eura 
ire,  et  ejus  membris  incorporari.  Et  idciico  (ides 
qua  creditur  iii  eum,  ipsa  est  sola  quam  ille  appio- 
bat.  Credenti  in  eum  qui  justificat  irapium.  Impius 
ftst,  qui  non  recte  credit  etiamsi  nihil  cuiquam  aii- 
ferat,  si  pauperibus  tribuat,  si  uxorcm  alienam  non 
concupiscat,  si  nulli  fraudem  faciat,  si  depositum 
reddat,  quia  h;ec  omnia  facit  non  ea  inteiitione  qua 
debuit ;  et  idcirco  bona  noii  sunt,  quoiiiam  noii  de 


dicit  beatiUidinem  hominis,  cui  Deus  accepto  fcrt  B  ijona  radice  prodeunt.  Quisquis  ergo  sine  fide  ope- 

rari  bona  vult,  impius  profecto  est.  Sed  credat  in 
eum  qui  justificat  impium,  ut  et  ipse  ex  impio  fiat 
pius  :  et  per  fidem  justilicatus,  possit  deinceps  opera 
pietatis  ct  justitiae  facere.  Ei  qui  sic  credit,  reputa- 
tur  fides  cjus  ad  justiliam  secundum  propositum 
gratiae  Dei,  qui  sic  per  gratiani  suam  proposuit  et 
decrevit,ut,  cessantelege, Udesjustificet.  Ethocdico 
ego  e.\  gratia  fieri,  sicut  et  David  dicit  hic  {(Psat. 
XXXI )  et  in  futuro  esse  beatitudinem  illius  hominis, 
cui  accepto,  id  est  ad  gratiam  assurapto,  Dens  fert 
jusiitiam  sine  operibus  prjecedentibus.  Magna  eiiira 
beatitudo  est  hominis,  sine  labore  legis  vel  poeniten- 
tiai,  fidem  per  soiam  gratiam  promereri  secundura 


justitiam  sine  operibus :  Beati    qiiorum  remissie 

sunt  iniquitales,  et  qiiorum  tecta  sunt  peceata. 

Beatus  vir,  cui  non  iraputavit  Dominus  peccatuin 
(Psal.  xxxi).  » 

Dixi,  quia  Abraham  justus  est  ex  Cde.  Sed  ei  qui 
operatur  opera  legis  qu?e  Abraham  non  fecit,  vel 
ahqua  bona  ut  gratiam  mercatur,  ut  Judseus  se  fe- 
cisse  dicebat,  si  merces  est  ei,  non  estex  gratia,  sed 
ex  debito  meriti  sui.  Sed  si  quis  qu«rere  voluerit, 
anle  gratiam,  quid  meruerit  ut  acciperet  eam,  mala 
sua  poterit  invenire,  non  bona.  Gratia  enim  gratis 
datur,  unde  etiam  nuncupatur.  Si  ergo  gratia,  non 
jam  ex  operibus.  Alioqui  gratia  Jam  non  est  gratia. 


Errat  igitur  Judaeus,  vcl  quilibet  alius,  qui  se  pulat  ^  propositum  Dei,  quo  proposuit  gratis  peccata  dimit- 


merilo  prsecedenliura  operura  pervenisse  ad  gratiam 
Dei.  Quisenim  prior  dedit  illi,  et  retribuetur  ei : 
Putat  quod  ipse  prior  dederit  Deo,  et  pro  mercede 
sui  operis  acceperit  evangelicam  graliain,  quod  non 
iiaest.  Huic  enim  qui  anteoperatur,  non  gratia,  sed 
debilum  redditur.  Illi  veroqui  non  facit  opera  legis, 
sed  absque  prsecedenti  opere  accedit  ad  lidera,  suf- 
ficit  ipsa  fides  ad  justitiara.  Ita  attribuit  Aiostolus 
aliis,  quod  de  Abraham  dixerat,  scilicet  quod  si  est 
justus  ex  operibus,  habet  gloriam,  sed  non  apud 
Deuni,  et  ideo  ex  fide.  Yel  boc  niodo  fides  in  exor- 
dio  justificat  sine  operibus.  Sed  qui  sic  justificatus 
est,  non  debet  deinceps  a  bonis  operibus  torpere. 
Nam    ei ,  qui   posl  fidera  quam  gratis   acceperit , 


teie.  Illi  :icGepto  fert  Deus  justitiam  sine  operibus, 
qui  per  fidem  oua  primum  Deo  credidit,  et  de  prie- 
terito  absolvitur,  et  de  prseseuti  jusiificatur  et  ad 
fiitura  fidei  opera  prjeparatur.  Prohare  vult  Aposto- 
lus,  et  in  ipsa  lege  prsedici,  juslitiam  sineoperibus 
jtrodesse,  nec  se  hoc  de  suo  defendere,  sed  pro- 
phetx  testimonio  conflrmare.  Beati,  inqiiit,  sunt 
illi  quorum  iniquitates  sunt  remissfe,  et  quorum  pec- 
cata  sunt  oculis  Dei  iecta.  Iniquitas  est,  contra  le- 
gcm  vel  extra  legem  agere.  Unde  et  Graece  dicitur 
anomia,  id  est  sine  legc,  quia  lewopLos,  twmos.  Iniqui  • 
las  eigo  est,  a  legc  deviare,  vel  contra  legem  agere. 
Peccatum  vero  etiam  illud  dici  potest,  quod  contra 
quam  natura  docet,  et  eonscientia  arguil,  delinqui 


operatur  opera    bona ,   non   impuiutnr    wna\f,  id  D  tur.  Et  juxta  hunc  sensum  iniquilas  ad  Judieos, 


esi  non  recompensatur  seterna  remuneralio  secun- 
dum  graiiam,  id  cst  secundura  fidem  tantum,  sed 
iecundum  debilum  operalionis  suse.  Ita  fit  ei,  qui 
post  acceptam  Udemvivitetbene  operatur:  non  enim 
aliter  a  Domino  mercedein  percipit.  Sed  ei  qui  non 
opcralur,  id  est  qui  postquam  baptizatus  est,  non 
habet  tempus  operandi,  vel  propter  infirinilatera  non 
potest  operari,  qiianquam  velit,  sed  absque  opere  de 
hac  vila  rapilur  cum  fide  et  bona  voluntate,  huic  iii- 
hil  operanti,  sedtantummodo  credenti  ineum  quiju- 
stificat  impium,  iiL  est,  in  Deum,  reputalur  fides 
ejus  ad  justitiam,  id  est  sola  fides  sulBcii  ei  ad  ju- 
stitiain,  et  ita  ad  salutem  secundum  propositum  gra- 
(i(E  Dei,  id  est  secuodum  quod  Deus  per  gratiam 


peccatum  autcm  ad  gentes  pertinere  videtur.  Sed 
utrorumqiie  ciilpas  Dominus  per  gratiara  suam,  si 
crediderint,  abluit.  Quod  c-iiini  reinitlitiir,  non  est; 
ct  quod  tegitur,  non  apparet,  ct  ideo  non  impulalur. 
Beati  suni  illi,  quorum  iniquitales  sunt  remissae  in 
baptismo,  vel  etiam  igne  dilectionis  postea  liqucfactae 
et  consumpta;,  siciit  illius  peccatricis,  cui  remissa 
sunt  peccata  multa,  quia  dilexit  multum  (Luc.  vii). 
Et  quoruiii  peccala  superpositis  aciibus  bonis  sunt 
lecta.  Omne  eiiim  quod  legitur,  interius  poiiitur ; 
et  hoc  unde  tegitiir,  desuper  ducitur.  Quando  igilur 
ahdicamus  mala  quae  fecimus,  et  eligimus  bona  quaj 
facinius,  quasi  tegimen  rei  supferducimus,  quam  erii' 
bescimus  Judsei  (sic).Et  ita  antc  Dei  oculos  teguntur 


647  HERVE!  BURGIOOLENSIS  MONACHf  54S 

peccat;i,  dutn  eis  siiperdiicuiiiur  bona  facia.  Potest  A  pit  signum  circiimcisionis,  5d  c st  circunirisionem 


etiam  ad  gmti^s  tnagis  prrlinerc  iniqiiitas,  qiise  di- 
citur  anomia,  iil  esl  sine  iege,  qiiia  gcnles  sine  lege 
erani.  F,t  possnmiis  totuni  in  liaptismo  intelligeie 
fieii,  id  est  el  iniquitates  remitli,  id  est  deleri ,  et 
peccata  tegi,  ut  ultra  non  videantur  ad  poenam. 
Bealus  cst  etiam  nV  l!le,  cui  credenii  Dorninus  pro- 
pter  fi,'em  suarn  non  imputavit  ad  pop.nam  peccatum 
originale  vel  allquod  peccatum.  Sicui  enim  Abrahne 
reputata  est  fides  ad  justitiam,  ita  et  omni  credenli, 
cum  fiiles  ad  justitiam  in  baptisnio  repuiatur,  pecca- 
tum  iitiqiie  non  impulatur. 

<  Beatitudo  ergo  liaec  in  circumcisione  tantum 

<  manet,  an  etiam  in  prfepulio?  Dicimus  enim  quia 
«  reputata  est  Abrahse  fides  ad  justitiam.  Qiiomodo 
«  ergo  repuiata  est?  In  circumcisione,  an  iii  prxpu- 

<  lio?  Non  in  circunicisione,  sed  in  prseputio.  Et 

<  sigiium  accepit  circumcisionis,  signaculum  justi- 

<  lise  lidci,  qnae  est  in  pra;putio,  ut  sit  pater  om- 

<  nium  credentium  per  pixpuiiiim  ,  ut  reputetur 

<  et  illis  ad  justitiam,  et  sit  paler  circumcisionis, 

<  nnn  his  tantum  qui  sunl  ex  circurocisione,  sed 
I  his  qui  sectanlur  vestigia  fidci,  qua;  est  in  prsnpu- 

<  tio  pairis  iiostri  Abrahae.  1 

Quandoquidem  David  unlversalilerdicit,  eum  esse 
liealuin,  cujus  iniquilates  vel  peccata  Deus  gratis 
rciiiiuit,  ergo  liae  beatitvdo  reproniissionis  peccato- 
rum  manet  lanlum  in  circumcisione,  id  esl  in  jud%is, 
an  et  in  prcevttlio ,  id  est  in  gcnillitate?  Id  est  cuni 


exteriorem,  quae  esset  signum  interiiis.  Sjgnum 
cnim  diciiur,  cum  per  lioc  qiiod  videliir,  aHinl  ali- 
quid  inrtic.ilur.  Bene  ergo  circunicisio  signtini  appel- 
latur  in  Abraham;  quia  et  ipsa  aliud  videbaiur,  et 
aliud  inlelligebatur,  quia  jam  tunc  rarnalis  illa  cir- 
cumcisio  signum  eral  spiritalis  circumcisionis,  quae 
non  in  carne  suscipitur,  sed  in  corde.  El  tale  signiim 
yquod  sit  signaculum,  id  est  habens  simililudinem 
signatce  rci,  ul  sicut  carnc  libidinis,  sic  spolieliir 
omnibus  prima:  naiivitaiis  sordibus.  Et  quia  non- 
dum  dixerat  cujus  signum,  subdil  :  Justilioe  fidei, 
id  cst,  qiiae  est  ex  fide.  Fidei  dico,  quce  est  in  praspu- 
tio,  id  est  quam  ipse  habiiit  existens  in  prtepiitio. 
Vel  signacuhim,  id  est  celans  quoddam  mysterium. 
Signaciilum  enim  dicilur,  cum  alicui  rei  scrvand* 
pro  tempore  custodia  imponiiur,  quod  iicmo  alius 
nisi  ipse  qui  impressit,  debeat  resignare.  Sic  iii  cir- 
curacisione  Abrahae  conclusum  est  pro  tempore 
mysleriurn  quoddani ,  quod  celarclur  inimicis,  et 
servarctur  amicis  ad  siinilitiulinem  sigilli,  scilicet 
quod  sicut  jussuni  esl  Abrahse  ut  octava  die  circum- 
cideretur  homo  cx  ejus  semine,  sic  iu  octava  post 
linem  scptem  dierum  sseculi  auferretur  omnis  vetu- 
stas  et  corriiptio  ab  electis  Dei.  Vel  hoc  mysterium 
sigillatiim  est  in  eo,  quod  Abraham  priroo  justifica- 
tus  est,  et  post  acccpit  circunicisioncm,  quse  esset 
signaciilum  justitiae  fidei  ejiis,  vt  ipse  si'  paitr  cre- 
dcnlium  pcr  prccpuliuni,  id  esl  in   praeputio,  et  sit 


constei  quftd  beaiitudo  isla  pcr  fnlem  sit  ex  gratia,  q  pater  circumcisionis.   EUectus  enim  est  utriusque 


modo  (|ua;ritiir  in  quibus  sit,  in  Judaeis  tantiim,  an 
cliani  in  gentibus  ?  Quod  idco  qusero,  quia  constat 
dc  Abraham,  quod  justus  est  per  lidem.  Et  cum  hoc 
constel,  qusero  in  quo  siatu  sit  justificatus,  post- 
«luarn  e.et  circumcisus  vel  ante.  Et  sicut  in  eo  vide- 
bilur.  sic  in  aliis  credi  poterit.  Et  boc  est :  Idcirco 
quxTimus  an  sit  ctiam  in  praeputio  ista  beatitudo, 
quia  dicimus  omnes  et  confitcmur,  quia  fides  Abra- 
l:ce  repululti  esl  ad  jualiliam,  id  est  flde  juslificatus 
csl.  Quomodo  ergo  reputata  esl  ad  justitiam?  In  cir- 
cumcisione,  an  in  prmpuiio?  Id  est  cum  omiies 
coiifiteamur,  eum  pcr  fidein  justificatum,  videamus 
utrum  propterea  sit  iuslus,  quia  est  circumcisus  : 
an  ideo  sit  circumcisus,  quia  invenlus  est  justus. 


generis  pater,  his  qui  snnt  in  praepuiio  per  fidem, 
et  his  qui  siint  in  circumcisione,  per  carncm.  El  lioc 
Abrah»  sigillum  tunc  credimus  resignandum,  id  est 
speriendum,  cum  plenitudo  gentium  ihtroierit,  et 
omnis  Israel  salvus  erit.  Tunc  enim  paicnter  cogno- 
scetur  Abraham  esse  paier  non  solum  gentium,  sed 
eiiam  circumcisionis  per  fldem.  Nam  idcirco  ante 
}ustificatus  est  in  fide,  dum  adhuc  esset  incircumci- 
sus,  ct  post  circumcidi  jtissus  est,  iit  ostendeieiur 
primo  pater  fiituriis  niiiltarum  gentium,  et  postea 
illorum  qui  ex  circurocisione  credituri  sunt.  Neque 
enim  hi  qui  secuudum  carnem  nascuntur  ei  Abra- 
ham,  filii  Abrahae  dicendi  sunt,  ni  fldera  et  opera 
Abrahae  balicant.  Hoc  itaque  sigillabatur  in  circum- 


Nor.  in  circumcitione  est  reputata  fides  ejus  ad  ju-  D  cisione  Abrali»,  ut  sil  paler,  id  est  exemplum  om 


stitiam,  $ed  in  prwputio.  Id  est  ante  juslificatus  est 
per  fidem,  quam  circumcideretur.  Non  ergo  piopter 
circunicisionem  justificatus  est.  Quomodo,  inquit, 
reputata  esl  fides  ejus?  Ciim  essct  in  circiirocisione, 
an  cuin  esset  in  pr;cpulio?  Si  enim  inissct  tunc  tem- 
poris  in  circuincisione,  videtur  uiiquc  a  Hdei  bujus 
graiia  exclusuni  esse  piafpiiiiuni.  Sed  erat  adhuc 
tunc  in  pra-piitio.  Ei  cum  in  prapulio  positus  per 
fidem  sit  juslificatus,  jure  princeps  et  pater  dicilur 
oniii  um  credcntium  iii  praepuiio.  In  praeputio  est 
justificatus.  Cur  ergo  pnst  circunicisiis?  .Non  hoc 
supeiflue  factiiin  est,  sed  accepit  signum  circumcisio- 
nis,  non  qua  Ueret,  .sed  qua  osiendercliir  juslus.  In 
prteputio  per  |Sdem  justilicatus  esi,  et  deinde  acce- 


niiim  credentium  per  prapntiam,  id  est  in  praeputio. 
Sic  etiim  dicitur  per  praepiitiiiin,  pro  in  pneputio, 
sicut  dicere  solemus,  per  illud  tempus,  pro  in  illo 
lempore,  vel  sit  pater  per  praepiiiiuin,  id  est  per  id 
qiiod  datuin  csl  ei  teinpore  praeputii.  Si  enini  posi 
circiimcisionem  datum  esset,  diceietur  ct  ea  hoc 
accepisse,  per  hoc  quod  accepit  in  pr^cpuiio,  id  esl 
per  fidem  sil  pater  credentium  de  gcntibus,  ui  repii- 
teturet  illis  creduiilas  ad  jusliiiam,  id  est  ut  sici  t 
Abraham  in  prxputio  justificatus  est  per  fidem.  ita 
ct  illi  justificcntur  credendo,  licet  pra.piitium  nou 
exuei  inl.  Et  circumcisionem  ideo  acci^pii,  ut  sii  pa- 
ter  circimicisionis,  id  est  Hebrneoruin,  Nam  anie  in 
prsputio  justus  fuit,  ui  esset  iDcircum-^isorum  ju- 


649 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  LN  EPIST.  AO  ROM. 


(iSO 


storuni  palcr  ;  et  circumcisus  justus  permaiisit,  ul  A  iierent  liaeredes,  ut  iudxi  volebanl  aslruere,  gcnies 


circumcisorum  juslorum  fierei  pater.  Fieret,  inquam, 
pater,  non  bis  tuntHm  qiti  sunt  ex  cariiali  cimtmci- 
iione,  id  est  Judxis  ;  se4  ei  his  q»i  corde  sunt  cir- 
cumcisi,  non  carne,  id  est,  genlilibus,  qtti  seciantur 
vesiigia  (idei  Abrahse,  boc  est  qui  iiluni  in  fide  imi^: 
tantur,  ut  iia  ample  credant  sicut  ilie.  Qua;  iides  esi 
i»  prieptttio  patris  iiostri  Abrahce,  id  est  apparel  in 
patre  nostro  Abrabam,  dum  ipse  est  adhuc  in  prae- 
putio.  Ideo  tolies  repetil  de  praepulio,  ut  osteiidal 
gentiles  eodem  uiodo  \kt  fidem  justiticari,  sicut  et 
Judxos. 

«  Non  enim  pov  legera  promissio  Abrabse  aut  se- 

«  mini  ejus,  ut  hseres  esset  mundi,  sed  per  justi- 

<  liam  fidei.  Si  cnim  qui  ex  lege  hxredes  sunt,  exi- 

«  nanita  est  fides,  abolita  est  promissio.  Lex  enim  " 

t  iram  operatur.  Uhi  enirn  non  est  lex,  nec  prae- 

varicalio.   Idco   ex   fide,   ut  secundum  graliam 

firma  sit  proraissio  omni  scmini,  nou  ei  qui  ei 

lege  est  solum,  .sed  ct  ei  qui  ex  fide  est  Abraliae, 

qui  est  pater   omniura  nostrum,  sicut  scriptum 

est  (Gen.  wii)  :  Quiu  patrem  multarum  gentiura 

posui  te  ante  Dcura  cui  credidisli ,  qui  vivificat 

niortuos,  et  vocat  ea  quae  uon  sunt  tanquaiu  ea 

quse  sunl.  9 

Vere  Abrabam  est  pater  oiunium  credeutium  Ju- 
daeorum  et  genliura,  quia  per  tidem  adeptus  cst 
hsuic  paternitatem,  non  per  legem.  Non  enim  per  le- 


quae  lege  carent  sine  benediclione  hserediialis  rema- 
iierent.  Non  ergo  pcr  logeni  Abraham  Cst  ha;res 
mundi,  quia  nec  filii  ejus  sunt  per  legem  hseredes, 
id  est  oeternie  hxrediiatis  possessores.  ISam  si  hoc 
csset,  inconvenientia  sequeicntur,  quod  scilicet  su- 
perthia  esset  fides  qua  ipse  justificaius  esl,  ei  qua 
justiiicantur  caeteri,  cura  per  eam  non  posset  hajre- 
ditas  aterna  aequiri,  ct  promissio  divina  rcnianeret 
inexpleta,qu£  promisit  omoes  gentes  heneriicendas, 
quoniam  nullus  gentilium  benediceretur,  et  ila  nulli 
cssent  iiwredcs.  Et  vere  ex  lege  non  est  h«reditas. 
Nam  lex  polius  iram  operalur,  quia  peecantem  in  se 
aut  lapidari  continuo,  aut  igne  crcmari,  aiit  alio  ge- 
were  supplicii  jubet  interfici.  Lex  iram  operaiur  et 
prsevaricationera.  Ex  ea  enim  cst  prKvaricaiio,  nam 
sine  ea  iion  est.  Vbi  enim  nou  est  lcx,  nec  prtevari- 
catio,  id  est  transgressio.  Qui  ergo  lcgcm  non  acce- 
perunt,  iniqui  djci  possunt,  prsevaricalores  non  pos- 
sunt.  Judicantur  «triquc  secundum  ineijta  sua,  sed 
tamen  ira  Dei  major  est  in  prsDvariraiores  qui  per 
legem  cognoscunt  peccatum  et  tamen  taciunt.  Et  it;i 
non  potest  per  legeni  hairediias  jiabe^-i,  sed  potius 
ira.  Ideo  ex  fide  sunt  hseredos.  Ex  Ode,  quieest  do- 
num  niisericcrdia>  et  justificat  crcdentes,  habemr 
haereditas,  ita  «( seeunduni  graiiam  Dei,  non  secun- 
dum  merita  hqminum,  firma,  id  est  vcrax  et  rara  sit 
promissio  quam  Deus  fecit  Alirahje  de  niulliplicatio- 
ne  liliorum,  qui  pcrpeluara  hajieditatem  osseni  pos- 


gem  facla  est  ei  promissio,  quia  lex  nondum  erat 

N<in  per  legem,  sed  per  jusiiliam  fidei,  id  est  quam  --,  sessuri.  Non  enim  firma  esset,  sed  potius  inlirma  ei 
tidein  obtinucrat,  faeta  est  Abrahce  proraissin,      irrita,  nisi  ipse  per  graliam  suam  implesset  eam. 


uer 

et  iemini  ejus,  id  esi  Christo.  Ilaec  scilicel  pro- 
niissio,  ut  ipse  esset  haires  mundi-,  id  est  posses- 
Sor  aliquorum  de  loto  inundo  ,  qui  euni  imita- 
renlur;  et  in  Christo  qui  ex  eo  nasciturus  erat,  pos- 
sideret  omnia.  Abraham  est  haeres  mundi,  id  ;st 
possidens  totum  orbem  per  fidem,  quia  ipse  est 
omnibus  exemplum  fidei ,  et  omiies  sanctt  sunt 
filii  ejus  per  fidem.  Semen  quoque  ejus,  id  est  Chri- 
Slus,  est  haeres,  id  est  Dorainus  mundi  secundum 
regiam  poieslatem ,  per  quem  bencdictio  filiis 
Abrahae,  et  cui  Pater  dixit : «  Dabo  liW  gentes  baere- 
ditatem  {Psal.  11),  »  elc.  Et  haec  prnmissa  fuerant 
Abrahae  et  semini  ejus,  non  per  legcm  quae  nondum 


Ideo  non  de  nostr*  volunlatis  polestale,  sed  de  siij» 
prasdestinalione  promisit.  Proraisit  enim  quod  ipse 
facturus  fuerat,  non  quod  horaines.  Quia,  elsi  la- 
ciunt  homines  bona  quK  periiiient  ad  colcndum 
Deura,  ipse  facit  ut  illi  faciani  qiiic  prxcepit,  non 
i!!i  faciuot  ut  ipse  faciat  quod  promisit.  Alioquiu  ut 
Dei  promissa  complcantiir,  iion  iii  Dei,  sed  in  homi- 
num  potestate  est;  et  quod  a  Uoraino  proniissum 
est,  ab  ipsis  reddilur  Abrabae.  Sed  non  iu  fieri  po- 
test,  per  graiiam  ergo  Dei  gratiiiio  munere  noliis 
concessam  irnplenturejusproDiissa,  duiii  per  donuin 
suae  gratia;  facit  ut  credanius  et  bene  opereuiur,  sic- 
que  hseredes  efficiaraiir.  Firina  sil  promissio  omni 
erat,  sed  per  fidem  qua  ipse  Deo  crediderai.  Ei  me-  d  semini  Abraiise,  id  esS  uob  parti  seuiinis,  sed  omni 


rito.  Legis  enim  observantia  poenam  taatummodo 
eCfugit,  fidei  vero  merituni  spem  reproniissiouis  ex- 
spectat.  Et  pnEceptum  servis  imponilur,  fides  ab 
amicis  quxritur.  Vere  non  per  legem,  sed  perfidera 
Abrabam  est  hxres  muiidi,  quia  si  illi  qui  sunt  ex 
lege,  id  .est  caruales  Judaei,  sunt  hceredes,  id  estpoE- 
sessores  haerediiatis  quara  Dcns  Abrabse  promisit, 
tuuc  fides  est  exinimita,  id  est  innnis  ci  inutilis  fa- 
cta,  cum  gentes  per  cam  non  possil  haereditare  coe- 
lestem  patriam,  et  ubolita,  id  est  dcleta  et  in  irritum 
ducta  est  promissio  Dei  qua  dictuin  est  Abraha;, 
quia  «  ia  seniiue  luo,  >  id  est  in  Christo,  <  benedi- 
ceniuromnes  gentes  (Geii.  xxii),  >  id  est  benedictio- 
oem  baered.itate  possidebUnt.  Nam  si  ex  lege  tantuin 
Patroi..  CLXXXI. 


semini.  Volebant  eqim  Judsei  ut  quanlura  ad  eos 
firma  essetj  etquantura  ad  gentiles  cassa,  Sed  noa 
ila  Deus  promisit,  cum  diceiet :  In  scraine  tuo  be- 
nedicenturomnes  gentcs.  Firma  sit  omni  semini,  id 
est  omni  populo  fidelium  imilatori  Ahrabae,  fioii  so- 
lum  ei  qui  ex  iege  est,  id  est  qui  ex  Veteri  T^sta- 
mento  venit  ad  Novura,  sed  et  ei  qtii  est  c.r  fide  Abra- 
ha,  id  est  qui  non  sibi  proniissa  lege  sequilur  fideni 
Abrahae,  qui  sine  lege  per  fidom  jusliUcatus  esse 
jneraoratur.  Qui  est  pater  non  oranium  hominum, 
sed  onuiiiim  riosirMin,  id  cst  non  solum  qui  ex  lege 
descendimus,  sed  et  qui  ex  Cde  iegi  succedimus, 
scilicet  ei  circumcisorura  et  prxputialorum  creden- 
tiamest  pater,  id  est  insuiuior  ei  exeniplum.  Ita  est 

21 


65i 


HERVEl  BURGID0LE.NS1S  MONACHI 


G5% 


paler  credentium,  sicut  in  Cenesi  scnpium  est,  di-  A  «  tens  est  et  facere.  Ideo  repiilaluni  est  illi  ad  justi- 


cente  Doniino.  Quia  patrem,  idest  auctorera  secun- 
dum  fidem,  non  dico  Judaeorum,  sed  nmUarum  cjen- 
lium  posui  te  [Gen.  xvii).  Muitarum  autem,non  qua- 
rumdam,  sed  omuium.  Si  ergo  pater  roiiltarum  gen- 
lium.futurus  esse  promittitur,  recte  non  solum  eo- 
rum  qni  ex  circumcisione  veniunt,  sed  eorum  qui 
ex  gentibus  credunt,  paler  nominatur.  In  eo  enim 
quod  ipse  dicitur  pater  multarum  gentium,  superbia 
confundilur  Judseorum,  quia  Judaeorum  carne,  gen- 
tiura  autem  fide  pater  est.  Ubi  re<,te  Apostolus  ex 
suainterpretatione  addidit,  nnte  Deum  cui  credidisli, 
signi&cans  fidein  in  iiiteriorc  lioinine  esse  iii  con- 
speetu  Dei,  non  in  ostentatione  hominuin,  sicut  car- 
nalis  circumcisio;  et  per  eamdem  fidem,  non  per 


tiam,  sed  et  propler  nos,  quibus  reputabitur  cre- 

<  dcnlibus  in  eum,  qui  susciiavit  Jesuih  Christum 

<  Dominum  nostrum  a  mortuis,  qui  traditus  est  pro- 
«  pter  delicta  noslra,  et  resurrexit  propter  jusliflca- 
«  tionem  noslram.  » 

Incipit  coinmendare  fidem  Abrahse,  ul  iraiteraur. 
Ssepe  enira  jam  dixenjt  eum  credidisse,  et  ideo  per- 
git  nunc  ost^ndere,  quomodo  ct  quam  firmiter  cre- 
diderit.  Qiii  credidit  in  spem  habendi  filiuin  per  pro- 
missionem  Dei,  et  hoc  coiitra  speni  carnis  suae,  quae 
jara  erat  quasi  per  naiuram  deficiciis  el  frigida  coji' 
tra  s;)en!,idest  contra  hoc  quod  prius  sperabat  se 
non  amplius  filium  generare,  credidit  eundo  iii  spem, 
id  est  ut  speraret  se  posse  generare,  quia  Deus  pro- 


carnem  eura  esse  patrera  gentium,  quas  ante  Dei  B  mittebat.  Dum  enim  viridi  essent  aetate,  speravit  se- 


oculos  in  fide  generavit.  Qui  Deus,  sicut  Apostolus 
subjungit,  vivijicat  mortuos,  id  est  a  morte  animse 
suscilat  per  baplismuni  Judaeos,  et  vocat,  ad  fidem 
ea  quiB  non  sunl,  id  est  gentiles,  de  quibus  scriptum 
est :  Omnes  gentes  quasi  non  sint,  sic  sunt  coram 
eo.  Ipse  enim  vere  est  qui  ait  :  «  Ego  sum  qui  sum 
(Exod.  iii).  >  A  quo  quisquis  recedit  etiara  esse 
amitlit,  ut  jure  dicatupnon  esse.  Ei  tales  eranl  gen- 
tes  idolis  servientes.  Sed  ipse  vocat  ea  qua;  non  sunt 
tanquam  ea  qua;  sunl,  id  est  gentites  ad  fidem  addu- 
cit,  sicut  Judseos  qui  ob  unius  Dei  cultum  dicuntur 
esse.  Vel  oranes  peccalores  sive  gentiies,  intelliga- 
mus  raorluos.  Et  hos  enim  Deus  per  gratiara  suaiu 
vivificat,  ut  ex  fide  vivant.  Ei  vocat  ea  qmv  non  sunt, 
tanquam  ea  quw  sunt.  Apud  cuni  quippe  factum  est, 
quod  ejus  dispositione  fiiturum  est,  quia  de  illo  per 
prophetam  dicilnr  :  Qui  fccit  quae  futura  sunt.  Non- 
dum  erant  quibus  promitterelur,  quando  Abraiise 
loquebatur,  ne  quisquam  de  nieritis  gloriaretur.  Et 
quibus  promissum  est,  etiam  ipsi  promissi  sunl,  ut 
totum  corpus  Christi  dicat  :  <  Gratia  Dei  sura  id 
quod  sum  (I  Cor.  xv).  >  Dum  enim  Deus  vocare 
dicitur  ea  qus  non  sunt,  sola  gratia  vocaiitis  appa- 
ret,  non  aliquod  meritum  eorum,  qui  nec  esse  ad- 
huc  habuerunt  quando  vocantur.  «  Elegit,  iiiqiiit, 
nos  ante  mundi  constitutionem  (Ephes.  1).  t  lu 
mundo  facti  sumus,  nec  niiindus  erat  quando  ciecli 
sumus.  Qyis  hoc  cxplicare  sufficiat?  Eliguutur  qui 


cuiidum  nalurara  ex  juvencula  uxore  sobolcra  ha- 
here,  nec  potuit.  Modo  autem  contrariura  speravit, 
ut  scilicet  vetulus  ex  vetula  el  sterilii  generaret  per 
Dci  potentiam.  Sicque  contra  veterem  spem  credidit 
in  novain  spem.  Majus  est  eiiira  sperare  coiitra  ali- 
quod  insperatura  quam  siinpliciter  sperare.  Credidit 
Abrahara  ut  (ieret  paler  multarum  gentium,  id  est 
tara  valide  credidit,  ut  propter  Udei  nieritura  susci- 
peret  ex  sua  conjuge  filiuin,  ile  quo  populus  Hebrso- 
rura  propagaretur,  et  ex  illo  populo  Christus  car- 
ncm  assumeret,  in  quem  omnes  gentes  crederent. 
Hocenim  ordine  faclus  est  Abrahara  patermultarum 
gentium.  Et  hoc  juxta  quod  dictum  est  ei  divinilus. 
Sic  eril  semen  tuum  sicul  siella;  cceli  et  sicut  arena 
maris.  Non  quod  esseiil  tot  vel  carnaliter  vel  spiri- 
taliter  ex  eo  processuri,  quot  sunt  stella;  vel  arena 
qu*  numcrari  non  potest,  sed  quod  illi,  qui  ex  eo 
sivecarnaliter  sive  spiritualiier  eraut  iiascituri,  ita 
futuri  essent  hominibus  innumerabiles,  ut  stell;B  et 
arena.  Mystice  vero  per  stellas  intelliguntur  spiri- 
talcs  filii  coelo  inhaerentes,  et  desuper  lucentcs  ful- 
gore  virtiitum  ;  per  arcnam  vero  sive  Judaii  sive 
Cliristiani  carnalcs,  iii  iiifimis  corde  jacentes,  et  fru- 
ctuni  boui  operis  non  fcrentes.  Ahraham  credidit. 
Et  quia  posset  ad  horam  credere  et  postea  deficero, 
subditur,  quia  non  infirmalus  esl  fide.  Crcdidit  eniin 
Deo  promiiteiiti,  et  in  iila  fide  non  est  iiifiruuitus,  id 
esl  debililaius,  cum  raulias  causas  infirmandi  habe- 


non  sunt,  nec  erat  qui  elegit,  nec  vane  elegit.  Elegit  jj  ret  secundum  huraanara  rationem,  scilicel  quod  nec 


tamen,  et  habet  electos,  quos  creaturus  est,  eligen- 
dos.  Habet  autem  apud  seraetipsuin,  non  in  natura 
sua,  sed  in  proescientia  sua.  Rectc  itaque  dicilur 
vocarc  ca  quae  noii  sunt  tanquam  ca  qu»  sunt.  De 
Abraham  vero  subditur. 

(  Qui  contra  spem  in  spem  (^redidit,  ut  fierct  paler 
«  niultarum  gentium,  secundura  quod  ci  diclum  est : 
«  Sic  erit  semen  luum  (Cen.  xv)  sicui  stellx  coeh  et 

<  sicut  arena  maris.  Et  iioii  infinnalus  cst  fidc,  ncc 

<  consideravil  corpus  suum  emorluuiu,  cum  fere 

<  centum  annorum  esset,  etemortiiam  vulvam  Sa- 

<  rae.  In  repromissione  eliam  Dei  non  haesilavit  didi- 
I  dentia,  sed  confortatus  est  iide,  daiis  gloriam  Deo, 
«  plenissime  sciens,  quia  quaecunque  promisit,  po- 


ipse  jam  nec  uxor  ejus  idonei  essentad  generandum. 
Ideo  enim  quod  credidit,  nou  consideruvit  corpus 
suum  emoriuum.  et  vere  emortuura,  cum  esset  fere 
cenium  annoTum.,Et  licct  tanto  tenipore  vixisset,  ta- 
men  non  hoc  atleudil,  ncc  ctiani  cogitavit  ti«/i'am 
Sarw  emortunm.  Sara  enira  stcrilis  erat,  et  cruore 
mcnstruo  jani  destiluta,  propler  quod  jain  parere 
noii  posset,  eliam  si  slerilis  noii  fuissel.  Porro  si  fe- 
niina  ita  sit  provectioris  %tatis,  ut  ci  solita  raulie- 
ruin  adhuc  lluant,  dc  juvcnc  parcre  poicst,de  scniore 
non  poiest,  ([uanivis  adhuc  possil  ille  senior,  sed  de 
adolesccntula  gigncre,  sicut  Abrahain  post  monein 
Sarse  de  Cethura  potuit,  quia  vividam  ejus  leiatera 
invenit.  Hoc  ergq  est  quod  mirum  commcndat  Apo- 


655 


COMMENI.  IN  EPISTOLAS  PAULI    -  IN  EPIST.  AD  ROM 


65i 


stolus,  et  ati  hoc  ilicit  Aliinliic  jam  fuisse  corpus  A  cut   ampliu^  non   reversurum    iii  corruptlonem , 


emortuum,  quoniam  iion  e\  omni  feniina,  ciii  adliuc 
esset  aliquod  pariendi  leiupiis  extremum,  gencrare 
ipse  iii  illa  miale  adhuc  possct.  Ad  aliquid  enim 
cmortuum  corpus  inlelligcro  debomiis,  non  ai!  om- 
nia.  Nain  si  ad  omnia,  ftnn  jam  senectus  vivi,  sed 
cadaver  esset  mortui.  Sara  quoqiie  magis  erat  de- 
stitut«  cunclis  viriljus  generandi.  El  lamen  nihil  ho- 
rum  consideravit  Abraliam,  cuni  audirct  sihi  a  Deo 
sobolem  pioiniiii,  sed  polcnliani  proinittcntis  aiien- 
dens,  iiihil  diliicilc  esse  crediditin  his,  qu;e  promit- 
Jehat  Omnipoiens.  Ila  fuit  crcdulus  in  promissione 
qua  dictuni  est  ci,  Qiioniam  qui  Cirredietiir  de  utero 
tuo,  ipsuni  habehis  liKredem ;  vel  quando  audivit, 
Quia  ex  Sara  daho  libi  (ilium  cui  beiiedicturus  sum. 


quud  Judsei  non  credunt.  Suscitavil  eum  a  mortuii, 
iit  Dos  a  vitiorum  sordibus  faceret  rcsurgere.  Qut 
Jesus  ttaditus  cst  in  mortem,  ut  nos  possemus  mori 
delictis  nosiris ;  et  rcsuricxit,  ul  nos  in  virtutum 
honesiateni  resurgeremus  justi.  Etenim  mors  ipsius 
significat  iiileritum  veteris  vitse  uostrse,  resurrectio 
autem  graliam  novi»  conversationis.  Traditns  est-in 
inanus  persequentium  propter  deiicta  nostra  tollen- 
da,  ne  iios  propter  illa  traderemur  in  nianus  doerao- 
num  cruciandi;  et  por  mortem  jure  dial.oli  de- 
structo,  resurrexit  prcpter  juslificutionem  nostram, 
id  est  ut  nos  justificando  suscitaieta  moric  animse, 
quatenus  juste  viveremns,  quod  alitcr  non  potcra- 
nius.  Traditus  est  propler  delicta  nostra,  et  resur- 


In  repromissionc  ctiam  Dci,  id  est  quando  beus  iie-  ^  rexit  propter  justificationera  nostram.  Sonat  in  ejus 

traditione  deliclum  ,  sonat  in  ejus  rcsunxciione 
justitia.  Ergo  morialur  dclictum  ,  et  resurgat  ju- 
stitia. 

CAPUT  V 

<  Justi/icati  igitur  ex  fide,  pacem  habeamuS  ad 
«  Deum,  per  Doininum  nostrum  Jesiwn  Christum, 
«  per  quein  et  accessurn  habeinus  pcr  fideiii  in  gra- 
«  tiam  istam  in  qua  starnus,  et  gloriamur  in  spe 
«  gloriiE  filiorum  Dei.  Non  solum  autera,  sed  et  glo- 
«  riamur  in  tribulationibus,  scicnles  ([uod  trihula- 
«  tio  patieniiam  operatur  [Jacob  i),  palicnlia  autem 
«  probatioiiem,  probatio  vcro  spein.  Spes  nutem 
«  non  confundit,  quia  charitas  Dei  diffusa  est  in 
«  eordibus  nostris  per  Spiritum  sanctum,  qui  daius 
«  est  nobis.  » 

Quandoquidem  multis  modis  bactenus  probatum 
est,  non  es  operibus  legis,  nec  ex  viribus  liberi  ar- 
bitrii,  sed  ex  flde  justificari  hoininem,  igitur  tx  fide 
aummjusiificali,  ron  ex  lege,  nee  ex  nobis.  Et  nos 
ita  justificali,  liabciimus  pacem  ad  Deum,  quam  non 
habetis,  dum  invicem  arrogalis  falsain  justificatio- 
nem,  alii  per  legem,  alii  per  vires  liberi  arbitrii. 
Qiiasi  dicat ;  H*c  dissensio  contra  Deuju  esl,  qua 
de  meritis  vestri  gloriamini,  quasi  per  vosmetipsos 
juPiiCcati.  Sed  justificaiio  quae  ex  fide  est,  pacem 
cum  Deo  facit,  quia  inimicas  prcesumptiones  huma- 
norum  meritorum  expellil,  etanimum  Deo  hiimihter 
subjicil,  dum  se  soia  gratiu  salvari  cognoscit.  Ex 


rum  eipromisil,  Qiiia  revertens  veniam  ad  te  tem- 
porc  isio,  viia  comite,  el  habebit  filium  Sa:a  uxor 
lua,  non  lioesitavil  diffidenlia,  id  est  iion  dubitavit  ut 
diflidcret  de  completioiie  promissiouuni,  sed  coiifor- 
tatus  est  fide,  id  est  omnino  fortis  el  coaslaiis  factiis 
est  in  fide,  dans  (jloriam  Deo,  id  cst  glorificans  Deum 
qiii  per  munus  gratise  sua;  daiurus  erat  et  lilium 
contra  iiaturam  ex  vetula  sterili,  et  perilluin  filium 
in  Christo  populum  credentium  plenissimc,  id  est 
iniilto  iniuitu  verilatis  et  potcntise  Dei,  sciens  quia 
qaacunque  promisit,  poleiis  est  etiam  facere.  Deus 
igilur  cos  quos  promisit  bonos,  facit  ut  ipsi  faciant 
bona,  Neqiie  enim  eos  propterca  promisit  Abrahae, 
quia  piaescivit  a  scipsis  bonos  fnturos.  Nam  si  ila 
est,  non  suum,  sed  eoriim  est  quod  piomisit.  Non 
autem  sic  credidit  Abraham,  sed  dedit  gloriam  non 
humanis  merilis,  sed  Deo,  plenissime  credens  quia 
quae  promisit  polens  esl  et  facere.  Non  ait  qiiac 
prsDscivit  poieus  promittere,  aiit  qiiajpredixit  potens 
ostendere,  qux  promisit  potens  prsescire,  sed  quae 
promisit  potens  et  facere.  Ipse  ergo  facit  bonos  eos 
qui  boni  fiunt,  et  ipse  facit  in  bono  perseverare  eos 
qiii  perseverant.  Hoc  eniin  pioiuittit  Deus  quod  ipse 
facif.  Non  enim  proraittil,  ei  aiiiid  facit.  Quod  jam 
non  est  proinitteie ,  sed  praedicere.  Cavendum  est 
igitur  ue  homo  se  extollat  adversus  Deum ,  dicens 
se  facere  quod  promisit  Deus.  Ipse  enim  et  fidem 
gentium,  sicut  Abrahse  proniiserat,  facit  qui  potens 


est  facere  quod  promisit,  et  omnia  bona  operatur  D  fide  sumus  justiUcati,  et  tamen  gratis,  qiiia  et  ipsa 

in  sanctis.  Haec  ita  crcdidit  Abraham,  ideo  et  repu- 

tutmn  est  illi  ad  justitiam.  Diceret  aliqiiis  :  Quid  ad 

nos  quod  AJirahnin  credidit,  quod  por  fidcni  juslifi- 

catus  est?  Hoc  illius  gloria  luit.  Et  Apostolus:  Ipse 

quidem  ita  per  fidem  magnificaius  esl.  Sed  taraen 

nou  est  scriptum  tantum  propter  ipsum,  id  est  pro- 

pter  laudem  et  commendationem  ipsius,  lioc  scili- 

cet,  qui  repulatum  cst  illi  ad  justitiam  quod  bene 

credidit,  sed  etiam  propler  nos  instruendos,  ut  pro- 

feclum  fidei  ex  illa  Scriptura  caperemus,  inlelligen- 

tes  quia  si  ita  credamus  Dco,  ut  ille  credidit,  etiam 

nobis  reputabilur  fides  ad  jiislitiam  credentibus   in 

eum,  qui  suscitavit  Jesuin  a  mortuis,  id  cst  a  nume- 

ro  ranrtijoriim  perpetualiter  soparavit ,    suscitans 


fides  donum  supern»  graiia:  est.  Et  cum  Udes  impe- 
trat  jusiificalioiiein,  non  gratiam  Dei  aliquid  ineriti 
pr.Tecedit  hiimani,  scd  ipsa  gratia  merftnr  augeri, 
ui  aucta  mereatur  et  perlici  comitanie,  non  ducente 
pedissequa,  non  pnevia  voluntale.  Ila  ergo  jusiifi- 
cati,  jam  de  caeiero  pacem  habeamus  ad  Dcum,  quia 
reconciliali  sumus  ei  per  mediatorem  Jcsum.  Non 
jam  a  divina  voluntate  discordenius,  sed  pacem  ad 
Deum  habere  sludeamus,  per  Dominum  Jesum,  id 
est  non  per  nosipsos,  sed  per  auxilium  et  gratiaui 
reconciliatoris  nostri,  per  quem  haheinus  noii  solum 
ablutionem  nostrx  vetuslatis  in  sanguine  ipsiiis,  iit 
sic  ascendamus  ad  indumenlum  justitise  et  novitatis, 
sed  etiam  accessum  habearaus  per  Hlura,  in  istath 


55S 


HERVE[  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


636 


graliam,  id  est  in  hanc  virtutum  sublimitatem  gra-  \  exprimit  bumililatis  aSectum  et  scdulac  senitutis  ob- 


lis  datam,  et  hoc  non  per  legeni,  sed  per  fidem.  Hoc 
est  dicere :  Fides  coucessa  nobis  ex  gratia,  spud 
Deum  impetrat  et  remissionem  delictorum,  et  per- 
fectioncm  omnium  vlrtulum,  per  Christum  qui  est 
ostiura,  accessimus  per  (idem  in  gratiam  istum,  id 
est  in  bonae  vilse  observantiam,  in  qua  stamus,  id  est 
statum  rectitudinis  habemus,  qui  in  Adam  cecide- 
ramus,  quia  qui  manet  in  vitiis,  non  stat,  scd  pro- 
stratus  jacet.  Elias  vero  stabat  qui  ait :  t  Vivii  Do- 
nninus,  in  cujus  conspectu  sto  {III  Reg.  xvii; 
IV  Reg.  iv).  t  Stamus,  inquit,  in  hac  graiia,  non 
cadentes  ab  illa  nec  recedentes,  ei  gloriumur  in  spe 
glorice  filiorum  Dei,  id  est  in  eo  quod  speramus  glo- 
viam  quam  habent  (ilii  Dei.  Tantura  enim  est  quod 


scquium,  qux  non  cst  inunis,  quia  non  confundit,  id 
est  non  generat  confusionem  sic  speranti,  quia  quid- 
quid  speravit  adipiscitur.  Ille  enim  sua  spc  coufun- 
diiur  qui  dicit :  Ego  quod  sperabam  non  inveni. 
Vir  autem  qui  per  patientiam  in  lcntationibus  est 
probatus  non  confunditur  sua  spe,  quoniam  magni- 
tudine  pr^mii  quod  invenit,  exsuperalur  magiiitudo 
spei  ejus.  Spes  non  confundit,  quia  in  Deo  posita  est, 
qui  fallere  non  polest,  qnia  verax  est;  non  in  ho- 
mine,  qui  falleret  quia  mendax  est.  In  Deo  posita 
est,  et  idcirco  scquitur ,  qula  charitas  Dei ,  etc. 
Vel  ita :  Spes  non  facit  erulsescere,  quia  impletur. 
Ei  fonstat  eam  esse  implendam  ex  eo  quod  jam 
Spiritum  sanctum  in  arrham  iiabemus,  quo  et  late 


speraraus,  quantum  ex  sc  praesumere  nullus  aude-  B  diligimus.  El  hoc  est :  Quia  cbarilas  Dei ,  id  esl 


ret,  quia  in  sola  Dei  virtute  est  ut  homo  in  filiorura 
Dei  nusnerum  possit  ascendere.  Et  magna  valde 
gloria  est,  per  fider/i  au  speni  in  nuraerum  filiorum 
Dei  ascisci.  Quod  adeo  magnura  est,  ut  a  multis  pro 
ipsa  maguitudine  incredibile  videatur,  eo  quod  spe  • 
ramus  gloriam  filiorura  Dei  nos  consecuturos.  Non 
solum  auiem  gloriamur  de  spe  gloria;  hiijus,  sed 
ctiara  gtoriamur  per  Christi  gratiam  in  tritulaiionis, 
per  quas  t  oponct  iios  intrare  in  regnura  ccclorum 
(Aci.  xiv).  »  Cloriamur  sine  periculo  vaniiatis  de 
tolerantia  tribulationum,  quia  novimus  quanta  mer- 
ces  inde  sequatur.  Et  hoc  est  quod  gradatim  ascen- 
dendo  prosequitur.  Gloriaraur  in  tribulatioiiibus , 
qnia  sumus  scientes  quod  Iribulaiio  operalur  in  nobis 
paiienitam,  id  est  facit  nos  esse  patientes.  Neino 
cniin  paiiens  esse  potest,  nisi  in  adversis;  paientia 
autem  operatur  probationcm,  quia  cujus  paiieiilia 
vinci  non  potest,  ille  perfectus  esse  probatur.  Multi 
enim  ante  experiraentum  tribuiationis  putant  se  for- 
tes  essie,  qui  in  ipso  expcrimento  deficiunt  et  irabe- 
cilles  esse  apparent,  et  raulli  prius  se  putant  infir- 
mos,  qui  in  ipso  artieulo  passionis  apparent  fortis- 
sinii.,  diim  omuia  viriliter  patiendo  superant.  Ei  ita 
probationem  operatur  patieulia,  dum  et  sibi  et 
ahis  ununiqueraque  liquido-raanifestal,  qui  ante- 
quara  pati  incipeiet,  et  sibi  et  aliis  ignotus  erat; 
probaiio  vero  operaliir  spem,  qiiia  unusquisque  ex 
ep  quod  per  tribulationes  iiisuperabilis  essc  proba- 
tus  est,  incipit  habere  spem,  id  est  certitudinera  fu- 
turse  gloriie,  qvx  huraaiix  ralioni  vana  videiur,  sed 
testiraoiiiu  viriutis  firniatur.  Si  quis  enim  nondiin* 
sibi  probatur  sperat  pramiura,  non  speral,  sed  prse- 
sumit.  Nara  tribulationes  quibus  paiientia  iidcliuiu 
probatur,  non  solum  eas  debemus  iiitelligore  qu;e 
extrinsecus  acciduut,  id  est  de  daraiiis  vel  languori- 
bus,  vel  ex  quolibet  corporis  cruciatu,  sedeaseliain 
qua^  inius  sibi  faciunt  aut  perferunt,  dum  in  re- 
quie  positi  seinetipsos  aiHigunt  et  alterunt,  obsi- 
siendo  voluptatibus  suis,  refrcnando  lihidinern,  olc, 
quae  ad  bonum  contincntia;  vel  abstinentiie  perli- 
nent,  faciendu.  Ex  quibus  sine  dubio  nascitur  pa- 
lientia,  quae  probabilis  clfccla,  generat  spera.  Spes 
autero  est   bonorura  cxspectatio  fuiurorura.  Quae 


quam  cs  Deo  babemus ,  postquara  Deura  et  proxi- 
mum  diligimus,  diffusa  est,  id  est  laie  et  copiose 
data  in  cordibus  nosiris.  Ubi  enira  cliarilaiera,  an- 
gustia  esse  potesl,  quia  raox  angustia  excludilur, 
et  cor  dilaiatur,  ul  tantum  habitatorem  ,  id  est, 
Spiriium  sanctum  intra  se  possit  habere.  Non  enim 
a  nobis  ipsis,  sed  a  Spiritu  sancto  possumus  habere 
charitateiii.  Nara  cura  dixisset,  Cbaritas  Dei  diffusa 
est  in  cordibus  nostris,  ne  putarei  quisque  a  se  sibi 
esse  quod  diligii  Deuni,  conlinuo  addidit,  per  Spiri' 
lumsanctum  qui  dutus  est  nobis.lVl  ergo  ames  Deum, 
habitet  iii  te  Dcus  et  amet  se  de  te,  id  cst  ad  arao- 
rera  suum  moveat  ic,  accendat  te,  illuminct  le, 
excitet  te.  Per  Spiritum,  inquit,  sanctura  qui  datus 
est  nobis,  quia  ct  Deus  est  et  donum  Dei.  Et  propter 
hunc  diviieni  habilatorem  faciebat  Apost«lus  quod 
supra  dixit :  Gloriamur  i»  tributationibus.  Quomodo 
enim  in  his  gloriatur,  si  egestatem  intus  pateretur? 
Videbantur  foris  augustiie,  sed  intus  latitudo  erat. 
Quid  autem  facit  raalus  honio  cum  cceperit  tribula- 
ri?  Foris  nihil  habet,  ablata  sunt  omiiia,  in  couscien- 
tia  nullum  solatium  est.  Non  est  qun  exeat,  quia 
dura  sunt ;  non  est  quo  intrct,  quia  mala  sunt.  Male 
secum  toiqueaiur  necesse  est,  quia  sibi  ipse  tor- 
mento  est.  Ipse  est  enim  pcena  sua,  quem  torquet 
conscicntia  sua.  Boni  vero  quidquid  exterius  patiun- 
tur,  facile  per  internam  consolationem  vincunt.  Et 
si  in  hac  vila,  uhi  lanta  lormenia  sunt,  possunt 
_  boni  et  justi  viri,  cum  lalia  patiuutur,  non  solum 
a;qiio  aniino  tolcrare,  sed  etiara  in  Dei  chariiate 
gloriari,  quid  cogitandura  est  de  illa  vila  quae  nobis 
proraitiiiur,  ubi  nullam  de  corpore  niolesliam  sen- 
tieraus? 

I  Utquid  eniin  Cbristus  cum  adbuc  infirmi  esse- 
«  niiis,  secundum  tempus  pro  inipiis  mortuusesl? 
«  vix  eiiim  pio  jiisto  quis  moritur.  Nara  pro  lon» 
<  forsitau  quis  audeat  mori  (/  Petr.  iii).  Coromcn- 
«  dat  aulem  Deus  cburilatera  suara  in  nobis,  quo- 
niain  eum  adliuc  pcccatores  csseinos,  secundum 
tempus,  Cliristus  pro  nobis  inortuus  cst.  Mulio 
masis  igilur  jusiiHeati  nunc  in  sanguine  ipsius, 
salvi  criinus  ab  ira  pcr  ipsura.  > 
Cum  Dcus  nos  diligat,  vel  nos  cum  per  Spirilura 


657 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PALLI. 


IN  EPIST.  AD  ROM 


tiSS 


63nc(uni,  spes  noslra  implfbiliir.  Naiii  iiisi  ila  sit,  A  eis,  forsitan  quis  audeal  tnori.  Forsitan,  dicilur  pro- 


frusitra  passus  est  Cliristus.  Et  hoc  est :  Ltquid 
Chrisdis  pro  impiis,  ij  est  pro  dilcctione  irapiorura 
nmiwjs  est,  nisi  ui  spes  impleatur?  Vtl  ita :  Volens 
Apostolus  osteiiderepleniusvirlules  ciiaritatis,  quam 
per  Spiritiim  sanctum  difTusam  [in  cordibus  nostris 
diserat,  exponitur  quibus  causis  difiusu  sit  in  no- 
fais,  asserens  Christuni  pro  inipiis  esse  raortuum. 
Impii  nanique  eramus,  antcquam  converteremur 
smI  Deum  Cliristum.  Et  Christus  ulique  mortem 
pro  nobis  ,  antequain  credereinus ,  excepii.  Quod 
proculdubio  non  fecisset.  nisi  nimiura  ei  abun- 
daniissimam  erga  nos  chaTitateni  liabuisset,  ve! 
ipse  Chrislus  moriendo  pro  impiis  vel  Deus  Pa- 
ler   uQigenitum  snum   pro  impioium   redemptio- 


pler  eosqui  mori  necdum  audent,  quis,  propter  rari- 
tatcm  eorum  qui  audent,  licet  sint  innumerabiles. 
Nonnulli  vero  sic  interpretantur :  Si  ille  pro  nobis 
impiis  mortuus  esl  et  peccatoribus,  quanto  magis 
nos  absque  uUa  dubitatione  pro  justo  et  liono  debe- 
musoccumbere?  justum  autem  et  bonum  non  pute- 
mos  csse  diversum,  nec  aliquam  proprie  siguilicare 
personam,  sed  absolutc  justam  rem  el  bonam ;  pro 
qua  dilliculter,  sed  interdum  aliquis  inveniri  pbtest 
qu;  suum  sanguinem  fondat.  Vis  pro  justoel  bono 
quis  moiitur.  Dominiis  aiilem  nosfer  pro  impiis  et' 
peccatoribus  est  mortifus,  in  quo  laadabilior  chari- 
tas  fulget.  Neque  eriim  inerita  nostra  prsecesserant, 
pro  quibus  Filiiis  Dei  moreretur;  sed  magis  quia 


ne  tradendo.  Vere  charitas  Dei  diflusa  cst  in  cordi-      nulla  erant  merita,  magna  erat  misericordia.  Dice 


tus  nostris.  Nara  quare  mortuus  .est  Chrlstii»  pro 
nobis,  uisi  ut  charitas  Dei  difiUnderelar  in  nobis.ut 
diiigereraus  eum  qui  prior  diiexit  nos?  Viquid  mim, 
id  est  propler  qukl  aliud  Christus  pro  nobis  mortuus 
est ,  cum  adhuc  essemus  infirmi^id  est  indigentes 
niedico.  Tam  fgraviler  enim  segrotabamus,  ut  non 
aliter  quani  medici  nione  sanari  possemus.  Mortuus 
est  sccundum  tempus,  id  esl  non  ut  alii  qui  morte 
detinentur,  sed  ad  horam  pro  nobis  inorlcm  susli- 
noit,  resurgens  die  tortia,  iie  deGperemus  de  ejns 
potentia,  cujus  apparei  in  mor:e  beiicvolentia.  Mor- 
tuus,  inquil,  est,  et  hoc  uon  pro  quibusiibet,  sed 
pro  impiis,i(l  est  pro  foedis  et  exsecraijdis  et  &  Deo 
penitus  separatis.  Et  ipse  tara  mafjniim  fecit,  ut  pro  r- 
taijbus  mori  lemporaliter  dignarelur,  ut  seternam 
moriein  ab  eis  averierei.  IJinc  beneCciorum  ejus 
apparetmagnitudo,  ut  qui  iufJebile  ab  eo  tantuu  di- 
lecti  sumus,  consideremus  quantum  eum  diligere 
delteamus,  aui  si  quid  ei  prsponere  debeainus,  cum 
ille  nobis  irapiis  nec  vitam  suani  pra^posuent,  iiec 
morlem  denegaverit.  Pium  cnim  Dominum  usque 
ad  mortem  diligere  debemus,  queni  pro  iinpiis  ser- 
vis  crucialum  mortis  excepisse  cognoscimus.  Ubi  pt 
proesumptio  humana  reprimiiur,  ne  suis  meritis  ali- 
quid  tribual.  El  vcre  miranda  ejus  bonitas,  qui  pro 
impiis  dignatus  est  raori.  Vix  enim  pro  juslo  quis 
moritur,  id  est  raro  est  ul  aliquis  pro  justo  raoria- 
liif,  nedum  jiro  impio,  quoniara  dubitat  unusquis- 


ret  aliquis  .  Cura  Deus  sit  omnipoteus,  et  aliis  nio- 
dis  nos  potuissct  liberare,  ciir  Filium  sOum  pro  no- 
bis  inori  voluit?  Ad  quod  Apostolus  :  Noii  siue 
causa  Dcus  id  fecit,  sed  hoc  modo  com^nendal  cha- 
ritaiem  sttam  in  nobis.  Quando  indebite  atiquid  red- 
ditur,  lunc  charitas  commendatur.  Et  quid  tam  in- 
debiCum,  quam  ut  sine  peccato  Dorainus  pius  pro 
peccatoribus  servis  irapiis  nioreretur?  Et  in  hoc 
commendatur  nobis  ebaritas  Patris,  quia  sic  nos  di~ 
lexit.  Cur  ergo  non  fferei  mors  Christi,  imo  cur 
prjetermissis  aliis  innumerabtlibus  modis,  quibus  ad 
nos  liuciandos  uti  potuisset  omniputens,  id  polissi- 
mum  non  eligeretur  ut  fieret,  ubi  ncc  de  divinilale 
ejus  aliquid  immutatum  est,  et  de  humanilate  susce 
pla  tantura  benelicii  cotlatura  cst  hominibus,  ut  a 
Dei  Filio  mors  temporalis  indebita  redderetur,  quia 
eos  ab  a;terna  mortc  debita  liberaret?  Peccata  cnim 
iiostra  diabolus  tencbat,  et  per  illa  nos  merito  tene- 
bat  vn  morte.  Diinisit  ea  illi  qui  sua  non  habebat,  et 
ab  illo  est  immeiito  perduclus  ad  mortem.  Tantum 
eniin  valuit  sanguis  ille,  ut  neminem  Cliristo  indu- 
tum  iii  aiterna  .morle  debita  detinere  debeat,  qui 
Chrislum  morts  indebita  vel  ad  tenipus  occidit.  Cora- 
mendat  itaqae  Deus  Pater  iiimiam  cbaritatem  suam 
in  nobis,  quoniam  cum  adhuc  peccatures  essemus, 
iiihilque  nobis  nisi  poena  deberetur,  Christus  pro 
nobis  poenam  mortis  excepit,  ut  uos  a  cruciatu 
perpetuae  mortis  salvarct.  Qui  ergo  peccatoribus  do- 


que  morleni  subire,  eiiamsi  mortis  sil  eausa  justa.  j)  navil  mortem  siiain,  quid  serval  justis  iiisi  vitam 


Raro  dico,  naiu  forsiian  potesl  inveniri  ut  quis  au- 
deat  mori  pro  boiio,  id  fst  pro  rs  boiia  vel  pro  bono 
viro.  Quasi  dirat  :  Difilcile  hoc  invenitur,  metu  mor- 
tis  cuncla  teriente.  Vel  per  jusluni  iinelligaiur  ju- 
stitia  legis;  ptr  bonura  vero,  boniias  evangelica; 
gralice ;  et  vix  pro  justo  quis  moritur,  quia  vetci  i 
lege  in  qua  justitia  cst,  vix  pauci  inveiiti  sunt,  qui 
suum  iii  niariyrio  sanguinem  fnderant.  -V.vm  pro 
bono  forsilan  qitis  uudeat  mori,  quoiiiani  in  Novo 
Tesiamento,  in  quo  iwnitas  est  atque  cleinenlia,  in- 
nomerabiles  exsiiicrunt,  qui  suas  in  mortem  auda- 
cier  aniraas  iradidcrunl.  Sed  fanien  ad  comparatio- 
pem  cavnalium  et  inori  pro  Domino  trcpidantium 
tara  pauci  fuernni,  ul  proptcr  raritaiem  dicatur  de 


suam?  Incredibilius  csi  euim  quod  raortuus  est 
a:ternus,  quam  ul  in  seternum  vivat  raortalis.  Jam 
quod  incredibilius  est  tenemus.  Si  propter  hominem 
raortuus  est  Deus,  non  est  victurus  bomo  cuin  Deo? 
Nan  est  inortalis  viclurus  in  ;elernum,  propter  quem 
inortuns  est  qui  vivil  in  seierniim?  Carne  tanien  sola 
moriuus  est.  Mortuus  est  pro  nobis  peccatoribus. 
Mnlio  m.igis  crgo  salvabil  jusiilicatos.  Nam  qui  fecii 
qiiod  majiis  et  difficilius  cst,  multo  levius  facieiquo.l 
minns  et  faeilius  est,  diflicilius  quippe  est  pro  pec- 
calorihus  mori  et  peccaia  tollere,  quam  jusiQS  e« 
cooperanles  salvare.  Multo  magis  igiturnos  justifi 
cati,  id  esl  a  peccatis  omnibus  libcrati,  nunc  id  est 
in  hoc  tempore  grati;e,  in  sanguinc   ipsius    sine 


659  HERYEl  BURGIDOLENSiS  MONACHl  660 

citlpa  pro  peccatis  nostris  ettuso,  sabi  eritnus  ab  A  giiam  eruit  hominera  a  diabolo.  Non  enim  sicut  ho- 

iiiinis  animi  perturbalio,  est  ira  Dei,  sed  justa  vin- 


ira,  i(l  est  a  pcena  damnatioois  a;tern«,  per  ipsum 
uiediatorem  et  reconciliatorein. 

I  Si  enim  cum  inimici  essemus,  reconciliati  su- 
€  mus  Deo  per  morteni  filii  cjus,  multo  magis  re- 
f' conciliati,  salvieriiuus  iii  vita  ipsius.  Non  solum 
I  autein,  sed  et  gloriamiir  in  Ueo  per  Domiiuim  no- 
«  strum  Jesum  Cliristuin,  per  quem  nuiic  reconci- 
«  liationeni  acccpimus.  i  ■ 

Veie  salvi  eiimus  ab  ira  per  ipsum.  Nam  si  cinn 
esscmus  inimici,  id  est  pcr  aniorem  iiiiqultatuni  Deo 
conlrarii,  reconciliaii,  id  est  in  pacem  reducti  su- 
inus  Deo  per  morlem  Filii  ejus,  tunc  miilto  magis 
qiii  jjam  sumus  reconciliali,  erimus  salvi  iii  vita 


dicla  vocatur  ejus  ira.  Etsi  justa  diviiia  vindicta  tale 
iiomen  accepit,  eliam  reconciliatio  Dei,  quje  non 
recle  intelligitur,  nisi  cum  talis  ira  finilur.  Nec  ali- 
tcr  inimici  eramus  Dco,  nisi  quemadmodum  justi- 
tia;  sunt  inimica  peccata.  Quibus  remissis,  talcs 
inimicitiae  finiunlur,  et  reconciliantur  justo  quos 
ipse  justilicat.  Quos  tamen  etiam  inimicos  utique 
dilexit,  quandoquidem  pro  his  cum  adhuc  ininiici 
essent,  Filium  tradidit.  Quod  ergo  rcconciliati  su- 
mus  Deo  per  niortem  Filii  ejus,  non  sic  intelligatur, 
quasi  nos  ideo  reconciliaverit  ei  Filius,  ut  jam  inci- 
pcret  amare  quos  oderat,  sicut  reconciliatur  inimi- 


ipsius,  quia  qualem  ipse  jam  secundura  humanita-      cus  inimlco,  ut  deinde  sint  amici  et  invicem  dili- 


tera  liabet  vitani,  talem  et  nos  habebiir.us.  lii  vita 
erimus  salvi,  qui  per  mortem  sumus  recoiiciliati. 
Dedit  eiiiin  pro  nobis  moitem  suani,  ct  reconcilial' 
sumus,  qui  alienali  ct  iniraici  factf  fueramus  per 
transgiessionem.  Neino  enim  reconeiliatur,  nisi  c.k 
inimiciliis.  Inimicos  autem  nos  Deo  prirai  paventis 
fecil  transgressio.  Quos  supra  dixerut  peccatoref, 
hos  nunc  inimicos  Dei  norainal;  et  quos  supra  ju- 
siificalos  in  sanguine  Cliristi,  lios  nunc  reconciiiatos 
l)eo  per  inortem  tilii  ejiis  ;  et  quos  siipra  salvos  ab 
iraper  ipsuin,  eos  nunc  salvos  in  vita  ipsius.  Non 
ergo  ante  gratiain  istani  quoqtio  mcdo  peccatores, 
sed  iu  talibus  peccalis  fuimus,  ut  inimici  essemus 
Dei.  Sed   reconciliali  sumus  ei  per  mortem  Filii 


gant  qui  oderant  invicem,  sed  jam  nos  diligenli 
reconciliati  sumus  ,ei,  cum  qno  propter  peccatum 
inimicitias  babebamus.  Et  per  banc  reconciliatio- 
nem  a  diabolo  sumtis  erepti,  qui  non  potentia  Dci, 
sed  justilia  superandus  fiiit.  Nam  quid  oinnipotente 
jotenliuE,  vcl  cujus  creaturx  potentia  valet ei  cora- 
parari?  Sed  cum  diabolUK  vitio  perversitalis  sua 
factus  sit  amator  potenli»  et  desertor  oppugnator- 
que  justitia!,  in  quo  homincs  magis  eum  imitantur, 
placuit  Deo  ut  non  poientia  diabolus  sed  juslilia 
viiuerclur,  atque  i'a  el  boraines'  iraitantes  Chri- 
stuni;  justitia  quajrerent  diabolum  viucere,  non  po- 
teiUia. 
Qiia!  est  igilur  juslilia,  qua  victus  cst  diaboUis 


cjus.  Quomodo  per  morteinV  .An  cum  irasceretur  c  »  Chrislo?  Quia  cum   in  eo  nihil  moite  dignum 


Robis.  vidit  roortem  Filii  sui  pro  nobis  et  placatus 
est  nobis?  Nunquid  crgo  Filius  cjus  usquc  adeo  no- 
bis  jam  placatus  erat,  ut  pro  nobis  etiar.i  mori  di- 
gnarctur;  Patcr  vero  usque  adeo  adhuc  irasceba- 
lur,  ut  nisi  Filius  pro  nobis  moreretur,  non  placa- 
retur?Non,  Superius  ctiini  dictum  est  :  «Comincn- 
dat  autem  cliaritatem  snatn  Deiis  in  nobis,  quoiiiam 
cum  adbuc  peccaiores  essemu?,  Christiis  pro  iiobis 
raortuus  esi.  >  Habcbat  ergo  Pater  erga  nos  chai  ita- 
tem,  etiam  c«m  inimicitias  adverijus  euin  exercen- 
tes,  deserviremus  pcccatls.  Et  in  sequeiitibus  epi- 
stoU-e  hujus  dicitur  :  i  Si  Dcus  pro  r.obis,  quis  coii- 
tranos?Qui  etiam  propj-io  Filio  noii  pcpercit,  sed 
pro  nobis  oiuuibus  tradidit  illura  (Rom,  viii).  >  Nun- 


invcniret,  occidit  eum  tanien.  Et  utique  juslum  cst 
ut  debitores  (|uos  leiiebal,  libcri  dimitlantur,  iii  euin 
crcdentes  quein  siiic  ullo  debito  occidit.  Hoc  est 
quod  juslilicari  diciniur  iii  sanguiiie  Cliristi.  Sic 
quippe  in  remissionem  peccatorum  noslrorum  inuo- 
cens  ille  sanguis  effusus  est.  Ilcc  est  qiiod  reconci» 
liati  Deo  dicimu!  por  niortem  Filii  ejus.  Remissis 
enira  peccalis  nostris,  liiiiuntur  iuimiciti;e,  et  paccm 
cuin  Deo  assequimiir,  a  quo  nos  sola  peccata  diri- 
inebant.  Sic  ergo  per  niortem  ejus  reconcitiati,  mulio 
magis  salvi  erimus,  in  viia  ipsiui,  qui  in  vita  nostra 
perieramus.  Nam  si  niors  ipsius  tantura  potuit  ut 
illud  faceret  quoil  dillicilius  erat,  tunc  vil»,  id  est 
resiirrectio  et  gloria  ejus  illud  facere  polcrit,  ubi 


quid  ergo  si  implacatus  nobis  esset,  lilium  pro  iiobis  D  minor  diflicultas  esl.  Non  solum  aulem  salvi  erimus 

traderet?  Veracitei   enim  diclura  est  ei   quia  nihil 

odisti  corum  quaj  fecisti  (Sap.  ii).  Sed  tainen  nilii- 

lominus  veraciter  ei   dictum  est  :  «  Odisti  omnes 

qui  operantur  iniquilctcm  {Psal.  v).  >  Proinde  niiro 

modo  et  diligebat  nos,  et  oderat.  Diligebat  ouales 

ipse  feccrat,  oderat  qualcs  per  operationem  iniqui- 

tatis  lucramus  per  nos  facti.   Et  quadam  justitia 

Dei  in  polcstatem  diaboli  traditum  erat  gcnus  hu- 

manum,  peccato  prirui  hoininis  in  oinnes  utriusque 

sexus  conimistione  nascentes  originaliter  transeun- 

te,  et  pareutum  primorum  debito  uiiivcrsos  poslei-os 

obtigante.  Si  ^ergo  commissio  pcccalorum  pcr  irain 

Dei  justam  homincm  subdidit  diabolo,  proiecto  re- 

missio  peccatorum  per  rcconciliationcm  Dci  bciii 


iii  [utiiro,  sed  etiam  non  gtoriamur  spe  in  Deo,  id 
est  in  eo  ([uod  coiisidcramus  nos  cura  Deo  fuluros 
in  illa  gloria.  Vel  iion  in  nobis,  sed  iii  Deo  gloria- 
mur;  ncc  per  nos,  scd  per  Dominum  nostrum  Jesum 
Cltrislum,  per  guem  nnnc  jain  in  prxsenti  vila  re- 
concilialioncm  accepimus,  secunduni  ea  quse  supcrius 
disputata  sunt. 

«  Propterea  sicttt  per  unuin   homiuem  m  huiic 
«  mundura    peccatura   intravit,    ct   pcr    peccatum 

<  mors,  el  ia  o.mnes  bomincs  perlraiisiit,  iii  qiio 
«  omiies  peccavcrunt.  Usque  ad  legem  enim  pecca- 

<  tum  erat  in  niundo.  Pcccatum  aiitcm  iion  inipu- 
«  tabatur,  cuin  lcx  non  esset.  Sed  regnavit  mors  ab 
«  .Adain   usque  ad  Moyscn,  eiiani  in  cos  qui  uon 


661 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  IN  EPIST.  AD  ROM. 


662^ 


«  peccaverunt,    in    siinilitudinem    prsevaricalionis  A  qui«  quando  ipse  peccavii,  oniiies  in  illo  erant,  et 


€  Adifc,  qui  est  foruia  futuri.  » 

Nunc  prolixius  dispulare  inchoat  de  duobus  lio- 
minibus  :  uno  prinio  Adam,  per  cujus  peccatum  et 
tnortem  tanquam  ha;reJitariis  nialis  et  posteri  ejus 
oWigati  sumus;  altero  autem  secundo  Adam,  qui 
non  homo  tanlum,  seJ  el  Deus  cst.  Quo  pro  nobis 
solvente  quod  non  dcbebat,  a  debitis  el  patcrnis  et 
propriis  lilierati  sumus.  Proinde,  quoniam  propter 
unum  illuni  tenebat  diabolus  oranes  per  ejus  vitia- 
lam  carnem  concupiscentialiter  generatos,  justura 
est,  ul  propter  liunc  unum  dimittat  omnes  per  ipsius 
immaculatara  gratiara  spiritaliter  rcgeneratos.  Nam 
quia  dixerat  Apostolus,  nos  esse  pcr  Cbrislura  Deo 
reconciliatos,  pcrgit  ostendere  quam  convenienter 


tota  humani  generis  niassa  in  illo  cst  infecta  pec- 
cati  veneno.  Sic  et  in  Cliristo  juslilicantur  omnes 
qui  credunt  in  eum,  propter  occultara  communica- 
tionem  ei  inspirationera  gratiae  spiritalis,  quia  quis- 
quis  adhxrct  Domino,  unus  spiritus  cst  cura  eo.  Et 
sicut  per  peccatuni  primi  hurainis,  quod  in  omnes 
pertransiit,  amisiraus  vil.am,  sic  per  justitiam  se- 
cundi  hominis,  qua;  in  omnes  qui  membra  ejus 
Cuiit  diffunditur,  recuperabimus  vitam.  Dixi  quia 
peccatum  in  omnes  pertransiit,  et  verura  dixi.  Nara 
ab  Adara  usque  ad  legem  peccatum  originale  in 
omnibus  fuit.  De  Judseis  non  probo  quod  fucrint 
sub  originali  peccalo,  quia  legem  habebant,  et  se 
esse  sub  illo  per  legem  cognoscere  poterant;  sed  de 


per  unum  obediealem  simus  reconciiiati,  qui  per  ^  i!iis,  qui  ante  legem  fuerant,  et  peccavUni  originale 


unura  inobedientem  fueramus  a  Deo  separati.  Re- 
concilialionera  accepimus  per  Christum,  propterea, 
id  est  quia  per  euni  sunius  reconciliati,  idcirco  sicut 
per  uiinm  Itominem  intraeit  peccatum  in  orbem,  et 
per  pecealum  mors,  ita  subaudi  per  unura  rcdemptod 
rem  reddita  est  juslitia,  et  per  justitiam  vila.  Per 
unuin  hominem  qui  primus  pcrcavit,  intravit  ori- 
ginalc  pcccatum  in  hunc  miseruiu  mundum,  id  est 
JD  universura  genus  luimanum  quoniam  peccando 
omnem  suam  slirpem  in  selpso  lanquam  iu  radice 
vitiavit,  ut  quidquid  prolis  ex  simul  daranata  per 
quam  peccaverat  coiijuge  (per  carnalem  ccncupi- 
scenliara  in  qua  inobedienli  pcona  similis  retributa 
est)  nascerctnr,  traheret  peccatum  originale.  Sieut  p 
enim  Christus,  in  quo  omues  viviUcabunlur,  prsetei' 
id  quod  se  ad  justitiam  exemplum  iraitantibus  prse- 
buil,  dat  etiam  sui  spirilus  occultissimam  lidelibiss 
graliam,  quam  latenter  infundit  et  parvulis  bapti- 
zatis  ;  sic  et  Adam  in  quo  oranes  raoriuntur,  prxter 
id  quod  eis  qui  prajceptum  Doniini  voluutate  trans- 
grediuntur,  imilationiseKcmpluni  cst,  occulla  etiain 
tabe  Carnalis  concupiscentia;  suae  labefecit  in  se 
omnes  desua  stirpe  venturos.  Peccatum  enim  gene 
rationis  hic  inlelligitur,  non  imitationis.  Nam  sicut 
a  muliere  iniiium  peccati  fuit,  sic  iniiium  geiiera- 
tionis  a  viro  est.  Prior  enint  vir  serainat,  ut  foemina 
pariat.  Ideo  per  uiiuni  lioniineni  peccatum  intravit 
in  mundum,  quia  per  seraen  generationis  intravit, 


ngu  cognoscebant.  Nara  usque  ad  legera  Moysi,  pec-- 
catum  Hlud  erat  in  toto  mundo.  Erat  quidem,  sed 
non  imputabatur,  id  est  non  intus  in  anima  esse 
putabatur  aliquod  hujusmodi  peceatum,  cura  les 
non  esset,  quae  casura  primi  homiuis,  ex  quo  pec- 
catura  illud  propagatum  esf,  intimaret.  In  oranes 
itaque  peccatum  illuj  pertransiit,  quia  etiain  ante 
legenijCum  non  ita  videretur,  lcge  non  docenle. 
Vel  ila  :  Quoniara  iudxi  vellent  dicere  justitiam,  ct 
vitani  essc  redditam  per  legera  poiius  quam  per 
Christuni,  ut  Apostolus  docebat,  ostendit  Apostolus 
justitiam  non  potuisse  reddi  per  legera,  quae  pecca- 
tum  auferre  non  valuit.  Nam  nsqne  ad  legem,  id  cst 
quandiu  lex  mansil,  peccatum  originale  erat  in  mun- 
do,  id  est  non  fuit  delelum  per  legem.  Istud  usque, 
non  est  lerniiriale,  sed  comprehensivum,  sicui  cura 
dicilur  :  <  Et  vitam  usque  in  saeculum  {Psal. 
cxxxii).  »  IJsque  ad  legem  fuit  peccatum,  quia  nec 
lex  potuit  iilud  auferre,  quae  subintravit  ul  niagis 
abundare!.  peceatura  :  sive  naturalis  lex,  in  qua 
quisque  jam  ralione  utens,  incipit  peccato  originali 
addere  et  propria ;  sive  ipsa  quae  scripta  per  Moyseii 
populo  dala  est.  Quod  igitur  ait,  quia  usque  ad  le- 
gem  peccatura  erat  in  raiindo,  non  idcirco  dictuiu 
est  quod  deinceps  non  fuerit,  sed  quia  non  pote- 
rat  per  litteram  legis  auferri,  qnod  solo  poterat  spi- 
ritu  gralise.  Ne  quisquam  ergo  lidens  viribus,  non 
dsco  volunlatis,  sed  potius  vanitatis  suk,  puiarct  li- 


quod  a   viro   excipiens  femina  coneipit.  Opus  hoc  D  bero  arbitrio  legem  potuisse  sulTicere,  et  Christi 


caslum  iii  conjuge  noii  habet  culpam,  sed  origo 
peccali  traiiil  secuni  debitam  poMiam.  Non  eiiira 
maritus,  quia  niaritus  est,  raorlalis  non  est,  aut 
aliunde  nisi  peccato  niortalis  est,  Itaque  per  unuin 
Jioraineni  peccatum  iiitravit  in  mundum,  el  per 
peccatura  mors,  quia  si  honio  non  peccasset,  iiun- 
quara  moreretur.  Ei  iia  in  omnes  hnmines  peccatiiin 
sive  mors  pertransiit,  ut  nuilus  ex  viro  et  feiuina 
genilus,  iniraunis  esset  a  peccato  et  morte.  Notan- 
dura  esl  enira  quod  dicitiir,  pettraiisiit.  Inde  est 
parvulus  reus.  Peccalum  nondura  fecit,  sed  traxit. 
Etenim  illuj  peccatuiii  non  in  fonte  mansit,  sed  per- 
transiil  in  omnes  per  vitiatam  carnem  genifos.  In 
quo,  id  est  in   primo  homiiie  omnes  pcceaverunt, 


graliara  derideret,  idco  ait  .\postolus,  quia  usque 
ad  legem  poccatuin  erat  in  mundo.  Et  addidit ; 
Peccatum  autem  non  imputabatur,  cum  lex  non  essef, 
Non  dixit  :  Non  eral,  sed  Non  impulabatur,  id  est 
ignorabatur,  et  peccatum  esse  non  putabalur.  Neque 
enini  a  Domino  Deo  tanquam  noii  esset  habebalur, 
sed  ab  hoiniiiibus  csecis  nesciebatur,  quia  non  er-at 
lex,  qua  argucnte  denionstrarctur  sive  iex  ratiouis 
in  parvulis,  sive  lex  litlerae  iii  populo.  Ante  legem 
jion  inipuiabatur  peccaluin,  sed  regnavit  rnors,  sc- 
cure  possidenle  homines  diabolo  pro  impunitala 
credila,  usque  art  Moysen,  per  quem  rediit  ccgnitio 
unius  Dci.  Prius  enim  aut  ignorabaiit  Deum  homi- 
nes,  aut  iion  putabaiii  eum  eurare  quid  egissent. 


663  HERVEl  BURGIDOLENSIS  MON.VClH  664 

Sed  ubi  l&x  daia  esl,   novernnt  Deum  eurare  hii-  A  jusli  constitiianiur  mulll.  El  sicut  in  illo  omnes  mo- 


fuana  et  judlcare.  Regnaiit,  inquit,  tnors  ab  Adant 
usque  ad  Moysen,  iJ  est  a  primo  homine  {usque  nd 
ipsam  etiam  legem,  quae  diviniius  promulgata  est 
quia  riec  ipsa  puluit  regnurn  mortis  aufcrre,  qu» 
nonregnatulique  nisi  per  peccatum.  Regnura  eiiim 
iiiortls  vult  intelligi,  quando  ita  dominatur  in  bomi- 
nit)us  rcatus  peccali,  ut  eos  ad  vitam  setomam  quae 
vera  vha  est,  venire  non  sinat,  sed  ad  secundani 
«tiam,  quoe  prrnalilor  ;etcrna  est,  mortem  trahat. 
Hoc  regnum  niortis  sola  in  quolibet  homine  gralia 
dfestrsilt  SaWaloris,  quse  operata  est  etiam  in  anti- 
quis  sanclis,  quicunque  antequara  in  carne  Christus 
ventret,  ad  ejus  (amen  adjuvantem  graliam,  non  ad 
legis  lilterani,  quse  jubere  tantnm,  non  adjuvare  po- 
lerat,  perlinebanl.  Quod  autem  dicit  :  Usque  ad 
Moysen,  id  est  usque  ad  finem  legis,  et  iniliuni  gra- 
lise  niorlein  regnass.e,  eo  gencre  locutionis  ait,  quo 
diciinus,  verbi  gratia,  fuerunt  Huni  iisque  ad  Atli- 
lam.  Non  enim  principium  regni  ejus,  sed  finem  de- 
signamus.  Sic  el  usque  ad  Moysen,  id  est  usque  ad 
finem  legis  et  principium  gratiae,  pestis  late  diffusa 
peroi-bem  regnabat,  quia  mcdicns  decrat.  Uhi  vero 
de  coelis  medicus  advcnit,  iRors  poteslaKrtn  perdi- 
dit.  Ergo  in  omnibtis  regnavit  mors  ah  Adam  usque 
ad  Moysen,  qui  CJirisli  gratia'  noii  aiTjuti  sunt,  ut  in 
cis  regnum  niortis  desirueretur.  Vere  m  omnibus, 
f.liam  in  eis  qui  iion  peccaveruni  in  simitilvdinem 
pr(Bvaricationis  Adee,  id  est,  qui  nondum  sua  et 


riuntur,  sic  et  in  Cliristo  omnes  vivillcentur.  Sicul 
enim  m.inducalum  est  ad  Adam.  suadente  diabolo, 
et  omiies  qiii  nascunlor  fcx  eo,  morli  addicti  sunt; 
ita  jejunatum  est  a  Christo,  et  omnes  qui  per  eum 
renascuntur,  \it»  seternse  restiluuntur.  SiCut  illa 
communicare  potuit  liliis  peccatum  et  mortem,  sic 
iste  suis  juslitiam  suam  et  vitam.  Sicut  ille  est  pater 
praesentis  sseculi,  et  priiiceps  discoidise,  sic  iste  pa- 
ter  futuri  sajculi  et  princeps  pacis  (ha.  ix).  Sed  non 
sicitt  deliclun),  ita  et  donum. 

<  Si  enini  unius  delicto  multi  mortui  suiit,  raul- 

<  to  magis  gratia  Dei  et  donura  in  gratia  unius 

•  hominis  Jesu  Chrisli  iii  pliires  abundavit.  Ei  non 
t  sicut  per  unum  peccalum,  ita  et  donmn.  Nam  ju- 
I  ditium  quidem  es  uuo  in  condi.-n)nationem  gra- 
>■  lia  autem  es  multis  deliciis  in  justificationem.  Si 

<  enim  unins  deliclo  mors  reaiiavit  per  unum,  mul- 

<  to  niagis  abundaniiam   gralix    ct  donaliunis  et 

<  jusliiix  accipientes  in  viia,  regnabunt  per  «num 

•  Jesum  Chrislum.    Igiiur   sicui   per  unius   deli- 

<  ctum  in  omnes  hoinines  in  condemnaiionem,  sic 
«  per  uniusjustitiain  in  omncs  Iiomines  i»  justifica- 
«  lionem  \ita.  Sicut  enim  per  unius  hominis  ino- 
c  beiiientiam  peccalores  consiituti  sunt  mnlli,  ita 

<  el   per    unius   obedientiam   justi   constituentur 

<  mulii.  > 

His  verbis  declarat  Apostolus,  qualilcr  .\dam  for- 
ma  Christi  sil  a  contrario,  ci  qualiier  cade.m  forma 


propria  voluiilate,  bicut  ille,  peccaverunt,  sed  ab  illo  ^  non  sit  ex  omni  parle  conformis.    Nam    similcs 


peccaliiin  originale  traxeruni.  Quia  in  seipsis  cum 
jain  non  nati  essent,  nec  ratione  adbuc  uierenlur, 
qiia  ilie  utebaiur  quando  peccavit,  nec  pranceplum 
accepissenS,  qiiod  ille  traiisgressus  est,  solo  origi- 
nati  Yitio  lenebantnr  obstricti,  per  quod  eos  regnum 
mortis  traheret  ad  condemnationem,  quod  est  occidi 
in  gebenna.  Potest  et  sic  iutelligt,  ut  cum  dixisset, 
Regnavit  mors  etiam  in  eis  qoi  non  jpeccavernnl, 
quasi  nos  moncrcl,  quare  iii  eis  regnavcrit  qui  noo 
peccaverunt,  adderet  in  similiiudinem  prxvarica- 
tionis  Ada.»,  id  cst  quia  erat  in  honjin  membris  si- 
niilitudo  pra:varicationis  Ada; :  Qni  est  forma  fuluri, 
quia'i|)sc  formam  niortis  inflixit  posteris  suis.  hi 
illo  eniiii  ronstiuila  est  fonna  condemnationis  fuUi- 


(luidcm  a  cnntrario  siint,.sed  tainen  in  boc  diffe- 
runt,  quod  non  sicut  dellcium  .\dx,  ila  et  donum 
Chrisli,  quia  plus  boni  Christus  confcrt,  quam  ille 
mali.  Similes  enim  sunt  Christus  et  Adam,  sed  non 
sicui  dclicluui,  ila  et  donum,  id  est  non  sic  cst  e(B- 
cax  peccatum  Adoc  ad  damnaiionem,  ut  gratia  Chri- 
sti  ad  salvalionem.  Quamvis  enim  delictum  et 
donum  in  boc  sint  similia,  quod  sicut  delictum 
operaiur  discordiam  iiiier  noset  Dcum,  ct  (andem 
in  nobis  mortem,  ita  doiiura  reconciliationcm  et 
seternam  beaiiludinem,  atque  sicul  per  unum  honli- 
nem  inlravit  peccatum  in  omnes,  et  per  peccatuiD 
mops,  ita  donum  pcr  unum  venit  in  omnes  el  pcr 
dDiuiin  vila;  in   hoc  laraen  diJTerunt,  qiiod  deli- 


ris  postcris,  qiii  ejus  propagiiie  crearentur,  ut  ex-D  ctiim  operatiir  in  omnibus  mortem   lcniporalem; 


uno  in  coiideinnationem  riascerentur,  cx  qua  non 
liberat  nisi  graiia  Salvatoris.  Vel  forina  est  fuSori, 
id  c&t  Christi,  parlim  a  simili,  partlm  a  contrario. 
A  simili,  quia  sicut  Adam  sinepatrea  Deo  et  vir- 
Kine  lcrra  faclus  est,  ita  Chrislus  ex  virgine  Maria 
§inc  semine  a  Deo  creatus  est.  Sicul  ille  esl  paler 
umniuin  secnnduin  carnem,  sicChristus  secundum 
lidcnu  Dor.niivit  Adani  ul  ficret  Eva,  moriuus  est 
Chrislus  ut  Jierct  Ecclesia.  Dormieiiti  Ada;  facia  csi 
Eva  de  latere,  mortuo  Christo  lancea  percussum  est 
^lus,  u;t  piollucrcnt  .sacraineiita  qulbus  formaretiir 
Ecclesia.  A  contrario  quomie  est  Adam  forma  Chri- 
sii,  ut  (juomodo  per  illius  inobedjentiam  peccatoics 
constiluti  suut  niulli,  ila   per  Christi   obcdientiani 


donum  autem  viiam  scmpilernam.  Plus  ei-go 
prxstal  Christus  rcgeneralis,  quam  iiocuit  Adani  ge- 
neratis.  Et  vere  doiium  e st  majus  ct  potenlius  quam 
delictum.  Nam  si  delictura  uniiisadco  potuit  et  ef- 
(icax  fuit,  ut  nuilios  ducerel  iu  niortem,  mullo  ma- 
gis  aliundavit  graiia  Dci,  id  est  remissio  peccaloruiD, 
quam  Dcus  gratis  dat  sinc  pitccedenti  merito  huraa- 
no ;  et  donum,  ;id  est  largilio  virtutiim.  Hsec,  in- 
qiiani,  graiiact  donatio,  ahundavit  iii  gralia  unius 
hominis  Jesu  Chrisli,  id  est  in  perfeciione  virtutum 
quoe  in  boinine  Cbristo  esi-,  ei  abuiidavit  in  plures, 
id  est  iii  oninessuos  abundanier  venit.  Non  inplures 
transit  gratia  quam  delictiini,  iicque  enim  plares  ju- 
stiflcantur  qiiani   condeninantur,  cum  iniqui  muUo 


665  COMMENT.  m  fiPISTOLAS  PALLl.  —  IN  EPIST.  AD  ROM.  666 

ptures  sint ;  sed  iii  plnies  dictum  est,  velut  si  Jice-  A  tura  coinmunis,  ali  ejus  vitio  nullus  cst  immuiiis. 


relur,  uon  in  jiaucos.  Neque  euim  pauci,  seJ  plures 
sunl,  iii  quos  redundat  ista  gratia.  Et  multo  magis 
abundat  qiKin)  delictiini,  qui:i  onincsqiii  periChri- 
glum  liberaiilur,  temporaliterpropterAdam  moriun- 
tur,  propter  ipsum  auiem  Christum  sine  iine  victuri 
jBurit.  lu  eo  autcm  quod  !ii\Tmisit.  Si  eniin  uniua 
deliclo  multi  mortni  iuiit,  dum  diceret  multi,  et  non 
omnes,  innuil  se  dieere  de  iHis,  in  quibus  delictum 
Adse  roorlem  aniinrc  IVcit.  Sed  gmtia  Dei  muUo  ma  • 
gis  abundavit,  quia  primus  parens  unnm  dcliclum 
in  omiies  misit,  Chrislus  aulem  ctiam  dclicla  iiln 
qu«  homines  pcopria  vohintate  addidcsunt  origtiiali, 
in  quo  iiati  suni.graiia  sua  solvit,  el  justificatioueiu 
atque  vitam  selernain  dedit.  Et  non  sicul  per  unum 


Sed  inde  sola  Ciiristi  gralia  liberat,  quae  noii  sccun-' 
dum  merita  hominum,  sed  gratis  datur,  quouiam 
Dctis  misericors  est;  nec  omnihus  datur,  quoniam 
Deus  judex  est;  et  iusto  ejus  judicio  in  aliis  demon- 
stratur  quid  tn  eis  quibus  datur  coiiferat  gratia. 
iNou  crgo  siraus  ingrati  ci,  qui  secundum  placitum 
volunlalis  suas  lam  niultos  liberal  de  lam  .'dcbita 
perditionc,  utsi  inde  liberaret  nemiiiem,  iion  csset 
injustus,  sed  qui  liberanliir,  gratiara  diligant,  qui 
non  'iherantur,  debilum  agnoscant.  Si  in  remittendo 
debitiim  apparet  Lonitas,  ct  in  exigendo  sequilas, 
iaudent  misericordiam  qui  liberantur,  noii  culpent 
judiciiim  gui  puniuntur.  Dixerat  autem  quod  gratia 
iios  a  nnillis  delictis  cmundans  justilicavit,  et  nunc 


peccanlera  venit  condemnatio,  ila  et  donum  gralise  B  consequenter  aiijungit,  quod  per  illoniin  deliclorum 


posl  dalum  cst,  quia  majus  esl  donum  quam  deii- 
ctum.  Oslenderat  delictura  et  donum  differrc  secun- 
dum  effectum.  quia  delictuni  gcnuit  niortcm,  donum 
auteni  vitam;  ct  nuiic  rursuia  ostendit  quod  aliu 
modo  differunt,  quia  non  sic,  sed  copiosius  est  do- 
num  gratiae  per  unum  Christum  donaiUem,  !;icut 
fueral  deliclum  per  unum  Adam  peccantem.  Non 
solum  in  boc,  iiiquit,  non  xqualis  cst  forraa,  quia 
Adam  teinpoialiler  nocniit  eisquos  in  setcrnumCiiri- 
stus  redemit,  scd  ctiam  quia  illius  uno  delicto  po- 
hteri  cjus,  nisi  a  Christo  redimantur,  traduntur  in 
conderanavioneni;  Christi  autem  redcrapiio  etian> 
inuUa  delicla  dissolvit,  quiR  originali  sunt  addita. 
Et  vere  ita  est.  'V.im  jticlicium  ;iuidem,  id  cst  sen- 
«enlia  divini  judicii  ex  nno  delido  Adx  ducit  in  ^ 
condemnalictiem,  sed  gralia,  id  estgratuitum  donuia 
Dei  ex  multis  de.lictis  in  baplismo  liberans  ducit  ii: 
JHStilicatiotiem,  quia  non  solum  Igncscit,  sed  el  ju- 
stiticat.  ideo  dixi!  judicium  cx  unodelicto  in  con- 
demnationem,  quia  suOic^ret  ad  condenv.iationera, 
etiamsi  non  esset  in  hominibus  nisi  originale  pecca- 
tum.  Qiiamvis  enim  condcmnatio  gravior  eorunt  sit, 
qui  originali  delicto  eliam  propria  conjunxerunt,  e t 
tanto  singulis  gravior,  quanto  gravius  quisque  pec- 
cavit,  tamen  etiam  illud  soluni  quod  originaiiter 
traclum  est,  non  lantura  a  regno  Del  separat,  ve- 
rum  et  a  salulc  ac  viia  ajterna  facit  aiicnos,  quse 
iiulla  esse  alia  potest  prseter  regnum  Dei,  quo  sola 


rrmissionem  et  justitise  adopiionem  non  solum  vi- 
veinus,  sed  et  regnabimus,  cl  lioc  per  Jesum  Chri- 
stum.  Sed  praemittit  iiide  quasi  quamdam  piobatio- 
nem,  quia  si  iii  peccalo  Adse  moriebaniur,  inuUoma- 
gis  in  graiia  Christi  viveraus.  Et  lioc  est  :  Gratia 
Dei  nos  a  deiictis  multis  liberans  ct  juslilicans  sal  • 
v.Tvit  a  condemnatione  cKlerorum,  qui  pcr  illamre- 
gnabimus.  iVam  mors  per  nniim  incseteros  transiens, 
delicto,  id  est  ob  delictnm  unius,  regnavit,  id  est  re- 
gnum  occidendi  omiics  yotenter  obiimwt.  A'el  per 
snum  rcgnavit,  quia  sic  in  omnibus  regiium  obti- 
nuit,  ut  in  illo  uiio  qui  primus  peccavit,  haberet 
initiiim  rcgni  sui.  Sive  per  unum,  ut  diximus,  in 
c^ieros  venit,  quia  quns  vires  iii  i!!o  habuit,  in 
onincs  posteros  exercuil.  Et  si  inors  ila  per  unum  in 
d.^iici»  uuius  regnavit,  tuncniulto  magis  rcgnabunt, 
per  «11!«!!  Christum  uccipiehtes,  id  est  non  a  se,  scd 
.1  Deo  habeiile.s  abnndanlium  gralim,  id  est  remis- 
sionem  pcccaiorum  abundanlem ;  quia  non  solum 
originale,  scd  et  actualia  rcuiiu.unuir,  ei  abundan- 
tiam  dunationis,  id  est  spirilualium  cbarismaturo,*/ 
jiisiitia:,  id  esl  bonffi  oj)eralionis.  Isli  inquani,  qui 
\;»c  divinitus  consequuntur,  rcgiiabunt  pcr  unum 
Jcsum  ChrisSum.  Regnabunt  multo  magis  quam  in 
eis  raors  regnavit,  quia  ipsi  rcgnabunt  «lernalitei , 
mors  autem  regnavit  temporaliler.  Ilaque  ob  unius 
delicium  niors  regiiavit  per  nniim,  quia  moitis  vin- 
culo  tenebantur  omncs  ir.  illo  uno,  iu  quo  omnes 


Christi  societas  introdacil.  Ac  per  hoc  ad  Adam  in  d  peccavcrunt.eiiam  si  propna  peccata  iion 

quo  omnes  peccavimus,  non  omnia  nostra  peceata, 

sed  taiitum  originalc  iraximus;  a  Cbristo  vero,  iii 

«juo  omnes  jusiiiicamur,  non  iliius  lantum  origina- 

lis,  sed  eliam  cjeterorum  qiiy  ipsi  addimiis,  pecca- 

torum  remissioncm  consequimur.  Et  ideo  non  sicut 

per  «flum  peccalum,  ita  est  dunum.  Nam  jiidicium 

quidem  ex  uno  delicto  si  non  reniittitur,  id  est  ori- 

ginali,  in  condemnationem  jam  pctest  ducere;  gra- 

tia  vero  ea,  muttis  delictis  remissis,  hoc  est  non  so- 

lum  originali,  verum  etiani  omnibus  caeteris,  adjus- 

tiftcatuiitem  perducit.  Quicunque  enim  ex   illo  uno 

homine  muUi  in  seipsis  futuri  erant  lamen   in  illo 

UDUS  erajnt.  PKoinde  illud  peccalura  solius  esset,  si 

ex  illo  ilullus  exisset.  Porro  aulem  in  quo  erat  na- 


uddercnt. 
Aiioquin  non  ob  unius  dclictuni  niors  pcr  ununi  re- 
gnavit,  sed  ob  delicta  nuiliorum  pcr  uuuinquemque 
peccantem.  Scd  abundaiitiam  gratia;  et  donationis 
et  justitise  accipiunt,  qiiia  non  solum  cis  pecoatum 
illud,  in  quo  omncs  pcccavcrunt,  sed  etiam  qua;  ad  • 
diderunt,  gratia  rcmissionis  deletur;  eisque  tanta 
juslitia  donatur,  ui  cum  Adam  consensoril  ad  pec- 
candum  fuadeiili,  non  cedidit  isti  etiam  cogenli.  Qui 
mulio  magis  in  vila  regnabunt,  quia  in  a;terna  viia 
sine  fine  regnabunt  magis  quara  in  eis  mors  tempo- 
raliler,etcum  linoregiiavit.  lyiiursicntper  «nius, etc. 
Quoniam  mulia  intcrposiieiat  ad  pi oposilam  proba- 
tionein  perlinentia,ostendendo  donum  efricacius  esse 
quam  delictuiii,  et  esse  mulliplicius  qnam  delicUim, 


667 


BERVEI  BUKGIDOLENSIS  MONACHI 


6G8 


repetit  anlecedens,  ut  conveuienlcr  subinferal  ipsuni  A  tur  disputalio  de  duobus,  Adani  scilicct  et  Christo. 

consequens.  Etlioc  est:Quoniani  per  uiiiits  detictum 

transieiis  in  oiiincs  Iwiiunes  pfrventmn  est  ab  lionii- 

nibus  in  condeinnuiioiwm  igilur  et  per  unius    iusli- 

tiain  in  omnes  komines  lianseuntem,  pervenilur   iii 

justiftcationem,  qua;  est  causa  vitce  perennis.  Et  sicut 

illud  factuni  est,  sic  fit  et  isiud,  id  est  quain  digne 

illud,   tani    digne   et    istnd.  ■  Vel    ita   :   Quando- 

quidem  Adanri  est  fornia  C.biisti,  et  quia  niajus  est 

donuni  Cbrisli  aiqueplus  coiifer!,  igitur  siciit  juste 

per  delictum  unius  Iransiens  in  omiies  boinines, 

ituni  est  in  condcmnatioiiem  corporis  et  aiiima!,  sic 

jasto  judicio  eiiam  per  unius  jiisliliain  venientein 

in  oiimes  boniines  eleclos,  itum  est  iii  justilicatio- 

nein,  ut  participalione  justilise  Christi  justibceiitur, 


ex  quibus  alter  nobis  peccatum  et  morlein  intulit, 
alter  justiliam  et  vitam  reddidit.  Sequitur  : 

«  Lex  auleni  subintravit,  ut  abundaret  delictum. 
t  Ubi  autem  abundavit  delietum,  superabundavit 
I  gratia,  ul  sicut  regnavit  peccatum  in  moriem,ita 
t  et  gratia  regnet  per  jusliliam  in  vila  sternam,  per 
<  Jesum  Cbristum  Dominiim  nostruni. 
CAPUT  VL 

«  Quid  ergo  dicemus?  Permanebimus  in  peccato 
«  ut  gratia  abundet?  Absit!  Qui  enim  mortui  sumui 
t  peccalo,  quomodo  aJhuc  vivemus  in  ilio?  » 

Supra  dixcrat,  quia  usque  ad  legem  peecatum  in 
muniio  fiiii,  quod  non  originale  tantuni,  sed-omne 
peccatum  iiilelligi  voluit.  Et  ideo  usque  ad  legem 


quie  jusliDcatio  est  causa  vitaj  siciit  condemnaiio  "  fuit,  quia  nec  lex  potuit  illud  auferre.  Usque  ad  le- 


causa  moi lis  ;«(ciii:c.  Situt  nbi  delictum  solum  sine 
actuali  peccalo  oiiines  piaecipitavit  in  condemnatio- 
nem,  et  sic  in  morteni,  ila  sine  nostro  opere  pra;ce- 
dente  gralia  Christi  nos  duxit  ad  justificationem,  et 
sic  ad  vitani  aeiernam.  Eam  qiiippe  juslificalionem 
dicit,  qua  Chiistiis  juslificat  impium.  Quse  justifi- 
calio  tiansit  in  oinnes  iKiniiiies,  non  quia  uiunes 
liomincs  venianl  ad  gratiain  justificationis  Cbrisli, 
cuni  tam  multi  alieiuiti  ab  illa  in  wternura  morian- 
lur,  seJ  quia  omnes  qiii  renascuntur  in  justilicatio- 
nem,  noii  nisi  per  Chrislum  renascuniur,  sicut 
omnes  qiii  nascuntur  in  condemnationem,  non  nisi 
per  Adam  nascuniur.  Nemo  est  quippe  in  illa  gone- 


gem  eiiiui  dictum  esl,  ut  etiam  ipsam  legem  senten- 
tia  ista  concludcret,  quomodo  dictum  est  in  Evan- 
gelio,  omnes  generationes  ab  Abrahara  usque  ad 
David,  gcneraliones  qualuordecim  {Matth.  i).  Non 
enim  exceplo  David,  sed  ipso  eliam  computato  nu- 
merus  iste  compJetur.  Sic  lex  non  est  extra  perman- 
sionem  peccati,  quod  dictum  est,  usque  ad  ipsam 
fuisse.  Imo  sicut  nunc  diciiur,  lex  suliintravit  ut  ab- 
undaietdelictum.  lutraveratenim  in  roundumabiiiilio 
peccatum  sive  deliclum,  sed  lex  subintravit,  id  est 
subsequenli  tcrnpore  iiilravit,  iion  ut  per  eam  finire" 
tur  delictum,  sed  ut  abuiidaret  ex  praevaricatione. 
Lex  enira,  sive  naturalem  intelligamus,  qnse  in  co- 


ratione  praeter  Adam,  et  nemo  in  ista  regeneralione  q  rum  apparet  statibus,  qiii  jam  i-atione  uti  pnssunt; 


prxter  Cbrisluin.  Ideo  dictuni  est,  omnes  et  oiiines. 
Nam  si  aliqui  posscnt  carne  generari  noii  per/.dam, 
et  aliqui  spirilu  regenerari  iioii  per  Christum,  noii 
liquido  oinnes,  sive  hic,  sive  ibi  dicerentur.  Eosdem 
autem  oranes,  poslea  mullos  dicit.  Possunt  quippe 
in  aliqua  re  onines  essc,  qiii  pauci  sunt.  Sed  mul- 
los  liabet  generalio  carnalis,  multos  ci  spiriluaiis, 
quamvis  non  tam  multos  baec  spiritualis  quam  illa 
cariialis.  Sed  taiuen  sicul  illa  oiiines  habel  hoinines, 
sic  islaonines  justos  homines,  quia  sicul  nenio  prje- 
ter  illam  honio,  sic  nenio  praeler  istain  juslus  hoino, 
et  in  utraquemulti.  De  quibus  subditur  :  Siciit  enim 
per  inobedienlia"!,  elc.  Et  dcterminat  Aposlolus  de- 
licluni  i(»ii(s  et  jusliliam  unius,  ut  sicul  ille  merilo 
pecoali  iiiultos  pindidit,  sic  et  isle  nieriio  jpsliliic 
inde  libeiasse  videatiir.  Vero  sicut  delictum  unius 
condcinnavit  oiiines,  sic  justitia  uiiius  jiistificat 
onincs.  Nam  sicut  per  inobedientiaiu  unius  primi 
boniiiii.s,  quiv  cst  deliclum  ipsius,  pcccatores  consti- 
tuti  suiH  mutii,  id  est  omnes  qiii  ex  eo  nali  sunt. 


sive  conscripiain,  quffi  dala  est  per  Moysen.noii 
potuit  vivificare  aut  liherare  a  lege  peccati  et  mor- 
tis,  quae  tracia  est  ab  AJam,  sed  magis  addiditprae- 
varicationis  augmeiitum.  Ubi  enira  nun  est  lex,  ncc 
prxvaricalio.  Pra;varicata  ergo  lege,  quae  in  para- 
dis3  data  fucrat,  naceitur  homo  ex  Adam  cuni  lege 
peccati  ct  morlis,  de  qua  dicilur  ;  t  Video  aliam 
legem  in  raembris  nieis  (Rom.  \ii),  >  ctc.  Qua;  la- 
nien  nisi  maia  consuetudine  posica  roboreiur,  faci- 
lius  vincilur,  ncn  tamen  sine  gratia  Dei.  Lege  autem 
alia  prsevaricala,  qa<e  esl  in  usu  ratioois  aniiuae  ra- 
tionalis,  in  xiaie  hominis  jain  ratione  uientis,  pr.B- 
varicstores  fii.nt  omnes  peecalores  lerrae.  Praevari- 
cala  vero  lege,  eticm  i!la  qua;  dala  est  pcr  Moysen, 
miillo  amnlius  abund.it  delictuin.  Lex  crgosubin- 
travit  ut  abondarei  dclictum,  sive  cum  homines  ne- 
gligunt  quod  Deus  jubet,  sive  cum  de  viribus  suis 
praesumentes,  adjuiorium  gratiae  non  implorant,  et 
addunt  infirniit".'i  s  ipe.^biam.  Qui  cnim  talcs  sunt, 
ignorant  qu.i  disnensatione  lex  data  sil.  Noii  eiiim 


origiiiale  peccalura  ex  et   traxerunl,  ila  el  per  obe-      dala  est  lex,  qua:  posset  vivilicarc,  quia  gratia  vivi- 


dtentiam  unius  hoininis  Cbristi,  constitucntur  muUi 
jusii,  id  esl  jusiirinabuiiliir  fide  incarnaiionis  et  pas- 
sioui.;  ejus,  in  qua  fuit  obediens  usque  ad  mortem. 
Ideo  hic  Christiim  hoininem  dicil,  ciim  sit  oi  Deus, 
ne  quis  e\islinici  vcl  aiiliquos  justos,  per  Deura 
laiitummodo  Christum,  id  est  per  verbum  quod 
erat  in  principio,  iion  etiaiii  per  (idem  incarnalionis 
ejus,  qiia  ci  hoiiw  cst,  poiuisso  jusliiicari.  Ilic  fini- 


licat  per  fidem.  Sed  dala  cst  lex  ad  osteiidendura, 
qiianlis  peccalorum  vinculis  coiistringerenlur,  quia 
desuis  ■iribusad  implendam  ju.stiiiampraesumebanl. 
Et  ideo  peccata  non  minuit,  sed  adjecit.  Non  lamen 
propler  hunc  effcclum  data  esl,  sed  ex  boniinura  pra- 
viiale  hoc  contigii.  Non  enim  vitio  legis,  sed  illorum 
sic  abunda\il  peccaliim  ,  cum  ct  concupisccnlia  ex 
probibiuoiie  aidentior  facta  csi,  el  pcccaniibus  cou- 


68^ 


COMMENT.   IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM. 


6"0 


'ra  legem  pixvaricationis  ciinu-n  acccssit.  Noii  ergo  A 
Judai  de  lege  glorientur,  qiiia  non  sunt  per  cam  ju- 
stificati,  sed  abumlanlioii  deliclo  gravati,  ideoque 
raagis  liumilienlur  et  confugiant  ad  implorandam 
Cliristi  gratiam,  pcr  quara  ct  a  peccato  prsevarica- 
tionis  liberentur  atque  sanentur.  Dciictiim  onini 
abundavit  pcrlegem.  Sed  non  idoo  despiciantur  .Iu- 
dsei,  qui  ad  Chrisium  venerunt.  quia  «61,  id  esl  in 
quibiis  afr!(nrfni'!f  dc/icfMm,  quoniani,  accepta  lege, 
1)011  ignorantcr,  sed  scieiitcs  delinqiicbanl ,  i(>t,  id 
est  in  c\s superabitndavit  gratia  Dei,  lioc  est  sic  al-un- 
davit,  el  sic  dona  sua  multiplicavit,  ut  deleret  om- 
nino  delictum ,  et  superior  atque  major  existeret 
quam  fuerat  dolictum.  Superabundavit,  quia  ct  hos 
perllcit  quos  diaboiiis  vincere  non  poluii ;  et  deliclum 


<  An  ignoralis,  qiiia  quicunquc  baptizati  sumiis 
•  in  Ciiristo  Jesu,  in  morte  ipsius  bapiiiaii  suii  tis? 
«  Coiiscpulli  eiiim  sumiis  cum  illo  per  baptismum 
I  in  niorlcm,  ut  quomodo  surrexit  Christus  a  mor- 
t  luis  per  gloriam  Patris,  ita  et  uos  in  novitatc  ain- 
«  buleniHS. 

Mortiii  stsmus  pecoato  per  baplisniuni,  quem  in 
morte  Christi  percepimiis  (Ephes.  iv  ;  Cotos.  iii),  el 
an  boc  ignoralis?  An  ignoralis,  quiu  quicunque,  sive 
servi,  sive  liberi,  sive  parviili,  sivc  magni,  baiHizati, 
id  est  lincti  et  abluti  sumus  in  Chrislo  Jcsu,  id  cst 
in  nomine  Cbristi  in  morte  ipsius  baplizuti  sumus? 
Ac  si  dicatur  :  Nunquid  sacramentum  ipsius  bapli- 
smi  ignoraIis?In  moite  quippe  Cbrisli  baptizamur, 
II!  in  ipsius  inoite  credentes  ct  imilantos  quasi  iiior- 


ad  tempus  fiiil,  gratia  vero  in  a^ternuin.  Ita  supera-  "  tui  vivamus.  Mortui  ciiim   per  baptismmii  peccalo. 


bundavit  gratia,  ;((  sient  rcynavii  in  viortem  pccca- 
tum,  etiam  quod  non  ex  Adam  traxerunt  homincs, 
scd  sua  Yoluiitate  addiderunt ,  ita  et  ijralia  reynet 
per  jitstitiam  in  vilam  tetcrnam.  Non  lamcn  est  ali- 
qua  justilia  prspter  Cliristiiin,  sicut  aliqua  peccala 
praeter  -Vdam.  Ideo  cum  dixisset,  sicut  irgnavit  pcc- 
catum  in  inorlcm,  Iiic  non  addidit,  per  unum,  aut 
per  .Adam,  qiiia  supra  dixerat  eliam  dc  peccato  illo, 
quod  subinlrante  lege  abuiidavit,  el  hoc  uli([iie  non 
est  originis,  sed  jam  propri;c  voluntalis.  Ciim  autcm 
dixissctsic,  ct  gratia  rcgnct  per  justitiam  in  vilam 
aelernam  ,  addidil  :  per  Jesum  Christum  Dominum 
nostruni ,  quia  geiieraiitc  carne  illud  lanlummodo 
Irahitur,  qiiod  est  originale  peccalum,  regenerante 
auiera  spiritu,  non  soium  originaiis,  sed  eliam  vo- 
luiitariorura  remissio  pcccatorum.  Ita  crgo  super- 
alundavit  gratia ,  ut  sicut  rcgnavii  peccalu™  in 
iniorteiii,  id  est  sicut  pnicvaUiit  acluale  peccatui»,  et 
tflicax  fuit  ducere  iiomines  in  inorlem;  sic  ct  (jra- 
tia,  id  est  remissio  pcccatorum,  et  accunnilario  vir- 
tutura  regnei,  id  esl  pra;valeat,  et  omnem  voluntalein 
suam  iii  nobis  polenter  compicat;  pcr  yi(s(jiia»i,  id 
est  per  subsequeiilem  bonara  operalionem  iiosirara, 
duccns  nos  in  vitam  a^icrnam,  non  per  nos  ipsos, 
neque  per  legcm,  sed  per  JesKni  Christum.  Post  hxc 
quKstioncm,  qiioe  ab  alio  fieri  poterat,  ipsc  sibi  fa- 
cil ;  et  quod  oppoiii  potcrai,  removct.  Quasi  dicat  : 
Quoniam  supra  dixi,  quia  iibi  abundavit  peccatum, 


non  debemus  ei  iterum  viverc,  ut  itciuin  mori  ci 
necesse  sit,  quia  in  morte  Christi,  id  cst  in  similitu- 
dinem  niorlis  Chrisii  sumus  baplizati,  iit  sicut  ille 
senic!  mortiius  est,  et  scmper  vivit,  ila  iios  scmel 
mortui  malo,  semper  vivainus  bono.  Quomodo  enim 
moi  tuus  peccare  non  potest,  ita  cl  nos  in  Chrislo 
siimus  commortu! ,  et  implicari  pcccatis  capitalilius 
non  debemus,  quia  qiii  crucifixus  est,  iiiliil  aliiid  f;i- 
cit,  nis!  horam  mortis  exspcctat,  et  spiriium  siuiin 
Deo  comniendat,  nihilque  jam  in  hoc  mundo  appelit. 
Nam  quemadraodum  pedcs  et  raanus  Christi  cruci 
suiit  aflixi,  ut  in  nullani  parlem  moveri  possent,  ita 
maiiuset  pedes  nostri  debent  imilalionc  inorlis  ejus 
ligari,  ut  non  possint  ad  peccatum  inoveii.  Et  ita 
nihil  aliud  inteiligamus  esse  Christi  baptisinum,  nisi 
inortis  Christi  similitudinora ;  iiihil  aiilcra  aliud 
inortem  Chrisli  crucilixi,  iiisi  remisbionis  peccali  si- 
militudinem,  ut  quemadinodum  in  illo  mors  vera 
facla  cst,  sic  in  nobis  vera  remissio  peccatorum  ;  et 
quemadmoduin  in  illo  vcra  rerurreclio  cst,  ita  et  in 
nobis  vera  JMStiricalio.  Et  si  hinc  ostcndimiir  niorlu' 
csse  peccato,  quia  in  morte  Chrisli  bapiizati  sumiis, 
profecto  parvuli  qui  baplizantur  in  Christo,  peccato 
moriuntur,  quia  in  morte  ipsius  baptizantur,  Nullo 
eiiim  cxcepto  dictuiu  esl,  qiiia  quicunque  baplizali 
sumus  in  Cliiislo  Jcsu,  in  mortc  ipsius  baplizati 
sumus.  El  ideo  dictuni  est,  ut  probaretur  iios  iiior- 
tuos  esse  peccato.  Ciii    aiitcm   pcccalo  parvuli  rc- 


superabundavii  gratia,  crjo  quid  ex  hoc  (yic«)HMs?  d  iiasccndo  inoriunliir,  iiisi  ()uod  iiascendo  liaxerunt? 


Permancbimus  in  peccnto,  ut  (jratia  abundet  in  iwbis, 
id  est  ut  ,abundanliain]gratise  consequaiuur?  A().si( .' 
ut  in  eo  jam  maneamus  !  JS'am  quijam  sitmus  mortui 
peccato,  id  est  qui  per  baptismum  jam  exstincli  pec- 
calo  sumus,  quonuido  udhuc  vivemus  in  illo?  OMire 
desideiiis  peccali,  boc  est  vivere  pcccalo.  Sed  cuin 
id  graiia  praesiiterit,  ut  moreremur  peccato,  quid 
aiiud  faciinus,  si  vivimus  in  eo,  nisi  ut  gralia2  simus 
ingrati?  Noque  enim  qui  laiidal  iieiielicium  medici- 
nse,  morbos  docet  et  vuiiicra,  a  (|uibus  hoininciii 
illa  sanat ,  sed  quanlo  magis  mediciiia  prxdicatur, 
tanto  magis  vulneraelmorbi  vituj)erantur.  Sic  iaiis 
el  prsdicatio  giaii.x,  vitiipeiatio  et  damnalio  e?4  dc- 
liclorum. 


Vel  in  morle  Glirisli  suiuus  baplizati,  qui;i  mors  ejus 
esl  causa  Iiuhis  purificalionis.  Vere  in  niorie  Cliristi 
sumus  baplizati,  id  est  in  baptismo  similes  morli 
ejus  effeeti,  quia  etiam  consepuiti  sumiis  illi  per 
baptismum.  Siciit  eiiim  iiemo  vivus  pot(«t  sepeliri 
cum  morluo,  ita  neiiio  qui  adbuc  vivit  iii  peccato, 
potest  in  baptismo  coiisepcliri  Cbrislo.  Consepulii 
suinus  eum  illo  per  baptismum,  ut  qucmadmoduii! 
ipse  fuit  sepiiltus  coipoio,  sic  peccatum  iiostrum  l;i- 
tcat  el  scpeliaiur  sepiiicro  aqu;e;sicui  ipsc  irib'..» 
diebus  iii  sepuicro  jacuit,  sic  iios  tribus  vicibus  sc- 
pulcro  baptismalis  iminergimur.  Nam  quod  tcrtio 
mergiraur,  iriduanoe  sepulturae  sacrameiiia  signa- 
uiiis ;  ct  dum  tertio  ab  aqiiis  cducimur,  rcsurrectio 


/671  HEUV£1  BlJJ«GIDOLEi\SlS  MONACHI  672 

tiiJuani  tcmpoiis  exprimilur.  Quia  in  ilio  aqiiarum  A  cnli  profcferaus  ex  ipsa  railice  fruclus  juslili».  In 


clemento  sepelimur,  ut  renovati  per  Spiritiim  san- 
Ctum  resurgainus.  Iii  aqua  enini  iniago  niortis,|iK 
spiritu  pignus  est  vit»,  ut  per  aqiiain  morialur  tor- 
pus  peccati,  qua;  quasi  quodani  tumulo  corpus  in- 
cluiiit,  ut  per  virlutera  spiritus  renovemur  a  morte 
peccati.  Conscpulti  sumus  cum  illo  per  baplismum, 
et  lioe  in  mortem,  id  esl  in  defectum  viiiorum,  u( 
vilia  in  nobis  sint  mortua  ad  exemplum  mortis  ejus. 
Ad  lioc  sumus  conimoi  tui  et  coiisepulli,  ul  quomodo 
iurrexil  Christus  a  morluif  pcr  gloriam  Patris,  ila  et 
nos  a  vitiis  surgenles  .id  bona  opera,  ambuletmis  de 
bono  in  melius  in  novitate  viice.  U  est  ul  quomodo 
gloiiilcaiur  Pater  per  resurrectiouem  filii,  ita  et  per 
convcrsationis  )iostrae'novi(atem  glorificetur.  Novitas 


siniililudinem  resurrectionis  cjus  complantabimur, 
quando  roformaiiit  corpus  humilitatis  nostr%  conG- 
guratum  corpori  claritatis  su.-e.  Complantemur,  in- 
quit,  similitudini  niorlis  ejus,  hoc  scienlcs,  quia  ve- 
tus  homo  noster  simul  crucifixits  est,  quoniam  in  illa 
morte  Domini,  peccati  noslri  figura  pepenJii.  Cruci- 
lixio  quippe  veteris  bominis,  poeuitentix  duiorisin- 
lelliguntur  et  contincnlise  salubris  cruciatus.  Cbri- 
stusenim  qui  vixerat  vetus  bomosecundum  poenam, 
id  est  secundiim  famera  et  sitim  et  liujusraodi,  hoc 
modo  vetnstatem  ,  id  est  noslraj  mortaliiatis 
intirmitatem  finivit  et  deposuit,  ut  dolorem  crucis 
susiinens,  &ic  halieret  membra  distenta  ei  conlixa, 
ut  ad  priores  actus  nioveri  iion  possent,  a  quibus 


aulciii  vitae  est,  ubi  vcterem  boniinem  cum  actibus  U  ctiara  sepullus,  quicvil  hutnanis  subtractus  aspecti- 


suis  deponiiiuis,  ct  induiinus  novum,  tpii  secundum 
Deum  crealus  esi,  in  justitia  et  saiiciilale  verilatis. 
<  Si  cuiin  complantali  facti  sumus  sirailitudini 
inortis  ejiis ,  siniul  et  rcsurrectionis  trimus,  hoc 
scientes  quia  velus  homo  nostersimul  crucilixus 
esl,  (it  destruatur  corpus  pcccati ,  ut  ullra  noii 
servianius  pcccato  (Ephes.  iv;  Colos.  m).  Qui  enim 
mortuiis  est,  juslificaius  cst  a  peccalo.  Si  antein 
inoi  tui  suraus  cuia  Christo,  credinius  quia  siinul 
€  ctiam  vivemus  cum  illo.  » 

Debemus  excniplo  resurrectionis  Christi  ambulare 
i;i  novitate  vita-,  ut  iiovani  ct  iiicorrupiibilem  con- 
versalionem  ducanius,  nec  jam  vitiorura  putreuiiie 
corruiupamur.  Nam  d  sttmus  facii  complantati ,  iA 
csl  a  vetcii  rilu  avulsl,  ei  iii  novilatem  ctmversatio- 
nis  translali,  haTcnles  similitudini  moriis  'ejus ,  id 
esl  iiiiiianies  pro  posse  nostro  mortem  ejus,  ui  3b- 
^tineamiis  iios  a  peccato,  quo  Ule  proisus  caruit,  si- 
uiul  ct  resurreciinnis  ejus  similitudini  erimus  com- 
plantati,  Arbor  qux  plantatur,  inoritur  autequam 
crescai,  w  demoriua  vivilicatur,  et  vivificala  fructj- 
licat.  SicetChiisius,  qui  ligiiura  vii;e  est,  ju\la  Sa- 
lomoneni  {Prov.  ii),  avulsus  de  praescnli  sseculo, 
inarluus  est,  ct  per  resurrectionera  vivificaliis,  cre- 
\ilin  totani  muiidi  latiludiaem,  in  quo  el  mullurn  fiu- 
ctum  aflert.  Notandum  autcm  quia  nou  dixit  Aposto- 
li)s:si«niiiicoinplftnl;Uisiiiiiusraoriiejus,sedctsinii- 
litiidini  mortiscjus.  Chrislusenim  neniei  ita  morluus 


bus,  exigens  a  nobis  ut  vetuslatem  peccatorum  cum 
dolore  poeBitcntiae  deponamus,  et  membra  nostra 
per  coniinentiam  siui  conGxa,  ne  ad  priora  redea- 
mus,  a  quibus  ita  perfecie  quiescamus,  ut  ncceo- 
rum  visio  et  memoria  Labeatur.  Etsi  jam  ista  com- 
plevimtis,  tunc  verc  vetus  homo  noster  simul  cum 
Christo  crucilixus  est,  Vetus  eniia  horao,  est  veiusia 
couversatio,  fomes  ct  consuetudo  peccati,  et  quid- 
quid  vitiorum  ex  primo  parente  sumpsit  initium. 
Qui  tameii  noster  est,  quia  ex  nobis,  non  ex  Deo. 
Et  iste  vclus  homo  cum  cruciUxiooeChristi  ita  de- 
biliiatus  cst,  ut  dominaiite  ralione  destruatur  corpus 
peccati,  id  est  tota  peccatorum  massa,  ita  ut  ultra 
uon  scrviamus  peccaiu.  Corpus  peccati.  id  est  pecca- 
tum,  secuiiduin  onuiia  mcmbra  sua  destruatur. 
linuni  enim  vilium,  membrum  est  peceali ;  corpus 
vero,  nniversilas  delictoruni,  quorum  principium 
est  oricinale  peccaium.  Christus  autem  non  ex  par- 
te,  sed  integer  est  cruciHius,  ut  nos  ex  toto  raoria- 
mur  peccato  et  vivamus  Deo.  Gralia  enim  Dei  per 
bupiisraum  Christi,  qui  venii  in  siinilitudine  carnis 
peccati,  id  agil,  ul  deslruatur  corpus  pecc;ili.  De- 
struitur  autein,  non  ul  in  ipsa  vivente  carne  coiicu- 
piscentia  conspcrsa  ei  iiinaia  rcpeiiie  absumatur  et 
iioii  sit,  sed  iie  cbsit  moriuo,  quse  ineral  nato.  De- 
struitur,  non  ut  interim  non  sit,  sed  ut  non  coga- 
inur  ei  servire.  Hoc  enim  est  quod  ait,  ul  ultra  uon 
serviamus  peecalo.  Et  vero  iion  cogemur  peccato 


est  peccato,  id  est  carni,  ut  peccatum  cniniiio  non  D  scrvirc,  quia  juslilic^ili  suraus;  et  vere  juslilicali. 


fecerit.  Nos  autcm  ipsa  niorte  quia  ille  mortuus  est, 
peccato  non  possumus  mori,  ut  omnino  nesciamus 
peccatum,  similituJiiieni  tanien  habere  possamus,  ut 
imitaiucs  eum  absiineanius  nos  a  peccato.  Hocenim 
recipeic  potest  huraaiia  natura,  ut  in  simiiiiudine 
niortis  ejus  fiat,  duin  ipsum  imiiando  non  pcccat. 
Debenius  ergo  oomplaniari  similiiudini,  id  est  ad  si- 
mihiudiiiem  morlis  ejus,  ut  iniitanlcs  iniiocentiaui 
niortis  ejus,  exstinguamur  vitiis,  et  fructihcemus  in 
operibus  bonis.  Tunc  enim  et  resurrectionis  ejus 
simililudini  coniplaiilabimur.  Oranis  cnira  plantatio 
post  hiemis  mortcin,  rcsurrectionem  in  vere  gormi- 
nat.  Si  igitur  e.l  nos  in  Ciirisli  morte  comptantali 
sumus  per  hiemen  hujus  s«eeuli,  in  vere  futuii  sse- 


quia  morlui.  Qui  enim  mortuus  e$t  cum  Cbrislo, 
jvsiificatus  esl,  id  ef.i  iiber  cfleclus  a  peccato  et  alie- 
naius,  nec  potcst  jam  peccare,  quia  sicul  et  Joannes 
aii :  I  Oiiuiis  qui  natus  est  ex  Deo,  non  peccal 
(/  Joun.  iii).  »  Crucilixus  enim,  oranibus  inembiis 
dolore  occupatis,  peccare  non  potest,  sed  concupi- 
sccntiis  ct  passioiiibus  contradicit.  Et  qui  suiit 
Christi,  carnera  suam  crucifixerunt  cum  vitiis  et 
concupiscentiis  {Galat.  v).  llle  cst  jusliUcatus,  qui 
morluus  est,  id  csl  qui  seipsum  pro  Christo  vitiis 
morriOcavit,  aut  inartyrium  pertulit.  Sed  s»  inorlai 
sumus  cum  Christo,  id  est  si  iinitationc  morlis  eju& 
vitiis  sumus  morliGcati,  iit  ulira  non  vivamus  eis. 
credimus  et  pro  certo  spcramus,  quia  simul  eliam 


673 


COMMENT.  liN  EPISTOLAS  PAULl.  —  !N  F.PIST.  AD  UO.M. 


C74 


vivemvi  cuin  illo,  iit  ubi  ipse  csl,  et  nos  slinus  ;  et  A  rcctionem  vivit,  tivit  Deo,  id  cst  in;olcrna  he.Tludi 


quomodo  ipse  in  xtcrnum  et  bealai  vivit  ita  et  nos 
vivamus. 

<  Scientes  quod  Christus  resurgeus  es  luortuis, 
€  jara  non  moritur,  mors  i)Ii  uitr.'»  non  donrm.-ibi- 
«  tur.  Quod  cnim  moriuus  est  peccato,  mortuus  esl 
<  semel;  quod  aiilem  vivit,  vivit  Dco.  Ila  cl  vos 
«  existiiAalc,  vos  quidem  mortuos  cssc  {wceaio,  vi- 
t  ventes  autem  Deo  iii  Christo  Jesu.  » 

V4vemus  cum  Chrislo,  qui  sine  flne  vivit,  nos 
dico  jam  seienles  qnod  Christits  resurgens  ex  mor- 
luis,  jant  aniplius  non  morilnr,  id  est  non  dissolvi- 
tur,  sicul  el  L.izaius  et  filiuo!  vidu»,  quos  ipse  su- 
scitavit,  itcrum  mortui  sunt.  No»  enim  talis  fuit 
ejus  resurreclio,  qualis  eorum ;  sed  talis.  ut  atii' 


ne  Patris,  quia  sicut  viia  Palris,  ita  et  vila  Christi 
nullam  inqiiictudinem  recipit.  Ila  et  vos,  id  csl  sic- 
ut  mors  Christi  scmel  pcccato  facta  cst,  et  vila  Deo 
pcrcnniter  manet,  ila  vos  semel  pcccato  nioiianiini, 
ut  jam  amplius  peccato  non  vivatis,  ne  ilerum 
oporteat  vos  peccalo  mori,  ei  Deo  scniper  in  Lonis 
operibus  vivalis.  Et  hoc  esl :  ha  ct  vos  cxi&iimale, 
ws  iiiiitatione  Christi  mortuos  quideni  peccaio,  id  est 
alienatos  a  peccato  tempore  baplismaiis,  sed  vivcn- 
les  Deo  in  viriutibus  et  novilate  vitEe,qu.je  est  priina 
resurrectio,  ut  adluercatis  Deo,  et  unus  cuni  co  spi- 
ritus  cfticiainiiii;  et  hoc  non  in  viribus  arbiliii 
veslri,  sed  in  Chrisio  Jesu,  id  est  in  ejiis  gratia  et 
virtute,  quia  sicut  Pelrus  ait  :  •  Nou  cst  in  nlio  ali- 


plius  moi-i  non  possit.  ct  taiis  eti.im  iiobis  proraissa      <1"0  salus  (Acl.  iv).  »  Non  sine  causa  auiem  dictum 

est,  existimate,  id  est  cogilate,  vos  moriuos  esse 

peccaio.  Qui  enim  cogitat  vel  cxistimat  apud  seract- 

ipsuiu   peccatum  mortuum  esse,  non  peccat,  verbi 

gralio  :  si  me  coucupiscentia  muliens  traliat,  si  ar- 

gcnii,  si  auri,  si  priedii  cupidiias  pulsei,  et  poiiam 

iii  corde  meo  quod   morluus  sim  cuni  Chrislo,  et 

de  morte  cogiiem,  exstinguiiur  continuo  concupi- 

scentia,  et  effugatur  peccatum.  Omnia  hsc  ad  iilani 

respiciuiit  qusestionein,  ne,  videatur  Apostolus  de- 

dii.se  locuin  peccandi  in  eo,  quod  ait  :  i  Ubi  abun- 

davil  peccalum,  superabundabit  graiia.  s 

•  Nou  ergo  rej-net  peccatum  in  vcstro  mortali  cor- 

porc,  ut  obediatis  concupisceiiiiis  ejus.   Sed  ne- 

que  exbihealis  menibra   vestra  arma   iniquitatis 

peccalo,  sed  cxhibcle  vos  Deo  tanquam  ex  mor- 

tuis  viveiites,  cl  membra  vcstra  arma  justiiiaj  Deo. 

«  Peccatum  enira  vobis  uon  dominabitur.  Non  enim 

«  sub  lege  estis,  sed  sub  gratia.  « 

Quia  dixit  moriuos  esse  peccato,  et  non  de))e!.  re- 
vivere  in  eo,  cuin  nemo  sit  sine  peccato,  determi- 
nal,  a  quibus  inaxime  est  cavendum,quasi  conclu- 
dat  qiiod  siipra  querebatur,  permanebiraus  iii  pec- 
calo  ?  Quia,  inquit,  raortui  estis  pcccalo,  cl  tamen 
nou  potestis  in  hac  vita  esse  sine  peccato,  ergo  sal- 
tem  non  regnet  pcccatum  in  veslro  mcrtali  cvrpore. 
Non  ail,  uoii  sit,  sed  non  regnet.  Peccatum  quippc 
in  corpore  mortali  non  prohibuit  esse,  sed  reguare, 
quia  in  carne  corrupiibili  non  rcgnare  potcsl,  sed 


est.  Jain  non  morilur  Cbristus,  et  tiwrs  illi  ullra 
non  dominabitur,  qux  ad  horani  illi  pcr  ipsius  piam 
voluniaiem  douiinaia  est  in  cruce.  Hoc  dictum  est 
contra  Manicha;os,  qui  negaut  Christum  veram 
cariiem  babuisse.  .\d  boc  enim  Immanitatem  susce- 
pit,  ut  mors  ei  temporalis  in  passione  dominarctur, 
id  est  veraciter  atlligeiet  eum  sicut  vcrum  hoDiinem 
et  occideret,  sicque  mors  a;terna  doiuinium  in  iiobis 
oiiiilieret.  Sed  iion  ullra  domiuabilur  ei  mors  aliqua 
passiune,  quiu  jam  iiihil  inolestix  suslinebil.  Impii 
vero  lieet  post'  generalem  resun-eclionem  jaiu  non 
raurianiur,  taineii  sine  line  mors  illis  dominabitur, 
quia  sicutscriptum  est  :  «  Mors  depascet  eos  (Psa/. 
xLviiil.  t  Et  ad  dislinctionem  talis  imniorialilatis,  „ 
dicitur  nunc  Chrisius  ita  posl  rcsurreclionem  suam 
iramnrtalis,  ui  c-i  per  aliciijtis  liioieslia'  passioiiem 
mors  ultra  domiiiari  nequcat.  Nani  et  electis  ejus 
similis  iiicorrupiio  et  impassibilitas  Iribueiur.  Vero  \^ 
jam  non  moritur  Chrislus,  qiiia  st-me.  est  raorluus, 
id  estita  ulmorteni  ultra  non  iteiet.  Seniel,  quia 
pro  peccato  lollendo,  quod  una  mors  sufiicit  tolcra- 
re,  et  ideo  non  est  opus  repetltione.  Et  hoc  est  : 
Quod  enim  morluus  est  pecealo,  morluus  esl  semel. 
Vel  peccato  moriuus  est,  id  cst  carni,  in  qua  erat 
non  peccatuni,  ssd  siiniliiudo  peccati.  Peccato  eniin 
inortuus  est,  quia  similiuidini  carnis  peccati  raortuus 
est,  quando  raoricndo  exutus  est  carne,  ut  per  hoc 
niysterium  signilicaret,  eos   qui   in  raorte  ipsius 


baptizantur,  mori  peccato  ut  vivant  Deo.  Pecc;\tum  D  non  esse  non  polesl.  lloe  ipsum  namque  de  peccato 


enim  non  iiierat  ei.  Et  tamcn  quodammodo  pecca- 
to  raortuus  esl,  dum  moreretur  carni,  iii  qua  erat 
imilitudo  peccati,  ut  cum  secundum  velusiatem 
peccati  nunquam  vixissel,  nostram  ex  morte  veteri, 
quain  peccato  mortui  fueramus,  revivisceulcm  vi- 
tam  novam  sua  resurreclione  signarel.  Et  idco  mor- 
tuus  est  seincl.  ut  nos  a  duplici  inorte  liberaret.  Nos 
enim  quia  et  menle  a  Deo  recessimus,  et  carne  ad 
pulverem  redimus,  poena  duplse  morli<;  astringimur. 
Sed  ille  pro  nobis  sola  carne  mortuus  cst,  ut  sim- 
plam  raorlem  siiam  duphc  iinstr.-c  conjungeicl,  et 
nos  ab  utraque  morte  liberaret.  Quod  ergo  niortuus 
est  peccato,  id  est  peccaii  similitudini,  mortuus 
estsemel,  id  esl  sola  carne.  Sed  qnod  pest  resur- 


tentari,  ei  peccatuiu  est ,  quo  quia  quandiii  viviiiius 
perfecie  omiii  modo  non  careruus.  Apostoiiis,  quo- 
niara  hoc  expellere  plene  non  poiuii,  ci  de  cordibus 
noslris  regnum  tulit,  ut  appetitus  illicitus,  etsi  ple- 
nimqiie  bonis  iioslris  cogilationibus  occulte  se  quasi 
fur  iiigerit  saltem  si  ingrcditur,  non  dominetur. 
Quum  enira  quselibcl  culpa  cor  iniqui  pnlsal,  et  re- 
sisteiis  illud  noii  invenit,  sed  suo  Doiiiino  subster- 
nit,  procul  dubio  rcgnat  in  eo,  quoniam  ad  vitia 
mox  ul  pulsaverif,  inclinat.  Sed  non  iia  fiat  iii  vo- 
bis.  Etsi  sic  peccalum,  id  est  fomes  ct  dcleclatio 
peccali,  in  corpore  vestro,  id  est  jain  vcstii  juris, 
corpore  dico  mortati,  et  ideo  non  sine  pcciaio,  ta- 
mcn  non  rennet  in  eo  petcatura,  id  est  non  faciat 


676  HEUVEI  BURGIDOL£NSIS  MONACIll  6-»* 

quod  illicile  cuiiil.  In  corpore  mortali  dictum  est,  A  qua  gralia  sub  lege  positus,  laniunimodo  cral  legis 
quia  in  iniinorlali  corpore  non  erit  peccatum.  luiisl      auditor. 


iiiodo  pecciituni  cum  delcctaris,  reftnal  si  consense- 
ris.  Est  ilaquc  peccatuni  in  corpore,  sed  non  regnet, 
II.'  obeciiaiis  concupificenliis  ejus,  qu«  ex  carnis  iiifir- 
mitale  nascuiilur.  Si  enim  non  obedieritis,  etsi  cst 
peccatuni  in  carnc,  quod  suadeal,  quod  detcctet  ad 
maluin,  non  obediendo  facitis  ut  non  regnet  quod 
est,  ct  ita  fiet  posiea  ut  iion  sil  quod  erat,  quando 
absorbebitur  mors  in  victoriani.  Et  iion  solummodo 
Don  rcgnet  in  vobis  pcr  consensuin.  sed  etiain  non 
regiiet  per  operationem.  Et  hoc  est  :  Non  obediatis 
per  consensumOllicilis  concupiscenliis,  sed  neque 
exhibeatis,  id  est  tribuatis  peccaio,  id  est  foiniti  pec- 
cati  membra  veslra  anna,  id  est  instruinenta  iniqni- 


i  Quid  ergo?  Peccabimus,  quoniam  non  sumus 
i  sub  lcgo,  sed  sub  gratia?  .\bsil !  Ncscitis  qitoniam 
c  cum  exliibetis  vos  servos  ad  obedieniium,  servi 
«  eslis  ejuf  cui  obedistis,  sive  peceati  ad  mortem, 
I  sive  olicdiiionis  ad  justiliam?  Gratias  auten'  Deo, 
«  quod  ■fuistis  servi  peccati,  obedistis  autem  ex 
I  cordc  in  eam  fnrraam  doclrina!,  in  qua  Iradit) 
•  estis.  Liberati  autera  a  peccato,  servi  facti  estis 
<  justiti*.  » 

Quoniam  sub  gratia  sumus,  erijo  quid  facitmus? 
Peaabimus,  qnoniam  non  sumus  suh  tege,  sed  s«6 
(jrMtia?  id  esl,  ergo  cessante  vindicta  legis  iDipnnc 
peccabimus?.4fcsit  utpecccmus!  Lex  enim  pcccantes 


tatis,  boc  esl  pravae  actionis,  qua  virtutes  dcl)ellan-  "  raox  interfiei  j;ibebat,gralia  vero  etiam  post  culpam 

tur  sicut  quilMisdain  arniis.  .Mcrnbra  vocanlur  arma, 

quia  bis  vel  jiistitia;,   vel  peccato  militamus.   Et 

uimmquodqne  niembruni,  si  oHicium  suum  in  nialos 

usus  conveiterii,  arma  iniquitatis  eflicitur,  ad  justi- 

tiam    expugnandam,   si    manus   furto,    linguaque 

mendacio  sit  inlcnta,  si  oculus  concupisccntise  sev- 

viat  ad  expugnandam  pudicitiaivi,  et  caetera  membra 

similibus  vitiis  sint  occupata.  Peccalum  enim  quod 

esl  in  corpore  nostro,  quidani  tyrannus  est  pugnans 

ad\ersum  nos.et  racmbra  nostra  pro  annis  haberc 

qua;rit  ad  debellandum  nos.  Non  ergo  siMamiis  eum 

membris  nostris  contra  nos  pugnare.  Surgit  ira  ? 

non  demus  inc  linguam  ad  maledicendiira,   manum 


exspectat  adDcenitentiam.Et  ideo  nunc  isiivolebant 
apostoli  senteiitiam  ad  hoc  inllectere,  ut  licerel  eis 
peccare,  quoniaiu  exuii  erant  a  legis  terrore.  Sed 
hoc  ipsc  reinovet.  Ahsit,  inquit,  ut  ideo  licenlius 
peccemus,  id  esl  criminalia  et  capitalia  peceata 
comniitlamus,  qualia  lex  damnare  consueverai,  nam 
sine  miiioribus  peccatis  hsec  vita  non  potest  duci. 
Vere  non  debeiis  peccare,  sed  jotius  bene  opcrari, 
quia  si  peccaveritis,  seni  peccati  eritis,  sicut  e  con- 
ira  si  bene  egeritis,  servi  justitiK  efticiemini.  Et  mi- 
nus  lurpe  est,  ut  cuiii  Dei  gratia  nos  a  peccato  libe- 
raverit,  riirsum  occasione  ejus  peccato  servialis.  Aii 
nescitis,  id  est  an  ignoratis  quia  cui  exhibetis,  id  est 


aul  pedem  ad  feriendum.  Non  surgeret  ira  ista  irra-  ,  pr»paratis  et  prsesentatis,  vos  servos,  id  est  pronos 


lionabilis,  nisi  peccatum  esset  in  membris.  Sed  tol- 
lanius  iili  regnum,  non  liabeat  arma,  quibus  conlra 
nospiignct.  Discot  eniin  non  surgere,  cura  arina  coe- 
perit  non  invenire.  Ne  exliibealis,  inquain,  membra 
veslia  peccato  arraa  iiiiqiiitatis,  id  est  quibus  im- 
plealur  iniquilas,  sed  exhibcte  vos  Deo  tanquam  vi- 
rentes  cx  morluis.  id  cst  velut  jani  a  morie  resusci- 
laiis.  Post  resurrcctionem  enim  non  carnalitcr  vi- 
vitur,  ncc  peccalur,  sed  divinis  et  spiritalilms  iii- 
Jenditur,  et  vos  qui  a  morlc  animse  suriexistis,  jam 
spirilaliter  et  sancle  ei  Deo  vivere  debetis,  el  meni- 
bru  vestra  cxhiberc  Deo  urmajustitia',  ul  perea  Deus 
pro  justilia  pugnet  adversus  regnuni  peccati.  Deus 
enim  est  qui  operatur  in  vobis,  scilicct  ul  maiius 


ad  obediendum,  sern  estis  ejus.  id  esl  voluntaii  ejus 
servire  babelis,  ciii  obedistls,  id  est  cujus  obeditioni 
colla  vestra  subjeeistis?  Poslquam  illi  obedislis, 
servi  ejus  ostis,  elsi  non  antea,  cum  primum  illi 
consentiendo  vos  cxbiberelis.  Cuicuiique  obedistis, 
servi  cjus  eslis,  sitic  peccali  ducenlis  ad  mortem 
aeternam,  sive  sanet.B  obedilioni  duceiitis  vos  ad 
justitiam,  id  csl  ad  jiisliti»  coiisummaiionem.  Qiii 
enira  per  lidem  primo  justilicati  estis,  niinc  si  divinis 
praeceptis  obedienlcs  fueritis,  ad  summam  justitia; 
perfectionem  ascendetis.  Ejuscstis  servi,  cui  obedi- 
stis.  Sed  gratias  ago  Deo,  quia  licet  prius  fnissetis 
servi  peccati,  jani  tainen  non  cslis.  Inde  gratias 
refero,  nnn  vobis,   noii  libero  arbitrio  vestro,  sed 


qax  anie  rapiebat  aliena,  nunc  trihuat  sua  :  ociilus  D  Deo,  per  quem  factuin  est,  ut  pcccati  serviluwra 


qirianto  videbat  ad  pecrandum,  nunc  vidcat  ad  bo- 
ni  operis  minislorium.  Sic  et  ca^tera  membrj  jiisti- 
lise  serviant.  Quod  beiie  si  vultis,  impiere  poleslis. 
Nam  peccalum,  id  esl  fomcs  peecati  et  delectatio 
iiiiiiuilalis,  qii:c  iii  carne  est,  non  dominubilur,  id 
estnon  pra;valebit  vohis,  ul  oliin  solebat.  Ideo  iion 
dorainabitur,  quia  non  cstis  modo  sub  lege  jubeiite 
et  non  juvante,  sed  suh  yrulia  liberante  et  juvante. 
Sub  legc  eiiim  positis,  iioii  sub  gralia  doininatur 
peccatum,  a  quo  non  litlioino  liber  lege,  sed  gratia. 
Non  quia  lex  raala  csl,  sed  quia  illa  non  libera  est, 
quos  rcos  facit  jubendo,  non  adjuvaiido.  Gratia 
quippe  adjuvat,  ul   legis  quisque  sit   factor,  sine 


cvadcrilis.  Gralias.  inquit  Deo,  quia  servt  peccati 
fuistis.  sed  ipso  libeiantc  et  adiuvanle  jani  non 
estis,  quoniam  obcdistis  Deo  non  cs  tiinore  legis, 
sed  ex  corde,  id  est  cx  bona  cordis  voliiiiiate,  vcl  non 
specie  tenus,  non  simulatione,  scd  cx  cordis  puritate. 
'  Obedistis  dico,  tendentes  in  eam  [ormam,  id  est  re- 
gulam  evangelic»  doctrina-,  in  qua  traditi  estis'.  Hoc 
est  in  doctrinam  iiiformanlem  et  commoiientem 
mores  vestros,  iii  qua  traditi  eslis  a  graiia  Dei,  non 
per  vos  accessistis,  vel  a  doctoribus  estis  in  ea  tra- 
diti.Qua>,  scilicct  doctrina  cst  forina,  qiiia  iiiiaginem 
Dei  defoiinaiam  restiluil.  Nec  soluni  obcdistis,  sed 
etiam  liberaii  estis  a  peccato  per  Sjiiriium  sanctam 
quem  accepistis  in  baptismo,  quia  i  ubi  spiriius  Do- 


677 


COMMKNl.  IN   EPISTOLAS  PAULI. 


ilN  EPIST.  AD  ROM. 


C78 


niiiii,  ibi  !iberlas{I/6'o)-.!u). »  Et  a  pcccaii  servitule  A  tia,  quanlum  digna  fuit  iniquilas?  Sic  amanda  esi 


liberati,  facti  estis  consentiendo  et  operando  servi 
jnstitiw  qiiod  est  sumnia  liberlas.  Seni  juslitise 
estis,  cui  ohcdislis,  id  oslChiisli  qui  faclus  est  nobis 
sapientia  a  Dco  et  jiisiitia  et  sanctift'calio. 

«  Ilumaniim  dico,  proptcr  iiilirmitatcm  carnis 
i  vestrsB.  Sicut  eniin  exhibuistis  membra  vestra 
«  servire  immunditiie  ct  iniquitali  ad  iniquitatem, 
*  ita  nunc  exhibete  niembra  vestra  servire  justilioe 
t  in  sanclificationem.  > 

Hacienus  non  esse  peccandum,  bincquid  deinceps 
sit  agcndum,  de  quo  nullus  possit  se  excusare.quia 
nullus  est  qui  iion  possil  bciie  opcravi,  saltem  vo- 
luniate,  quod  item  cst  per  gratiain.  Humnnum,  in- 
quit,  dico,  id  est  quod  potestis  portaie  dico,  quod 


ista,  quomodo  anialurilla?  Absit  ut  sic,  et  vitank 
vel  .-.ic.  Ergo  plus  esl  amanda.  In  iniquitate  enim 
sccuti  estis  voluptalem,  sed  jiro  jiistilia  deijelis  tole- 
rarc  dnloiem.  Eccc  iiescio  quis  impudicus  adules- 
ccns  injecit  oculos  in  conjugcm  alienam,  aJamavil, 
cupii  pervenire,  quserit  tamen  lalere.  Sic  enim  amat 
voluplatem,  plus  ut  timeat  dolorem.  Suavilas  enim 
i!la  voluplalis  non  csl  tanta,  ul  viiicat  cliaiii  dolorcm 
poenarum.  Pulchritudo  auicm  et  delectatio  jiistiliaj 
laula  esl,  ul  cuicunque  amorcm  suuin  peifccie  ins- 
piraverit,  facial  eum  coiilemiiere  non  solum  quid- 
quid  in  hoc  niundo  deleclabal,  scd  ct  qnidquid  ter- 
rct,  qiiidi|iiid  crucial.  .\d  lianc  ,iiistiti;e  perfoclam 
delectatiouem  hortari  ni>nc  volchai  A])osloliis,  sed 


non  excedat  vires  huinanilalis  et  fragiliialis  vcstra;,  "  auditores  suos  minus  idoneos  vidil.  Idcoque  con- 

sed  qiiod  satis  complere  polesiis,  et  hoc  facio  pro- 

ptei  infirmiiatem,  id  esl  debilitaiem  el  fiagilitaiem 

carnis,  id  est   carnalitatis  veslra:,   quia   video   vos 

adhuc  esse  debiles  secundum  carnem,  et  ideo  hu- 

mane  vos  inslruo.  Vere  est  humanum,  id   est  leve 

et  non  asperum  quod  dico,  quia  lioc  praicipio  :  Sicut 

exliibuistis ,   id   est    pneparavistis    membra    vcstra 

servire  operando  immunditia;,  id  est  libidini,  quoe 

cariiem  maculat :  et  iniquitati,  id  est  iniquae  aclioni, 

quae  ctsi  vestrum    corpus  non   inquinat,  pioximo 

tamcn  nocere  appelit,   iniqiiitali  dico,  ducenii  ad 

xniquitatcm  aliam  majorem,  ut  per  iiicreracnla  ma- 

lorum  proUceretis  semper  in  pejus,  ita   nunc  post 


descendil  eoriim  in(i!'initati,  et  praeccptiim  (|iiod  eis 
dabal  leinperavit.  llumanum,  iiiquit,  dicu,  eic,  us- 
que  in  sanctificationem.  Juslitiara  liic  pro  omnibus 
simul  virtulibus  nominavit,  sicut  econlrario  iniqui- 
ialem  pro  omiiibus  simul  viliis  posuii.  Deiiide  addit 
jusliti;c  sanctilicationem ,  qno  videlicet  castitatis 
partem  et  geiieralitcr  cum  c;cteris,  et  pcr  scmctip- 
sam  specialiler  commendarel.  Et  monct  auditores, 
ut  si  necduin  pro  justitia  poenas,  dolores  mortem- 
que  coiilemiiere  valent,  sallem  justitia;  delectatio- 
iiem  pi;eponanl  voluplalibus  sui  corporis,  ut  pau- 
lalim  prollciant  ad  nuijora  justilia;  merila,  el  forttc» 
alqiie  devotius   serviant  sanctitati   quam   luxuriai 


conversioncm   cura   sitis  liberati,  exhibete,   id  esl  „  prius  servierant,  nec  jam  aliquid  pro  jusiitia  pali 


prseparate  membra  vestra  qure  sunt  vestri  juris,  ser 
vire  operando^Hstifin;  duccnti  iu  sanctijicationem,  id 
est  in  boni  consuramationem,  et  idco  est  servien- 
dum  juslilia!,  ex  qua  provenit  tanla  ulililas  et  ho- 
nestas.  Hoc  est,  siciil  tunc  nullus  limor  cocgil,sed 
voluptas  peccaii  duxil,  ita  niinc  delectalio  juslilise 
adiillae,  elsi  nonduni  perfectDe.  Si  nequaquam  am- 
plius  potestis,  saltem  tales  estoie  in  friiclii  bonorum, 
quales  fuistis  dudiini  in  actioiie  vitiorura,  ne  debi- 
liores  vos  habeat  sancia  liberlas,  quos  in  carne  vali- 
dos  liabuit  usiis  teiTens  volupialis.  Ila  scilicet 
unusquisque  vestrum  virlutibiis  serviat,  sicul  viliis 
serviebat.  Multo  eniin  amplius  et  multo  inlenlius 
jiistitise,  quam  immunditia;,  serviendum  est.  Sed 


respuanl.  Sicut  enim  ille  esl  iniquissiraus,  quera 
nec  poen.«  corpoi  alcs  delcrrent  ab  iujmuiidis  operi- 
bus  sordida;  voluptatis,  ila  ilie  esl  justissinuis,  qiii 
nec  posnarum  corporalium  tcrrore  revocatur  a  san- 
ctis  operibus  luminosissima;  chariiatis. 

<  Cum  eniin  servi  esseiis  pcccati,  liberi  fuistis 
<  juslitix  {Joan.  viu).  Queiii  ergo  fructuni  iKilmislis 
«  tunc  in  illis,  iii  quibus  iiunc  erubesciiis?  Nam  linis 
«  illorum  mors  est  (Isa.  i ;  Ezecli.  xxxv. ).  » 

Idco  jusHtise  servire  dchelis,  non  iinmundilia', 
qiiia  cum  essetis  scrvi  pcccali,  id  est  cuni  peccatum 
dorainarctur  vobis,  et  regnaret  in  corporc  vestro 
morlali,  tiberi  fuistis  justitix,  id  est  caruistis  domi- 
nio  justiti.'c,  quia   « nerao   potest  duobus  doniinis 


ego,  inquit,  humane  ago.   Eadem  postulo,  similia  o  servire  (.fl/ai(/i.  vi;  Iiic  xvi).  >  Quandiu   enini  quis 


requiro,  ul  unuraquodque  membrum  ministerium 
quod  exhibuit  vitiis,  aplet  virtutibus;  et  actuci  quod 
exhibuit  iramunditise,  ad  castitalcm  nunc  sauctifi- 
cationemque  convertat.  Si  non  pliis  poteslis,  vel 
tantum  nuiic  agite  quanlum  lunc  egistis,  ne  lidcm 
et  (loctrinam  iioslram  quasi  asperam  et  importabilem 
fiigiatis.  Quid  est  autem  sicut  illud,  ila  et  hoc  agite, 
nisi  quemadmodum  ad  peccandnrn  nuUus  vos  co- 
gebat  tiraor,  scd  ipsins  libido  voluplasquc  peccati; 
sic  ad  jusie  vivendum  non  vos  supplicii  raeiiis  ur- 
geat,  sed  delcctatio  ducat,  charilasque  jiistiti;?;  ct 
quam  fortiter  et  instanter  illa  egistis,  lani  forliler 
ct  inslanter  ista  nuncagite.Et  ba;c  quidcm  nondum 
est  peifecta  jiistitia.  Taiitumne  enim  digiia  est  justi- 


peccato  servit,  liber  est  justitise,  id  cst  alicnus  a 
juslitia.Et  notandum  est  esse  et  libertatem  culpabi- 
iera,  et  servitutem  laudabilem.  Nam  liberum  esse 
juslilise,  crimen  est;  servum  vcro  ejiis  esse,  lauda- 
bile  est.  Liberum  auicm  arbitiium  usque  adeo  in 
pectoiibns  non  periil,  ut  per  ipsum  peccent  maxime 
omnes,  qni  cum  delcctalione  peccant,  elamorc  pec 
cali.  Nain  dicente  Apostolo  :  Cum  essetis  servi  pec- 
cati,liberi  fuistisjuslitiir, 0'ilemhinlur  etiara  pcccato 
noii  potuissc  servire,  nisi  alia  libeilate.  Liberi  ergo 
a  juslitia  non  sunt,  nisi  arbiirio  libcrtatis;  iiberi 
autem  a  peccalo  noii  fiiint,  iiisi  gialia  Salvatoris. 
Propler  quod  admirabilis  doctor  eliam  verba  ipsa 
discrevit.  Liberos  enim  dixit  jusiitix,  non  liberalos; 


m 


HERVEl  BURGiDOLENSIS  MONACHl 


C80 


a  peccaio  autom  noii  libcros,  iie  sibi  hoc  tribuerent,  A  liiiae  diabolicie  racrsaeierna  tanquam  dubiium  red- 

sed  vigilaiuissinie  inaluit  paula  buperius  dicere  libe- 

ralos,  lefcrons  ad  illam  Uomini  senlenliam : «  Sl  vos 

Clius  liberaverit,  limc  vere  liberi  critis  (Jocn.  vin).» 

Sed  lia>c  volunlas,  qiKe  libcra  est  in  malis,  quia  de- 

lectatur  nuilis,  ideo  libeia  in  bonis  non  cst,  quia  libe- 

rata  non  esl.  Male  libera  est,  quando  eain  peccare  de- 

lectat.  Liberaliter  ciiim  servit.qui  sui  dcmini  voliin- 

latem  libcnter  facit.  Ac  per  hoc  ad  peccanduin  liber 

esl,  qui  peccali  servus  est.  Unde  ad  juste  faciendum 

liber  non  erit,  nisi  a  peccalo  tiberatus,  jusiitix  servus 

essc  coepcrit.  Ipsa  est  vera  libertas  propter  recte 

facli  Ixtitiam,  siinai  et  pia  servitus  propter  prsecepti 

ubedientiani.  Et  quando  quidern  pecealo  S'Tvivistis, 

ergo  quc.m  (ructum,  id  est  quam  utilitatcm  habuistis 


dilur.  Ubi  cum  posset  Apostoius  diccre,  et  recle  di- 
cere  :  Stipendium  autero  justiiise  vita  xterna,  ma- 
iuit  dicere  :  Gratia  autem  Dei  vita  xterna,  ut  hiiic 
intelligeremus,  non  meritis  noslris  Dcum  nos  ad 
aeternam  vitam,  sed  pro  sua  niiscratione  perducere. 
Cum  enim  dixisset,  slipcndium  peccati  niors,  qsis 
non  eum  congruentissime  et  consequcnier  addere 
judicaret,  si  diteret,  siipendium  autem  justiti»  vila 
seterua.  Et  venim  est,  quia  sicul  merito  peccali  tan- 
quam  slipeiidium  reddilur  mors,  ita  luerito  justiiia; 
tanquam  slipendium  viia  Eelerna.  Sed  adversus  ela- 
lionem  caute  militaus,  stipendium,  inauit,  peccati 
mors.  Recte  stipendium,  quia  debetur,  quia  digne 
rctribuiiur,  quia  mcrito  redditur.  Deinde  nc  justitia 


tunc  in  illis  vitiorum  actibus,  in  quibus  majorem  °  de  humano  se  extolieret  booo  merito,  sicut  huma- 


turpitudiiiem  erubescitis  nunc,  cum  sanae  mcntis 
estis?  Quasi  dicai :  Nulluin  fruclum  ibi  tuiic  babuis- 
lis,  vel  si  quem  voliiptalis  fructura  habeie  vos  puta- 
tis,  illc  talis  fiiit,  unde  nierilo  nunc  erubescatis. 
Ha;c  remuneratio  facil  cos  priora  abhorrere,  et  nia- 
gis  obnoxios  esse  graliie.  Mcriio  nunc  de  prxteritis 
erubescitis,  nam  fmis  illorum,  id  est  exitus  viUB 
est  mors.  Vel  ila  :  De  fructu  qusero,  nam  dc  fine 
patet,  quia  finis  illorum  est  inors,  non  illa  quaj 
commiinis  cst  omnibus,  sed  illa  quara  nullus  eva- 
dere  valet,  nisi  qui  convcrtitur  ad  justitiara,  et  de 
praeteritis  male  gestis  erubcscit. 

«  Nunc  vero  liberati  a  peccato,  servi  autem  facti 


num  meritum  roalum  nou  dubitatur  csse  peccatum, 
non  a  contrario  retulit,  diccns  :  Stipendium  justitix 
viia  xterna,  sed  gralia,  inquit,  Dei  vila  xlerna.  Et 
ii»c  ne  praeter  medialorem  aliqua  via  alia  quaerere- 
tiir,  adjecit,  in  Chrisio  Jesu  Domino  noslro.  Tan 
quam  diceret :  Audito  quod  stipendiuin  peccati  sii 
Diors,  quid  te  disponis  extollere ,  o  humana  non  ju- 
stitia,  sed  nomine  justitia;  plane  superbia?  tjuid  >e 
disponis  extollere,  et  contrariam  morli  vitam  ater- 
nara  lanquam  debilum  stipendium  flagitarc?  Cui 
debetur  vita  seterna,  vera  justiiia  esl.  Si  aulem  vera 
jusiitia  est,  ex  te  non  est.  «  Desursum  est,  dcscen- 
dens  a  Paire  luminuui  [Jac.  i),  »  ui  habcrcs  eara. 


«  Deo,  habetis  fructum  vestrum  in  sanctiflcationem,  q  profecto  accepisii.  «  Quid  enim  boni  habes,  quod 


.«  Uuem  vero  viiam  Kternam.  Stipendium  enim  pec- 
«  eati,mors.  Graiia  auiem  Deivita  aeierna  inCbrisio 
(  Jesu  Domino  nostro. » 

De  scrvilute  peccali  habuistis  fruclum  confiisio- 
nis,  et  in  fine  habituri  eratis  mortera  «teriiam;  sed 
de  Dei  servitio  nunc  habetis  fructum  sanctificatio- 
iiis,  et  in  fine  habebitis  vilam  srmpiteruara.  Et  hoc 
erat  lunc  quideni  ita.  Sed  nmc  cum  conversi  eslis 
per  Cbi  isti  gratiam,  liberati  a  peceato  cui  serviebatis, 
nec  solum  a  peccati  sei-vitio  erepti,  serf  etiani  facti 
Deo servi,qm  lunceratis  liberi  justitise,  ut  jam  libere 
possitis  opera  bona  facere,  ct  kabeiis  frnctnm  res- 
trum,  id  est  vobis  utilcra  el  congrunra,  qui  fructus 
procul  dnbio  charitas  est  et  opera  cjus,  quam  nullo 
inodo  per  nos  habere  possuraus,  sed  per  Spiritura  D 
sanctuin  qui  datus  est.  Huoc  fructura  habetis  do- 
nante  Spiritu  sancto,  ducti  in  sanctificalionem,  id  est 
in  virtulum  consunirnationem;  nec  solum  hochabe- 
bitis,  sedetiam/i)i<;wlaboris,quera  in  Dei  servitiosus- 
tinetis.percipietis  vitamateriiam  corporisel  aninuft. 
Disi  quia  Gnis  illoinin  quse  prius  faciebatis,  est  mors, 
et  merito  dixi.  Nam  slipeniiiHm,  id  est  prxmium 
peccati  est  mors.  Scd  rursus  econtrario  subjeci, 
quia  pro  nobls  qua;  nunc  facitis,  conscquemiiii  in 
fine  vitara  aelernam,  quoniam  gratia  Dei  qiia;  mise- 
ricerdiler  bene  agentes  remunerat,  est  vita  icterna. 
Stipendiura  dicitur  a  stipe  et  pendo.  Et  quod  est 
luerces  opeianli,  boc  est  stipcndium  militanti.  Sti- 
peadium  ergo  pei^cati  merito  mors  dicitur,  quia  mi- 


noii  accepisti?  (/  Cor.  iv.)  >  Quaproptersi  acceptu» 
rus  esi  vitam  aaernam,  justitix  quidem  siipendium 
est,  sed  tibi  gralia  est,  cui  gratia  esi  el  ipsa  justiliti. 
Tibi  cnim  tanquam  debita  reduerctur,  si  ex  te  tibi 
cssel  juslilia  cui  deberotur.  Nunc  vero  de  plenitu- 
dine  ejus  &cccpimus  non  solum  gratiam  (Joan.  i), 
qua  uunc  justc  in  iaborii)us  tisque  in  linem  viva- 
nius,  scd  eliara  graliam  pro  hac  gratia,  iit  in  requie 
postea  sine  fine  vivamus.  Cratia  enim  nisi .  gratis 
esset,  gratia  non  esset.  £t  ideo  inieUigeiidum,  ut 
diximus,  etiam  ipsa  bomiois  bona  meriia,  csse  Dei 
niunera.  Quibus  cum  vita  aeterna  redditur,  graiia 
pro  gratia  rcdditur. 

C.y»UT  VIL 

i  An  ignoratis,  fralr«s  (scientibus  eniin  kgem 
«  Ioquor),quia  lcx  iu  horaine  dorainatur,  quanto 
«  tempore  vivit?  Nam  quae  sub  viro  est  mulier,  vi- 
«  vente  viro  alligaia  est  legi  (/  Cor.  vii).  Si  autcra 
<  morluus  fuerii  vir  ejus,  soluia  cst  a  lege  viri. 
«  Igitur  vivente  viro  vocabitur  adultera,  si  fuerit 
«  cum  alio  viro.  Si  autera  raorluus  fuerit  vir  cjus, 
«  liberata  esl  a  Jege  viri,  ut  non  sit  adultera,  si  fue- 
«  rilcuin  alio  viro.  Itaque.fralies  mei.ct  vos  raorli- 
«  ficali  csiis  legi,  per  corpus  Chrisli,  ut  sitis  alterius 
«  qui  ex  moriuis  resurrexit,  ut  fructificaremus 
«  Deo.  » 

Dicereni  Juda;i :  Cur  dicis  in  Christo  Jcsu  vitam 
a:ternam  esse,  et  non  potius  in  legis  observantiaT 


GSl  COMMENT.  IN  EnSTOLAS  PACLI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM.  f,82 

Ei  Apostolus  :  Qui.i  jara  Onem  liabet,  et  noi)  dat  A  prodest  ei  Christus.  IIxx  etiam  simililudo  tota  debcl 

intelligi  niystica,  ut  vir  sit  Moyscs,  hoc  est,  ]cx  ; 


vitam,  sed  aaget  peecatum.  Haclenus  enim  de  vi 
gratiae  loculus  est,  et  nunc  inciplt  diflicultatera 
legis  osiendere,  et  quod  uUra  non  ^it  tenenda,  ut 
illos  hortetur  sine  liroore  sub  gralia  vivere.  Ne  enira 
mirarentur  quod  dixeral,  non  eslis  sub  legc,  sed 
siib  gratia,  inchoat  per  raiiones  demonstrare,  legem 
esse  finitam,  et  prius  etiam  non  justiOcasse  subdi- 
tos,  sed  magis  peccalorcs  constituissc.  N.im  usque 
ad  Christum  fuit  daia,  et  ideo  post  acceptionem 
grali»  non  est  tenenda,  Quod  iii  his  sententiis 
ostendilur  :  An  ignoralis,  fyntres,  elc.  Ordo  est  : 
An  ignoralis  hoc  quod  lex  in  homine  dominatur,  ut 
ei  obediat  qutinto  tempore  vivil,  id  est  quandiu  Sta- 
tum  habel  ipsa  lcx.  Quod  noii  dotelis  ignorare,  qaia 
legem  scitis,  et  ego  loqitor  scientibus  legcm,  in  qua 
quod  dico,  raanirestatur.  Stientes  legem,  intelliga- 
mus  Hebrffos,  quos  secundum  legem,  de  legis  fine 
instruit  Ap0.stolus,  Vd  etiam  gentiles  Romani  scie- 
baiU  legem,  quia  non  erant  barbari,  sed  naluraletn 
justitiam  comprehenderant  partim  ex  Grxcis,  sicut 
Groeci  ex  Hebracis.  Lex  in  homine  dominatur,  quanto 
lempore  ipsa  lex  vivit,  ei  idcirco  cum  nioriua  fue- 
rit,  non  dominabifur  illi  amplius,  sed  liberum  di- 
miltet.  Docei  autem  Domiuus  eam  esse  jam  mor- 
tuam,  id  est  cessasse  juxia  caroalem  intelligenliam 
vel  obsemnliam,  dicens;  <  Lex  el  propbel.Te  usque 

<  ad  Joannem ,  ex  eo  rcgnum  Dei  evangelizatur 

<  (Matth.  xi).  >  Quod  beue  praefiguratum  est,  quando 


roulier,  anima  vel  plebs.  Nam  muiier  quse  est  sul» 
viro,  id  est  plebs  vel  anima  Judaica,  qua;  esl  sub 
Moyse,  vivente  viro,  id  est  vivcnle  Moyse,  lioc  cst 
staium  baliente  legc,  alligata  cst  legi,  ut  non  possit 
recedere  ab  ejus  carnali  ohservaiione.  Si  auteiu 
mortuus  fiierit  vir  cjus,  id  cst  Moyscs,  quemaduio- 
dum  supra  docuimus,  soluta  est  nnilier  a  lege  viri, 
id  est  plebs  Hebraeorum  a  jugo  legis,  ut  non'  impc- 
dialur  Christo  cnpulari.  Et  quia  nunc  solummodo 
solvitur,  igitur,  vivenle  viro,  id  est  vivente  Moyse, 
duranie  legis  actu  ,  vocabitur  adultera,  si  fuerit 
cum  alio  viro,  id  est  criinen  incurrit  adulterii,  si 
carnalem  legis  observantiam  deserens,  solam  spiri- 
taiem  Christi  doctrinara  tenere  voluerit.  Non  eiiim 
de^erenda  fuit  suo  tempore  illa  carnaiis  observatio 
legis,  sicut  et  nunc  iion  est  assumenda,  Sed  si  mor- 
tuus  fuerit  vir  ejus  Moyses,  id  est  si  lex,  actu  ees- 
sanle,  dormierit,  Ifberata  es(  ipsa  plebs  flcbrseoruni 
a  tege  viri,  id  est  a  contritione  Mosaicse  instiiutio- 
nis.  ut  nonsit  adttliera,  sed  casla,  si  fuerit  cum  alio 
viro,  id  est  cnm  Chrislo,  ul  illi  soli  complexibus 
ainoris  inhareat,  et  solam  spirilalem  doctrinani 
custodiat.  Deinde  Aposlohis  adaptat  similitudinem. 
Quando  quidcm,  inquit,  vivcnte  viro,  allig.tta  est 
mulier,  et  eo  m.oriuo,  solula  est,  juxta  sensuro  qui 
tractalus  est,  iiaque  ei  vos,  o  fraires  mei!  qnemad- 
modum  nos  apostoli,  mmtificati  estis  legi,  ul  ultc- 


mortuus  cst  Moyscs,  ei  Jesus  suscepit  principalsm  /^  rius  non  vivatis  in  oa.  Debnisset  diccre,  niortificata 


populi  Israel.  Moyses  enim  legera  designavil,  ei  Jesus 
Durainum Christum. atiiue  gratlam cvangelicam.  MoV 
luoigiturMoyse,  successit  Jesus  in  principatum.quo- 
niam  mortua  lege  secundum  carnales  observantias, 
succedil  cvangdica  gralia.  Et  hoc  est  qiiod  ApOslo- 
lus  dixerat :  !V'on  estis  sub  lege,  sed  sub  gratia,  id 
est  non  estis  sub  Moyse,  sed  sub  Jesu,  quia  Moyses 
moriuus  cst,  cl  Jcsus  impcrat.  Juslum  ergo  fuil,  ut 
Moyses  (id  cst,  lex)  dominaretur  in  quolibet  honiiiie 
subjeclo  qiiaiidiu  vivcrct,  et  post  mortem  suam  ilo- 
miniuiii  ainitteret,  quaifnus  quicunque  lempore  !e- 
gis  serviliter  cogcbaiitur  eam  facere,  post  liherato- 
ris  adveiilum  posseiit  liberi  ad  evangelicam  liberia- 
tein  venire.  Quod  Apostnliis  per  simile  probat.  A'ain 


est  vobis  lex,  sed  hoc  inter  Juda^os  diccre,  adhuc 
iniractabile  videbalur,  et  irieo  magis  inielligendiim 
relrquit.  Et  idem  Valet  quod  dixit ;  Lex  enim  mortua 
esi,  quando  carnalis  ejas  aclio  pcnitiis  cessai.  Et 
iHe  lcgi  moriuus  est,  qui  ab  hujnsccmodi  aciione 
cessavit.  Caute  ergo  locutos  est  Aposlolus,  ne  Jii- 
d«os  ofSenderel,  eligens  potius  dicere,  mortilicaii 
esiis  lcgi  ,  quam  morlificala  est  lex  vobis",  ciiin 
utrumqiie  idem  significel.  Nihil,  inquit,  legi  debctis, 
qiix  data  ^l  nsque  ad  Christum  sed  moriificali 
eslis  illi  per  corpus  Chritti,  Sd  est  per  lioc  qiiod 
Christus  carnem  tissumpsit.  Ex  qno  enim  iile  cor- 
pus  induit,  lex  mori  coepit  iii  actione  fidelium,  qiiia 
lex  et  prophetae  usque  ad  Joanncm,  sicut  ipse  loqui- 


mulier  quos  esl  sub  viro,  vivinie  viro,  alligata  est  lcgi      tur  (ibid.).  Diraissis  crgo  per  liovitatem  gralise  pee 

..:_:    :■  _i. j: — j o„  i    „.-   .,;.   „;.,o        ...•        _•      _..l'         ..- ,     .  ..„ 


viri,  ut  non  possit  ab  eo  disecdere.  SeJ  si  vir  ejus 
fuerit  mortuus,  soluia  est  a  lege  viri.  Sic  eliam 
qiiaudiu  lexl  siatum  liabuit,  debel  servari ;  sed  si 
lex  statum  amittit,  solvitur  bomo  ab  ca.Etquia, 
vivente  viro,  alligala  eit  legi,  igitur  vivente  viro  vo~ 
cabitur  adullera,  si  fueril  cum  alio  viro.  Sic  finila 
et  sublaia  lege,  libcraius  est  homo  per  gialiam,  nt 
non  prsevaricelur,  si  ad  Christom  transicrlt,  dimissis 
Bguris.  Hoc  enim  exemplo  docet  AposloUis,  Cliii- 
Stianum  a  lege  factoruni  exuium,  non  ab  omni  legc, 
sicul  mulier  a  lege  viri  exuitur,  non  a  icge  natiirse, 
nec  ultra  debere  esse  sub  legc.  Si  cnim  lex  ci  vivit, 
sdulter  est,  ncc  prodest  Cbrislianum  dici.  Nam  si 
lcgem  servat,  adulter  est  iii  fidc,  el  in  lcgc,  ncc 

]>ATnoi..  CLXXXl. 


calis,  cessante  in  vobis  actione  legis,  mortificaii 
estis  legi  per  corpus  Christi,  id  esl  per  rayslerium 
iiicJirnalionis  ejus.  Vel  mortllicati  esiis  lcgi,  id  est 
figurativis  umbris ,  per  Corpus  cbristi,  id  cst  per 
completionem  solidae  veritatis,  qua;  est  iii  Chrisio. 
Quantum  enim  distat  inter  umbram  el  corpiis, 
taiituni  inter  illa  quse  fiebant  in  Vetcri  Tesiainento 
ct  ea  qua;  fiunt  in  Novo.  Et  ideo  pcr  corpiis  Christi 
moriuus  est  legi,  quia  per  veriiatem  evangclicam 
ccssavit  ab  umbralili  aclione  legis.  .Mortificati  estis 
legi,  id  est  soluti  a  lege,  morluo  vobis  Moyse,  ut 
siiis  sponsa  alteriHS  viri,  ciijus  non  pudet  cssc, 
quia  surrexii  ex  morluis,  et  superala  morle  iu  »tcr- 
num  vivit,  Vcl  merito  dcbctis  cjus  essc,  quia  to8 

22 


685 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


684 


saiiffiiine  suoredemit,  et,  calcata  morte,  surrexit,  ut  A  fructificarent  morli,  id  cst  ut  facerent  opera  digna 


vos  |>ossidcat,  quos  nioricndo  adquisivit.  Ideo  sur  - 
rexii,  ut  et  nos  a  mprte  anirose  faccret  resurgere 
H(  fi  uclificaremiis,  id  est  fructum  boni  operis  face- 
remus  Deo,  q\ii  antea  fructiflcabamus  morti. 
.  «  Cum  enim  essemus  in  carne,  passiones  pecca- 
f  torum,  qu£e  per  legcm  erant,  operabantur  in 
<  membris  nostris,  ut  fructificarent  morti.  Nunc 
t  autcm  soluti  sumus  a  legc  niorlis,  in  qua  detine- 
j  bamur,  ita  ut  serviamus  in  novitate  spirilus,  et 
I  non  in  vetustate  lilter».  » 

Vere  nunc  debenius  fructificare  Deo,  cnm  simus 
lege  mortificati ,  quoniam  prius  fruclificavimus 
Tiiorti.  Nam  cum  esserntis  in  carne,  qux  carnis  sunt 
«peranles,  quod  est  sub  lege  esse,  passiones  peccu- 
torum  qum  per  legem  eranl,  operabanlnr  in  mcmbris 
nostris.  Cum  essemus  in  carnc,  inquil,  id  csl  car- 
nalibus  desideriis  aslricti  tenereraur.  Cum  essemus 
iu  carne,  id  est  praasumeremus  de  carne.  Non  enim 
qui  loquebaiur  Apostolus,  jara  exierat  de  isia  carnc, 
aut  cis  luqucbatur,  qui  jam  exierant  dc  ista  cnrne, 
sed  adbuc  el  qui  loquebatur,  et  quibus  loquebalur, 
in  carne  eraut.  Quid  est  ergo,  cum  essemus  ln 
carne,  nisi  cum  de  carne  praesumeremus,  boc  est, 
de  nobis  confideicmus?  De  homine  enim  diclum 
C5l :  «  Videbit  omnis,caro  salulare  Dei  (Luc.  iii).  » 
id  est  omiiis  homo.  Ergo  cum  cssemus  in  carne,  id 
cst  in  concupisceniiis  carnalibus  versaremur,  el  il)i 
tolam  spem  nostram  tanquam  in  nobis  poneremus, 


mone  aetcrna.  Fructus  enifii  peccati,  mors  cst.  El 
si  damnandus  erat  peccalor,  quam  spcm  habet  pras- 
\aricator?  Tunc  quidem  sub  lege  posili  fructifica- 
bamus  morti.  Sed  nuMC  cuni  simus  mortificati  legi 
per  corpus  Chrisli,  soluti  sumus  i^er  liberlateni 
novffi  gralia;  a  lege.  Qnse  dicitur  iex  mortis,  quia 
per  meJium,  id  est  pcr  peccatum  fuit  causa  morlis, 
dum  pcccantes  non  ad  poenitcntiara  exspeclaret,  scl 
mox  iiiierfici  juberet.  Ideo  etiam  lcx  mortis,  quia 
slipendium  peccaii,  mors;  aculeus  vero  moriis, 
peccalum ;  virtus  aulera  "peccati  lex.  Peccando  cnim 
ad  mortem  animse  labimur,  el  vehementius  pecca- 
raus,  legfi  proliibente,  quam  si  nulla  lege  prohibe- 
remur.  Sed  jam,  remissis  peccatis,  ioluti  sumus  ab 
'  nac  lege  iii  qua  detinebamur,  id  est  vi  quadam  ne- 
cessitatis  carnalia  ejus  mandata  servare  cogebamur, 
nec  ad  spiritalem  libertalem  assurgere  permitieba- 
mur,  qiiia  niinquam  solvi,  nisi  per  gratiam  Christi 
poleramus.  Sobili,  iiiquam,  sumiis,  t'a  u(  serfiawus 
Deo  in  novitaie  spirilus,  ct  non  in  vetustate  liltera.', 
id  cst  spiritalis  gralia!  prxceptis  obediamus,  non 
litlcram  legis  sequenlcs,  quae  jam  seiiuit,  ut  mori, 
id  est  cessare  debcat.  Quod  enim  antiquaiiir  ei  sc 
iiescit,  propc  interitum  esl.  El  lex  qiiid  alind  esl, 
quara  sola  littera  eis  qui  eani  legcre  iioverunt,  ct 
implcre  non  possunt?  Non  enim  ignoralur  ab  cis, 
qiiibus  conscripta  est.  Sed  quoniam  iii  tantum  nota 
cst, -in  quantum  scrlpta  legitur,  non  in  quaulum 


passiones  peccatorura,  id  est  iiicentiva  vitiorum,      dilccta  perficitur,  nihil  cst  aliiid  talibus  nisi  llttera. 


qnai  per  legera  erant,  quia  per  legeni  accesseraiit 
(obi  enim  non  erat  gratia  liberatoris,  augebat  pec- 
candi  dcsiderium  probibitio  pcccatorum),  ill.t:  pas- 
sii^nes  operabanliir  in  mcnibris  uostris,  id  cst  du- 
cebant  menibra  noslra  ad  mala  opcra.  Et  iiuc  ideo, 
quia  eramus  in  carne.  Passiones  enim  illae  peccato- 
luiii,  id  esi  vcliemeiites  concupiscentia;,  diciae  pas- 
siones,  quia  inlrinsecus  nienlcm  ainigunt,idcirco  nos 
viceruiii,  quia  in  malo  loco  nos  inveneruiit,  hoc  cst 
in  carne.  Migrandum  est  crgo  a  carne,  ctiara  dum 
adliuc  viviimis  iii  carne,  ut  non  simus  in  carne,  sed  in 
spiritu,  idest  nonin  nobis,  sed  in  Dco  spem  ponamus; 
;iec  in  canuin.ms,  sed  in  spiritualibus  delecleinur. 
Nam  qiii  in  carne  est,  id  est  qui  in  se  remanct,  iiec 


Qux  liitera  iion  est  adjutrix  legentium,  sed  tcstis 
peccantium.  Ab  cjus  ergo  daranalione  libcraiilur, 
qui  per  Spiiitum  sanctum  innovantur,  ot  jam  non 
sint  obligali  littcroc  ad  poccam,  sed  iiitcllectui  per 
juslitiam  copulati.  Itaque  scniamus  in  tiovilale 
spiritus,  id  est  in  novittile,  quam  dat  Spiritus  san- 
clus  iiifuiidciido  cliaritatcm,  et  innovando  interio- 
rem  homincm.  Ei  sic  in  hac  novitate  scrviamus,  ut 
nihil  addamus  dc  legis  operibus,  quae  velusta  sniit, 
ct  scpultura;  magis  iradenda, 

«  Quid  ergo  dicemus?  Lex  peccatam  est?  Absil! 
•  sed  peccatum  non  cognovi,  iiisi  per  legcm.  Nam 
I  coiicupisceiitiam  nesciebam,  iiisi  lex  dicerei :  Noa 
<  concupisci^  (Exod.  xx;  Deui.  v).  Occasionc  ati- 


.se  transcendit  ut  ad  Deum  cor  siiblevet,  non  habet  p  •  tcm  acccpta,  peccatum  pcr  mandaluiD  operaium 


!>eiim  adjutorera,  et  idcirco  superatur,  et  lit  non 
aLiimpletor  legis,  sed  praivaricator.  Et  iia  passiones 
peccatorum,  id  est  concupisceniia3  vehcmcntes  et 
immoderata  desideria  operantur  iii  membris  eorum 
qui  in  carne  sunl,  id  est  ducunl  ad  effictuni  operis 
inala  qux  cupiunl,  duin  manus  agiinl  mala,  os  lo- 
quilur  mendaciuni,  oculi  videiil  illicila,  aiires  dele- 
ciantur  audire  prava.  Qua;  passioiies  sunt  pcr  Jegeiii, 
quoniam  ipsa  legis  prohihilio  fuit  causa,  ut  ille 
appcLilus  cariiis  adeo  vchemens  essct.  Minor  enim 
cr.il  concupiscenlia,  quando  anie  Icgcm  securus 
honio  peccabal.  Mullo  auleni  nwjor  facia  est  quan- 
ilo  legem  Dei  coepil  Iransgrcdi.  Et  ha;,  sicut  dictum 
«sl,  passioues  oj>erabanlur  in  incmbris  nostris,  ut 


t  cst  in  me  oninem  concupisccniiam.  » 

Yidebatur  Aposiolus  per  supradicta  vcrba  legcm 
culpasse,  et  ideo  scniiens  contra  obscuriialera  di- 
ctorum  sunrum  cogilaiioncs  boininum  commoveri, 
prior  ipse  voluil  diccrc  c I  removere,  quod  sibi  ah- 
qiiis  polcrat  objicert!  :  Qula  dixi,  inquil,  passioiies 
peccalorum  esse  pcrlegem,  quia  dixi,  soluli  suiuus 
a  lege  mortis,  iii  qua  deiiiiebamur,  quia  dixi,  ser- 
viamus  in  novitaie  spiriius,  et  nim  ia  vetusiaie  lit- 
tera;,  ergo  quid  dicemus  ex  his  verbis  mcis?  Diceinus 
cx  hisesse  conseqiiens  quia  lex  peccatum  est?Absit 
ut  hoc  dicainus,  absit  nt  lcx  sit  peccatum!  Non  est 
peccatum  Icx,  quia  non  est  raala,  sed  bona  quantum 
ad  se.   Et  quamvis  bona,  non  taincu  sulliciens  ad 


685 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM. 


6S9 


salulom  sine  gralia.  Qucil  nuiic  Aposto'iis  ingrodi-  A  Spiritns  sanctus  non  adjuvat,  inspirans  pro  concu- 


tur  ostendere,  et  loquitur  voce  huniani  generis  : 
Lcx,  inquit,  non  est  pecciitum,  sed  index  peccati,  quia 
peccatum  non  cofjnovi  nisi  per  legem.  Quare  inlelligi- 
mus  Ipgeui  ail  hoc  datani  esse,  non  ul  peccatiim 
insereretur,  neque  ul  cxstirparctur,  seil  tantum  ut 
denionstraretur,  quatcnus  animam  humanam  quasi 
dc  innocenlia  securani,  ipsa  demonstratione  pcccati 
reani  faceret,  ut  quia  peccatum  sine  gratia  vinci  non 
posset,  ipsa  reaius  solliciiudinc  ad  percipiendam 
graiiain  tonverteretur.  Idcirco  non  ait .  peccalum 
non  feci  nisi  per  legem,  sed:  peccatum  non  eognovi 
nisi  per  Icgeni.  Unde  apparet,  per  legem  peccatiim 
uou  insitum,  sed  demonstiatum  esse.  Et  quomodo 
raedieiiia  non  est  causa  mortis,  si  ostendat  vener.a 
mortifera,  licet  his  mali  homines  abiitantur  ad  mor- 
tein,  et  vel  se  interficiant,  vel  insidientur  inimicis: 
sic  lex  data  csl,  ut  pcccatorum  vcnena  monstraret, 
et  hominem  male  libcrtate  sua  iibutentcm,  qui  prius 
ferebatur  improvidus,  et  p»r  proecipilia  labebatur, 
freno  legis  retineret,  et  composilis  doceret  incedere 
gressibus.  Lex  docuit  horainera  quid  esset  pecca- 
tum,  quia  prius  nesciebanlur  qu;edam  vel  csse  poc- 
cata,  vel  adeo  gravia,  vel  esse  punienda,  Vere  pec- 
caluni  non  coguovi,  nisi  per  legem.  Nam  concupi- 
sccniiam  esse  peccatum  miciebam,  nisi  lex  diceret : 
Non  concupisces.  iloc  ideo  elegit  Apostolus  generalc 
quiudam,  quo  cuncla  complexus  est,  tanquain  ha-c 
essel  V0.K  legis,  ab  omni  peccato  prohibentis,  quoJ 
ait :  Non  concupisees.  Keque  enim  pcccatum  uliuin, 
;iisi  concupiscendo  comniiiliiur.  Non  ait :  concupi- 
sceiitiam  non  habebam,  sed  :  nesciebam  cam  csse 
peccatura.  Habebam  quideia  eam,  sed  taiiquam  na- 
turale  bonum  esse  credebam.  Postquam  aulem  lox 
dixit :  Non  concitpisces  ,  cognovi  rson  naturalo  bo- 
num,  sed  per  peccatuni  accidcns  esse  maluin  con- 
cupiscentiam.  Per  haec  et  sequentia  Apostolus  in  se 
solo  s(^eneraiem  agit  causam,  et  sub  persona  sua  fra- 
gililatem  describit  condiiionis  humanse.  Nesciebam, 
iiiquit,  concapisceiitiam  esse  inalain,  donec  audivi 
eam  probiberi  iii.lege.  Sed  peccaium,  id  est  fonies 
peccati,  accepta  occasioiie  stimulandi,  pcr  mandatum 
legis  operatum  esi  in  me  omnem  concupisceniiam. 
Petcati  enim  nomine,  vel  fomes  peccati  nunc  intel- 


piscentia  mala  concupiscentiara  bonain ,  id  est 
difTuridens  in  cordibus  cliaritalem,  profecto  lcx 
quamvis  bor;a,  auget  prohibeiido  desiderium  ma- 
lum  ;  sicut  aqua;  impetus,  si  in  eam  partera  non 
cesset  influere,  vehementior  Cl  obice  opposito,  cujus 
molem  cum  evicerit,  majore  cumuio  prsecipitatus, 
vchemenlius  per  prona  provolvitur.  Similiter  nam- 
que  et  fluvius  concupiscentiK,  oppositis  sibi  legis 
obicibus,  fieiialus  esl,  non  siccalus  :  ac  postniodiim 
niptis  eisdem  obicibus,  vehemenlior  exivit.  Nescio 
enim  quomodo  lioc  ipsum,  qiiod  concupiscitur.  fit 
jucundius  dum  vctatur.  Recte  iiaquc  dicitur,  quia 
peccatum,  occasione  stimulandi  acccpta,  per  rannda- 
tum  legis  operatum  est  in  me  omnem  concupiscen- 

"  liam,  quia  ubi  non  est  gratia  Liberatoris,  auget  pec- 
candi  desidcrium  prohibitio  peccatorum;  et  les 
dum  concupiscentiam  proliibci,  quodammodo  cam 
inflanimat. 

s  Sine  lege  cnim  peccalura  mortuum  crat.  Ego 
I  autem  vivebam  sine  lego  aliqiiando.  Sed  cum  ve- 
i  nissel  mandalum,  peccatum  revixit,  ego  autera 
I  mortuus  sum,  et  inventum  nst  inihi  mandatum 
«  quod  erat  ad  viiam  iioc  csse  ad  mortem.  Nam 
«  peccatum,  occasione  accepta,  per  mandatum  se- 
«  duxit  nie,  et  per  illud  occidit.  > 

Vere  per  legem  cognovi  peccalum.  Kam  sine  lege 
erat  peccatum  mortuum,  id  est  latebat,  iion  appare- 
bat,  et  omnino  tanquam  scpultum  ignorabatur.  Vel 
ita  :  Jure  dixi,  per  mandatum.  Nam  quando  lex  non 
erat,  peccatum  niortuum,  id  est  debile  et  quasi 
sopitiim  erat,  dum  prnhibilione  legis  non  iiicitarcr 
tur.  Peccatum  quidera  erat  mortuun!  ante  legere,. 
Sed  ego  vivebam  sine  lege  aliquando,  id  est  prins 
quam  data  csset  lex.  Vivebam  sine  lege,  id  est  nr.lla 
ex  peccato  morle  terrebar,  quia  aon  apparcbat, 
cum  lex  non  esset.  Patet  quia  non  ex  persona  sua 
proprie,  sed  generaliler  ex  persona  hominis  loqui- 
tur  Apostoius.  Vivebam,  id  est  vivere  ine  arbitrabar, 
quia  ncseiebam  animam  meam  per  peccatum  csse 

,  iTiortiiam,  dura  rae  sine  peccalo  esse  putarem.  Sed 
cum  venissel  mandaium,  id  est  cum  data  essel  lex, 
illico  peccatum  revixit,  id  csl  appnruit,  sentire  coe- 
pit,   rebellare  adversura  me  ccepit.  Revixit  pecca- 


ligitur,   vel  diabolus  auctor  peccati.   Et  talis  est  p  tum,  quia  aliquando  vixerat.  Non  eniiii  polest  revi- 


nostra  carnalitas,  ut  aidcntiiis  desideret  prohibita, 
rjuibus  non  mcinoratis,  jaceret  qaasi  sopila.  Sed  et 
diabolus  videns  legem  in  auxilium  hominibus  da- 
lam.  magis  exarsit.  et  magis  instilit,  ut  eam  illis 
verleret  in  perniciem,  cum  prins  quasi  secure  pos- 
sidens,  cos  minus  tentaret.  Et  sic  occasione  per 
maiidatuni  accepla,  fecit  in  me  omneni  toneupi- 
scentiam.  Minor  enim  coneupiscentia  erat,  quaudo 
ante  legem  securus  peccabam.  Minor  erai,  qiiaiido 
meam  movebat  libidinem.  Omnis  est,  quando  tran- 
scendit  legem.  Cum  ergo  putarem,  quod  propriis 
viribus,  jubente  lege,  possem  concHpisceiitiam  libi- 
dinis  vincere,  majoribus  urgebar  ejiis  slimulis,  el 
inGniianie  me,  ejus  cupiditas  aiigobatur.  Nam  iibi 


viscere,  nisi  quod  vixit  aliquando  ;  vixerat  enim 
aliquando  peccatum  in  paradiso  quando  contia 
dalum  prjpceptum  satis  apparebai  adniissum.  Cum 
autem  a  nascentibus  trahitur,  lanquara  mortuum 
sii  latet,  ne  repugiians  justitia;  mahira  ejus  prohiLi- 
tione  seiiliatur.  Cum  cnim  aliiid  jiibetur  aiquc  pro- 
batur,  ct  atiud  delectat  atque.damnatur,  tunc  pec- 
catuni  quodammodo  in  notilia  nati  hominis  revi- 
viscit,  qiiod  in  notiiia  primi  facti  homiiiis  aliquando 
jain  vixerat,  Sic  igitur,  advcniente  maiidato  legis,  re- 
vixlt  peccatuni,  quod  morluura  fuerat,  iJ  est  oc-^ 
culialum,  cum  mortales  nati  sine  inandato  legis  ho- 
uiines  viverent,  sequentes  concupiscentias  suas  sino 
ulla  coliibitione.  Peccatum  quidem  revixit,  sed  ego 


687 


riERVEI  BURGI[>OLENSIS  MONACHl 


683 


mortnui  tum,  Id  esl  morliium  me  esse  cognovi  mti-  A  ignorat  infaiv.ia  ;  et  peccans  absqiie  mandato,  iion 


iiifeslalione  peccali.  Qiiia  jani  ctiam  praivaricalione 
peccat,  qrii  vidct  per  legem  quid  facere  noh  debeat, 
et  tamei)  facit.  Mortuus  sum  in  anima,  quia  praeva- 
ricator  factus  sum,  et  inde  mc  mortnam  esse  per- 
spexi.  Vel  ideo  vidi  me  morluum,  quia  realus  prae- 
vaiicationis  cerlum  morlis  supplioium  comminaba- 
lur.  Et  intcntum  esl  milii  mandatum  qaod  erat  da- 
tum  ad  vitam  ctwisequendara,  lioc  esse  ad  mortem 
incurrendara.  Quod  enim,  si  cuslodiretur,  proficie- 
bat  ad  vitam,  hOc  neglectum  perduxit  ad  mortem. 
Mandato  enim  si  obediatur,  utique  vita  est.  Sed  in- 
ventum  esl  esse  ad  mortem,  dum  fitcontra  manda- 
tum,  uti^on  solum  peccaium  fial,  quod  eiiam  ante 
niandatum  fiebat,  sed  hoc  abundantius  et  peniicio- 


tenetur  !ege  peccaii.  Maledicit  patri  et  pareiites  ver- 
berat,  etquia  necdum  accepil  legem  sapientijc,  mor- 
tuum  esi  in  eo  peccatuni.  Cum  autem  mairdatum 
venerit,  hoc  esl,  tempus  nteliigentix  appetentis 
bona  et  vitantis  mala,  umc  incipit  ei  peccatum  revi- 
viscere,  et  ille  mori  reusque  esse  peccaii.  Atqne  ita 
fit  ut  tempus  intelligentiae,  quo  Bei  mandala  cogno- 
scimus  ut  perveniamusad  vitam,  opereiur  in  nobis 
mortem,  si  agamus  negligentius,  ct  occasio  sapien- 
tiae  seducat  uos  atqoe  supplanlet,  et  ducat  ad  mor- 
tem.  Non  quod  intetligentia  peccatum  sit,  lex  enim 
intelligentia;  sancta  et  jusla  et  bona  est,  sed  pei  in- 
telligeniiam  peccatornm  atque  virtutum  mihi  pecca- 
lum  nascilur,  quod  'priusquam  intelligerem  pecCa- 


Bius,  ut  jam  a  scicnte  et  prsevaricante  peccetur.  In-  B  lum  fessc  non  noverara.   Alque  ita  factum  est,  ut 

Tcntum  est  mihi,  id  est  non  Deus  ad  raortem  deJit 

niandatum,  sed  visum  est  mibi  tanquam  mortife- 

rum,  eo  quod  ilUid  viriute  propria  implere  non  pos- 

sem,  cum  ego  iion  mandati  vitio,  sed  stimulo  con- 

cupiscentiae,  morte  percussus,  morerer.   Stimulus 

enim  mortis  pcccatum  cst.  Idem  igitur   mandatura 

quod  eral  dalura  ad  vitara  intentione  daiilis,  quia 

bonuraeratobedienti,inventum  est.id  estprobatum, 

mihi  peccanii  fesse  ad  raortcm.  Et  vere  ad  mortera. 

Nam peccalum, id  esl  fomes et  delectatio  peccati,  ccca- 

sione  acccpia  per  mandatum,  quod  eral  conlra  st ,  se- 

duxit  mc  falsa  dulcedine,  id  eslsCorsum a  bdno  duxit, 

et  ia  malum  traxit,  f;pen7/udoccirfil,  id  cslpcrraan- 

dali   ransgressionem  ad  a;tcrnain  damnationem  per 


quod  milii  pro  bono  datum  est,  meo  vilio  Imutetur 
in  malum. 

I  haque  lex  sancta  quidern,  el  inahdatum  san- 
<  ctum  et  justuTO  et  bonum  (/  Tim.  i).  Quod  ergo 
c  bonum  est,  railii  fartum  est  mors?  Absitl  Sed 
I  pcccatum  utappareat  peocatiim,  per  bonum  niihi 
I  operatum  est  mortem,  ut  Cat  supra  modum  peccanf 
«  peccatum  per  mandatura.  » 

Quandoquidem  lex  dicit  :  i  Non  concupisces 
{Exod.  xx),  »  pt  mandatum  lcgis  flatum  cst  ad  vi- 
tara,  itaque  lex  qnidcm  est  sancta,  id  est  sine  vitio, 
quoniain  proliibeiula  prohihet,  et  mandatum,  id  est 
quidquid  a  me  cst  jtissum  fieri,  est  sunctum,  id  est 
non  reprehonsibile,  et  jusium,  id  est  lequum,  quia 


duxit.  Gladio  enim  quem  portabara,  idesl  raandaio  ^  nil  praelcr  ,P(iuitatem  mandat  laciendiira  dum  dicil: 


legis,  occidit  mc  inimicus,  quia  praEsumebam  de 
virihus  mcis,  et  idco  suni  victus.  Seduxit  enim  me 
peccatum,  occasione  accepta  per  niandalum,  sive 
quia  soasit»  dclectationis  ad  peccaiidum  vehcmenlior 
esi,  cum  adest  prohibitio,  sive  quia,  etiam  si  quid 
hoino  fecerit  sccundum  jussa  logis,  si  adhuc  non  sit 
ildes  qua;  in  gratia  est,  vullsibi  tribuore,  non  Deo, 
euperbiendo  phis  peccal.  Peccatuni  itaque  non 
kgitime  utens  lego,  ex  piohibitione  aucto  desidcrio, 
dulcius  factura  est,  ct  ideo  seduxit  vel  fefcllit.  Failax 
cnira  dulcedo  est,  quam  piures  aiqiie  raajores  pa;- 
narnra  aiuaritudincs  seqiiuntu!'.  Quiaergo  abhoiiii 
nibus  iioudum   spiritalem  graiiain  coiisequcntibus 


•  Oculuni  pro  oculo,  pedein  pro  pede,  deiitera  pro 
dentc  exiges,  »  ct  siniilia.  Hoc  enira  valJe  justunt 
est,  et  bonum  (Pxorf.xxi^est  niandatum,  id  est  uiiie 
et  fructuosum.  Lex  ipsa  est  sancta,  id  est  pura  a 
sorde  oranis  vitii,  quia  nihil  inquinalionis  in  se  ha- 
bet,  sed  absqiie  viiio  docot,  duni  dicit  :  i  Non  con- 
cupisces,  Non  moechaiicris  (Deut.  v),  >  et  simili.T, 
quamvis  per  eam  pravi  liomines  magis  innr.mmeii- 
ti:r  ad  concupiscondum  cl  raoechanilum.  El  nianda- 
tura,  idcst  hoc  quod  peream  praecipitur,  esi  san- 
ctum  in  se  et  justum,  id  csl  justiflcans  peccatoroni ; 
ct  boiiura,  id  est  uiiio,  viiam  acquirens.  Let  enim 
in  hoc  iocd  dicitur  secundum  quod  pnthibot  nialnin 


suavius   admillilur  quod  velatiir,   fallit  peccatiim  q  vclut  cura  dicit  :  «  Non  concupisces,  Non  furaberis, 


falsa  dulcoilino;  quia  vero  accoditctiam  rcalus  pr:i> 
vaiieationis,  occidit.  Ila^c  dixiinus,  legem  quae  pcr 
Moyscn  data  est,  iiUeHigcntcs.  Est  aiiteui  ct  iiatuva- 
lis  lex,  quse  in  corde  scripta  omnes  contincl  natio- 
nes  ;  et  nuUus  honiinum  cst,  nisi  qui  adliuc  cxpers 
esl  rationis,  qui  haiic  nescial  logoin.  l]iide  ct  omiiis 
mmidus  sub  peccato,  et  universi  Vioniiiies  pnEvari- 
calores  legis  sunt.  Et  idcirco  jusiuin  judiciura  Dei 
est  scribentis  in  cordehuraaiii  gencris  :  i  Quod  tibi 
fierrnolueris,  alteri  ne  feceris(ro/'.  iv,  .Vn/«/(.v>i). » 
Quiseuini  ignoret  liomicidiuin,  ailulterium,  furtum 
et  oiiinpin  concupiscentiaui  esseinaluni,  cx  coquod 
sihi  nolit  fieii?  Si  enim  niala  esse  nescirct,  nun- 
guain  siLi  dolerct  illata.  Ilanc  legem  nescit  pueriti.i, 


Non  falsum  lestimoniiiiu  diccs;  »  raandatum  autcin 
secuniliim  quod  pra'Cipit  faccre  bona,  sicut  est : 
i  Honora  patrem  ct  malrera,  ct :  Diligcs  proxiraiiin 
tiium  sicul  leipsura.  »  Et  notanduin,  qiiam  paleiucr 
ab  Aposlolo  nunc  lex  laudatur.  Paulo  ante  verbo 
illo  quo  dixcrat  :  Absit !  defendcrat  eam  a  criminc, 
nondiim  laudaverat.  Aliud  cst  enini  a  crimine  objc- 
cto  dcfeiidere,  aliiid  cst  dcbito  praeconio  praedicare. 
Crimcn  objoetum  fuit ;  Quid  ergo  dicemns  ?  lex  pcc- 
catuni  est  ?  Defensio,  Absit '  Modo  autem  ilaquc  lex 
qiiidem,  etc.  Lex  quidera  sancta  est,  sed  illi  noii 
sunt  sancti  qui  male  iituntur  lege.  Nara  iii  male 
utciitc  vitiuni  csl,non  iii  mandato  ipsoquod  bonum 
cst.  Quoniam  Icx  bona  cst,  ei  quis  ca  lcsitime  uia- 


689  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAVJLI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM.  690 

iur.  Male  aulem  ulilur  lege,  qui  noa  ee  8ubdit  Deo  A  de  turaesc«nte  et  exstincta  oimii   boperbia,   sub- 
pia  humililale,  ut  pec  gratiam  lex  possit  impleri. 


Neque  enim  lex  jubet  ddictuin,  ut,  iUa  subiiitraute, 
ibundaret  delictum,  sed  superbos  etiani  adjectoreg 
proBvaricatioiiis  effecit,  ul  eo  ffiodo  humiliati  disce- 
rent  ad  gratiam  perlinere  per  fidem,  ut  jam  non 
esseni  legi  subdid  per  reatum,  sed  gociali  per  jusli- 
'liam.  Lex  quideffii  sancta  est,  et  mandatum  bonum. 
Et  cum  hoc  coustet  quod  ipsa  sancta  sit,  el  mauda- 
lum  ejus  bonum,  el  tamen  idera  raandatum  quod 
erat  ad  vieam,  invenium  sit  milii  esse  ad  mortem, 
ergo  mandatum  quod  bonum  est,  faclum  est  miki 
mors.'ld  est  nunquid  maudaium  bonum,  quod  con- 
tra  mortis  opera  dalum  est,  in  murtem  milii  est 
commulatura  1  Absit !  Ego  videlicet  quod  morior, 
jioa  mandati  boniviiio  morior,  sed  mandatum  bo- 
uum  viiio  meo  iransgressus  suni,  et  iia  niortem  me- 
rui.  Non  niilii  uandatum  pcr  se  causa  mortis  exsli- 
til,  sed  ego  milii  feci  qui  peccando  morte  digna 
comrnisi,  Nou  raandatum  est  mihi  efficiens  causa 
niortis,  sed  peccaium,  id  est  fomes  peccati,  qai  bo- 
nam  rem  veriit  in  malum,  est  efficiens  causa  mor- 
lis.  Nam  peccatura,  id  est  fomes  peccati,  et  incen- 
liva  vitioruin,  ac  delectatio  mala,  vel  diabolus  au- 
clor  peecali,  operatiim  est  milii  mortem,  id  est  fecit 
nie  operari  opera  digna  morte,  per  bonum,  id  est 
pcr  traiisgressioneui  boni  maudati.  Ita  operatum  est 
mihi  Diortem  anima;,  ut  ipsura  peccatum  quod  prius 
latebat  in  corde  mco,  appareat  foris  peccatum  esse 
iii  mauifesto  opere.  Ita   scilicet  appareat,  ut  idem 


deretui;  Uberatori  gun,  et  auxilium  giatiae  ejus'  ira- 
ploraret.. 

«  Scjnius  enim  quod  lex  spirilalis  est,  ego  aBtciii 
«  carnalis  sum,  veuundatus  sub  peccato,  QuoJ 
j  cnim  operor,  non  intelligo.  Noii  e^iim  quod  volo 
«  bonum,  hoc  ago  ;  sed  quod  odi  malum,  illud  far 
■  cio.  I 

Superius;  dlxi,  qula  lex  est  sancta.  Et  vere  est 
sancta,  quia  scimus  quod  ipsa  est  spiritatii,  id  est  a 
sancto  Spiritu  data,  et  mandans  spirilalia,  alque 
8piritum  homiqis  alens  et,  inslrueus  ;de  divinis  et 
coelestibus.  Sed  ego  sum  carnalis,  id  est  carni  con- 
sentio,  et  venwidatus  sum  peccalo,  id  est  peccans 
pretio  temporalium  voluptaium.  Dulcedo  enim  raor- 
B  tifersB  voluplatis,  preiiuin  est  quo  se  vendit  unus- 
quisque  diabolo,  ponens  so  sub  peccato,  id  est  fa- 
ciens  se  Beryuiu  peccali.  Vere  animam  mcam  dia- 
bolo  vendidi,  accipiens  pretium  voluptatiset  subdeiis 
me  peccato.  Nam  quod  operor  non  inteltigo,  quia 
aliud  video  me  agere,  et  aliud  per  legem  scire.  Quod 
operor  noii  intelligo,  id  est  non  agnosco  iu  prsece- 
ptis  veritalis,  ubi  est  vera  scientia.  Secundura  hanc 
locutionem  dicii,  Dominus  peccaioril)us  :  <  Non  iiovi 
vos  {Matitt.  vn).  »  Non  enim  eum  aliquid  lalet.  Sed 
quia  peccata  non  inveniunlur  in  regulis  prsceptorum 
quas  habet  Verilas,  ideo  ipsa  Veritas  peccatoiibus 
dicit :  «  Non  novi  vos.  »  Sicut  euira  tenebrae  octt- 
lis  non  videndo,  sic  peccala  mcute  ignorando  sea- 
liuniur.  Vere  non  intelligo  iii  lege  faciendum  esse. 


peccatura,  id  est  foines  peccali  et  concupiscentia,      q«od  facio.  Quia  bonum  c^uod  secujidum  rationem 


fiui  supra  modum  peccans  peccaturn,  id  est  plus  quaiu 
antea  per  mandalum  sino  quo  nec  lantura  ardebat, 
et  per  quod  a(  crevit  praevaricatio.  Vel  ita  intelligen- 
dum  est  :  Ut  per  legem  appareat  peocatum,  quod 
per  jgnorantiam  lalebat;  jara  enira  dixerat :  sine 
lege  peccatum  mortuura  erat,  id  est  latebat  et  igno- 
rabalur,  tauquara  in  quibusdam  ignorantiae  tenebris 
sepultum.  Modo  uutem  videamus  quam  vcre  dicat 
peccaium  ut  appareat  peccatum.  Non  enim  dicit,  ut 
sii,  quia  erat  et  quamlo  non  apparebal  peccatuui. 
Quid  esl,  ut  appareat  peccatura  ?  Quia  coqcupiscen- 
tiam  nesoiebam,  nisi  lex  diceret :  «  Non  concupi- 
bces,  >  non  ait  concupiscentiam  non  habebam  ;  sed 


volo,  non  liac  ago,  sed  malum  qnod  odi  secundum 
rsiioiiisjudiciura,  iWud  aga  secuuduin  carnis  appe- 
litum.  Nara  ratio  quidera  naturaljter  vuit  bonum, 
sed  haec  voluntas  seraper  caret  affeclu,  nisi  per  gra- 
tiam  fuerit  adjuta.  Et  baic  quideui  verba  hoc  modo 
conveniunt  homini  carnali  et  sab  lege  posi.to,  sed 
melius  intelliguntur  esse  etiara  spiritalis  hominis, 
jamque  sub  gratia  conslituti,  vel  ipsius  .Apostoli. 
Scimus,  inquit,  quod  lex  spiritalis  esi,  id  est  spiri- 
taliajubet.  llueusquo  legem  excusaverat,  quod  nou 
debet  refundi  in  eam  culpa.  Uic  ostendcyrc  iucipit 
quod  nec  in  priDcipalcm  naturam  debet  yefundi,  et 
ita  nou  in  Crealorero,  sod  in  horaines  qui  ex  ac  vi- 


eoncupiscentlam  nesciebam.  Sic  eliam  hic  non  ait,  p  tiatisunt,  ut  pravis  nequeant  motibus  resistero.  Lex 

spiritalis  est,  sed  egft  carnalis  sum,  id  esl  carnale 
coipus  adhuc  gero,  in  quo  et  carnales  inotus  seu- 
tio.  Quaudlu  enim  hic  vivitur,  sic  est.  Ua  ergo,  dixil 
Apostolus,  ego  auiem  earnalis  sura,  idcoquia  noii- 
duni  spiritaie  corpus  habebat,  sicut  posset  dicere, 
ego  aiuera  mortalis  sum,  quod  utique  non  nisi  se- 
eunduiji  corpus  inlelligeretur  dixisse,  quod  uonduni 
fuerat  immortalitate  wstitum.  Item  quod  ^djonxit, 
venundatus  sub  peccato.Jne  quisquara  eura  nondum 
redemplum  Christi  sanguine  existimei,  hoc  eliam 
socundura  iUud  potest  intelligi,  quod  aii :  Et  ipsi  in 
nobismetipsis  ingemiscimus  adoptionem  liliorum, 
exspeotanles  redempiionera  corporis  nosiri.  Si  eiiim 
sccundum  hoc  se  dicii  venundatiim  sub  pcccalo. 


'Jt  sit  peccatum  ;  sed,  ut  appareat  peccatum,  per 
bonum  operatum  est  mihi  inortem.  Quam  mortem  ? 
Ut  flat  supra  raodum  peccans  peccatura  per  man- 
datum.  Supra  moduin,  quia  accessit  et  prasvarica- 
tio.  Quando  enim  delinquebam  sine  mandato,  m'i- 
nus  erat.  Quando  autem  deliuquo  per  mandalura, 
excedo  modum.  Lex  enira  modificaverai  orania,  sed 
ego  niodum  legis  transgredior  instinttu  concupi- 
sceniise  impulsus.  Vel  supra  raodum,  quia  valde 
iraiaodcratius  crevit  pcccatuni  per  legem,  dum  per 
ejus  prohibilionem  magis  indamroaretur,  et  Jeam 
Scienter  transgrederetur.  Quod  quidem  ad  hoc  utile 
fuit,  ut  sentiret  anima  scipsam,  noii  suDlcere  ad  ex- 
trabendum  sedo  servitutc  peccati,  atque  hoc  raodo 


691 


HERVEI  BURGIDOLENSJS  MOMCHI 


692 


quod  adliuc  noii  est  rodempiura  a  corrupiione  cor-  A  enim,  averto  mentem,  nego  arma.teueo  merabra,  ct 


pus  ejus,  vel  venundalum  aliquando  in  priraa  trans- 
gressione  pra;cepli,  ut  haberet  corpus  corruptibile 
quod  aggravat  animam,  quid  prohibet  hic  Aposto- 
lum  de  se  hoc  dicere,  quod  ita  dicil,  ut  etiam  in 
ipso  possit  intelligi,  etianisi  in  sua  persona  non  se 
solum.sed  oranes  accipi  velit,  qui  se  neverunt  spiri- 
tali  dilectione  cura  caniis  affeclione  sine  Consen- 
sioneconfligere  ?(Sap.  ix.)Venundatus,  inquit,  sum : 
quia  quod  operor  nou  affectu  conseutiendi  et  im- 
plendi,  sed  ipso  moiu  concupiscendi,  non  intelligo 
in  regulis  prxceptoium  coelestium.  Yel  non  ijitelligo, 
id  cst  nun  approbo.  Et  vere  non  intelligo  quod  ope- 
ror.  Nam  bonum  quod  volo,  hoc  non  ago  ;  sed  ma- 
lum  quon  odi,  illud  facio.  Non  hoc  sic  intelligamus 


lamen  fit  in  me  quod  nolo.  Quod  non  vult  lex,  nok, 
cum  lege  ;  ergo  consenlio  legi.  Nunc  aulem  jam  non 
ego  operor  itlud.  Nunc  jam,  id  esl  jam  redemptus, 
qui  fui  anie  sub  peccato  venundatus,  nunc  jam  sub 
gralia,  ouse  liberavit  doleciationem  meae  volunlatis 
consensione  cupiditatis,  libera  est  mciis,  caro  ca- 
ptiva.  Non  cgo  operor  illud,  quia  «on  consentio,  sed 
peccalum  quod  liabitat  in  me,  id  est  fomes  peccati  et 
concupiscentia  quse  esi  in  earne  mea.  Quando  enim 
peccatum  quod  in  nobis  iiabitat  opcratur  in  nubis, 
tuiic  nos  id  non  operamur,  ciim  nequaquam  ei  vo- 
luntas  nostra  consentit,  ct  tenct  eliam  corporis  mera- 
bia,  ne  obediant  desideriis  ejus.  Quid  enim  opera- 
tur  peccatum  nolentibus  nobis,  nisi  sola  illicila  de- 


tanquam  vellet  Apostolus  esse  castus,  et  essel  adul-  "  sideria?  Qnibus  si  voluntatis  non  adliihetur  assen 


ter;  aut  vejlct  esse  misericors,  et  esset  crudelis; 
aut  vellet  esse  pius,  et  esset  impius.  Sed  ad  quid  ? 
Volo  uon  concupiscere  et  concupisco.  Et  si  concu- 
piscenti»  nou  conaentio,  et  post  concupiscentias 
mcas  iion  eo,  tameii  adliuc  concupisco.  El  hoc  est, 
quia  bonum  quod  volo,  id  est  non  concupiscere,  hoc 
uon  ago  ;  sed  malum  quod  odi,  id  cst  concupiscere, 
illud  facio,  id  cst  cx  carne  concupisco.  Quandiu 
euim  caro  mortalis  est,  non  polest  a  concupiscentiis 
penitus  essc  libera.  Miuui  quidem  quotidie  possunt 
coucupisceutix,  sed  ex  toto  non  possunt  auferri, 
quandiu  hic  vivitur.  Et  idco  non  ago  bonum  quod 
volo,  id  cst  ut  non  concupiscam  ;  sed  facio  malum 


sus,  movctur  quidein,  sed  nullus  ei  rclaxatur  effe- 
cius.  Operatur  ergo  peccaium  in  nobis  lisec  deside- 
ria.  Quibus  si  obedimus,  et  nos  operamur.  Si  vero 
nou  eis  obedimus,  non  nos  illud  operamur.  sed  quod 
iii  nobis  babitat  peccatum.  Si  autem  desideria  iiulla 
haberemus  illicita,  nec  nos,  ncc  peccatura  mali  ali- 
quid  operaietur  in  nobis.  Motum  porro  illiciti  dcsi- 
dcrii  (cui  iion  obcdiendo  non  id  iios  operamur)  ideo 
iios  agcre  dicimtir,  quoniani  non  est  naturae  vigor 
aliena;,  sed  langcor  nostrae  natur*.  A  quo  languoie 
omnimodo  »a{vi  erimus,  cum  et  animo  et  coiporc 
immortales  facli  fuerimus.  Languoris  hujus  et  inlir- 
milalis,  iinde  illiciia  desidcria  commoventur,  quoJ 


quod  odi,  id  est  concupisco,  quamvis  non  cedam,  p  pcccatum  appellat  Aposlolus,  universus  reatus  s.". 


quanivis  non  consenliam,  ut  desiderio  pcccaii  iioii 
obediam. 

«  Si  auiem  quod  nolo,  illud  facio,  consentio  legi 
«  quoniam  bona  est.  Nunc  autem  uon  jaiu  cgo  ope- 
f  rOr  illud,  sed  quod  habitat  in  me  peccatum.  Scio 
«  enira  quia  non  habilat  in  nie,  hoc  cst  iii  carnc 
I  niea,  bonum.  Nam  vellc  adjacet  mihi,  perlicere 
<  autcin  bonum  non  invenio.  Non  enim  quod  voio 
«  boiiuni,  hoc  facio,  sed  quod  nolo  malum,  hoc  ago. 
«  Si  autem  quod  nolo,  illud  facio,  non  ego  operor 
«  illud,  sed  quod  habitat  in  me  peccatum. 

Dixi  nie  iioii  facere  quod  volo,  sed  poiius  quod 
itolo.  Sed  s)  cgo  iltud  facio  quod  Holo,  id  cst  si  ex 
carnis  inlirmitate  concupisco  quod  noUem  facere. 


ciamento  iiaplismalis  est  solutus,  cum  omnibus  quae 
illi  obedientes  fccimus,  diximus,  cogitavimus.  Ncc 
nobis  dcinceps  languor  iste  obesscl,  si  desideriis  ejus 
illicitis  nullis  unquara  obcdieiitiam  piaeberenius,  si- 
ve  operatione,  sive  locutioae,  sivc  tacita  assentione, 
donec  etiam  ipse  saiiaretur.  Cum  autem  omne  aliud 
pcccatum  sit  voluniarium,  ita  iit  praeter  voluiitatem 
omnino  licri  noii  possil  :  hoc  solum  de  quo  nunc 
agitur,  etiam  praitcr  voluntatem  Cl  eo  modo  quo 
cxposuimus.  Sed  ideo  peccatwu  vocatur,  quia  pec- 
cato  factum  est,  et  poena  peccati  est.  Non  ego,  iii- 
quit,  oiieror  illud,  sed  quod  habitat  in  me  peccatum, 
Miiltum  autem  falliiur,  qui  consentiens  concupiscen- 
ivsi  carnis  suse,  putat  se  adhuc  posse  dicerc,  uou  ego 


comcntio  tegi,  quia  nolo  quod  non  vult.  Dum  quod  D  operor  illud,  etiamsi  oderit,  quia  consentil.  Nam  si 

coiicupiscit  ct  conseniit  et  agit,  quomodo  non  ipsc 
illud  operalur,  etiamsi  se  operari  dolcat  et  vinci 
«ravilfr  iiigeuiiscai?  Dixi  quia  pcccalum  habilai  in 
nie.  Quo  J  ideo  dixi,  quoniam  scio  quia  bonum  noii 
habiiai  in  mc,  hoc  esl  in  carne  mea.  Aliter  fortassc 
acciperetur,  quod  dixit,  in  me,  ct  idco  exposuit,  ad- 
deiis  :  Iloc  cst,  in  carne  mea,  ac  pcr  hoc  apertjs- 
sime  ostendit  undc  loqueretur.  .\c  si  dicerel  :  Certus 
sura  quod  ha;c  concupisccniia,  quae  csl  coiiatui  meo 
advcrsa  in  coqiore  meo,  nou  cst  bonum.  Viiium  car- 
iiis  in  re  bona,  nou  cst  bonum.  Quod  cuni  esse  de- 
sisicrit,  caro  erit,  scd  jam  viliata  vcl  vitiosa  noa 
crit.  Non  dico  caro  moa  non  est  bona  ;  sed,  bouu.n 
iii  carr.c  mca  non  habilat,  quam  poccali  dcprimjt 


iiolu  ago,  id  est  dum  nolo  concupiscere  et  concu- 
pisco,  coiisentio  legi  quoniam  bonu  est,  quia  et  ego 
ipse  iiolo  quod  lex.  Quia  nolo  coucupisccre,  et  lex 
dicit  :  «  Noii  eoiiciipisces.  >  In  hoc  eiiim  quod  volo 
qiiod  et  lex  vult,  absque  duliio  consentio  legi';  cou- 
cupiseo  taineii,  qiila  non  sum  siue  peccato.  Non 
ii:!plet  legem  iiilirmitas  moa,  sed  iaudat  legem  vo- 
lunias  mea.  Ergo  si  quod  nolo  hoc  ago,  ideo  con- 
ieutio  legi,  quia  nolo,  non  quia  ago.  Ipsura  aulem 
quod  ago,  coiicupisceie  csl,  non  concupisceniiae  con- 
«eutire.  Lex  dicit  :  <  Non  concupisces  (Exod.  xx; 
Deul.  v),  »  et  ego  nolo  coucupiscere,  scd  tamcu 
toucupisco,  quamvis  cancupiscentix  moee  assensum 
uoo  pra"bcam,  quamvis  post  illam  non  lam.  Resisto 


695  COMMENT.  liS  EPISTOLAS  PAULi.  —  IN  EPIST.  AD  ROM.  m 

consuetudo,  ([uod  vincere  nequeo.  Vere  in  carne  A  «  quoniam  niaium  mifii  adjacel.  Condelector  enim 
mea  nonliabital  bouum,  nam  idco  non  possuai  per- 
ficere  bonum  quod  volo.  Natn  velle  adjacel  mihi,  id 
est  prssto  est  mihi  bona  voluntas  sed  perficere  bo- 


nnm  non  invenio,  id  est  tani  longe  est  a  me  perfectio 
boni,  ut  eam  invenire  non  possim.  IIoc  est  perficere 
bonum,  ut  ne  concupiscat  homo.  Imperfectum  au- 
tem  bonum  est  quando  concupiscit,  etiamsi  non 
concupiscentise  consensit  ad  malum.  Quia  tunc  per- 
ficilur  Lonum,  quando  desideria  mala  nulla  sunt; 
sicui  tuuc  perficitur  malum,  quando  malis  desideriis 
ol)ediiur.  Quando  autem  sunt  quideiii,  sed  non  eis 
obeditur,  iiec  malum  perficitur,  quia  ncc  cis  obe- 
ditur,  nec  bonum,  quia  sunt;  sed  Ui  e.\  aliqua  parte 
bonum,  quia  concupiscentiae  malac  non  consentitur. 


€  legi  Dei  sccundum  interiorcm  homliiem ,  video 
<  auiem  aliam  legem  In  niembris  mois  repugnantem 
I  legi  menlis  meai.et  capti  vantem  me  in  legcm  pcc- 
f  cali,  qnae  est  in  memhris  mcis.  Infeli.x  ego  homo! 
c  quis  me  liberabit  de  corpore  mortis  hujus?  Gratia 
1  Dei  per  Jesum  Christum  Doroinum  nostrum.  Igi- 
1  tur  ego  ipse  raenle  servio  legi  Dei,  carne  autem 
I  lcgi  peccati.  > 

Quando  quidem  ego  non  operor  malum,  sed  volo 
opcrari  bonum,  igilur  invenio  tegem  milii  esse  bo- 
nam,  volentt  facere  quod  ipsa  jubet,  quoniam  malum 
adjacet.  Bonam  iuveuio  legem.  Bona  est  lei,  Unde 
probo?  Quia  implere  eam  volo.  Igitur  mihi  voletiii 
facere  bonuni  invenio  legem  bonam,  id  esl  utileta 


et  ex.  aliqua  parte  remaiiet  nialum  quia  concupisci-  ^  invenio  illam,  dum  docel  quid  fieri  debeat  ei  quid 


lur  (210).  Ideo  Apostolus  non  dixit,  facere  bonum 
nou  iavenio,  sed,  peiflcere.  Multum  enim  boni  fa- 
cit,  quja  facit  quod  sciiptum  est :  Post  concupiscen- 
tias  tuas  non  eas  {Eccli.  xviii),  s  sed  non  perficit, 
quia  non  implet  quod  scriptum  itera  est ;  «  Noii  con- 
cupisces  (Exod.  sx ;  Deut.  v).  j  Erit  autem  quando- 
(jue  perfectio  boni,  quandoque  consumpiio  mali  : 
l.lud  summuin,  hoc  erit  nuilum.  Quod  si  in  ista 
morialitate  sperandum  pulamus,  falliraur.  Tunc 
enim  eril,  quando  njors  non  erit;  et  ibi  erit,  ubi  vita 
aeterna  erit.  Ad  hoc  igitur  dixit  lex  :  <  Non  concu- 
pisces,  >  ut  nos  in  hoc  raorbo  nosipsos  invenientes 
jacere,  mediciuam  gratiaj  qusereremus,  atque  in  co 


non.  Vere  bonum  aliquid  est  lex,  quoniam  non  ei, 
sed  mihi  malum  adjacetex  concnpiscentia,  cui  ta- 
men  non  consentio.  Malum  pravse  deleclationis  ad- 
jacct,  id  est  vitium  mihi  est  et  mihi  incumbit,  nec 
me  sinit  perficere  bonum  quod  volo.  Mihi  malum 
adjacet,  id  est  peco4Jtum  quod  habitat  in  carne  mea, 
videlicet  cainalis  concupiscentia,  quae  peccati  nomi- 
ne  appellalur,  quoniam  ex  illa  oriuiilur  cuncta  pec- 
cala.  Quidquid  enim  est  peccatorum  in  diclis,  in 
factis,  in  cogitationibus,  noii  oriuntur  nisi  ex  raala 
cupiditate,  non  oriuntur  nlsi  ex  illicita  deleclatione. 
Hkc  ergo  illicita  delectatio,  cui  tamen  resisto,  ma- 
lum  est  quod  adjacet  inihi,  id  est  cariil  mcse.  Non 


praecepto  scireraus,  et  quod  debeatnus  in  hac  mor-  f  eiiim  caro  mea,  aut  dealia  subslantia  caro,  aut  de 


talitate,  proficiendo  semper  iu  nielius  conari,  et  quod 
;  ossit  a  nobis  ad  illam  immortalitateni  beatissimam, 
ubi  concupiscentia  non  erif,  perveniri.  Nisi  eniiu 
quandoque  perficieudura  esset  ul  non  concupisce- 
reaius,  nec  malum  dcsiderium  ullum  haberemus, 
nunquam  fuisset  jussum.  Quod  donec  in  nobis  com- 
pleatur,  semper  nos  dcbemus  agnoscerc  peccalores 
et  in  bono  imperfecto,  atque  pugnare  advcrsus  pec- 
catum  et  in  bono  proGcere.  Nou  iiivenio  perfectio- 
nem  boni,  quandiu  in  hac  raortalitate  vivo,  quia  non 
possum  ex  toto  carere  coiicupiscentia,  Non' enim 
quod  volo  bonum,  hoc  ago,  etc.  Volo  enim  non  ha- 
bere  concupisceiitiam,  et  tamen  habeo.  Eadein  qu3e 
superius  dixerat,  repelit  inculcans,  el  tanquam  lar  • 


alio  principio  caro,  aut  .'iiiima  ex  Deo,  et  caro  i.!e 
gciite  lenebrarum,  sed  languor  rcpugnat  sanitati, 
quoniaro  seniivivus  jacet  iii  via.  Vere  malura  milii 
adjacet,  qtiia  cum  secundum  interiorem  hominem 
condelector  Icgi  Dei,  video  lanien  aliam  legem  in 
n;cmhris  nieis  repugnantem  legi  mentis  mex.  Vel 
ita  :  Vere  con,seniio  Icgi,  et  invcnio  iltain  esse  bo- 
num  quiddam  el  utile,  quamvis  raatum  raihi  adja- 
cet.  Nam  condelector  legi  Dei,  id  esl  in  hoc  Ie.x 
quam  Deus  dedit,  delcctatur,  et  cgo  delector,  quia 
quidquid  ei  placet,  et  mihi  simul  placet,  secundum 
interiorem  hominem,  id  est  secuiidum  spiritus  et  rs- 
tionis  alTectum.  Condelector  quidem  ei  secundum 
boucB  voluntatis  affectum,  sed  tamen  eam  complere 


dissimis  ostendit,  sonino  eos  excitans.   Non  «nim  D  nonsuCEcio,  quoniam  nVeo,  id  cst  attendo,  a^'om,  id 


fucio  bonum  quod  volo,  $ed  ago  malum  quod  aolo. 
Quia  volo,  utdixi  peniiuscarereconcupiscentia,  sed 
non  valeo.  Et  nolo  concupiscere,  sed  tamen  concu- 
pisco  ex  carne,  non  ex  mente.  Quod  uolo,  iliud  fa- 
cio;  sed  li  quod  noto,  iltud  facio,  id  est  si  invitus 
concupisco,  non  egp  opcror  iltud,  quia  meute  iioii 
consentio,  sed  peccalum  quod  habilat  in  me,  operatur 
illud,  id  est  fomes  peceati  et  coiicupiscentia  habilans 
in  carne  raea,  quse  scilicet  cuncupiscentia  et  pec- 
cati  libido  vel  delectatio,  per  transgressionem  primi 
parentis  ex  vitiala  natura  inilii  transfusa  est. 
t  Invenio  igitur  Icgeni  volenii  mihi  facercbonura, 


est  diversara  a  Dei  lege, /ejfem,  id  est  pravam  sugge- 
stioncm  in  membris  mcis,  quae  recie  dicta  est  lex, 
quoniara  legitime  factuniest  ut  homo  qui  noluit  obe- 
dire  Domino  suo,  non  ei  serviret  caro  ipsius.  Nam 
supra  homincm  Deus  est,  et  infra  hominem  cafo.  El 
quia  homo  conteinpsit  superiorem,  torquetur  ab 
inferiore.  Tunc  eiiim  nata  est  hsec  lex,  quando  m 
paradiso  contempta  ct  transgressa  est  ab  homine 
prima  lex.  Ut  enim  vetitum  cibum  comedit,  pro- 
tinus  iliicitum  carnis  raolura  scntire  coepit  (Gen.  ii). 
Video  aliam  Ici^era,  id  csl  peccati  prurigliiein, 
in  raeinbris  meis,  ul  in   auribus    ad  audicnduni 


(210)  Locus  obscurus. 


695 


HERVEI  BURGIOOLENSIS  MONACHi 


illicifa,   et  iii   ocuiis  ad  concupiscendum.  Hujus-  A  tis  in  labore  cerlaniinis.  Ctii  gementi  et  aaxillum 


piodi  legeni,  id  esl  peccaii  lomilem  qui  male  re- 
git,  video  in  membris  meis  repugnantem  legi  tnen- 
tU  mete,  id  est  ralioni,  qua;  est  lex  naturaliter 
scripta  in  corde  omniura,  et  captivantem  me,  id  esl 
captivare  conantein,  hoc  est  ad  consentienrtum  im- 
plendumque  cogenlem  in  lege  peccati,  id  est  carna- 
lem  concupiscentiam  qucE  est  in  membris  meis,  et 
ibi  movet  illicita  desideria,  tantoque  periculosior 
esl,  quanto  vicinior.  Quatuor  leges  ostendit  Apo- 
Btolus  invicem  dimicajites,  legem  Dei  et  legem  men- 
lis,  quoe  doae  in  bono  concordant,  id  est  legeni 
Moysi  ct  legem  naturae  vel  fidei ;  itemque  legem 
suggestionis  et  legem  peccati,  quse  in  malo  sibi  con- 
sentiunt.  Et  in  harura  iegum  coutrarietate  et  repu- 


liberatoris  imploranti,  respondetur  :  Graiia  Dei  te 
Liberabit  a  corpore  morlis  hujus  per  Jesum  Chri- 
ilnm  Dominum  nostrum,  quando  corpus  liabebis 
immortale,  ubi  nulla  concupiscenlia  rcmanebil.  De 
corpo/e  enim  mortis  hujus  non  omnes  liberantur, 
qui  iiniunt  hanc  vitam,  quoniam  aliud  est  exire  de 
eorpore,  quod  omnes  homincs  dies  hujus  vitse  n«- 
vissimus  cogit ;  aliud  liberari  de  coipore  mortis 
hujos,  quod  non  lex,  non  viies  proprise,  sed  sula 
Dei  gratia  per  Jesum  Chrislum  sanctis  et  fidelibus 
ejiis  inipertit.  Liberari  enim  acoipore  niorlis  hujus, 
est  onini  sanato  languore  concupiscenliEe  carais, 
non  ad  poenam  corpus  recipere,  sed  ad  gloriani. 
Nam  impii  utique  non  libcraniur  a  c.orpore  mortis 


cst   labor  et  conDictus  omiiium  militum      hiijus,  quibus  eadera  corpora  reddunlur  ad  seterna 


gnantia 

Christi,  dum  resistunt,  ne  pravis  legibus  consen- 
liani.  Possunuis  etiara  istam  aliam  legera  et  iegem 
peccati,  non  dnas,  sed  unam  intelhgere,  id  est  sar- 
ciiiam  mortaUtaiis,  per  quam  fil  sjepe,  ut  eliara  in- 
jusle  delectet  quod  non  licet,  et  quod  ait,  caplivan- 
teiu  mc,  id  est  captivantem  carnem  meara  in  legem 
peccati,  id  est  iii  seipsam.  Caplivanlem  enim  me, 
dixit,  quia  et  in  ipsa  carne  non  est  aliena  nalura, 
sed  nostra.  Quam  nisi  teueret  cariialis  concupiscen- 
lia,  quam  kgem  |>ec(;ati  vocat,  non  utique  in  ea  ul- 
lum  illicitum  desideiium,  cui  mens  obedire  non 
debeat,  commoveret.  Ex  parte  eiiim  caplivalur,  et 
ex  parle  jam  libcr  est,  nam  mens  quae  interius  ha- 
bel  alias  delectaiiones  suas,  non  consentit,  sed  re- 
pugnat  deleetationibus  carnis.  Condeleclor,  Lnqoit, 
legi  Dei,  deleclat  me  lcx,  deleclat  me  quod  jubet 
lex,  delcclat  me  ipsa  justitia  secundum  intcriorcm 
borainem.  Eccc  liberlas  ex  parte  superiore.  Liber- 
tas  entm  deleclat.  Nara  qui  adhuc  timore  facitquod 
juslum  cst,  nondura  Deus  euni  deleciat,  idcoque 
gervus  est.  Cuni  vero  non  jam  timuerit  puenani.sed 
amaveiil  jusiiiiam,  in  ipso  amore  ct  delectatioiie 
justitiie  liber  crit.  Video  autem,  inquit,  aliam  lcgem 
IH  mcmbris  meis.  H;ec  est  quae  remansil  infirraitas. 
Et  ex  hac  parte  seniil  honio  capliviiatem,  ubi  non 
est  impleta  justitia.  Nam  ubi  cum  deleclatur  legi 
Dei,  uon  captivus,  sed  legis  ainicus  est.  Et  ideo  li- 
bet,  quia  amicus.  Sed  nondum  lota,  nondum  puia 


lormenla.  Tunc  enim  corpus  moriis  hujus  redit  ad 
impiiim,  nec  inde  aliquando  solvetur.  Et  lunc  non 
erit  ei  viia  aelerna,  sed  niors  aeterna,  quia  poena 
a;leriia.  Justus  autem  liberabilur  a  corpore  murtis 
hujus,  non  ut  hoc  corpus  non  babeat,  sed  ut  mor- 
lale  ei  onerosum  nun  babeai.  Habebit  enira  ipsum 
corpus,  sed  immoriale  et  leve  et  sine  molesiia.  In 
his  vcrbis,  ut  supra  dictum  csl,  rccte  intelligitiir 
Apostolus,  noii  quidem  se  solum  in  sua  persona, 
sed  etiam  alios  sub  gralia  conslilulos  significasse. 
Quandoqnidem  condelcctor  lcgi  Dei  secundum  in- 
teriorem  liomiiiem,  et  video  aliara  legera  in  niem- 
bris  meis ;  igilur  ego  ipse  menle  servio  legi  Dei, 
amando  justiiiara  et  resistendo  concupiscenlia!, 
carne  auiem  servio  legi  peecatt  concupiscendo.  Ego 
ipsc  biec  facio.  Non  enim  alius  in  mente,  et  alius 
5ii  carne,  sed  ego  ipse  iii  mcntc,  ego  in  carne,  iion 
duo,  sed  unus  ex  utroque.  Mente  servio  legi  Dei  in 
libertale  Chrisli,  carne  autem  legi  peccati  ex  velu- 
state  Ada;.  Novitaiis  gaudio  suspendor,  vetustatis 
oiiere  pr.-e.gravor.  Est  milii  liellum  adversum  rae. 
Sed  ex  qila  parte  displieeo  milii,  jungor  Deo.  Et  ex 
qua  partc  jungor  Deo,  idoiieus  ero  ad  vincendum 
nie,  quia  ille  mecnm  est.qui  omnia  superat.  Menie 
servio  legi  Dei,  volendo  quod  ipsa  vult,  ct  nolendo 
qiiod  non  vuli;  carne  aut  legi  peccali,  non  quidcra 
dando  incmbra  commiitciidis  iiiiquilaubus,  sed  lan- 
luiii  concupiseendo,  quamvis  illitita;  concupiscen- 


est,  nonilumque  plena  liliertas,  quia  nondum  aier-  D  lia;  non  dem  manus 


nitas.  Est  in  me  quiddam  morluum,  et  quiddain 
vivum.  Mors  contendil,  mens  non  consentit.  Quid 
inde  sperandam  esi?  lufelix  ego  liomo.  Btsi  nou  in 
mente,  tamen  in  carnc  infelix  homo.  Non  cnim  in 
inente  honio,  et  in  eanie  non  boino;  sed  in  iiiciite 
homo,  etin  cariie  hoiiio.  lufelix  sum  ego  homo.  Ita 
qui  se  infelicem  exclam.-vt.  Uigcmlo  impiorat  conso- 
latoris  auxilium.  Nec  parvns  esl  ad  Deaiitudinera 
aceessus,  cogiiilio  i!ifi'Ii(ii:nis  sus'.  Infelix  ego  ho- 
nio.  Et  cum  p(;r  iiie  ab  liac  iiileliciiaie  non  possira 
liberari,  quis  me  liberabit,  quis  hoc  facerc  pnteril, 
iiisi  magiiiis  aiiquis,  ut  mc  liberct  de  corpore  mor- 
lis  Inijus,  id  est  de  lioc  corporc  coiruplibili,  in  quo 
mors  csi  ?  lla.'c  cil  vox  militis  pugnanlis  cl  gemcu- 


CAPUT  VIII. 
I  Nihil  crgo  nuiic  damnaiioiiis  esl  his,  qul  siml 
in  Cbristo  Jesu,  qiii  non  seeundum  carnem  am- 
biilant.  Lex  cnim  spiritus  \il*  ih  Clirislo 
Ji  su  liberavit  me  a  lege  peccali  et  mortis, 
Naiii  quod  impossibile  eiai  legi,  iii  quo  iiifirma- 
baliir  per  cariieni,  Dens,  Eilium  suum  milleiis  iii 
similiiudinem  carnis  peccati,  et  dc  petcato  dam- 
navit  p(Tcatuffl  iii  earne,  ul  juslifieaiio  lej;is  im- 
pltreiiir  iii  nobis,  ([ui  iion  secuiidiim  earnein  am- 
biil.imus,  scd  sceuiuliim  spiriium.  » 
igilur  ego  ipsc  menle  scrvio  lcgi  Dei,  carne  aii- 
leni  kgi  pcccali.  El  quidem  ego,  qui  in  me  sigiii- 
lic"  ((ueniljbct  juslum  sub  grotia  conslitulum.  meur» 


697 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  l'ALLl.  —  IN  F.riST.  AD  UOM. 


698 


servio  tegi ;  Oeierg»  niuil  damnaiionis  est  nunc,  ti5i  A  graiiam.  Quje  inilrmata   esse  per  carncm  dicitur. 


aiite  fuit,  /lis  qui  sunl  in  Chiisto  Jcsu,  iii  quo  per 
baptismuui  suluia  suut  iilis  oinnia.  Dum  iion  esscnl 
in  Ciiristo,  et  foiisentirent  concupi.sceniia! ,  erat 
illis  Jamnatio.  Nunc  autem,  cum  sinl  iu  Gliristo,  et 
repugnent  concupiscenti^ ,  niliil  damiiaiionis  est 
illis,  quanquam  es  carne  com;upi.scant,  quia  non 
pugnalores,  sed  vicii  damnantiir ;  bcc  est  damuabile 
si  existant  dcsideria  carnalia,  sed  si  eis  ad  peccan- 
dum  obedialur.  Nil  damnatiouis  est  bis  qui  sunt  in 
Christo.  Et  ne  putares  boc  postea  futurum,  ideo 
addilirm  est ,  nuiic.  Postea  illud  exspecia ,  ut  nec 
concupiscentia  sil  in  te  eontra  quam  coutcndas, 
quia  nec  ipsa  erit.  Nibil  ergo  damuaiiouis  est  nunc 
illis,  quanquam  alia  lex  in  raembris  eorum  adhuc 


quia  caro  non  iraplet,  quod  per  spiritura  impletiir, 
id  est  per  gratiam  spirilualein.  Nam  caro  o!)i  iiim 
erat  gratia,  invictissime  resistebat.  £t  iex  infirma- 
balur  per  carncm,  id  est  per  carnis  dosideria  ct  per 
fomitem  viiiorum,  qui  in  cariic  cst,  quia  caio  ni- 
mium  rebellabat,  et  audiciis  legem  pius  iuciialiat 
concupiscenliam,  lafirmabalur  ergo  lex  lilterae  iicr 
carnem,  id  est  rion  eflicieliat  justos  deditos  carni , 
quoniam  caro  forlitev  obsistcbat  nc  lex  adimplere- 
lur  ,  ct  !ox  non  liabebat  viics,  quilms  impeium  car- 
iiis  riangeiet.  Vcl  per  carncm  inlirinabatur  lex,  id 
est per  carnalem  int-llectuiii,  et  per  canialem  i»b- 
servantiam  erat  imbeciila ,  non  per  seipsam.  Sed 
quod  lex  inflrma  noQ  polcrat,  Deus  fecit,  qui  Filiiim 


repugnel  legi  mentis  ipsurum.  His  C|ui  sunt  in  Chti-  B  suum  miltens  in  simililudiuem  cariiis  peccati,  eilara 


slo,  noii  est  dainnalio,  his  dico,  qui  tion  ambutant 
fecundum  caritem,  id  est  qui  uon  operantur  secuu- 
dum  carnalem  appeiitum.  Sunt  enim  nonuulli,  qui 
dicuntur  Cbrisiiaiii,  et  taraen  secundura  desideria 
Oordis  ambulanl,  ad  quorum  distinciionem  dicitur 
nncc  non  esse  damnalio  iliis  Christiaiiis ,  qui  uuu 
secundum  carnera  ambulant,  id  est nou  carnaliter 
vivunt.  Vere  non  est  damnaiio  his  qui  sunt  iu  Chri- 
sto,  nain  Isx  nou  litleiie  iu  raoute  Sina,  sed  spiriius 
vita:  in  Clirisiu  Jesu,  liberavit  me  a  lege  peccati  it 
mortis,  perqiiam  legein  erat  damnalio.  Inest  adhuc 
membris  meis  lex  illa  pcccati,  sed  jam  reum  me 
uoii  facit ,  quia  liberatus  sum  ab  illa,  ideoque  libcr 
pugno  coiitra  illam.  Lex  Moysi  est  spirilaiis,  sed 
iion  vitae,  quia  non  vivilicat  dimissis  peccatis.  Le? 
auleiu  quain  Spiritus  sanctus  pouil,  esl  vitse,  quia 
viviQcat  remitiendo  peccata.  Lex  Moysi  est  iex  Dei, 
sed  facloruin;  lex  operuni,  lex  quae  jubet,  uon  ju- 
vat;  lex  quse  ostendit  peccatum,  nou  tollit.  Lex  au- 
tem  spirilus  lex  est  fidei,  lex  gralLe ,  lex  miscricor- 
dia;-,  lex  quce  tollit  peecaiuiH,  et  libeiat  a  lege  mem- 
brorum,  quK  non  esi  Dei ,  sed  peccati  et  mortis, 
quoiiiam  reos  facit  et  mortein  operatur.  Et  lioc 
esl,  lex  enim  spiritus  vita;  liberavit  me  a  lege  pec- 
cati  et  mortis.  Lex  illa  bona  liberavit  me  ab  ista 
lege  mala.  Et  hoc  in  Chrislo  Jcsa,  id  csl  in  sanguine 
et  gratia  Jesu  Chri.sti.  Me,  id  est  quemlibet  justuin 
8ub  graiia  constitutura  liberavil  inChristo,  ut  nou 


peccatum  de  peccato  damnavit  in  carne.  Deus  Filium 
suu7n ,  id  est  sibi  proprium  et  coiisul)Stantialera 
atque  coxternum  misit,  id  csl  incarnai  i  constituit , 
ul  manens  quod  erat ,  assunyeret  quod  non  erat. 
Misil  eum  in  similitudinem  carni&  peccali,  iion  quasi 
caro  Mou  esset,  sed  iii  similitudinem  carnis  peccali, 
quia  caio  erat,  sed  peccali  caro  non  erat.  Nosira 
enim  caro  est  peccati  caro,  quia  per  libidiuis  usiim 
generata  esl.  Sola  autem  illius  caro  non  fuit  caio 
peccati,  quia  non  eum  maler  coDciipiscentia  ,  sed 
graiia  concepit.  Tamen  siiuilitudo  carnis  peqcati 
fuit,  id  est  passibilis  et  mortalis,  quae  nulriri  et 
esuriro  et  sitire  et  dormire  et  fatigariet  mori  potuit. 
Mors  enim  ei  iiifirmitas  non  est  nisi  de  peccato.  Et 
utique  corpus  illud  mortale  erat  ct  iiifirmum,  ut 
c;8ter<jrura  corporo.  Caro  peccati  habet  niortem 
et  peccalum,  similitudo  aulem  carnis  ■peccati  babuit 
inortem  sine  peccato.  Si  haberet  pectalum .  caro 
esset  peccati.  Si  mortem  noii  haberet,  non  essct  si- 
mililudo  carnis  peccati.  Talisvenit  Salvator.  £t  de 
peccalo  damnuvil  peccatum  in  curne,  id  est  susci- 
piendo  carnem  bomiiiis  peccaloris ,  et  docendo 
quemadiuodum  viveremus,  iieccalum  iu  ipsa  carne 
damnavit,  ut  xternorum  charitate  spiritus  iiosler 
flagraiis,  non  duceretur  captivus  in  consensioiiem 
libidinis.  Mortera  enim  non  ineruit  .\dam  nisi  pec- 
cando,  et  Christus  cainem  suscepit  mortaleai.  Ergo 
sic  dicilur  mors  peccaliim,  quse  facta  est  peccaio  , 


I 


cop.sentiam  legi  peccati  et  mortis,  id  est  concupis-  D  sicui  diciturlingua  Gra;ca,  lingua  Laiina,  non  ipsum 


ceiiti*.  Et  quomodo  sim  libeiatus,  ac  daranationera 
evaserim,  conseqiienter  exponitur  :  Nain  quod  im- 
possibile  erat  legi,  Deus  inChristo  fecit,  id  est  dam- 
naie  peccatum  et  dare  jusliliam.  Impossibile  eral 
legi  iialurali  vel  scripta;  liberare  a  iege  peccati  et 
moitis,  quia  nec  peccalum  lollere,  iicc  mof^em 
vincere  pragvalebai,  nec  sibi  obedieulem  aut  perfe- 
Ctuin  quemqiiam  facere  polerat.  Quod  impossibile 
erat  legi,  Deu.s  fccit,  in  quo  irapossibili  injirmabutur 
ipsa  lex  per  curnan,  id  ett  ab  icfirmis  nou  potcrat 
implori  per  carnem ,  quia  per  spirilum  imjiletur. 
Lex  enim  iniirmari  intelligitur,  eo  quud  non  im- 
pieatur,  non  quod  ipsa  infifma  slt,  se^  quod  infir- 
mos  faciai,  miuaado  pccnam,  nec  adjuvanJo  per 


membrum  carnis  ,  sed  quod  fit  per  mcinbrum  car- 
nis.  Lingua  cnim  Grseta  verba  Gra?ca  sunt,  noii 
quia  verba  iingua  ,  sed  quia  verba  per  liiiguam. 
Sic  igilur  peccaium  Domini ,  quod  facium  esi  do 
peccato  ,  quia.  inde  cariicm  assumpsit  de  inassa 
ipsa,  qua:  niortem  merucrat  ex  petcalo.  Et  ut  cele- 
riusdicam,  Maria  cx  Adain  mortiia  propter  pecc.i- 
tum,  nisi  divinitus  exempta  fuisset  et  caro  Doniini 
ex  Maria  morlua  propter  delenda  peccata.  Dc  pec- 
calo  ilaque,  id  est  de  inurte  qu;e  per  peceaium  ac- 
cidit,  damnavil  peccatuin  in  carne.  Vel  de  peccaio, 
id  est  de  sacrificio  pro  peccalis  oblato.  Peccatum 
enim  vocabatur  in  lege,  sacrificium  pro  peccaio. 
Et  tale  peccatum  fuil  taro  Doinini.  De  peccato  igitur. 


699  IIERYEI  BURGIDOLENSIS  MONACin  700 

W  est  rje  sacrirtcio   quod   fsclus  csl   pro  pecca-  A  a  pueris  prelio  discilur.  Hanc  qui  sciont,  caeteros 


lis,  inde  damnavit  peccatum,  a(  jusliftcatio  le- 
gii,  id  est  justificatio  quara  prascepit  sive  promisit, 
implerelur  in  tiohis  per  spiritum  qiii  adjuvat,  hoc 
C3i  lex  littera;  implereiur  innobis  perspirilum  vitse. 
lu  nolis,  dico,  qui  non  sccuitdtm  carnem  ambulamus, 
iJ  est  opcramur,  sed  secunditm  spiritum.  Caro  de 
terra  facta  cst,  spiritus  autem  a  Deo  datus  est. 
Ulraque  ergo  desiderant  ilhid  undesunt,  caro  ter- 
vena,  spirilus  coelestia.  Si  igllur  spiritus  carnem 
Buperaverit,  operantur  in  eo  coekstia.  Si  aulem 
carui  consenserit,  prievaient  ei  terrena.  Illi  ergo 
Doii  sccundum  carnem  amiulant,  .sed  secundum 
spiritum,  qui  non  terrenis  et  carnalibus,  sed  coele- 
stibus  et  spiritalibus  sunl  intenti,  nec  carnaiitet  ob- 


despiciendo  superbiunt;  hanc  qui  nesciunt,  subje- 
f  ti  et  timidl  in  aliis  mirantur,  quia  ab  eis  haec  ea- 
dem  duplicilas,  sequiiatis  nomine  palliata  diiigilur, 
dum  raentis  perversiias  urbanitas  vocatur;  Laefr 
sibi  obsequentibus  pnecipit  bonorum  culmina  quae- 
rere,  adepta  temporalis  gloriae  vanitate  gaudere,  ir- 
rogata  ab  aliis  mala  multiplicius  reddere  ;  cum  vi- 
res  suppetunt,  nullis  resistentibus  cedere;  cura 
virlutis  possibiiitas  deest,  qiiidquid  expiere  pcr 
roaliliam  non  vaiet ,  boc  impacilica  bonitate  .simu- 
lare.  Jure  ergo  talis  prudcniia  mors  anim»  dicitur. 
Prudentia  vero  spiritus,  id  est  justorum  sapientia 
esi,  nihii  per  ostensiones  fingere,  sensnm  verbis 
aperire,  vera  ut  suiit  diligere,  falsa  devitare,  bopa 


servaiit  legem,  sed  spiritaliter.  Quid  esl  enira  se-  ^  gratis  exhibere,  mala    libentius  tolerare  quam  fa- 


cun^utn  carnem  ambulare?  carnalibus  concupiscen- 
tiis  tonseniire.  Et  quid  est  secundum  spirilum  am- 
bulat-e  ?  adjuvari  spiritu  in  mente  et  concupiscentiis 
carnis  non  obedire.  Sic  ergo  iropletur  in  nobis  per 
Cbtlstum  justilicatio  legis,  iion  adhuc  illa  qua;  di- 
cit :  «  Noii  concupisces  (Exod.  xx),  »  sed  interim 
illa  qua;  jubot :  <  Post  concupiscenlias  tuas  non 
eas  {Eccti.  xviii).  i 

i  Qui  enim  secuudum  carnem  sunt,  qux  carnis 
I  fiunt  sapiunt.  Qui  vero  secundum  spirilura,  qu?e 
*  sunt  .spirilus  senliunt.  Nam  prudentia  carnis, 
«  mors  est ;  prudentia  autcm  spiritus ,  vila  et  pax. 
«  Quoniam  sapientia  carnis  ininiica  est  Deo.  Legi 
«  enini  Dei  non  csi  Kubjecla,  neque  enim  potest.  , 
«  Qui  autem  in  carne  sunl,  Deo  placere  non  pos- 

«    SUIlt.     I 

Vere  in  ilRs  impletur  justificatio ,  qiii  non  se- 
cundum  caniem  ambulant',  sed  secundum  spi- 
riluu).  Nara  qui  sccundum  carnem  sunt,  id  est 
qyi  carni  conseiiliuiit,  et  sequendo  appetitum  car- 
nis  vilam  suam  ducunt,  sapiunt  ea  ijuoe  suni  car- 
nis,  id  est  sciunt  cainalia,  et  curiosi  sunl  in  car- 
nalibus,  atque  saporem  delectabilom  iltis  Iiabere 
videntur  lcmporalia  et  terrena,  quK  carnis  sunt 
vel  ad  carncin  pertinent,  ideoque  tales  non  justifl- 
cantiir.  Sed  illi  qui  sunl  secundum  spiritum,  id  est 
qui  sanclo  Spiriiui  consentiunl  et  ei  concordant,  ut 
spirilualiier  vivant,  sentiunt  ea  quai  sunt  spiritus,  id 


cere,  nullam  iiijuria;  ullionem  qua;rere;  pro  veritale 
contumelias  pali,  lucrura  putare.  Et  ha;c  pruden- 
tia  est  viia  aninix  et  pax,  non  solum  in  fuiuro  sx- 
culo,  sed  etiamin  pra;senii.  Didinitio  autem  pruden- 
tiae,  in  appetendis  bonis  et  viCandis  malis  explicari 
solet.  Eadem  namqueanimae  iiatura,  et  prudenliam 
carnis  habet  cum  «iferiora  sectalur,  et  prudentiam 
spiritus  cum  superiora  eligit,    sicut  aqu»  natura  et 
frigore  congelascii,  et  calore  solviiur.  Per  pruden- 
tiam  carnis  propterea  Deum   Judaei  coiebant,    ut 
eis  secunduni  earnein  bene   esset,  ideoque  secwi- 
dum  animam  erant  mortui.  Per  prudcntiam  autcni 
spiritusjusti  Deum  gratis  colunt,    id  est  quia-  i)>se 
bonus  est,  non  quia  dat  alia  bona,  qHse  dst  et  iion 
bonis.   Et  idco  per  liaiic  spiritalem  prudenliam  vi- 
vunt  etiani  nunc  in  aninia  et  pacem   habent,  con 
cordantcs  veluntati  divin£,  et  amantes  proximos, 
nec  se    vindicantcs  cum  Ixsi  fuerint.  Multo  magis 
autem  in  ftituro  viiam  habebuni  aiternaiu,  et  paceni 
iraiiquilliiatis  perpetuas  Et  econlra,   qui  camalitcr 
sunt  prudcntes,    id   est  qui  appclunt  lemporalia 
bona,   et  liment  tcmporalia  inala,  vel  suas  astute 
iilciscuntur  injurias,  et  magis  naturalihus   creJuat 
rationibus,  quam  divinis  sententiis,  mortem  anim;e 
et  corporis  aelernam  paticntur.  Etvere  pertalein 
prudentiam  moritur  anima  et  corpus.  Quoniam  sa- 
pientia  camis,  'd  est  qux  cariialibus  intcndit,    ct 
carnalia  studiose  agit,    inimica  esi  Deo,  qnem  non 


est  divina  etspintalia  bona  senliuiil  interius,  el  spi.  D  sibi  finem  constituit.    i  Quieunque  enim    voluerit 


ritali  dulcedine  replentur,  ideoque  juslitia  legis  pcr 
charilatem  in  illis  adimpletur.  Verc  illi  qui  sapiunt 
ca  qux  sunt  carnis,  non  justilicantur,  sed  iili  potius 
qui  sentiunt  ea  qiisc  sunt  spiritus.  Nani  finis  reruin 
lioc  indical,  cum  sapicnlia  carnis  gencret  inortem, 
tt  saj.ientia  spiritus,  vilam.  Pocna  enim  vcl  proe- 
iiiium  cvidenter  declarant :  et  eosqui  nioriunturnon 
fiiisse  iuslificatos ,  et  eos  qui  vitara  adepii  suiit 
jinplcssejustitiam.  Nam  prudentia  carnis  mori  est 
aeierna;  prudentia  autem  spiritus ,  viia  et  pax. 
Trudeiitia  cnim  carnis  esl  cor  machin~tioiiibus  tc- 
gere,  scnsum  vcibis  velare,  quse  falsa  sunl  vera 
ostpndere,  quse  vera  sunt  fallacia  deraonstrare. 
Haec  iiimiium  prudentia  usu  a  juvenibus  scitur.  h.-w; 


amiciis  esse  saaculi  hujus,  inimicus  Dei  canstituetiir 
(Jac.  iv).  »  Inimic»  est  Deo,  dum  nil  putat,  Domi- 
num  posse  prseter  quod  in  naturis  rerum  videtur  : 
inimica  cst  Deo,  quia  ejus  volunlati  non  obtempc- 
rat.  Lcgi  enim  Dei  non  est  srihjecta.  Et  facere  con- 
tra  legem,  hoc  cst  inimicuin  Dci  csse.  Non  quia 
Dco  aliquid  nocere  potest,  sed  quia  sibi  ipsi  iio- 
cci,  quisquis  resistit  voluntati  Dei.  Quod  ergo  ail, 
sapientia  earnis  inimica  cst  Deo,  nou  sic  accipianius 
quasi  inimica  ista  possit  lacdcrc  Deum.  Resisietido 
enim  inimica  cst,  non  nocendo.  Illi  autcra  nocet, 
in  quo  es!  sapicntia  carnis ,  quia  viiium  esf.  Naturx 
nocet  in  qua  incst.  Pcllatur  viiium,  cl  nalura  sana» 
bitur.  Ha;c  carnalis  sapiontia  non  esl  subiecla  lcgi 


701  COMMENT.  IN  EPISTOLAS 

Dei,  iieque  enim  poiest  «i  esse  subjecla.  Non  dixi, 
iionio  nou  potest;  non  dixi ;  aninia  non  potest;  non 
dixi :  caro  nou  potest;  sed  dixi :  quoniam  sapientia 
caruis  non  potest,  id  est  vilium  non  potest,  non 
natura;  quomodo  si  dicatur  :  claudicatio  rectae  ani- 
bulationi  uon  est  subjecta,  neque  enim  potcst.  Pes 
potest ,  sed  claudicatio  non  potest.  Tolle  tlaudica- 
liunem,  et  \idebis  rectauj  ambulationem.  Sed  quan- 
«Jiu  claudicatio  csl,  non  polest.  Non  sit  sapientia 
carnis,  ct  houio  est.  Sic  diclum  est  :  Legi  cnim  Dei 
non  est  tukjecta,  neque  enim  potest,  tauquam  si  dice- 
relur  :  Nix  non  calefacit,  neque  enim  poiest.  Qiian- 
diu  eiiim  nix  esl,  non  calelacit.  Sed  resolvi  potest 
et  fervere,  ut  calefaciat.  Sed  cum  hoc  facit,  jara 
iiix  non  est.  Sic  ct  prudentia  vel  sapientia  carnis 
dicitur,  cum  anima  pro  magiiis  bonis  temporalia 
Lona  concupiscit.  Quandiu  enim  appetitus  lalis 
rtnimse  inesl,  legi  Dci  subjecia  esse  non  potest,  id  est 
non  potest  injplere  quae  lex  jubet.  Sed  si  spirilalia 
boua  desiderare  cccperit,  ct  temporalia  contemnere, 
desiaet  esse  carnis  prudentia,  et  spiritus  non  resi- 
Blet  legi.  Sapientia  carnis  non  sul>jicitur  divinse 
legi.  Nec  hoe  lanlum  dico,  sed  eiiam  istud,  quod 
illi  qui  sunl  in  carne,  id  est  qui  voluplatibus  carnis 
acquiescunt,  Deu  placere  non  possunt.  Ipsi  enim  in 
carnesunt.qui  iii  carne  confidunt,  qui  concupiscen- 
tias  suas  sequuntur,  qui  in  his  habitaut,  qui  earum 
voluptatibus  oblettanlur,  qui  in  earum  delectatiooibus 
Lcaiam  felicemque  vitam  constituunt.  Et  ideoquan- 
diu  lalessiint,  iiihil  Deo  quodplaceat-  agere  possunt. 
1  Yos  autem  in  carue  non  estis,  sed  in  spiritu, 
«  si  tainen  spiritus  Dei  babilat  in  vobis.  Si  quis  au- 
I  tcm  Spiritum  Christi  nun  habet,  hic  non  est 
(  ejus.  Si  autem  Christus  in  vohis  est,  eorpus  qui- 
«  dem  morluum  est   propler  peccatiim  ;    spiritus 

<  vero  vivil  propler  justilicationem.  Quod  si  spiri- 

<  tus  ejus  qui  suscitavii  a  moriuis  Jesum ,  Isabiiat 
«  in  vobis,  qui  suscitavit  Jesum  Chrislura  a  mor- 
«  tuis,  vivificabitet  inortalia  corpora  vestra,  propler 
«  iiibabitantem  spiriluoiejus  iu  vubis.  i 

Illi  qui  sunt  iu  carne,  non  possunt  Deo  placere. 
Sed  vos  non  estis  in  carne,  et  propierea  Deo  placc- 
tis.  In  huc  quidem  saeculo  adhuc  vivitis,  sed  tainen 
-in  carne  non  eslis,  quia  non  in  voluptate  carnis 
jacetis,  scd  carnalia  desideria  supergressi  cslis.  Ne 
quis  euim  illud  quod  prjemissum  est ,  quia  qui  in 
carne  sunl  Deo  placere  non  possunt,  de  his  diciuin 
putaiet  qui  de  hat  vita  nondum  cxieniut,  oppor- 
tuiiissime  subjuiixit :  Vos  autem  nonestis  in  carne. 
Liique  adhuc  in  vita  hac  conslilutis  ioqucbalur, 
ci  lamen  dixit  eos  non  esse  ia  carne.  Rumap.is 
qtiidem  scribebat,  sed  uniyersac  electorum  Ecclcsiie 
dixit :  trilico  dixit,  iion  palcx  :  massae  latenti,  non 
stipulae  apparenti.  Non  estis  in  carne  quia  non  fa- 
citis  opcra  carnis,  consentieiido  concupiscentias 
carnis.  Sed  eslis  in  spiritu,  quia  secundum  interio- 
rem  hominem  condelectaiuini  legi  Dei.  Et  hoc  est, 
ii  lamen  spiritus  Dei  hnbitat  in  vobis.  Nam  si  spiritu 
.Tcslro  praesumitis,  adhuc  in  carne  esiis.  Sicergo 


PALLI.  —  IN  EPIST.  .\D  ROM.  70« 

A  non  estis  in  carne,  ut  iu  spiritu  Dci  sitis.  Nam  si 
reccdii  spiritus  Dci,  pondere  suo  spiritus  hominis 
revolvilur  in  cariiem.  Piedit  ad  facta  carnalia,  redit 
ad  coiicupisceiitias  sajculares.  Sic  igitur  habete  li- 
berura  arbitrium,  ui  implorclis  auxilium.  Non  estis 
in  carne.  Et  hoc  viribus  vestris?absit.  Uiide  ergo  ? 
Si  tamen  spiritus  Dei  habitat  in  vobis,  tunc  enim  in 
carnenon  estis,  sed  spiritum  Dei  habitatorem  ha- 
betis.  Sed  si  qtiis  spiriium  Cliristi  non  habet,  kic 
non  esl  ejus,  id  est  non  possidetur  a  Chrislo ,  nec 
est  membruni  Cbristi.  Spiiitum  Dei  dixerat,  et  spi- 
ritum  Chrisli  subjunxit,  quia  non  .sunl  duo  Spiritus 
sancti  tanquam  singulorura,  uiius  Patris  ei  aller 
Filii,  sed  unus  polius  Patris  et  FilLi.  Sicut  autem 
anima  mea,   id  est   spiritus  meus  viviflcat  omnia 

"  membra  corporis  mci;  sic  spiritus  Christi  vivificat' 
omnia  mcinbra  eorporis  Christi ,  id  est  omnes  ele- 
ctos  ejus.  Si  quis  auiem  spiritum  Christi  iion  habet, 
id  esLsi  quis  iion  vegetalur  spiriiu  Cliristi,  si  quis 
non  vivit  spiritu  Christi,  hic  noii  est  meinbruin 
Chrlsti,  nec  possessio  Chrisli ,  sed  diaboli.  Cha 
rilas  veio  tcstis  est  esse  spiritum  Chfisli  in  eo 
corde  quod  ipsa  repleverit.  Nunquid  eiiim  spiritum 
Chrisli  habct  ille,  cujus  raentem  odia  dissipant , 
elatio  inllat,  ira  usque  ad  divisionera  mentis  exa- 
sperat,  avaritia  cruciat,  luxuria  enervat  ?  Non  uti- 
que.  Quia  spiritus  Christi  ubi  habitat,  facit  amicos 
et  ioiniicos  diligi,  terrena  despici,  pro  coelestibus 
xstuari,  carnem  propter  vitia  conleri,  mentem  a 

«^  coiiciipiscenliis  frenari.  Et  iste  spirilus  est  quasi 
quidam  litulus  divinx  possessionis.  Quo  quisquis 
ex  toto  caret,  ad  Christum  non  pertinet.  Sed  si 
Clirislus  est  in  vobis,  qui  ibidem  habilat  ubi  spiritus 
ejus  est,  et  non  alibi ;  corpus  quidem  mortuum  est, 
non  propter  fragililatcm  terrenam, quia  de  terrae  pui- 
yere  factumest,  sed propier peccatum.  Nondiconior- 
iale,sedraoituura.Namantequam  ininiuiareturin  il- 
lam  incorruplionein,  qua;  insanctorum  resurreclione 
promittitur,  potiiralessemortale,  quamvisnon  mori- 
turura,  sicut  hoc  noslrum  potesl  csse  segrotabile, 
quamvis  non  segretaturum.  Cujus  enim  caroest  quse 
nun  aegrotare  possil,  si  etiam  alio  casu  priusquam 
aegrotet  occumbat?  Sic  et  aliud  corpus  prinii  bo- 
minis  jam  erat  mortale  etautequara  peccasset.  Quam 

0  raoitalitatem  fuerat  assumptura  mutatio  in  aeternani 
incorruptionem,  si  in  homine  justitia,  id  est  obe- 
dientia  permaneret.  Sed  ipsum  inortale  non  esi  fa- 
ctum  mortuum,  nisi  propter  peccatum  ,  quia  raox, 
ubi  pra!ceptum  transgressus  cst  homo,  ejus  meni- 
biis  velut  aliqua  aegritudo  lethalis  mors  ipsa  concc- 
pta  est.  Quam  cegritudiuem  morlis  et  in  nos  oinnes 
ipse  transfundit,  ac  per  eam  necessario  morituri 
sumus.  Corpus  ergo  nostrum  non  tantuni  moriiu- 
rum  est  propter  aiiiina!  abscessuni,  qui  futurus  est, 
sed  eiiam  mortuum  est  propter  in(irniitatem  carnls 
ct  sanguinis  Habct  quidem  adhuc  vitam,  sed  tamen 
comparatun;  ctrpori  illi,  quod  in  resurreclione  fu- 
turum  est,  invenilur  mortuum,  quamvis  adhuc  ha- 
bi;ps  iP.liiiaiTi.  Corpus  quidcm  ita  mortuum  est  ad 


703  HERVEl  BUHGIDOLENSJS  MONACEll  7C» 

liLic  propter  peccatuci,  sed  tpirilus  jatn  rit^l  propter  A  Sviricum  ejusin  vobis.  Hisgrailibus  liominc  porfeclo. 


justiflcationem.  Et  hsec  vita  ex  fide  facta  est,  quo- 
iiiam  c  justus  ex  ftde  vivit.  {Uabac.  ii ;  Rom.  i ;  itcbr. 
\ii).i  Afiima  enim  jam  pia,  qux  fuil  impia,  propter 
justitiam  lidei  dicitur  ex  morte  revixisse  atque  vi- 
vere.  Et  hoc  inlerim  iiobis  praestitit  gralia  Salvalo- 
i'is,  ut  anima  jam  per  justiiiam  vivat,  sicut  per  pec- 
catum  mortua  fuerat.  Hoc  enim  dictura  est ,  ne  idco 
putaient  hoinines  vel  nutlum  vel  paivum  se  habere 
LeneMciuni  ite  Christi  gratia,  quia  necessario  mori- 
turisunt  corpote  ;  atlendere  quippe  debenf,  corpus 
quideiii  adhuc  peccat»  meritura  gerere,  quod  condi- 
tione  mortis  obstrictura  est ,  sed  jam  spirilum 
coepisse  vivere  proptcr  justiliam  fidel,  qui  et  ipse 
fuerai  quadam  morte  inlldelitatis  exstinctus.  Non 
igilur,  inquit,  paruro  vobis  muneris  putetis  esse  coK-  ^ 
latiim,  per  id  qiiod  Christus  in  vobis  esl,  quod  In 
corpore  propter  peccatum  mortuo  ,  jam  propter  ju- 
stitiam  vesler  spiritus  vivit.  Nec  ideo  de  vita  quoque 
ipsius  corporis  desperetis,  sed  credite  quud  si  spiri- 
lu»  ejus  qui  suscitavit  Jesum  a  mortuis  fiabital  irt 
vubis,  qui  msciiavit  Jesum  Cliristum  a  ynortuis,  vivi- 
(icubit  ei  mortalia  corpora  vestra.  Tel  ita  continua- 
tur  :  Spintus  quiJera  vester  jam  vivit ,  sed  si  Spiri- 
tus  Uei  habilat  in  vobis,  corpus  qiioque  vestrum  vi- 
vot,  sJcui  corpus  Christi,  quod  jam  susciiatum  est, 
vivit.  Dixcrat  :  Si  auiem  Christtis  in  vobis  cst;  sub- 
jecit ;  Quod  si  Spiriius  pacis  habitat  in  vobis.  Quem 
Spiritum  Cliristi  dixerat,  hunc  Spiritum  pacisadjun- 


nulia  substaniia  invenitur  maium.  Neque  tex  mala 
est,  quae  oslendit  hoinini  in  quilius  peccatorum  y'm' 
culis  jacet,  ut  per  fidein  iinploratu  Liberatoiisaiixi- 
lio  ei  solvi  et  erigi  et  tirmissime  consiitui  Biereatur. 
In  prima  ergo  actione  quae  est  ante  legem,  nuHa  pu- 
giia  est  cum  voliiptatibus  hujus  sseculi.  lu  secu'.ida 
qus  sub  lege  est,  pugnamus,  sed  vincimur.  In  ter- 
tia  qua  est  sub  gratia,  pugnamus  et  vincimus.  In 
quarta  quse  est  in  lesurrectione,  n«n  pugnamus,  sed 
perfecla  e't  *lerna  pace  requiescimus,  qiiia  nihil  no- 
bis  tunc  resVstit  non  resislentibus  Deo.  Subjungi- 
tnr  enim  nobis,  quod  inferius  iiostrum  est,  quod. 
proplerea  non  subjungebatur,  quia  supcriorc.mnbbis 
deserneramus  Deum. 

«  Ergo,  fratres,  debitores  sumus  non  carni,  ut 

<  secnndum  carnem  vivamus.  Si  enini  secundum 

<  carnem  vixeritis,  morieinini.  Si  aulem  spiritu  fa- 
«  cta  carnis  mortiOcaveiitis,  vivetis.  > 

Dixi  qui  in  carne  non  eslis,  sed  in  spiritu,  si  ta- 
men  Spiritus  Dei  habitat  in  vohis,  et  si  Cbristus  est 
in  vobis,  et  quia  Deus  vivilicabit  et  mortalia  corpora 
vestra  piopter  inhabitantem  Spiritum  ejus  in  vobis. 
Ergo,  fratres,  accepto  adjutorio,  porrecto  nobis  desu- 
per  divino  auxilio,  brachio  Domini,  porrecto  nobis 
auxiliu  a  Spiritu  sancto,  debilores  suntus,  id  est  ex 
debito  servire  nos  oportet,  »ioh  carni,  sed  Spiriiui 
divino,  qui  iii  nobis  habilat  el  tanta  bona  prsstat. 
Dcbilores,  inquam,  sumus,  sed  iion  carni,  ul  securt- 


xit  :  quia  ubi  Christus,  ibi  sine  dubio  Spiritus  san-  «  dum  carnem  vivamus,  id  est  secunduin  cariiis  volii- 


ct»is  habitar,  atque  unusest  Spiritus  Christi  et  Dei. 
Qusa  vero  in  itla  resurrectiono  futura  miitatio  non 
solum  iiuUam  niortem,  qii%  facta  est  propter  pccca- 
tum  sed  ncc  mortalitatem  Iiabitura  est,  quod  corpus 
animate  habuitante  peccatum;  nunc  ait :  Qui  susci- 
titvilJesum  Cliristum  a  morttiis,vivijicabit  et  morta- 
lia  corpora  vestra,  nt  scilicet  jam  nou  solum  non 
siiit  mortua,  sed  iiec  mortalia,  cum  aniinalo  resur- 
get  in  spirituale,  et  mortale  hoc  induet  imraortalita- 
teni,  et  absorbebitur  mortale  a  vita.  Cum  enim  prae- 
sentis  temporis  gratiam  determinans,  diceret  mor- 
tuum  essc  quidem  corpus  piopler  peccatum,  quia 
vero  iiondiim  per  resurrectionem  reiiovato  peccati 
meritum  manet,  hoc  est  necessitas  mortis,  spirituni 


ptales  et  '.tteeebras  vilam  ducamus.  IIoc  enim  modo 
fiet,  ut  propter  inhabitantem  Spiriium  Dei  vivificen- 
tur  et  niortalia  corpora  vestra,  id  est  tit  vita  in  se 
mortem  mortillcando  convertat,  sl  iibii  secundum 
carnem,  sed  seciindiiin  spiritum  vivere  sluduerilis. 
Promissa  est  nobis  et  carnis  immortalitas,  propler 
Spiritum  Dei ,  quem  habferausin  nobis.  Ergo,  fra- 
tres,  si  haoc  immortalitaiem  adipisci  volunms,  de- 
titores  sumus  non  cariii,  ut  secundum  ejus  itlece- 
bras  vivainns,  qiiia  ipsa  nos  ad  morlem  trahit,  sed 
polius  Spiriiui  sancto,  ut  secundumeum  viram  iio- 
gtram  dirigcre  studeamus,  quia  ipse  nobis  vitam 
prseparavit  aelornam  ;  et  sic  pervenieraus  ad  itlaiu, 
si  nunc  ejus  voluniatem  secuti  faerimus.  Ei  vere  ita 


aitvivercpropterjustitiam;  quia,  ticet  adhiic  cor-  D  **^  habet  effeclus  utrrusquc  parlis.  Sienim  secundum 


pore  mortis  hujus  onereinur,  jam  sccundum  inte- 
riorem  hominem  coepla  renovaiione  in  tidei  justi- 
tiam  rcspiramus  ;  tameii  ne  liumaiia  igiioraiilia  de 
resurrectione  corporis  niliit  sperarct,  ctiam  ipsum 
quod  propter  peccati  mei  itum  in  prasenti  sa;culo 
dixerat  mortuiim,  in  futuro  propter  justiliaj  meri- 
tum  dicit  vivilicaudum,  nec  sicul  tanlum  ex  raortuo 
vivum  fiat,  verum  etiam  ex  mortaii  imraorlaie.  Douo 
er.im  Dei  quod  aiiimae  datur,  id  est  Spiritu  sancto, 
noii  soium  anima  cui  datur,  salva  et  pacala  et  san- 
cla  fit,  sed  ipsum  etiam  corpus  vivificabitur,  eritque 
r.i  iiatura  sua  mundissimum.  Vivificabit,  inquit, 
uiortalia  corpora  vcsira,  non  proptcr  mcrita  vestra, 
soJ  pri^ter  muuera  sua,  id  est  propter  inliabitantcm 


carnem  vixeritis,  moriemini,  id  esl  si  secundum  mor- 
tem  vixeritis,  lotura  morietur ;  si  secundum  cariiis 
coiicupistentias  vixeritis,  inoriemini  perpelualitcr  el 
Carneet  aiiima.  Si  Spiritu  sancto  mor(i/fcarert/»s  fa- 
cta  carnis,  id  est  secundum  Deum  vivendo,  votupta- 
tes  carnis  et  desideria  ejus  exsiinxeriiis,  iiiu*;(ts  in 
ajteriium  beati.  Hoc  est  opus  nostrum  in  hac  viia, 
spirilu  murtilicare  quotidie  facta  carnis,  alHigere, 
miiiuere,  freuarc,  interimere.  Quam  niuita  enim 
profirientes  jani  non  dclectant,  qua:  antea  delecta- 
bant.  Quando  autcm  dctectabat,  et  non  ei  conscn- 
tieliatur,  mortiticahatur.  Si  jam  non  delecial,  mor- 
tilicatum  esl. 

«  Quicunque  enim   Spirilu  Dei  aguntiir,  hi  filii 


705 


COMMENT.   IN  EPISTOLAS  PAULi,  —  IN  EPIST.  AD  ROM. 


703 


sunt  Dei.  Non  enim  accepislis  spirltnm  servilutis  ft.  diim  intelligebant,  ut  de  sua  inlirmitale  alqoe  pecca- 


(  ilerum  in  liniore,  sed  accepistis  spirilum  adoplio- 
«  nis  filiorum,  in  quo  clamaraus  :  Aljba  Palor.  Ipse 
«  enim  spirilus  testimonium  reddit  spiritul  nostro, 
<  quod  sumus  (llii  Dei.  Si  autcm  filil,  et  hxredes  : 
I  hajredes  quidem  Dei,  coba;redes  aulem  Chri- 
«  sli,  si  laivien  compatimur,  ul  el  conglorifice- 
«  mur.  » 

Vere  vivetis,  si  Spiritu  sancto  opera  carnis  mor- 
lificaverilis.  Nnnc  enim  filii  Dei  estis,  et  cum  eo  in 
perpetuum  rcgnabilis.  Ethoc  est  quod  Iisc  Apostoli 
verba  demonstraiil.  Vivetis,  quia  Illii  Dei  estis.  Nam 
quicunque  Spirilu  Dei  agantur,  hi  filii  sunt  Dei. 
Cum  dixissct  Aposlolus  :  Si  autem  spirilu  facta  rar- 
nis  mortiftcaveriiis,  vivelis,  id  est  illas  concupisccn- 


tis  per  lcgem  conrincerenlnr,  et  lex  illis  fierct  pae- 
dagogus,  quo  perducerenlur  ad  gratiam,  quac  esl  in 
lide  Christi.  Et  tinior  ille  servilis  eral,  quia  pcrcun» 
non  lam  juslilia  diligebatur,  quam  poeaa  timehatur. 
Jam  ergo  vobis  non  in  timorem  datur  spiritos,  sed 
in  dileclionem,  ut  nonservi,  scd  liHi  sinius.  Qui  au- 
tera  adhuc  ideo  bene  agit,  quia  poenam  tJmei,  ci 
Dcum  non  amal,  iiondum  cst  inter  ttUos.  Mandatum 
eiiim  Dei  si  timore  fit  poense,  non  amore  justitise, 
servilitef  lit,  non  liberaliter,  et  ideo  nec  fll.  Non  enim 
bonus  fructus  cst,  qui  iion  de  cliaritaiis  radice  pro- 
cedft.  Non  accepistis  in  Novo  Testamento  spiriluni 
servilulis  iterura  in  limore,  sicut  quondam  in  Ve- 
teri,  sed  accepistis  spirilum  adeptionis   filiorum,    u\ 


tias  carnis,  quibus  non  consenttre  magna  laus  est,  B  est  qui  vos  Deo  adoptavilv  in   filios  in  quo    spiritn 


et  quas  non  habere  perfectio  esl,  raetuendam  erat, 
ne  quisquarii  ad  morlificanda  factacarnrs,  de  Spiritu 
sancto  prsesnmeret.  Ergo  lie  hic  se  extolleret  hu- 
manus  spiritus,  el  ad  hoc  opus  se  idoneum  ftrniiim- 
quc  jactaret,  subjecit  ct  ait  :  Qtticunqne  enim  Spi- 
rilu  Dei  aguntur,  hi  filii  sunt  Dei.  Non  qui  secun- 
Jum  carncm  suam  vivunt,  non  qai  cariiis  voluptate 
ducuntur,  non  qui  spiritu  suo  aguntur,  non  qui  lege 
aguntur,  sed  quicmique  Spirltu  Dei  aguntur,  Iii  sunt 
filii  Dei,  Spiritus  ergo  Dei  quo  aguntur,  ipse  est 
spiritus,  quo  facta  carnis  mortificantur,  quia  ipse 
dat  conlinentiam  qua  frenelur  et  dometur  atque 
vintatur  concupiscentia.  Aguntur  autem  Spiriiii 
Dei,  ul  et  ipsi  quod  ageudum  csl  agant,  et  cum 
egerint,  illi  a  quo  aguntur,  graiias  agant.  Spirilus 
enim  Dci  qui  eos  agit,  ageutibHS  est  adjulorei  du- 
ctor.  Agunlur  ergo  ut  agant,  et  ad  hot  eis  osteiidi- 
tur  quid  agere  dcbeant,  ut  Iioc  sicut  a^^endum  est 
agant,  id  est  cum  delectalione  ei  deleclaiione  justi- 
tiaa  :  quia  qui  Spirilu  Dei  aguntur,  cbariiate  agun- 
tur  et  citcitantur.  Non  ergo  liitcra,  sed  spiritu ;  non 
iege  prsecipiente,  minanle,  proinitlenle ;  sed  spirilu 
exhortante,  illuminante,  adjnvante  aguntur.  Non 
quia  ipsi  nihil  agaiit,  sed  ne  niliil  agant  boni,  a  bono 
aguntur  ut  agant.  Nam  lanto  niagis  efTicitur  quis- 
que  filius  bonus,  quanto  largius  ei  datur  a  Patre  spi- 
litus  bonus.  Pliis  vero  esl  agi  quam  regi.  Qui  enim 
regiliir,  aliquid  agit,  et  ideo  regitur,  ut  recle  agat. 


clamamus,  id  est  toto  menlis  afiectu  dicimus,  Abba 
Pater.  !pse  spiritus  facit  nos  Deum  vocare  Palrem 
nostruro.  Et  si  illeestPaternosler.ergo  nos  filiiejus. 
Fiiiiclamant,  Abba  Pater.  Hoc  cst  Aliba,  qiiod  Palcr. 
.\bba  eiiim  Hebraicedicitiir,  paier  autem  Grreoe  vcl 
latine.  Sedpropter  utrumque  populuin,  circumcisio- 
nis  videVicet  ct  prseputii,  quiad  angularem  iapidem, 
id  est  ad  Cbristum  accessit,  posita  sunt  hsc  dno  no- 
niinaidemsignificanlia.  Hebrseienimfidelesclaniant, 
Abba!  gentiles  autem,  Paterl  Clamor  iste  cordis  est, 
non  faucium,nonIahiorum.  Intussoiiatauribus  Dei. 
Cum  autein  clamant,  aliquid  petunt.  Et  quid  pelunt, 
nisi  quod  de  illis  dictumest.  tBeati  qui  esuriunt  et 
siliuntjustitiani,  quoniam  ipsisaturabmitur?(Jf<i(f/i. 
v).>  QuK  est  ista  petitio  ,  m^\  esuries  sitisque 
justiti;c?Huc  ergo  iranseani  qui  sub  lege  sunt,  ut 
ex  servis  filii  fiant,  nec  sic  lamen,  ul  servi  esse  de- 
sisiant,  sed  ut  tanquajii  Clii  Domino  ct  Pairi  Jilera- 
liter  serviant.  Acccpiinus  .spirilum  adoptionis,  per 
quem  vocamus  Deuin  Patiein  oostrum,  iiam  ipse 
spiiidis  divinus  teslimoniuni  reddit  spiritui  noslro , 
id  est  rccognoscerc  et  inleiligere  facit  spiritum  no- 
strum,  quia  sumus  Dlii  Dei.  Ad  ipsum  eniin  perti- 
nct  quia  eflicimur  unum  corpus  unici  filii  Dei.  Et 
per  boc  quod  ipse  Spiritus  sanctus  cliariialeni  nobis 
iufundit,  qu8e  nos  facil  imitatores  esse  divinx  Loni- 
latis,  ut  diligamus  inimicos  noslros  ct  benefacia- 
mus  his  qui  oderunt  nos  (Luc.m),  sicut  Patcr  ccoe- 


Qui  autem  agilur,  agereipsevix  aliquid  intelligitui,  jj  lestis  solem  suum  oriri  facit  super  bonos  et  nialos, 


Quod  ergo  Spiritus  Dei  sanctiis  agit,  hoc  est  quod 
Deus  operalur  omnia  in  omiubus.  Nec  aiiquid  in  no- 
bis  libera  voluntas  meiius  agerc  potest,  quam  ut  illi 
se  commcndet  qui  male  agere  non  potcst.  Dixi  quia 
hlii  Dei  estis,  si  Spirilu  Dei  agimini.  Et  vere  filii. 
Non  enim  acccpistis  spiritum  servitutis,  sed  lilia- 
tionis.  JVon  accepislis  spiritum  semitulis  iterutn,  id 
cst  sicut  olira  in  lege,  Non  est  vobis  itcrum  spiritus 
iste  servitutis,  sed  liberlatis.  Idem  eniin  spiritus  est 
legis  et  Evangelii,  sed  propter  diversa  opera  dissi- 
militer  appellaiur.  Judai^is  fuit  spiritus  servituti^, 
sed  Christianis  est  spiritus  libertatis.  Quia  eodein 
spirrlu,  id  est  digito  Dei  qiio  le.v  in  tabulis  lapideis 
scripia  est,  tiinor  incussus  est  eis  qui  gratiam  iioii 


atqiie  pluit  super  justos  et  injustos  {Matth.  v),» 
evidenii  lestimor.io  declarat  nienii  r.nslrae  nos  csse 
filios  Dei,  cujusbonitatem  pro  modulo  nostio  sequi- 
mur.  Filiorum  cjiim  est  iraitari  patrem  suum.  Spi- 
ritus  Dei  dura  facit  nos  beiie  agere,  tesiatur  qoo- 
niam  siimtis  fitii  Dei.  Sed  si  filii  sumus,  erimusel 
luvredes,  id  cst  ejusdem  gloria;  participes.  Noii  eniin 
inaiiiter  filii  sumus,  sed  magnum  inde  comniodum 
haLebimus,  quia  haeredes  Patris  noslri  crimus,  inio 
ipse  erit  h>ereditas  nostra,  sicul  in  Psalroo  caiii- 
raus:  «  Dominus  pars  haeredilalis  ine*  [Psal.  .vv).i 
Uwredes  quidem  Dei  erirous.  Sed  si  boc  paruiii  vi- 
detur,  audiamus  adhuc  unde  amplius  gaudeamus, 
quia  erinius  coha:redcs   Chrisii.   id   esl   siiuul  cum 


107  nERYEl  BURGIDOLENSIS  MONACH!  708 

Clirislo  h.-creiics,  eamdem  scilicet  quam  ipse  possi-  A  landa  est  in  nobis.  Ostendil  enim  per  li«c  quod  illa 


det,  bcatitudinis  h.xreditatem  cum  co  possidentcs. 
Haeicdes  quidem  Dei  efficieniur.cum  ea  quss  Dei  sunt 
['ossidere  cofiperimus,  id  est  incorrupiioiiis  el  ini- 
morlalitatis  gloriam  atque  ihesauros  sapienlije  et 
scieiitia;  recoiiditos  {Colos.  ii).  Cohaircdes  auleni 
Chrisli  cfliciemur  cum  rcformaverit  ipsc  corpus  hu- 
miiilatis  nostrse,  coudguratum  corpori  clariialis  sux 
{Philip.  iii).  Il*redes  autcm  Dei  crimiis,  sed  non 
ejiis  morte  hanc  lisciedilateni  adipisceraur, cuni  ipse 
mori  non  possit,  imo  cum  ipse  sit  lioeredilas,  qiuim 
al>  eo  percipiemus.  Sed  quoniam  cum  vocati  sumus 
adhuc  parvuli,  ct  ad  spiritalia  contemplanda  iiiinus 
idoriei,  usquc  ad  humilitatem  nostrae  cogilationis  se 
niiscricordia  divina  porrexit ,  u»    quomodocunque 


rospicit  quae.iinn  videnlur,  id  est  gaudia  scmpiternre 
beatitudinis,  omnem  tiibulationem,  qusecunque  ei 
acciderit,quamvis  sxva,  quainvis  diuturna  videatur, 
levem  ducit  et  momenianeam,  eliam  si  tonaentis 
subjiciatur  ct  eciileis  el  ungulis.  Kam  eo  tempore 
quo  Ruppliciis  corpus  ejiis  alterilur,  si  aspiciat  ad 
fulur.im  gloriam  ct  considcret  quomndo  per  ha?c 
lormrnla  corjtus  hiimilitalis  sum  Iraiisformabitur, 
ul  liai  couforme  corpori  gloria;  UnigenitiDei,  tribu- 
latinncm  prscsentem  pro  minirao  repntabit,  remu- 
ncraiionem  vero  futtira;  beatitudiiiis  inKSlimabiliter 
magnam  judicabit.  Et  quaiiioniagis  mulliplicari  sibi 
tribulationem  ct  pcEnas  viderit,  tanto  aniplius  sibi 
pondus  ct  magnitudincm  gloriae  intelliget  cumulari. 


niteremur,quod  nonevidcnicr  alque  perspi-  ^  !n  eo  autem  quod  Aposlolus  nunc  dicit  tiijsiimo,  non 

dubitat  ipse,  sed  dubitanles  increpat,  sicut  ct  alil.i 
ad  quosdam  contemptorcs  snos  loquens  :  i  Put<i  ati- 
lein,inquit,quodet  ego  spiritum  Dei  habeam  {ICor. 
vii).  )  Qiii  enira  dicit,  puto  vel  existimo,  dubiiare 
videlur.  Sed  iilc  increpat,  non  diibilat.  Et  ipse  Do- 
minus  qui  omnia  scit,  increpans  inOdelitatem  futu- 
ram  gcneris  humani :  «  Cum  venerit,  inquil,  Filius 
lioniinis,  putas  iirveniet  (idcm  in  terra?  {Luc.  xviii).» 
Nani  ct  homines  de  his  rcbus  qiias  certas  habent, 
aliqoando  hicrepativc  dubilant,  id  est  vcrbuni  du- 
bitaticnis  ponunt,  cum  cordc  non  dubitcnt,  vclul  si 
quis  indignetur  servo  suo  e;  dicat :  f  Contemnis  me  ? 
Piito  quia  domlnus  tuus  sum.  ita  et  nunc  Aposlotus 


cue  cernebamus,  ipsum  moritur  qiiod  in  seniginate 
cernebamus,  cum  facic  ad  faciem  cernere  coeperi- 
miis  (/  Cor.  xm).  Convenientcr  ergo  dicitiir  mori- 
turuin  esse  quod  auferctur.  Cum  autem  venerit  quo 
peifcclura  est,  aufcrelur  quod  ex  parte  est  {ibid.}. 
Ita  nobis  quodammodo  moritur  Pater  iii  aenigmalc, 
et  idemipse  lit  hsrediias  cum  facic  ad  facicra  possi- 
detur,  noii  qaia  ipse  morilur,  sed  imperfecta  in 
eum  noslra  visio  perfccta  visione  pervenitur.  Et  la- 
men,  nisi  illa  prior  nos  nulriret,  ad  aliam  plenissi- 
mam  et  evidentissimam  non  cfliceremur  idonei. 
Cohseredes  cliam  eriinus  Christi,  cum  in  line  SKCuli 
absorpta    fuerit  mors  in  victoria   (/  Cor.  xv).  Non 


iirouit  iile  habere  cohaeredes,  quia   hajrcditasejus  p  dicens  eiistimo,  increpat  illos  qui  hoc  non  sestima 


iion  fit  angusla  si  multi  possederint.  Ilorao  eiilm  si 
habeatuuicum  lilium,  gaudct  ad  illura  inagis,  quia 
folus  oinnia  possessurusesl,  et  non  babeliit  fratres, 
qui  cum  co  dividani  hKreditatem,  et  paupcr  rema- 
iieat.  Deus  vero  uiiicum,  qncm  genucrat  et  per  quem 
cuucti^  creaverat,  misit  in  huDC  munduin,  ut  non 
esset  unus,  sed  fraircs  haberet  adoptatos  qui  cum 
eo  possiderent  luereditatem  vit»  perennis.  Haeredi- 
tas,  inquara,  inquacohicredcs  ejus  erimus,  non  mi- 
nuilur  multitudine  filiorum,  nec  fit  angusiior  nu- 
merositalc  cohaercdum;  sed  tanta  est  muliis,  quanta 
paucis  ;  tanta  singiilis,  quanta  omnibus.  Cohaeredes 
ejus  erimus,  ita  tamen  si  compalimur,  id  est  si  cuin 
60  patimur,  si  passionum  ejus  nunc  participes  cffi- 


banl,  vel  non  existimant.  Nonnulli  cnim  dum  futura 
gaudia  minus  altendunt,  putant  intolcrabilia  essc 
pra;sentia  mab,  qure  perferunt.  Et  illorum  pusilla- 
nimitalem  vcl  infidelilatcm  incrcpat  nunc  Aposto- 
!us  :  Si  conipalimur,  inquit  et  conglorijicahimur.  Et 
vere  per  passioncm  pcrveniemus  ad  gloriGcationem. 
Nara  cgo  existimo,  quod  vos  non  x-slimaiis,  id  est 
ego  induliilantcr  scio  qiiod  passiones  hujus  lemporis, 
quod  tam  brevc  cst,  non  sunt  condigna;,  id  est  om- 
nes  .simiil  non  sunt  dignse  ad  promcrcndam  glo- 
Ttam  futuram,  quce  rtvelabitur  in  nobis,  id  cst  qua; 
ita  manifcslabitur,  ut  sit  in  nobis,  quia  in  unoquo- 
que  nostrum  manebit,  el  foras  apparebii.  Hoc  esl, 
si  qnis  paterctur  omnes  pcenarum  acerbilates,  quse 


cimur;  si  qualia  pro  nobis  illc  pertulit,  nos  lalia  pro  D  in  tempore  prcsenlis  vita;  sufferri  possuiit,  noii  cs- 


iiomine  ejus  pati  non  recusamus;  si  non  pro  hu- 
nr.uio  favore  vel  temporali  commodo,  sed  pro  amore 
iilius  adversa  perferiinus,  ul  et  conglorilicemur,  id 
est  cum  co  glorificemur,  facti  coha;redes  ejus  et 
participcs  giorire  ipsius.  Conglorilicabimur  cnim  ,  si 
hoc  cjus  nobis  gratia  concesserit,  quia  ciim  appa- 
ruerit,  similes  ei  criiniis,  quoniain  videbiraus  eum 
sicuti  est  (/  Joaii.  iii). 

I  Existimo  enira  quod  non  sunl  condignae  passio- 
I  nes  hiijus  lcmporisad  futuram  gloriamqus  rcvc- 
I  labilur  innobis.i 

Ne  cui  vidoretiir  grave,  quod  dixerat  nos  debere 
compati,  inox  addidit  non  esse  condignas  passiones 
liuius  temooralis  ad   fuluram  gloriam  auiB  reve- 


senl  omnesillje  passiones  dignum  meritum  ad  con- 
sccuiioncm  futurx  glorix,  qua;,  ablalo  omni  vcla- 
niine,  revclabitur  in  nobis,qu3ndo'pcrcipieinus  ilUid 
«  quoil  oculus  non  vidit,  r.cc  auris  audivit,  ncc  iii 
cor  bominis  ascendit  (  /  Cor.  ii).i 

«  N.im  exspectatio  crealurx  revclationem  fdiorum 
s  Dei  csspcelat.  Vaniiali  cnim  crealuia  subjccla  esl 
•  non  voleiis,  scd  propter  cum  qui  siibjecil  eam  in 
)  spc.  Quia  ct  ipsa  crcatura  liberabitur  a  servi- 
)  tutc  corruptionis  in  libertatem  gloriae  filiorum 
I  Dci. » 

Vcre  gloria  rcvelabilur  in  nobis,  qui  nunc  pro 
Uco  molcsiias  siislincmus,  quia  iixc  gloria  est  ut 
lilii  Dei  appareamiis.  Ilanc  cnim  exspectamiis.  Nam 


705 


COMMENT.   IN  EPISTOLAS  PALLI.  —  IN  EPIST.  AD  BO?iI. 


710 


exspectatio  crealura;  revelationem  fitiornm   Dei  ex-  A  qiiia  liomo  qui  ingeniLB  consiaiilLE  slatum  voiens 


tpetiat.  Qaod  est  dicere  :  Nam  et  hoc  ipsum  qnod 
in  nobis  dolet,  cum  facta  carnis  monilicamiis,  cum 
csiirimus,velsitimusperal)slincntiam,dumfrenamus 
delcctationem  conciipiscentiae  per  caslitatcm,  dum 
iiijuriarutn  lacerationes  et  rontumclianim  acuieos 
per  patieiitiam  sustinemus,  dum,  neglc<;tis  atque  re- 
jeclis  voluptatibusnostris,  pro  fructii  matrisEcclesiiC 
laboramus,  quidquid  in  nobis  in  liac  eC  hujusmodi 
altritione  dolet,  crealura  est.  Dolel  enim  corpus  ct 
anima,  qua",  iitique  ereatura  est,  ct  exspectat  revc- 
lalionem  filiorum  Dei,  id  cst  exspeclat  quaiido  ap- 
pareatquod  vocatum  est  in  ea  gloria,  ad  quam  vo- 
calum  est.  Quiaenim  Filius  Dei  unigenitus  non  po- 
tesl  appellari  creatura,   quando  quidem  per  ipsum 


descruit ,  piessus  justa;  morlalilatis  pondere,  no- 
lens  mutabililalis  sune  corruptioni  servit.  Non  ergr 
sponlc  creatura  vanitali  sifbjecta  est,  sed  propter 
eum  qui  suhjecit  eam  in  spe,  id  csl  propter  ejus  justi 
tiain  atque  clcmentiam,  qui  neque  impunitum  pcc- 
eatum  rcliquil,  neque  insanabileni  voluit  csse  pec- 
caiitera.  In  spe  csl  subjccta  vanitati,  propter  mise- 
ricordiam  liberantis  per  rcraissionem  peccatonuii 
et  adoptioncm  gratise.  Ergo  in  spe,  qua  sperat  se 
adliajsuram  contcmplanda;  veriiati,  subjecla  est  in- 
terim  vanitati.  Qttia  et  ipsa  creatura,  iJ  est  ipsc  ho- 
mo,  cum  jam  signacuio  imagtnis  propicr  peccatum 
amisso,  iion  tamen  tota  penitus  imagine  deleta,  rc- 
mansit  tantummodo   creatura,  et  ipsa  creatura,  id 


facla  sunt  omnia  qua;cunquc  Deus  fccit,   distiiicte  D  eslctipsaquaenondum  vocalur  filiorum  forma  peife- 


etiam  nos  vocamur  creatura  anie  iilam  evidentiam 
glorise,  c!  distinetc  vocamiir  Filii  Dei,  quamvis  hoc 
adoptione  mereamur.  Nam  ille  Unigenitus  iiatura 
filius  est,  non  adoptione.  Exspeclalio  ergo  creatiirse, 
id  est  exspectatio  nostra  revelationem  iilioriim  Dei 
exspectat,  id  e3i  quando  appareat  quod  promissum 
est,  quando  re  ipsa  manifestum  sit,  quod  nunc  spc 
sumus  t  Filii  eiiim  Dei  sumus,  et  nondum  appa- 
ruit  quid  erimus.  Scimus  quia  cum  apparuerit  si- 
miles  ei  erimus,  quoniam  videbinius  eum  sicuti  esl 
{I  Joan.  111. )>  Ipsa  est  revelatio  iitiorum  Dei,  quam 
nunc  exspeclat  exspectalio  crealurK.  Non  quod  crca- 
tura  revelationem  exspectet  altcrius  naturx,  quse 
non  sit  creatura,  scd  ipsa  qualis  nunc  esC,  cxspe- 


cla,  sen-  tantum  creatura ,  liberabitur  a  serviiute 
corruptionis.  Quod  itaque  ait ,  et  ipsa  liberabi- 
lur,  facit  iiilclligi ,  et  ipsa  quemadraodura  iios, 
id  esl  el  de  ipsis  non^cst  desperandum,  qui  nondum 
vocantur  filii  Dei ,  quia  iiondura  creiJiderunt  ; 
sed  tantum  crcatura ,  quia  et  ipsi  credituri  suiit , 
et  bberabiinlur  a  servitule  corruptionis ,  quem- 
admodum  nos  qui  jani  filii  Dei  sumus,  quamvis 
nondum  apparuerit  quid  erimus.  Liberabitur  ergo  a 
servitute*corruptionis,  in  libertatem  gtorioe  fiiiorum 
Dci,  idesteruntetipsiex  servis  liberi,  et  ex  corrupli- 
bilibiis  incorrupli  in  vila  pcrfecta,  quam  liabebunl 
filii  Dei.  Tunc  enim  crcatura  hoc  a  servitute  corru- 
ptionis  eripiet,  cum  ad  liliorum  Dei  gloriam  incor- 


ctat  quando  sit  qualis  futura  est.  Tanquam  si  dice-  ^  ruptam  resurgendo  sublevabilur.  Eleclos  enim  nunc 


relur  :  Operante  pictore,  subjectis  sibi  coloribus,  et 
ad  opus  ejus  paratis,   exspectatio  coloruro  manife- 
stationem   imaginis  exspeclat,    non  quia  lunc  alil 
erunt  aut  non  colorcs  erunl,  sed  tantum  quod  aliam 
dignitatera  habcbunt.  Dixi  quod  exspectalio  crea- 
tiir»  exspeetat  ut  revelentur   iiiii  Dei.  Quod  rectc 
dixi.  Nam  ipsa  crcutura   adhuc  suojecla  est  vaiiitati, 
id  esl  temporalibus  rcbus,  quc-e  sunt  vanitas,  quia 
quod  promiitunt,  implere  non  pnssunl,  et  evanes- 
cunt  id  est  deficiunt  et  transeunt.  Ait  eiiim  Salo- 
nion  :  i  Vanilas  vanilatum,  et  oronia  vanitas.  Quse 
abnndantia  esi  homini  in  omni  labore  suo,   quem 
ipse  laboratsubsole?  {Eccte.  i.)  >  Cui  ut  a  Domino 
dictum  est :   <  In  labore  manducabis  paneni  {Gen. 
i!i),  t  ita  ergo  subjecla  est  humar.a  crealura  vani- 
tati.  Et  subjecta  est  nun   voleus,  quia  homo  snontc 
peccavit,  sed  non  sponte  damnatus  est.  Peccatum 
enim  fuit  voiunl.irium,  >d  est  contra  prx'ceptum  fa- 
cere  veritatis  ,   peccati  auiem  poena,  id  est  subjiei 
fallacias,  non  voluntaria.  Sponte,  ut  dixi,  pcecavit 
creatura  hac,  et  ininiica  facla  est  veritali ;  scd  ut 
meriio  punirelur,  non  sponle  subjccta  est  vanitati. 
Diligit  horao  uponte  vanilaiera,  cum  dcseria  soiidi- 
tate  veritatis,  opinabiiia  sequitur,  id  est  mulabilia. 
Vanitates  enira   sunt  quse  mutaiitur  et  transount. 
Cum  autem  inde  merilas  poenas  luil,  subjicitur  rion 
sponte  vanitati,  sicut  subjecta  est  in  hoinine  pec- 
canle.  Vaiiitati  enim  creaiura  iion  .volens  subjicilur. 


poena  corruptionis  aggravat,  sed  tunc  iiicorruplioiiis 
gloria  exallat.  Etquantum  ad  pra^scnlis  necessilatis 
pondera,  nunc  in  Dei  filiisde  libertate  nij  ostendltur, 
tantum  ad  siibsequciitis  Iibertatis  gloiiam  tnnc  in 
eis  dc  servitutc  nil  apparet.  Crealura  ergo  servitute 
corruptioiiis  exuia,  et  dignilate  liberlatis  adcpta,  in 
filiorura  Dci  gloriam  ^erlitur,  quia,  unila  Deo  per 
spirituni,  quasi  hoc  ipsuni  quod  ciealura  est,  tran- 
sisse  ac  subegisse  declaralur.  Eique  ita  tuiic  inhx- 
ret,  ut  illi  dc  corrupiionc  quae  pcr  resurrecfioncm 
viiicitur,  iiihil  jam  in  suo  amorc  coniradicat,  sed 
unitagloria!  sui  Redemptoris  fiat.  Cujus  hcdeinptoris 
respeciu  potest  intelligi  dictuin,  quia  et  ipsa  iibera- 
bilur,  scilicet  jam  a  corruplione  iibcratus  est  ipsa 
Dominus. 

i  Scimus  enim  quod  oranis  creatura  ingemiscit 
«  et  parturit  usque  adliuc.  Non  'solum  autem  illa, 
«  Bcd  et  nos  ipsi  spiritus  primitias  hal)entes,  ct  ipsi 
«  inlra  nos  gemimus  adoplioiiem  iiliorum,  cxspe- 
t  ctantes  redeinptionem  corporis  iiostii.  i 

Vere  non  volens  subjecla  est  creatura  vanitati. 
Nam  inde  gemit :  Scimus  enim  quod  omnis  creatura 
inqemiscii.  Vel  iilierabiliir  a  servilute  corruptionis. 
Naru  ideo  gemii,  quia  non  est  adhuc  inde  liberata. 
In  uno  quoque  autem  homine,  omnis  crealura  non 
universaliter,  sicul  esl  coelum  et  terra  et  orania  quse 
in  eis  sunt,  scd  getieratira  quodamrnodo  intelligi 
potest,  quia  rationalis  in  illo  est,  quam  habere  cre- 


7M 


n^mVEl  nUlJGlDOLENSIS  MOr^ACill 


712 


duDtur  angeli :  scnsualis,  qtia  et-beslis  non  carent,  A  i^  est  cum  corpore,  sed  eliam  ih)s  ipsi  babeirtes  pri- 


utiinliir  eniin  sensibus  et  sensualibus  moiibus  ad 
appeler.da  iitilia  ei  vilanda  contraria,  et  vilalis  pri- 
vala  sensu  qualis  advcrti  in  arboribus  poiest.  Nani 
ct  iii  nobis  sine  sensu  nostro  fiunt  corporis  incre- 
menia,  el  capilH  ne,c  cuni  praciduntur  seiitiunt,  et 
taiocn  crcscuiil.  Jain  vero  corporaiis  crealura  evi- 
dentius  apparct  io  noliis,  qua;  licet  ex  terra  Tacta 
aiiiue  rorinsla  sit,  insiHil  tamen  iili  et  omnibus  hu- 
jus  corpprei  n.iundi  etemejilis  qusedam  particul*  ad 
tcmperiein  valcliidinig.  Nain  et  caJore  menibra  vege- 
tantur,  ([ui  osi  ab  ignc,  cujiis  ctiani  iiix  per  oculos 
cinicai;  ct  acre  vcnarum  dcciirsus,  quas  arterias 
vocaiit,  wquo  spiramenia  pulmoiiis  iinpleutur ;  el 
liuiiior  nisi  esscl,  lailia  spiranieiiia  confluerent,  vi 


milias  spiritus,  id  est  iios  anirasf;,  quas  jam  primiiias 
mentes  nostras  obtubmus  Deo,  in  nobis  iptis  inge- 
miscimus,  id  est  praster  corpus,  adoptionem  filiorum 
exspeclanles  corpoTis  nostri  reflemptionem,  id  est  ut 
ctiam  ipsum  corpus  accipiens  beneGciura  adoptioiiis 
lilioruni,  qua  vocati  sumus,  totos  nos  liberatos, 
transactis  omnibus  molcsliis,  ex  omni  parte  Dei  fi- 
lios  esse  manifestet.  Non  solnm  illa  ingomistii,  sed 
et  nos  ipsi  primitias  spiritus  babenles,  id  esl  qui 
jam  spiritu  ideo  senimus,  qui  jara  niente  Deo  cre- 
dimus,  ei  in  ipsa  Me  priniitias  quasdam  dodimus  ut 
primilias  nostras  sequamur.  Et  nos  ipsi  primitias 
spiritus  habentcs,  id  est  qui  noiidum  quidem  ex  lolo 
quod  sumus,  sed  ex  ca  parte  qua  peccatoribus  me  ■ 


taniqiie  assunwrct  siccilas.    Nam  cl  ipse  saiiguis  "  liores  sumus,  Deo,  non  vanitaii  subdiii  suraus;  hoc 


liumido  lapsu  alias  venas  replciis,  quasi  rivis  et  ilu- 
niinibus  per  cuitoia  diffiiiiditur.  Ita  nullum  est  crea- 
tura;  genus,  qiiod  iion  liomini  possit  agnosci.  Ac  si 
omnis  creaiura  iii  ei>  congcniiscit  adliuc.  Proptcr 
qiipil  el  Uomimis  Kvaiigeliiim  jiissit  omni  crcaliirse 
pncdicarij  (jWnic.  xvt),  quia  in  uno  quoque  homine 
(sicui  Jisseruiniiis)  est  oniiiis  crcatura.  Omnis  ilaque 
cieaiiira  geniil  in  liomiiie.  Noii  tanta,  sed  omnis. 
Taiiquam  si  dicalur  quod  solem  omnes  vident,  qui 
suni  incolunies,  scd  non  loti  vident,  quia  tantum 
ocitlis  vidciit,  ila  et  in  lioniine  omnis  crealura  est, 
qiiia  ct  iiiteiliKii  ot  seiitii  ct  vivit  el  corpus  habet; 
scd  noii  lola  crcatura  in  ipso  csi,  qiiia  suiil  praeter 


est,  per  primitias  spiritus  et  ipsi  in  nobismetipsis 
ingemiscimus.  Videtur  etiam  specialiter  designare 
apostolicam  dignrtatem  in  eo  quod  ait,  et  iios  ipsi 
primitias  spirilus  habcnles,  id  est  qni  primi  Spiritum 
sanctum  accepimus  et  digniora  ejus  dona  habemus. 
Non  solum,  inquit,  omDis  creatura,  id  est  oranis 
Ecelesia  creata  in  operibus  bonis,  quse  subdila  est 
nobis,  sed  et  nos  ipsi  priniitias  spiritus  habentes,  id 
est  nos  apostoli  qui  ad  hoc  electi  sumus,  ut  primi- 
tjas  spiritus  acciperemus,  et  per  hoc  majores  sumus 
quod  ejus  prirailias  habemus,  vel  quia  primo  venit 
iii  nos,  vel  quia  dignius  ct  evidentius  dono  sua  de- 
clarat  in  nobis  per  genera  linguarum,  per  sanitti&- 


ipsuin  el  aiigeli  qiii  iiilolligunl,  ct  pocora  qusesen-  q  fe'"  inlirniorum,  per  rcsurreciionem  mortuorum,  et 


tiiiiit,  et  arborcs  qux  vivuiil,  cl  lapidcs  qui  tantum- 
modo  sunt.  Scimiis  ergo  quod  omnis  creatura,  id  esl 
lioiiio  lidelis  inifcmiscit,  id  cst  iii  interiori  suo  gcmit 
ac  gcmiuim  scinpcr  recenieiii  habet,  quaiidiii  siibjo- 
ela  Cbt  vaiiilali,  cl  ctiaui  pariurit,  id  est  ciim  siiiKiiia 
dilliciiUate  et  oncrc  boiium  opus  facil.  Nam  siciit 
tnulicr  mngiiis  doloribiis  ct  conaiibus  profert  filiuni, 
ita  fidclis  liomo  nisibus  magiiis  ct  laboribiis  produril 
liuciumboiiiopciis.Laboral  ciiiin  clalPigilur  vigiliis, 
cijeju«ii3,aliisquesanctisaclioDibus.Ethocracit  iis- 
quiadliuc.  Nam,  clsisunlaliqiii  jam  insinii  Abrabx, 
cl  latio  ille  cum  Domino  in  paradisoconstilulus,  illo 
die  quo  credldit,  gcincre  dcsiilcrit,  tamoii  usiyue 
adhuc  oinnis  creatiira  ingeiniscit  ct  pariiirit  in  illis 


per  simdia  opera,  et  iios  ipsi  qui  tanli  sumus,  qui 
jara  primitiis  sancti  Spiritus  accepiis  '.^taraur,  adliuc 
gemirous  miserias  habenles  ut  alii;  gemimus  intra 
nos,  quia  in  nobis  est  unde  gemanius.  Vel  qiiamvis 
non  coram  liominibus,  tamen,in!ra  nos,  id  est  in  in- 
ierjorc  nostro  gemimus;  nec  ficlub  esl  gemitus  no- 
ster,  scd  intra  meiiiis  arcana  resonat.  Et  geniinius 
exspcctantcs  adoptioiicm  riliorum,  quia  p  cdiiatione 
nec  adversitale  fraiigimur,  sed  iDngaiiimiter  et  foi- 
titcr  exspcclamus  adoptionem  liliorum,  id  est  ut 
secundum  corpus  accipiamus  gloriam  adoptionis,  ut 
ct  anima  et  corporc  toii  simus  immortales,  ct  beati 
atque  in  omni  substantia  nostra  appareamus  ado- 
ptioni  lilii  Dci.  Hanc  adoptioncm  exspeciamus,  sci- 


sanctis,  qui  adliuc  in  pr.xscnti  vila  laborant.  Non  0  licct   redemptioncm  corporis   nostri,   id  est  ul  el 


•toluni  auiem  itla  ingeiniscit,  sed  et  nos  ipsi,  id  est 
iion  solum  in  homine  corpns  ct  anima  ci  spiriliis 
siiiuil  dolciil  ex  diflicAjllatibiis  c-orporis,  sed  et  iios 
ipsi,  cxccptis  corporibus,  iii  iioliis  ipsis  ingemisci- 
niiis,  nosdico  primitias  spirilns  habenles,  id  est  quo- 
rum  jam  spiriliis  tanquam  sacrificium  oblati  sunt 
Deo,  et  divino  charitalis  igiie  coiiiprehoiisi.  FLe  sunt 
eiiim  primiiix  boininis,  qiiia  veril;is  priinum  spiri- 
lura  nobtnim  obiinct,  ut  per  hunc  cctera  comprc- 
hendanlur.  Jara  ergo  Iiabct  primiiias  oblalas  Dco, 
qui  dicit:  «  Mcnte  sorvio  logi  Dei,  «ariie  aulcin 
legi  pcccali  (Rom.  xvii),  j  et  de  quo  dicitur  :  «  Spi- 
ritiis  quidem  promptus  est,  caro  antem  iiifirina 
(il/arc.  XIV).  >  Non  solum,.  inquit,  omi)is  crcatuva, 


ipsum  quod  adhuc  corrumpitur,  incorruptibile  liat 
et  immorlalo.  H;rc  cst  eiiim  redeinptio  nosiri  cor- 
poris,  ul  ab  oniiiibus  niolestiis  rediir.aiur,  id  est 
libereinr  et  veram  salutem  consequatur.  Nondum 
enim  babet  salutcm.  Nam  esuries  et  sitis  interfioit, 
si  subventuin  non  fuerit.  Medicanicniuin  cnim  famis 
est  cibus,  "JJt  medicamonium  sitis  esl  ct  potus,  cl 
incdicameutuin  faligaiionis  est  somnus.  Si  sepositis 
istis  non  sunt  morbi,  csl  sanitas.  Si  autem  habes 
aiiquid  quod  te  possit  interficerc  nisi  manducaveris, 
noli  gioriari  de  sanitatc,  sed  gomcns  exspecta  re- 
riemptionem  corporis  lui.  Gaude  redemptum,  sed 
iiondum  re.  Spc  securus  es.  Etciiim  si  noii  gcmueris 
in  spe,  Dori  pervcnies  ad  rem. 


715  COMMENT.   IN  EPISTOIAR  PALLl.  _  IN  EPIST.  AO  ROM.  7U 

.  Sps  enim  salvi  facli  sumus.  Spcs  autera  quap,  A  snperiorque  ser.vatur,  vel  ad  quxcunque  flagellanda 
<  viiietur,  non  est  spes.  Nam  quod  videt  quis,  quid 


«  sperat?  Si  autem  quod  non  videmus  speramus, 
«  per  patienliain  exspeclamus.   • 

.Quasi  diceretur  Apostolo  :  Quid  tibi  profuil  Cbri- 
stus  si  adliucgemis?et  quomodo  Salvator  salviwn  te 
fecil?  Qui  enim  gcmit  adliuc,  segroiat,  subjnnxit 
atque  ait :  Spe  enim,  etc.  Ideo  gemimus  quia  spe 
sulvi  facti  sumus,  ideo  speramus  nos  salvaiidos,  el 
quod  speramus,  jam  quidem  exspeetamus,  sed 
iiondum  tenemus;  et  donec  teneamus,  in  tempore 
suspiramus,  quia  desideramus  quod  nondum  lene- 
mus.  Nondum  re  sahati  sumus,  sed  adliuc  spe, 
quia  nondum  venit  nostri  gaudii  plenitudo,  iiondura 
habcmus  corpus  cceleste  et  spiritale,  id  est  corpus 


et  abolenda  peccata,  et  tamen  iios  ne;.cienles  quid 
ista  prosint,  ab  omni  optamus  Iriluilalione  liberari. 
Quid  enim  nobis  expediat,  non  satis  scinuis.  Ali- 
quando  quod  putamus  obesse,  prndest;  et  quod 
pntamus  prodesse,  obest.  Inlirmi  enim  sunnis ;  et 
quse  medicamenta  nobis  sint  ulilia,  medicus  qui- 
df m  novit ,  nos  autem  ignoramus.  In  his  ergo 
tribnlaiionibus,  quas  possunl  ci  prodesse  et  no- 
cere,  quid  oreraus  sicut  oportel  ncscimus,  ei  ta- 
raen  quia  dura ,  quia  molesta,  quia  contra  sensum 
noslrx  infirmitaiis  sunt,  universali  humana  volun- 
late,  ut  a  nobis  haec  auferanlur,  oramus.  Sed  hoc 
devolionis  deberaus  Domino  Deo  nosiro,  ut  si  er«.  non 
abstulerit,  non  ideo  nos  ab  eo  negligi  existimemus, 


angelicum  in  socieiate  angclorum,   sed  speraraus.  ^  sed  polius  pia  patientia  malorura   bona  spercnius 

Sed  quideni  jara  habemus  hanc  salutem,  hanc  glo- 

riara.  Scd  spes  qum  videiur,  non  est  spes.  Et  ideo 

nondum  in  re  videmus  ipsani  saiutem,  qu-am  in  spe 

habemus.  Certiludo  qua;  prsesenlialiter  videiur,  non 

esl  spes.  Nam  quod  videl  quh,  quid  sperat  ?  Quod 

enira  videlur,  quare  speratur?  Non  speratur,  sed 

scitur.  Sed  si  nos  speramus  quod  non  videmus,  id  est 

redemptionera  corporis  nostri  et  societatem  angelo- 

runi,  per  paiieniiam  exspectamus  illud.  Spes  enim 

ad  augmeiituin  meriti  operatur.  in  nobis  exspccla- 

tioiiem  fuiur*  salvaiionis,  etetiam  in  ipsa  exspecta- 

tioiie  palienliam,  quia  invisibilem  salutem,  spe  nos 

conforiante ,    exspectamus   longanimiter   paliondo 

mala  pi-issenlia,  et  ideo  gemcre  cogimur.  la  malis 

eiiim  si  quisquani  patitur,  non  in  bonis  quibus  frui- 

tiir,  opus  est  patientia. 

«  Similiter  auiem  spiritus  adjijvat  intirmiiatem 
i  nostram.  Nam  quid  oreinus  sicut  oportet  nesci- 
«  mus,  scd  ipse  spiritus  postulat  pro  nobis  gemilibus 
€  iuenarrabilibus.  Qui  autem  scrutatur  coida,  scit 
«  quid  desideret  spiritus,  quia  secundum  Deum  po- 
•  stulal  pro  sauctis.  > 

Spes  nos  adjuvat  ut  palienter  exspectare  possi- 
mus,  similiier  autem  et  spiritus.  Et  ideo  de  exspe- 
ctaiione  vel  patientia  iiiliil  nobis  attribuimus,  sed 
totura  Dco,  cujus  bencflciis  hxc  possumus.  Non 
solum  enim  spes  nos  adjuvat,  sed  etiara  SpiriluS 
sanclus  similiter  adjuvat  inftrmitatem  nostram,  quia 
charitaiem  nobis  iiifundit,  per  quara  uostra  corro-  D  ipse  dicitur  gemere,  eo  quod  nos  gemere  faeiat  de- 


ampUora.  t  Sic  enim  virtus  in  infirmitate  perlicilur 
(//  Cor.  x!i).  >  Vel  etiam  dum  bealam  viiain  peti- 
mus,  in  qua  sumus  immortales  stqne  incorruptibi- 
les  corpore  et  spiriti!,  qusntjtm  ipsa  est  pax,  qu» 
pnecellit  omnem  intcllectuni,  etiam  ipsam  in  oratio- 
ne  poscendo,  quid  oremus  sicut  oportct  nescimns; 
sed  quidquid  cogilationibus  occunit,  abjicimus,  re- 
spuimus,  improbamus,  non  hoc  esse  quod  quaeri- 
mus  novimus,  quainvis  illud  nondum  quale  sit  no- 
veriraus.  Est  ergo  in  nobis  qusedain,  ut  ila  dicam, 
docta  ignorantia,  sed  docia  Spiritu  Dei,  qui  adjuvat 
iiilirmilatem  nostram.  Nos  nescimijs  qiiid  oicmus 
sicut  oportel,  sed   ipse  spirilus  postulat  pro  noMs, 

,  id  est  postiilantes  nos  facit,  gemitibus  incnarrdbilihus. 

'  Posiularc  eiiim  nos  facit,  inspirans  nobis  deside- 
rium  etiam  adhuc  incognitse  lantas  rei,  quani  pcr 
palientiam  exspeclaraus.  Et  facit  postulare  gemili- 
bus  incnarrabilihus.  Qiioraodo  enim  narratur,  quan- 
do  desideratur,  quod  ignoratur?  Quod  utique  si  om- 
nimodo  ignorareiur,  non  desideraretur.  Et  rursus 
si  videretur,  non  desideraretur,  iiec  gemitibus  quas- 
reretur.  Minor  vero  est  qui  poslulat,  quam  qui  po- 
stulatur.  Quomodo  crgo  spiritus  poslulare  dicitur 
qui  minor  non  esl?  Indigentis  enim  ccrtissimum  in- 
diciura  est,  postulare  gemitibus.  Nullius  autem  rci 
csse  indigentera,  fas  est  credere  Spiritum  sanctiim. 
Sed  juxta  quod  pra;raisiraus  ipse  postulat,  qiii  ad 
postulandum   eos  quos  repleverit,  inflamraat.   Et 


boratur  infirniitas,  ut  patieiiter  exspectare  valeal 
salutera  quain  sperat.  Sirailiter  ul  spes,  adjuvat  nos 
charitas,  id  estSpiiitus  sanctus  non  solum  in  adver- 
silatura  tolcrantia,  sed  et  iii  orationibus,  qiiia  nec 
bene  orare  sine  eo  possumus.  Nam  quia  ingemisci- 
nius  et  petinnis  liberari,  spiritus  adjuvat  ne  vel  aiite 
tempus  liberari  petamus,  vel  conlraria  nol>is  dari. 
Adjuvat  inlirmilatcm  nostrara  doceiis  et  faciens 
orare.  Nam  quid  orcmus  sicut  oporlel  nescimus,  sed 
ipse  postultti  pro  nohis.  Nesciraus  prout  oportet  quid 
or.ire  debearaus ,  quia  raolostiae  Iribulationesque 
temporales  pleruraque  prosunt  vel  ad  sanandum 
tumorem  superbiae,  etad  piobandamexercendaraque 
patientiam,  cui  probaiie  et  exercitatse  clarior  merces 
Paxrol.  CLXXXl. 


siderio  futura;  beatitudinis.  Ita  enim  dictura  est,  po- 
stulat,  quia  postulare  nos  efficit,  npbisque  postu- 
landi  ct  geraendi  inspirat  affectum,  siciit  illud  in 
Evangelio  :  «  Non  enim  vos  estis  qui  loquiinini,  sed 
Spiritiis  Patris  vestri  qui  loquitur  in  vobis  {Malth. 
x).  »  Neque  enim  et  hoc  ita  lii  de  nobis  tanquain 
nihil  facientibus  nobis.  Adjutorium  igiiiir  Spirilus 
sancti  sic  expressum  est,  ut  ipse  facere  diceretur,. 
quod  ut  faciamus  facit.  Usitati  eiiim  sunt  tales  lo- 
culionum  modi,  quando  per  efficientein  signiUcalur 
id  quod  efficitur;  sicut  fiigu»  pigrura  dicimus,  qui» 
pigros  facit;  et  diem  tristeiu  vel  tsetuu).  ^ia  trisles 
vel  laetos  (aeil.  Sic  et  Dominus  Abrahse  dixit ,  <  Nunc 
cognovi  quod  timeas  Deujn  {Gi/u.  xxn),  >  id  esi  nunc 

23 


718 


HERVEl  BURGIDOLENSIS  MONACill 


716 


Bt  cogiiasceres  feci.   Seeundum  quam  loculionem  A  vertuntur,  ut  usque  in  finem  perducant  quod  in 


ipse  qui  est  Dei  sapientia,  dixit  se  nescire  diera  vel 
lieram  finis  SLCculi  (MaHli.  xxv).  Quid  enim  potest 
esse  quod  ipse  nesciret?  Sed  quia  lioc  utiliter  disci- 
lOulis  occuliabat,  nescienlcra  se  esse  dixit,  quia  illos 
ncscienles  occultando  faciebat.  Secundum  hanc  fi- 
guram  et  Patrem  solum  scire  dixil  ijjsum  diem,  quia 
eumdcni  Filiura  scire  faceret.  Eodem  locutionis 
modo  et  Spiritus  sanctus  poslulare  vel  geniere  dici- 
tur,  quia  eos  in  quibus  babilat,  postulantes  et  ge- 
meiites  facit.  Vel  appellatione  Spiritus  sancti  desi- 
gnatur  cbaritas,  quae  per  Spirituni  sanctum  diffusa 
esl  iri  cordibus  nostris.  Sanctus  ergo  Spiritus  intcr- 
pcllat  et  pro  nobis  gemit,  id  est  charitas  inlerpellai, 
cbarilas   poslulat,  charitas  gemit,   cbarilas  oral. 


bono  esse  coepevunt.  Nara  sccundum  propositum 
occullissimse  justitise  bonilatisque  suse  Dcus  quos 
praedestinavit,  ipsns  vocat  el  justifleat  et  glorificat. 
Proposuit  enim  Deus  illos  ad  vitam  venire,  cujus 
proposilum  mutari  non  potest.  Secundum  boc  pro- 
posituro,  non  secundura  suum  meiilum  vocati  sunt 
a  Dco  per  prsdicatores  ut  sancti  sint.  Et  verc  se- 
cunduui  Uei  propositum,  nam  quos  prajscivit,  etc. 
Ordo  est :  Nam  qnos  pra&civit  conformes  fieri  ima  ■ 
ginis  Filii,  id  est  iraitalorcs  futuro^:  Christi,  eiiam 
prmdestinavil,  illos  boc  fore,  ita  ut  sil  ipse  piimnge- 
nitus  in  multis  fratribus,  id  est  primatum  babens  in 
collegio  sanclorum,  et  jure  hsereditalem  patris  obti- 
nens,  aliisque  fratribus  dispertiens.  Secundum  pro- 


Conira  hanc  aurcs  claudere  non  novit  qui  iHam  de-  B  positum  sunl  vocati,  id  est  quod  vocali  sunt,  non 


dit,  sed  r/HJ  scrutatnr  corda,  id  esl  Deus,  qui  in  oc- 
f  ulto  cogitalionis  suae  orania  cordium  arcana  videt, 
jcii  quid  desidcrct  spiriius,  id  est  approbat  et  implet 
hoc  quod  spirilus  facit  nos  desiderare,  quia  secun- 
dum  Deuni,  id  esl  secundum  Dei  voluntatem,  posiu- 
Sai  pro  sanctis,  id  esl  postulare  sanctos  facit  pro 
seipsis,  vel  spiritiis,  id  est  charitas,  sccundum  Deum 
postulat  pro  sanctis,  quia  nihil  petit  charilas,  nisi 
quod  Dce  gralum  est,  et  ideo  ipse  scit,  id  esl  ap- 
probat  desideriura  seu  pelitioncm  ejus. 

<  Scimus  autem  quoniam  diligentibus  Deum  om- 
«  nia  cnoperaiiiur  in  bonum,  his  qiii  secunduni  pro- 
II  positura  vocali  sunt  sancti.  Nani  quos  pr;escivit. 


aliiinde  est  quam  a  pra;ordiuaiione  Dei.  Nam  Dcus, 
quos  ab  «lerno  prsescivit  fieri  conformes  Filii  sui, 
etiam  prajdestinavit,  id  est  per  appositam  gratiaiii 
prajparavit  illos,  ut  verbo  prxdicationis  credcrent. 
Pradestinatio  esl  gratiie  pra-paratio ,  qua  sine 
pia:scientia  non  potest  esse,  potcst  autem  sine  pra;- 
destihatione  prtescicntia.  Pricdc.stinatione  quippe 
Deus  ea  prsescivit  quo;  fuerat  ipse  faclurus.  Unde 
dictum  est :  Fecit  qiise  futura  sunt,  prxscire  autera 
potest  etiam  quae  ipse  non  facil,  sicut  quxcunqiie 
peccala.  Quocirca  prsedestinatio  Dei  qiiai  in  bono 
est,  giatia;,  ut  dixi,  praeparalio  est.  Gratia  vero  esl 
ipsius  pra;destinationis  effectus.  H;f,c  est  praidesti- 


(  et  prajdestinavilconformcs  fieri  imaginis  Filii  sui,  _  nalio  sanctorum,  praescientia  sciJicet  et  prseparalio 

=    -    '■'-  "" — "^---   "---      beneficiorum  D(-i,  de  quibus  certissime  libcrantur 

quicunqiie  liberantur.  Ex  his  enim  qiii  pra;deslinati 
sunt  nullus  cum  diubolo  pcrit,  nulius  usque  ad 
moriem  sub   diaboli  potesiate  rcmanebit.   Uorum 


4  ul  sit  ipse  primogenii.us  in  multis  fratribus.  Quos 
(  autem  prjetlestinavil,  bos  etvocavit;  ctquosvo- 
(  cavit,  iios  et  juslificavit ,  quos  autem  justiticavlt, 
(  illos  el  magn  licavit.  »- 

Dum  palimur  advcrsa  ,  nescimus  sicut  oportet 
quid  oiare  debcamus.  Sed  hoc  pro  cerlo  scimus 
quia  diligentibus  Deum,  ita  ut  ipsam  dilectionem 
operibus  probent,  omnia  vel  adversa  vel  prospera 
coopcrantur,  id  est  simul  fmnt  in  bonum.  Passivam 
enim  signiiicationem  Iioc  loco  babel  quod  dictum 
est,  cooperantur.  Et  dilecloribus  Dei  omiiia  coopc- 
ranlur,  id  est  simul  fiunt  cuncta  in  boiuiin,  quia  in 
bunum  vertuntur  iliis  orania  qusecunque  ipsis  acci- 
dunt,  non    solum  illa  qu»  appelunlur  ut  molesla. 


cnim  si  quisquam  perit,  fallitur  Deus.  Sed  ncmo 
corum  peril,  quia  falli  noii  potest  qui  priedestiiiavit 
eos.  Qiiod  aulem  ait  prsedcstinatos  conformes  fieri 
iiTiaginis  Filii  Dei,  potest  sccundum  interiorem  bo- 
minem  intelligi,  ut  iii  mente  eonformemur  illi.  Potest 
cl  sic  accipi,  iit  quemadmodum  nobis  ille  nioriaLi- 
tate,  ita  nns  illi  cfliciamur  coiiforraes  irainortalitatc. 
Sccundum  hanc  iinaginem  Filii,  cui  per  immoriali- 
tatem  conformamur  in  corpore,  etiam  illud  agimus 
quod  ilem  dicit  .\postoIus  :  t  Sicut  portavimus  iuia- 


Usque  adeo  prorsus  omnia,  ui  ctiam  si  qui  eorum  D  ginem  terreni,  porleraus  et  iinaginem  ejiis  qui  de 


deviant  et  exorbitant,  etiam  hocipsumeis,  proficiat 
in  bonum,  quia  humiliorcs  rcdeunt  atqr.e  doctiores, 
et  robustius  alque  cautius  post  insistunt  bonis  acti- 
bus.  Ycl  diligcntibus  Deum  omnia  cooperatur  ipse 
Deus  ia  bonuin,  sivc  Spirilus  sanrliis,  de  qiio  supia 
dictura  est,  qui  et  Deus  est.  Coopcraiur  enini  Deus, 
id  e.st  cum  eicclis  suis  opcratur,  dum  iUi  agunt  ct 
)pse  cum  eis.  Et  ita  cooperatur  eis,  ut  omnia  ver- 
lat  in  bonura  eiutilitatem  eorum.  Sod  quia  noniiuIU 
diliguut  Deum,  et  in  eo  bono  quod  c.rperunl  non 
permanent  usque  in  fmem,  mox  determinando  sul>- 
«litur :  kis  qui  secundum  propositum  vocnti  smt  son- 
eii.  !li  enim  in  eo ,  quod  diligiint  Dcura,  permanenl 
usque  in  flnem  ;  et  qui  ad  lempus  inde  devianl,  r«- 


cckIo  est  (7  Cor.  xv),  i  iit  scilicet  qui  sociindum 
Adam  mortalcs  fuimiis,  secundum  Chrislum  immor- 
talcs  nos  futuros  fide  vera  et  spe  certa  firmaque  le- 
neamus.  Sic  cnim  nunc  eamdem  imaginem  poriare 
possiimus  noiKliim  iii  visione,  sed  iii  lidc;  noiiiliiin 
in  re,  sed  iii  spe.  Do  corporis  quippe  resiiricclionc 
tunc  loquebalur  Aposiolus,  cuin  lia;c  dieerot,  deinde 
ii(  sil,  inquit,  ipse  primogenitus  in  multis  fratribus. 
Secunduin  id  qiiod  unigenilus  esl,  non  babet  fra- 
tres;  secundiim  id  autem  ijuod  priuiogeniius  est, 
fratres  vocarc  dignaius  csl  omiies  qiii  posl  ejns  et 
per  ejus  primatum  in  Dei  graliam  renaseuniur  per 
adoptionem  tiliorum.  Primogcnitus  enim  dicilnr  re' 
spcctu  fratrura  conscquentiuin  in  id  quod  ipse  prse- 


717  COMMENT.  IN  EPISTOL\S  PAULL  —  IN  EPiST.  A»  ROM.  7J8 

cessit.  Unde  el  alio  loco  primogenitum  eum  a  inor-  A  quis  polerit  nobis  qiiidquam  horum  auferrs  ?  Tei 

quis  poioril  ejus  voluntali  resisterc,  qui  nos  ad  glo- 
riam  praeordinavit  perducere  ?  Si  Deus  pro  itobis, 
qui$  contra  nos  erii  ?  Deus  pro  iiobis  tit  pra?desiina- 


(uis  dicit,  ut  sil  ipse  primatum  tenens,  quia  resur- 
rectio  inortuorum,  ut  jam  non  moriantur,  anle 
illuDinulla;  posl  illum  autcm,  muUorum  sancto- 
runi  est.  Dixi  (juia  quos  prscscivit  et  pr«i<cstinavit, 
quos  autem  pnedesiinovit,  lios  el  vucavit.  Hic  sub- 
audire  debemus,  sccundum  propositum.  Suat  enin; 
el  alii  vocati,  sed  non  elccii,  ac  pcr  hoc  non  se- 
cundum  proposituin  vocati,  et  quos  vocavit,  hoc  est 
secundum  proposilum,  /los  ei  jnsiijicavi'.  Quomodo 
si  aliquis  imperator  disponeret  aliquem  iniimum 
sublimare  ad  consulalum,  ei  darct  iili  suinpius  qui- 
bus  se  prKpaiet  idoneum,  et  ornarct  ut  digne  pro- 
moveri  posset  ad  taiitum  lioviorem  ;  ita  Deus  illis 
quos  praedestinavit  ad  vitain,  dat  virtutiim  et  bono- 


ret  nos,  Oeus  pro  nobis  ut  inagiiiiicaret  sive  giorifi- 
earei  nos.  Si  Dcus  pro  nobis,  quis  contra  r.os?  Si 
Deus  in  his  omnibus  pro  nobis  est,  qui  ijobis  vult 
adversari,  paret  se,  si  potesl  bellare  adversus  Deuin. 
Non  enim  iicdit  nos,  nisi  qui  Deum  vincit.  Et  quis 
est  qui  vincit  OEQuipolcntem  ?  Quicunquc  vehiciari 
voluerit,  sibi  nocet.  Si  Deus  pro  iiobis,  quis  conira 
nos  ?  Eiiamsi  t.otus  luundus  contra  nos  insurgai  et 
ornni  generc  tormentoriim  iii  nos  ssevi:!,  quid  totua 
mundus,  quaudo  pro  nobis  est  per  quem  lacius  est 
mundus  ?  Quid  est  oranis  qui  Dco  nititur  ix-sistera 


rum  operum  gradus,  per  quos  ad  tainain  sublimita-  ^  paranti  uos  ad  regnum  perducere?  Qui  eiiam  Filio 


tem  possint  erigi.  Vocat  eniai  illos  el  jusliiicaiet 
magnilicat.  Et  hxc  sua  dona  quibuscunque  ipse  do- 
navit,  procul  dubio  .se  daluruni  esse  prrescivit,  ei  in 
sua  prsscientia  pneparavit.  Quos  ergo  prsijdcstina- 
■vil,  ipsos  et  vocavit  votaiione  il!a  de  qua  diclum  est, 
siue|pceniteiitia  suntdona  et  vocatio  Dei.  Nam  in  sua, 
quiE  falli  muiarique  iiofi  potest,  prwscienlia  opera 
sua  disponerc,  iu  Doniino  nec  aliiid  quidquain  est 
pnedestiiiare.  Kon  ergo  alios,  scd  quos  prsedestina- 
vil,  ipsoset  vocavit;  nec  alios,  sed  quos  ita  voeavil, 
ipsos  et  juslificavil;  nec  alios,  sed  quos  pr^edestina- 
vit  et  \oca\it  et  justilicttvit,  iltos  el  magnipxavit,  sive 
gioriiicavit.  Praedestinatio  nostra  in  nobis  facta  est, 
sed  in  occulto  apud  ipsuni  in  ejus  prcescientia.  Tria  -, 
vero  reliqua  in  nobis  liunt,  vocaiio  et  jusliiicatio  el 
magnificalio.  Vocaniur  pi-seJestinaiione  pojnitenlia, 
justilicamur  innovaiione  misericoruiaj  et  timoreju- 
dicii, magnilicamur  piofectu  virtutum,  sive  glorifi- 
camur  a;terna  bealiiiidiue.  Isla  oninia  jam  facta 
sunt,  prsedestioavit,  prajscivit,  vocavit,  justificavit, 
magnilicavit,  quoiiiain  omiies  jam  prxsciti  ac  proe- 
destinati  sunt,  et  inulti  jam  vocati  atque  jusliiicati 
et  magnilicati  sunt,  quamvis  adhuc  usque  in  i^nem 
sxctili  raulti  vocandi  et  justificaiidi  sint  atque  ma- 
gniiicandi.  Vcrha  lanien  pr;e(eriti  teiiiporis,  posiia 
sunt  de  rebus  etiam  futuris,  taiiquam  jam  fecerit 
Deus,  quie  jain  ut  liereni,  ex  aaternilate  disposuit 
qui  fecit  qu*  futura  suiit.  Quicnnque  ergo  Judasi 
providentissima  disposilione  praesciii,  pnedestinali,  d 
■vocati,  jusliiicati,  magniCcaii  vel  glorilicali  suiit; 
non  etiam  nondum  rciiati,  sed  ctiam  iion  nati,  jam 
filii  Dei  sunt,  et  omniiio  perire  non  possaat.  Talibus 
ipse  Deus  omnia  cooperatur  in  bonuin. 

t  Quid  ergo  dicemus  ad  haec?  Si  Deus  pro  nobis, 
t  quis  contra  nos?  Qui  etiara  proprio  Filio  non  pe- 
« peicit,  sed  pro  nobis  omnibus  tradidit  illum,  quo- 
I  modo  non  etiam  cum  ilio  omnia  ncbis  donavit.  > 

Quoniam  quidem  Deus  tot  et  lania  beiieficia  nobis 
contulit,  nou  pro  meritis  nostris,  sed  pro  graiia, 
ergo  quid  dicemus  ad  hcec  tam  magna  ejus  dona  ? 
Yidelicet  djceinus  ulterius,  quod  nliquid  a  nobis  ha- 
bearaus  ?  Non,  sed  omnia  gratise  Dei  ascribemus.  Et 
si  Deus  gratiiito  monere  suo  tanta  nobis  confert, 


proprio,  id  est  non  adoptivo,  sed  naturali  ef  consub- 
stanliali  non  pepercil,  sed  pro  nobis  cmuibus,  u\  est 
pro  noslruiii  oiunium  salute,  tradidil  illum,  id  est 
exposuit  in  mortera.  Et  qui  illud  quod  majus  est 
dedit  nobis,  id  est  Filium,  etiam  illud  quod  minus 
est  dabit  nobis,  id  est  regnura  suum.  Mam  qui  Fi- 
limn  dedit  quomodo  aliquid  negare  poluit?  Quomodo 
«011  etiam  ownia  donavit  nobis  cum  illo  ?  Ui)i  eniin 
dedil  nobis  illum  in  quo  oinnia  bona  sunt,  ibi  cum 
illo  omnia  nobis  ulilia  dedit,  id  cst  fidcra,  reniissio- 
iiem  peccatorum ,  perfectionem  virtutum ,  diversa 
dona  sanci!  Spiritus,  et  in  futuro  saiculo  heatitudi- 
nem  sempilernam.  Et  lunc  qualis  erit  spiritus  iiomi- 
nis,  nullum  omnino  habens  vitium,  nec  sub  quo  j!»- 
ceat,  nec  cui  cedaJ,  nec  contra  quod  saltem  lauda- 
biliter  dimicet  pacstissima  vii  tute  perfectos  ?  Reruia 
ibi  omaium  quanta,  quara  speciosa,  qtiani  cerU 
scientia,  sine  errore  aliquo  vel  labore,  ubi  Dei  sa- 
picntia  de  ipso  suo  fonte  potabitur  cura  summa  feli- 
citals,  siite  difficultate  ?  Quale  erit  eorpus ,  quod 
omiii  modo  spiriiui  subdiium,  et  eo  suflieieuter  vi- 
viijcatura,  nullis  aiiinouiis  indigebit  ?  Non  enira  ans- 
jnale,  sed  spiritaie  erit,  habens  quidera  carnis,  .sed 
siiie  ulla  cainali  cornipiione,  substantiom,  Cuni 
enim  beatitudiiicm  iliam  obtiiiuerimus,  tune  habebi- 
nius  omnia.  Nostra  quippe  eruiit  ad  vivendum 
superiora,  uostra  erunt  ad  convivendum  sequaiia, 
nostra  erunt  ad  dainnandum  inferiora.  Sic  enjta 
habcnliir  ibi  omnia,  utsint  et  ouniium  sInL"uIayCt 
omiiia  siiiguloruni. 

€  Quis  accusabit  adversus  electos  Dei  ?  Dous  qui 
<  justi.iicat.  Quis  est  qui  condcmnet?  Chrisius  Je- 
«  sus  qui  morluus  cst,  imo  qui  et  resurrcxit,  qni 
t  fcst  ad  dexteram  Bei,  qui  etiam  ictcrpellal  pro 
(  nobis.  > 

Vere  salutein  et  omnia  bona  cuiu  Christo  Dena 
nobis  donavit,  elhabebiiuus  illa.  Nam  quis  nos  ac- 
cusabit,  ut  faciat  nos  his  privari  ?  Quis  advcrsus,  id 
est  quis  contraritis  accusabit  electos  Dei,quos  secun- 
dum  immutabile  propositum  vocavit  ?  Yel  quis  ae- 
cusabit,  id  est  quis  accusaiionem  deferet  adcerstst 
electos  Dei  ?  Nuilius  accusalio  nocere  LUis  pr.terit. 
Diabolus  quidoEi  nitilur  eos  uecusare.  Scd  ^is  eei 


719 


nEKVEI  BURGlDOLENSiS  MONACIII 


720 


iliabolus,  vel  qus  ejns  accwsalio  adversus  eos,  fjnos  A  non  possumus.  Non  propter  crinien,  non  propter 


Dcu»  eligit  ?  ejiis  accQsalio  contra  eos  non  \alet. 
Quis  ergo  accusabit  eos  ?  Deus  ?  Non ;  quia  ipse  ju- 
tlijitat  eos.  Et  repugnans  est,  ut  quos  justificat, 
illos  accusp-t.  Deus  non  vult  illos  aecusare,  alius 
non  potest.  Et  cum  nullus  accusct,  qnu  est  qui  con- 
demnet  eos?  Nulliis.  JNum  coiidemnabit  eos  Jesui 
Cliristus  ?  Nequaquam  rex  salvator  conderanabit  eos, 
4iui  mortuus  est  ut  ipsi  vivant.  Dico  mortuus  cst,  ut 
nos  peccato  moriamur ;  imo  ut  maj  is  bencficium 
designem,  dico  quia  etiam  resurrexii  ut  iios  cum  co 
resiirgainus,  el  prim«  pcsurrectionis  participes  si- 
inus.  Qui  et  in  coelum  sublimatus  est  ad  dexieram 
Dei,  ut  nos  post  se  elevet,  et  dcxteram  partem,  qus 
.perpeluam  beatiludinem  designat,  tenere  faciat  {J 
Joan.  u).  Poiens  est  subveiiire  suis,  quia  est  ad 
dexteram  Dei,  id  cst  omni  crealurae  pralatus,  et  in 
honore  positus  in  quo  Pater  est,  ^iiia  etiam  interpel- 
lal  pro  nobis,  quia  huiic  habemus  apud  Patrem  ad- 
■vocatum  et  intercessorem.  Unigeniiura  enim  Filiura 
pro  bomioilius  interpellare,  est  apud  coaeternum 
Patrem,  seipsum  honiinem  demonstrare;  eumque 
pro  humana  natiira  rogasse,  esl  eamdem  naluram  in 
divinitalis  suse  celsituriiiiem  suscepissc.  Interpellat 
igilur  pro  nobis  Dorainus  non  voce,  sed  miseratione; 
quia  quod  daranari  in  eleclis  noluit,  suscipiendo  li- 
beravit. 

<  Quis  CTgo  nos  separabit  a  charitate  Chrisli  ? 

Tribulatio,  an  angustia,  au  perscculio,  an  fames. 


humanum  favoiem,  sed  propter  te  niortilicamur. 
Hsec  est  causa  niartyruin.  Proptfer  te  a  quo  nolumus 
separari,  mortificaiiiur,  id  esl  variis  poenis  aflici- 
mur,  tola  die,  id  est  loto  tcnipore  ilhiminatinnis  no- 
slra;;  ex  quo  de  teiiehris  ad  hicem  venimus.  ^Esli- 
mati  eni-m  sumus  ab  adversariis  nosiris  sicnt  ove$ 
occisionis,  id  est  sestimant  nos  sine  rcspectu  miseri- 
cordine  debere  occidi,  cura  nec  resislamus  eis,  sed 
in  simplicitate  el  raansueiudine  nostra  innoceiiter 
mori  simus  paraii.  Hsec  omnia  pro  Chrislo  putiniiir. 
nec  ab  his  superamur,  sed  in  omnibus  his  snperamus, 
id  est  superiorfts  ei  viciores  efGcimiir,  non  propter 
noslras  vires,  sed  propter  eum  qui  dilexit  iios,  quia 
duni  in  illius  amore  pendemus,  sensum  doloris  iion 
recipiraus.  lllius  eiiim  charitas  qua  nos  dilcxit,  et 
nustrum  ad  se  affeclum  rapuit,  crucialum  corpoiis 
et  dolorem  sentire  nos  non  sinil. 

<  Cerlus  suin  enim  quia  neque  mors,  ncqiie  vita, 
neque  angeli,  neque  principatus,  iieque  viitutes, 
neque  instantia,  neque  fiitura,  neque  forlitudo, 
neque  altitudo,  neque  profundum,  neque  creatura 
alia  poterit  nos  separare  a  charitate  Dei,  qu?e  est 
<  in  Christo  Jesu  Doinino  nostro.  > 

Vere  nihil  nos  separabit  a  charitate  Dei,  nain 
inde  certus  sum.  Non  opinor,  sed  certus  sum,  id  est 
pro  cerlo  et  constanti  firmiter  teneo  quod  neque 
mors  uUa,  neque  viia  temporalis  proniissa,  nec  ali- 
quid  eorum  quae  subduniur,  poterit  nos  separare 


an  nuditas,  an  periculum,  an  gladius?  Sicutscri-  ^  ab  amore  Chrisii.  Neoio  nossepaiabit  inde  niinando 


ptum  est :  Quia  propter  te  mortificamur  tota  die, 
1  xstiinati  suinus  ut  oves  occisionis  (Psal.  XLiii). 
t  Sed  in  his  omnibus  supcramus  propler  eum  qiii 
«  dilexit  nos.  > 

Quandoquidem  Christus  pro  nobis  mortem  pcrtu- 
lit,  et  adhuc  interpellat  pro  nobis,  ergo  quis  separa- 
bii  nos  a  charitate  Chrisii  ?  id  est  quis  poterit  sepa- 
rare  nos  ab  amore  quo  diligimus  Chrislum  ?  Nulhis 
hoc  facere  polerit.  Num  faciet  hoc  tribulutio ,  id 
est  corporis  afflictio?  Nequaquam.  An  angustia,  id 
est  mentis  anxieias  hoc  facere  poterit,  ut  non  dili- 
gamus  Christum  ?  Minime.  An  persecutio,  id  est  de 
loco  ad  locum  expulsio,  separabit  nos  a  Cliristi  di- 
lectione?  Non.  Etsi  oranimodam  tribulationem  su- 


mortem,  quia  id  ipsum,  quod  diligimus,  Deum,  inori 
non  potest.  Ncino  inde  separat  nos  pnlliccndo  vitara, 
nemo  enim  ab  ipso  fonie  scparat  iios  aqiiam  polli- 
ceiido.  Non  separai  iiide  qrii  miiialur  murtem,  quia 
qui  credit  in  Chrisiuni,  licct  moriatur,  vivit.  No- 
que  qui  pollicetur  vituro,  quia  Christus  vitam  dat 
jetemam.  Et  ideo  tempor.ilisvitse  pollicitatio,  aeterna; 
comparaiione,  contemneiida  est.  yeque  angeti  sepa- 
raiit  iiide,  sive  boiii  sive  mali,  qiiia  etiam  si  boni 
aiigeli  dicerent  ut  Cliristum  non  amaremus,  quod 
nunquam  docent,  non  eis  acquiesceremus.  Licei, 
inquit,  angcliis  de  ccelo  cvangelizet  vobis  prsetcr  id 
quod  accepistis,  anathema  sil  {Gal.  i).  Non  igilur 
angelus  aliquis  iude  separal,  quia  non  esl  angeiiis. 


stineamus,  etsi  animi  sngustia  torqueamur,  etsi  nos  p  cuin  inbxreinus  Dco,  nostra  lueiite  potentior.  ^eque 


adversarii  per  diversa  loca  persequanlur,  nunquam 
a  Christi  ainore  divelU  poteriinus.  An  nos  ab  eo  fa- 
mes  separabit,  id  est  desiderium  comcdendi  siiie 
abundantia  cibi  ?  Absit!  An  nudilas,  iil  estpeiiuria 
vcstis  hoc  faciet?  Nequaquara.  An  periculum,  id  est 
apparatus  raortis  nos  dividel  a  Christo?  An  gladius, 
id  est  ipsa  mors  gladio  facta  valebit  hoc  facere  ?  Ne- 
quaquam.  Per  hjec  septem  designantur  universa 
qux  nos  in  li<JC  sacculo  possont  affligerP,  quia  se- 
ptenarius  universitatcm  solet  exprimcre.  Scd  nul- 
lura  horuin  poterit  nos  ab  amore  Christi  separarc, 
si  electi  suilius.  Et  hoc  dico  sicut  scriptum  est  de 
Bobis,  ubi  vox  noitra  cxprimitur,  diceus  Christo  : 
Quia  vTcpttT  te  morlilicamur  quoDiam  a  te  scparari 


principatus,  id  est  illi  angeli  qu!  hahent  priiicipalum 
super  alios,  sive  bonos,  sive  nialos.  In  utrisque  enira 
praeminent  alii  aliis.  El  Dominus  contrarios  princi- 
patus  etspoliavit,  triumphans  illos  Ir  semeiipso. 
Boni  vero  principalus  uiinquam  nos  ab  iilo  separare 
volent,  quorum  maximum  studium  est,  subjectos 
ad  eum  reducere.  Nec  etiain  virtuies  inde  separaiii, 
id  est  adhuc  subliiniores  angeliciie  fortitudiiios,  quia 
si  boua;  sunt,  favent  nobis  ni  conjung.iiiuir  Deo  ;  si 
vero  malse,  rcpriniontur  ab  eo.  Enuineratis  omni- 
bus  advcrsis  quse  in  terra  sunt,  ascendit  in  coelum  ; 
et  ostendcre  volens  quia  parum  est  si  conteinnat 
terrena  supplicia  propter  Chrislum,  adjungit  eliam 
hoc,  quia  nequc  ongeii,  neqve  principaius,  ne^fue  nr< 


751  COMMEiNT.  LN  EPISTOLAS  PAULT.  —  IN  EPIST.  AD  ROM.  722 

tules,  etc.  Qi!o  I  aulciii  'licit,  lale  est :  Noii  soUim  A  «  testimoniuin  mihi  perhibente   consciBntiu  mea  in 
hoiiiines  abstralieie  ine  n<Mi  pos.sunt  al)  amore  Clni- 
sti,  sed  ne  angcli  quidem  neque  omneg  siniul  coelo- 


iinsi  virtutes,  si  convenianl  m  unum,  nec  si  a  regno 
(ieceJere  ine  necesse  sit,  aiit  etiam  in  geliennaiu 
tiuli  pro  Chiislo.  Quod  enim  ait,  alliludo  et  pro- 
lundum,  et  vita  et  mors,  regnum  cuelorum  et  geheu- 
iiara  designare  videtur.  Hasc  autera  dicit,  non  quod 
angeli  affeciaie  possint  aliquaiido  eum  a  Cliristo  se- 
parare,  sed  eliara  ea  quiS  impossibilia  siinl,  fieri 
posse  dicit  niagis  qiiam  se  a  Christi  amore  sejiingi, 
«t  per  haec  quania  in  eo  vis  esset  Dei  charitalis, 
ostenderet.  Neque  instantia  adversa  separant  nos 
inde,  hoc  enini  leviora  eo  seatimus,  qiio  ei,  a  quo 
nos  separare  inoliuntur.  arclius  inhoereinus.  Neiiue 


i  Spiritu  sancto,  quoniam  tristitia  est  milii  magnii, 
«  et  conlinuus  dolor  cordi  meo.  Optabam  enim  ego 
«  ipsc  auathema  esse  a  Cbristo  pro  fratribus  nieis, 
«  qui  sunt  cognati  mei  secundura  camern,  qui  sunt 
«  Israelitae,  quorum  adoptio  est  tilioruin  et  gloria  et 
«  lestamentum  et  legislatio  et  obscquium  et  pri»- 
«  niissa,  qnorum  patres,  ex  quibusest  Christus  se- 
<  cuiidum  carncm,  qui  est  super  omnia  Deus  bene- 
€  diclus  in  ss^cuia,  amen.  > 

Modo  nihil  potesi  me  ct  aiio.s  electos  a  Chrislo 
separare,  sedolim  fui  ab.ieo  separatus,  et  optabam 
semper  esse  alienatus,  unde  nunc  dolefl,  sicque 
inala  vertyntur  iu  bonum.  Nam  teritaiem  dico,  elc. 
Yel  ilaconlinijatur:  Certus  suin  quod  nibil  poterit 


fuUtra,  id  est  fuiuroruin  proinissio,  separai  inde,  °  nos  ab  araore  Christi  separare,  cum  ei  supradiclis 


quia  qiiidquid  boni  ruturiim  est,  certius  promittit 
D.^us;  et  nihil  esl  ipso  Deo  melius,  qui  jam  profecto 
beiie  sii)i  inhaerenlibus  prssens  cst.  Neque  instantia, 
id  est  aliqua  imrainentia  pr»senlialiter  adversa  vel 
prospera,  neque  futura  boiia  vel  niala  separanl  nos 
a  Cbristo,  hoc  est  iiec  pneseiilia  nec  fuiura  tempo- 
ralia,  quEe  vel  delectant,  vel  premunt,  vel  spem 
daiit,  vel  limorem  inculiunl.  Nequc  fvrtitudo  alicii- 
jus  foi  tiler  nobis  violciitiain  inferentis  scparat  inde, 
quia  ille  cui  inhsremus  fortior  est  omnibus.  Neque 
altitudo,  id  est  si  qnis  nos  iii  altiini  levaverit,  ul  du- 
rius  praecipitet.  Nepte  profuudum,  id  est  si  quis  nos 
in   profundum  nians  demerserit,  aul  in  imiim  car- 


l)eneticiis,  quia  nos  praescivil  et  prsdestiiiavit  et 
vocavit  ct  justificavit ;  tum  ex  hoc  quod  cura  essem 
persecutor  Ecciesiaa  Dei,  niiUo  rnodo  potui  fideles  ab 
ejus  charitale  quaiiiumcunque  labnravi  divellere,  ut 
modo  mullum  inde  doleam,  quod  tanlam  crutleli- 
taiera  iu  eos  exercuerim.  Nam  ego  eiisiens  «n  C/ir«- 
sto,  id  cst  in  corpore  Christi,  dico  vohis  veritaten\ 
ita  puram  qiiod  non  mentior  sicut  nonnulli  qui  dum 
vera  loquunlur,  inlermiscent  fal^a.  Et  quia  nonnulli 
vera  loqui  videntur^  qui  iion  ita  habent  in  corde, 
adjuiigo  me  veritatein  oie  proferre,  tettimonium 
perhibenle  mihi  conscientia  mea,  quia,  eisi  vos  non 
credilis,  niea  tamen  conscientia  mihi  tesiis  esl  quis. 


ceris  deposnerit.   Sivo  allitudo,  id  est   sublimitas  p  verum  dico ;  et  testatur  hoc  iion  in  sua  auctontate. 


muiulani  honoris  promissa;  et  profundum,  id  est 
ultima  dejectio  extremte  calamilatis,  qiiie  in  lioc 
mundo  perferri  potest,  coniniinaia.  Vel  altitudo  et 
profuiidum,  id  est  subliniitas  eloquentise  saecuiaris, 
•  et  profunda  perscrutatio  naturalium  rcrum.  Sive 
etiam  altitudo  et  profundum,  id  est  inaiiis  curiosi- 
tas  earumrerum,  quae  vel  in  coelo  vel  in  abysso 
sunt  autesse  pulantur.  Sed  quocuiique  modo  siibli- 
mitas  et  profundum  intelligatur,  nou  poterit  nos  ab 
araore  Chrisii  separare.  Neque  crcntura  alia,  id  est 
creatura  visibilis,  quia  el  nos  sumns  quidem  crea- 
tura,  sed  visibilis.  El  ideo  alia  creatura,  id  est  di- 
versa  ab  inieriori  boiniiie  no&tro,  quo  Christam  di- 
ligimus,  non  nos  ab  amore  ejus  dividet,  quia  amor 


sed  in  Spiritu  sancto,  qui  facit  eam  hoo  testari.  D» 
lioc  dico  lam  iirmam  veritatem,  quia  irislitia  est 
mihi  non  exigua,  sed  maoMa  et  rifi/or  non  horarius, 
sed  contimius  cordi  meo.  Et  cur  est  mihi  nunc  UntA 
trislitia  et  tam  loiigus  animi  doIor7  1nde  scilvcet 
quia  ego  ipse  qui  modo  sum  tantus  apostolus,  anle 
fidem  non  solum  voiebam,  sed  et  optabam  esse  ana- 
themii,  id  cst  alienatio  alionim  a  Chrislo,  ut  alie- 
uatos  et  divisos  vel  separalos  a  Christo  farerem 
illos.  Et  boc  oplabam  pro  fratribus  meis,  id  csl  pro 
Judajis,  qui  mei  sunl  fratres  in  lege,  quoruni  legeot 
volebam  deferidere,  qui  sunt  cognnti  mei  secundum 
carnem,  ei  ideo  amplius  juvandi  erant,  quia  oinniun» 
coramoda  qusererc  debemus,  sed  maxiine  consan-< 


corporumqui  per  crealnram  aliam  exprimitur,  non  D  gui)icorum.  Sed  ego  male  juv.-ibam  eos,  quia  impe^ 


hoc  faeiel.  Vel  alia  creatura.nielius  intelligitur  de 
his  dici,  qus  non  sunt.  Et  ea  ergo  quae  non  sunt 
commemorat,  ut  oslendat  quia  eiiam  si  essorit  ea 
quae  non  sunt,  se  tamen  movcre  a  proposito  aut 
mutare  non  possent.  Cerlus  sum,  inquit,  quia  nihi! 
horiim  quK  eiiiimer.ivi.  poleril  nos  icparare  a  chari- 
tate  Dei,  qui  oninibus  melior  est,  et  lot  laniaque 
beneficia  nobis  contulit  quic  ciiaritas  cst  noLis  in 
Christo  Jesu  Domino  nostro,  quia  nobis  charitatcm 
siiam  in  Christo  Pater  ostendil,  quem  pro  nobis 
tpadidit;  el  ncsiio  P:Urem  dlligere  polest,  iiisi  Chri- 
stum  dilexerit. 

CAPUT  IX. 
«  Vcritalcm   dico  iii  Cliristo  Jeso,  Bon  raentior, 


dieliara  iiios,  ne  in  Christum  crederent,  qui  tunt 
Israeliice,  id  e.sl  de  genere  Ssrael  descendentes.  Vei 
aliter :  Affectura  suura  erga  Judajos  «istcndit  Aposlo- 
lus,  iJicens  et  juramento  confirmans,  sc  eornm 
causa  pluriniura  contristari,  quod  Christo  credere 
noluerunt,  qui  eis  fueral  repromissus  et  ad  eos  vs- 
nit  missus.  Tristitia,  inquit,  esi  •B>ihi  non  levis,  sed 
magiia  et  dolor  contimius  cordi  meo,  non  qui  ad 
horam  pungat  et  transeal,  sed  q«i  jifgiter  maneat. 
Doleo  geniis  meum  benefieio  Chfisu  privari.  Opt:4- 
bam  cniiii,  id  cst  j:iiniJudum  optare  ca-pi  csjo  ipse 
esse  anatheiiia,  id  est  alienalu^  a  Cbrisio  pro  frn!- 
Iribus  meis  Judsis,  ul  ipsi  adhasrorent  Christo;  op 
tabara  perLre,  «t  ilU  saharentur.  Juxta  bim«  oanauni 


m  HEBYEl  BURGJDOLivNSiS  MONACHJ  714 

cl  beatus  Michseas,  cum  multa  mal^  J^jdseis  Ysiiiura  A  Israel  (Exod.  ii); »  ci :  «  Filios  enutrivi  et  exaliavi 

(ha.  t),  I  etquprum  gloria,  ut  ile  cuiiclis  geniibus 


proplieinrft,  ail:  i  Utinam  Jion  esseui  vir  habens 
&piri!uni,  et  niendaciura  potius  loquercr.  >  {ilkh.n.) 
Araorc  cnjm  genlis  suae  voluit  se  alienuiu  esse  a 
ir-pijiti!  sanclo  et  falsiloquum,  duminodo  plagas  illas 
et  captivilalcs  cl  exitia,  qua;  ipse  sua  vaticination^; 
pnedixerat,  plobs  Jiidaica  evaderet.  Sicut  ergo  Mi- 
cha'as  a  Spirilu  saiicto  aUcnus  fieri  voluil  prK  a- 
jiiore  plcbis  sna:,  ita  Paulus  ar.aliiema,  id  est  qiie- 
rms  opiiivii  fieii  proe  nirnieiali?  dilectionis  fratrum 
suoruin.  Par  est  eniivi  alieftum  esse  a  Spirilu  san- 
clo,  t"t  alienum  a  Cliristo.  Moyses  quoque  pro  ec- 
dem  populo  mirabiliter  intercessit,  objicieus  semet- 
ipsum  pro  eis,  diceus :  i  Si  diraitiis  eis  pcccutuin, 
diinitte;  si 'auleni   nou  vis,  deie   rne  dc  libro  luo. 


eiigereiitur  in  peculiarein  populnoi  Dei,  et  quorum 
lestamtnta,  unura  in  littcra,  alterutn  in  spiriiu,  ut 
qui  priiis  in  carne  servierant  cseremoniis  iegis  abo- 
iitis,  postea  scrvirent  in  spiritu  mandatis  Evapgelii 
sempiteriii.  Teslamenla  enim  ad  iiios  praicipue  per- 
tiiient.  quia  ct  Velus  Testamenlura  illis  est  datum, 
et  Novum  in  Veteri  fip;uratiim,  el  quoruin  ett  legUla- 
tio,  id  esl  Veteris  ac  Novi  Tesianienli  daiio,  <|uia  in 
Vetcri  datum  cst  eis  et  Novum.  Yel  legislaiio,  id  est 
Mosaic%  legis  datio,  et  qiwnim  estobsequiunt,  id  est 
exseculio  manJalorum  coelestium,  et  cultns  Dei,  et 
quort/im  sunt  promissa  divina,  ulqtiidqviid  pruniissum 
est  patribus,  complealur  filiis,    nisi  culpa   eornm 


quem  scripbisti  {Exod.  xxxii).  >  Ubi  dcmonstratum  B  obsiiterit.   .Multse   eiiim    dc   Cbrislo   promissioiifs 


cst,  inlerccssio  sanctoruni  quantum  pro  illis  valeat 
apud  Deuai.  Securus  enim  Moyses  de  Justitia  Dei 
qcae  euni  de.Icre  iiou  posset,  impelravit  jnisericor- 
diaiii,  ne  illos  qiios  jusie  posset,  deleret.  Intcrcessit 
ergo  parUlior  delcri  pro  ipsis  quam  ipsos,  sciens 
apud  misericordiam  se  id  agcre,  qux  quoniam  nuMo 
niodo  delercl  ipsum,  eliam  illis  parceret  propier 
ipsum.  Scd  si  consideremus  Sloysis  vocem  inter«ie- 
lienlis,  perspicicmus  eumdem  et  Moysis  et  Pauli 
crga  crediium  sibi  gregeni  afli:ciuiii.  «  Paslor  enim 
iibnus  ponie  aniniam  suam  pro  ovibus  {Joan.  x).  > 
Ct  hoc  ipsum  est  diccre  :  «  Opiabam  analhema  essc 
s  Cbristo ;  »  ei :  <  Dele  mc  de  libio  quem  scvi- 
psisti.  5  Qui  enim  delelur  de  libro  Dei,  anatbeina 
<it  a  Deo.  Simulque  cernamus  Aposioium,  quanla; 
tiiarilalis  in  Gluisto  sit,  iit  pro  illo  cupial  mori  el 
^oliis  perire,  dummodo  omne  in  illam  crcdat  bo- 
<niDuin  genus..  Periie  autein  noii  in  peipeluuiu,  sed 
inprafseoiiarum.  Vult  perire  in  carnc,  ut  alii  sal- 
Tentur  in  spiritu  ;  suura  sanguinem  fiindere,  ut 
muUorum  anima;  con.servenlur.  Anaibema  eiiiin  iii- 
lenium  occisionem  sonat,  sicul  ei  hoc  loco.  Opfat 
ergo  pro  saluie  fralrum  analhema  esse,  iuiitari  vo- 
lons  D.ominuni,  qui  et  ipse,  cum  iion  esset  maledi- 
ctio,  pro  nobis  factus  est  maledlctio.  Scriplum  eniin 
de  1116  iuii :  <  Maledictus  a  Deo  qui  pciidel  in  ligr.o 
{Deiit.  x.\i ;  Gal.  iii).  »  Et  slcut  Chrisius  fait  mole- 
dictus  a  Dco,  sic  Aposlolus  aa:^li)Cina  a   Clirislo, 


factx  sunt  palribus  eoruin,  quortim  patret  sunt  illi 
nominalissimi,  quos  Yelns  Scriptura  laudat.  ct  quod 
majus  ost  oranibus^  e-i  quibus  est  Clirifius  secundum 
caritem  de  .Maria  viryiBf  naius.  Quorum  patres,  ecce 
laus  a  prioribus^;  e(  ix  qmbttt  Chrislus,  ccce  laus  a 
poslerioribus.  Ei  eis,  id  esl  ^x  gciicre  corum,  est 
ChrislHS  secuDdum  cariieci,  <fiii  factiis  est  ex  semii 
nc  David  secundum  carnem,  sed  ex  naiura  suse  dir 
vinitatis,  in  qua  esl  xqualis  Palri,  csl  ipse  super  om- 
niu  Deus  bctiedictu.i  iu  sxctila.  Amen.  Pcr  hoc  enius 
quod  Dcus  super  omiiia  dicilur,  Deus  naturaliter 
osse  ost.^ndiiur.  Dcus  enim  aliquando  nuncupative, 
aliquando  vi-ro  essontialiter  diciiur.  Nuncupalive, 
,  sieui  Moysi  dicium  est :  <  Ecce  coiistitui  tc  Deuni 
'  Pharaonis  {Exod.  vii). »  Essentialiicr  siout  ail  : 
c  Ego  sum  Deus  Abraham  el  Deus  Isaac  ei  Deus 
Jacob  {Exod.  m).  t  Qi;i  vcro  nuncupaiive  dicilur 
Dciis  inior  omiiia,  qiii  autcm  csseniialiter  dicitur 
Deus,'supfr  orania.  Ut  ergo  Paulus  osienderet  Chri- 
slum  naluraliier  Deuni,  no.i  luuic  Deuni  lanlum- 
mndo,  sed  super  oiniiia  Deuqi  nicmoravit.  Quia  et 
eleclus  quisqiie,  sicut  prieniisiinus,  vel  in  exeniplo 
prJerogaiido  positus,  dici  Deus  potest.  sed  inter  om- 
nia,  quantum  nuncupalive  ;  Ciiristus  aiitcm  Deus 
super  omnia,  quia  naiuraliier  Deus.  Et  hoc  Amen, 
i.d  eai  vere.  Et  propierea  est  dolor  cordis  Aposiolo, 
quia  >ste  iantus  ac  ialis  non  recipitur  a  Juda.>is,  de 
quorum  slirpe  geiicraius  est.  Et  in  quibus  tant;i 


lloc  eat  eliara  hic  anatliema,  quod  ibi  maledicius ;  D  fueTuni  bona,  dolet  curtanta  iiunc  mala  sini.  Nihilo- 


et  i)Oc  est  hic  a  Christo,  «juod  ihi  a  Deo.  Christus 
enim  incrucc  pendeus  fuit  nialedictus,  id  esl  morli 
■nddictus  a  Patre,  cl  Pauhis  in  passione  martyrii 
fuit  nnatliema  a  Chiisto,  id  est  alienatus  iitque  pri- 
Vatiis  vi^,  volenle  Chrislo-.  Oplabam  enira  anatbe- 
uia  ossi.  a  Christo  pro  fratiibus  meis,  ut  iili  non 
esseiit  a  Chrislo  alicni,  qui  suiit  cognati  mei,  non 
secunduin  spiritiim,  sed  sccuiidum  oarnem,  quia 
1n  spiritu  sunt  a  me  alicni.  AfTectuni  suum,  ut  dixi- 
mus,  circ.T  illos  ostoodit,  et  niulla  de  iliis  prsecoiiia 
oiiumerat,  ut  omiiibus  pro  iUis  doloreni  incutial, 
qtiia  lanto  pejorcs  suisi  eiiam  gontibus.  Quorum,  in- 
quit,  est  adoplio  filiorum,  de  quibus  quoiidam  Do- 
luinu»    loquebatiir  :    <  Filius  incus   priiBOgeniluii 


minus  ianion  laudnt  jiidicii  veniatem,  nc  seiiteniia 
Dei  in  propinquoset  fratres  suos  displicere  vidcaiur, 
el  vel  austcra  esse  vel  nimia.  Nani  subdit : 

4  Non  autera  qu.od  exeiderit   verbiira    Dei.  Non 

<  enim  oiniies  qui  ex  Israel,  lii  suiit  Isiaelita::  no- 
t  que  qui  semen  suiit  .^braha-,  omncs   lilii,  sed  in 

<  Isaac  vocabi^iir  iibi   scmcn.  IJ  est  non  qui  filii 

<  carnis,  hi  filii  Dci  ;  sed   qui    sunt   promissionis, 

<  lEStimanlur  in  semine,  promissionis  eiiim  vcrbuiii 

<  hoc  csi :  Socuiidum  lioc  Irnipus  veniam.  ei  crit 
«  Sara;  filius.  > 

Doleo,  iiiquit,  dc  ptrdiiionc  istorum,  sul  non  idio 
quod  exciderit  terbum  Dei,  id  esl  non  propterca 
quoil  evanucril  prniuissiQ  Dei,  qiii   senien  .\br.th» 


725  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PALILI.  —  IN  EnST.  AD  ROM.  726 

salvari  promisit.  Non  ob  lioc  tamcn  contristor,  quod  A      *  Non  Koliim  autera,  sed  et  Rebecoa  tx  rino  conr 


exci»ieritverbiimDei,<)uianonexcidit,nonirritumest 
deductuni,  sed  ratura  et  stabile  manct,  licet  quidara 
iliorum  non  crediderint,  quia  verbum  promissiouis 
non  est  factum  Judaiis  tantiim,  sed  electis.  Non 
enim  omnes  qui  sunt  ex  Isrucl,  id  est  ex  carnali 
stirpe  Jacob,  lii  siint  Israelitw,  id  est  per  merilum 
fiilei  et  jusiitiic  iit  israelitica  sorte  numeraiidi ;  ne- 
que  ((uia  seinen  siint  secunduui  cainem,  idciico 
omnes  iilii  sunt.  Mulii  cnim  ex  eo  carnaliter  pro- 
creati  sunt,  qui  non  censenlur  ejus  iilii,  siciit  nni- 
nes  quos  Cothiira  peperit  vel  filius  Agar.  Itatine 
verbum  Dei  excidere,  csset  promissa  noii  inipleri. 
Sed  volens  Apnsiohis  ostendere  quia  no.n  cxcidit 
verbiim  divina;  promissiouis,  non  enini  omnes,  in- 


t  cubitu  habens  Isaac  patris  nosiri  [Gen.  sxv;.  Cutu 

<  enini  nonduni  nati  fuissent,  aut  aliquid  egissent 
c  boni  aut  mali,  ut  pccundum  electionem  proposi- 
«  luui  Dei  manerel,  non  ex  operibus,  sed  ex  vo- 
t  cante  dictum  est  ei  :  Quia  major  serviet  minori, 
I  sicut  scriptum  est :  Jacob  dilexi,  Esau  autcm  odio 

<  liabui  {Malac.  i).  i 

Isaac  qui  promissus  est,  utique  nullis  operibu» 
promeryerat  u.t  iiascituruspromitterctur,  ul  inlsaac 
vocaretur  semen  Abralise,  id  est  illi  pertinerent  ad 
sorteni  sanctorum,  quis  in  Christo  est,  qui  se  intel- 
ligerciit  filios  promissionis  ,  non  superbientes  de 
mcritissuis,  scd  gralife  vocationis  depulaiites,  quoJ 
coliseredes  essenl  Chiisti.  Cum  enim  promissiira  est 


qsiil,  qui  ex  lsi:iel,  hi  sunt  IsraelilK :  nf^wg  qiii  se-  B  ut  essent,  nihil  utiquemerueruntqui  noiiduin  erant. 


men  sunl  Abralw,  omnes  filii,  seil  in  Is:iiic  rocahilur 
tibi  senien.  Hjc  eiiim  declarat  illos,  qiii  non  credi- 
dcrunt,  nou  esse  Israelitas  vel  lilios  Abraha;,  nec 
Deum  pioraisisse  vei  decrevissc  illos  fore  salvandos. 
El  iden  iiicipit  ratiociuari,  quaic  allo  et  justo  judicio 
Dei,  repulsis  illis  gentes  sint  iniromiss;e.  Non  onincs 
ilU  suiit  lilii,  et  idcirco  liabituri  hasrcditalem  aut 
ealulem,  scd  iii  Isaac,  iiiquit,  vocabitiir  tibi  semen, 
iwu  qiti  filii  carnis,  hi  sunt  fiUi  Dei:  scd  qni  fitii 
iunl  protnissionis,  leslimanlur  in  semiiic.  Iii  Isaac 
qiiippe,  qui  Abrahae  promissus  esl  (ilius,  piaihgu- 
rati  sunt ;  non  qui  se  justos  ipsos,  scd  (juos  Deus 
fuerat  ipse  facturus.  Propter  quod  et  filii  promis- 
sionis  dicuniur,  ac  per  hoc  ipsi  filii  promissionis, 
ut  sint  semeii  Abrabae,  in  Isaac  votanlur,  id  est 
in  Cliristum,  vocaute  gratia,  congregantur.  Fiiii 
eniin  cariiis  pertiiient  ad  terrenain  Jerusalem,  quse 
servit  cuiii  /iliis  suis;  promissionis  autein  lilii  ad 
eam  qua;  sursum  ent,  liberain  niatipin  nostiam 
a-ternam  in  coslis.  Ili  ergo  verc  sunt  fdii  Abiahx, 
qui  graiuito  Dei  munere  sicut  Isaac  prornittiintiir, 
et  gratuilo  ejus  Diunere  boni  efficiuntur.  Nam  siiut 
Isaacnoii  raeruit,  ut  nasciturus  promitteretur,  ,sic 
et  isti.  Et  vere  promissus  esl  Abrahae  filius..  Nam 
hoc  est  verbnm.  promissionis,  id  esl  in  hoc  veiho 
promisii  Deus:  Secmiilum  hoc  lempus  veniam,  id  est 
revoluio  anno,  osteiidam  mc  libi  adesse  iu  effdctii 
virtntis,  el.erit  tuac  Sura'  fitins  in  ulcro,  Sccuiidiin) 


Promissus,  inquani,  est  Isaac.  Sed  non  solum  iile 
promissus  est,  qui  reprobato  Ismaele  solus  possi- 
doret  hsereditatem  patris,  sed  et  Rebecca  promissio- 
ncm  wmilem  divinilus  accepit,  liabens  in  ulero  gemi« 
iios  exuno  concubitulsaac  patris  iwstri  qiiemut  ps- 
Hem  habemus  imiiari.  Ex  uno  concubitu  liabujt 
eos  Rebecca,  ut  non  solum  de  suis,  neque  de  paren- 
Uim  meritis,  sed  nec  de  ipsius  qu'dem  uiiius  patris 
mutata  sorte  in  melius  vokintate  gloriarctur  Jacob, 
dicens  ideo  se  a  Creatore  dilectum,  qiiia  pater  cjus 
quando  eum  seminavit,  melioribu'!  laudabilioribui- 
que  moribus  1'uit.  Ex  uito,  inquil,  concHbiiu.  Untim 
lunc  ad  seminandos  eos  nieritum  pairis,.  unum  ad 
concipiendos  meritum  nlatris.  Simul  eiiim  ambtt 
'  sunt  uuo  temporc  concepti.  Proinissio  facta  Sara» 
vel  Abraha;,  ostemiit  quod  nullos  propter  genus  sal- 
vatur;  isla  Rebeccaa,  quod  propler  nulluin  meri- 
tum  suum  vel  parentum  aliqisis  eiigitur,  sed  sola 
gratia.  Vel  ne  quis  diccret  quod  ismacl  ex  ancilla 
concubiiia  genitus  non  debuit  hajres  (ieri,  sed  Isaao 
ex  libcrauxore  natus,  quod  scilicet  iile  per  indigni  • 
tateni  matris  sit  htfiredilale  privaius ,  cl  iste  non 
per  Dei  graliara,  sed  per  inatris  meritum  el  digni- 
tatem  sit  h«res  cBectus,  proponil  Apostolus  exem- 
plum  de  aliis  duobus,  id  est  de  Esau  et  .lacob,  in  qui- 
bus  uniim  fuit  meritum  patris  et  raatris,  e!  ex  qui- 
bus  altev  reprobatus  est,  alter  vero  soSa  gratia  ele- 
ctus.  Ei  bi  diio  siciit  diio  filii  Abrahs,  teiiuei  uni  Q-» 


hoc,  inquit,  tcminis  veniam,  ut  vcrbi  gralia,  si  tunc  D  S'""»'"    reprobaudorum  et  salvandorum.    Diiimu» 

quod  Rebccea  geminos  in  ulero  portans^  ac<;opil  di- 
vinitus  promissionem,  iii  qua  decJaratuus  esl,  quod 
alter  eorurn  reprobaiuius  essel,  et.  ailcr  cligendus. 
Kani  diclum  esl  ei,quia.ina]or  servietininori.  Etlun* 
facta  est  hsec  promissio,  quando  nec  boni  nec  mali 
qiiidfiuam  adliuc  fccceanl  Clii.  Cnii!  cnim  tumd»m 
nali  fuissent,  aut  aliquid  eyisseiit  boni  ve.l  mali,  quia 
et  in  uiero  videri  posseiit  aliquid  laeruissc  luclaiido, 
dictum  e>l  ei,  jd  est  malri,  quia  c  major  .serviet  mi- 
iiori  {Gen.  :txv).  i  ideo  tumc  dictiim  esi,  ut  jireposi- 
tuni,  id  es!  prxfiniiio  vclpraordinatio  Dei,  muneret, 
id  est  iinplerelur  et  rata  constarel  secundum  electio- 
ncm,  !(1  est  sftcundan)  gratiam,  qua  eligi!  quos  cIIt 
git.  Et  dicUiiB  e8t,  non  eii  optribui  patTisTj!  :n6lrio. 


ver  erat  vei  autumuus,  sequeiili  aiino  veiiiret  iii 
vere  vel  autumno.  lii  ha^  scnicnlia  coiiiendit  Apo- 
stolus  ostciidere,  quoinoda  Isaac  iion  (ilius  sit  car- 
nis,  sed  Filius  Dei,  redicns  ad  ea  quce  de  ipso  in 
Gencsi  scripta  sunt..  Pro/jiis.sioHis,  inquit,  verbutnf 
eic.  Non  ergo  perordiiiein  iiativitatls  carnalis,  Isaac 
natus  est,  quippc  cum  et  Aitraham.  cmortui  jam 
corporis  habeieiur,  et  viilva  SaiM  csset  emorlua, 
sicul  superius  oslensum  est ;  sed  per  virlutem  ejus 
qui  dixit :  Secuiidum  lioc  tempus  veniam,  et  erit  Snra; 
ftlius,  id  est. habeliit  Saraliiium.  PJeiiio  igitur  noa 
carnis,  sed  Dei  Fiiius  esse  dicitur,  qui  et  advcDlu 
ej.sermoiie  Dei  nascilur,  ac  propterea  spiriiales  £c- 
desi»  filios  apiissime  prssignat. 


727  HERVEI  BUIiGlDOLENSlS  MOiNACIlI  728 

iiec  ex  fiituris  operibus  finorum,  sed  ex  vecante,  id  A  dit  inb:ere(lilateni,  alterexhaercdatiir.  Non  facitDeus 


est  ex  Dco  qui  per  graliam  vocabat  Jacob.  Nam  si 
futura  opera  vel  bona  hujus  vel  rnala  illius,  qu* 
Di-us  niique  prsesciebat,  vellet  Aposiolus  intelligi,  «e- 
quaquam  dieeret,  non  ex  opcribus,  sed  diccret,  es 
fuluris  operibus,  dictum  est  ei,  inquit,  quia  major  id 
est  Esau  qui  erat  priniogeiiitus,  serviel  minori,  id  est 
Jacoh.  Hic  jam  servilus  unius,  et  liberlas  alteiius 
jirainuntiata  est.  Flutique  servitus  actionem  iniqui- 
tatis  hoc  loco  desigiiat,  liberlas  vero  aclionerajusti- 
tia;.  Nam  si  ad  corporeani  servitutera  respiciamus, 
inagis  videbiturJacobilli  servisse,  quam  ipse  Jacob. 
Jacob  quippe  de  Mesopolamia  rediens,  obtulit  ei 
iniilta  raunera,  eidominumeum  vocavit,  et  huniiliter 
adoravit.  Quoniodo  igilur  servivit  ei  Esau,  nisi  af- 
fligendo  cura  ct  premendo  ac  persequendo?  IJnde 
Salomon  ait:  «  Qiii  slultus  est,  .se.rviet  sapienti 
(Prov.  xi).»  Quia  contra  sapieiitisvitani  duin  stultus 
praeeminens  terrorera  poiestalis  exercet,  dura  huiic 
lal)oribus  fatigal,  cont.iiraeliis  lacerat,  profecto  huiic 
ab  omni  vitioruui  rubigine  iirendo  purgat.  Stultus 
ergo  sapienii  ct  dominando  servil,  qucni  ad  melio- 
rem  slatiim  piemendo  provehit.  Et  juxta  hunc  nio- 
dum  Esau  fratri  suo  servivit.  Secundura  litteram 
autem  Esau,  id  est  populus  Idumacorum,  qui  de 
Esau  descendit,  scrvivit  minori,  id  est  subditus 
fuit  populo  JiKlaico,  Allegorice  vero  Esau,  id  ett 
popiilus  Judajorum,  qui  fuit  primogenitus,  scrvivil 
ininori,  id  est  populo  Christianorum,  qui  scculus 
est.  In  qua  sententia  beatus  Aposlolus  etiam  testi- 
monidm  Malachiie  loiige  posterioris  assiinipsit, 
ut  inielligeremus  hocapertum  postea  per  prophe- 
tam,  quod  aiilequain  illi  nascerentur,  erani  Jud«i 
prsedestinatione  per  gratiam.  Ita,  inquit,  dictum  est, 
<  quia  major  serviet  niinori  i  sicut  scriplum  ett,  id 
est  siciit  in  Genesi  legilur,  et  sicut  Malachias  {Ma- 
i'tc.  i)  longe  post  de  hac  re  anliquum  Dci  consilium 
fleclaravit,  dicentis:  Jacob  dilexi,  Esau  autem  odio 
Imbui.  Hoc  enim  quod  dicitur,  sicut  scriptum  cst, 
<t  ad  libriim  Genesis,  el  ad  scriptuiam  Malaclii.ie  re- 
leriur.  Quid  vero  Deus  diligebat  in  Jacob  antequam 
fecisset  aliquid  boni,  nisi  gratiiitum  misericordise 
su;e  donum^Quid  autem  oJerat  in  Esau  antequam 
natus  fecissct  aliqiiid  mali,  nisioriginale  peccalum? 


populum  suum  de  Esau,  sed  facit  de  Jacob.  Seinen 
uniim,  diversi  qui  concepli  sunt;  unus  uterus,  di- 
versi  qui  nati  suiit.  Dum  essent  in  utero,  dicium 
est  inatri,  <  qiiia  niajor  serviel  minori ;  t  et  dictum, 
non  ex  operibus,  sed  ex  vocante,  id  esl  ex  eo  qui 
vocaiido  ad  fidem  gratis  justilicat  impiura,  ut  secun- 
duni  eleoiionem  proposiium  Dei  maneret,  non  me-! 
ritura  hominis  anteiret.  Non  enira  dicit  elcctionem 
voluntaiis  humanae  vel  naturx,  compar  enim  esset 
in  utroque  mortis  damnationisqueconJiiio,  sed  ele- 
etionem  procul  dubio  graii;c,  qiiajnon  invenit  eli- 
gendos,  sed  facit.  Propositum  jusiitkationis  manet 
non  secundum  debiti,  sed  secundum  grati;e  electio- 
nem,  qua  eligendos  facit  Deus,  non  invenit,  quia 
nequaqiiam  inveiiit  opera  bona  in  hominibus  qu» 
eligat,  sed  facit  ut  ipsi  faciani  opera  qiiae  possit 
eiigere.  Nemo  autein  eligjlur,  nisi  jam  dislans  ab 
illo  qui  rejicitur.  Et  propterea  electioncra  prajcedit 
juslificatio.  Et  tamen  ex  his  duobus  antequam  ali- 
qiiid  egissent,  alter  eleclus  est,  et  alter  repulsus, 
ut  intelligat  Jacob  ex  illa  massa  originslis  iniquitan 
tis,  ubi  fratrem,  cuiii  quo  habuit  communem  cau- 
sam,  videt  per  justitiain  meruisse  damnari,  non  nisi 
per  gratiam  se  potuisse  disccrni. 
c  Quid  ergo   diceinus  ?  Nunquid  iniquitas  apud 

<  Deum?  Absit!  Moysi  eniin  dicit :  Miserehor  cui 
«  miserehor,  et  miscricordiam  pr«stabo  cui  mise- 
I  rebor  (£xo(/.  xxxiii).  Igitur  non  volcntis  neque 
I  currentis,  sed  miserentis  est  Dei.  Dicit  enim  Scri- 

<  ptura  Pharaoiii,  quia  in  hoc  ipsum  excitavi  le,  u( 

<  ostendam  in  te  virtutem   nieam,  et  anouiilietur 

<  nomcn  meum  in  universa  lerra  (Kxod.  ix).    Ergo 

<  cut  vult  niiseretur,  et  quem  vult  indurati  i 

Cum  rein  stupendam  proposuisset  Aposioliis, 
quomodo  de  nondum  natis,  nec  aliquid  ageiitibus 
boni  vel  mali,  recte  dici  potuerit,  quod  unuin  Dcus 
dilexerit,  et  alterum  odio  habucril,  ipse  sibi  objecta 
quaestione  motum  cxprimens  auditoris.  Quid  ergo. 
difemjis,  inquil,  Nui^quidiniquitas  eil  apud  Deum? 
Absit!  Vidit  enira  quod  his  auditis  humana  posset 
infirmitas,  vel  ignorantia  cogilare,  et  eamdem  qu;e- 
stionem  sibi  proponit.  Si,  inquit,  Esau  ct  Jacob  ncc- 
diini  naii  eraut,  noc  aliquid  boni  aut  mali  egcrant. 


Nam  nec  in  illo  diligeiet  justitiani.   quam   niillani  p  ul  velproinererentur  Deum  veloffcnderent,  et  electio 


ille  fcccrat ;  neque  iii  isio  odisset  iiatiiram,  quam 
lioiiam  ipse  fecerat.  Nam  antequam  nascerenlur,  ni- 
hil  boni  vcl  inali  fecerant.  Quo  dicto  dcclaratur  qiiia 
iiec  in  utero  peccavcriinl,  aut  jusiitiam  fecenuit, 
ncc  in  coelo  aninKB  ipsorum  antc  oorporuni  sociela- 
tem  coMvcrsaUe  sunl,  sccundum  fahulas  gentiliuin. 
Nam  si  animse  illorum  in  coelo  fiiissent  anlequam 
corporibiis  soriarentur,  fecissent  utiqiie  ibi  aliquid 
boiii  vcl  niali.  Sci  iiiliil  fecer;int.  Unde  patcl,  nec 
illoruin  aninias  iii  coelo  unqiiam  ante  nativitalem 
luisse.  Nihi!  egcrant,  ei  quantum  ad  ovigiiiale  pec- 
eatum  attinct,  aiiiiio  pares  erant,  quamum  antem 
ad  pfoprium  ullius  «oriim,  nutliim  crat.  Et  tamen 
tjnus  eoriiiii  eligiiur,  alter  reprobatur;  unus  succe- 


eorum  atque  abjcctio,  iion  merita  singulorum,  si^il 
voluntatem  eligentis  et  abjicientis  oslenderet,  ergo 
quid  dicemus  ?  Niinquid  infcremus  qnod  iniqiiitas 
sit  apud  Deum,  qui  allenjra  eligit,  et  allerum  abji- 
cit,  cum  uterqiie  sit  rcqualis  meriii,  imo  nulliiis  me- 
rili?.ibsit  ut  apiid  cura  sit  iniquitas'  Et  quarc 
absil?  Quia  htinc  per  miscricordiam  eligit,  illum 
per  jiistitiam  reprobat,  in  quo  neulro  esl  iniqiiitas. 
Iluiic  per  mi^^ericordiam,  quia  ita,  dicit  Moijsi :  Hi- 
sercbor  ut  creii.it,  cni  miserebor,  ut  eum  voccm  :  et 
miscricordiam  prn;stabo,  ut  bene  oporclur,  ciii  ini- 
serliis  fuero  ul  credal.  Vcl  miscrehor  vocando,  cui 
misercbor  piiEdestinaiido;  eimisericordiam  prsesta- 
bo,    vitam    percnncm   dando,    CKt   miierebor  boua 


729 


COmiENT.  m  EPISTQLAS  PAULl.  -  1«  EPiST.  AD  ROM. 


730 


opera  largiendo.  Vel  injserelior  inspirando  boiiara  ^  cens  Deum  loquenleCT  Pharaoni    per  Moysen,  quia 


voluntatem,  cui  miserebor  secuudum  praedestiaa- 
tioncm ;  et  misericordiam  prn^slabo  secundum  bonse 
Yoluntatis  exsecuiioneui,  dando  gratiain  ad  oinne 
opus  bonum  peiageiidum,  cui  niiserebor  peccala  di- 
niiltendo,  In  quibus  verbis  doccmur,  ex  illa  niassa 
primi  hominis,  cui  mors  raerito  debetur,  non  ad 
merila  iiominum  sed  ad  Dei  roisericordi.im  pertinere, 
quod  quisqiic  iiberatur;  atque  ita  non  esse  iniqui- 
latem  apud  Deum,  quia  neque  remittendo,  neque 
exigendoquod  debetur,  injustus  est.  Ibi  enim  gra- 
tuita  est  indulg^^ntia,  ubi  justa  posset  esse  vindicta, 
ul  hinc  evidentius  appareiet  a  poena  debita  liberato 
et  gratis  justificato,  quantum  beneficii  conferatur, 
quod  alter  aequaliter  leus  sine  punieniis  iiiiquitate 


in  hoc  ipsum  exciiavi  le,  u(  ostendam  in  le  tirtutem 
tneam.  Non  feci  le  raalum,  sed  excitavi.  Malus  enim 
eras,  sed  quasi  sopitus.  Ego  autem  ostendens  tibi 
signa,  et  mandans  ut  populum  meuni  dimitteres, 
excitavi  te  in  eamdein  malitiam  ut  deterior  fias. 
Hoc  enim  justiim  est,  ut  <  qui  in  sordibus  est,  sor- 
descat  adhuc  {Apoc.  xxii).  »  Neque  hoc  esl  inutile, 
quod  excitatus  es,  sed  ut  in  le  obdurato  et  rcsislente 
ostendam  viituiein  meani,  inultiplicajido  signa  mea, 
et  ad  ultinium  tesubmergendo  atquepopulura  meura 
potcnter  liberando.  Et  annuntietur  nomem  meum  in 
universa  terra,  id  est  fama  et  gloria  nominis  mei 
resonet  ubique  terrarum,  et  omnes  gentes  notiiiam 
mei  discant,  Aima  virtulis  operuin  meorum  uhique 


puniiiir.  Non  enim  iniquus  esl  Deus,  sive  judiciiim  B  divulgata,  scilicet  quomodo  valida  manu  pnpulum 


poenale  ingerat  digno,  sive  misericordiam  pise- 
stet  indigno.  Ambo  itaque  geinini  nalura  filii 
ir;c  nascebaiitur,  nuliis  quidem  operibus  pro- 
priis  sed  origiiialiler  ex  eodcni  vinculo  d.imna- 
tionis  obstricti.  Sed  qui  dixit :  Miserebor  cui  mi- 
serebor,  Jacob  dilexit  per  niisericordiara  gra- 
tuitam,  Esau  aulem  odio  liabuit  per  judicium  debi- 
tum.  QiioJ  cum  debereiur  ambobus,  in  alleroagno- 
vit  alter  nen  dc  suis  distantilms  meritis  sibi  esse 
gloriandum,  quod  in  eadem  causa  suppliciuni  non 
incurrit,  sed  de  divinae  gratiae  largitate.  Siniiliter  et 
omnis  qulcunquemisericordiani  consequitur,  de  pro- 
priaiiim  virtutiim  meritis  gloriari  piobibetur,  dicen- 
te  Domino  ;  Mi.ierebor  cui  miserebor.  Non  euiin  ait : 


Qieum  eduxerira  de  medio  inimicoriim  suorum,  et 
ipsos  a  lergo  persequenies  in  mari  Rubro  submerse- 
rim,  ul  nec  uiius  superesset.  Post  h«c  ad  uliumque, 
id  cst  ad  illud  quml  'iitlura  «st  de  Jacob,  et  ad  illnd 
quod  de  Esau  vel  de  Pbaraone,  concluditur.  Quan  - 
do  quidem,  inquit,  Deus  sola  niisoricordia  Jacob 
elegit,  Esau  aiiteni  juste  reprobavit,  vel  Pliaraonem 
excitavit  iii  pernicicin  ipsius,  quia  ulnimqiie  sic  vo- 
luit,  ergo  cui  vult  miserelur,  el  quem  vult  iiidnrat. 
Miseretur  utique  gratuito  dono,  indurat  autemju- 
stissimo  merito.  Miserelur  secundum  gratiam  qure 
gratis  datur,  non  meritis  redditur ;  indural  autern 
secundura  judicium  quod  nieritis  redditur,  Miseretnr 
maguabonitate,induratautem  jiulla  iniquitatc,  utnec 


Miserebor  lalibus  vel   talibus,  sed  :  Cui  miserebor,  C  liberatus  de  suis  meritis  glorietur,  nec  damnalus 

nisi  de  suis  meritis  conqueratur.  Sola  enira  gratia 
Redemptoris  disceniit  a  perdilis,  quos  in  unam  per- 
ditionis  concreveral  niassam,  aborigiiieducta  causa 
comrauniuiiis.  Cum  ergo  totus  luundus  justissime 
posset  dainnari,  Deus  cui  vult  miseretur,  el  quein 
vult  indural,  id  estnon  miseretur  ei,  nec  eniollit  cor 
ejus,  uec  tamen  injusta  cst  ejus  voluiUas  voleiitis  alii 
misereri,  alii  que  non  volentis.  Quis  cnim  dicatali- 
qiicni  potentem  injusteagere,  si  exduobus  reis  uiium 
justc  velil  interimere,  et  alterummisericorditer  iibe. 
rare?  Sic  et  Deus  in  nullo  potest  reprehendi,  sive 
damuet,  sive  misereatur.  Meritum  eaim  misericor- 
diae  nulbim  est,  meritura  autem  induralionis  est  pec- 


ut  neminem  praicedcntera  bonis  operibus  suis  niise- 
ricordiam  tantae  vocatioiiis  meruisse  demonstrct. 
In  eo  autera  quod  addidit,  et  miscricordiam  prsestabo 
cui  miserebor,  intelligendum  fortasse  esl ,  quodaut 
ipsius  misericordi»  sua  firmitatera  Deus  isla  repeti- 
tione  monstravit,  sicut  :  iVmen  amon,  sicut,  Fiat 
fiat  sicut  repetitio  somnii  Pharaonis,  pluraque  simi- 
lia  :  aul  in  utrisque  populis,  id  est  gcntibus  et  He- 
brTeis,  hoc  modo  prcenuntiavit  misericordiam  se  esse 
facturum.  Et  quando  quidem  nullo  pnecedente  me- 
rito  Deiis  per  ini^^eiicoidiam  elegit  Jacob,  et  sic  c»- 
teros,  ijiiMr  non  voientis  ncque  currenlis,  \A  estope- 
rantis,  cst  ut  perveniatad  vitam,  sed  miserenlis  est 


Dci  qui  praistat  illi  misericordiam.  Si  hoc,  tnquit,  re-  ^  catum  totius  ;nass3e  (Jauinaise.  Nec  indiirat  Deus  im- 


cipimiis  ut  faciat  Dcus  quodcunque  voluit,  ct  absque 
inerito  et  operibus,  ut  eligat  aliquem  vcl  condemnet, 
igitur  iion  est  volentis  neque  currentis  hominis,  sed 
miserentis  Dei.  Non  ergo  ideo  uiisertus  est  Deus, 
quia  voluit  et  cucurrit  Jacob,  sed  ideo  voluil  et  cu- 
currit  Jacob,  quia  misertus  est  Dcus.  Paratur  enira 
voluntas  a  Doinino,  ei  a  Doniino  gressiis  bomiiiis 
dirigeiilur,  et  viain  ejiisvolet  {fsal.  xxsvi).  Dein  qula 
propter  Jacob  dicia  esl  ista  sentcntia  gcneralis  {Psal. 
xcviii),  non  volentis  iieque  curreniis,  sed  miseren- 
tis  est  Dei,  dalur  eliam  cxemplum  de  Pbaraone  pro- 
pter  iJ  quod  diclum  est ;  Esnu  autem  odio  liabui,  et 
subditur  :  Dicil  er.im  Scriptura,  ctc.  Esau  per  jiisti- 
\iam  Deus  reprobavit,  quia  boc  dicit  Scriptura,  indu- 


partiendo  duritiani,  sed  iion  impartiendo  mibericor- 
diain,  sicul  iiec  digni  sunl.  Quod  facit  aequitate  oc- 
Ciiita,  ab  humaiiis  sensibus  remota. 

I  Dicis  itaque  mihi  :  Qiiid  adliiic  quaeritur?  Vo- 
I  hintati  enim  ejus  quis  resistit?  0  liomo,  tuqni  es 
I  qui  respondeas  Deo?  Nunquid  dicit  ligmentuni  ei 
<  qui  finxit  se,  quid  nie  fecisti  sic?(/i(!.  xlv;  Jer. 
«  xviii).  Annon  habet  potcslalera  figulus  luti  ex  ea- 
f  dem  massa  facere  aliud  vas  in  honorem,  aliud  vero 
•  in  coniumeliam?  » 

Ex  pr.^dicta  sentcntia  prjevidit  Apostolus  moveri 
audacem  inlirmiiatein  eorum,  scilicel  qiii  secundum 
coiiject.uras  cordis  humani,  inscrutabilem  altitudi  - 
item  judiciorum  Dei  cogitare  conanttir,  et  dc  culpis. 


751  HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI  7S2 

suis  se  excasare  nituntur,  et  hanc  sibi   ex  'adverso  A  iHum  potius  quam  illum  liberet,  ant  non  liberct, 


opponens,  ait  :  Quoniam  diii,  quia  Deus  cui  vull 
miseretur,  et  quem  vull  indurat,  itaque,  id  est  ergo 
dicis,  id  cst  objicis,  mihi  :  Quid  adhue  queritur  Deus 
de  nobis?  Nam  voluiilali  ejus  quis  resistil  ?  Hoc  est 
dicere  :  Quid  de  nobis  sit  quereia,  quod  Deum  offen- 
damus  male  vivendo,  cum  illiusvoluntaliuemo  possit 
resistere,  qui  nos  obduravii  misericordiam  non  pr;e- 
staodo?  Conquerilur  enira  Deus  ssepe  de  hominibus, 
sicut  per  innumerabilcs  apparet  Scripturarum  locos 
quod  nolnnt  crederc  et  recte  vivere  (Luc.  i).  Unde 
et  Qdeles  ac  facientes  voluntatem  ejus,  conversavi 
dicuntur  sine  querela,  eo  (|nod  de  illis  non  queralur 
Scriptura.  De  diversis  autem  queritur.  Sed  cur,  in- 
quiunl,  queritur  atque  causatur  nos  non  vel  bona 


scrutetur  qui  potest  judiciorum  ejus  tam  magnum 
prorundum,  sed  caveat  praecipiiiura.  Tu  enim  Iiomo 
quis  es  ut  respondeas  Deo?  Respondere  enim  Uee 
non  posse  coovincitur,  qui  bomo  nominatur;  quia 
per  hoc  quod  de  Iiumo  sumptus  est,  judicia  superna 
discuiere  dignus  non  est.  0  hotno,  id  est  carnalis 
pcriinens  ad  Adam,  tu  lulciis,  qtiis  es,  id  cst  cujus 
valentise,  qut  respoiideas  Deo,  id  est  qui  raiionibus 
contra  Deum  agas,  quod  injuste  eligat  et  rcprobet ; 
sive  causas  jiidiciorum  ejus  inquiras,  cur  istum  cU- 
gat  ei  illum  reprobel.  Dcus  per  opera  suaqoodam- 
modo  te  interrogat,  et  tu  si  causas  el  ralioncs  opc- 
rum  ejus  intellexcris,  respondcbis  ci,  quia  consi- 
lium  voluntatis  ejus  intelliges.  Seil  lu  liomn  quis  cs 


fecisse  vol  mala  focisse,  cum  in  poteslate  illius  sit  "  ut  iioc  facias?  Excede  hominem,  cxcede  cainulila 

lem,  cxcede  mores  et  sensus  humaiios,  si  vis  hoo 
attingere.  Esto  prius  unus  cx  ill'S,  de  quibus  dici- 
tur :  €  Sapientiara  loquimur  inter  perfectos  (/  Cor. 
ii),  »  et  tunc  demum  recte  et  non  prsepostcre  audies, 
si  quu  sunt  de  animarum  mentis,  et  de  gralia  vel 
justitia  secrela  omnipotentis  Dci.  Pcccatores  cnim 
crederc  jubentur,  ut  a  peccatis  credendo  purgentur. 
Nesciunt  enira  quod  recte  vivendo  visuri  sunt.  Qua- 
propter  cum  videre  non  possint,  nisi  recte  vivant, 
nec  recte  vivere  valeant  nisi  crcdant,  manifestum 
est  a  fide  incipiendum,  ut  praecepta  quibus  creden- 
tes  a  s%culo  hoc  avertuntur,  cor  mundum  faciaot 
ubi  videri  Deus  possit.  Idco  recte  dicitur  horoinibas 


ct  volunialc,  absque  bonis  vel  malis  operibus,  vel 
eligere  aliquem  vel  abjicerc,  prseseriimcuravoluntati 
ejus  huraaiia  fragiiitas  rcsistere  dod  possit?  Cur  qae- 
relain  faccret  de  pcccalis  hominum,  cum  nequeat 
vitare  quod  ipse  vult?  Sic  solent  carnales  in  volupta- 
libus  viventes  adversus  Deum  murmurare,  et  volun- 
tati  ejus,  noii  suo  vitio  quod  mali  sunt,  deputare, 
validamque  contrn  eum  talibus  verbis  cahimniam 
parare.  Quos  redarguit  Aposlolus  ab  hujusinodi  pra;- 
suinptione,  et  qiiasstionein  eorum  brevi  sermone 
dissolvit,  diccns  :  0  hoino,  tu  quis  es  qvi  respondeiti 
bco  ?  Et  est  sensus  :  Et  ex  eo  quod  respondere  vis, 
Deo  caluniniam  facis,  et  quia   de  Scripturis  tanta 


perquiris,  ut  loquaris  coiitra  Deura,  et  justitiara  vo-  q  in  vetustatc  vila  nianentibus,  et  proplerea  lenebro- 

sara  oculum  animi  gerentibus,o /lojno  f«  ^Mt«  es,  etc. 
Non  enim  sanctos  hoc  loco  .Apostolus  prohibuit  a 
quaerendo,  de  qoibus  ait :  «  Spirilalis  autem  judicat 
orania  (ifeW.),  >  sed  luteos  atque  terrenos  hominos, 
qui  adhuc  imaginem  illius  porlant,  qui  priraus  fa- 
ctus  est  de  tcrra  lerrenus ;  et  quia  ei  a  quo  factus 
est,  obtemperare  noluit,  in  id  lapsus  est,  unde  fa- 
ctus.  Talihus  ergo  dicitur  :  0  homo,  tu  quis  es  qui 
respondens  Osr)  ?  Et  additur  :  Nunqtiid  dicit  figmen- 
tum  ei  qui  se  /Sii.ti'!,  ^iiare  sic  me  fecisti  ?  Ubi  osieu- 
ditur  quasi  a  simili  ct  eliara  a  ininori,  quia  Deus 
mbil  injustc  facit,  si  unius  miseretur  ct  ab  alio  iiii- 
sericordiam  avfrtil.  Si,  inquit,  (igmentum  fonnatum 
in  immundtini  usum,  non  polest  accusare  de  justi- 


luntatis  cjus  iiiquiras,  ostendis  le  esse  liberi  arbi- 
trii,  et  posse  reclc  agere  si  volueris.  Quidam  auteni 
Stulti  putaverunt  hoc  loco  Apostolura  in  rcsponsione 
defecisse,  et  inopia  reddendae  rationis  repressisse 
conitadictiiris  aMdaciam.  Sed  magnum  habct  pondus 
quod  diclum  est  :  0  homo ,  lu  quis  es,  etc,  et  in 
talibus  qoaRstionibus  ad  sux  capacitatis  consideratio- 
nem  revocare  hominem  verbo  quidem  brevi,  sed  re- 
ipsa  inagna,  cst  redditio  rationis.  Si  enira  haec  non 
eapit,  quis  esi  qui  rcspondeat?Si  autem  capit  magis, 
iion  iiivenit  quid  respondeat.  Videt  igitur,  si  capit, 
universum  genus  humanum  tam  justo  judicio  divi- 
lio  in  apostatica  radicedaninatum,  ut  ctiam  si  nullus 
inde  lilierarctur,  nerao  recte  Dei   posset  vituperare 


justitiam ;  et  qui  libcrantur,  sic  oportuisse  liberari,  D  tia  Cctorera  suum,  ciim  ligmentum  nmlto  dignius 


ut  cx  pturibus  non  liberatis  atque  in  condemnatione 
jastissima  dereliclis,  ostenderetur  quid  conimcruis- 
set  uiiiversa  conspersio,  et  quo  etiam  istos  debituin 
judicium  Dei  ducerel,  nisi  eis  indebitai  misericordia 
subvcnisset,  ut  voleniium  de  suis  mcriiis  gloriari 
orane  o»  obstrualiir,  et  quigloriatur,  in  Domino  glo- 
rielur.  0  homo,  (u  qiiis  es  qui  respondeas  Deo  ?  Quis 
sil  illc,  attende;  quis  bis  tu,  altende.  Illc  Dcus  esl, 
tu  hnmo.  Sed  justitiam  Inqui  videris  tii,  ct  fons  ille 
jusiiti»  siccaliis  cst?  Satis  sit  interim  libi  ex  Dde 
adhuc  vivenli,  et  nondum  cernenti  quod  perfectura 
cst,  sed  ex  parte  scicnii,  iiosse  vel  credcre  qnod 
neminem  Deus  liberel  nisi  gratuita  miscricordia,  et 
iieminem  daiunet  nisi  xquis»ima  ju«titiai  Cur  aulem 


opus  sit  qnantum  ad  (igulum,  quani  tu  homo  ad 
Deum ;  tuin  ille  qui  verus  figuUis,  id  est  crealor  cl 
ariifex  et  formator  noster  csl,  habet  potestalem  salvi 
justitia  cujiis  vult  misereri,  et  quem  vult  indurare. 
Sed  tu  qaandiii  figmentum  es,  nondura  perfecliis  c» 
Qlius,  quia  nonduin  habuisti  plenissimani  gratiam, 
quia  uobis  data  cst  polestas  iilios  Dei  fieri  [Joan.  i), 
ul  possis  audire.  <  Jnm  non  dicam  vos  sorvos,  sed 
amicos  {Joan.  xv),  i  el  tamen  jam  vis  responderc  Deo 
et  nossc  consilium  cjus.  Qui  si  hcniinis  libi  xqualis 
consilium  nosse  voUiisscs,  impndenler  facercs,  nisi 
prius  in  amicitiara  recipereris.  Si  crgoconsiliura  Dei 
nosse  vis,  prius  studo  per  meritnra  sanctiiatis  »,mi- 
cus   cjiis  fieri,  ut  non  i\i  luteuni  figm?n(um,  sed 


731  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIS7.  AD  ROM.  734 

vir  spiriJalis.  Nain  ct  manifestum  slt,  non  sanciifi-  ApertlDacia,  qui  diu  exspectatl  niluerunt  convcrti. 


cato  Spiritui,  sed  carnaii  luto  ista  dici,  nio.^  subdi- 
tur  :  Aitnon  liabet  poiestalem  figulus  luti,  ex  ea- 
dem  massa  (occre  nliiid  vas  in  lionorem,  atiud  in  con- 
l«inf/i(J!»?  Ex  quo  enirn  in  paradiso  natura  nostra 
peccavit,  jam  a  !)ei  providcntia  non  secundum  coe- 
lum,  sed  secondum  lerrani,  id  est  non  sccundum 
spirilum,  sed  seeundum  generationem  mortalcni 
formaipur,  et  omnes  ex  una.massa  luti  facli  sumus, 
fluoJ  esl  massi!  peocati.  Cuin  ergo  merilum  peccan- 
do  aniiseriinus,  et  niiseritordia  Dei  remota,  niliil 
aliud  peccantihus  nisi  ajterna  daiiinaiio  dcbcalur, 
quid  sibi  honio  do  liac  massa  ■vult,  ut  Dco  respoiir 
deal  et  dicat :  Quare  sic  me  fecisti?  Hsec  massa  si 
esset  utitiue  modia,  utsicnt  niliil  boiii,  ita  uec  niaii 


Na.m  ideo  sustinuit  eos,  cum  sciret  non  converten- 
dos,  ut  fierent  inexcusabiles,  et  per  eorura  malitiam 
purgarentur  boni.  Idcirco  susliniiit  eos,  »i  in  futuro 
sxcalo oslenderct  divitias  gloriee  sitce,  id  esl  lai-gifluas 
opes  beatitudinis  oeterna;,  venturas  iii  vnsa  miseri- 
cordias,  id  est  in  electos  homines  plenos  misericor- 
dia  ejus  qua:  eiecia  vasa  ipse  prwparavit  in  yloriam, 
cura  econtrario  vasa  iiije  sint  apta  in  interilum  ca- 
dere.  Quia  qiiod  a  vasis  irje  exigit  jtisiilia  punientis, 
hoc  vasis  misericordi»  dimiilit  pietas  liberantis,  et 
insiiper  gloriam  ejiis  largiuir  gratia  salvanlis.  No- 
tandum  aulcm,  quia  in  eo  quod  superius  ait,  ligu- 
lura  habere  poleslatem  ex  eadera  massa  facere  aliud 
vas  in  hoiiorcm,  aliud    in   contumeliam,  ostendit 


aliquid  luererelur,  iion  frustia  vidcretur  iniquitas,  "  mystice  Crealorem  non  posso  rcprehendi,  si  ex  ea- 


wt  ex  ca  fierent  vasa  in  contumeliam.  Ciim  vero  per 
libcrum  arhitrium  primi  boininis  ia  condcranatio- 
Mtin  iiniversa  defltixerint,  procul  duhio  quod  ex  ea 
fiunlvasa  in  Lonoiein,  non  ipsius  justitix,  qua"  j;ra- 
tiam  nuUa  piKcessit,  seti  Dei  niisuricordia;  atlrihuen- 
dumcst;  quod  vero  in  contiimcliaiii,  nim  iniquilati 
Dei,  quw  nulla  est,  sed  judicio  dopulaudum  est.  Qui 
ligulus  est,  cum  fragiles,  inlirmos  et  terrenos  f-^cit. 
Et  ex  eadcm  inassa,  quae  tota  in  Adam  periit,  facit 
seeundum  voluntateni  suain  alia  vasa  iu  honorem 
per  mispricordiara,  alia  in  conlumcliam  per  judi- 
ciuin. 

«  QiioJ  si  volens  Deus  ostciidere  irain,  et  notam 


dem  huniana;  nalurae  massa  alios  creat  ad  honorem 
sanctilatis,  alios  autem  sic  creat,  ul  abire  sinat  in 
contumcliam  ncquissima;  operationis  el  jiistoe  dara- 
nationis.  In  eo  autcni  quod  nunc  dicis,  quod  si  vo- 
leiis  Deus,  etc.  Declarat  qiiia  iion  potest  accusari, 
si  diu  viveutes  in  cariie  inalos  patientcr  iolcrat,  ul 
eos  in  nialiiia  perseverantes  postmodym  acerbius 
puniat;  et  hoiios  eorum  praviiaie  vexaii  pcnnittil, 
«t  eis  pro  patientia;  nierilo  niajorcm  gioria»  coro- 
nam  rcddat.  Sieos,  quos  indurat  patienter  sustinet 
ut  eos  jiistius  damiiet,  postquain  diu  sustinuerit, 
non  ejus  accusanda  est  patici.iin  et  iiiflnita  clemeu- 
lia,  sed  eorum  duriiia,  qui  boiiitale  ejus  in  perditlo- 


facere  potentiam  suain,  sustinuit  iii  niuha  paiicii-  _  nem  ahnluntur.  Alioqui  unus  est  solis  calor,  et  se- 


lia  vasa  ira:  apta  in  inieritum,  ul  ostenderet  divi- 

tias  gloriac  suse  iii  vasa  miscricordte,  qua;  prsepa- 

ravii  iii  gloriam,  quos  et  vocavii  nos  non  sulum 

ox  Judasis,  sed  etiara  e:c  gcniibiis,  sicut  in  Osee 

dii. it  :  Vocabo  non  plebem  itiexini,  plehcm  meam; 

et  non  inisericordiam  consficutaflB,  misericordiara 

I  coiisocnlam.  Et  erit  in  luco  ubi  diclum  est  eis  : 

t  Noii  plebs  mea  vos  ibi  vocabuntur  liiii  Dei  vivi.  t 

Ostensum  superius  est,  quia,  elsi  Dcus  nihil  boni 

det,  lion  lamen  iniquus  est,  nec  poiesl  ei  homQ  re- 

spondere.  Quod  id  esl,  sed  ipse  quibusdameiiam  bo- 

na  dedit,  quid  ci  respondebis?  Quid  dices,  si  Deus 

boiia  illis  impendit,  scilicet  cum  esseiit  apli  in  inte- 

ritum,  sustiiiiiil  eos  in  multa  patientia,  et  iiiterim 


cundum  essentias  subjacentes  alia  indurat,  alia 
liqnefacil,  alia  dissolvit,  alia  coiistringit.  Liquatur 
enim  cera,  et  induratur  lutum,  et  tamen  caloris 
non  est  diversa  nalura.  Si  ci  bonilas  Dei  atque  cle- 
mentiavasa  ir«,  id  est  populmn  Judaeorum  et  ca;te- 
ros  reprohos  indiirat.;  vasa  veio  misericordi.-e,  id 
estelectos,  liquat.  Non  potest  tigmentum  fictori  suo 
dicere  :  Cur  me  fecisti  sic  ?  qiiia  et  ipse  fictor  liabot 
poteslatem  facere ex  eodcm  hito,  prout  volneiit,  alia 
vasa  ad  honestos  usus,  alia  ad  inhoncstos.  Quod,  id 
eslsiDcusvoIensosleudere  iram,  sustinuit  in  itiulia 
patientia  vasa  Irae,  tu  quis  es  qui  respondeas  Deo  ? 
Voluil  Deus  ostendere  irain  suam.  non  uiique  aiiimi 
perlurhalionem,  sicut  esl  qu:e  ciica  lioraines  iiiin- 


dum  exspectarei,  ostendit  muUis  indiciis,  vc!  ipsus  p  cupatur,  sed  justam  vindiclani,  ct  notam  faccie  po- 


noniinnqnani  puiiiendo,  vel  alios  coram  eis,  fuluram 
iiam  ui  siiii  cavcrent,  et  in  hoc  quod  sustinuit  el 
irani  o.^tendit,  notiflcavil  poteniiam,  qnia  per  malos 
purgal  boHos?  Qiiasi  dicat  :  Potes  dicere,  quod  juste 
subtrah.t  gratiani,  etdamnal  illos,  qui  ila  cs;speciati 
noliieruni  rcsipiscere,  sed  hac  gralia  abusi  sunt,  si 
vokns  Deus  ostendere  in  perditis  iram  reddendo  illis 
vindiclam,  ct  iioiificare  pv^ieitiiam  suam  bciie  utendo 
malis,  quia  tam  potens  est  ejus  bonitas,  ut  hene  uta- 
tiir  etiam  malis,  suslinml  in  m«/ta  palientia,  id  csl 
diulissimc  paiicnter  loleravit  vasa  ir<v,  id  esl  hoini- 
nes  qui  ploni  cjus  ira  sunt ;  vasa  dico  apla  in  interi- 
fum,  id  est  idoiiea  .TtC!n:c  moril,  si  hoc.  fccit  Deus, 
non  est  iiide  accusanda  ejus  patieutia,  scd  eorum 


tcntiam  siiam  ad  quara  periinot  dainnare  iniquos. 
In  hoc  quoque  demonslralur  ejus  potentia,  qtiod  ft 
malis  bene  uli  optimns  possil.  Ostcndero  ergo  voluit 
hanc  potcnti.im,  qiia  bene  utitur  ctiam  malis,  multa 
illis  naturalia  et  icmporalia  bona  largiens,  corum- 
que  nialitiam  et  oomparalionem  ad  exercendos  et 
admonendos  bonos  acoonimodaiis,  ut  in  eis  discant 
agere  gratias  Deo,  quod  ab  cis  non  suis  nieritis  quae 
ineadem  massa  paria  fuerunt,  sed  illius  niiserationc 
discicti  suni.  Si  eiiim  soli  hi  crcareiitur  ex  Adam, 
qui  essent  per  gratiara  rediineiidi,  et  pra;ter  hos  qui 
ut  Juda;i  in  filios  adopiantur,  nulli  alii  homines  iia- 
scerentur,  lateret  beneficium  quod  doiiaretur  iadi- 
gnis,  quia  nuUin  ei  eadem  damnsbili  stirpc  veiiian- 


723  HERYEl  BURGIDOLENSIS  MONACHI  756 

tibiis  debilum  supplicium  redderetur.  Volwis  iiaque  \  rat,  sed  sine  niisei-icordia  perditioni  relicla  crai. 


Deus  osteniiere  iram  et  noiKicare  polentiam  suam, 
suslinuit  in  niulta  patientia  vasa  ir*  aptala  in  inte- 
ritum,  id  esl  reprobos  liomines,  in  quibas  latet  ira 
ejus,  qui   aplali  sunt  in  perditioneni,  longanimiler 
Kileravit,  til  ordinate  disponeret  cos,  et  uteretur  iilis 
ad  instruclionem  salutis  eorum  quorum  misejelur, 
ideoqne  vasa  raisericordiae  vocantur.  Non  quod  il)i 
essenl  necessaria  sive  angelica,  sive  humana  pec- 
cata,  cui  nec  justilia  cre.itura  cujusquam  est  neces- 
saiia,  sed  ut  oslenderet  divilias  glori»  so*  in  vasa 
miserieordi«,  ne  sc  in  bonis  operibus  lanquam  de 
propriis  exlollcrent  virilms;  sed  buniililer  intellige- 
rent.  nisi  illis  Dei  gratia  non  debita,  sed  gratuila 
subvenirct,  id  fuisse  reddondura  nierius  suis,  quod 
aliis  in  eadcm  n>assa  reddi^tum  cernerent.  lla  enim  » 
quid  sibi  prxslftiir  dicunt  gralis  juslilicali,  dum  Don 
sun  meiito,   sed  gloria  dilissima;  Doi  misericordia; 
disccrnniHur  a  dainnalis,  cum  quibus  eadem  jusli- 
tia  fueraiit  et  ipsi  ilamiiaiidi;  caiteri  autem  homines 
ad  istani  gialiain  ndn  pertinenles,  quorum  tameji  et 
aniinam  et  corpus  Dci  bonilas  operata  est,  et  quid- 
qiiid  habelipsa  natura  pra-ter  vitium,   quod   cjdem 
infixit  superbicntis  voliuUalis  audacia,  propter  boc 
a  Doo  («iiii  illos  ila  peccaluros,  ut  aeterno  eSseiit  i^ne 
dymnandi,  sine  dubitalionc  prKscivil)  creali  sii  il, 
ufr  in  liis  osiendcret  liberum  desertoris  arliitrium 
sine  sui  gralia  quid  valeret,  et  in  eorum  juslis  ac  de- 
bitis   pu'nis  vasa   misericordia;,  quse   noii  suorum 


vocabo  lonsecvtam  misericordiam,  id  est  hoc  voca- 
buluiii  iHi  dabo,  ut  appelletiir  consecuia  misericor- 
diam,  ut  nomen  indicet  beneftcium.  Et  erit  istnd  in 
Icmpore  gratise  in  loco,  id  est  in  terra  gentium,  ubi 
dictnm  est  eis  divinitus.  Non  ptebs  mca  eslis  vos  ibi, 
id  esl  in  eadem  gentiiini  regione  rocabuntur,  qui  ibi 
fuerinl,  filit  Dei  vivi.  Per  hoc  quod  Deus  sentiles  ad 
C4ittum  suum  non  vocal»at,  sed  in  errore  reliquerat, 
dicebat  eis  :  Non  plehs  mea  vos'.  Sed  in  l«co  gen- 
tium  ubi  hoc  antea  diclum  est,  ibi  postmodum  pra;- 
dicata  per  aposlolos  Evangelii  gralia,  vocati  sunt 
qHi  i(lic  crediderunt,  filii  Dei  non  mortiii,  sed  vi^-i. 
Coluerunt  enim  prius  muUos  deos  mortuos,  id  est 
homines  mortiios,  quos  sibi  deosconstiluerant,  sicut 
Jovem  et  .\pollincm  et  Herculem,  ct  irieo  ne  quis 
taliiim  intelHgeretnr,  nunc  Dens  a  propheta  dici, 
cuin  de  genlilibus  sermo  esset,  cognoininavit  Dcum 
vivum. 

•  Isaias  autcm  clamat  pro  Tsrael  :  Si  fuerit  nu- 
I  nierus  filiorum  isiael  tanquam  arena  maris,  reli- 
f  qiiiai  salvae  fient  {ha.  x).  VerbiKii  auiem  con- 
«  siimmans  el  abbrcvians  in  sequilate,  qiiia  verbiim 
«  brevialum  faciel  Dominus  super  terram.  Et  sicut 
«  prxdixil  Isaias  :  Nisi  Dominus  Sabaolli  reliqnis- 
I  scl  nntiis  semen,  sicut  Sodoma  facti  essemus,  et 
«  siciit  Gomorrha  simtles  fuissemus  (Isa.  i).  i 

Quia  hos  dixerat  vocatos  non  soliim  ex  Jud;ris  sed 
etiam  ex  gentibiis,  et  gentiiim  voc;ilionern,  de  qui- 


operum  meiitis,  sed  graluiia  Dei  gratia  discrcta  sunt  ^  \j„^  niiiius  videbatur,  astruxerai  propbetico  testimo- 


ab  illa  coiicreatione,  quid  sibi  collalum  esset,  addi- 
scerenl  t  ul  omne  os  obstruatur  (liom.  m),  »  clc. 
I  Qul  gloriatur,  in  Domino  glorielur  (/  Cor.  i).  >  Vt 
osleiidcret,  inqnjl,  divitias  giorice  swn',  qua  glorilica- 
tur  in  sanctis,  benc  faciens  eos  opcrari,  in  vasa  mi  ■ 
s«ricoidia',  id  est  ia  horaines  quos  replet  sua  mise- 
ricordia,  quw,  id  est  quos  homines  eleclos  prcepara- 
vit,  id  esl  pra^ordiiiavit  ad  gloriam  seternam.  Quos 
ti  vocttvil  sciliccl  nes,  »on  solum  ex  Judaiis,  ul  ipsi 
Judaii  volebaut,  sed  etium  ex  gentibus^,  »1  ex  iitrisqiic 
fieri-l  iinus  credeniiura  populus.  Ex  quo  ostenditur, 
Tioii  geiilcs  eligi  vcl  Judaos,  sed  hominum  voliinta- 
lcs  divinitus  illumiualas.  Qnos  et  vocavit  nos,  pro 
co  po^rituni  esl,  ac  si  dixisset :  Sicut  nos  quos  vo- 


nio,  vultsimilitei'  aiictorilate  prnphetica  Jud;eorun> 
vocationem  ostendere.  Osee  dicit  de  gentium  con- 
versionc,  sed  Isaias  clamal,  id  est  aperte  et  publice 
testatur  pro  Israel,  id  cst  pro  conversioiie  Judaio- 
nim.  Si  (uerit  mtmerus,  ctc.  :  Hne  esl,  eliam  si 
niutiiludo  noii  crediderit,  tamen  paiici  credent.  Et 
revera,  si  legamus  Josephum ,  quanta  iiominuii) 
in  Jcrusalem  et  in  Judsea  fucrit  mnllitudo  <iuando 
))assus  est  Dominus,  intelligemus  vix  paucos  in 
aposlolisct  iii  aposiolicis  viris  salvatns  csse  ex  Ju- 
da!is.  Sed  non  quia  fracti  sunt  infideles  ei  superbi, 
acper  hoc  iiifrucluosi  rami,  ut  insererciur  oleaslcr 
gcntium,  ideo  perire  potuit  radix  patriarcbarum  el 
proplielaruui.  Qiiia  .si  fuerit,  iiiquit,  numerus  fiiio- 


vavil  iinn  solum  ex  Judaeis,  sed  eliam  ex  gentibus.  D  riim  Israel  sicut  arena    maris,  id  csl  si  fueriiit   lot 


Supcriora  enim  quasi  de  IMiaraone  et  /Egypliis, 
qui  fuorunt  vasa  ira;,  elde  flliis  israel  qui  erant  vasa 
rniscricordi;v,  (iisput;ire  videtur.  Nuncauieni  ne  so- 
lum  illi  aiiliqui  Israeliue  intclligerenlur  vasa  mise- 
licordia:,  osleiidit  quia  et  nos  q«i  ad  novara  gratiam 
vocali  siiinus,  noii  solum  ex  illo  Hebraeoruiu  populo, 
sed  eliam  ex  gcnlililalc,  vocata  vasa  sumus  ejus- 
dem  misci'icordi;c.  Eliam  cx  gentibus  vocavit  nos 
Dcus  sicut  ipse  dicit  loquciis  in  Osee  :  A'««  plebem 
weam,  id  esl  gcnlilitatem  qua;  iion  erat  plebs  mea, 
rncabo  plehem  meiim,  id  est  vocabulum  peculiaris 
jinpiill  nioi  d;i|io  llli  iii  graliam  nominis  Christiani, 
tt  ruui  miserii  ordiiim  consccutiim,  id  esl  eamdcm 
Seirtilitalem  qu«  miscricordiani  conseenta  noii  fue- 


Juda;i,  ut  iioji  possint  numero  coiiiprehetidi ,  sed 
omiiem  supputaiioncm  viceiit  mttltiiudo  eorum, 
bicutar;na  qtiae  iion  polc&t  numerari,  if/i(/uia' sa/rie 
ftcnt,  id  cst  illi  qnos  sibi  Doininus  iclinquel,  quaiido 
alios  abjiciet,  salvabiiiilur.  Vcl  si  numerus  eoruin 
fuerit  slcrilis  cl  gravis  ut  aieiia  maris,  reliqui*  qu;B 
eruiit  fulgenles  ci  ccelo  inhairentes  sicul  stelhc,  sal- 
vabuntiir.  Ulrumque  enim  promissum  esl  Abrahie. 
t  Erit,  iiiquit,  semen  tuuin  sicut  siell«  coeli,  el  ve- 
bu  arena  quae  est  in  liiioic  raaris  (Gen.  xxviii).  » 
Vere  saivabuntur,  iiam  verbum  eril  consttniman$  ei 
abbreviaus  in  attiuitate.  Ideo  salvabtiitlur,  quia  vef- 
iiutti  Evangcli»  quod  cis  IraJfliir,  crit  oor.summans 
lioiniii.111  in   jusliiia,  id  c»t  pcrfcciionem  jusliUcB 


737 


iTOMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  LN  EPIST.  AD  ROM. 


738 


dans,  el  ea  consummans  ac  pcrficiens  qu.-fi  lex  non  A  derunt,  sed  Israel,  id  esl  carnnlis  populus  Juilxorum, 


pmerat.  Ei  abbreVians,  id  est  in  uno  geminx  cha- 
ritalis  praBcepto  comprehendens  omnia ,  quae  lei 
niultiplicibus  pr;eceplis  inslitueral.  Et  eiit  abbre- 
vians  in  sequitale,  secundum  illud  :  «  Quod  liM 
noft  vis  ab  alio  fieri,  in  alii  ne  feceris  {Tob.  iv).  » 
El.(Mout  vullis  ul  faciant  vobis  homines,  el  vos  fa- 
cile  illis  siniiliter  (Matth.  vii).  Vel  in  uno  Christo 
abbrevians  omnia  legalia,  el  hoc  in  ajqiiilate,  quia 
xquum  est  hoc  verbum  breviari,  ut  nibil  desit  ad 
JBstitiam  de  omnibus  praeflguralis.  Sive  in  a^qiiitate, 
quia  qua;  sequa  sunt,  retiiiel,  u'.  moialia;  qiia;  jus 
est  lolli,  tollit,  ut  (iguras.  Vcre  novuni  verbum  erit 
abbre^iaiis,  ijuia  verbum  brevialiiin  fuciec  Dominus 
Jesus  super  terram,  id  csl  ul  compendio  fidei  per 


sectande  per  carnales  observaniias  iejimjas/ififE,  id 
est  legem  quae  est  juslitiae  bene  intellccta  ,  jwn  per- 
venit  in  legem  juslititB,  id  esl  venit  quideai  aliquan- 
tulum  in  legera  justiliae,  sed  non  pervenii  in  eam, 
quia  quaravis  opera  legis  faceret,  non  tanicii  ex 
amore  justitiae  fecit  ea,  sed  ex  timore  poenae,  et  ila 
cordis  innocenliam  habere  non  potuil.  libi  probatur 
vera  esse  supradicta  seiileiilia,  quia  non  voleiTtis 
neque  currenlis,  sed  miserentis  est  Dei,  quoniam 
gentes,  ul  dicluni  est,  qus  juslitiam  non  qu*sie- 
runt,  justitiam  invenerunt;  el  Israel  qui  legem  ju- 
slitiai  sectabalur,  non  potuit  in  cain  pervenire. 
«  Terribilis  ergo  Deus  in  consiliis  super  filios  ho- 
minum  {Psal.  lxv),  >  et  judicia  ejus  occulta  sunt, 


gratiam  salvos  faciat  credentes,  non  per  inniiniera-  "  non  injusta.  Gentes  qute  non  sectabantur  justiliaiu, 


biles  observationes,  quibus  Juda;oruiu  plebs  scrviii- 
l«f  oiieiala  premebatur.  IIoc  verbum  fecil  Dominus 
super  terram  conversans  inter  bomines.  Dictuin 
fuit,  reliquias  esse  salvandas  ex  Diuliiiiidine  per- 
euntiura.  El  sicut  iterum  priedixit  Isaias  :  NisiDo- 
minus  Sabaoth,  id  est  cxercituum,  cui  serviunt  ex- 
ercitus  angelorum  et  hominum,  retiiiuisset  nobis 
Judaeis  semen,  id  est  electos  lilios  qui  disseminaren- 
tur  per  orbem,  iicui  Sodoma  facd  esserr.us,  et  sicut 
Comorrha  similes  fuissemus  ,  id  est  sicut  in  Sodoina 
el  Gomorrha  post  discessum  Lolh  soli  reprobi  re- 
inanserunt  qui  simul  perircnt;  ila  et  nos  in  Jerusa- 
lem  post  Chrisli  resurrectiimem  soli  reprobi  et  peri- 
turi  remaiisissenius.  Hi  enim  qui  ex  circumcisione 
fredideruat,  vocautur  seinen,  quia  sparsi  per  terras 
multiplicati  svint,  et  velut  grana  seminis  copiosam 
segetem  fidelium  germinaverunt.  Et  propter  istos 
non  fueruni  Judsei  sicut  Sodoma  et  Gomorrba,  quia 
non  oinnes  fuerunt  reprobi,  nec  oranes  perierunt, 
quoniam  isli  snut  electi  atque  salvati  de  multitudine 
illorum. 

f  Quid  ergo  dicemus  ?  Quod  genles  qas  non  se- 
«  ctabaotur  justitiam  ,  appielienderunt  justitiam  , 
«  justitiam  aulcra  qua;  ex  fide  est :  Israel  veio  se- 
«  clando  legera  juslitiae,  in  legem  juslitiae  nini  per- 
«  veiiit.  Quare?  Quia  non  ex  fide,  sed  quasi  ex  opc- 
«  ribus.  Offenderunt  enira  in  lapidem  offensionis, 
«  sicut  scriptum  est :  Ecce  pono   in    Sion  lapidem 


qu%  ex  lege  esi,  quasi  propiiam  siiam  appiehende- 
runt  justitiam,  qux  est  cx  fivie.  Israel  autera  seciaiis 
per  opera  legem  justiti»,  noii  pervenil  coide  in  le- 
gem  jusliiia;.  Et  ^unr«.' Quasi  diligenler  hoc  alteii- 
damus,  cur  in  eam  pervenire  non  poluit.  Qiiia  nun  ez 
ftde,  id  est  quia  non  speravil  in  Deura  ,  iiun  illam 
petivit  a  Deo,  non  credidit  in  eum  qui  justificat 
impiuni.  Non  ex  fide,  sed  quasi  ex  operibus,  id  est 
quasi  juslitiara  per  semetipsum  opei-aiis,  doii  in  sc 
credens  operari  Deum.  Deus  est  eniiu  qui  operalur 
in  nobis  et  velle  et  operari  pro  bona  vuluntaie.  Sed 
Israel  non  quasrebat  juslilicariex  fide,  sed  quasies 
operibus,  quia  fidem  non  putavit  esse  causam  et 
priiicipium  jusiiti;jc,  sed  opera  carnalium  ou.serva- 
ttonuin  jusiitise  pr>ncipiuin  csse  credidit,  e[  glorians 
qiiasi  de  operibus,  exclusit  a  se  gratiam  ;  ac  qtiasi 
de  sanitate  praesumens,  respuil  luedicinara.  Vere 
non  ex  Ude  juslificari  quaesivil  populus  Jui.seorum, 
sed  velut  ex  operibus  ,  nam  offenderunt  in  lapidem 
offcnsionis,  id  est  Christum  huuiilem  per  superbiam 
suam  calcare  vplentes,  gressum  suae  rectje  aclioiiis 
Isserunt,  et  quassali  corruerunt.  Quasi  ipsa  sua  ju- 
stitia  offenderunt  in  Christiim,  quia  velut  de  justi- 
lia  timuerunt,  ei  fldera  Cliristi  spieveruiit.  Qui  ad 
similitudinem  parvi  lapidis,  a  quo  noii  cavetur,  fuil 
cis  habiiis  ad  offeiidcndum,  Ijtens  in  buniilitate. 
Omnibus  quoque  malis  est  ipse  Chrislus  lapis  of- 
fensionis,  quia  quidquid  dicit,  ainaruni  est  illis,  et 


«  offensionis,   et   petram    scandali,  et  orams  qui  p  coraraoventur  ex  dictis  ejus.  Iia  offenderiint  iu  bunc 


«  credtt  in  eura,  noii  coniundetur  (Isa.  vm). 

Ab  auclorilate  utriusque  propheta;  iiifert  :  Quan- 
doquidem,  inquit,  Osee  de  gcutibus  dicit  :  <  Vocabo 
non  plebem  meam,  plebem  nieam  i^Ose.  ii),  »  et 
Laias  de  filiis  Isiael  claraat,  quia  reliquix  corum 
salvabuntur,  id  esl  pauci  de  multitud.ine,  ergo  quid 
dicemus,  id  est  quid  per  hsec  prophelarum  dicta  de 
gentibus  et  Judaeis  diffiTiienius?  Isiud  possumus  es 
prxdictis  oraculis  inferre  et  asserere,  quod  yen- 
les,  qu<B  neque  per  hostias,  neque  per  volunta- 
tein  seclabantur  jusiitiam  Dei,  apprehenderunt  justi- 
tiam,  non  quamcunque,  non  eam  qua;  esl  ex  lege, 
sed  eim  justitiam  quoe  esl  ex  fide,  id  est  per  gra- 
tiaro,  quia  non  superbieruijt,  sedin  CbrisUim  credi- 


lapidem,  sicut  scriptum  est  apud  Isaiam  dicente  Pa- 
Ire  :  Ecce  pono  in  Sion  lupidem  offensionis,  id  est 
perincarnalionis  mysterium  ponoCiiiistuin  in  Sion, 
hoc  est  in  Ecclesia  f!iiKlaii)eiitum,  qui  Judaiis  erit 
lapis  offeiisionis,  quia  non  sibi  cavebunt  ab  illo  hu- 
niili  el  parvo,  propter  suae  raentis  cajcitatoni,  sed 
offendent  in  euin  et  corruent,  el  pono  ibi  petram 
scandali,  id  est  euindem  Christum,  qui  in  passione 
eri!  illis  pelra  scandali,  id  est  deforniis  ei  asper  et 
durus,  in  quo  scandaii/.ahuntur  irascentes  et  indi- 
gnantes,  cum  se  Flium  Dei  dixerit.  Lapis  vocatu* 
politus  et  lubricus,  quando  si  calcatur,  pes  cito  la- 
bitar;  petra  vero  dicilur,  quando  est  incuita  et 
aspera.  Christus  ergo  in  naiivilale  vel  in  conversa- 


',Z9  HERYEI  BURGIDOI 

tioneetpraedicatione  suaJudaBislapisfiiitoffensionis,  A 
ei  in  passione  petra  soandali,  quia  qtii  prius  in  ortu 
el  huniaiia  conversationc  visus  est  eis  conteinpti- 
bilis  el  conculcaliilis ,  poslraoduiii  iii  passione  ni- 
inium  deforniis  et  asper  illis  apparuit.  Plus  autein 
est  scandaluni,  quam  offensio,  quia  scandalum  di- 
citur  a  Giaco,  quod  esi  scandalizo,  et  esl  proprie 
impaclio  pedura.  Ita  ergo  Judaii  oirenderunt  iii  Chri- 
tuni,  ut  oinnino  inipingerent  pedem  ibi  et  confiin- 
gereiit.  Nonsolum  enim  contcmpserunt  eum.sed  et 
crncifixerunl.  Ponohunc  lapidem  offensionis,  quaii- 
(uni  ad  reprobos;  et  propter  eleetos  suiijungo,  quia 
omiiis  sive  Juda^us,  sive  gentilis ,  sive  servus,  sivc 
liber,  qui  credideril  in  eum,  non  confundelur,  id  esl 
noii  eriibescft  in  futuro  cum  ille  veneril  ad  judi- 
ciura.  Qui  enim  crediderit  in  eum ,  non  habcbitjsuani  " 
justitiani,  quae  est  ex  lege ,  quamvis  sit  bona  lex, 
sed  implebil  ipsan  legem  non  sua  jusliiia,sed  data 
ex  Dco.  Ita  ei;ini  noii  coiifiindelur.  Naui  qui  in  se 
gloriatur,  coiifunJclur,  noii  eiiim  siiie  peccatis  in- 
venietur,  llle  autein  lanluminodo  non  confundelur, 
qui  in  Doiniiio  gioiiatur.  Quicniiqiie  ilium  fide  e.v- 
speclant,  cuin  vencrit,  gaudcbiiiii.  Qui  siiie  lide 
sunl,  cum  vencrit  qiiod  nunc  non  videiil,  erube- 
.scunt;  quoniod»  soleiit  confundi  qui  iiiveniuiiliir  in 
aliqua  culpa,  et  eis  insullatur  ab  oinnibus;  scd  la- 
meu  non  transiet  illa  confuaio  nec  dtlebitur.  No- 
tandum  aulcm,  quia  hoc  lestinionium  Aposiolus  ex 
duobiis  locis  libri  Isaia;,  conjtiiixit.  Iia  enini  ibi  ie- 
gilur  :  (  Ecce  ego  miiiani  in  fuiidamentis  Sion  la- 
pidem  probatnin,  lapideni  angularein,  preliosum,  iii 
fundaiiienlo  fundatum.  Qiii  credideril,  non  feslinet 
(ha.  xxviii).  i  Alque  alibi  in  eodeiii  libro  :  Et 
erit,  inquit,  vobis  in  sanctilicaiioiiem  :  in  lapidem 
autein  offensionls,  et  in  petram  scandali,  duabus 
domibus  Israel  {Isa.  viii).  >  Unde  perspicuuin  est, 
apostolos  iii  inlerpretalioiie  Veieruin  Scripiurarum 
sensum  quaesisse,  noii  vciba,  nec  niagnopere  de  or- 
dine,  sermonibusque  curasse,  cum  inlelleciui  res 
pateret. 

CAPUT  X. 

<  Fratres,  voluntas  quidem  cordis  mei,  el  obse- 
«  ciaiio  ad  Domiuum  fit  pic  illis  in  salulem.  Testi- 
t  moniura  enim  perliibeo  illis,  quod  aniulatio- 
•  nera  Dei  habenl,  sed  non  secundura  scientiani.  d 
«  Ignorantes  eniin  Dei  justiliam,  ei  suam  qiiae- 
«  rentes  statuere,  jusiiti;e  Dei  non  sunt  subjeeli : 
«  linis  enim  iegis  Christus  ad  jusliliaw  omni  cre- 
<  denti.  > 

Hinc  jain  ineipit  de  spe  Jiid.-eorum  loqui,  ne 
fcliam  gcntes  superblre  audeaiit  adversus  cos.  Sicut 
enim  Judajoruni  superbia  refelleiida  erat  tanquam 
ex  opere  gloriamiura,  sic  ct  geniibus  oecurrendiim 
est,  iie  laiiquam  jud;eis  pi:elati  superbiant.  Dixi 
quia  non  puiveneiuiil  in  legein  jusiiti»,  sud  offen- 
deruiit  in  lapidem  ollensionis,  iioii  quia  illos  odio 
habeani,  ncc  quia  dc  illis  ouiiiino  dcsperein.  Nam 
sciatis,  [rutres,  qiiia  iiitima  voluntus  cordis  mei  fii 
pro  illis  in  salutem,  id  est  ex  corde  volo  illorum  sa- 


.ENSIS  MOKAClll  740 

luiem.  Voluntas  quidem  coidis  mci  pro  illis  opiat, 
ut  accipiant  saiutem,  quamvis  illorum  volunlasad- 
huc  obsislat.  Poiens  est  enim  Ueus  coida  illoruin 
convertere.  Non  solum  volunias,  sed  etiarn  obsecrar 
tio,  id  est  oraiio  ciim  obtesiaiione  sacroi  uin,  fit  a 
me  pro  illis  ad  Deum  in  salutem,  id  est  ut  ellicacior 
sil  oratio  mca  pro  illis,  ficio  eam  cum  adjuratione 
sacrorum,  in  salutem  illorum  dirigens  intoutioneni, 
hoc  est,  ut  credant,  el  per  fidein  conscqiiaiilur  sa- 
'uteni.  Non  cniin  aliter  salvaii  poieruni.  Quamvis 
Apostoluseisinslaiiterevangeliuinpra;dicarel,  parum 
tanienesse  credehat,  nisi  pro  illisetiam  oraret  utcrc- 
derenl,  quoniam  voluntasuiad  vera  credenda  niovea- 
lur,  iioii  sibi  suflieit,  nisi  per  gratiam  Deus  illi  opitule  • 
lur,  nec  ipsa  conversio  (ifri  potestsine  Dei  adjutorio. 
Obsecro,  inquil,  pro  illis,  et  jusluin  cst  ut  obsc- 
crem  ,  uam  3?iiiulatioiiem  Dei  babeiil.  Nam  ego 
qui  otim  similis  fui,  et  ideirco  novi  intentioiiem 
cordis  ipsorum,  perliibeo  idis  lesiinwnium,  qnod 
(cmuiationem  Dei  licbent,  id  cst  bouo  zelo  moveii- 
tur  ad  doffndendam  legem,  sed  non  secundum  scien- 
liam,  quia  imprudenler  agiiiit,  duiii  nos  quasi 
praevaiiiatores  legis  persequunlur.  Nesciunt  eniirt 
quia  nos  potius  quani  ipsi  legein  adimplenius,  qui 
spiiitualiter  eain  observamus  ;  et  idciico  bona  qui- 
dcm  inlenlione  volunt  legem  coiitra  prKvaricalore» 
defendere,  sed  non  secundum  scienliam,  quia  nesti- 
uiit  qui  suntilli  conlru  quos  moventur.  Hoc  et  Do ' 
iniiius  sic  pra^nuniiavit  :  c  Veiiit  hora  ut  omnisqui 
inlerficil  vos,  arbiiretur  obsequium  se  prseslare  DcO 
(Joan.  xvi).  >  Pulabant  enim  se  Deo  plaeere  ex  eo' 
quod  Clirisliaiios  velui  ex  defensione  legis  interfi- 
ciebant,  quia  xinulalioneiu  Uei  habcbant,  sed  non' 
seciindura  scicntiain.  Vere  non  secundumscientiera. 
Naiii  igno-antcs  justitium  Dei,  idest  qua;  a  Deo  dalur 
per  Udein  Christi,  et  quwrenles  stntuere  suam  justi- 
tiaiii,  id  Kit  quain  suis  viribus  per  observantiain  le- 
gis  putant  se  facere,  non  sunt  subjecti  juslilice  I)ci, 
id  est  Chrislo.  De  sc  enim  prsesumentes,  gratiain 
repellebanl,  et  in  Christum  proplerea  iion  credf- 
baiit,  ignoraiites  jusiiliam  Dei,  et  suam  volenl  :s 
staluere ;  jusliti»  Dei  hio  dicilur,  non  quani  juslus 
esl  beus,  sed  quani  dat  homiiii,  ut  justus  sii  honio 
per  Deum.  Justitia  auiem  illoruni  erat,  quiadcsuis 
viribus  pr;esumebanl,  et  quasi  iinplelores  legis  se- 
ipsos  ex  sua  virtutc  dicebant.  Iguorabant  ergo  ju- 
stitiani  Dei,  id  esl  quam  dat  horoiiit  Deu.s,  qui  solus 
est  justus  atque  jnstiUcans  ;  et  volebant  constitueic 
siiain,  id  esi  velut  a  se  sibi  paratam,  non  ab  illo 
iiiipoilitam;  el  ideo  justilia;  Dei  iioii  eraat  subjecli, 
quia  superbi  eraiit,  de  s'.io  putantes,  iion  de  Dei 
lilacere  posse  se  Deo.  Vere  ignorabaiit  justiliam 
Dei,  nam  C/irisi«s  quem  caeci  respuebaiit,  est  /Snis, 
id  est  consuininatio  legis,  quia  in  co  lex  consumma- 
tur  ei  perlicitur.  Fiiiis,  id  est  perfectio  legi-,  vst 
Chiistus  ad  justitium  coiiipl"iidani  ohihi  in  se  ere- 
denii,  quia  oninis  qui  in  Christuin  crcdit,  habet 
ipsum  Christum  coiisumiuatiuneni  legis,  ut  iiereuin 
facial  justiliara.  Sunt  enim  opera  qiiscvidenlur  ounu 


74* 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULT.  -^  IN  EPlST.  AD  ROM. 


74S 


sine  fiile  Christi,  et  non  sunt  bona,  quin  iion  refe-  A  ficatur,  non  apud  Dcum  justiflcalur,  quia  lcmpora- 


Tuiitur  ad  eum  finem  ex  quo  sunl  Ijona.  Talia  erant 
opera  istoruin,  qui  suani  justiliain  quajrebant  sta- 
tuere,  qiiia  ipsum  quod  dalur  :  «  Non  concupisccs 
{Exod.  xxj,  »  et  csetera  hiijusmodi  niandata  sancla 
ct  bona  ipsis  tiibueljantur,  quse  ut  possit  liomo  fa- 
ceie,  Deus  operatur  in  hoitiine  per  Christi  hdem, 
qiii  fiiiis  est  ad  jusliliam  omni  crorienti,  cui  per 
spiritum  incorpor.ntus  faclusque  menibrum  ejus,  po- 
test  quisqiie  illo  increnieiituni  iuirinsceus  daiile  ope- 
rari  jiislitiam,  de  cujus  opeiibiis  etiarn  ipse  dixit, 
qula  sine  me  nibi!  poteslis  faceie  {Joan.  xv).  »  Fi- 
nis  euim  dicitur  ipse  Cbrislus,  quia  quidquid  agi- 
mus,  ad  iUum  referimus;  et  cuin  ad  esim  pervene- 
riinus,  non  babebimus  ultra  quod  quieramus,  sed 
ibi  permanebimus.  lii  eum  namque  dingitur  nostra 
intentio.  Ad  quem  cuni  pervenerinius,  non  erit  ultra 
quo  teiidamus,  qiiia  ibi  est  omiiium  bonornm  ple- 
nitudo. 

«  Moyses  eniin  scripsit,  quoniam  justiliam  qu;e 
ex  lege  est,  qui  fccerit  hoino,  vivet  in  ea  {Levit. 
xviii).  Quse  autcm  ex  fide  est  justitia,  sic  dicit  : 
Ne  dixeris  in  corde  tuo,  quis  ascendit  in  cselum? 
{Deut.  XXX  )  id  est  Cbrislum  deducere,  aui  quis 
ascendit  in  abyssum  ?  hoc  cst  Christum  ex  mov- 
tuis  revocare.  Sed  quid  dicit  Scriptura?  Prope 
est  verbum  in  ore  luo  et  in  corde  tuo.  Hoc  est 
verbiim  lidoi  qiiod  piiedieainus,  quia  si  confltearis 
in  ore  tuo  Dominum  Jesum,   et  In  corde  tuo  cre- 


lem  exiiide  exspectat  visibilemqu^  mercedeni.  Sed 
lamen  etiam  ista  est,  ut  dixi,  quxdain  terrena  ear- 
nalisque  justilia.  Haec  Moyses  dc  justitia  legis.  Sed 
qum  est  ex  (ide  juslitia,  sic  dicit  ipse  :  Ne  diseris  in 
corde,  ete.  Vel  si  jiislilia  legis,  iii  qua  vivitur,  est 
verajustiiia  intelligenda,  qii.e  vilara  pra;.«tat  seter- 
nam,  ideo  proponitui  justitia  legis,  quod  qui  fecerit 
eam,  vivet  in  illa,  ut  cum  quisque  infirinitalem 
suain  cognoverit,  noii  per  suas  vires,  ncque  per 
litteram  legis  ipsius,  quod  fieri  non  polest,  sed  per 
fidem  concilians  jiistificatorem,  perveniat  et  faciat 
et  vivat  in  ca.  Opus  enim  qiiod  ijui  feeerit,  vivet  in 
60,  non  fit  nisi  a  justiitcato.  Justificatio  autem  ex 
fide  iinpetratur,  et  ita  per  jiistitiam  fidei  ciunpletur 
veia  juslilia  legis.  De  cujiis  fidei  justitia  sic  dlcit 
Moyses,  vel  ipsa  dicit  iii  corde  hominis  :  Ne  dixeris 
iii  corde  tuo,  id  est  iie  saltemcogitcs.c/iiisasfindcj  j)i 
ccelum?h\  est  nullus  bomo  asceiidei,  quia  lioc  est 
Clirisrum  deducere,  quaiilum  ad  le,  id  est  si  hoc  co- 
gilaveris,  Cbristum  ascendisse  iiegabis.  Aut  non 
dixeris  in  corde  tuo,  quis  descendel  in  Abyssum?  \i 
est  iiullus  pro  contempta  lege  descendet  in  iiifer- 
luim.-quia  lioc  est  Christum  a  morluis  rcvocare  quan- 
tuin  ad  te,  id  est  hoc  cogilare,  est  non  credere  quod 
Christus  pro  nobis  mortuus  sil,  et  in  infernum  pro 
liberatione  justorum,  qui  ibi  tenebantur,  descende- 
rit.  Vel  ita  :  Cuni  audieris  post  resurrectiouein  prx- 
dicari  Cbrislum  ascendisse  in  coehim,  noli  dicere  in 


dideris,  quod  Deus  illiiin    excitavit  a   mortuis,  „  corde  tuo,  mendaciuni   est,    quis  enim   aseendet? 

1  •  ^     /-\      •         L  •      />    I     !•  ■  ^i       •  1 


«  salvus  eris.  » 

Vere  Christus  est  fiiiis  legis  ad  veram  justitiam, 
nam  in  ipsa  lege  anteqiiam  ad  Christum  veniatur, 
egt  quajdam  umbratilis  jiistitia.  Moyses  cnim  ita 
scnpsit.  Probat  Apostolus  aucloritaie  Moysi  duas 
esse  justitias,  quia  dixerat  Judaeos  esse  ignorantcs 
justitiam  Dei,  ei  siiarn  quseientes  statuere.  Yere 
sunt  duse,  una  per  legom,  altera  pcr  Chrisnim. 
Moyses  enim  scripsit,  quia  Iwmo  qut  feceril  justitiam 
quw  ex  lege  esl,  vivei  in  eu,  legera  lioc  loco  pro  ipsis 
operibus  ponens.  Qui  autem  vivebanf,  in  his  operi- 
bus,  timebant  utique,  ne  si  noii  ea  fecisseui,  lapi- 
dalionem  vel  combustionem  vel  aliquid  hujusmodi 
paterentur.  Ergo  qui  fecerit,  inquit,  ea,   vivet  in 


Qiiia  hjEC  infidelitas,  quantum  in  te  est,  Cbristum  de 
coelo  ad  terram  deducit.  Aut  cum  audieris  pra^.dicari 
quod  ad  infernum  descendit,  noii  dubitare  et  putare 
hoc  incredibile,  quia  h;ec  inciediiliias,  quantum  ad 
te,  revocat  Christum  a  mortuis,  id  est  iiegat  Chri- 
stum  fuisse  mortuum.  Nam  si  in  abyssum  descen- 
disse  dubitetur,  uec  mortuus  esse  crediiur,  quia  sic- 
ut  mortuus  est  ut  mortem  occideret,  sic  in  abyssum 
descendii  iit  suos  iiide  retraberet.  Et  h.Tee  est  justitia 
fidei,  distaiis  a  justilia  mortaliiatis  legis,  ut  non  du- 
bitct  quis  de  speDei,quae  in  Christo  est,  ut  iion 
diflrulat  Chrislum  spoiiasse  infernum,  etciim  san- 
ctorum  aniniabus  coelum  ascendisse,  quia  qui  boc 
credit,  ex  hoc  efiicitur  justus.  Potest  el  iia  iiilclli- 


illis,  id  est  habebit  prwmium  ne  ista  morte  punia-  D  gi :  ^«  dixeris  incorde  tuo,  quis  ascendei  iii  i.oelum? 


lur;  non  ergo  apiid  Deum,  ex  cujus  Cde  si  qiiis  in 
hac  vita  vixerit,  cum  biiic  exierit,  tunc  eum  magis 
habebit  praesentissiinum  praemium.  Non  itaque  ex 
fidevivit,  quisquis  praseniia  quse  videntur,  vcl  eupit 
vel  timet,  quia  fides  Dei  ad  invisibilia  perlinet,  qiise 
post  dabiintur.  Nain  est  et  ista  qusdam  in  operibus 
justitij,  quando  sine  suo  prKinio  rclicia  non  est,  ut 
qui  fecerit  eam,  vivat  iii  illa.  Uiide  et  superius  di- 
ctura  est,  quiaetsiAbrahain  ex  operibus  justiiicatus 
«st,  habet  gloriam,  sed  non  apud  Deum.  Aliud  cst 
ergo ,  non  justificari  apud  Deum  ;  aliud  ,  non 
justificari.  Qui  omnino  non  justitlcatur,  nec  illa 
servat  quse  temporale  habent  prsmium,  nec  illa 
«juasaeternum  ;  qui  aiitcm  in  operibus  legis  justi- 


id  est  quis  illuc  asccndet  Christum  inde  ad  iios  de- 
ducere,  aiit  quis  descendet  in  abyssum?  hoc  estquis 
in  infernum  descendet  Cbristum  inde  ex  niortuis 
revofcare?Non  enini  exspeclavit  Cbristus  iit  aliquis 
homo  ascenderct  in  coelum  ad  dcduceiidum  eum, 
quod  impossibile  erat ;  sed  ipse  sua  spoiite  descen- 
dil,  a  paterna  sede  veniens  qua;iere,  et  salvum  fa- 
cere  quod  perierat.  Neque  fuit  necesse  vel  possibile 
ut  aliquis  in  abyssuin  descenderet  ad  revocandum 
inde  Christum  a  mortuis,  quia  ipse  sua  viriute,  li- 
gato  forli  adveisario  el  spoliato  iiiferno,  resurreiil 
a  niortiiis  {Luc.  xix).  Ne  dicas,  iiiquil,  quis  ascen- 
det  in  coelum  Christum  deducere?  quasi  et  i<n  terra 
sion  sit  Chrislus,  qni  per  divinilalem  est  ubiquc ; 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


7ii 


7J3 

aul  quis 

revocaie?  quasi  Clirlslus  in  abysso  coniineri  possit, 

»iui  iiullo  loco  conlinelui',  sed  omnia  contlnel;  vel 

inler  morlnos  morari  possit,  qni  vita  est.   Hoc  ne 

(lixeris.  S.rf  quid  dicil  Scriptura  per  Moysen  {Deut. 

xxx)  de  Cliristo?  Prope  esl  verbum,  id  est  Christus 

qui  est  vei  bum  ct  sapientia  Dei  (i  Cor.  i)  est  prope, 

hoc  es(,  non  longe  est  a  natura  animonim  et  loqneii- 

di  ratione.  Prope  est  in  ore  tuo  ad  confltenduni,  et 

in  corde  tuo  ad  creilendura.  Et  ideo  non  per  loca 

quitras  cum,  qui  sicut  verbuni  et  veritas  et  sapien- 

tia  ubique  cst,  et  in  corde  jusiorum  manet  atque  iii 

ore ;    sed  credas  quia  verbum  quod    personaliier 

uiiitum  est  humanitaii,  prope  nos  est,  qiioniara  non 

a  locutloue  iiostra  reniotuni  est,  neque  ab  iiitellectu. 

Hoc  verbnm  quod  Moyses  dicit  ita  esse  prope,  esi  B  non  confundetur,  id  est  non  erubescel  in  die  judicii, 

verbum  fidei  quod  prxdicamus,  id  esl  Christus,  in 

quo  nostia  (ides  constal,  quem  annuntiamus.  Hoc 

pr;edica!nus  de  illo,  quia  si  conlitearis,  elc.  Vel  ra- 

tio  ledditiir,  cur  la  ore  et  lii  corde  verbum  hoc  de- 

beat  esse.  Quia  si  confiler.ris  in  ore  tuo  Dominum 

Jesum,  et  in  corde  tuo  credideris,  quod  Deus  illum 

exciiuvit  a  mortuis,  salvus  eris.  Non  est  laus  fidei 

Christiaiiorum,  quia  credunt  luorluum  Christiim, 

sed  quia  credunt  resurreiisse  Christum.  Nam  mor- 

tuum  et  paganus  credit.  Ha;c  est  laps  Ddei  quia  cre- 

dtmus  eura   resurrexisse,  et  sper^mus  nos  quoque 

per  eum  resuirecluros  esse.  Non  enim  ait,  si  con- 

fcssus  fueris;  quia  eiini  Oeus  tradidit  ad  occiden- 

dum;  sed  si  confessus  fuciis,  quia  Deus  eum  susci 


descendet  in  abyssum  Christum  ex  moriuis  A  dicere  quod  habes  in  corde.  Si  autem  aliud  in  corde 

habes,  et  aliud  dicis,  loqueris,  non  confiteris.  Noli 
erubcscere  de  spe  lua  in  conspeciu  hominum.  Quo- 
modo  vivit  in  corde  tuo,  sic  habitet  in  ore  tuo,  quia 
non  sine  causa  signum  suum  Christus  in  fronteaio- 
bis  figi  voluit  tanquam  in  sede  pudoris,  ne  Christi 
opprobria  Cbristianus  erubescat.  Parum  est  ergc  in 
corde  habere  Christum,  et  nolle  confileri  dura  ti- 
ineiur  opprobriura.  Qui  enira  salutera  cupit  babere, 
debet  fidem  suam  ore  proferre,  quia  ore  confessio 
fit  ad  salutem.  AHnquin  crcdulitas  cordis  non  dai  sa- 
lutem,  quamvls  corde  credatur  ad  juslitiam,  vere 
fides  ore  prolata  perducit  ad  salutem.nam  Scriptura 
dicii  In  libro  isaiae  :  Omnls  non  solum  Judxus,  sed 
et  gentills,  qui  credit  in  itlum,  hoc  est  iu  Christum, 
non  confundeiur,  id  est  non  erubescel  in  die  judicii, 
quia  saluleni  qiiam  credit,  coiisequetur.  Ei  vere  om- 
nis.  jVen  esl  enim  dislinctio  iudcei  el  Crceci,  id  est 
prophela  neque  Juditum,  iieqiie  gentilem  Domina- 
vit :  sed  in  eo  quod  ait,  omiiis,  ostendit  de  utroque 
popiilo,  quia  quicunque  siiicera  fide  rectisque  ope- 
ribus  Deo  ingemueril,  salvus  csset  possit.  Veie  iioii 
est  distinctio.  Nam  idein  Dominus  est  omnium,  sive 
Judaiorum,  sive  gentilium,  dives  in  omnes,  id  est 
sufficiens  ditare  oranes  qui  invocant  illum,  id  estqui 
pia  devotione  in  seipsos  vocant  illum,  pricpaian<!o 
se  dignos  tali  habitatore.  Illis  est  divesqui  liivocaiii, 
non  modo  creduiit,  quia  credere  dat  leuiissionem 
peci^atorum,  invocare  impelrat  promissa  Dei.  Oraiis 
invocat,  sed  hoc  iiou  potest  nisi  prlus  credat.  Jurc 


riiils,  tuiic  salvus  eris.  Intantuin  salvus,      dixi  quia   est  divcs  in  orones,  non  iii  quosdani,  vel 


t?vit  a  nioi' 

inquaiiliim  justus.  Quare  autem  credimus  et  mor- 
tuuniTQuia  credeie  eum  resnrrexisse  oon  possu- 
mus,  iiisl  prius  iiiorluum  fuisse  crcdaraus.  Pertinet 
auiem  Isla  coiifesslo  praecipue  ad.martyres.  qui  co- 
ram  tyrannis  Christum  confitebantur,  et  pro  ejus 
confesslone  inoricbantur.  Nam  nostro  tempore  fa- 
cile  esl,  ul  quisque  Clivistum  voce  confiieatur,  ideo- 
que  vox  sola  nun  sufficil  siiie  operibus. 

<  Corde  enim  crediiur  ad  justitiam,  ore  autem 
confessio  fit  ad  salutein.  Dicit  enim  Scriptura  : 
Omnis  qui  credit  in  illum,  iion  confundetur  (Jsa. 
xxviii).  Non  est  eiiim  distinctio  Judaei  et  Gra;ci.      • 
INam  idem  Dominus  omnium,  dives  in  omnes  qui      « 
invocant  illum.  Oinnis  enim  quicunque  invocave-  j)  « 


rit  nomen  Domini,  salvus  crit  {Joel.  ii).  > 
Vere  si  rcsurrectionem  Christi.  corde  credideris, 
et  ore  confessus  fueris,  salvus  eris,  nara  corde  cre- 
diiur  ad  jusliliam,  sed  ore  confessio  fit  ad  saiutem. 
Hoc  ost,  qui  cordu  credit,  habel  in  pra;senti  juf»i- 
tiam,  quia  justus  ex  fide  vivit  [Babac.  u);  et  qui 
ore  con(itetur,  habet  in  futuro  salutein.  Et  idcirco 
oportet  iios  esseeljuslili;c  inemoresct  salutis,  quaii- 
doqiiidein  in  scmpiteriia  justitia  regnaluri,  a  prxsenti 
sa;culo  nialigno  salvi  fiel-i  iion  possumus,  nisi  etnos 
ad  salulc^  proximorum  fiitentes,  etiam  ore  prolitea- 
niur  quod  coide gestamus.  Credere  enim  dat  saUiicm, 
qiiia  jiistitiam  parit,  qu;e  est  causa  salutis,  si  quod 
corcrcdii,  os  conjGteatur.  Doc  est  enim  confiteri. 


in  paucos  invocatores  suos,  quia  sicut  Joel  tesiaiur, 
cum  gralia;  tiropus  praDnunliat,  oniiiis  quicunque  in- 
vocaveril  nomen  Domini  salvus  erit.  Nullus  ex(ipi- 
tiir,  nulll  gratia  lixcdenegatur;  sed  omnis  JucUeus 
et  gentilis,  cujuscunque  gradus  et  cmidilionis  slt, 
qulcunque  pils  precibus  invocaverit  noinen  Doinini, 
prreparans  se  dignum  ad  excipiendum  In  sui  wrdis 
templum  babitatoreinDeum,  salvuserila;icrnasalule. 

«  Quomodo  crgn  invocabuiit  iii  «|uciu  iion  credi- 
€  derunt?  Aut  quomodo  eredeiit  ei  quein  non  au- 
<  dicrunt?  Quomodo  autcra  audleni  sine  pra;di- 
«  cante?  Quoniodo  vcro  praedicaliuiit  uisi  miltanlur, 
«  sicut  scriptum  cst  :  Qiiam  speciosi  pedcs  evange- 

H7.:<ntiura  pacera,evangelizanlium  boiia  (/sa.Lii; 
«  Nalium  i).  > 

Probato  quod  de  utroque  populo  nssumnnlur  qui 
salvi  (iant,osleiidil  qiiod  per  missionem  ad  uHosque 
factaiu  assumuiitur,  quam  qui  nmi  recipit,  iiiexcu- 
sabilisest.  «  Quiciiiiquc  invocavcril  numen  D<miiiil, 
salvus  erit  {Joel.  ii).  >  Ergo  oportet  credere/  Quia 
quomodo  invocabunl  in  quemnon  crediderunt  ?  [it\o- 
calio,  inqiiit,  salval.  Nemo  autein  invocat  qui  non 
credit.  Nisi  cnim  credidcrint,  noii  iinocabiinl:  et 
nisi  iiiYocaverint,  non  salvabuntiir.  Hoc  maNiine  de 
gcntibus  dicitur,  nc  quis  Judaeos  tantiim  putarel  ad 
fidem  vocandos.  Quomodo  invotabuul  Chrisium  iu 
quem  noii  credidei  uiit?  Prius  oportei  ui  credant.  Aut 
quomodo  credent  in  qnem  non  audierunl '!  Prlus  enim 


Itii  tOMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  !N  EPIST.  AD  UO.Vf.  74« 

necesse  esl  ut  ab  oic  alicujus  audiant  illum.  C)'edere  A  audire  potuerunt  non  solum  proximi,  sed  et  rerao- 


nomque  esl  c.\  auditu.  Sed  quomodo  uudient  eum  sine 
aiiQiiO  prcedicante?  Ne<cbse  pstutaliquis  praediccl, 
a  quo  c.Tleri  audiant  quid  credere  debeaiil.  Non 
eniin  audiciit  nisi  praidicaliim  fuerit.  Sed  quomodo 
doctoros  prcedicubuiil  nisi  mitluiitur?  Non  possunt 
praidicare  nisi  niissi  fuerint,  quia  non  sunt  veri 
aiiosioli  nisi  missi.  Et  inanis  est  liOiniiium  conatus, 
nisi  Deus  niissos  suos  jiiverit.  Nec  eis  annuntiaiidi 
virius  ulla  subsistit,  nisi  adfuerit  illis  ipsc  qui  misit. 
His  dictis  icfulat  Apostolus  eos,  qui  negabanl  ad 
incii cunicisas  gentes  miilendos  csse  praecones  Chri- 
sii,  ct  osicndit  saliitcm  per  Dci  gialiam  oinnibus  ad- 
venisse.  Salus,  Inquil,  est  ex  invocatione,  invocalio 
e.t  lide,  fides  e.\  auditu,  auditus  ex  pra.'dicatioiie, 
piEeJicatio  c\  misaioiie,  ut  ila  totum  dcscendat  ex  "  «  dicit  :  Inveiilus  sum  a  i;on  qusrentibus  me,  pa- 


tissiini.  NaDi  ia  omnevi  tcrram  exhit  soims,  id  est 
fama  eorum,  id  est  aposloloruni,et  in  fines  orhis  ler~ 
rce,  id  est  in  omnes  mundi  terminos  in  circuitu  pro- 
cesseruiit  ipsa  verba  eorum,  ut  veritas  non  solum 
per  famam  audiretur,  sed  et  per  ipsa  prsdicaiitiuin 
dicta  cognoscerctur.  Quod  lanicn  ex  toto  necduir. 
fuerat  implclum,  quando  scribcbat  Apostoliis  ;  .sed 
verbis  pi.ipteriti  lcniporis  locutus  esl,  sicut  et  pro- 
pheta  qiiod  futurum  erat,  et  es  niagna  partejam 
compleium  fuerat. 

i  Sed  dico  :  Nunquid  Israel  non  cognovit?Primu3 
t  Moyscs  dicit  :  Ego  ad  cenuiiationem  vos  adducain 
t  in  nou  geiilen),  in  gentem  insipientcni,  in  iram 

vos  niittam  {Deul.  xxxii).  Isaias  autem  audel  et 


foni'-  gialiiC.  Oiniiia  crgo  non  ex  nobis,  sed  ex  Dei 
grjtia  suiit  iiobis,  qua  procmissi  suiit  pra;dica(ores 
nostrte  salUlis,  sicul  \n  Isaia  scriptum  cst  :  Quam 
speciosi,  id  esl  admirabiliter  pulcliri,  pcdes,  id  Csl 
gicssus  aposloluiiiKi  nnindnni  illuminaEitium ,  in 
qiio  apparet  eos  a  Deo  inissos,  quoniam  aliier  hoc 
Jac.ore  non  possent.  Speciosi  sunt,  id  est  pulchritu- 
dine  virtutum,  etclaritale  miraculoruin  ac  pra?dica- 
iioiiis  decorali  simt ;  podes,  id  esl  iiicessus  aposto- 
liirum  evaiitjelizanliuiu,  id  cst  beiie  iiijiitiaiifiiim  lio- 
minibus  vuccm,  id  cst  rccoiiciliationem  ct  concor- 
di;.u.  «id  Dorainum.  ct  eiungetizantium  bona  regni 
«:(elorum. 


•  lam  apparui  his  qui  me  noii  inlerrogabant.  Ad 
»  Israelautem  dicit  :  Tota  die  expandi  mantismeas 
I  ad  populura  non  credentem,  sed  coniradiceniein 
«  mihi  (ha.  lxv).  » 

!n  omnes  genles  usque  ad  oibis  terminos  proces- 
sit  fama  Christiaiii  norninis.  Sed  dico  :  Nunquid  Is- 
rael  non  cognovit  quod  totus  inundus  audivlt?  Non 
ignoravit  Israel  haiic  salutem,  sed  cognovit  quia 
posset  audisseet  cognovissc.  Cognovil,  quia  contra- 
diccre  non  potuit.  Sed  non  vere  cognovil,  iit  in 
mente  cjus  beiie  seJeret.  Cognovit  ad  testimoniiim 
suse  damnationis,  non  in  adjulorium  suse  salvalio- 
nis.  Vere  cognovit,  quia  Moyses  primus  doctor  eo- 


I  Sed  non  oranes  obediunt  Evangelio..Isaias  enim  ^  riim  dicii  hoc,  et  omnes  prophcts  post  eum  similili 


«  dicit  :  Doininc,  quis  credidit  auditui  noslro?  {Isa. 
«  Liii;  Joan,  xii.)  Ergo  lides  ex  auditu,  auditusau- 
<  tem  pcr  verbura  Clirisli.  > 

Apostoli  quidem  oninibusevangelizaiil  pacem,  sed 
Bon  omiies  obediunt  Evaiigelio,  ut  pa.niteiitiam  de 
prxteritis  agentes,  et  de  caetero  recte  vivcnies,  stu- 
deant  haberc  pacem  cum  Deo.  Nam  cum  audiius  sit 
e.\  grstia,  necessaria  est  et  alia  quoe  cor  moveat, 
quia  nil  foris  proDcit  sermo  docentis,  si  Deus  intiis 
cor  non  tetigerit  audieniis.  Et  vere  iion  omnes  obe- 
diunl  Evangetio,  sed  pauci.  Nam  Isaias  voce  pr.^edi- 
caiorum  dicit,  querimoniam  faeicns  de  rariiate  audi- 
torum  :  Domine,  qui.i,  id  estquara  rarus  est  qui  cre- 
didit   audilui  iwstro,  id   cst  audiiui  prsedicationis. 


loquuniur.  Hoc  enitn  inuuitur  in  eo  qiiod  Moyses 
nunc  primus  appellaiur ,  quem  alii  secuti  sunt 
in  eodem  scnsu.  Moyses  voce  Dei  dicit  Judseis  in 
cantico,  dum  inlidclitaiem  eorum  pra;nu(iliat  :  Ego 
adducam  vos  ad  (Vmutationein  in  non  gentcm,  iJ 
est  tale  quid  faciam  genti  paganorum,  qua?  nec 
geiis  dicenda  est,  propter  stultitiam  idololatriBe, 
unde  vos  ;Einulafionem,  lioc  est,  invidiam  habc- 
bitis,  invidia  namque  tahescunt  .hidsei,  dum  gen- 
tes  Deum  eorum  suum  dicantet  legem  atqiic  pro- 
phetas  ad  se  pertinere  diciiut.  Et  ita  addiicti  sunt 
ad  invidiain  iu  non  gentcm,  Loc  est  conira  gcn- 
tilem  populum,  de  quo  dictum  erat :  •  Oinncs  gen- 
tcs  quasi  non  sint,  sic  sunt  coram  Deo  {Isa.  xl).  i 


«luara  a  te  audivinius  et  eis  nuntiavinius?  Raro  ex  j)  Yel  iii  non  genlem,  qtise  cuni  esset  gcns,  gentilila- 


raultis  invenitur  aliquis  qui  cred.it.  Et  qui  non  cre- 
diint,  manifestum  est,  quia  iion  obediunt.  Auditui 
praedicalioiiis  crediderunt  pauci  ile  miiltitiidine , 
crgo  fides  esl  ex  uudiiu;  qiiia  ex  eoquod  audivimus 
a  dociorilius,  incipimus  crederc ;  sed  auditus  est 
non  per  merita  nosira,  sed  per  verhum  piiEdicatio- 
uis  Cliristi  quod  ab  ejus  gratia  doctores  percepe- 
rint. 

<  Sed  dico  :  Nunquid  non  audierunt?  Et  quidcm 

<  in  omnera  terruin  cxivit  sonus  eorum,  et  in  Qnes 

<  orbis  tcrrse  verba  eorum  {Psat.  xviii).  > 
Is.iiasdicit  quod  pauci  crediderunt,  sedego  dieo  : 

Nuuquid  non  <iu<^teruiir .' Ulique  audierunl,  et  idco 
inexcusabiles  sunt  qui  iion  crediderunt.  Ei  qitidem 
Patbol.  CLXXXI. 


tPin  credeiido  deposuit ;  ct  facla  est  noii  gcns,  id  est 
plcbs  Christiana  per  baptismum.  Quandiu  enim 
fiieratinlidclis,  fiiit  gens,  sed  iii  Ecclesia  dicilur  po- 
pulus  arquisitionis  (/  Petr.  ii).  Ita,  inquit,  miltam 
vos  in  «mulaiioncm  in  non  gentem,  id  est  contra 
conversam  genlililatem,  quae  lidem  apprcliendet 
quam  vos  respuetis,  in  geiitcra  insipieniem,  id 
cst  contra  earadem  gentiUlatera,  quiE  Dei  sapien- 
liam  igiiorabat ,  ct  stultitiam  idoIolatri%  praedi. 
cabal ,  et  mittam  vos  in  iram,  id  est  in  indigna- 
lionem ,  hoc  est  permhiara  vos  irasci  ct  indi- 
gnaii,  lioc  est  lania  beneficiagentilitati  tribu.Tin,  ni 
vos  inde  irascamini.  Hoc  Mnyses  dixit,  et  hanc 
Scripturam  Judxi  legutit  et  iegerUiit,  ideoque  pra- 

34 


7i7  HEnVEl  BDHGIDOLENSIS  MONAClH  74S 

dicalionem  Cliristi  in  gentibiis  per  crbcni  esse  co-  A  i'itl«  clegit!  Verc  non  oiiinein  popiiliim  iilum  rcpu- 


gnoscunt.  Hoc  Moyses,  seJ  Isaius  audel  et  dicit,  ij 
cst  audacius  loquitur  de  salute  gentium,  quia  quani- 
Tis  sciret  sihi  ininiinere  pciicnluni,  audacler  lanieu 
\erbum  Dci  praedicabat.  Manasscs  enini  rex,  ut  Hc- 
brxi  tcslantiir,  scrra  lignea  post  serravU  eum.  Scie- 
bat  igilur  Is.iias  conlonmeftdum  sc  esse  ab  inipiis 
et  inier(icieiidum,  ct  tamen  abjeclo  limore  prredic:i- 
bat  Dci  graliain,  el  ex  persona  Chrisii  dicebal  : 
Iiivcnltts  sutn  a  non  quwrentibtis  tne,  id  est  spontc 
me  obtuli  gentilibus,  et  per  fidera  me  ab  illis  inve- 
niri  feci,  qni  me  quserere  non  noverant,  nec  in 
Scripturis  adventum  meum  scrulabanlur  sicut  Jii- 
daei,  qui  adbuc  in  libris  suis  adventum  Messiaequee- 
runt  el   exspectan!,  palatn,  non  peJ  xnigmata  et 


lit,  ii«m  et  ego  qui  haic  loqiior,  &unt  Israelila,  id  est 
suni  cx  eodem  popnlo  Judxus,  non  proselylus,  ex 
^cmitie  Abraham,  id  est  descendens  exAbraliani,  rie 
tribu  Ijeitjainitt,  id  est  per  lineani  Bcnjamin.  Non  me 
rcpulit  Deus ,  qui  ila  sum  ex  illa  gente.  Siniililer 
non  repiilit  plebcin  suam  ex  Israel,  quam  prnesrivil, 
id  est  prxdoslinavit.  Prrcdcsiinaiio  enim  lioc  loco 
sigiiiHcaUir  nmninc  prxscienti.X'.  Non  repulit ,  in» 
quit,  Deus  plebem  suani  quam  pnescivit,  id  est  ad 
Vitam  pi«destinavit.  Atque  «l  ostcndcret  Dei  gratia 
fiiissc  relicias  Isiaoliticx  genlis  rcliquias,  non  nicri- 
lis  operum  eorum,  seculus  adjunxit  valde  iiecessa- 
rium  testimo:;iiim,  dicens : 

t  An  nescitis  in  Elia  quid  dlcit  Scriptura,  qucin- 


figuras,  sicut  iu  \eg'\  sed  rnanifesta  veritatis  cogiii-  ^  «  adniodum  interpellal  Deuin  adversus  Isiael?  Do- 
lioiic  apparui  Itis  geniiliLus  qiii  me  non  iiiterroga- 
banl  ab  aliis,  quia  interrogarc  non  didicerant.  Ita 
ad  gentes,  sed  ad  Israel,  carnateiri  dicit .  Tota  die, 
id  est  toto  tcmpore  quo  ciim  eis  iii  terra  conversa- 
lus  sum,  illuiniiians  munilwi^,  c jpandi  manits  meas, 
id  est  ampliavi  operum  iiieorum  beneficia,  ad  po- 
pulum  Judaicum  non  crcdentem  milii,  et  quod  pejus 
cst,  conlradicenlem.  Convenienter  enim  per  exten- 
las  manus  tota  dic,  continualio  bonorum  opcram 
intelligitur  a  quonim  intcnlione  Salvator  nunquara 
cessavil,  sed  inlideli  populo  sciiipcr  exliibuit,  ac  si- 
fut  nutri.ii  parvuluni  expansis  manibus  excipere 
paraliis  fuit.  Signilicant  enim  expansx  maniis,  et 
paveniis  clcmenliain  suos  filios  in  sinuni  rccipere 
gestieiitis.  Possunt  cl  largitaiem  donanlis  exprime- 
le,  quod  nibil  eis  petenlibiis  denegaverit,  scd  ro- 
gauli  lcproso  mox  saniialcm  rcddidcrit  (  Matili. 
viii),  et  ocubis  fxcorum  rogaiiliuin  proiiiiiis  ape- 
rucrit  (Luc.  xviii),  sicque  cxterapeieiitibusdcdciil. 
CAPllT  XI. 
t  Dico  ergo    :   Niinquid  rcpulit  Pciis    pop;iliini 

•  suiim?  Ahsit!  Nam  el  cgo  Isracliia  siini  es  tciiii- 

•  ne  Abialiam  de  tribu  Benjaniin.  Noii  lepulit  Dou» 
I  plebeni  suam  quam  pixscivit.  » 

Quia  tot  aiictoriiatibus  confulavii  Judxos  ,  iie 
insultarenl  eis  geiitilcs ,  et  dicerent  eos  e.\  toto 
csse  ropiilsos,  incipit  riirsiini  de  eorum  salute  1«- 
qui,  ostendcns  non  oiiines  esse  reprobatos.  Comnie- 


iniiiej  prophelas  tiios  occideruiit,  aitaiia  tiia  suf- 

<  foderuiit,  et  cgo  reliclus  suni  solus,  c-t  quxiuiii 
I  animam  meam  (///  Reg.  six).  Sed  quid  dicit  illi 
«  rcspoiisum  divinumV  Kcliqui  mibi  septem  inlllia 

<  viroium,  qui  non  curvaverunt  genua  ante  Baal. 

<  Sic  ergo  et  in  hoc  temporc  reliquix  secunijinii 
I  electioncm  gratix  salvx  factx  sun(.  Si  autcm  gra- 

<  lia,  jam  non  cx  operibus.  Alioquin  gratia  jam  non 

<  est  giatia.  > 

Inde,  inquit,  potest  vidcri  quod  Dcus  mullos  sua 
graiia  rescrvavit,  ([iio;  non  repillit,  quoiiiam  lompo- 
re  Elix  tain  pauci  fucrunl,  ut  ipsi  Elix  nuili  vidercn- 
tnr  esse  quos  non  repuloril,  et  tarocn  tunc  in  lanta 
bonoiura  opprcssione  fuerunt  multi  qiios  in  gra- 
tia  Dei  sibi  reservavil.  El  hoc  est,  quod  interro- 
gandadicit  ad  increpalionem  eoruin,  qui  totara  ple- 
l.ein  Israelilica.  a  DeO  icpulsam  csse  putabaii( :  An 
ncscitis  ifuid  Scriptnra  teilii  libri  HcEum  dicit  in 
lilia,  id  est  in  geslis  Elix,  scilicct  qnemadmodum 
ipsc  interpellat  Deiim  adversus  Isracl,  id  cst  inter  se 
ct  illos  judicem  eum  inicrpellnt,  et  contra  perfid  s 
provocat?  Domitte,  iiiqiiil,  prophetas  tuos  prxcepto 
impiissimx  reginx  Jes»!)ol  occideruni^claltaria  tua 
snlfoderuul,  id  cst  a  fundamentis  subverlenint,  el 
ego  relictus  siim  solus  cx  tuis  el  qucertint  aitimaiti 
mcam,  id  est  nie  occiderc.  Quasi  dical :  Non  debes 
eis  parcere,  qnia  ianla  mala  feceruiit.  Ipse  sic  inler 
^'•Ilabat,  el  sc  solum  piitabnt.  Scd  quid  dicit  illi  le- 


moravcrat  enim  proplielx  toslimonium  de  pr;cniin-  q  spoHsum  riiriiuim.' id  est  quid  respondetei  Dominiisl 


tinia  fuliira  iiicrcdulitalc  [Kipuli  tsracl.  Tota  die 
cxpandi  mniiiis,  ctc.  Et  nc  quis  niale  intelligeiis,  mii- 
versum  illuin  populum  eriminc  increiliilitatis  cl  coii- 
tradictionis  arbitraretur  ei-se  damnalum,  continuo 
mltjecit :  Dico  ergo,  etc.  Hicastcndit  qiiam  plebeni 
«iixerit  utique  Israeliticam.  Qiiam  si  tfitam  Dcus  rc- 
proliassct  alqiic  daiiinassot,  iion  utique  e.^iset  ipse 
Clirisli  aposiolus,  ex  semine  Abialix  ct  tribii  Benja- 
iniu.  Qiiia,  iiiquit,  dixi  populum  non  credentem  ct 
contradicentein,  ergo  dico  et  banc  quxsiionem  facio: 
NunquiJ  proplcr  multitudincni  increduloruni  et 
contiadicenl'uin  repulit  Deus  populuin  suuin,  utcva- 
fiiarct  proniissioncs  qiias  palribus  eoruin  fccerat? 
Abiit  ut  repelierct  eum,  qiii  tot  millia  credcnii;i:n 


Fteliqui  milii  septem  ntillia  tirorum.  Non  aii,  roliiia 
suiit  iiiilii ;  aut,  icliqiierunl  se  milii,  sed  reliqui  tnHii. 
L'bi  noii  liiiii:;.iuiiii  opus,  sed  divina  gralia  patQiilir 
oslciidiiur.  in  septem  vcro  niillibus  virorum,  p^r- 
fecia  summa  viriliter  agentiuni  cxprimitur:  Reliqui, 
inqiiii,  inilti,  id  csl  pcr  graliam  reservavi,  sepitni 
millia  virorunt,  quia  tiinc  erant  inulli  quos  Dtus  s.bi 
rcsorvaveral,  qiiainvis  nescirot  Elias,  quoniam  gi  a- 
na  latcbant  siib  acervo  palearum.  Qui  non  curva- 
veruni  genua  ante  Baal,  id  est  iion  adoraverunl  d;e- 
moiiium,  qund  aiiorabat  populus  Isracl  sub  rege 
Achab.  Ubi  oinnein  populuiii  siinul  pro(ihcia  piiia- 
vcrat  refutatiim,  invonta  siini  septcm  millia  viro- 
rum  qiii  pormanscru;it  in  Testaiccnlo  Dci.  Sic  crip 


749 


COMMENT.  IN  EP1ST0LA5  1'AULl.  —  IN  EPIST.  AU  ROM. 


730 


ft.in  Aoc rempore gralix  faciliussa/iw/acfffi  su«n-«<i- A.  in  cloclriiia  cjiis,  nequc  cvedeie  opciiLus  qux  vi 


quice;  lioc  est  quaniloquidein  aiHe  tempus  gratise  Dcus 
lot  riiiHia  ex  sua  gratia  reservavit  coiura  opiiiionem 
lapli  prophclx;  ergo  sic,  id  est,  simili  modo  eiiaiii 
in  hoc  tenipore  grati»  et  prsedicationis  Evangelii 
credendum  est  multos  essc  quos  Deus  pnieseivit  et 
suos  csse  prxdesliiiavit,  el  hocnon  secundum  htima- 
num  meritum,  scd  secnndum dectionem  yratite,  quaiii 
iiulla  operum  meriia  pra;cossertinl.  In  iiac  ergo  ele- 
clioncelin  his  reliquiiscst  illa  plcbs,  quam  proplerca 
Deus  non  rcpulit,  quia  pra;scivit.  Prajscivit  enim 
reliquias  quas  secundum  clcctioiiem  gralise  fueiat 
ipsc  facturus,  lioc  esi  pnvdeslinavit.  Dixi  quia  se- 
cuudum  electionem  graiiaj  suut  salvatae.  Sed  si 
gralia  salvata:sunt,  jam  non  ex  operibus  eorum  pro- 


debaiit,  nec  obedire  verbo  quod  audiebant,  volue- 
runt.  Quicunque  enim  cuni  intoUexissct,  credere 
noluit  id  quod  vcrura  est,  debet  consequi  quod  vult, 
ut  de  cxtero  nou  possit  credere.  In  voluniale  crgo 
sua  adjuti  sunt,  nt  quia  scientcs  verum  dicebant  esse 
falsum,  de  c;elero  noii  intelligerenl.  Ca:ci  ita([ue 
siint  ociili  rordis  coium,  ut  luiem  veritatis  Cliristi 
nequcant  viilcre;  ei  aurcs  siirda;,  ut  spirilalcs  Scri- 
pturaruiu  sensus  non  possinl  auuirc.  Ubi  autem 
scripla  sil  ha;c  scnteniia,  iioii  salis  apparel.  Tamen 
bealus  Ilieronyniiis  dicit  eam  in  Isaia  sciiptam,  ubi 
nos  legimus  ;  <  Miscuit  vobis  Doniinus  spiriium  so- 
poris,  claudet  oculos  vesiros,  prophctas  ct  principrs 
vestros  qui  videut  visiones,  operiet  {Isn.  xxix).  > 


cessit  illa  salus.  Alioquin,  id  esl  si  aliterest,  gratia,  B  Ego  autem  si  aliud  quam  tantus  doclor  audercm 


id  esl  gratuiium  donum  Dei  jam  non  est  gratia,  id 
■  est  gratuitum  donum,  sed  debitiiin.  Si  eiiim  gratia 
ullis  bonis  uieritis  datur,  jam  non  gratis  datur,  sed 
debila  redditur.  Ac  per  hoc  nou  vero  nomine  iiiin- 
cupatur,  ubi  merces  non  imputatur  secundum  gra- 
liam,  sed  secunduui  dcbituni.  Si  autem  vora  est 
gratia,  Id  est  gratuila,  nihil  invenit  in  homine  cui 
merito  debeatur.  Qiiod  bene  iiitelligitur  in  eo  quod 
dictuni  est «  pro  nihilo  salvos  facies  cos  (PsaL  lv).  > 
Ipsa  enim  dat  merita,  iion  meritis  datiir;  et  pra;- 
venit  etiam  lideDi,  cx  qua'oiaiiia  bona  opera  in- 
cipiunt. 

«  Qiiid  ergo?  Quod  qusereoat  Israel,  non  est  con- 
I  seeulus,  electio  uiitem  consecuia  est;  ca;leri  vero 
I  e.tca;cati  sunt,  sicut  scriptum  est :  Dedit  iliis  Deus 
(  spiritum  compunctionis,  oculos  ut  non  vidtant, 
«  et  aures  ut  non  audiant,  usque  in  hediernum 
«  dism.  Et  David  dicit :  Fiat  mensa  eoruin  coram 
«  ijisis  iii  laqueum  et  in  capiionem,  et  in  scandalum, 
«  et  iu  retributlonem  illis  {Psal.  lxviii).  Obscuren- 
«  tur  ocuii  eorum  ne  videani,  et  dorsum  eoriim 
«  seuipcr  incurva.  » 

Quaiidoquidem  non  ex  operibus,  sed  gratia  Dci 
tantnm  salvata;  sunt  reliquia;  de  multitudine  Isracli- 
tarum,  ergo  quid  dicendum  est?  Roc  scilicet,  quia 
qiiod  qxiwrebul  hrael,  id  est  justitiam  vel  salutem, 
quam  qua;rebat  in  lege  popuius  JudiEorum,  non  e&t 
consecutus  per  opera  logis,  sed  eleetio,  id  est  illa 


dicere,  magis  in  Deuleronomio  illam  inveuiri  pula- 
rein,  ubi  Moyses  loquilur  :  «  Non  dedit  vobis  Doini- 
nus  cor  inlelligens  el  oculus  videntes  et  aures  quai 
possint  audire,  usque  :n  praesentem  diem  {Deut, 
ixix).  I  HiEC  vel  Isaias  vel  Moyses  de  excaecatione 
et  surditale  eorum  loquilur.  Et  David  inde  dicit 
{Psal.  Lxviii) :  Mciisa  sorum,  id  est  Scriptura  qu» 
variis  sententiarum  ferculis  consuevit  eos  pascere, 
fiul  in  laqueum,  id  est  verlatur  eis  in  laqueum  ut 
illaqueet  eos ,  coram  ipsis,  id  est  vidcntibus  ipsis, 
ul  iniquitaiem  suam  agnoscant,  et  in  ea  pertinacis- 
sirae  perseverent;  tantumquc  valeat  animi  ipsorum 
prsesumptio,  ut  coram  ipsis  laqueus  sit,  et  incidant 
in  eiim.  Haec  non  opta.iiis,  sfd  prophetaniis  sunt 
vcrba;  non  iinprecantis  ut  lioc  flal,  sed  pra;diccntis 
quod  hoc  Cct.  Fiat  ergo,  quia  non  potcst  aliter,  nisi 
ut  talibus  ista  eveniant,  esse.  Fiat  illis  mensa  in  la- 
queum,  ut  Scriplura  male  iniellecta  iliaqueet  eos  et 
faciat  inliMrere  litlerie,  ne  veniant  ad  Christum  ot 
ad  Evangeliiim.  et  fiat  illis  in  capiionem,  ut  capiat 
eos  et  tencal,  ne  recederc  possiiit  a  vetustaie ;  et  i!at 
illis  in  scandalum,  ut  per  eam  scandalizenlur  iu 
Cbrislo  Sabbatis  operaiile  virtutes,  et  (iat  illis  in 
retribulionem,  ut  per  eam  recipiant  malorum  suoruni 
vicissitudinem,  id  est  seternain  damnationem.  Ob- 
scureniiir  ocuH  cordis  eorum,  ne  videant,  ut  quoniairi 
sine  caiisa  videruiit,  liat  illis  et  non  videre.  Et  post 
ocuIi)rum  obtenebrationem  incurva  semper  dorsum 


pars  qua;  ex  eodcm  populo  est  electa,  consecula  est  jj  eorum,  ut  postquam  cessaverint  superna  cognosce- 


psr  gratiam  juslitiam  et  salutem.  Electio  consecuta 
ost,  sed  cwteri  qui  non  pertinent  ad  sortein  electio- 
iiis,  exceecali  sunt  justo  Dei  judicio,  sicut  scriplum 
esl:  Dedii  itlis  Deus,  id  est  juste  permisit  ut  iili  ha- 
berent,  spiriium  compunctiums,  id  est  spiritum  ma- 
lignum,  quo  coinpungerentur  el  stin;u!arenlur  ad 
liialum.  Malam  cniin  significat  hic  compunclionem, 
quia  sa;pe  ht  ut  bonuni  houiiui  sil  molestuui,  iil. 
Pharisajis  docirina  Christi.  Etdedit  eis  jusio  judicio 
oculos  ul  non  videanl,  el  aures  ul  non  audiant,  usque 
in  hodiernum  dieni,  id  cst  usque  ad  pra;seiis  leiii- 
pus.  Hic  enimoculos  ct  auves  inlerioris  hominis 
debeinus  inielligere,  quibus  escaecali  et  surdi  effccti 
«unl,  qiii  Christum  vidcnles  in  corpore  et  audientes 


re,  seinpcr  de  inferioribus  cogiteut ;  qui  enim  super- 
nis  iiitendunt,  curvuin  dorsum  non  habent,  qiiia 
erecti  sianl,  dum  speni  repositam  sibi  in  coelo  ex- 
spcctant.  At  vero  qui  futurae  vitae  spem  non  inlelli- 
gunt,  jam  exca;ca'i  de  lerrenia  et  inlimis  cogitant,  ei 
hoc  est  habeie  dorsiim  curvum,  quia  lerram  sempw 
intuetur  qui  cu.":ius  est.  Et  tales  sunt  nuiic  oraiios 
Judfci,  similes  sCRicci  brutis  animalihus,  quorum 
vultus  in  terram  pronus  est  veiitri  intentus. 

•  Dico  ergo ;  Nunquiii  sic  oOcnderunt  ut  cadc- 
<  rent  ?  Absil.  Sed  illorum  delicio  salas  geiuibus, 
I  ut  illos  a;mulentur.  Quod  si  dclictum  illorum  di- 
{  vitia;  sunt  mundi,  et  diminutio  eorum  diviti» 
i  geniium,  quanto  magis  plenitudo  eorum?  > 


751  «ERVEJ  BURGIUOLENSIS  MONACffl  76J 

Qiioniam  iud;eos  aucloritate  pioplieiarum  docuii  A  delicla,  nec  lapsus  iiiuiilitor  cedi;nt.  Nam  cum  uiius- 


rxciccnlos  csse,  et  scandalum,  id  est  otTendicuium 
ot  impactionem  pedum  pertulissc,  ne  gentiles  liis 
verbis  liaberent  occasionem  spcrnendi  eos,  iiigiedi- 
tur  iterum  Inqui  de  salute  eorum.  Quia,  inqtiit, 
aspere  locutiis  sum  de  excipcatione  eorum,  et  nf- 
iVnsione,  eryo  ne  quis  dcsperet  de  saliitc  eorum, 
Uico  :  Xunqvid  sic  offenderuut,  id  est  pe.iilius  impc- 
geruiil,  itt  caderent  ?  id  Cit  ut  lantummodo  cadeieiit 
q^uasi  ad.poenam  suam  solum.  Absil.  Quasi  non  cc- 
uiderunt,  quia  ncc  omnes  ceciderunt;  et  quidani  ex 
liis  qui  ccciderunt,  Jui!a;i  pisedestinalione  somper 
Blantes  fiieriint,  et  ex  casu  c*terorum  nuindus  est 
ereclGS.  Non   enini  irreparabiliter  et  sine  utilitale 


quisque  e\  propositi  sni  liberiate  delinquat,  dispen- 
satio  diviiia:  sapienlia;  pcr  lioc  ipsum,  in  quo  illi 
damiio  siia;  ncgligcnlise  paupeivs  fiunt,  alios  divites 
facit,  sicut  nuncdelictum  JuJ;enriim  ditav:t  gcntcs, 
ut  eorum  sine  tabore  legis  liereni  cohaeredes  et  con- 
corporales.  Potcst  et  ila  intelligi  quod  ait,  si  diini" 
imtio  corum  diviiia;  sunt  gentium,  quanio  magis 
plenitudo  eoruni  ?  id  est  si  pauci  eorum  credeiites 
laiitum  profucrunt  gcntibiis  ut  eas  spiritalibus  diyi- 
tiis  replerent,  quaiito  magis  si  plurimi  vel  oinnes 
creilidissenl,  prodesse  illis  potcr.int  ad  do<trinam? 
Duotius  eiiim  iiioJis  dimiiiutio  eo;um  versa  est  in 
divitias  gcnlium,  vel  quia  gentes  ab   iilis  pauci» 


c«ciderunt,  sed  casus  eorum  prodest,  et  ipsi  possiiMt      sumpserunt  e.xemplum  credcndi,  vcl  quia  cum  ipsl 
rostilui.  Absit  ut  er.  lolo  caderent.  Non  ita  cccide-  ^  pauti  creJidissonl  ex  Judseis,  veniiim  est  ad  gentc», 


Tiiiit,  sed  illorum  deliclo  salus  est  geiitibus.  Ipsum 
coriini  lapsum  talem  csse  dicit,  non  ut  illi  cariereiitT 
sed  ul  dclicto  suo  saliitem  gentibus  darent.  DcinJc 
incipit  ex  lioc  Ifico  JiKlsoriim  populum  com- 
mendare,  et  de  ipso  casu  inliddilatis,  ut  non  S',i- 
perWanl  gentes,  qiiia  ctiam  casus  JudH,oruni  tam 
pretiosus  exslitit  pro  salule  gcntium,  sed  magis  ca- 
vcant,  ne  duin  superbiunt,  simiiiier  cadant.  Absit, 
inquit,  utcadercni,  scd  iliorum  delicto  salus  est 
gcntibus.    Non   divit    quia   non    ceciderunt,    sed 


ut  niajor  (icrcl  "10016111»  credeniiiim. 

I  Vnbii  eiiiiii  dico  gentibus  :  Quandiu  quidcui 
(  ego  sum  gentium  apostoliis,  ministenum  meuia 
I  lionorilicabo,  si  quo  modo  ad  asmulandum  pro- 

<  vocem  carnem  meam,  ut  salvos  faciam  aliquos  et 

<  illis.   > 

Dixi  quia  pleiiitudo  eorum  converlctur.  Bene  eniin 
potcrunt  convcrli,  nam  et  ego  pro  conversione  eo- 
rum  laboio.  Yohis  enim  dxcu  yenlibus,  qui  mihi  spe- 
cialilcr  estis   conimissi.  Quiiudiu  quidnn  ego  sum 


quia  illorum  casus  non  fuit  inanis,  quoniam  ad  apostolus  gentinm,  quod  semper  suin  donec  'vivo, 
ssilutem  gentium  profccit,  dum  prsedicaiorcs  Evan-  liononficabc  ministeriurtt  menm.  Gentiuin  sum  apo- 
gclii  a  se  repellerent,  et  ad  gcntes  migrare  facerent.  stolus,  non  Jiid;eorum,  ct  tamen  ot  horum  ininister. 
Delicto  illoruni  saliis  estgentibus,  quia  propter  iie-  „  Et  qiiandiu  sum  apostolus  gentium,  ad  quas  spe- 
cero  Salvatoris  dispersi,  per  onines  geiiles  gerutil 
Scriptiiras  sanctas,  ct  teslimonio  nobis  siini,  pro- 
phetias  nos  flon  finxisse  de  Clirislo,   ct  lidcm  gcn- 


tiiim  corroborant.  lllorum  dclicto  salus  est  gentibus, 
Ht  illos  (gmulentur  Judai,  lioc  cst  imitcntur.  IIoc 
s.-iepe  factum  est,  et  plenius  [al.  sanc]  (lct  in  fine  sse- 
culi,  qnando  Judaei  Cliristianos  soqiicnlur  in  fide 
Clirisli.  Nam  siciil  nunc  illorum  lapsus  salutem 
gentibiis  dedit,  ita  nuiicgeiitium  fides  ct  convcrsaiio 
iudaeis  xmiilationcm  convcrsionis  confcrt  ct  salutis. 
Potest  etiam  intclligi,  nt  gentes  Judseos  jemulentur, 
i-.l  est  ut  credant  si»!ut  et  ipsi  credebaiit,  ut  Dei 
lemulatione  coiura  opora  eorum  niala  moveaniur. 
'Dixi  dfilii  lum  eoium  piodcsse,  Quod  si,  hoc  cst,  sed 


cialiter  missus  siim,  lionorilicabo,  id  est  honorabild 
faciam  miiiisterium  mcum  per  conversionem  Ju- 
dforuni.  Quia  cum  sim  posltus  ad  proidicanduia 
gentibus,  iion  soium  illis  praedicabo,  sed  eiiam  ul 
Jiidani  convertantiir  laburabo.  In  quo  lioiiorabiie 
miiiisterium  meum  facio,  superaddendo  uUra  quaiQ 
debco.  Ille  vero  minisierinm  suum  reddit  lionora- 
bile,  qui  quidqiiid  sibi  prseceptum  est  ct  plus  faciU 
illc  vero  qui  minus  ei  rcmissius  quam  debei  opera- 
lur,  ministerium  suum  viiuperabile  reddit,  lionori- 
ficabo,  iiiquam,  ministerium  meum,  tenlans  «i  quo,  id 
est  aliquo  modo  provocem  carnem  meam,  id  Cst  Ju- 
daeos,  cx  quorum  geiiere  venio,  ad  a;mulandum,  id 
est  ad  imitandiini  me,  si  quociinque  modo  talem  mo 


si  delictum,  id  csl  qiiod  ClMisiuni  occiderunt,  vcl  j)  exbibeam,  ut  illi  me  aiinulentur  ct  desiderent  tales 


vcrbura  pra;dicalioiiis  repii!oruHl,rin'//((c  sunt  mundi, 
i;l  est  ditavit  niundiiin  (idc  et  religiosis  operiiius  et 
inoribus, et  diminutio  edrum,  id est  paiuilas  ad  (idem 
conversa;  hoc  est,  pauci  de  eis  6onversi,  divitiw 
iunt  gentium,  id  est  ditaverunt  gcntes  fide  et  virtu- 
luw,  perfectionc,  ac  Spiritus  saiicii  cliarisnintibus, 
qiianto  magit  ptenitudo  fornm,  qiia;  iii  fino  liiwiuli 
convertetur,  ditabit  inunduin?  id  esi,  si  niaUim  co- 
lum  vertit  Deus  in  bonum,  hoceslin  diviiias  mundi, 
ninlllo  magis  bonum  eorum,  ciim  iu  fiiie  iiiultitinlo 
vel  plenitudo  eorum  conversa  fuerit,  ditaliit  gontes 
doctrina  ei  exemplo.  In  quo  ostcndit  ncc  inulilcm, 
nec  irrcparabilem  casum  eoruin.  Mirabililcr  cnim 


esse.  Si  hac  non  potero  via,  aggrediar  alia,  id  cst 
niinc  doceiido,  nunc  exliorlando,  nunc  scribendo, 
nuiic  boiia  exinipla  monstrando,  nunc  orando,  nunc 
miracula  Hiciendo,  tenlabo  si  aliquo  modo  provo- 
carc  possim  ad  «mulandum  me  eos,  qui  sunt  caro 
mca,  ut  ctiii  spiritu  milii  fiant  fratres,  ti(  ita  salvos 
faciam  saitem  uHquos  e.r  illis, 

<  Si  enini  ainissio  eorum,  rcconciliatio  est  mundi, 
<  qu:e  assumptio  nisi  vita  es  mortuis?  Quod  si 
1  delibaiio  saiicta  esi,  et  massa  :  ct  si  radix  saiicta, 
'  ct  rauii.  » 

ld(  0  laboro,  ut  aliqiieni  ex  illis  ad  fidcm  conver- 
t.iin,  quia  utilis  erit  eorum  conversio.  Nam  si  amif- 


ilispouit  omnia  Dei  s.ipientla,  apud  quam  nec  ipsa      sio  i/iVriim,  id  est  quod  Deus  proptcr  inUdcliiateui 


I 


753 


COMllENT.  IN  EPISTOLAS  PACLI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM. 


751 


aiiil  it  pos,  cl  reliquii  iii  inanu  bostis  antiiiiii,  «(  A  slri  et  fractionem  ramorum.  «  Mulii,  inquit,  venieiit' 


reconciliatio  mundi,  iii  csl  caiisa  ut  genlcs  de  toto 
ninli)  reconciliareiitur  Creatori  suo,  (/ikt  cr/l  o«- 
»«;»;  tio,  id  est  <]uod  Dcus  assumet  eos  in  fine  sse- 
culi,  (|iii  lii^C  eriiiit,  iiisi  vila  ex  mortuis?  Si  hujus 
genlis  al)j  clio  rocoiiciliat'oneni  praestilit  mundo,  et 
t  iita  fuil  in  liac  gcnte  gratia,  quse  sublala  abea, 
iiiiiiidu.*  universum  Deo  reconciliare  sufTicerel , 
«juanlum  puteniu?  luiic  Deum  raisereri  mundo,  cura 
gciis  ista  rcconciliaii  menieril  Deo?  Et  quid  sii, 
i|uo  I  c.\  i(.'c,oiicilialiQjie  isiacl  mundiis  acquirai, 
LrevLier  ostendilur,  id  csl  viia  ex  mortiiis.  Tuiic 
eiiim  erii  assumpiio  Israel,  qiiando  jam  mortui  vi- 
tam  recjpieni,  et  nuindus  ex  corniptibili  iiicornipli- 
Jjilis  lici,  et  mortalesimmortalitatedonabunliir.  Ab- 


ab  Orienle  et  Occidente  (Matilt.  viii).  i  Tam  latfe 
lerrain  occupaverat  olcastcr,  amara  silva  et  sterilis. 
Sed  qui  veniunt,  jam  priecisi  siint  de  silva.  Ubi  in- 
serendi  sunl  ne  arescant?  El  rcciimbenl,  inquit, 
cum  Abraham  ct  Isaac  et  Jacob  in  rcgno  coRloruin. 
El  quid  erit  de  illisqui  venerunt  ex  stirp.e  Abrahse? 
Quid  fiet  de  ramis  quil.us  eiai  plena  acbor?  Quid, 
nisi  quia  prsecidentur  etaresceniut  isli  inseranlur? 
€  Filii,  iupiiit,  regni  ejicientur  in  lcnebras  extcrio" 
res  (ibid.).  »  lloc  itaquc  comniemorai  Apostolus  fa- 
cium,  quod  Dominus  prcedixit  raciciidum.  Si,  inquit, 
aliqiii  ex  ramis  fracti  snnl,  id  cst  aliqui  cx  liliis  a 
sanciilate  et  promissioiie  patrum  abscissi,  ul  arc- 
scaiit  el  comburenlur,  scd  tu  cnm  esses  olenster,  i«- 


♦.uiiliiin  namqiie  viletr.r,  si  ciim  oireiisio  eoiuin  re-  ^  serlus  es  in  iltis,  id  est  opo.ratione  divinae  piciatis  iii 


coiiciliaiionein  mundo  doiia\crit,  assumptio  conim 
i:oii  iiiaj,'is  aiiquid  iiiiiiidn  ei  praDstaiitius  largi.Ttur. 
Asstimpiio  eoriim  crii  viia  ex  moiluis.  Quod,  iil  est 
tL-dsi  delibaliu  (■oiiini  sancta  est,  et  massa.  Ne  dica- 
lis,  iiKpiit,  fieri  noii  posse  ul  niiillitudo  eorum  assii- 
«iiatur,  qiiasi  loluni  geiius  sit  lopudiatiim,  quia  si 
delibatio,  id  est  paiici  de  illis  assnmpli,  ul  aposloli 
«t  alii  discipiili,  si  illa  deliljaiio  saiicla  esl,  tunc  ct 
massa  (i.l  esl  gens  lota),  poiesi  saiiftificari.  Ostcn  !it 
per  siinile,  qiiia  sicul  Uli  fwiici  qui  tenipore  aposto- 
loruni  convcrsi  siiiit,  dub.cs  fneruiil,  sic  eritel  nmi- 
titiulo  eoriim  qiioc  in  fiiic  convertelur.  Nam  sicul 
tlelibatio  aliciiins  paiiis  e.<i  diiicis  el  bona  siinilitcr 


loco  ipsorum  planlatus,  et  factus  socius  radicis,  iJ 
est  patriarcbarum  in  lide  ct  moribus.  ct  pinijucdimi 
oliva:,  id  est  spirilalis  grati^?  fnictiferi  popiili  He- 
bi^onim  anle  advonliini  Doniiiii,  nune  faclus  cs 
Sociu.s  et  parliceps,  »ci/i  (jhriari  adversus  ramos  fia- 
cios,  id  esl  noli  iusuUare  nialis  aliorum,  Genlcs 
ciiiin  jnm  in  Clirislum  creJciites,  erigebant  se  coiitra 
Jiid;eos,  quia  eriicifixcrant  Chvislum  ,  cum  ct  de 
ipsis  venirel  alius  patiesaJ  aiigularoni  lapidem,  el 
idoo  reprimil  illas  Apostuliis  :  jVo/i,  inquiens,  ylo- 
riari  adversus  ramos.  Quod,  id  est  sed  »i  gtoriaris 
adversus  co.s,  scilo  qitia  iion  lu  ro^ice'",  qua;  est  in 
patriarchis  ei  propliotis,  porias  et  siislincs,  sed  ra- 


ot  ipsa  massa  qu;e  remanet,  dtilcis  esse  credenda  „  dix  /e,  idest  non  lii  fundamenlum  et  sustentatio  es 
..        ......  ..  ^      ..  .        1      ..       .   n       ...      ....  .        . 


ebi  ct  bona.  tst  eniin  deliijalio.  parva  ex  aliqiia  re 
assumptio  ad  expcriniriitmn  tolius  mass;e,  ut  ex 
cibo  vol  polii.  Sod  si  (lelilatio  sancta  esl,  cl  massa, 
quia  sapor  saiiciiiatis,  (|ui  iii  paticis  piiinis  iiiventus 
cst,  invenieliir  cl  in  mullilndine  novissimoruin;  el 
si  radix  est  sancia,  id  est  patriarcli;?,  a  quibns  tra- 
huiit  liiimoreni  fidei,  lune  ct  ranii  sancli  sunl,  qui 
de  geiiere  eoriim  excreverunt. 

<  Quod  si  aliqui  ex  ramis  fiacti  sunt,  tu  autem 
«  cum  oloasler  esses,  insevius  es  in  illis,  ct  sociiis 
«  radicis  cl  jiingueiinis  oliva  factiis  os,  noli  gloriari 
•  alvci  sus  ramos.  Qiiod  si  gloriaris,  non  lu  radieem 
<  portas,  sed  radix  te.  > 

Sancti  sunl  et  lami,  qiiod,  id  esl  sed  si  aUqui  ex 


radicis,  sed  radix  lui.  neiis  illa  iiiliil  a  te,  sed  tu  ab 
illa  fidem  liabes.  Non  es  stabilis,  sed  illos  per  quo» 
slas,  doslriiis. 

«  Dicit  ergo  :  Fracti  sunt  ranii  iit  ego  inseraV. 
t  Bene.  Proplcr  incrednlilalem  fraeti  suiit,  tu  aiitem 
I  lide  slas.  Noli  aitum  sapore,  sed  time.  Si  ciiim 
I  Deus  iialnralibus  rainis  non  p-pcrcit,  ne  forte  iice 
i  libi  parcai.  > 

Qiioniam  dixi  aliquos  cx  ramis  fractos,  te  vero 
cuin  esses  olcasler,  insertum  loco  ipsorum,  erijv 
propler  veiba  mea  hxc  dicis  milii  :  Fracti  suiit 
rami,  ob  hoc  ut  eijo  iuserar  loco  fraclurx  ipsorum. 
Et  ad  hoc  increpalive  tibi  respoiidco,  quia  bcne  di- 
cis.  Quod  est  dicere  :  Non  bene  dicis,  quia  jaclanter 


rrtJiiis  fracti  suiil,  id  cst  ab  arbore  sancla;  plebis  l'oi  D  dicis,  et  falsmii  dicis.  Fracti  sunt  enim  propter  in- 


por  superbiam  el  infidelitatem  excisi,  noli  gioriari. 
Putaia  est  oliva,  non  amputala,  et  inde  superbi  rami 
fiacii  sunt,  ipse  est  blaspliemus  et  impius  populus 
Jiidsorum.  Mansenint  tamoii  rami  boni  et  iililes, 
nam  inde  apostoli  et  ninlli  alii.  Et  ciiin  ibi  rami  iiti- 
les  relicti  essent  per  Dei  misericordiam.  inscrlus  es 
et  lu  gentilis,  ruin  esses  oleaster,  id  est  agreslis  et 
steiilis  natmaliicr,  inserlus  es'  in  illi.t,  id  est  alirna 
operatioue  conjunclus  ijiidiei  iii  loco  illoinm.  Ilii 
«nim  amisenint  radieem,  tu  teues  eam.  Hiijiis  eniin 
arboris  radix  Abraham  ctlsaac  et  Jacob,_unde  elflo- 
ruit  populiis  DeJ;  et  isli  nunc  siinl  in  rcquie  apud 
.©eum  in  lioiioio  niagiin.  Y.doaniiis  ergo  quemadino- 
'Juiii  el  ipso  Diiniinus  praiiiuiitiol  el  inscrlionein  olea- 


credulitalein  suam,  non  propier  insertionein  tuam, 
sed  tu  (ide  stas  in  radice,  de  qua  sunt  praecisi.  Nul- 
lis  enim  tuis  meritis  lidei  [«/.  fiile]  iiisertus  es  gratis, 
ne  pules  quod  persoiiam  luam  Dcus  acceperit,  ( t 
illos  s  ne  causa  projecerit.  Dei  est  enim  beneficiuni, 
non  meritnni  tuum.  Fide  enim  stas,  id  est  non  rae- 
rito  tuo,  sed  gratia  Dei.  Neque  enim  propier  justi- 
liam  tnam  vel  meriium  iniim  fracii  sunt  rami,  sed 
propler  iiifidclilatcni  siiam.  Suo  vitio  fracli  sunl,  et 
inde  tibi  provenit  opportunitas  salulis,  iion  propter 
le,  sed  propter  Delmisericordiam.Et  ideo  notvallum 
saperc,  id  cst  superbire  noli,  quia  insertos  es,  srrf 
linie  nc  frangaris  per  inlidoliiateiti  aul  siiperbianu 
sicul  illi  fiacii  suHi,  qnia  in  Christum  CreiJere  na- 


755 


I5ERVE1  liUUGIDOLENSiS  MONACHl 


7.^6 


lueront,  qiii  semper  in  iila  radice  et  in  il'.a  arbore  A  excidendi  asserunlur.  In   quo  acrier  prorcclo  Dei 


prajdicalus  esl.  Et  ideo  fracli  sunt  inde,  qui  m  cum 
venientem  non  crediderunl;  el  tu  inseriiis  es  ibi, 
quia  iii  euni  credidisti.  Noli  ergo  altum  sapere,  id 
est  noli  extolli,  sed  time  ne  gratiaui  quani  accepisti 
pc-rdas.  Time  non  servili  tiniore,  quam  cbaritas  ex- 
pellit  {I  Joan.  iv),  sed  timore  casto,  qui  pcrmanet 
in  SKCulum  sxculi  {Psal.  xviii).  Illo  enim  linielur, 
rie  incidatur  in  tormenliim  supplicii;  isto  autsin,  ne 
diniiliatur  gralia  bcnelicii.  lUo  niens  poena  lerretur, 
non  justitia  delectatur;  isto  aniraa  tiinet  ne  nmittat 
gratiain,  per  quain  in  ea  factum  est,  ut  eam  nnn 
peccare  dclectet,  timens  ne  Dcus  cam  deserat;  etiani 
si  nullus  doloriim  crucialibus  puniat.  Ilic  tiinor  ca- 
stMsest,  nec  eum  ejicit  cliaritas,  sed  asciscit.  Ilaquc 


scverilas  demonstralur,  si  cum  esset  oleaster,  ex 
peccalorum  silva  coliectus  esl,  et  ad  radiccm  fldei, 
atque  sanctitalis  adductus,  postea  rursuni  amaros 
malitiie  succos  proferat.  Si,  inquit,  bonus  esse  de- 
sieris,  tu  quoqiie  excideris  a  bona  radice.  Nec  so- 
lum  tii,  si  ad  nialitiam  rcdieris,  excidium  patieris, 
scd  eliam  !7/i  jjiserenfur,  sicul  tu  jara  iiisertus  es, 
si  nim  pennanserint  in  incrediditate.  Quod  bene  po- 
test  fieri.  Potens  esl  enim  Dens  iteruni  per  lidem 
rcvocare  illos  ad  radicem  suam  et  inserere. 
t   Nam    si   tu  nalurali  e.\cisiis    es  oleastro,    et 

<  contra    naluram  insertus  es  iu  boiiam  otivain  , 

<  quanto  inagis  hl  secundum  nclurain  inscrciitur 
I  sua:  olivoe?  > 


noli  altum  sapere,  sed  timoie  isto  time,  quia  qui  al-  *^      Vere  potest  Deus  iterum  itlos  insercre,  qui  po- 


lUm  sapit,  et  ideo  non  timel,  utique  perniciose  non 
timet  :  Tiinor  virlutum  custos  est;  securitas  ad 
lapsum  facilis.  Time  offendere,  time  eiadicari.  Nam 
»i  Deus  nuturdlibus  ramis  non  pcpercit,  id  csl  illis 
qui  secundum  patrum  suorum  instilnta  fuerunt 
in  hac  lidei  radice  plantati,  et  de  liac  pairiarcliarum 
stirpe  naturaliter  originein  duccbant,  timenduin  esl 
ne  forte  contingat  ut  nec  tibi  ptircat.  Putas  ciiim 
quo"  tibi  adveniilio  parcat,  si  euni  ofroiulcris,  qiii 
riec  naturalibiis  pepcrcit?  si  e:)s  ob  ciilp:iiii  incrc- 
liulilaiis  percusiit  ct  fregit,  cave  nc  ct  te  perciiliat  et 
tonterat. 

I  Vide  ergn  bonitatem  el  sevei  iiaiem  De;.  Iii  eos 


luit  te.  Nam  si  tu  cxcisus  es  ferro  verbi  Dei  ex  naiu- 
rali  olenstro,  id  est  ex  agresli  geniililate  in  qiia  iia- 
tus  eras,  el  conlra  7iaturam  insertus  es  in  bonam  oti' 
rnm,  id  est  in  friictiferara  plebem  Dei,  qunnto  maijis 
hi  secundum  naturam,  id  est  sub  lege  na!i,  et  per 
legem  docti  cultum  Dei,  inserentur  su(v  olira:,  id  est 
unientnr  suae  plebi?Contra  naiurani  inscrtuses  in 
olivam,  quia  oliva  solet  in  oleaslruin  iiiscri,  non 
oleaster  in  olivam.  Nam  quisqnis  boc  fecerit,  non 
invenict  fructum  nisi  oleastri.  Quod  enim  inseriiur, 
boc  crescitel  ejus  rei  frurlus.  Sed  Deus  omiiipn- 
leiitia  siia  fccit,  ul  oleaster  in  radice  olivae  inseiere- 
tiir,  et  non  silvestres  baccas,  sed  olivae  fruelum 


«  quidem   qiii  cccideruut,  severitalem ;  in  ic   an-  q  diirci.  Id  enim  contra  naturam  dixit,  qund  est  con- 
«  tem   bonitatem  Deij  si  permaiiseris  in  boiiitatc. 
<  Alioqui  et  tu  excideris.  Sed  ct  illi  si  iion  perinan- 
•  serint  in  incrednlitaie,  inserenlur.  Potens  esl  eiiira 
f  Deus  iterum  inserere  illos.  > 

Quandoquidem  justo  Dei  judicio  fracii  siint  la- 
nii,  tu  vero  sola  I>ei  gratia  ipsorum  loco  iiiseitus 
es,  ergo  vide,  id  esl  considera  et  atlende  ex  una 
parte  bonilaicm  diviiias  pietatis  qua  donanlur  pec- 
cala  conversis,  et  ex  alia  severiiaiem  Dci,  id  cst 
ilistriclam  jusiitiam,  qiia  frangiiur  infidelis  s^qierbia 
mUuralium  rainorum.  Salubriter  enim  non  soUim 
bonitas,  sed  eiiam  sevoritas  Dei  vidctur,  qiioiiiain 
ct  amalur  utiliter  Deiis,  et  timctiir.  Et  Apostobis 
gentilem  popnluin,  ut  In  (ide  stabilis  rirmusquc  per- 


tia  coiisueludinem  natura-,  qiiam  noiitia  liumana 
comprelieiidit,  ut  oleaster  insertus  in  olea,  mm 
oleastri  baccas,  sed  oliv*  pinguedinem  ferat.  Deus 
autein  crentur  ct  condilor  omniiim  iiaturarum,  niliit 
ciuilra  iiaiuiam  facit.  Id  cniin  non  incongrue  dici- 
iiius  Dctim  contra  naiuram  facere,  qiiod  facit  coa- 
tra  id  quod  novimiis  iii  nalura.  llinc  cnim  cliam 
H|)p('llamiis  cognilnm  iiobiscursiim  iialuiae.  Contra 
qiicm  D('us  cum  aliqiiid  facit,  iiiagnalia  vcl  mirabi- 
lia  nomiiianliir.  Coiiira  illam  vcro  summam  iiatnix 
lcgem  a  noiitia  rcmniam,  sive  impiorum,  sive  iiifir- 
inoriim,  tam  Deus  nullo  uiodo  lacit,  qnain  contra 
seipsiim  non  f;ui!.  Populus  ilaque  gcntilis  cxcisiis 
est  dc  olcastro,  id  esi  de  rilibiis  slerilium  genliuin, 


maneat,  praecepto  moiiet  ct  exemplo  lerret.  Vide,  D  et  insertus  cst  iii  bonam  olivam,  id  est  unitus  pcr 


inquit,  piam  bonilatem  et  reclam  severilatem  Dei, 
dum  alioi  misericorditer  eligii,  alios  juste  repellit, 
et  pcr  uiiunique  disce  bnmiliaii.  In  cos  quidem  ra- 
mos  qwi  IVacti  cecidcruni  vide  severitalem  jiistae  per- 
cussionis,  sed  in  tc  qui  loco  illorum  miscricorditer 
inserius  es,  et  agnosce  bonitntem  graiia;  Dei,  si  la- 
inen  permanseris  inbonitale,  nt  bonis  operibus  hii- 
miliier  insistas  usque  in  linem,  AHoqui,  id  est  nisi 
pennanseris  et  peiseravcris  in  bona  et  religiosa 
conversalione,  et  tu  excideris  ab  arborc  genlis  saii- 
ctorum,  iti  qiia  cs  inscrtus.  Notaiidum  qiiol  bi  qiii 
ex  propria  oliva  deciderunt ,  fracti  dicuntur;  bi 
vero  qui  ex  oleastro  inseriintiir,  si  iterum  pcccavc- 
rint,  non  fraiigendi.  qnod  utiqne  essct  Irvins,    sod 


fidem  palriarehis,  ul  fructum  olivx  faciat  contra 
iiaturam,  id  estconlra  institutiones  patrnm  suoriiiii, 
quoiiiam  idololatria  cl  hujiismodi  opera  gentibiis 
cx  nsu  sunt  iialuia.  Noinen  auiera  olivai  ex  liiifo 
Jeremia:  sumptum  est,  ubi  Israelitic;«  plebi  dictuin 
est  :  «  Olivani  uberem ,  pulchram,  fruclifeiani , 
speciosam ,  vocavil  Dominus  nomen  tiiiiin  {Jcr. 
.1).  . 

« Nolo  enim  vos  ignorare,  fiatres,  myslerium  lioo, 

<  ut  non  sitis  vobisipsis  sapientes,  (|nia  cxcitas  cx 

<  parte  eontigit  in  Israel,  donec  plenilmio  gontium 
I  iiitraret,  et  sic  oin;)is  lsr.acl   salviis  licrel,  sicut 

<  scriplum  est  :  Veiiiet  ex  Sion  qui  cripiat  el  aver- 
t  lat  iinpiclalcm  a  Jacob  [ha.  lix).  F.t  lioc  illis  .1 


7ST  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAtLl.  —  IN  EPIST.  .VD  nOM.  738 

<  tiie  teslameiiUim,  CMra  absluleropeccaia  eonim.  .  A  {ha.  i.ix),.>  dicit  Dominus:  «  Hoc  est  fwhis  mcum 


Dixi  (^uia  fiarti  raiiii  iiiseientui'  siiK  oIiv:e.  Et 
vciiim  est,  quia  iiuciim,  quidam,  et  In  (iiie  pleni- 
liulo  corum  inseitiiir.  Quod  voio  vos  scire  ul  in 
spe  salulis  eoruin  gauiJcalis.  Nam  noto  vos,  o  fra- 
tres,  igiwrare  hoc  mijstyirium,  id  esl  secieliiii»  diviiii 
juJicii  s;tcramenluiii,  uinor.  stiis  vobisipsis  sapiciiies, 
id  esl  ne  putetis  vos  vobiro  judicio  et  ingeiiio  id 
posse  discuiere,  vcl  iie  superbialia  de  veslra  ele- 
tlione  ct  illorum  a';:jeclione.  Qiii  eniin  sccuiiiiuiii 
Dc!im  sapit,  in  beiieliciis  Dei  noa  insultat  alijcclis, 
Kcd  ciim  tiniore  gralias  agit  inisericordioe  largientis. 
Nou  vol)is,  sed  Dfo  sitis  sapienies,  ot  non  vol>is, 
ssd  Deo  mililct  veslra  sapienlia.  Hoc  niysterium 
divini  consilii  iiolo  ut  iKnorclis,  qiiiu  cwcitas  conli- 


cnni  eis  (ibid.),  i.dicii  Dominus.  Nani  quod  iii  Irans- 
latione  nostra  dicitur  :  <  Vcnerit  Sion  redemptor, » 
Aposloius  ait :  Yeniet  ex  Sion  qni  eripial.  F.l  quod 
addiiur.  El  eis  qui  redeunt  ab  iniquitate  Jacob,  ipse 
posuit,  Et  avertat  impielalerrt  a  Jacob.  Et  quoJ  «&•- 
quilur.  i  Hoc  est  foedus  meura  cum  eis,  »  ipse  in- 
terpretatus  est  ;  Hoc  illis  a  inc  lestamenlum,  el  au- 
rloritale  aposlolica  addidil  :  Cum  ahslulero  peccala.< 
eorum. 

«  Sccundum  Evangetium  quidem  inimici  propler- 
<  vos,  secundum  electioiiem  autcm  diarissimi  pro- 
«  pter  patres.  Sine  poenilenlia  enim  sunt  dona  et 
t  vocatio  Dei.  • 

lii  One  convertenlur,  sed  modo  sunt  iniiniei.  Su- 


Qii  iii  Israel  non  ex  tnlo,  sed  ex  pmie,  id  est  Israeli-  ^  perius    enim  cura  dicerelur,  quia  caicitas  cx  paite 

couligil  in  Israel,  palult  quia  pars  illius  popiili  ex- 
ciecata  est,  et  pars  iiJei  lumiiie  illusiraia.  Quod 
ideo  aocidit,  quia  alii  e.^  ipsis  facti  sunl  inimici, 
Christo,  et  alii  ebarissimi.  Secuiidum  Evuugetiurr\ 
quidcm  sunt  inimici,  id  est  secundum  quod  Evange-^ 
lii  nova  praddicaiio  evacuare  videtur  circumeisio- 
nem  et  Sabbatum,  et  carnalcs  legis  cxremonias.  E», 
sunt  iiiiinici  propler  vos,  qiii  ad  fidem  suscepti  estis, 
quia  inde  graviter  sunt  irali,  qiiod  vos  ad  Dei  cul- 
luin  estis  adducti.  Yel  proptcr  voi,  id  est  iil  vobi' 
locus  intraudi  fierct,  permissi  sunl  ad  iuimiciiiai 
erumpere.  Secundum  Evangelium  qiiidem  inimic 
sunt  proptervos,  quiaeorum  iuiniicitia  qua  occidc 
runt  Cliristum ,  Evangelium  (sicut  viilemus)  sine 
dubitatioiic  profecit.  Et  hoc  ex  Dei  dispensationo 
venit,  qui  beneuti  novit  etiani  malis,  iion  ut  ei  pro- 
sint  vasa  ira?,  sed  ut  ipso  illis  bene  ulenle  prosi'. 
vasis  iiiiscricordiaB  :  est  crgo  in  nialorum  polestale 
peccare.  Ut  aiitem  peccando  hoc  vel  lioc  ex  eoruin 
nialitia  sequatur  honum,  non  est  in  eorum  polests- 
le,  seJ  dividentis  tenebras  et  ordinantis  eas,  ut  liiiw; 
etiam  qund  faciuni  contra  voluntatcm  Dci,  non  iraplea- 
tiir  iiisi  voluntale  Dei.  Taiila  quippe  ab  iuimicis  Ju  ■ 
dseis  adversus  Jesiim  maiius  Dei  et  consUium  pr» 
destinavit  fieri,  quaiita  necessaria  fnerant  Evan- 
gclio  propter  vos.  Ita  seeuiidum  Evangelium  sunt 
inimici  propler  vos,  sed  secMHrfiim  e/eci;o)i«m  alii  ex 
ipsis  suiit  cliarissimi,  non  proptT  inerila  s!ia,quia 


ta;  csecali  sunt,  non  oniiies,  seJ  (juidam,  hoc  est 
legis  defeiisores,  legis  Iraclalorcs,  legis  doctorcs, 
legis  isitellectQres  auclorem  logis  igiioraverunl  el 
«rucilixerunt.  Ipsa  est  c«cit:is  iju;e  ex  parte  conligit 
in  Isracl,  ul  cruciligeretur  Cliristus.  Ignoraverunt 
eum  JuJcCi,  ct  crucifixerunt.  Iia  contigii  in  eis  ca;ci- 
las,  inansura  in  ipsis  donec  plenitudo  genliitm  intra- 
rei  aJ  lidein,  et  sic,  id  esi  postqiiiim  plciiaria  gen- 
tjuiu  niultituJo  convcrsa  esset,  oiniiis  Israel  tcniii- 
Isiido  gentes  salms  perel,  creJens  in  Cliristum  pr;e- 
dicante  Elia.  Terminu.s  enim  cxcitntis  IsTael  erit, 
«bi  pleiiaria  multitudo  et  oniiiibus  gentibus  ingressa 
fuerit,  quia  tune  Jud;ei  qui  inveiili  fnerint,  credciit, 
Cl;  liimen  ocuiorum  niciitis  recipienl  ad  pr.-edicatio- 
iiem  Eli;e  et  Ilenocli.  Salvus  iict  Is;ael  accepta 
Clirisli  gratia,  iicut  scriptum  esl  iii  Isaia  (cap.  nx)  : 
Viniet  ex  Sion,  id  esl  nascetur  Cliristus  cx  populo 
JuJscorum,  speculaiite  a  longe  futurjm  saluiein  et 
hiimani  generis  redeniptionem.  Sion  namque  spe- 
(•«/«(iodicitur.  Veniet,  inqiiam^ilje,  ^«icum  quadam 
vi  cripiat  impietatem  aJiicob,  id  est  inrideiitalem  ah 
eis,  de  quorum  siirpe  iiascetur.  Qiiod  fit  interinu 
quia  vix  aliquis  eonvertitur  ex  iUis;  etiii  fine  avcr- 
tat,  quia  tunc  facile.  Cultus  Judiieorum  a  passione 
Domiiii  est  impieias.  Et  hanc  iinpielatem  ab  illis, 
qui  de  Jacob  credideruiit,  cripuil  Cliristiis  quajaia 
diflicultate,  videlicet  multis  pnedicalionibiis  el  si- 
gnis,  muUis.  novse  gratia  prxconibus.  Hoc  Clirisius 


n\  eis,  qui  tempore  suo  vel  apostolorum  ac  deinceps  D  gratis  sunl  elecli,  sed  propier  patres  qiiibus  isla  suiit 


crediderunt,  fecil,  et  adhuc  quotidie  in  his  qui  ex 
eodeiB  populo  fidem  suscipiunt,  elcum  magno  labure 
convertuntur,  facitj  Et  plenius  avertet  ab  eis  ini- 
piel;item,  qtij  per  Eljam  et  Henocli  averluniiir  :ib 
infidelitate  et  idololalria,  iie  Anticliristiim  iit  Deum 
recipiant,  sicu^geiites.  £J  Itoc  tcstainenium,  id  est 
flrma  et  slabilis  promissio,  ait  Doininus,  coinplebi- 
lur  t7/ts  a  me,  scilicet  ut  impietas  ab  eis  averlatur 
per  Christum,  citm  abstulero  peccala  eoruin  in  lia- 
ptisnio,  Iloe  est,  luiic  per  Chrisii  niei  graliam 
avcrtetnr  ab  eis  iniquitas,  cum  per  ejnsdem  Cliri- 
sti  sanguinem  deleveio  peccala  eoruni.  II.tcc  senleii- 
lia  sic  legilur  In  Isaia :  <  Et  venerit  Sioii.  redem- 
I>l.or.^  et  cis  q,ui  redeiint    al)  iniq^nitat*  in  Jacob 


promissa.  Secuiidum  electieiiem,  qu»  facta  esi  de 
ipsis  secundum  gratiam,  non  secundum  deliitum,  id 
est  secundum  hoc  quod  Deus  elegit  illos  ab  aeterno, 
sunt  charissimi  propter  patres,  id  est  propter  com- 
plendas  promissiones  palrom,  scilieet  ut  Deus  coni- 
pleret  in  filiis  quod  patribus  eorum  promiserat. 
Jnredico,  secundum  eleclioncm,non  seciindum  opiis 
eorum,  quia  dona  Dci  spiritalia,  qiiae  suis  fidelibus  tri- 
liuil,.et  vocaiio  qua  vocat  eos  ad  fideiii,  suiil  sine  poe- 
nilentia  eorum,  quoniam  raisericordia  Dei  pnevenit 
omnem  boiiaro  voluntatera  eoriiin  vel  actioncm.  Neo 
rcquirit  diviiia  gratia  in  baptismo  gemitum  vel  plan- 
f lum  vel  aliquod  opus  eoiiim,  nisi  snlam  fidem,  scd 
omnia   graiis  coudonat.  Hoe  ideo.dicit,  ne  puleut 


7«9  IIERVIU  BURGIDOLENSIS  MONACIH  760 

illos  non  posse  accipere  misevicordiam,  quia  eos  A  rieordise  et  populi  iiicredulitas  exslilii,  iia  ctlam  lii 

qui  nunc  de  popuio  Israel  non  crediderunt,  et  pro 


dolere  non  vident.  Yel  ila  polius  :  Secundum  ele- 
lioneni  sunt  electi  propier  patres,  quoniam  dona 
virluttim  quse  Deus  praibet  electis,  ct  vocalio  qua 
vocavit  eos  ab  aeterno,  sunt  sine  poeniteniia  ejus,  id 
cst  sine  mulalione  stabiliier  lixa  sunt,  sine  raula- 
tione  consilii  ejus  permanent.  Nam  quia  omnes  poe- 
nitentes  mutare  solent  illud,  unde  poenitentiam 
agiint,  poenitentia  pro  mutaiione,  ut  causa  pro  ef- 
feclu  poiii  consuevit.  Unde  Scriptura  testalur  Do- 
miiiuin  poenituisse  quod  constituisset  Saul  regem 
(/  Reg.  xv),  el  dixisse  de  bis,  quos  in  diluvio  erat 
delelurus  :  «  Poenitet  me  fecisse  eos  (Gen.  vi).  i  Si- 
tte  pmniientia  ergo  suiil  dona,  id  esl  promissa  Dei 
gratuito  facta,  ei  vofalio  ab  seterno,  quia  non  mu- 


incredulilate  sua  derelicli  sunt,  ut  ad  nos  Dei  mi- 
sericordia  flecteretur,  noii  nsquequaque  derelin- 
quentur  in  incredulitate  sua,  sed  postquam  plenilu- 
dinis  gentium  fuerit  impleta  dispcnsalio,  eiiam  ipsi 
misericordiam  consequentur;  et  quoiidie  palct  eis 
ostium  misericordiae,  si  converli  voluerint.  Cum 
enim  misericors  Deus  gentes  traxit,  iratus  Judaeani 
repulit.  Aclumque  est  ut  sicut  dudum  ad  perci- 
piendam  fidem  genlililas  fuerat  obdurala,  ita  post- 
modum  ad  (idem  genlililate  suscepla,  Judsa  pcrli- 
diae  torpore  duresccret.  H;ec  itaque  senlentia  Apos- 
toli  primum  quidem  de  vocatione  Judiorum  ct  re- 
ptilsione  gentiuni  subtiliter  est  prolata.  Ideo  ita  de 


tabit  Deus  vocationis  vel  largitionis  suse  sentenliam,  g  «trisque  actum   est,  quia   Deus    conclusit,    id  est 


sed  quos  ante  mundi  cojistitulionem  in  pracdeslina- 
lione  siia  elegit  (Ephes.  i),  bos  fructum  boni  operis 
aflerre  faciet  in  tempore  suo  (Psat.  i),  et  fructus 
eorum  raanehit,  nec  euin  nisi  manentem  vita;liujus 
invenict  finis,  qiiia  perseverantiam  habebunt  in  bo- 
iicfaclis.  Non  enim  vocatione  illa  vocali  suni,  de 
qua  dicluin  est  :  •  Mulii  vocali,  paiici  clecti 
(Matth.  xx);  »' sed  illa,  qua  soli  vocanlnr  clocti, 
qui  intus  audiunt  a  Palre  et  discuiit,  ct  veniunt  ad 
Filium  [Joan.  xviii),  islorum  ncmo  perit,  quia  omiie 
quod  dedit  ei  Paler,  non  perdil  ex  eo  quidquam. 
(Juisquis  ergo  inde  esl,  omniiio  iion  perit,  nec  erat 
inde  qui  perit.  Propter  quod  dictum  est :  <  Ex  no- 
bis  exierunt,  sed  non  eraiit  ex  nobis,  nam  si  fiils- 


concludi  permisit  omnia,  id  cst  Jiidaeos  et  gentes  tn 
increilulilate,  ut  incredulilas  coiicluderei  eos  ac  dc- 
tincrel,  quoniam  aliter  ex  superbia  rueient,  ut  om- 
nium  id  est  Judaeorum  el  gentium  miserenlur,  nott 
quod  nullum  dainnaturus  sil,  quod  quidam  falso 
opinaii  sun!.  Oninium  itaque  niiseiolur  vasorum  mi- 
sericordi.i:.  Qnlii  cst  omnium?  Et  coruni  scilicei 
quos  ex  genlibus,  et  eoruin  quos  ex  Jiidieis  pra;dc- 
slinavil,  vocavit,  juilificavit,  gloriflcavlt.  Delicicnie 
eniin  ab  utrisque  fide,  nisi  judicium  suum  po(e:.ta$ 
diviiia  dilTcrret,  nniversiias  hominum  senleiitnm 
daranalionis  exciperet.  Sod  in  raisericordiam  ira 
(ranslala  est  tnnc  prcecipuc,  quando  ncmo  pojerat 
de  suis  mcritis  gloriari.  Considerans  igitur  Aposto- 


sent    ex    nobis,   permansissent    ulique    nobisciim  C  iug  tanlas  divilias  bonitalis  Dei,  ct  tam  ningnum 

opus  sapienlue  cjus  crg:\  ralionales  creaiuras,  qui 
lantum  dives  est  in  misericordia,  elcujus  lanta  esi 
bonilas  ei  palicntix    longanimiias,   duni   iromeii- 


{l  Joan.  n).  > 

«   Sictit  enim  atiqtiando  cl  vos  non  crcdidistis 

<  Deu,  iiunc  autem  misericordiam  consecuti  estis 

<  proptcr  iilorum  incrcdiilitatem,  ita  et  isti  nunc 

<  non  crediderunt  in  vcslram  misericordiam,  ut  et 
%.  ipsi     misericordiam     consequantur.     Cnncliisit 

<  enim  Deus  oinnia  in  incredulitaie,  ut  omniurn  mi- 
a  sereatur.  » 

\ere  cum  ploniludo  gentium  ingressa  fuerii,  tunc 
emnislsrael  salvtis  erit,  quarnvisinodo  sint  ininiici. 
Nam  siciit,  id  est  qiia  ratione  vos  scilicet  ne  cau- 
sam  superbiaj  haberetis,  aliquando,  id  est,longo 
lempore  pliis  quatn  isli,  iir.n  credidistit  Deo,  quod 
ad  hoc  valuil,  ut  inodo  lnnnilcs  credalis,  sed  nunc 
id  est  nuper  sivc  lempore  graliw  consecuti  esiis  nif' 
sericordlam  propter  incretintilatem  eorum  quoe  ali- 
qua  causa  est  veslra;  niisericordia:,  ita,  id  csl  ea- 
dem  ralione,  et  isii,  ne  postea  cuni  fucrint  conversi, 
liabeant.  niateriam  in  lcge  gloriandi,  nunc  in  tcm- 
pore  grali»  non  crcdiderunt  venienles  iii  vestram 
misericnrdiam,  ul  et  ipsi  in  fine  humiliati  tnistricor- 
diam  consequaniur.  IIoc  est,  siuni  vos  gentes  quon- 
dain  noii  credidislis  Dco,  ncc  lamen  idcirco  penilns 
icliquit  vos  Deus,  praeseilim  cuin  in  vocalioiie  tem- 
poris  Israel  nunquam  exclusi  aitis,  sed  scinper  vo- 
liis  iii  pioselytls  janua  patuerii  reverlendi,  et  ali- 
«|uaiido  plenam  misericordiam  ad  iiltimiim  conse- 
«iiii  esiis,  occasio  tamen  conferendae  in  vos  mise- 


silaiem  earum  cordis  oculis  inluclur,  repcnia 
siupore  simul  et  pavore  percussus  exclamat,  sub- 
jungens  : 

«  0  alliiudo  divitiarum  saplentiae  el  spientia;  Dcl. 

<  Qiiam  incompreliensibilia  sunl  judipia  ejus,  ct 
«  invesligabiles  viae  ejus?  Quis  enim  oognovit  sen- 
«  sum  Doinini?  (Snp.  IX  ;    Isa.   xl;  /  Cor.    ii).  aul 

<  qnis  consiliarius  ejus  fuit  ?  aut  iiuis  prior  dedit 
I  illi,  et  rctribuptur  ci?  Quoniam  cx  ipso  et  pcr  ip- 

<  sum  cl  iu  ipso  sunt  omnia.  Ipsi  gloria  in  sau:ula 

<  SEeculorun).  Ainen.   » 

Nam  quia  superius  multa  posiierat,  unde  quae- 
S.tioncs  istae  possent  ficri,  quare  Jacob  elegit,  Esau 
vero  reprobavit,  et  cur  alios  indurat  aliisque  misc- 
rettir,  ct  quare  prius  Jiidiios  quani  gentes  elegit,  el 
post  Salvaloris  adventum  qtiare  Jiidxos  popiilum 
sutim  ivprobavit  ct  geiites  assunipsit,  rursumque 
circa  finem  sxculi  cur  omiiem  Israel  salvabit,  el 
mulliludinem  genlium  periie  suslinebit,  ne  (luis 
inde  quacreret  solutionem  unde  nunquam  perveni- 
rctnr  ad  fineni,  piorunipit  in  adniirationem,  in  qii» 
illanonesse  huiiianis  sensibus  inlcUigiliilia  oslendit. 
Ne  quis  enim  qua^rercl,  quare  sic'  salvaiitiir  cuni 
niulta  alii  modi  salvationiim  sint,  iioc  non  posse 
sciii  per  adrairaiionem  inuiiit  Apostuluj  ;  0,  ii)- 


761 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PALLI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM. 


7G2 


qult,  altUudo,  ctc,  ac  si  dicat  :  Hic  slaiiduin  est,  A  bulal  iii  cunctis  opciilius  suis,  quoniam  judicia  ejus. 


hic  liumana  ratio  delicil,  ncc  secreta  diviiia;  sapien- 
tia;  penclrat,  ul  intelligere  possit  cur  ita  divinilus 
agatur  de  singulis,  ut  isti  eligantur  et  illi  reproben- 
tur,  et  nunc  Jiidei,  iiunc  gciitiles  ad  (idem  ingre- 
diantur.  Nam  o  qiiaiita  est  aliitudo  divitiarnni  sa- 
pientiae  et  scieniiie  Dei,  qui  secrelo  coiisilio  suo  sic 
disponit  omnia,  ul  servata  unicuique  arbilrii  libcr- 
lale,  et  niala  aliorum  vertat  aiiis  in  bonum,  per  in- 
credulilatcn!  aliorum  operelur  aliorum  salutem. 
Tanta  est  baec  altitudo,  ut  cxsuperet  omnem  sensuni, 
quia  educit  super  omnia  in  obscuritaiera  omnem 
Iiitellcctjm  ct  omnem  rationem.  Et  hsec  allitudo  est 
divitiarum  sapiciiiiiB  ct  scientiae  I)>;i;magnas  enini 
divitias  liabet  sapientia  et  sciciitia  ejiis,  qu;c  novit 


quilius  unaniquamque  animam  atque  oinneni  natu- 
ram  ralioiialcm  dispensat,  penetraie  nemo  sufticit ; 
nec  vias  ejus  quibus  providenter  incedit,  investi- 
gare  quispiam  valet,  id  est  ncc  Iionio,  nec  angelus. 
Yalde  ergo  parvum  seiisum  habemus  ad  discutien- 
dain  justitiam  judiciorum  ejus,  ad  discutiendani 
gtatiam  gratuilam  iiullis  pr;ecedcnlibus  meritis, 
iioii  iiiiiiuam  qu;e  iioii  tam  movot,  cum  pr.ieslatur 
indignis,  quam  cum  ffiqiie  indignis  aliis  deiiegatiir. 
\'\x  autein  ejus  iiivestlgabilcs  illa;  siiiit,  dc  quibiis 
in  Psalmo  canitur  :  <  UniversaB  via;  Domiiii  mise- 
ricordia  et  verilas  {Psat.  xxiv).  >  Miscricordia  igilur 
et  verilas  cjus  invesligabiles  sunt,  quia  cujiis  vull 
miseretur,   non  jiislili^B,  sed   iniseiicordiac  gratia  ; 


oiunia  et  sapienlor  disponit  omiiia  (Sap.  viii).    Sa-  B  et  qucm  vult   obdural,  noii  iniquitate,  scd  veritate 


pientia  de  divinis  et  spiritualibus  dicilur,  scientia 
i!e  hiimanis  atqiie  corporalibus.  Esl  eiiini  sapieniia 
in  Deo,  ctde  ipso  et  de  Ar.g  lis,  aiquc  de  oinnibus 
tupercoelesiibiis  crcaluris,  quoiiiam  lias  pi;eter  ip- 
6uni  Deum  iieino  perfccle  cogiioscit.  Nequc  enim 
vel  ipsi  angeli  seipsos  peifccte  cognoscunt,  iiiqiiaii- 
tum  Deus  ilios  perfecte  intclligit  iisqiie  ad  pleniim. 
Scientia  quoquc  de  omnibus  buiiianis  el  inumlanis 
rebus  est  in  eo  perlecia.  Per  lianc  sapienliam  ct 
scieiitiam  guberiiat  et  disponit  ipsc  sapicnter  omtiia 
coelestia  et  lcrrena,  licet  nos  abscoiiditas  causas 
operum  ejus  ignorenius.  Jiixla  beatiim  Gregoriuin, 
jiiiblica  sapieiiliie  supernae  sunt  opera,  cum  ouinipo- 
tcns  Deus  regit  quos  creal,  perlicit  liona  qua;  in- 
ciioal,  ct  aspiiaiido  adjiivat  qiios  visitationis  suai 
jumine  illustfat.  Cuiiclis  enim  liquet  quia  ipsc  per- 
Jicit  quo.i  ipse  ex  munere.  sux  benignilatis  inclioa- 
vit.  Sccreta  veio  sapieiiti;B  siiperna;  suiit  opera, 
cuin  Deus  quos  creavit  dcseiii ;  cum  liona  qu;e 
prxvcniendo  cceperat,  ncqiiaquam  prosequcndo 
(onsummat;  cum  clariiate  nos  sua;  illiistrationis  il- 
Itiminat,  ct  tamen  perniissis  cariiis  lentalionibus, 
tciiebris  t;i;cilatis  pulsal;  cum  dona  quse  cotittilit 
iiiinimc  cuslodit ;  cum  ct  nicntis  nostrae  ad  se  dcsi- 
("eria  excitat,  et  tamen  occullo  judicio  diiricullaiem 
iiostne  imbecillilatis  anguslal.  Qu;e  iiiiiiirum  se- 
creta  ejus  sapicnlia;  pauci  valent  ir.qiiircrc,  scd  nul- 
)us  invenire.  Qiiia  quod  siiper  nos  dc  nobis  ab  im- 


vindict;c.  Per  lias  eniin  vias  venil  ad  onines  ,  et  iii- 
vcsligaii  iion  polcsl  cur  .-.d  buiic  vciiiat  pcr  viaa» 
misericoriii;c,  ad  illum  vcro  per  viani  veiilatisvcl 
jusliliie.  Nullu  cniin  creatnra  pcrsciutari  valct  cur 
ipso  miscrcatiir  liuic  piilius  quaiii  illi.  Vcre  sapicii- 
lia  et  sciciitia  cjiis  esl  inirabil'S,  ct  juiiicia  ejiis  iii 
coiiiprcbensibilia.  iVai)i  quii  coyiwvit  srr.-sHm  Domiiii 
in  sapienlia  cl  scientia  ?  Id  esi  quis  perlcctc  i;o\i 
secrela  sensus  iHius?  quis  arcanorum  meiiiis  cjus 
fiiit  cnnscius?  Nullus,  a«(  i/nis  londliuiiiis  ejtts  fvil 
iii  disposilione  rcrum,  ciijiis  ronsiliu  alii|i'.id  agercl, 
vcl  qiii  cjus  consiliiim  scirct?  niillus.  ilic  vcrsus  ex 
libro  lsai;e  suniplus  esl,  ciijus  auctoritate  piobal 
Apostolusnon  dcbere  lalia  investigari  ab  bom;iiil'US, 
quae  cliam  propiieta  seignoiarc  demonstral.  Si  quis 
iiovil  consiliiimallerius,  vel  per  lioc  novit  qiiod  ipse 
consultus,  idestinterrogatusbibidcdit,  vel  quiaquoJ 
iili;  invenil,  sibi  revelavit.  Qiiare  nulli  datur  scirc  oc- 
ciiltum  Dci  consilium,  ciim  ipse  ncc  aliqucm  coiisu- 
luei  il,  nec  inveiiMm  alicui  rcvclavei  il. Nani  sicul  scn- 
siis  ejus  non  potest  cognosci,  ita  coiisirniiii  ejus  non 
potest  sciri.  Quis  fuitconsiliarius  cjus!  aui  qiiis  prior 
dedit  illi  qiiiclquam,el  per  lioc  rctrihielitr  ei  ab  ipso? 
NliIIus,  quia  ipse  prxvciiit  omnes.  Iloc  probal  iu- 
vcsligabiles  csse  vias  cjW),  quia  cuni  sit  inilium 
oninium  bonorum,  iiivcstigari  non  polest  cur  ipse 
aliis  gratiam  suam  gratuito  inunere  tribuat,  et  aliis 
i,<in  li ibual,  sicul  (erniiniis  facliiiii  in  Jacob  cl  Esau. 


uiorlali   sapiciilia   non    injuslc  dispoiiiliir,  jiislum  j^  Quis  prior  dedit  illi,  el  relribiictur  ei  ?  Id   est  qiiis 


piofecto  esl  uta  iiobis  adliuc  niorlalibus  ignoretur. 
S;;d  hxc  ipsa  sapienti^  illius  secrcia  conspicere 
ulcunque,  jam  iiiconiprelicnsibilitatis  ojus  est  iio- 
tentiam  videre,  quia  dum  iii  ipsa  consilioruin  cjus 
inqiiisilione  dclicimus,  delicieiido  verius  discimus 
qucm  timeamus.  Ad  haic  igitur  sapientias  illius  sc- 
cicta  se  exlendens  Aposloliis,  ait  :  0  aliitndu  divi- 
liarum  sapientiie  el  scicntia:  Dei  I  Mira  cst  ciiiin  ccl- 
fiiludo  tanlarum  diviiiarum  divina;  sapientia;  et 
Sfientiffi,  quam  niliil  lalere  poles»  vcl  eirugcre,  sed 
ipsa  uno  intuitu  conspirii  omiiia,  et  virtuic  suae  om- 
nipotcnlia;  continet  uiuversa.  0  quam  iiicomprelicn- 
tiiilia  sunt  judicia  ejiis,  id  est,  dis|>ositioties  de  om- 
raDus  rebus,  el  investigabilci  via'  ejiis,  jicr  quas  am- 


piior  fecit  aliquid  boni  siiie  Deo,  cujus  bonitaiis  csl 
cliam  quod  suinus  et  vivimus?  NuIIiis  eiiim  Deum 
iiicrilis  aiitcccssit,  ut  tenere  eum  quasi  debiloreni 
possil ;  sed  ipse  polius  onines,  ut  dictiim  esl,  sua 
gratia  prrevenit,  ul  subsequi  possint  eoruin  bona 
opera.  Quoitiam  ex  ipso  et  per  ipsiim  et  iii  ipso  sttnt 
omnia.  El  ipsuni  igilur  initium  fidei  noslra  cx  ipso 
esi-;  neqiie  cnim  hoc  cxceplo  ex  ipso  siint  cstera. 
Ex  ipso  siiiit  oinnia,  id  cst  bona  voluiiias  et  bona 
actioel  oinncs  natura;.  Nc.iuc  enim  ex  ipso  siint  pec- 
cata,  quae  natutalitcr  subsistcniia  non  sunt ,  sed 
bcne  cond.tam  substaiitiam  vitiant.  Ex  ipso  antem, 
noii  lioc  significat  «luod  de  ip;0.  Qiiod  eniHi  de  ipso 
cst,  oolcst  dici  cx  ipso;  iion  aulcm  cmne  quod  es 


703  HEnVEI  BUnr.lDOLENSiS  MONACHt  764 

ipsn,  rcile  Jicitur  '!ft  ipso.  £x  ipiO  eiiiiii  cKliim  ct  A  perbii-et;  iiunc  ut  aller  de  allerius  iitilitale  labo- 


tjirn,  quia  ipse  fecitca;  non  autcm  de  ipso,  (luia 
i!On  de  siibstantia  sua.  Sicut  aliquis  honio  si  gene- 
ret  Qlium  et  facial  domum,  ex  ipso  filius  et  cx  ipso 
doMius,  sed  filius  de  ipso,  domus  de  terra  et  ligno. 
S;;d  lioc  irteo  (}uia  lionio  cst  qui  non  polest  uliqiiid 
etiain  dc  niliilo  faceie.  Dcus  aulera  e\  quo  omnia, 
et  per  ([Uera  oniuia,  cl  in  quo  omiiia,  non  opus  lialiel 
aliqua  nialeria,  quam  ipse  iion  fecerat,  adjuvari  po- 
la!;ijam  suam,  ct  ideo  cnncta  fcdt  de  niliilo.  E.x  ipso 
pottsl  iiitclligi  ex  Patre  oiiiiiia  ;  cl  per  ipsum,  per 
Fiiium  oninia;  el  in  ipso,  in  Spiritu  sancio  oniiiia. 
Per  lias  prseposiliones,  er,  per,  in,  osiendiliir  diver- 
sitas  personarum;  per  idem  pronomen  quod  est  ipse, 
dosignatur  ideiititas  substaiiti;e,  dum  diciiur,  ex  ipso 


raiet,  qiiasi  dical  :  Hactenus  vilia  exstiipavi,  iiu.nc- 
iiaque  viriutes  piantare  disposui.  Et  ideo  obsecro 
tos,  0  fratres,  etc.  Ve!  ita  continuatur  ad  proxiinum, 
Quando  quidem  ex  Peo  sijiit  omiiia,  ct  ex  gratia 
cjns  habemus  quiJqiiid  boni  liabcinus,  iiaque  obse- 
cro  vos,  fratres,  id  esl  quod  rogo,  fiaternitas  exigil. 
Non  per  potentiara  inipero,  nihil  eiiim  proUcit  h-gis 
iniperium ;  sed  quasi  qui  officium  susceperim  re- 
conciliandi  vos  Deo,  olisccro  per  misericordiam  Dei, 
id  est  per  niisericnrdiam  vobis  a  Deo  factam.  Qaia 
enim  onines  siib  pecealo  conclusi  sunt,  non  jain 
merilis  hoiiiinunii  sed  niiscricordia  Dei  salus  liu-- 
ina.na  consistit.  Ad  quaiii  misericordiam  periiiiet 
et  sacrificium,  qiio  se  quisqne  Deo  mactat  exslin- 


cl  per  ipsum  et  in  ipso.  Nec  solura  eadem  subslaiiiia  ^  guendo  vitia,  qiiia  el  iii  seipsum  facit  misericor- 


Palris  ct  filii  et  Spiritus  sancti,  sed  et  aiqualilas  per 
hoc  demoiisti'aiur,et  tota  Tiinitas  omiiia  creaiise  et 
contincre  declaialur.  Et  ideo  ipsi  gloria  in  sxciila 
iivculorum.  Amen.  Dicendo  ter,  ipsum,  distinxit,  ut 
diximus,  personas;  et  sulijungendo,  ipsi  gloria,  non 
(tivisit  substantiam.  Possumus  et  absque  persoiia* 
runi  dislinctiono  ha?c  de  eodcm,  qiii  csl  7rinitas,in- 
leUigere.  Sic  enim  exponit  .^mbrusius.  Quid  est  ex 
ipso?  Quod  ipsitis  voluntate  nalura  omniuni  sit,  el 
ipse  sit  aucior  omr.ium  qn;c  c.ise  ca-perunt.  Per 
ipium,  quid  cst?  Quia  per  ipsum  insiitutio  et  per- 
severanlia  omnibus  imperlita  videtur.  In  ipso  quid 
csl?  Qnia  omiiia  aJinirabili  quotlam  desiderio  et  ine- 


diam  sicut  seriplum  cst  :  i  Miserere  animse  lua; 
ptacens  J)eo  (Eccli.  xxx).  i  Et  ideo  per  misericor- 
diam  rogal  Apostolus  exhiberi  corpora  hosliam. 
Obsecro,  inquil,  ui  exhibetiiis,  id  est  offeralis  cor- 
pora  veslrn  Iwstinm  rirenlem.  lioslla  quippe  ct  im- 
inolatur  et  viva  est,  quando  ct  ab  bac  vila  homo 
noti  delicit,  et  tamen  se  a  carnalibus  desideiiis  oc- 
cidit.  Iloslia  enim  occiditiir  nt  olToratur.  Sed  iioslia 
viveiis  est,  corpus  pro  Doinino  alTliclum.  Quod  et 
liostia  dicitur,  et  vivcns,  quia  vivit  in  virtutilins, 
et  est  a  vitiis  occisum.  Hostia  vidclicet,.  quia  jam. 
huic  inundo  est  a  pravis  aclihus  morluum;  viveni 
aulem,  quia  cuncla  qua;  prxvalet,  bnna  operatur. 


inrrabili  amore  auctoiem  vit;e  et  miiiistratorcni  gra-      In  lege  rorpora  brtilorum  aninialiuin  lioslia  niortiia 

.;    .    :-   !- J ._...:      ^^.,-        r. ,.         -    .   -     .• -n- ,. 


lia;  su.x  ;ic  muneris  inlueiitur,  secunduin  quod  scri- 
ptuin  est  :  i  Oculi  oiiinium.  In  le  sperant,  et  ape- 
ries  manum  luam,  ct  iniplobis  omnem  aiiiniaui  bona 
v<ilunlaie{Psfl/.cxLiv).  >  Etquoiiiani  ita  siiril  ex  ipso, 
ci  per  ipsiim  et  in  ipso  umnia,  idcirco  ipsi  gloria  in 
Haicula.  Illi  aulem  nniuiit  ut  sit  ipsi  gloria  in  justifi- 
tandis  inipiis  gratuita  gratia,  qui  ejus  igiiorantes 
jiisliliam ,  voluiit  suam  conslilucre,  ut  sui  nieriti 
prrecedat  aliquid,  quasi  priores  volentes  dare  ut  re- 
tribuatur  eis  ab  ilio,  el  sua  putantes  prasire  mcrila  ad 
jlluin  cx  quo  omnia, 

CAPUT  XII. 
«  Obsecro  itaqiie  vos,  fratrcs,  per  niisericordiam 
i  Dei,  iit  cxliibealis  corpora  vestra  hostiam  viventem. 


sed  in  Evangelio  corpora  bominum  offerunlur  ho- 
stia  viva.  Tunc  hostia  occidcbatur,  ut  homines. 
rausa  peccati  sulijecti,  morti  ostendercntiir;  iiiinc 
iiuia  a  peccato  sunt  liberi,  viva  offertut  in  sigiium 
vita;  a!tern;e.  Qui  enim  memlira  sua  inortilicant  ab 
iiicentivo  libidinis,  et  aciu»  corporis  sui  Deo  pla- 
ciloshabent;  hostiaiu  viventem  offerunt,  ct  legem 
sacriliciuFurn,  qu£  in  Levitico  lata  est,  spiritatiter 
complenl.  Sic  exliibete  corpora  vestra,  Iiostiam  vi-. 
venlcm,  sunctam,  id  esl  a  peccati  contagio  mundam,^ 
el  Deo  placcntem,  ij  esl  virttittim  mcritis  acccpta- 
bilem.  E;  sbsequium  vestrum  in  Dci  cultum  cxhi- 
bete  raiionabile  ut  rationabilitcr  omnia  faciatis,,. 
nec  sit  quidquam  in  actioiiibus  obscquii  quod  Deo 


«  sanctam,Deoplacoiitem,rationabileobsequium  ve- D  impendaiis,  onde  rationem  reddere  non  possiiis. 


«  strum.  I 

Ab  lioc  loco  incipit  moralis  admonitio  post  tracta- 
tum  legi  j  ct  lidei,  ac  naturam  .Judaici  populi  et  geii- 
tilis.  Cum  enim  pcr  oinnem  tcxlum  Iiujus  episloho 
in  snperioribus  docuisset  .Vpostolus,  quoraodo  a  ia,- 
dx'is  ad  gentes,  a  circuiucisionc  ad  fidem ,  a  liltera 
ad  spirituifi,  ab  umbra  ad  veritateni,  ab  obscrvantia 
carnali  ad  spirilaicm,  rcligionis  sumnia  translata  sit, 
el  ha;c  ila  futura  proplieticis  osleiulisset  vocibus  de- 
signala,  jam  niinc  spirilales  observanti:c  liujus,  ad 
(juaiii  cullus  Dei  ritiiin  dociiit  esse  Iraiislaturo,  ag- 
gredilur  raores  ct  statuta  sancire,  et  ad  bonam  vi- 
lam  uirumque  simul  populuiu  moncro.  Hiicusque 
eni:n  ostciisum  cst,  ne  altcr  advei-sus  altf  mm  gu- 


Ycl   ralionabiliter,   id   est  ctim  discretione  faciie 
omnia,   ne  quid   nimis   aut   imprudenter  agatis, 
sed  cuiicta.  raoderate  et    sapienter  {Evhes.  v;    I 
'flicss.  iv). 
«  Et  nolite  conformari  huic  sseculo,  sed  refor- 

<  maniini  in   novitate  sensus  veslri,   ut  probetis 
«  qiue  sit  volunlas  Dei  bona  et  beneplacens ,  ct 

<  perfecta.  i 

Ila  vosipsos  sacrilkium  facite.  Et  iiolite  confor- 
mari  linic  scvculo,  id  est  nolil^  rormam  htijus  sae- 
cnli  vobis  iniprimere,  ut  similes  eflicianiini  huic 
s;ccuto  iiequam,  sed  reformamini ,  id  esl  rursum 
formaiuini  ad  imagincm  Dei,  qu-Ti  in.vobis  per  pec- 
catiim  drfonnatuegt,  ut  incipial  ilia  imago  ab  illa 


765 


COMMENT.  I>'  EPISTOLAS  PAIJLI.  -  IN  EPIST.  AD  RO.M. 


"6C 


seforin.iii,  a  qu)  fonu;iia  cst.  Non  enim  rcformare  A  iJicens  eis,  non  phis  sapero,   id  cst  iioii  phis  inqui- 


reipsam  potcst,  sicul  poiuit  deformare.  Ab  ea  de- 
formitate,  ((ua  pcr  cupiditales  sseculares  confonna- 
niiiii  huic  saeeulo,  refonnauuni  nunc  in  novitate 
seiisus  >es!ri,  ut  scnsos  nieniis  vesliai  senipcr 
ignc  ctiaritaiis  ntauruin  innovetur.  Sicut  generalis, 
prohibitio  cst  iii  lege  :  <  Noii  conoupisces  (Exod. 
xx);  >  et  generalis  jussio  cst  :  Diiiges;  ita  luinc 
apuJ  .Apostohiin  prohihitio  cst  :  Nolile  coiiformari 
huic  s(vchIo;  jussio  autcni,  sed  refoimaiiiini  in  no- 
vitaie  sensus  veslri.  liiud  pertinel  ad  non  concu- 
piscere,  lioc  ad  dihgcrc;  illud  ad  coniineiitiain,  lioc 
ad  justitiain  ;  iUud  ad  decliiiaiidiini  a  iiialo,  lioc.  arf 
facienduin  honum.  Non  concupisceiido  eiiini,  vciu- 
Blate  exspoliaraur,  etdiligendo,  novitate  induinr.ir. 


rere  dc  occultis  Dei,  quam  oportet,  iJ  esl  quam  ad 
fiJeni  et  reli;»iosos  mori»*  ocrtinel;  scd  sapere  ad  so 
briclaicm,  ut  iiiens  eorum  non  incbrielur,  ut  scnsiini 
perdat  iii.nictatc  sapiciiti.e,  duin  in  liis  quss  siipia 
vires  huinana;  ratioiiis  sunt,  se  imnicrseril,  scd  ino- 
dijiato  intelligenlia;  poculo  sob;  ia  sit.  Obedicndum 
valdc  est  huic  i)ra;ccpin.  Si  enim  pio  virihus  suis 
alatiir  infans,  Det  ut  crcsccMdo  [ihis  capiat.  Si  au- 
teiii  virds  capacilaiis  sua;  evccdal,  deliciet  antc- 
qiiam  crcscat.  El  ideo  non  est  supia  nioduin  cx- 
qiiireiidasapientia,  sed  in  hujiismodi  inquisitionibus 
seivaniia  est  leniperantia.  Vcl  quod  ait,  noii  phr; 
sapere  quam  oporlel  sapere,  scd  sapere  ad  tobric- 
latem,  hoc  esl  quod  supra  dixerai  :  «  Noli  altum 


Hcformatur  aulem  sensus  nosler  per  exercilia  sa-  U  sapcre,   sed  time  {Roin.   xi).  >   Videl  enisn  adluie 


jiientise  et  emundationem  verbi  Dei ,  ac  legis  ejus 
intelligenliam  spiiiiak-m.  V.l  qiianio  quis  quoii.lie 
cx  Scifpturarum  profieit  Isdione,  taiito  allius  :ii- 
lellectus  ejiis  asceirJit,  laiitoque  seinper  ei  quoiiJie 
magis  noviis  ellicitur,  ct  secundum  hane  pnlchritu- 
dinem  reformatur  ad  imagiiicni  Dei.  Jusiilia  eiiim 
cum  in  nobis  est,  vel  quadihetvirtus,  qua  rcctc  sapifii- 
lerqne  vivitur,  inioricris  hominis  pulchriludo  esl.  Et 
anima  qu«  se  lefert  ad  Deiim,  ut  ignc  amoris  cjus 
accensa,  formam  concnpiscentia;  s:cciilaris  ainiliat, 
ei  tanquam  incommiitahili  fi)rm;c  snbdita  refornia- 
lur,  binc  ci  placens,  quod  ex  ejus  pulchritudine  ac- 
ccperit.  Ri^formamini,  inquli,  in  noiitale  sensiif,  vc- 
slri  itl  probelia  qua;  sit  voluntas  Dei.  Nisi  cium  a 


siiperbientes  rainos  oleastri  insultare  raiiiis,  (jni 
de  bona  oliva  fracti  suiil;  ct  ideo  pi;ecipil  eis  iion 
phis  sapcre  quam  oportet,  id  est  non  pliis  de  se 
sentire  quam  expedit,  non  plus  de  se  gloriari  pro- 
pter  casum  alionim.  Supcrhia  eiiini  seinper  sibi  vi- 
dctur  esse  sapicns,  el  idco  pliis  quiiin  oportet  sa- 
pere,  hoc  est  sunei  hire.  Dico,  inquit,  omnihus,  qui 
sunl  inter  vos,  non  supra  inoJuni  saperc,  sed  ad  so 
brieiatem,  et  unicuitiue  dico  sajiere,  sicut  diviM  Deus 
singuhs  mensuram  pdei,  quia  Deus  uiiiciiique  nicn-- 
suiam  dedit  lidei,  ut  ab  alio  niiiius,  ab  alio  amplius 
iiaberetur,  ct  uniciiique  pro  modo  suce  perfectionis 
piitpria  incnsura  comiilcretur.  Vcl  sapiat  uiiiisiiiiis- 
qoe  siciit  ei  Dcusdivisit  moiisiiiRm  rKici,  id  cst  in- 


Domino  lenovatus  sit  sensus  iiosIj,!',  et  Dci  sapicn-  ^  icUigat  unusquisquc  qu;e  in  co  sit  meiisura  giati; 


tia  illuminatus,  probare  non  potest  qujc  sit  voiuntas 
Dei.  In  raultis  enim  putatur  esse  voluntas  Dei  et  iion 
est;  uhi  errant  et  falluntur,  qui  scnsum  noii  liabent 
divinitus  reformatiim.  Piobelis  qu;c  sit  voluiiUis  Dei 
bona  in  his  qui  bona  inchoant,  et  beiieplacens  in  his 
qui  perseverant,  cJ  perfecta  in  his  qui  consummant. 
Vel  hona,  quaiitum  ad  conjugatos;  Leneplacciis, 
(|!iantiim  ad  conliiientes ;  pcrfecta ,  quautum  ad 
virgines. 

«  Dico  enim  per  gratiam  qu.i;  data  est  niilii,  om- 
«  nibus  qiii  sunt  intcr  vos,  iion  pliis  sapere  quam 
«  oporlet  sapore,  sed  sapere  ad  sobrietatem,  et  iini- 
«  ciiique  sicut  Deus  divisit  meiisiiram  fidei.  Sicut 
«  eiiim  in  unocorpore  multa  raembra  babemus,  om- 
«  iiia  aiitein  meinbra  non  eumdein  actum  liabent,  ita 
I  multi  ununicorpus  suniiis  inCliristo,singuli  aulem 
«  alter  allerius  nicmbra.  i 

Volunlalem  Dei,  qiiae  in  prseceplis  ejus  est,  pro- 
tieiis,  ut  secunduni  eam  recle  vivatis,  nam  dico  vo- 
bis,  id  est  praxipio,  ne  inscrutabilia  cjus  arc:iiia 
discutere  pra;sumalis.  Dico  enim  jicr  (jfaiiam  <julv 
daiaest  milii,  id  est  per  apostolaium  gralis  mihi  da- 
tum,  omnibus  qui  sutit  inter  vos,  non  plus  sapere,  id 
pst  non  plus  investigarede  mystcriis  qiiam  oporicl 
sapere.  Datur  intelligi,  fuisse  quosdam  inter  eos, 
qiii  se  inlromittehant  de  illis  quscilionibus  qiias  su- 
perias  denotavit,  e.t  cimabantur  rimari  illa  sccreia 
IKi.   Qiios   nmic  npostolica    aucloritatc    corrisit, 


Dci,   qiiam  conscqui  nicruit  per  lidem.  Interduni 

enim  accipit  qiiis  a  Deo,  ut  sapiat  in  olhcio  visi 

landi  infirmos,  aut  erga  niisericorJias  pauperum  , 

aut  erga  viduarum  aut  pupilloium  defcnsionom,  aut 

erga  hospiialilatis  solliciludinem.  Iloec  ergo  singula 

divisit  unicuiqiie  Deus  secundiim  mensuram  fidci. 

Sed  nisi  is,  qui  accepil  gratiam,  ut  dc  uiio  aliqco 

borum  sapercl,  inlellexerit  mensuram  gralia;  sibi 

dalse,  sed  voluerit  piffsumcrc  do  sapientia  Dei,  de 

verbo  doctrince,  de  piofundioris  scienliM  raiione,  in 

qua  gratiam  non  accepil,  ct  non  lam  disccrc  qiiam 

docere  qua;  iiescit,  isle  cum  minus  sapiat,  phis  vult 

saperequam  oporlel.  Non  ci.ini  sapit  ad  sobriclatein, 

ut  cuslodiat  quomodo  Deiis  divisil  unicuique  mensu- 

ram  fidci.  Verum  ut  evideniius  adiiuc  de  his  Aposlo- 

liis  assignet,  introduxit  exempluin  et  dicit.  Sicnt  cnint 

in  itno  corpore  mulla  membra  habemus,  smnia  aulcii 

membra  non  enmdem  acluin  liabent,  ita  niutti  umim 

corpus  sumus  in  Clirislo,  singuti  antem  alter  atte- 

tcrius   meinbra.  Ordinatissime  cnim  laU   exemplo 

co:iiponit   omne   corpiis   Ecclesi;B.    Sicut,  inqiiit, 

niembra  corporis  singula  qua-quc  proprios  babeiil 

aclus,  et  ofliciis  suis  unumquoJque  mcmbruin  de- 

scivit,  ncc  tamcn  possibile  esl  iit  non  conscnsu  niu- 

luo  sibi  iiivicem  cedanl,  sic  iii  Lcclesia  qua-  est  cor- 

piis  Ghiisti,  diversos  iiugiiii  babemus  actus.  Verbi 

gratia  :  Alius  studct  sapieoti:e  cl  vcrbo  doilri;i;f,  et 

est  oculiw  i'n  hoc  corpore.  Alius  est  derfi  us  n';r:i- 


767 


IIKRVEI  BfnCIDOLF.NSIS  MONACfU 


768 


Bterlo  fiatriini  ct  curse  iniiigei.tuiin,  et  est  niaiais  A  alii  laiiqiiaiii  lingua;  doctrinam  iri!  uit.  Sirnili  itiodo 


liujiis  cor[)oris ;  alius  est  sluviiosiis  auditor  veibi 
Dei,  et  est  auris  liujus  corporis;  alius  ad  visendos 
decumbentes,  et  requirendos  Iribulatos,  eteruendos 
5n  necessitatibus  posilos  esl  impiger,  el  esl  corpoiis 
Ecclesiae  pes.  Et  iia  invenilur  unusquisque  erg.i 
unum  aliquiiJ  offijium  specialius  operam  dare.  Noc 
laraen  unum  debet  sufficere;  sed  secundum  forniani 
propositi  exempli,  sicutverbi  gratia,  ocutus  speciale 
ofTicium  liabet  ut  videat,  unum  tamen  est  ex  omni- 
Lus  et  in  omnibus  membris,  ct  euni  singiilis 
agit  omnia,  et  cum  ipso  singiila  quxque  agunt 
oninin,  ila  et  qui  per  graliam  fidei  unum  aliquud 
donum  speciale  meruerit,  illnd  quidem  piin- 
cipaliter  admiiiislrat,  in  Dmnibus  vero  actibus 
aliorum  babetur  et  parliceps.    Et    boc   csl  quod  ^ 


et  c;i'tcra  dividit.  Singiili  sunius  invicem  membra, 
a;l  boc  liabeiiles  dona  diiri-Tenlia,  siie  liabentes  pro- 
phetiain,  id  cst  futavorum  vel  quj)rumlil)et  occul- 
toiiim  manifeslfllioneni,  inembra  sunius  aliorum, 
ut  illis  proplicimius,  ul  qiiemadmo;!uni  oculu&  aliis 
nirmbris,  ila  ct  nos  aliis  lidelibus  per  proplietiam 
scrviamus,  piosvidendo  iW.s.  fiilnra,  quatenus  ad 
eviianda  imminemia  mala  reddamus  illos  cauiiores.' 
Nos  dico,  liabcntes  liaiic  propbeiandi  gratiam  se- 
cundum  raliojtem  fidci,  iit  nihil  exlra  fidei  regulara 
loquamur  aut  sapiaiiius.  Vel  seciindum  rationem 
fiJei,  quia  prout  liJes  ciedenlium  sive  audiloriiin 
exi;;it  tapacilas  seu  salus,  daliir  gratia  propbctia;. 
A  proplielia  inoipil  ciiumerarc  spirilales  donatio- 
iics,   quia  credeiues  accepto  Spiiitu  sanclo,  mos 


dicil  :  Vere  divisu  est  unicuiqiie  mensura  fidni, 
et  divcrsa  sunt  dona  fidei,  nam  ila  est  ctiam  in 
CTieris  donis  giati;c.  Sicut  eiiim  in  uno,  elc.  Vcl 
i  ico  monsu  alc  divisit  Deiis  doniini  lilei,  quia  multi 
unum  coipns  sumus;  et  idco  oiiinia  necessaria  suni 
dunda,  sed  non  uni  membrn,  ut  nec  Ecclesia  indi- 
geal,  et  sit  siibservieiidi  malcria,  iit  sit  mutiia  di- 
lottio,  duin  alier  opus  liabel  alicio.  Siciit  enim 
cnrpus  noslruni  est  uiiuni,  el  in  ipso  mulla  babe- 
mus  membra,  ila  uniini  est  cnpus  Cbristi  qtiod  est 
Ecclesia,  et  in  ipso  sunl  multi  fidcles  qiiasi  varia 
inenibra,  (iiiia  niulti  iimim  corims  sunms  iii  Cbri- 
Klo.  Niillus  reji<:itur  niajor  vel  minor.  Et  sicul  in 
lorpore  liumano  non  omnia  membra  habent  eum-  _ 
dein  actum,  sed  divorsa  diversos,  et  non  omnia 
habent  oiiines  aclns  in  se,  sed  per  alia  supplenlur; 
coJrin  niodo  iii  Ecclcsia  singuli  quique  iioslruia 
smiiiis  mcnibra  alter  alterius,  ut  invicem  servia- 
iniis.  Siciit  enim  maiiiis  servil  uculo,  oculus  pedi, 
sic  in  Ecclesia  oiiiniuin  Servitus  debel  esse  coiiimu- 
iiis.  Nos  niulli  per  diversa  dona  vel  opera  sumus 
unum  corpus  per  uiiitatem  cliaritatis  et  concordiai 
in  Cliristo,  sed  singuli  sumus  membra  alier  alterius, 
id  est  aliis  servientes  et  aliis  indigcnles,  ut  boc 
modo  charitaiis  inter  nos  vinciilo  conjungeremiir, 
quoniam  siiiguli  siiigiilis  indigomus,  ci  quod  liuic 
in  scipso  d.jest,  siipplclur  per  alium. 

I  Habentes  aiiieni  donationes,  secuiidum  gratiam 
•  (iuae  ilata  est  nobis,  differenles.  i 

Singuli  siinuis  inciiibra,  alter  allerius,  non  uno 
qiiidem  moJo,  seJ /i(/6e»(cs  diversas  donaliunes  spi- 
rltalium  nuineruni  differentes  ab  inviceni  iecundum 
gratiam  quw  data  est  nobis  a  Deo,  qua  sccundum 
qiiod  iiniculi|iie  Deus  dedit  gratis,  liabet  isle  lioc 
donum,  et  ille  aliud. 

I  Slve  prophetiain  secundum  rationem  lldci;  sivc 
I  iLiinisteriiiin,  in  niinistraiido;  sive  qui  docct,  iii 
t  (loctrina.  > 

Niinc  diflerentiam  (lonalinniim  incipil  exponere, 
ac  velut  diversorum  niiMtiiworum  acliis  enumeraro. 
Et  quasi  ociili»  visuin,  ita  menli  qu;e  intcrior  e.st 
oculiis,  propheiiie  assignat  mysierium.  Et  alii  tan- 
<}uain  uiaiitii  ministerium  [ai.  olficiitni]  astribif,  et 


pioplictabant.  Sive  babcntes  miuisterium  sicut  dia- 
coiics,  ut  iiiiiiislreniiis  sacrisallaiibus,  in  ministran- 
do  suinus  mcnibia  alioriim  pio  quornm  utJilate 
minislramus.  Vol  mini.steriiini,  ul  terrcna  alinionla 
saiictis  miiiislremus,  in  ministiando  sumus  eoruni 
membra.  Sive  ille  ^iii  rfoce/ igiioranles  tn  doetrina, 
id  est  in  exhibilicnc  doctrin;e  fit  mcmbruni  co- 
rum. 

<  Qiii  cxboitatiir  iii    exliortando,   qui   tribuit  in 

<  siiiipliciialo,  qoi  prxest  iii  solllcitudine,  qui  mi- 
I  scn^lur  iii  liilaritate  (.Imos  v).  Dilectio  sinesimu- 

<  lalioiic  (/  Petr.  ii).  i 
Qui  exhortaiur  alios  ul  laciant  bonum  qund  ipsi 

noii  faciuiit,  scd  sciuiit  et  negligiint,  in  exhoria-.ido 
fit  niembrum  eonim.  Qui  iribuit  de  suo  aliis,  in 
tiiiiFlicitate  lit  meiiibrum  coriim,  id  cst  si  iiiliil  ve- 
pplat  ab  iltis  quibiis  dodit,  sed  lanlum  a  Uco  qui 
remtiiierator  cst  omiiiiim  bonorum.  Vel  qui  tribuit 
indigeiilibus,  iii  simplicitale  cordis  lioc  facial,  hoc 
esl,  ne  videalur  nianlbus  bene  fac^re  indigentibus', 
ct  corde  iaudein  qu.erat  ab  hominibus.  Simplicilas 
cxcludit  livpocrisim.  Qul  elocmosyiiam  tril.ull,  fa- 
ciat  lioc  iii  siinplititalc  stipei  na;  iutcntionis,  i;on  ia 
diiplicitale  praescniis  ot  fniiiioc  gloria;.  Qui  prxesl 
fratribiis  vel  Etobsi;c,  in  sollicitudiiie  pr.-csil,  ut  sol- 
llcitus  vigilct  super  cusloJlam  grcgis  sibi  coinmissi  „ 
non  in  sollicitudinc  bumanarnm  causarnm,  ant  ss- 
tulariuin  renini ,  li;i;c  enin»  solliclliido  abjicienda 
D  osi  ab  lils  qiii  Eoclcsix  praesiinl,  sed  iii  bujiisinodi 
sollititiiJino,  qtialoiii  liabebat  Aposlolus,  gorciis 
solllcliudinem  oniniiim  Ectlesiarum.  Qui  ergo  pvx- 
est  Ectlesia;,  lalcni  babcre  solHcitudiiiem  debcl,  ct 
illam  s.tcularem  habcrc  omnino  non  debet.  Qui 
miserctur,  in  hilaritate  boc  faclat;  lioc  cst,  qui  mi- 
soro  ple  compatiiur,  impcndeiis  illi  benelicium  nii- 
seiitordiae,  in  bilariiate  nientls  lioc  agat,  (|uia  <  bi- 
lareni  datorcm  diligil  Deus.  (//  Cor.  ix).  •  Qui  enim 
res  suas  proerogal,  si  inlidelis  sit  ct  reccpuii  uni  so 
desperet,  contrislatur  lanqiiam  qui  easperdidit.  Qui 
veio  ciim  fide  et  spe  hoc  agit,  in  bilariiate  cl  l.nitta 
hoc  agil,  cenus  quod  pro  parvis  magna  rcclpict,  ct 
insuper  wternam  coiisequetur  vilani.  Op;Ta  ciiim 
misericordi*  non  ob  aliud  \tw[,  nisi  ul  a  miscria 


7«8  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  — ]N  EPlST.  AD  ROM.  m 

libcreuiur,  jiixla  illu  i  :  c  Beaii  niisericordes,  quo-  A  sitis  S(Olliciti,  et  quod  ad  saliilem  pcrtinct,  agere  non 


tr.ani  ipsi  miseiicordiam  conscquctitur  (Matlli.  v).  » 
Qiiod  coiiira  Jacol  iis  ail  :  <  Judicium  siiie  iniseii- 
(ordia  illi  qiii  iioii  1'acit  inisericordiam  (Juc.  ii).  » 
N;im  qiiia  iii  niiiliis  ofTendimiis  oinnes,  suggeritiir 
t'pus  miscricor<li:t;  lanquam  quolidiana  mcdiciua 
qiiotidianij,  elsi  leviiiribus,  tamen  vulncrilnis.  Mi- 
sericovdia  vero  niultiplcx  est,  scilicct  pcccaiiti  igno- 
scere,  oppiesso  snbvcnire,  esurientem  pasccro,  nii  - 
dum  veslirc,  elsimilia  facere.  Et  ideo  qui  iniserctur, 
iii  bilaritate  boc  faciat,  ut  ex  bilaritale  vultus  et 
aiiimi  giatum  magis  liat  beiiolicium  ejiis  lam  Deo 
qnam  liominibus.  Jam  dixeral  :  Quiti-ibidl  in  siin- 
pticitate,  et  nunc  dicil  :  Qui  miserelur  in  Itilaritnte. 
£t  ulriiisque  seiitenti:c  foisitan  vidctur  iiiniin  opus 


siiis  pigri.  Sitis  etiam  spiiilu  fcrveiiles  ut  ctsi  actu 
scmper  implere  non  polestis  quod  pie  dcsidcratis, 
spiriius  lamen  igne  cbarilalis  ferveal  in  vobis,  ut 
iiibil  rcmissum,  niliil  tepidum  sit  in  vobis.  Sitis 
etiam  Domiiio  servienles  ut  nuUi  vitiornm  scrviatis, 
sod  Domiiio,  cui  servus  vitioruni  scrvire  non  po- 
tv^st.  Domino  servite,  ut  quidquid  boni  foceritis,  ad 
Domini  gloiiam  referatis;  el  quidquid  pro  eju3 
amore  proximis  feceritis,  ci  vos  facerc  crcdatis. 
Sitis  spe  ccelostium  bonorum  5«!((/e;/(fs,  nt  non  re- 
sjiiciatis  ea  quae  videntur,  sed  exspeotetis  ea  qiuc 
iion  videntur.  Sitis  cl  i)i  tribnlaliuve  paticnles  ut 
patientcr  propter  coeleste  procniium  tol  •letis  rmnoin 
tribulaiionem,  ut  nec  coiiiiirbemini   iia,  vol  oilio 


esse,  noii  tamen  ct  opeiis  ipsiiis  iiiius  aCccius.  Aliiid  "  contra  perseculoicm  ,    noque   munnurclis    contia 

Deum.  Et  ut  possitis  adveisa  paiienter  sustinere, 
silis  oraiioni  instunies,  ne  dcliciaiis  iii  tribulalione. 
In  qiio  eiiim  non  sufficit  biimana  fiagililas,  auxi- 
liuni  Dei  orntioiiibus  iniploi  aiidum  cst.  Sitis  necei- 
sitittibns  sanclorum  veslra  bona  coinmunicautes,  id 
cst  honesle  et  decenter  noti  quasi  eleemosynam  in- 
digentibus  prsbenles,  sed  seiisum  vosirum  quoilam 
niodo  cum  ipsis  liabcntes  comniuiiom.  Siiis  ct  liospi- 
talilutem  seclnnles  non  S'ilum  veiiientes  ad  doiniiin 
vestram  bospites  suscipiaiis,  sed  etiam  secteniini 
ac  perquiratis  cos  ubique,  ne  forle  in  platcis  aliciibi 
scdoant,  ne  extra  leclum  jacoant. 

•  Bonedicite  persequentibus  vos,  benedicite,  cl 


est  enira  dare  indigenti,  aliud  afTeclum  inisericor- 
disp  cum  indigciite  parliri.'Et  aliiul  est  simplicitas, 
aliud  bilarilas,  qunniam  simplicilas  duplxom  ex- 
cludit  intentionein,  liilaritas  ostcndit  fretuni  ani- 
muin  spe  ccelostiiiin  praemiorum.  Dileclio  quoque 
sine  simulaiione  sit  in  vobis.  Onmis  dilectio  quac 
non  est  secuiuluni  D»  um,  simulata  est  et  non  vera, 
quia  Creator  aniuue  Deiis,  idciico  ei  cum  cslcvis 
virtutibus  etiara  affcoium  dileotionis  inseruil,  iit 
diligal  Deum  el  ca  quro  vult  Deiis.  Cum  ergo  boc 
<ipus  dileclionis  Deus  in  anima  dedeiit,  quicunquc 
aliud  dilexeril  quain  f)eiim  et  qua;  Dco  placcnt,  cba- 
ritas  in  eo  llcia  ct  .simulata  dicenda  est.  Sed  et  si 


quis  proximum  suum  diligat,  etcum  errantcm  vi-  ^  <  nolile  maledicere.  Gaudetecum  gaudenlibiis,  .Octe 


derit,  non  commoncat  ncc  corvigat,  simulata   cha 
ritas   ista  diccnda  est.  Et  ideo  niliil  adulatorium, 
nibil  fucalum  liabere  ciiarilas  delet. 

«  Odientes  malum,  adbsereiites  bono,  charitaicm 
€  frafernitalis  invicem  diligentes,  bonore  invicem 
I  prxvenientes,  snllicitudine  non  pigri,  spiritu  fcr- 
«  ventf s,  Domino  servicntcs,  spe  gaudcntcs,  in  tii- 

<  bulatione  paiJonies,  o;ationi  instanles,  necessita- 

<  tilius  sanctorum  conimuiiicantes,  hospilaiilatem 

<  seclanles  (Hebr.  xiii).  i 

Sitis  odienlcs  omno  multm  et  ailicerentes  bono. 
Odit  malum,  qui  non  soliiin  non  viiicilur  voliiplalo, 
sed  etiam  odit  opera  voliiplatis.  Et  adlia;ret  bono, 
quem   nulla  tentatio  nnllaque  a.iversiias  separaro 


c  cum  flenlibus.   Idipsum  invicem  senticntes,  non 
<  alla  sapionles,  sed  bumilibus  conscnlientes.  > 

Benedicile  persequentihus  vos,  id  est  bona  illis 
orate  qui  inala  vobis  fecerinl ;  benedicite  illis  et  noti- 
te  maledicere,  id  est  nec  saliem  voluntalem  maledi- 
dicinili  babealis  in  cordc.  Rcmovet  eos  a  comniuni 
consuetiubne,  duui  probilict  adversariis  maledicere. 
Et  quia  grave  ct  velut  inlolorabilc  erat  eis  boc  pra;- 
ceptiim,  qiin  jussit  pcrscqiieiitibus  beiiedicere,  ideo 
repciii  ut  inagis  mentibiis  eorum  ingerat,  el  ut  benc- 
dictio  eis  sit  absque  maledictionis  admistionc,  di- 
ccns  :  Benedicile,et  noliie  muledicere.  Scriptuia  vcro 
sacra  duobus  modis  malcdictum  nicmoral,  aliud  vi- 
delicet  quod  approbat ,  aliud   quod  damjial.  Alitor 


valet  a  bono.  Et  ila  debetis  ex  online  pi-oliccre,   ut  D  s"'""  maledictuin    proferlur  judicio   jusliti.T,  aliter 


primum  oderitis  ct  in  vobis  et  in  aliis  oinne  nialum  ; 
deinde  firmiter  adhaerealis  bono,  ne  unquam  divel- 
lamini  ab  eo.  Siiis  diliijenles  iinicem  clinriiateru 
fraternitatis,  id  cstainato  inler  vns  fraternam  cba- 
ritalem,  diligitc  ei  liaberc  studote  ipsam  dilcctio- 
nem,  qnsevas  nuiiuo  fct;Jerat  iil  fratres.  Isle  erga 
Uluni,  et  ille  erga  istuin  diligat  hanc  charitatcm 
fraternitatis  et  ser\aie  stiidoat.  Et  sitis  alii  al'0S 
inviceui  prcevenicnles  konore  ut  iinusquisqiie  foslinot 
alium  niagis  hoiiorarc  quam  bonorari  ab  illo,  et 
majcirem  ei  revcrentiara  exhibere,  sibique  illum 
praeferre,  et  ille  similiter  buic  faciaL  Sitis  etiam 
scllicitudine  non  pigri,  id  est,  et  seHiciti  corde  et 
impigri   opere,  iit   el  de  veslra  aliorumqiie  salute 


li\ore  viiidicta;.  Malediclum  judicio  jusliti;e  profer- 
tiir,  sicut  -\biaboe  dicilur  :  <  Maledicain  maledicen- 
tibus  tibi  {Cen.  xii).  »  Rursum,  quia  maledictum  li- 
vore  vindicl:e  |iromitur,  Apostolus  nunc  admonel  : 
Benedicite,  inqiiiens,  et  noiite  maledicere.  Deiis  ergo 
maledicere  dieitiir,  ot  tamon  malediccre  liomo  prolii- 
betur,  quia  quod  bomo  agit  malitia  vindicuv,  Deus 
non  facit  nisi  examine  tt  virlute  justiti;e.  Cavdere 
subaiiditiir  debelis,  cum  gaudentibus  de  spiriluali 
profoctu,  ei  flerc  cum  flentibus  de  spiritali  dftriinen- 
lo.  Non  enim  quihuscunque  gaudiis  gaiulio  r.ostra 
suiit  socianda,  nec  quibuscunque  llelibus  lacryin» 
nostrx  jungendre.  Neque  enim  prseccptum  habemiis, 
ut  cum  illis  qui  de  acquisitione  pecunix  vel  hiijus- 


HEftVEI  BURGIDOLENSIS  MONACiU 


7ra 


nio.li  rebus  gaiidcnt,  gnudcanius;  sed  potitis  cum  A  ^x  fofcis,  id  tsl  liabere  paccin  cum  omnil)i!S  non  i<v 


illis,  qiii  spe  supcnioruni  bonoriii)i  gaudent,  \cl  dc 
accopta  reniissioiie  pcccalonini  ct  gialia  Spirilns 
sancii  iirtaiitnr,  et  do  simiiibus  bonis.  Simililerncc 
cuni  illis  fleic  jubemur,  qnos  ficrc  facil  trislitia  sas- 
culi,  quje  morlcm  opcratur,  sed  cum  illis  potius, 
rjiii  pio  suis  yA  alioruni  peceaiis  flent,  aul  qni  pra; 
«lcsiderio  vilai  a;lcin;o  seu  pro  quibiislihft  causis 
biijusniodi  fundunt  laci-ymas.  Idipsitm  sitis  iiivicem 
seitliemes,  id  est  qnod  iste  sciitit,  idipsum  scntiat 
ille;  et  ilcin  qiiod  ille  scntil,  idipsum  scntiat  iste,  iit 
nulla  disseiisio  sit  inter  vos,  scd  unanimis  coiicor- 
dia,  vos  dito  nou  alla  siipienlcs,  \\\  cst  iion  iii  cor.Ic 
luinentcs,  non  siiporbienl.es,  sed  liumilibiis  consen- 
iicnles,  id  est  voluiitati  linmilium  acfinicstentcs,  ut 


manct  a  vestia  p:irie,  quia  vos  ciga  iuilliim  paccm 
violatls.  Vel  si  bonum  quod  a  vcslia  pailc  cst,  vidc- 
licct  observalio  jiistilix-,  potcst  lieri,  ut  non  inipc- 
diatur  ab  illis  bominilnis,  silis  babcnlcs  pacem  cum 
cunctis  bominibus.  Jusia  bcatum  vero  Gregorium, 
direxit  Apostoius  lioc  piseocplura  aJ  reciores  ectle- 
sia;.  Hoitaturus  eiiim  ul  pacem  cum  omnibus  habe- 
rcnt,  pi«iiii3it  dicens  :  Si  ftcii  potest,  aiqiie  sul- 
jiinxii,  iiuoil  ex  vobis  esl.  Diflicile  quippe  cral,  ul  si 
male  acla  corripevent,  liabere  patem  cuiii  omnibiis 
pusscnt.  Sed  eum  tcmporalis  pa\  iii  pravoruin  coi- 
dibiis  cx  iiostra  inciepalione  c:!iir;indiliir,  inviolala 
iiccesse  est  iii  nostro  coi'de  servetiir.  Kecle  iiaque 
ait,  quod  cx  vnbis  est.  Ad  si  dicerel :  Qiiia  pax  ex 


vos  qiioque    silis  buniiles.  Conseniientes  sitis  cis,  K  duarum  partium  consensu  subsislit.si  ab  cis  qni 


quod  iion  !il  orc,  sed  coide,  ((uia  tuiic  vera  huraili- 
las  est,  cum  non  est  iii  sola  liiigua.    . 

t  Nolite  csse  priideiiies  apud  vosnietipsos.  i 

Id  cst  nolite  pi  udenliain  vobis  arrogare.  Qui  ciiim 
sibiipsi  piiidens  cs.=;u  vidclur,  bic  cuni  ariogantia 
rtultus  est.  Nec  polesl  veram  sapientiam  Dei  stiic, 
qui  suam  slnltiliam  qiiasi  sapiciitiam  colit(rror.  m). 
Qu)  ergo  apiid  seipsuiii  pr!ulciisest,apud  Deiini  prn- 
dcns  esse  iion  polest,  quoniam  «  stienlia  iiifi:!i(/ 
Cor.  vm).  I 

•  Nulli  maluin  pro  malo  reddentes.  » 

Qiii  cnim  iiiahim  pro  nmlo  rcddit,  aui,  simile  pec- 
catuni,  aut  giavins  facit.  iSain  illc  qui  nuiluin  p:ior 
intulit,  CDn  scnsit  forsitan  mabim  esse  qiioil  fcxit. 
Qiii  autem  malum  rcddil,  eo  ipso  quod  ad  iilciscen- 
dum  niotus  csl,  probaiur  sensi.^se  roaliim  esse  quod 
rcddidit.  Et  idco  luilbis  se  vindicet,ne  dcterius 
quam  bostis  cjus  peccet. 

<  Providcntes  bona  non  taiitum  coram  Dco,  sed 
«  cliam  coram  oninibus  boininibus.  i 

S  lis  provirienles  bonn,  id  est  pi-ovida  discretione 
considcianles,  iit  ca  qiia;  fei^crilis  sint  bntia,  nc« 
lantum  coram  Dco  qui  videl  conscieiiliam  ;  sed  eliam 
foram  omnibiis  homimbus  tidelibiis  et  iiifidclibus, 
qui  vident  aetioiiem,  nc  possini  eam  repreliendere, 
Piovidcnda  suiit  cnim  bona  coram  cunciis  honitni- 
Lus,  non  ut  plateainiis  singnloruin  vcl  vitiis  vcl 
raoribus,  ne  siinus  contrarii  sentenlia;  quadicitur: 
«  Si  adluic  hoininibus  placerem,  Christi  serviis  non  n 
cssein  {Gal.  i).  »  Sed  <(ui  vit;e  sua;  ct  inoriini  actuum- 
qiie  libram  sic  tenct,  iit  non  possit  ab  nllo  homiiie 
icpi-ehendi,  isle  boiia  corain  omnibus  bominibus 
providct,  sive  illis  placcanl  qux  bona  sunl,  sive  noii 
p!aceant.  Et  idco  piovideiiduni  est,  ne  ex  bonis  no- 
stiis  fi.it  liiiininibiis  scaiulaliiin  ,  scd  boiiiim  cxein- 
jilum.  Suiit  tniin  noiinulli  qui  iion  ciiraiit  qiiidqiiid 
dicalur  de  cis,  dum  niodo  ipsi  inicnlioncni  bonam 
iiabeant.  Sed  qui  saliitem  proiinii  nc!,'iigii,  criidciis 
exisiii. 

(  Si  Geri  potest,  quod  c\  vobis  csl.  cuin  oniiiibus 
«  bomiiiibit.i  pacem  liabcnles  (llebr.  xii).  » 

Sitis  Imbente-i  pacem  cum  omiiibus  Iwminihis,  si 
<!«ri  potoij  quia  difficile  esl  ut  fiat,  ij-uod  lamen  «< 


corripiuntur,  expelliiur,  integra  (amen  in  vestra  qui 
corripitis,  nieiite  lencatuf. 

«  Non  vosmelipsos  defendentes  charissimi,  scd 
«  dale  lotum  irK.  Scriplum  est  cniiii :  Milii  vindictam, 
(  ct  ego  rctribuam,  dioit  Doniinus  (Deul.  xxxii).  » 

Dico,  paeem  habealis,  si  fieri  poiest,  cum  omni- 
biis,  noii  dcfcndenles  vosmclipsos  charissimi,  si  qui» 
vos  aggressus  fiiciit,  id  cst  non  perculientes eiini  qui 
VdS  percusserit;  sed  dale  lociim  irw,  id  est  siiiite 
iiain  persecutoris  in  vobis  cxpleii,  ille  cniiii  dat  lo- 
cum  ir8c,qtii  adversarium  permittit  facerc  qiiod  vull. 
Vcl  illedal  locum  irse,  qui  iram  siiperbientiiim  hu- 
militcr  fugiendo  decliiiat,  non  se  contra  acce[ilas 
conlumelias  crigens,  sed  de  loco  pia  humilitate  re- 
ccdens.  Vel  daie  !ocu:n  ira?,  id  esl  judicio  Dei.  Non 
pr.netipit  iit  nolint  vindicari,  sed  ut  nnsipsi  vindi- 
caiilcs,  dcmus  locum  irae  Dei,  qni  dixit  :  Miht  vin- 
dictam,  et  eyo  retribuam  (Deut.  v.t ;  llebr.  x).  Nequ J 
eiiim  propter  exsaliiranduin  odiuni  desiderant  sancti 
viiidictain,  quod  ab  eorum  pcrfctlione  longe  cst. 
Nam  justus  quisque  magis  cupit  inimicum  suum 
corrigi  quam  puniri.  Et  cum  in  euin  vidcl  a  Domino 
vindic..">ri,  non  cjus  delectatur  poena  {Psal.  lvii; 
Psal.  cxxxix),  quia  non  euni  odit;  seddivina  jtisti- 
tia,  quia  Deum  diligit.  Sic  quippe  inimicus  diligilur, 
ut  non  displiceat  Dci  justilia  qua  punitur.  Et  sic 
placct  jiistiiii  qua  puiutiir,  iit  non  de  raalo  ejus,  sed 
de  bono  judice  gandealur  (I.wr.  xvm).  Ait  itaque  : 
Non  vosmetipsos  dejendenies,  clianssimi,  sed  dale  lo- 
cum  ira.  Ac  si  dicat :  Quid  opus  est  vosipsos  ve- 
stias  ultum  ir.^  injurias,  qui  ncc  torda  honiinum 
iiOKSe,  nec  agiiita  corum  scclcra  tranquillo  valetis 
aiiimo  jiidicare?  Quin  polius  quod  in  vos  pectalur, 
quasi  fialribus  et  proxiniis  cx  cordc  remitlite,  ut  et 
vobis  Deus  veslrapcccala  remittali'.Ua/i/i.vi),  scien- 
les  quia  si  torrigi  volueriiit,  eos  socios  bonoriim  ba- 
bebilisjsin  aliler,  rectius  diviiio  judicio,  quod  er- 
laie  nonpolesl,  sicut  nec  irasci  potest,.qiiara  vestro 
.aiiitiabunliir.  Et  vere  jtidicium  cjus  debelis  cxspcr 
ciare,  seripium  est  cnim  iu  Ezechiele  (cap.  ix.)  Na.n 
ubi  nos  lcgimiis  sccundum  Hebraicam  verilateiii : 
Appropinqiiaveiunt  visiiaiiones  urbis,  septuaginta 
Iiitcrprctcs  transtolermrt ,  mihi   vindietam,  tt  ego 


m  COMMENT.  l.\  EPISTOI.AS  P. 

retribudin,  tlicii  Daniinus.  Et  iiJeo  pntci  liebiapos 
qui  Rninai;  crcdiderunt ,  iiabuissc  in  auctoiiiale 
lianslaliouem  sfpliiagiiUa  Jnlerpretuiii  ,  juxia 
f|uam  Apostolus  eis  proferl  tesiinionium  ;  iion  cnim 
prcfLMret  eis  lesUnioiiium  ex  Scriptura  ,  quain 
iifiu  rccipcrcnt.  Ob  hoc,  in.[uit,  Doniinum  exspc- 
ctato,  quia  ipse  siout  seriplum  est,  dixil :  Ego  re- 
tribuam  niilii  viiirfjc/nm,  id  cst  oiunia  mala  i|u;c  vo- 
bis  irrogantur,  milii  iiunt,  licet  sim  impassiljilis ; 
sed  ego  vindiciam  iiiilii  pro  his  relribuam,  puiiiens 
seternaliter  eos  qni  toniporaliter  vos  alfligunt. 

f  Sed  si  esiiricrii  iiiimieus  ltius,cilia  iUiini  :  si 
«  sitit,  polum  da  illi  {Vrov.  xxv).  Iloc  enim  faciens, 
I  carbones  ignis  congcres  supcr  caput  cjus.  Noli 
«  vinci  a  malo,  sed  viucc  in  bono  mahim.  j 

Non  defendes  lc  ab  advcrsario  ut  referias  eum, 
ct  maium  illi  pro  ma!o  rcddas,  sed  potius  boutim  illi 
jiro  lualo  rependo,  ut  juxta  Salomonis  pr;cccptum, 
sicsuricril  inimicus  luus  pascas  illum,  si  silierii,  po- 
tec  illum.  Et  qiiaie?  (|iiia  lioc  fuciens,  coihjercs  siipi^r 
caput,  id  csl  aceuniulabis  super  rnciitcm  cjus  ca>bo- 
nes  ignis,  id  cst.ferventes  et  urenies  pwnitentire  do- 
lores.  Bcneliciis  eniin  luis  victus,  dolcbit  sc  injiirias 
tibi  fecisse,  a  qno  bona  rctipil,  et  converletur  ad 
poBiiitentiam  ,  sicque  lucrabcris  cuni  f.liristo.  Yel 
carboncs  ignis,  id  csl  charilalem  ig;ic  saiicii  Spiritus 
fervenicin  congeres  super  cor  ejus.  Hoc  est  dicere  : 
Sieut  carhones  ardentes  incendunt  corpus  supcr 
quoj  congeruiilur,  sic  hona  facta  lua  iuflammahunt 
ad  dilcciionem  cor  ejus  qni  te  pcrse(niehalur,  sicqMo 
ad  fervorem  saneti  Spiritus  exemplo  tiio  provocalis 
cuni  ut  bene  agat.  Absit  cnim  iit  credamiis  Salomo- 
nem  vc!  Apostolum  docere  voliiisse,  iit  co  animo 
boiia  faciamus  iiiimicis  noslris,  ut  ipsi  in  liis  iiigrali 
persibtentes,  majora  tornienlorum  incendia  perpetuo 
sustincant.  ISon  csl  lioc  benefaeere  his  qui  odcruril 
fios  (Maith.  v),  scd  malo  illis  facere.  Sed  !ioc  potius 
in  hac  senlentia  julieniur,  iil  miserieordiam  facieiites 
cgciitilius  inimicis,  einolliaiuus  fomentis  benelicio- 
runi  duriiiam  cordis  eorum,  et  art  redimendum  nos 
in  Domir.o  sludeamus  inllammare  illos,  adhibitodi- 
leetionis  igne,  nt  virtuteni  mansueliulinis  cl  palien- 
tioe  nostrse  miraiites  iiicipiani  imilari ,  rcjcclisqiie 
viliis,  ad  viriutum  opera  convertanlnr.  Unde  ne  qtiis 
ba;c  Salomonis  verba  Judaico  sensu  vellot  iiitellige- 
le,  mox  Apostoliis  .snlidiilil  :  NoH  viiiri  a  iiinlo,  scd 
rincp.  i/i  bono  tnalum.  Qiiomodo  enira  potest  vincero 
in  bono  malwm,  qui  in  superficie  boniis  esl,  et  ia 
abdito  maiiis  ;  qui  opere  pareit  et  corde  s.evit,  in 
aiiimo  mitis,  voluntate  crtnlelis?  A'o/i  vinci  a  maio, 
sed  vince  in  bono  malum.  Conteiide  cuin  nialo,  sed 
bonilate.  Ipsa  est  erdm  vera  conlcniio,  vel  ccrlamcn 
salubre,  ul  sit  bonus  contra  malom,  iiun  ut  siiit  duo 
niali.  Si  tu  jam  noii  cs  malus,  ohsta  malo  ut  sis  ho- 
iius.  Si  displicet  libi  malus,  iioli  fieri  malus.  Nam  si 
reperciilis,  nialo  \is  vincere  iiialum.  In  sensihus  vol 
niotibus  animorum  ille  dieitur  vicissc,  qiii  aiteruni 
atl  suam  traxerit  partcm,  sicut  kcreticuin  aut  paga- 
num.  Si  ergo  inali  vieissii.iidinem  a  tc  receperit  iilt, 


.iULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM.  771 

A  te  vicit,  ct  passionis  simllitudine  vitio  suo  sucdidit. 
Si  Duiem  per  paticniium  tiiam  cessare  euin  ah  ira 
ve!  injuria  feceris,  tu  vicisii,  et  de  peccato  ad  saiu- 
tem  lucrando  proximum  iriumphasli. 

GAPUT  XIII. 

<  Oninisanima  potestalihus  sublimioribiis  subdita 
«  sit.  Noii  est  enim  potesias  nisi  a  Deo  (.Snp.  vi).Qu.c 
«  atitemsunt.aDeoordinata  sunt.  Itaquc  qui  icsistit 
«  potestaii ,  Dei  ordinationi  resislit.  Qiii  auiem 
I  resistuiit,  ipsi  sihi  damnalioiiem  acqiiirunt.  » 

Sieut  superius  reprehenilil  illos  qtii  glorialiantur  de 
meritis,  itanuncingrediliirillos  rcdarguere  qiii,  posl- 
qiiain  erant  ad  iidem  conver^i,  solebaiit  subjici  alicui 
potestati.Videhaturenira  qiiod  inlideles  DeilidLlihus 
B  i«ondebercntdominari,cl.sifidc!esdcbeicnifssepares. 
Qtiam  superbiam  iT-movel,  dicens:  Omiiis  ayiima,\i[ 
estomnii  liomosif  hiimilitpr  subdiia  potestuiibus  yvl 
saecularibus,  veletelesiasticis  sublimioribus  se;  hoc 
est,  oinnis  bomo  sit  sul>jeetus  snpeipositis  sihi  po- 
testatibtis.Aparte  enim  majore  signilicat  tninm  ho- 
miiiem,  siciit  rursum  a  parle  inferiorc  lolus  bomo 
sigiiiliratur,  uhi  propheta  dicit:  «  Quia  vidobit  om- 
uis  caro  salutare  Dei  {Isa.  xl).  »  Et  recie  admonei, 
iie  qtiisex  eo  quod  in  libortatera  vocatus  cst,  fa- 
ctusqiie  Cliristianus,  extollatur  in  superbiam,  et  non 
arbitrctiir  in  liiijus  vita;  itinere  servandum  esse  or- 
dincm  suiim,  ct  poleslatiiius  quibus  pio  tonipore 
reniiii  teinporalium  guberiialio  tradila  esi,  non  se 
putet  esso  stihdendum.  Cum  enim  consleiniis  cx  ani- 
C  ma  ct  corporc,  ci  quaiidiu  in  hae  vita  tcmporali  su- 
mus,  etiam  rebiis  temporaSibus  ad  subsidium  ejiis- 
dcm  \hx  iitamur.  oportet  nos  ex  ea  parte  qua-  ai 
liaiic  vilam  peitiiiet,  stibditos  esse  poteslatihtis,  id 
cst  res  Iiumaiias  cum  .aliquo  honore  administian- 
tilnis  ;  cx  illa  veroparlc  qua  Deo  credimus,  et  in 
regnuni  ejus  vocamur,  non  deliomus  suhditi  esso 
cuiiiiiam  bomini  id  ijisum  in  noliis  everloie  ctipieiiti, 
qiiod  Deus  ad  vitani  a.'ternam  doiiare  dignatus  est. 
Si  quis  ergo  putat  quoniam  Christianus  est,  non 
sihi  esse  vcciigal  reddendum  sive  trihiiluni,  aiit  non 
es.se  hoiiorem  exhibeiidum  d.^hituni  ei.s,  qiiai  hxe 
ctirant,  potcst.itibus,  iii  magno  errore  versalur. 
Itom  si  qiiis  sic  se  pulat  csse  siibdenduni,  ut  etiam 
p  in  suam  lidom  liabcre  )iotestatem  arliitretur  eum, 
qiii  temporaiihus  admiiiittraiiilis  aliijua  siilliiiiitaie 
p.-iecellit,  in  mnjorem  errorem  lahilnr.  Scd  modus 
isle  servandus  est,  quem  Dominus  ip.se  prfeccpil,  ul 
reddamiis  <  Cajsan  quse  suiit  Ca-saris,  et  Deo  qu.e 
siiiit  Dei  {Mallti.  xxii ;  Lnc.  xs).  t  Qiiamvis  enini  ad 
illud  regnum  vocati  siinus,  iibi  niilia  cril  potesta.s 
hujusraodi,  in  hoc  tamcn  itiueie  conditionem  no- 
strara  pro  ipso  rerum  hunianarum  ordine  debemus 
tolerare,  nihii  simulate  facicnles,  el  iii  hoe  non  lam 
hominihus  quam  Dco  i|tii  lioc  jubct,  oliteiiipevantcs. 
Itaque  omiiis  anmia  sil  subdiia  sublimiorihtw  potc- 
stalibus,  id  csl  omnis  bomo  sit  suhdilus  primiiin 
diviniepolestaii,  dcinde  miindana;.  Nam  si  niuudana 
potestas  jusserit  quo;l  non  debes  Xacerc,  coniemQe 


776 


nEr.VEl  BUUGIOOLENSJS  MOiNAClll 


778 


potestalem,  timendo  sublimiorein  poleslaiein.  Ipsns  A  rDnubus,  scd  male  agcntil.us.  Principcs  oicit,  iiiii 


hninananim  reruni  graJus  adverte.  Si  aliquid  jusse- 
rit  procuralor,  iioiine  facieijduni  est  ?  Tanicn  si 
ooi.tra  proconsiilom  jubeat,  non  ulique  conteninis 
poteslateni,  sed  eligis  niajori  serviie.  Non  liiiic  de- 
bet  ininor  irasci,  si  niajor  pratlala  cst.  Riiisus  si 
aliqnid  procoiisiil  jubeat,  et  aliud  imperator,  iiiin- 
quid  dubitatur,  illo  contempto,  liuic  esse  sorxicii- 
duin?  Ergo  si  aliud  iinperalor,  ct  aliud  Dciis  jiilieai, 
([uiJ  faciemus?  Nunquid  noii  Heus  imperaloii  cst 
pracfcicniUis  ?  lla  eigo  subliminribus  poteslatibus 
aiiima  siibjiciatur,  id  est  liomo.  Sive  idcirco  poiiili;r 
anima  pro  lioininc,  qiii  secundiini  lianc  discemlt, 
cui  siibdi  dtbcal,  etcui  non.  Vcl  lionio  qui  proino- 
lione  virtutiini  subliniatiis  cst,  aniina  vocatur  u  di- 


piopier  corrigendam  viiain  et  proliibenda  aJvei=a 
coiisliluuiilur,  Oei  Iiabenies  imagineni,  ut  sub  uiio 
siiil  cseteii  bomines.  Qiii  non  sunt  timori  bene 
ageiitibus,  sed  male,  quia  non  ad  boiios,  sed  ad 
iiialos  piiniendos  siint  instiluti.  Naluraliter  enim 
omncs  norunt  et  iiinocentiam  prjeniio,  et  inalitiani 
supplicio  digiiam  esse.  Et  princeps,  si  est  bonus, 
bene  opeiaiitem  iion  piinit,  sed  diligit.  Si  autem 
nialus  cst,  noii  iiocel  liono,  sed  purgat  eum.  Idecque 
non  csi  quod  timere  debeal,  ijui  bene  agit.  Qui  vtro 
niala  operatur,  dcbet  timcre,  quia  principes  ad  hiC 
siint  coiislituli,  ul  niala  puniant.  Illc  timeat.  Sed  si 
t'is  non  liinere  polestutein,  do  tibi  consilium,  Bonuin 
npus  [iic  el  luibehh  laudem  ex  illa.  Uoiiiim    ftceiv 


gniorc  parie.  Vel,  iion  soluin  corpus  sit  subditum,  B  aposioli  et  martyrcs,  tamen    iion  cos  laudaverunt, 


sed  anima,  id  esi  voluntas'  lioc  est  non  solum  cor- 
pore,  seil  et  volunialft  serviatis.  Ideo  debeiis  subjici, 
quia  non  est  polesias  nisi  a  Deo.  Kiinquam  eiiim 
posset  lieri  nisi  operatione  solius  Dei,  ut  lot  liomi- 
nes  uni  servirenl,  (luem  consideraiit  uiiius  secum 
esse  fragilitatis  et  iialurae.  Sed  quia  Deus  subdilis 
inspirai  tiiiiorcmet  obediendi  volunlalem,  coiiligit 
ita.  Nec  valet  (luisqitam  aliquid  posse,  iiisi  diviniius 
ci  datum  fuerit.  <  Potestas  omnis  esl  a  Deo  {Jor.n. 
xix).  •  Sed  ea  qu<E  sunl  a  Deo,  ordinata  .lunl,  ergo 
poteslas  est  ordinata,  id  esl  rationabiliter  a  Deo  di- 
sposita.  Uaque  qui  risislit  poleslali,  iiolens  tributa 
dare,  honorcni  defcrre  ct  liis  siinilia,  Dci  ordinalioxi 
rcsislit,  qui  hoc  ordinavit  iit  lalibns  subjiciamur. 
U()C  enim  coiitra  illos  dicilur,  qui  se  piitabaiil  ila 
deliere  uti  liberiate  Clnisiiana,  ut  iiulli  vcl  lioiiorem 
defcrrenl,  vel  Iribiua  redderent,  unde  magnuin  po- 
terat  adversus  Chiistianam  religioiiem  scandaluin 
nasci  a  principibus  sa;ciili.  De  bona  poteslate  palel, 
quod  eam  pcrfcrii  Deus  rationabilitcr.  De  inala 
«;uoque  \ideri  pciie^t,  diini  et  boni  per  eam  purgan- 
tur,  etniali  daninantur,  ct  ipsa  delerius  prsecipiiatur. 
Qiii  poteslati  rcsisiit,  cum  Dciis  eam  oidiiiaxerit, 
l.^ei  ordinationi  resislit.  Sed  hoc  tam  grave  pcccaUiiii 
est,  quod  qui  resistuut  ipsi,  pro  contuniacia  et  pcr- 
vcr.sitale  sibi  Jamnalionem  aeternae  inortis  acquiiunl. 
Et  idco  non  dcbel  quis  resi.stere,  sed  subjici. 

I  Nam  piincipes  noii  sunt  liinori  boiii  opcris,  scd 


sed  potiusinterfeceruiit  potesiales.  Ideoque  voluit 
Aposiolus  diccre  :  Bonum  fac,  laudabit  tc  potesta.s; 
sed  temperavit  verba,  et  ait :  Bonum  fac  ct  iiabebis 
laudcm  exiiia.  Si  eniin  jusla  cst  poleslas,  habebit 
laudem  ex  illa  in  ipsa  laudoiite.  Si  autem  iniqua 
cst,  mortuus  pro  fide,  pro  justitia,  proverilate  ha- 
bebit  laudem  cx  illa,  in  illum  saeviente.  Ex  illa  enitn 
habebil,  iion  ipsa  laiidaiitc,  sed  ipsa  tibi  laiidis  oc- 
casionem  prsbeiite.  Hicc  Aiigu^tiiius.  Gregorius 
veio  saiiciiis  sic  ait :  Paulus  cum  inllrmum  audito- 
rein  suiim  porpenderet,  aut  prava  adhuc  velle  agere, 
autde  aclione  recta  iiiiniana;  laudis  retrihutioiie 
gaudere,  ait :  «  Vis  non  limcrc  poteslatem  ?  Bonuiii 
fae  el  habebis  laudem  cx  illa.  »  Neque  eniin  ideo 
^  bona  agcnda  siinl,  ut  puiestas  hujus  mundi  iiiilla 
linieatur,  aut  per  h;ec  gloria  Iraiisiloria;  laudis  qux- 
raliir.  Sed  cum  inlirmam  menlem  ad  laiiluni  ro- 
bur  ascendeie  non  posse  pcnsartl,  ut  et  piavitatem 
sininl  viiaret  el  laiidem,  pricdicalor  egregius  eiiam 
nioncndo  aliquid  oblulit,  et  aliquid  tulit.  Concedcndo 
eiiiiii  lenia,  sulitraxit  acriora,  ul  quia  ad  deserenda 
cuncta  simul  noii  assurgerei,  dum  in  qiiodain  suo 
animus  familiariter  rclinquiiur,  a  quodam  suo  fine 
dolorc  tulierctur.  Laudem  h.ibebis  ex  potestate,quia 
ille  potens,  sive  boiins,  sive  nialus  sit,  «(  Dei  mi- 
nister  prolicieiis  libi  i»  boimm.  ISam  si  boiius  fueris, 
nutriliir  tuus  est;  si  malus  fueris,  tentator  luus  est. 
El  nutrimenta  libenter   aecipe,  et  in   tenlationc  ut 


li.  Vls  autem  iion  tiincie  potcstalem?  Boiium  D  •'""■"'"  P^b^re.  Si  bene  feceris,  non  limebis  prin- 


«  fae,  et  liabebis  laudem  cx  illa.  Dei  eiiim   ministcr 

<  est  tibi  in  bonuin.  Si  autcni  male   feceris,  tiine. 

<  Nou  eiiim  sine  causa   gladium  poriat.  Dei  cnim 

<  miiiister  esl,  vindex  in  iram  ei  qui  inale  agit.  Ideo- 

<  que  necessitate  subditi    esiotc,  noii  solum  proptcr 

<  iram,  sed  eiiam  propler  conscientiam.  Ideo  enim 
«  et  tributa  prieslatis.  Minislri  enim  Dei  suiit,  iii  lioc 

<  ipsuni  servientes.   Reddite  ergo   omnibus  debita 
«  (Malth.  xxii);  tui    tribulum,  tribuluin;  cui  vecti- 

<  gal,  vettigal;  cui  timorcin,  timorcm;  cui  hoiiorein, 

<  ionurcm.  i 

Merilo  acquirunt  sibi  damnationem  qui  resistunt 
potestali,  quia  principei  non  sunt  his  timori  qui  sunt 
Imni  operiii,  »«d  qui  sunl  pravi,  id  est  nob  bene  opc- 


cipem.  .Si  male  feceris,  tiinc  (iHi«  illum.  Et  timendus 
libi  csl,  quia  non  sine  causu  (jtiidiiim  porlal,  sed  ut 
nialos  pnniat.  Gladiuin  liabet  maleriale,  vcl  gla- 
dium,  id  est  judiciariam  potesiatem,  ut  reos  feriat. 
Nec  niirum,  (]»ia  Dei  minister  est,  vindex  in  irem  ei 
qui  male  agit,  ut  loco  Dei  vindieet  in  nialos.  Est 
cnim  vindex  ei,  id  est  ad  damnum  ejus  qui  mala 
agit.  Esl  vindei  in  iram,  id  est  propicr  iram  Dei  vin- 
dicandam,  vel  vindox  in  iram  Dci  ostendendam. 
Quia  h«c  punitio  iiidicat  pcrsisientes  in  malo  gra- 
vius  punienJos.  Nain  si  bonio  judex  amore  justitix 
pecC4)t3  subditorum  punit,  considerandum  cst  qu.l 
animadveisione  Deus  judex,  qui  sine  peccaio  esl,  et 
puram  justitiam  habel,  pAccala  perversorum  puuicl. 


77  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  -  L\  EPIST.  aD  ROM.  778 

tdeo  princcps  sxculi  est  minister  Dei,  ut  vicc  ejus  A  de  longinquis  regionilius.  Triljuluni,  (fnod  a  pr.oe- 


interim  ullionem  faciat,  et  judicium  ejus  prsefiguret, 
q\ioniani  forlia  quafque  crimina,  quae  vindicari  vult 
Dcus,  no*  per  .inlistiles  et  rectores  ecclesiarum, 
sed  per  niundanos  judices  voiuii  vindicare.  Ll  lioc 
sciens  Apostolus,  recte  eum  miuistruni  Dei  nominat 
ct  vindicem  in  eura  qui  rnale  agit.  Dei  minisler  est. 
Et  ideo  suOditi  eslote  illi  necessitute  quia  neccsse  est 
propter  hanc  vitani  subditos  illi  vos  esse,  nec  resi- 
stere,  si  quid  auferre  voluerit  cx  rebus  liuic  tempori 
nccessariis,  in  quas  sibi  data  est  potestas.  Subdili 
estoie  non  sotum  propier  irani,  ut  elfugiatis  oflen- 
sionem  liominum,  sed  etinm  propter  conscicnlinm  ut 
iionsiniulate  quasi  ad  oculiini  boniinum  ista  facia- 
tis,  sed  pura  diiectionis  conscientia  propler  Deuni, 


seniilms  datur;  veciigal  quod  ex  rcmolls  provinciis 
mitiitur.  Tributum,  quod  regiones  solviint;  vecti- 
gal,  stipendiiira  qiiod  datur  doininis  quanilo  per  pa- 
trias  vehuntur.  Tributum,  quod  domi  solvilur  sta- 
tutis  lemporibus;  vccligal,  quod  a  transeunlibiis  ct 
sua  negotia  vehcmibus  riatur  pro  rebus  siiis  conser- 
vandis.  Cui  timorem,  dciieiis,  timorem  reddiie,  i-t 
i«vereamini  dominos  atque  limeatis,  et  cui  Iwnorem, 
ut  honoretis  regem,  sive  parentem  aut  senem,  vcl 
hiijnsmodi  persoiiam,/(o)ior(;w  reddile.  Perluccprsa- 
cepta  ordinat  Aposlolus  ecclesiam  Dei,  ut  iiihil  ad- 
versus  principes  sseculi  gerens,  per  quielera  et  Iran- 
quillitatem  vita>  opus  justitiai  et  pieuitis  exerceat. 
S>i  enim  ponamns,  verbi  gratia,  credenles  in  Christo 


qui  oranes  homines  vuU  salvos  lleri  el  in  agnitionem  ^  poteslatibus  sxruli  iion  esse  subjcctos,  tiibuta  non 


veritalis  venire  (/  Tim.  ii).  Nou  solura  piopler  iram 
principum  vitandam  subjiciamini  illis,  q.iiod  poiest 
etiam  simiilate  fieri,  sed  etiain  propter  conscien- 
tiam,  iit  iii  vestra  conscientia  certi  sitis  illorum  di- 
lectione  vos  id  faccrc,  quibiis  vos  Dcns  subjici  vo- 
luit.  Et  debelis  csse  suliditi,  quia  etiam  ideo,  id  est 
propter  obedieiitcm  subjeciioneiii  trilnita  prmslatis 
illis  quasi  leddiiuris,  dum  pugnanl  pro  patria  et 
agunt  jiidicia.  Tribuia  prastatis,  et  merilo,  quia 
ninistri  Dei  sunt  qui  vobis  eos  constituit.  Cujus 
!nim  jussu  bomiiies  nasciintur,  hiijus  juss»  reges 
;onslituuntur,  apli  his  qui  eo  tempore  ab  ipsis  re- 
guntur.  Quidara  eiiim  illorum  ad  correptionem  et 
utilitatem  subjectoruni  et  conservationcm  justitiae 
dautur,  quidain  aiitem  ad  timorem  et  poBiiam  et  in- 
a'epatiniiem,  quidani  vero  ad  illusionem  et  contu- 
meliam  etsuperbiam.  Ministri  Dei  sunt,  inhocipsum 
servientes  ei,  quo.l  tribiila  exigunt  a  vobis,  ct  po- 
teslaleni  cxercent  ad  ulilitatem  bononim,  et  detri- 
mentum  inalorum.  Vel  vos  pra;slatis  illis  Iributa,  in 
hoc  ipsum  Deo  servientes,  quia  ministri  Dci  suiit. 
Aut  cerie  illi  qui  Iriitula  a  vobis  cxiguiit,  iii  hoc 
ipsum  vobis  suiit  servicntes,  qiiia  propier  illa  qux 
a  vobis  percipiunl,  utilitali  vestrai  subseniunt,  dum 
patriam  defendunt  el  res  vestras  custodiunt.  Et  qui 
miuistri  Dei  sunt,  qui  vos  illis  subjecit,  evgo  reddite 
ornnibus  illis  debiia  sicut  et  Dominus  pro  se  et  Pefro 
oensum  reddidit,  significans  quod  potestas  spirilalis 


redderc,  neqiicvecligalia  solvere,i)ullitimorera,  iiulli 
honorem  deferre,  nonneper  ha;cregiiraelprincipuni 
merito  in  semetipsos  arnia  convertereni,  ei  perse- 
cutores  quidem  suos  excusabiles,  semeiipsos  vero 
culpahiles  facerent?Non  enim  fidei,  sed  conturaaciai 
causa  impugnari  videranlur,  et  essent  eis  causa 
quidem  mortis  digiia,  nierilum  vero  mortis  indi- 
gnum.  Sic  namque  Judasi  perire  raeruerwnt  gladio 
Ronianorum. 

<  Nemini  quidquani  debealis,  nisi  ut  iiivicem  di- 

<  ligatis.  Qui  enim  diligi<  proximuni,  legem  imple- 

<  vit.  Nam  :  Noii  adulterabis,  Non  occidcs,  Non 
«  furaberis,  Non  falsum  teslimonium  dices,  Non 
t  concupisces,  ct  si   quod  est  aliiid  mandatuni,  iu 

hoc  verbo  insiauratur,  Diliges  proximum  tuura 
sicut  teipsuro  {Maitli.  xxii;  Uul.  v;  Jac.  ii).  Di- 
lectio  proximi  malum  noii  operatur.  Plcnitudo 
ergo  lcgis  est  dilectio.  » 
Sic  rcddite  oninibus  debita,  quamvis  Heiiiiiii  (juid- 
quam  dcbeatis,  uisi  ut  invicem  diligatis.  Caelera  enim 
cum  reddita  fuerint,  non  debcnlur,  dilectio  autem 
laiiio  magis  debetur,  quanlo  amplius  impcnditur. 
Ipsa  quippeexigit  debitum,ut  fraternx  charitati  scr- 
vientes,  euni  qui  se  adjuvari  recte  velit,  in  quo  pos- 
sumus,  adjuvemus,  semper  existentes  debltorcs 
charitatis.  Ipsa  est  enim  quae  spinper  reddiiur  et 
semper  debctur.  Debetur  naraque,  etiain  si  reddita 
fuerit,  quia  nullum  teinpusest,  qiiaiido  impendenda 


potestati  saeculari   non   aufcrt  suum  jus.  Omnibus  p  non   sit.  Ncc  cura   redditur  amitlitur,   sed  potius 

reddcndo  mulliplicatur,  quoniam  habeiido  reddiiur, 
uon  carendo.  Quoniam  prcunia  cum  reclpllur,  ac- 
cedit  ad  eum  cui  datiir,  sed  ab  eo  rccedit  a  quo  da- 
tur.  Cliaritas  vero  non  solum  apud  eum  crescit,  qui 
hanc  ab  eo  quera  dil;git,  exigil,  etiam  si  non  rece- 
pil,  sed  etiara  ille  a  quo  cam  reclplt,  tunc  incipit 
habere  cum  reddit.  Et  ideo  caetera  sic  solvite,  ut 
non  debeatis  ;  cliariiatem  vero  ila  solvite,  ut  sem- 
per  habeatis  et  debeaiis.  Et  meriio  semper  cst  ha- 
benda,  quia  qui  diligit  proximum,  legcm  implevit. 
Sola  eiiim  charitas  juslitlam  legis  adimpiel,  qitain 
timor  implere  iion  polerj^t.  Hoc  loco  soia  dileclio 
proximi  ad  perfcclionem  pisecipi  videiur,  ct  tacet'! 
dilectio  Dci,  cum  iu  ulroque  praecepto  lex  pettdefil 

25 


reddile  debiia,  ut  sic  laudclur  ecclesiastica  doctrina. 
Cui  iributum  debelis,  reddite  trihutum ;  ct  cui  vecii- 
gal,  reddite  vectigal.  Tributum  est  reddilus  vc!  pen- 
sio.  Et  dictiim  est  tributum,  eo  quod  olini  pcr  tribus 
singiilas  exigcbalur,  sicut  post  pcr  singula  terrilo- 
ria.  Sic  euim  per  tres  partes  divisus  eral  Romanus 
populus  ,  ut  qui  pfoeeraiit  in  singulis  paiiibns  , 
tiibuni  dicerentur.  Unde  ctiam  suuiplus  quos  da- 
baiit  populi ,  tributa  nominarunt.  Yectigal  quo'- 
<}ue  redditus  esl  vel  pensio,  sive  tributuin  iisca- 
le.  Sed  tarncn  vectigal  a  veliendo,  id  est  a  por- 
tando  dicium  esl.  Ti  ibuium  ilii  ceiiBus  dicuntur, 
qui  dantur  de  terris,  et.quos  bomines  de  capi- 
lJI>ui  suis  dan.t ;.  veciigal  vero,  quod  advebitur  de 
Patrol.  CLXX.\.f. 


779 


1!EI\VEI  BllRGlDOLENSIS  MONACHI 


780 


propheise.  Sed  qai  proximam  diligit  [Mutili.  xxii),  A  ut  siirganms  ad  beiie  agenaiim  a  torpore  negligenliJl 


el 

conseqiiens  est  ul  ipsam  dileclioiiem  praicipue  dili- 
gat.  Nam  nec  proximum  vere  sine  Deo,  ncc  Deura 
vere  sine  proxiiiio  polest  diligcre.  Sed  cur  Aposto- 
lus  solam  proximi  dileclionem  comraemorare  ma- 
luit,  qui  legem  dixit  impleri,  nisi  quia  in  dilectione 
Dei  possunt  liomines  mentiri,  quia  lariores  lenta- 
lioiies  eam  probant;  in  dilcctiine  autem  proximi 
1'acilius  convincuntur  eam  non  Iiabere,  dum  scilicet 
inique  omnibus  vel  aliquibus  agunt?  Cum  ergo  al- 
teriiin  dilectionis  praeceptum  siiie  altero  leneri  non 
possit,  etiam  ununi  eorum  comniemorare  plerum- 
4)ue  suflicit,  cum  agitur  de  operibus  justilias,  sed 
opportuiiius  illiid,  de  quo  quisque  facilius  convin- 
cilur.  Ilaqiie  dileclione  proxinii  lex  inipletur.    Et 


vel  ignoraniise  Hora  est,  id  est  breve  spatiura,  quia 
qui  hodie  habemus  Iioram,  nescinius  si  cras  habuc- 
rinius  vitam.  Et  ideo  jam,  id  est  cum  celeritate 
quadam  sine  dilalione,  surgendum  est  a  somno  de- 
sidioe,  ut  mente  vigilemus  et  bonis  operibus  occu- 
peniur.  Iii  viliis  nostris  requiescebaraus  torpentes, 
et  veluti  quodam  sopore  dcienti,  sed  iiuiic  scire  de- 
bemus  quod  sit  hoc  tempus  in  qiio  sumus,quia  bora 
est  ul  jam  ab  illo  somno  mentis  surgamus,  et  amodo 
in  bcnis  operibus  laboremus.  Vere  auiplius  noa 
est  nobis  jacendum  iii  somuo,sed  potius  surgendum 
est,  quia  nunc  est  pTopior  nostra  salus  aelerua  quam 
tunc  erat  ciun  cndidimus,  id  est  cum  credeie  coepi- 
mus,  quoniam  morti  jam  \iciniores  sumus,  iii  qua 
hoc  per  partes  piobalur.   Nam  omnia  hx^c  praece-  ^  retribulioncm  perciplenius.  Et  cum  magis  ac  raagis 


pta  complenlur  ainore  proximi.  Non  adulterabis. 
Quis  eiiim  adulterat  uxorem  cjus  quem  diligit?  Non 
^iccides.  Quis  occidit  eum  quem  diligit  ?  Non  furahe- 
ris.  Quis  furalur  res  ejiis,  quem  sicut  seipsum  dili- 
g!l?  Non  fulsian  tcstimoiiium  diccs.  Quis  falsuin 
proferl  lestimoiiium  conlra  cuni,  queni  sicul  se  di- 
iigii?  Omnia  igitur  hsec  niandata,  cl  si  quod  esl 
uliud  mttndalum  siiiiile  his  in  lege,  inslaurulur,  id 
cst  adimplelur  etperlicitur  tji  Iwc  verbo  quo  dicilur  : 
Diliges  proximum  tuum  sicut  teipsum,  id  est  recto 
amore  quo  tc  dilii;is.  Qui  cnim  se  ut  opoitetdiligit, 
ac  dciiide  proxiinum  tanquam  se,  necesse  est  ul 
cuiicla  pvaecpla  hic  cuslodiat.  Naiu  h.cc  prascepla 
malum  prohibent.  Dilecixo  proximi  maluni  iion  ope- 
ratuT.  Qui  ergo  amat  bomines,  aul  quia  jusli  suiit, 
aut  ut  justi  sint,  amare  debet.  Sic  enim  et  seipsum 
amare  debet,  aul  quia  justus  cst,  aut  ut  juslus  sil. 
Sic  enim  diligil  proximum  tanquam  seipsiim  sine 
uUo  periculo.  Qui  enini  aliler  diligit  se,  injuste  se 
diligit,  quoniam  ad  hoc  se  diligit,  ut  sit  injustus,  ad 
boc  ergo  ut  sit  malus,  ac  per  hoc  jam  iion  se  diligit. 
<  Qui  enim  diligit  iniquitaleni,  odit  animani  suam 
{Psal.  x).  )  Tcnenda  est  igitur  vera  dilectio,  per 
quam  omne  maluin  opus  vitalur,  et  omne  bonum 
opus  impletur.  Et  quando  quidem  qui  proximum 
diligit,  singula  qusquc  proecepla  legis  implevit,  quia 
nec  malum  operalur,  et  bonum  facit;  ergo  dileciio 
«i(  pleniludo  legis,  id  est  plenaria  legis  adimpletio. 


ad  salulcm  nostram  propinquemus,  et  omnia  ruaiil 
ail  occasuin,  jam  omiiis  toipor  bene  OperanJi  a  no- 
bis  excuiialur,  ei  ad  salutem  quae  jam  instat,  cum 
ahicritaie  festiiienius,  cuiii  boec  vila  ad  prasens  ti- 
nialur.  Turpius  csl  enim,  si  non  surgimus  qui  jam 
saluli  propinquanuis  qua;  iiostra  erit,  si  surrexeri- 
nius;  aiioquin  salute  carebiraus.  Vel  nunc,  id  est 
quaiido  surgimus,  propior  est  nosira  salus,  id  est 
nobis  viciiiior ;  hoc  est  uiagis  ad  nos  pertiiicns,  et 
niagis  noslii  juris,  quam  tunc  erat  cum  primum 
credidimus.  Si  enim  tunc  morerermir,  salus  ct  vita 
prope  nos  esset ;  sed  nunc  ad  nos  niagis  attinet, 
quoiiiam  lunc  ex  sola  niiseiicordia  erat  venia,  nunc 
P  vero  cx  gratia  et  mcritorum  noslrorura  actioiie 
corona.  Nani  bene  cperans  est  viciiiior  xlernae  vitae. 
liaptismus  vero  est  ad  vcniam,  viia  autem  bona  ad 
coronam. 

i  Nox  pra;cessit,  dies  autein  appropinquavit.  Ab  • 
I  jiciamus  ergo  opera  tenebrarum,  ct  iiiduamur 
«  arma  lucis,  sic  ut  in  die  honcste  ambulemus.  > 

Vere  propinquior  est  nosira  salus  quam  anlca. 
Nox  enim  inlideliuilis  et  iniquitalis  pnvcessii,  sed 
dies  fidei  et  justiiix  «p;)ropi«7MHi'i<.  Noctis  enim  te- 
Bcbris  premimur,  cum  j>ei  potralione  iiiiquiiatis  ob- 
scuraniur.  Sed  iiox  in  lucem  vertitur,  cum  erroris 
nosiri  obscurilas  verilatis  cognitione  radiatur.  Nox 
in  lucem  verlitur,  cum  erroris  noslri  ohscuritas  vc- 
riiatis  cognitione  radiatur.  Nox  in  luccm  verlitur, 


quis  plene  legem  adimplet,  dum  et  ab  bis  abstinet  D  cum  corda  nostia  justitiae    fulgor  illuminat,  qinc 


qux  lex  prohibet,  et  ea  facit  quae  lex  jubet. 

»  Et  hoc  scienles  temptis,  quia  liora  est  jam  nos 
«  de  somno  surgere.  Nniic  eiiim  propior  est  nostra 
«  salas,  quain  cuin  crodidimus.  > 

Dixi  ut  nemini  quidquam  debeatis  nisi  dilcctio- 
iiem,  quia  per  eam  potesiis  universam  legein  im- 
plere;  et  nunc  dico,  ut  silis  scientes,  id  est  cogno- 
scentes  et  inlelligentes  hoc  tempus  gralise  iu  quo 
Spiritus  sanctus  datur  credentibus,  per  quem  cha- 
ritate  repleantiir,  qua  legem  impleaiit,  sicque  vitain 
ieternam  mcrilo  percipianl.  Scialis  hoc  lempus,  in 
quo  per  adventuni  Salvatoris  gratia  Dei  mundo  il- 
1'jxil,  quia  liora  est,  id  est  opporluniini,  sed  breve 
Si>utium  li.Miiporis ;  jam  nos  de  somno  suraere,  id  est 


ereciias  culp.-e  depriinebat.  Hoc  nunc  diluculum  di- 
seipulorum  rtienlibus  oriri  vidciat  Apostolus,  cuin 
dicehai  :  Nox  prwcessit,  dies  autem  appropinquavil. 
Qiii  enim  post  discessum  noctis,  non  jam  venissc, 
sed  appropinquasse  diem  insinual,  esse  prncul  du- 
bio  anie  solem  posl  tencbras  adhuc  auroram  de- 
monstrat.  Nonduin  cnim  in  splendore  suae  claritatis 
apparuit  sol  jiistitix  Chrislus,  sed  jara  vicinus  ejus 
inslat  adventus.  Et  ideo  nondum  pcrfectum  diein, 
sed  adhuc  diluculiirnet  auroram  habemus.  Vita 
enira  fidelium,  quae  in  hac  carne  et  in  b«c  «aeculo 
ducitur,  in  coinparalione  vit:e-in(idelis  et  impix, 
noii  irrationabiliter  lux  el  dies  appellatur,  sed  ta- 
men  iu  comparaiione  illius  dici,  quo  aequales  aiige- 


781  COMMENT.  IN  KPISTOLAS  PAULl.  —  IN  EPIST.  AD  RO.M.  782 

lis  facti,  viJebiiniis  Deiiiti  siculi  est  (/  3oan.  iii),  A  in   liis  Ronianos  fiiisse,  et  ideo   non  pssc  illisjiis 
adliuc  nox  esl.    Nox  et  dies.  Dies  in  coinparatione 
infidelium,  nox  iii  conipaiatione  aiigclonim.  Haljeni 


enini  diem  angcli,  qneni  nos  nondiim  iialieiinis^scd 
tnnien  jam  liaheiiuis,  quem  non  iiabent  lii(ideles. 
Recte  igitur  pra-tennisso,  qiiom  nunc  habet  vita  fi- 
delium,  dicitur,  qiiia  nox  infidelitatis  prscessit,  el 
dies  Klcrnilatis  appropinqiiavit.  Dies  Kternse  bcali- 
tudinis  appi-opinquavit ,  quia  jam  romissa  siint 
peccata,  justificati  jam  credentes.  Et  quia  nox  pr«- 
lciiit,  et  dies  apiiropinqiiavit,  ergo  ahjiciamus  opera 
lcaebrarum,  id  est  illa  facta  qu;e  solebanius  agere 
dism  tenebris  ignoraniia;  premereniur,  ei  induamur 
arma  lucis,  id  est  viriules  quas  exigil  lux  divin» 
cognitionis,    per  quas    iinpugnemus    opera   tene- 


gloiiandi.  Et  lia^c  qmiluor  vilia  carnis  sunt,  duo 
autom  qux  ad  animum  pertincnt,  subdiintur,  cum 
diciltir  :  Non  in  conlentione  ct  ainndalione.  Age- 
liaiit  vero  Roniani  in  conlentione  clTemulatione, 
quia  coutendebaiYt  adinvlcem,  et  se  alii  aliis  prK- 
ferebant,  in  quo  niinoribus  inajores  invidebant. 
llorum  aiilom  laorbonim,  id  est  contcnlionis  cl 
;emulatioiiis,  iiiater  supeibi.a  esl,  et  liumanGc  laudis 
avidilas,  nec  adhtic  sanari  potest,  nisi  qui  super- 
biam  calcaveril,  Bt  liumanas  laudes  conlcnipserit. 
In  Iiis  noii  inveniamini,  qoia  lircc  sunt  opera  te- 
nebraruni,  Scd  induimini  Dominum  Jesum  Cliri- 
sium,  quia  hoc  est  arma  lucis  indul  :  Christus 
enim   snpientia  est   et  justiiia  et  sanctificalio  ei 


brarum  et  piincipes  taliura   operiim,  id    est  das-  "  veritas  et  omncs  simul   virtutcs  (I  Cor.  ii).  Quas 

qui  assuinpserit,  Christum  dicilur  indutiis  esse. 
Christum  induimini,  id  est  formam  Christi  su- 
mile  vestem,  ut  hahitus  et  fornia  illius  nndiqne 
fulgeat,  et  reprTsenletnr  in  nobis.  Cum  veslem 
induimur,  ex  omni  partc  circuradamnr.  Cliristum 
igitur  est  indutus,  qui  undiqiie  bono.  opere  pro- 
legitur,  ul  nullam  pailem  actionis  suae  peccato 
iiudam  relinquai.  Nam  qui  in  aliis  actionibus 
ji.isius  cst,  in  aliis  injiistus,  quasi  hoc  lalusco^ 
opciuil,  iUud  niidavii.  Nec  jam  bona  sont  opera, 
quse  suborlis  aliis  pravis  operibus  inquinamur. 
Qiii  ergo^  undlque  Christianus  apparei  in  cunclis 
operibus  suis,  Iiic  Christum  dlcendus  est  esse 
indutus.  Christurn  induimini,  cl  carnis  cvram  )ie 
fcceriiis,  non  dico,  in  necessariis,  sod  in  desideriis. 
In  necessariis  eniin  permittitur  fieri,  quia  i  nemo 
unquam  carnem  suam  odio  hahuit  (Ephes.  v";». 
sed  in  desideriis  prohibetiir  (7  Pclr.  ii),  quoniam 
carnalia  desideria  mililant  adversus  aiiimara.  Ne- 
que  enim  morlali  in  carne  adhuc  viventibus  fun- 
ditus  cnra  carnis  ahscinditnr,  sed  ut  discrete  scr- 
\iat,  teniperatur.  Discretlone  enim  magni  inode- 
raminis  ficnanda  cst,  ut  serviat,  el  non  principc- 
tur;  nec  quasi  domina  animum  vincat,  sed  sub- 
acla  mentis  dominio  quasi  ancilln  famuletur;  et?d 
iiecessilatem  "Sakilis  fiat,  non  ad  desideria  volu- 
ptalis.  QuM  enim  in  desideriis  Ceri  prohibetur, 
procul  dubio  in  ncccssitate  conceditur.  Quia  vide- 


Biones;  minus  enim  decoruni  est,  sub  tempore  no- 
vse  lucis  opera  veterum  tenebrainm  gerere,  id  csl 
opera  mala,  quae  in  lenebris  ignoranti»  vencaunt, 
vel  tenebras  amant  et  ad  tenebras  ducunt.  Opera 
\ero  lucis,  non  lam  opera  quam  arma  vocantur, 
quia  dum  rectc  agimus,  duin  luccm  lidei  bonis  ope- 
ribus  scquimur,  hostes  nostros  arniis  lalibus  de- 
bellaraus.  liiduamus  ut  ornaiiieiitum  opera  hicis,  id 
cst  opera  qua;  lidcs  exigit;  et  acceptis  hujusinodi 
armis,  ambulemus  lioneste  sicut  in  \die,  id  est  per- 
gamus  in  via  mandalorum  Dei  laudabiliter  sicut 
decet  in  die  fidei.  Jam  enim,  sicut  diximus,  vita  fi- 
delium  in  coniparatione  vitie  iuQdelium,  dies  cst. 
Et  ideo  nos  qui  jam  in  die  sumus,  debemus  sicut 
in  die  honeste  ambulure,  ut  honestas  virtulum  un- 
dique  nos  adornct  in  via  nostrx  actionis,  quos  il- 
lustrat  dies  fidci  ct  notitia  veritaiis,  in  qua  vide- 
nnis  quid  honestum  sit,  et  qiiid  inhoncstuni.  Quae 
sint  autem  opera  tenebrarum,  quae  abjicienda  sunt 
consequenter  ostcnditur,  cum  dicitur  : 

f  Non  in  comcssationibus  et  ebrietalibus,  non  in 
.«  cubilibus  et  iinpudicitiis,  non  in  contenlioiie  et 
t  temulalione  (Galat.  v;  /  Petri  u).  > 

El  de  armis  lucis  quoe  induenda  sunt  siibditur  : 

<  Sed  induiniini  Dominum  nostrura  Jesum  Chri- 
t  stum.  > 

Et  post  adjiingitur  : 

<  fcil  carnis  curam  ne  feceriiis   in  desideriis.  » 


Ambulcmus  honeslc  sicut  in  die,   nos   dico  ex-  d  licct  mens  noslra  a  carnali  dclectatione  superanda 


istentes,  non  in  comessationibus ,  id  est  super- 
fluis  nianducationibus,  et  ebrielalibns,  id  esl  ni- 
niiis  vini  ingurgilaiionibus,  non  in  cubilibus,  id  est 
pigritiis  dormiendi  et  imptididln*,  id  est  libidini- 
bus  quffl  iu  iiimiis  epulationibus  et  poiationibus 
atque  cubilibns  nulriuntur.  Comessaliones  enim 
sunt  inhonesla  et  luxuriosa  convivia,  quibus  ne- 
cessaria  comcs  est  turpissiina  tLinulcntia.  Et  quid 
aliud  subscquitur ,  nisi  cubiiia  et  impudicitia'.  ? 
A  foedLs  cubitalionibus  cubilia  sunt  appellata,  qiue 
non  tara  rationalibus  horcinibus,  quam  feris  et 
beiluis  conveniunt.  In  cubilibus  eniin  et  impiidici- 
liis  agunl  qui  communcs  habent  stratus,  et  more 
ferarum  illicite  commiscenlar  ibi,    Notandum  est, 


esi,  -sed  a  carnis  cura  necessaria  separanda  non 
esl, 

CAPUT  XIV. 
«  Infirmum  autera  in  fiJe    assumite,  iion  in  di- 
«  sceptationilnis   cogitationiim.  Alius  enim    credit 

<  manducarc  se  omnia.  Qui   autem   infirmus  est, 

<  olus  manducei.  Is  qui  mandiicat,  non  manducan- 

<  tem  non  spcrnat  :  et  qui  iion  mnnducat,  mandu- 

<  cantcm  non  judicet.  Deus  enim  illum  assumpsit; 
»  quis   cs  qui    judicas     alicnum    scrvum  ?  (Ja£. 

<  iv.)  Suo  domino  stat  aut  cadit.    Stabit    autcs). 
t   Polens  est  enira  Deus  siatuere  illiim.  > 

Itcrum    quia  erat   inter  Roraanos   aliiid   genu.', 
contcnlionis,  redarguit  eos  inde,  ct  ad  concordiain 


785  HEKYEI  BURGIDOL 

revocat.  Contcndebanl  enim  de  differenliis  cibo-  A 
lum,  quia  quidam  illorum  cum  integra  fide  om- 
nes  cibos  coniedebant ;  alii  vero  a  quibusdam 
^ilislinendum  esse  credebant,  el  inde  ab  inviccm 
diisentiebanl.  Illi  cnim  qui  cx  gentibus  credide- 
rant,  extollcbanl  se  in  libertats  fidei,  quia  nibfl 
coinmune  vel  immundura  esse  crederent,  adver- 
sus  eos  qui  ex  circumcisione  venientes,  obscrva- 
bant  adluic  tradilione  legis  ciborum  differentiam. 
Et  inde  reprimil  eos  Apostolus,  et  monet  ne  in- 
sulient  eis,  quibus  longa  consuetudo  in  obser- 
vandis  cibis  discretioneni  adhuc  aliquam  et  cuncla- 
tionem  movebat.  tt  unum  quemque  lalcm  'vocat 
innrnuim  in  fide,  quia  iion  credit  omnia  licere 
raanducari.  Perfecta  enim  lides  nullum  cibum  Ju- 
daico  scnsu  credit  respueniium,  quia  omniscrea-  " 
tura  Dei  bon.i  est,  et  nihil  abjiciendum  qiiod 
cum  gratiarum  aclione  percipitur.  Sed  qiiisnuis 
ila  noii  crcdit,  adbuc  inlirmus  est  in  fide,  si  jam 
fi  Jem  Iiabct.  Sed  tamen  hunc  iion  abjici ,  sed 
assumi  jubet  Apostolus,  nec  quasi  infidelem  ju- 
dicari.  Aliud  est  enim  infidclem  esse,  aliud  iiifir- 
iiiari  iu  fide,  qnia  iiifidelis  non  babel,  infirnuis 
aiitem  jam  babel,  sed  adliuc  ox  parte  dubiiat.  Et 
ideo  non  est  rcpellendus,  sed  assumendus.  Ei  hoc 
est  qijod  ait :  Jnftrmum  auiem,  etc.  Quod  sic  con- 
tinuatur  :  Ea  quse  superius  dixi,  ita  ut  docui,  fa- 
cite  in  vobis  ipsis,  id  esl  iiiduite  Christum,  etliis 
similia  facite;  sed  haec  qiiaB  nunc  dico,  facile  erga 
proximos,  scilicet  infirmum  in  fide  assuipitc  ut 
sanetis  eum,  sicut  Christus  roedicus  peccatores, 
id  esl  male  habenles  suscepit  sanandos.  Assuniile 
eum  non  in  disceptationibus  cogilalionum  ejus, 
id  cst  non  de  occulto  cogilalionum  judicelis  eura. 
Forte  dubitat  aliquid  novitas  ipsius.  Amate  abiin- 
dantius  dubitanlem.  Amore  vestro  eurate  de  corde 
infirmi  dubitalioiicm.  Ei  si  incogiiitum  iiobis  estijuo 
anirao  id  faciat,  noii  indc  disccplenius.  Non  nobis 
usurpcmus  dijudicare  cogitaliones  aliorum,  sed 
Dco  probemus  cogilaliones  noslras  eliam  pro  illis, 
.de  quibus  foite  aliquid  dnbilamiis.  Veic  inlirniiis 
est  assumendus  ab  co  ([ui  lirnius  est.  Nani  nlius 
credit  licere  manducare  omnia  genera  ciborum,  ct 
cst  firmus  iste,  atque  infirmura  debet  assumere; 
alius  vero  non  credit  ita  licere,  et  infirnius  est,  „ 
EC  indiget  assumi.  Hoc  videtur  debuisse  diccre.  Sed 
ponit  consilium  de  illo,  per  quod  saiis  intelligilur, 
dicens  :  Qui  autem  infirmus  est,  id  est  qui  non 
credit  omnia  esse  manducanda ,  olus  manducet, 
■id  est  relinquatur  arbitrio  siio,  ne  cum  scrupulo 
odat,  ul  si  voluerit,  non  solum  ab  omni  carnc, 
sed  etiara  a  caeteris  cibis  abstineat,  et  olera  tan- 
Jum  comedat.  Alius  credit  manducare  omnia, 'id 
esf  gentilis  quisque  aa  fidftiii  convorsus  omnes 
cibos  indifferenter  posse  comedi  judicat ;  sed  qui 
inUrimis  est,  id  est  Hcbraeus  quitibet  adhuc  in 
lide  piisillanirais  et  titubans,  qui  alias  carnes 
niundas,  et  alias  arbitratur  immundas,  olus  man- 
ducot,  in  quo  nulla  est  suspicio  immuudiiiu;,  seU 


ENSIS  MO.NACm  784 

indifferentcr  cnmeditur  ai)  omnibus.  iilelius  est 
enim  ut  permittatur  illa  soluro  comedere,  quse 
ritus  legis  in  qua  nntritus  est,  non  proliibuit,  et 
cum  pusillanimilate  retineatnr  in  fide,  ut  paula- 
tim  cresccndo  ad  subliniiora  proficial,  quam  ut  de 
pusillanimilale  eradicelur,  et  discedat  penitus  afide. 
El  idco  is  qui  manducal  omnia,  id  est  genlilis  qui 
uullum  cibum  credit  immundum,  non  spernat,  \A 
est  ncn  vilem  reputct  non  manducanlcm ,  id  est 
Hcbrseum  qui  adhuc  prouter  legis  consnctndi- 
ncm  quosdam  cibos  respuil.  £t  qui  nonmandu- 
ca:,  id  est,  Judseu^  qui  Se  abstinet  ab  aliquibus, 
ne  riinni  legis  violel ;  lioti  judicet,  id  est  non  da- 
mnet  manducaniem,  id  est'  geniilem  omnes  cibos 
indifferenter  sumentcm.  Gentiles  enini  quos  carna- 
lis  intelleclus  legis  a  fide  non  rcirahebat,  lirmilsr 
crcdobanl  niliil  abjicieiidiim,  quod  cum  graliarum 
actione  percipilur,  et  ideo  spernebant  Judaeos  in- 
lirniiores  in  fide,  quos  adhuc  videbant  propler  an- 
tiqiiam  legis  observantiam  cibos  discernere.  Et 
ccontra  Jud«i  cum  Viderent  illos  alimenta  illa 
percipere,  qux  ipsi  putabant  imrauiida  essf,  gravi- 
tcr  eos  inde  judicabant.  Idcnque  jubei  illis  Apostn- 
lus,  ne  islos  quasi  inlirmos  ct  bebctes  spernani ;  et 
istos,  ne  illos  quasi  gulosos  et  immundos  judicent. 
Erant  etiam  noniiulli  inier  eos,  qui  non  propter  le- 
gem,  scd  propter  sobriclatcm  se  absti.ncbant  a  car- 
nibus  ct  vino,  el  spernebantur  a  caeleris,  qiiasi  qui 
Dei  creaturas  rejicerent.  Ipsi  vero  judicabant  cse- 
teros  quasi  voraces  et  gulosos.  Et  idcirco  prxcipit 
Apostolus,  ut  is  qui  maiiducat  omncs  cibos,  nec  jc- 
jiinat,  iion  spernat  non  nianducantem,  id  est  jeju- 
nantem  et  a  carnibus  abslineiitem,  cum  in  volun- 
tale  uniiiscujusque  sit  edei"e  vel  non  cdere;  et  rur- 
siis  is  qui  non  mandncat,  sed  abstinet  ct  jejunat, 
maiiduoantem  bis  in  die,  el  carnibus  vcscenlem  vel 
liiijusmodi  cibis  non  judicet,  idest  iion  de  illo  inale 
existimet,  Cum  possint  bono  animo  et  simplici 
corde  sine  vitio  concupiscemiae  quicunque  humani 
cibi  indifferenler  sumi.  De  talibus  cnim  rebus, 
qux  boiio  aiiimo  possunt  lieri,  quamvis  eliani  pos- 
sint  noii  bono,  volcbart  illi  cum  homines  csseiit  in 
occullo  cordis  ferre  senlentiam,  de  qiiibus  solus 
Deus  judicat,  De  raanifestis  enim  judicare  pos- 
sunt  homincs,  sed  de  his  quae  incertura-est  quo 
animo  iiant,  quia  possunt  et  bono  et  nialo  aniino 
fieri,  judicium  relinquendura  est  Deo,  ut  non  au- 
deat  quisqoe  de  allerius  conscienlia ,  quam  non 
vidct,  judicare.  Non  enim  damnandus  esl  ciijus 
cogitalio  aperta  non  est,  ct  dc  quo  ncsciliir,  (lui- 
lis  poslea  sit  ruturus.  Jejunans  non  judicet  inan- 
ducantem ,  id  est  non  credat  peccare,  cum  ne- 
sciat  quo  ahinio  mandiicct.  El  qiiarc  ?  Quia  Deus 
illum  assumpsii  iit  stius  esset.  Et  cum  sit  a  Deo 
assumpius  ut  Dei  sit  ci  Deo  scrviat,  tu  quii  es, 
id  cst  ciijus  valenti*  ,  qui  judicas,  id  est  dam- 
nandum  affirmas,  alienuin  scrvttm?  Ciim  enim  non 
ttius  servus  sil,  sed  allerius.  in  oo  quod  illiim 
judicas   domiiium    illius    pr.ccipue   offondis,  quia 


785  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAUU-  —  IN  EPIST.  AD  ilO.M.  786 

serviim   ejus  ipso  proliibeiitc  jydicarc  praesumls.  A  psitsibi  iiiservum.  El  lu,  imperite,  quis  es  qui  alie- 


Nam  qua  conscientia  edat  vel  uoii  edat,  quisque. 
Doiniiius  cst  judex.  Et  idcirco  iion  est  ab  iioniine 
judicandus,  quia  noii  liomini ,  scd  suo  Domino 
slat  aiU  cadit,  id  est  ad  lionolera  domini  sui  stat, 
si  Etat;  et  ad  dominum  suum  pertiiiet  et  casiis 
ejus,  si  cadit,  quia  potest  illum  vcl  erigere,  vel 
judicare.  Ideo  dico,  stat  aut  cadit,  quia  anibi- 
guum  est  :  fortasse  enim  stat  qui  putaliir  cadere, 
vel  cadit  qui  putalur  stsire.  Slabit  auicm.  Hic 
innuitur  quod  ambigua  debemus  in  melioreni  par- 
tera  verteie,  et  plus  salutem  honiiiiis  quam  mor- 
tem  optare;  alque  iii  fuluro  de  illo  spem  boni  ba- 
bere,  etiam  si  aliter  sit  in  prjesenli.  Stabit,  quia 
Deus  est  potens  illum  statnere,  id  est  stare  facere 
illum.  Non  ipse,  scd  Deus  cst  potens  hoc  facere. 
Volunlate  cnim  sua  cadit  qui  cadit,  sed  volunlale 
Dei  stat  qui  sjat,  vel  surgit  qui  surgit.  Nam  per  se 
potest  cadeie,  sed  per  Deum  resurgere.  Quamvis 
de  oranihus  regenernlis  et  pie  viventibus  loqneretur 
Apostolus  diccns  :  Tu  quis  es  qui  judicas  aiienur.i 
servum,  suo  domiiio  stat  aut  cadil,  coiitinuo  tanien 
respexit  ad  prajdestiiiatos  et  ait  :  Slabit  aulem.  Et 
ne  hoc  sibi  arrogarent,  potest  enim,  inqiiit,  Deus 
staiuere  illum.  Ipse  enim  ergo  dat  perseverantiain, 
qui  statuere  potens  est  eos  qiii  stant,  ut  perseve- 
rantissime  sttnl,  vcl  reslituere  illos  qui  ceciderint. 
Possunt  h«c  forsitan  et  de  spiritali  esu,  vel  jejuuio 
sic  intelligi.   In(irmum  autem  iii  fidem  assuraile,  ut 


niim  servum  judicas,  id  est  qui  Dei  scrvuin  damna- 
bilera  esse  censes?  Stio  Domino  slat  in  bono  opcre, 
vcl  cadit  in  prava  actione,  quia  si  in  bono  steleiit, 
Doniino  suo  peiibil,  vel  per  Dominum  suuni  resjir- 
get.  Stal  aut  cadit.  Sed  stabit  etiain  si  nunc  jacet, 
quia  polens  est  Deus  illura  erigerc.  Hoc  contra  in 
doctos  dicitur,  qui  doctos  reprehendunt,  vel  dijii- 
dicant  de  quibusdam  actionibus  suis  inlirmis 

c  Nam  alius  judicat  diem  inter  diem,  alius  autem 
I  judicat  omnem  dicm.  Uiiusquisque  in  suo  sensi» 
«  abundet.  Qui  sapit  diem,  Domino  sapit.  £l  qui 
«  manducat,  Doniino  nianducat.  Gratias  enim  agit 
«  Deo,  Et  qui  noii  manducat,  Domino  non  niandu- 
<  cat,  et  gratias  agit  Deo.  » 
"  Jure  disi  quia  stabit  ille  qui  comedit,  sive  qui 
abslinet,  quia  quod  agit,  ex  judicio  agit.  A'«m  alius 
corum  judicnt  diem  inter  diem  abslinenlise  ducen 
dum,  id  cstdeputandum;  ajius  autem  judirat  omnem 
diim  in  abstineutia  ducendum,  id  esl  alius  certis 
diebus,  alius  omni  dic  judicat  abstinendum.  Quidam 
eniiii  in  animo  suo  judicant  et  statuuiit,  ut  diem 
in  abstinentia  ducant,  id  est  ut  alio  die  abslineant, 
et  alio  noii  abstineanl,  sicut  qui  quaria  el  scxta'fe- 
ria  jcjunaiit  et  ci^teris  diebus  comedunt;  sKii  vero 
quia  consideiaiit  vitam  iiaiic  essc  brcvem,  judicant 
utomnem  dicni,  id  cst  coniinuuin  vitx  suue  tempus 
trpnsigant  in  abstinentia  :  nnusquisque,  id  est  ille 
qni  nonnullis  diebus,  ei  istc  qui  omni  die  judic£>t 


infirmilatein  ejus  paulatim    sanetis,    non  in  disce-  ^  abstinendum,  abundet,  operibiis  bonis,  in  suo  sensu, 

id  est  faciat  quod  sentit  facienoum,  quia  utruraque 
uccepuim  cst  apud  Deum.  In  suo  censu  abundet,  id 
est  suo  consilio  reijiittatur,  ne  scandalum  passiis,  a 
charitate,  quse  est  raater  omnium,  recedat.  El  debet 
permiUi  abundare,  quia  qui  sapil  diem  vel  oranem, 
vel  aliqu^m  esse  dandum  abslinenti»,  Domino  sapit, 
hoc  est  ad  honorem  Domini  se  placere  putat.  Et  qui 
munducpt,  id  esl  qui  non  abstinct,  Domino  mandu- 
,  cat,  id  est  ad  laudcm  Domiui,  cujus  oinnia  creata 
credit  inunda,  et  qui  serviturus  sustentalur  ex  eis. 
.  Vere  Domino  gratias  enim  agit  Deo  pro  collatis  sibi 
bciieficiis.  Effectus  iiidicat,  quia  Domino  manducat, 
duin  illi  gratias  agit.  Et  qui  non  manducal,  id  est 
qui  jejiinat  ct  abstinet,  Domino  non  manducat,  \d 


ptationibus  cogitationuin,  id  est  noii  ut  de  cogila- 
tionibus  ejus  disceptetis  ct  disputetis,  sed  Deo  judi- 
candas  relinquite  illas,  qiii  potest  ewendare  quid- 
quid  ibi  videlur  sibi  displicere.  Alius  enim,  id 
est  diversus  ab  .isio  inliinio  et  robu^^lus,  cre- 
dit  manducare  omnia ,  id  est  cr£dit  se  de- 
bere  pro  posse  suo  et  intelligcre,  et.  operibus 
exercere  omnia  quse  in  Scripturis  dicnntur.  Qni 
autem  inlirmus  est,  id  est  quein  adlmc  cordis  et 
operis  infirraitas  detinet,  o!us  mandiicet,  id  e.st  in- 
finnitali  suae  congruos  Scriplurarum  scrinones  co- 
niedat,  per  quos  a  vitiis  caniis  et  aegritudine  nienlis 
satietur.  Is  qui  maiidutal,  id  est  qui  iiitelligitarcana 
Sciipiurarum,  non  sjwriial  non  nianducantem,  id 


est  eum  qui  hac  non  valet  iiitelligere.  Et  q\ti  non  D  est  ad  honorem  Domini  jejunat,  et  gralias  agit  Dco, 


manducat,  id  cst  qui  non  inlelligit,  non  judicet 
inanducantem,  id  est  intclligentem.  Solcnt  enira  hi 
qui  aliquantulum  videntur  in  scicnlia  proficere, 
spernere  ct  nihil  duceie  eos  qui  attioris  intcUigentia; 
niinus  capaces  sunt,  et  econlra  imperiii  et  indocti 
jiidicarc,  id  est  incosare  ct  conderanare  ens  qui  al- 
tiora  el  profundiora  pcrquirunt,  qua;  ipsi  capcre  vcl 
assequi  nequeunt.  El  ideo  Apostolus  resecare  volens 
rulpan.  ex  utiaqne  parte  nascenlera,  illis  quidem 
prsecipil  ne  inferiores  spernant  atque  despiciant; 
his  vero,  ne  soperioies  judiceiit,  cum  peritiam  ju- 
dicandi  non  habcaut.  Qui  non  maDducat,  ore  coidis 
nonpTsesumat  judicare  naandiicanteni,  id  cst  iiiiel- 
llgeiiiem,  quia  Deus  eum  oui  sicmanducat,  assum- 


qui  sibi  dedil  lolerantiara  abstinenlia;.  Ad  lioc 
quippe  addilum  est,  et  gratias  agit  Deo,  ut  oslende- 
retur  quid  esset,  Domino  facit,  id  est  in  ejus  laudcm 
facit.  Tunc  enim  recte,  iiinc  jusie,  lunc  pie  lit  cum 
opus  bontiin  in  cjus  fit  laudem,  ciijus  gtaiia  donatuT 
ut  (iat.  In  qiio  aCTeetu  proficiens,  quidquid  boni  facit, 
Doniinn  facit :  hoc  est,  in  ejiis  laudem,  tujus  gratia 
percipit  ui  faciat.  Gratije  igitur  Deo  ab  ulroque  ic- 
ferunlur,  ab  illo  pro  libertale  vescendi,  ab  hoc  au- 
teni  pro  fruclu  abstinentia?,  et  idcirco  neuter  repre- 
heiideudus  cst.  Aliler  :  Dixi  quia  stabii  iile  qui 
manducat  oie  cordis  cibum  doetriiiie  sanclfe.  Noe 
niiruin  si  .id  slandum  eripitur.  Nara  alius^cx  his  ita 
manducanlibus  jadicat  diem  inter  diera   alius  ju- 


787  HERVEl  BUKCroOLF.XSfS  MONACni  788 

dicat  omnem  dicm,  Iioe  cbl  diceie  :  Alias  f|ui<Jen!  A  ducat,  el  noii  niiinducans  ad  honoreni  Damini  non 


r.onnulla  intelligit,  alius  vero  omnia  ad  intellecium 
possibilia,  ifa  ut  sunt  \idendo,  cognoscit.  Si  enim 
ignoranlioC  obsciirilas  nox  cordis  est,  iBlellcclus 
iion  inimcrito  dies  \ocatur.  Vel  non  de  duolms  lio- 
niinibiis,  sed  de  homine  et  Deo  accipiatur  haec  sen- 
leniia.  Nam  alius  est  qiii  judicat  diem  inter  dicni, 
.ilins  qv.i  judicat  omnein  diem.  Ilomo  euim  jinlicat 
dicm  intcr  diem,  id  €st  praescns,  quod  est  inter 
pra;teriiHm  el  futuium  :  Deus  autem  judicat  nmnem 
diem,  ii  est  pnBteriliim,  prsc.sens,  et  futurum.  Et 
ideo  slabit  qiii  non  slare  videbalur,  quia  Deiis  po- 
leiis  est  staluere  ilhim,  qui  omnem  diem  judical ; 
et  novit  si  cras  steterit,  qiii  hodle  jacet.  Qui  judicat 
diem  inter  diem,  homo  est,  qiiia  potest  liodie  aliud, 
cl  cras  aliud  judicaie,  iil  est  ut  quem  liodie  mahim, 
convietum  confessumve  daninaveiit  cras  boniini  in- 
veniet  cum  se  corrcxerit;  el  quem  horlie  justii:ii 
laKJaverit,  cras  inveniet  damnatum.  Qui  aulcin  ju- 
dicat  omiicm  diem,  Detre  est;  quia  noii  solum  qualis 
qiiisqiie  modo  si),  sed  etiam  qualis  fuit,  et  qiialis 
onini  die  futurus  sil,  iiovit.  Et  ideo  secundum  pvse- 
scientiam,  qua  novit  quos  antd  mundi  conslitutio- 
nem  pradeslinavit.  .Multi  ctiain  qui  aperle  mali  vi- 
deritiir,  miiltis  bnnis  mcliores  snnt.  Qiiid  enini  sint 
licdie  viJemns,  qiiiil  cras  fuluri  sint  ignoramtis.  Et 


manducat.  Quod  juste  dixi.  Nam  omiies  sive  man- 
ducantes  sive  non  manducaiites,  Domini  sumus. 
iVVnio  enim  noslriim  sibi  vivit,  .scd  Domino,  et  tiemo 
nostrum  sibi  nioritur,  sed  Doinino.  Nemo  sibi  vivit, 
quia  qui  lege  frenatur,  non  sibi,  sed  Dco  qui  legem 
dedit,  vivit.  Si  lex  iion  essel,  tunc  sibi  quisque  vi- 
verei.  Modo  autem  paret  inandalo  ccelilus  sibi  dato, 
et  vivit  ei  qui  dedit.  Et  neino  sibi  moritur,  sed  Deo, 
quo  judice  vel  coronatur  vcl  damnatur.  Nam  sive 
vivimus  Domino,  id  est  ad  honorem  Domini  vivimus, 
cui  serviinus;  sive  morimur,  id  est  praesentem  vitam 
dissoluiione  corporis  et  anim»  termiiiamus,  Domino 
moiimur,  id  est  ad  gloriam  ejiis  et  secundum  vo- 
luntatem  ejiis,  quia  non  nostram,  sed  ejus  gloriam 
'  et  vivendo  et  moriendo  quierimus.  Et  quia  ulrum- 
que  Domino  faciinus,  ei-go  sive  vivimus,  sive  mori- 
mur,  Domini  sumus,  ut  possideamur  ab  eo  et  vi- 
ventes  et  niortui.  Et  si  semper  ipsius  sumus  vel  in 
vita  vel  in  morle,  semper  ad  laudem  ipsius  lit, 
quiilqiiid  a  nobis  vel  de  nobis  fit.  Sive  vivimus,  sive 
morimiir,  Domini  suinus,  quia  Chrislus  morte  sua 
et  resurrectione  dominium  acquisivit  super  omnes 
fidcles,  sive  dum  vivunt,  sive  dum  mortui  sunt.  In 
hoc  enim  mortuus  esl  Chrislus  et  resurrexit,  ut  et 
niortuorum  et  vivorum  dominetur.  Domiiii  sumus  et 


Doo  quidcm  apud  quem  sunt  piiEsentia  qua-  futura      poi'  mortem,  quia  prttio  sanguinis  sui  nos  redemit 


sunt,  etiam  qnod  futuri  sunt  jam  sunt;  nos  autem 
secundum  id  qiiod  in  prxsenli  est,  qucmque  lionii- 


et  mortuus.  Quomodo  enim  perdit  servos  mortuos 
cujus  est  mors  prelium  corum'  Noii  enira  lenebit 


nem  judicarc  possunius;  unusquisque  igiiiir  in  suo  p  rcgruin  niorlis  eos,  pro  quibus  est  niortuus  liber  in 


sensu  abundel,  id  est  quantum  huniano  inlellectui, 
vel  unicuique  homini  eonccssum  est,  lantum  audeat 
judieare,  nec  sublimiora  sacramentorum  arcana  te- 
niere  discuiiat,  sed  in  co  sensn  quem  habet,  boiiis 
operibus  ahundare  curct;  nequc  Dei  sensum  usur- 
pct  ut  de  fuluro  judicet,  scd  siio  sensu  contcnlus 
sit,  quo  de  prxsenti  tantiim  jiidicare  potest.  Qui 
sapit  diein,  Doniino  sapit,  id  est  qui  contenius  est 
tarilunrpr*sentia  judicarc,  nihil  contra  Doum  usur- 
liat,  qnia  hoc  ipsura  quod  pr;esentem  dicm  bene 
jiidicat,  Domino  sapit,  id  est  ad  honorem  Doniini. 
Hoc  est  autcni  beiic  judicarc  diem,  ut  novcris  de 
ejus  correctione  non  essedesperandum  in  fulurnm, 
de  cujus  nianifesta  ciilpa  judicaveris  in  pneseiiti 


moriuis.  Dominalur  vivorum  et  mortuoriim,  nepu- 
letiir  tantuni  judicare  de  niortuis,  quasi  commissura 
sil  super  eos  judicium  iiominibus  dum  vivuiit,  sed 
post  mortem  Chiisto.  Nam  el  nunc  et  tunc  domina 
lur  ipse  et  judicat,  aique  sancti  et  nuiic  cum  i!lo 
rcgnaiit  et  lunc,  quia  el  nuiic  conversatio  eoriim  iii 
coelis  est,  et  ipsi  postmoilum  in  coelis  erunt.  Neque 
piorum  anim.TC  niorluorum  separantur  ab  Ecclesia, 
quse  nunc  eliam  est  rcgnum  Chrisli,  et  cum  eo 
nunc  primnm  regnat  in  vivis  et  murtuis.  Vel  ita  : 
Et  maiiducans,  et  non  manducans,  ad  gloriam  Do- 
inini  hoc  facit,  qiiia  nomo  nostriim  sibi  vivi'  iii  vir- 
tulibus,  non  enim  suani,  sed  Christi  gloriam  qua;- 
rit,  a  quo  sii;  'iirere  habet,  et  nemo  sibi  moritiir 


Ei  qui  maiiducat  iiilcUigeiulo  cibos  sapicnti»,  Do-  D  peccatis,  quia  non  sc  per  hoc,  sed  Christum  glori- 

ficare  qu;rrit,  qui  sibi  dedit  ul  semetipsum  peccalis 
mortilicare  possit.  Sive  enim  vivimus,  id  cst  in  no- 
vilaie  viiae  ambulamus,  Doniino  vivimus,  id  cst  Do- 
niino  vita  noslia  depuiatiir,  quia  uon  a  iioliis,  sed 
ab  illo  est  el  ad  ejus  laudem  lit ;  sive  morimiir,  id 
est  mundo  et  peccato  moriiticainur,  Domiiio  niori- 
mur,  id  cst  ad  hoiiorem  Domini  vitiis  niorimur,  ut 
•peccalis  niortui,  justili;e  vivamus.  Sive  ergo  mori- 
niur  peccalo  sive  vivimus  justiliic,  Domini  sumus, 
ut  et  exstinctio  niali,  et  vivificatio  boni  fiat  in  nobis 
ad  ejus  gloriani.  In  hoc  eiiim  Chiistus  et  inoriuus 
cst  ct  resiirrexit,  nt  et  mortuorum  et  vivoium  do- 
miiietur.  Illorum  scilicet  mortuorum,  qui  raortifi- 
cant  mejnbra  sua  qui»  sunt  super  lerram,  et  morti- 


mino,  id  est  ad  bonorcm  Domiiii  manducat,  quia 
graiias  agit  dicens  :  <  Benedicam  Dominum  qiii  milii 
tribuit  intcllectum  [Psal.  xv).  >  El  qiii  iion  mandu- 
cat,  id  cst  qiii  forliorcs  sensus  Scripiinarum  non 
cipit,  Domiiio  non  manducat,  qiiia  humilior  iiule 
fii.  Et  hoc  est  gratias  agere,  nihil  de  se  pr«sumere, 
sed  in  humilitaie  Deo  se  prosternore. 

«  Neino  enini  nostrum  sibi  vivit,  ct  ncmo  sibi 
«  moriliir.  Sive  eniin  vivimus,  Domiiio  vivimus  : 
%  sive  mmlmur,  Domino  morimur.  Sivc  ergo  vivi- 
«  mus,  sive  moriniur,  Domini  siimus.  In  hoc  cnim 
«  Cliristus  morluus  est  et  rcsurrc.xit,  ut  el  mortuo- 
«  rum  et  vivoruin  doniiiietur.  t 

Diii  quia  nianducans  ad  honorem  Domini  man- 


789 


COMMENT.  IN  EflSTOLAS  PAUL5.  —  IN  EPiST.  AI)  RO.M. 


7S0 


flcalioneiti  ChHsti  in   corpoie  suo  circumfeiuiU ;  A  judiciiim   cavere  debemus,  cum    iticerttmi  cst  qiio 


\ivorum  quoque  illonim,  qui  resurrecliouis  ejiis 
exempio  novara  et  ca^lestem  vitam  in  teriris  agunt 
(Colos.  111 ;  II  Cor.  iv).  istorum  doniinalur  Cluistus, 
quia  tales  digni  sunt  doniiiiio  ejus. 

Tu  autera  quid  judieas  fralreniluum?  (Jac.w.) 
«  aut  quare  spernis  fratrem  tuum?  Onines  eiiim 
I  stabimus  ante  trihunal  Ciiristi  {II  Cor.  v).  Scri- 
«  ptum  est  eniin :  Vivo  ego,  dicitDominus  (isa.  xi.v), 
«  quoniam  milii  flectetur  omiie  genu,  el  omnislin- 
«  gua  confitebiiur  Dco  {Pliilip.  ii).  Itaqiic  unusquis- 
«  qiie  nostrum  pro  se  lalionem  reddet  Deo.  Non 
«  ergo  amplius  invicem  judicemus,  sed  hoc  judicaie 
«  magis,  ne  ponatis  ofrciidiculum  fiatri  vel  scanda- 
«  luin.  I 


aniino  quidquam  faclum  sit,  vel  cum  ince:tuniest 
qiialis  futurus  sit,  qui  nunc  vel  bonus  vel  malus 
appaiet.  Si  ergo  quispiam  (vcrbi  gralia)  conquestus 
de  slomacho,  jejiinare  noluit,  et  tu  id  non  credens, 
edacitalis  vitio  id  liibueris,  teniere  judicabis.  Uem 
si  nianifestam  edacitatem,  ebiietateinque  cognoveris 
etila  reprehe.nderis  quasi  iiunqiiam  illa  possit  cor- 
rigi  atque  rautari,  nihilominus  tcmere  judicabis. 
Non  ergo  reprehendamus  ea,  qiise  nescimus,  qtio 
aiiimo  lianl  ;  neque  ita  reprehendamus  quoe  mani- 
festa  sunt,  ut  desperemus  sanitateni.  Ma.vime  au- 
tem  hi  temere  judicaiil  de  incerlis  et  facile  repre- 
liendunt,  qui  magis  amant  vituperare  et  dainnare, 
qiiam  emeiidare  et  corrigcre.  Quod  vitium  vel  su- 


Christus  ita  dominatur  ouinium.  Scd  tu  quid,  Bperbiaest,  vel  invidentia.  Non  amplius  invicem  ju- 


id  est  ciw  judicas  fratrem  tmim  manducantem,  cuiu 
iiescias  qua  neccssitate  inanducet,  aul  quo  aninio? 
aut  tu    manducaiis   qiiare   speruis    (ralrem    lunm 
ron     niaiiducantein  ,    cuin     ignores    qiiam     pia 
devotione  servei  abstinentiani  ?  Non  debes  judicare 
vel  spernere  quia  judicandiis  es.  Oiniies  enim  iios 
abslinentes  et  mauducaiites  siabiinus  judicandi  anle 
tribunal,  id  est  aiite  sedcin  jiidicialem  Cltrisii.  Judi- 
cantis  eiiira  esl  sedere,  judieandoruiB  vero  ante  ju- 
dicera  stare.  Oinnci  stabimus  ante  tiibunal  Cbristi, 
Qui  ergo  fratrem  judicat,    tantuni  criinen  elationis 
incurril.  utChrisli  tribunal  sibi  videatur  assumere, 
ct  ejus  judicium  praevenire.  Cujusjudicii  species,  ut 
iioiior  lieiet  honiiiiibiis  judicandi  forma  ex  his  qnx  „ 
iiiter  hoiniiies  gerunf.ir  assuinpla  est,    quatcnui 
agnosceremus,  quia  sicut  judex  terrenus  celsiorest, 
et  quemdamlocura  qui  iribunal  appellalur  ascendit, 
ut  ex  eo  altior  et  eminentior  sit  csetens  qui  judi- 
candi  sunt,  ne  conspeclum  ejus  lateant  vel  supplicia 
reorum,  vel  allegationes  innocentium  ;  ita  et  judex 
omnium  Cliristus  natura  et  majestate  cunctis  emi- 
nentior,  introspicit  corda  et  conscientias  singulo- 
rum,  ac  inanifestabit  occulta,  iit  bonis  laudem  Iri- 
Luat,  et  niali  poenam  quara  inerentur,  accipiaiit. 
Omnes  astabimus  Cliristo  judici.  Scriptuiu  est  enim 
apud   Isaiam  de  Christo   in  persona  ipsius  :   Yivo 
ecio,  dicit    Dominus  {Isa.  xlv),  Chrislus,    quoiiiani 
viilii  llectetur  onine  genu,  id  est  qui  fiii  moituus, 


diceiniis,  id  est  neque  abslinens  manducantcm,  ne- 

que  manducans  abstinentein;  sed  hoc  magisjudicate, 

id  est  hoc  potius  decernite  et  prxruiite  in  cordibus 

vestris,  ne  ponatis  offendicutum  fratri  vet  scandalittn, 

id  est  ne  faciatis  pcr  escam  etjojunationem  veslram 

undc  fraler  offendatur,  vel  scaiidalum  incurrat.  Hoc 

potius  statuitc,  ne  perobservantiam  ciborum  offen- 

sioiies   fiatribus  vel  scandalum  generetis.  Eos  qui 

ex  gentibus  edebant  monet,   ne   scandalizent  He- 

brjcos  cibo  suo,  qui  adhuc  in  fide  infirraiores  erant, 

et  cibos  discernebant.  Genliles  enim   qui  firmioris 

erant  fidei,  omnes  cibos  indifferenler  sumi   ciede- 

bant ;  sed  Judwi  scandalizabaiilur  inde,  cum  vide- 

rciit  eos  coram  se  vcsci>,  communibus  escis.  Erant 

et  nonnulli  ex  eis  qui  scientes  nihil  esse  idolum,  el 

omnem   crealuram  Dci    bonam  essc,  comedebant 

idolothyta.  Qiiod  alii  videnics,  et  aliquid  sanctifica- 

tionis  putanies  esse  in  illis  carnibus,  quia  idolis 

erant  immolatEe,  es  eis  comedebant  et  peribant,  cx^ 

terivero  irascebantur  inde.  Et  hoc  est  quod  dicit, 

ne  ponalis  offendiculiim  fratri  vel  scandalum,  id  est 

ne  faciatiscoram  fratre  unde  pereat  vestro  exemplo 

idem  faciens,  vcl  contristetur.  Offendiculura  enim 

esset,  si  tali  exemplo  corrueret  a  fiile  Cliristiana  ; 

scandalum  vero,  si  ad  tristitiam  vel  iram  provoca- 

rctur.   Si   enini  videret  a  Christiano   idoloibjtuiii 

manducari,  offenderetur,  id  esl  moveretur  a  fide, 

quia  putarci  idolum  esse  aliquid.  Si  aulem  videreL 


\ivoperpetuaIiier,  utjara  morinonpossim;eiquod  D  ab  eo  comedi   cibura    quem    piitaret  imraundum. 


ego  sic  vivo,causa  estquoniam  inihi  flectclur  omne 
genu,  id  est  omiiis  rigor  et  fortitudo  huniiliaiiilur 
ine;e  poteslati,  ut  per  flexionem  genuum  intelligatur 
subjectio  omniuni,  et  omnis  lingun,  id  e.st  oranis 
conscieniia  confitebitur  Deo  quidquid  egit  sive  bo- 
num  sive  malum.  Hoc  fiet  in  judicio.  Et  quando- 
quidem,  tesie  Scriptura,  omnis  lingua  conlitcbitur 
Deo,  itaque  unusquisque  noslrum  reddel  Deo  jiidici 
rationem  pro  se,  id  est  respondebit  Deo  pro  his  quae 
fecit,  et  cur  ea  feeerit.  Hoc  cst  enim  rcddere  ralio- 
nem  Deo,  quod  est  coiiGteri  Deo.  Et  quia  unus- 
quis(iue  respoiidebit  pro  se  Deo  judici,  ergo  nun 
amplius  judicemus  inviccm  ex  opiiiione,  sicuthacte- 
uus  feciinus.  Dco  siiiit  ciiira,  in  quibus  tcmcrarium 


scandalizaretur,  id  est  ad  indignalioiiem  et  iraiu 
cnmpelleretur. 

«  Scio  el  confido  in  Domino  Jesu,  quia  niliil 
<  coraniune  per  ipsum,  nisi  ei  qui  existimat  quid 
I  communeesse,  illi  commmieest.  Si  enim  propter 
«  £ibum  fiater  tuus  rontristatur,  jain  nou  secun- 
I  dum  cbarilalem  ambulas.  Noli  cibo  tuo  illuin 
I  perdcre,  pro  quo  Chrislus  inorluus  esl.  > 

Non  ideo  dico  offendiculura  vel  scandalum,  quod 
cibus  sitiraraundus,  aut  quod  ego  nioie  Judaico 
suadeam  observare  ciboruin  differenliam,  quia  scio 
etconfido  in  Dotnino  Jesu  niliil  esse  comniune,  id 
est  scio  nihil  esse  commune  per  boc  quod  mibi  Cdu- 
cia  cEt  in  Doniino  Jcsu,  quia  poslquam  venit,  absiii- 


79f 


REKVE!  CURClDOLEr-ISie  MONAClis 


m 


Tit  a  lege.  Pnpulus  Judjeoium  parlein  Dei  sa  esse  ja- A  et   omnis   usus  ciborum   licentor  admiltitur,    t»- 


clans,  communes  ciljos  vocat,  qoiljus  omnes  ve- 
scnntur  homines,  snillam  carnera,  oslrcas,  Icpores 
el  islinsmodi  aninianlia,  qnse  ungulani  non  llndunt, 
lecruniinant,  necsquaniosain  piscibussunt(Z.n'.  \i). 
Commune  ergo  qnod  cxteris  hominibus  patet,  et 
quasi  non  est  ex  parte  Dei,  pro  imniundo  appella- 
tur,  et  sicut  vasa  in  ministeriis  templi  segregata, 
iion  communia,  sed  sancta  dicebaniur,  ad  quorum 
distinctionem  reliqua  vasa  homanis  usibus  ddlila, 
vocabantur  communia  ;  sic  et  ad  disiinctiouem  illo- 
Tum  ciborum,  quos  quasi  inundos  et  secunduin  le- 
gem  edendos  Scriptura  segregavit,  reliqui  oranes 
appcilali  sunt  communes.  Sed  Apostolus  jam  a  lit- 
tera  logis  liberatus,  dicit  quia  mhil  commune  est  per 


nien  tu  si  propler  cibiim  qucni  licilum  putas  fra- 
trem  qni  nondum  scientise  hiijux  capas  est  scan- 
dalizas,  jam  non  secundum  charitatem  agis,  nec 
aflVcium  in  te  frateriii  anioris  ostendis.  Et  ideo  ne 
ladas  aut  contrisles  eum,  etiam  a  licitis  abslinere 
debes,  tibi  enim  abstinere  a  licilis,  crimen  nullum 
est ;  illi  vero,  in  quibus  discernit  et  pulat  non  li- 
cerc,  contarainabilis  usus  est.  Qui  enim  discernit, 
si  manducaverit,  damnatus  est.  Quod  si  facias,  lu 
uli(|ne  fratrem  tuuni  sperniset  perdis,  pro  quoChri- 
sius  vwriuus  cst,  et  tu  ei  causam  perditionis  acquU 
ris. 

t  !Son  crgo  blaspheraelur  bonum  nostrum.  Non 
I  est  enira  regnuin  Dei  esca  et  potus,  sed  justitia  et 


ipsum,  id  est  per  seipsum.  Nihil  enim  in  creaturis  "  «  pax  et  gaudium  in  Spiritu   sancto.  Qui  enim  in 


Dei  immundura  est  natura  sui.  Omnia  namque  a 
bono  Deo  creata,  bona  esse  constat  et  munda.  Ncc 
lamen  in  hisdistinctioncm  legis  accusal,  iitabsoliite 
dicat,  nibil  esse  conimune  eoram,  quoC  lex  delinivit 
immunda.  PiKmillit  enim  causam,  cur  per  seipsuin 
id  est  iiatura  sni,  nihil  commune  sit.  Scio,  inqii-t, 
et  confiiio  in  Domino  Jesu.  Manifestum  cst  ciiim 
Salvatorjs  beneficio  omnia  munda  esse,  qiii  dc 
sub  jugo  legis  eru.^ns  homines,  redilidil  eis  statum 
pristinum  liberlatis  (Malili.  \n).  Iiaque  vel  propter 
Dei  creationem,  vel  propter  Salvatoris  advenluni, 
nihit  in  creaturis  esl  naluraliler  immundum.  Unde 
ct  ipse  dicit,  quia  <  non  quod  intrat  in  os,  coinqui- 
nat  hominem  (Mattli.  xv).  >  Nihil  est  commune, 
riu  ei  qui  existimat  aliquid  commune  esse,  illi  enim 
tommune  est  propter  festimaiionem,  qua  piitat  illud 
csse  commnne,  id  est  iminundum  ;  cogitatio  enim 
mentis  cibum,  qui  natura  sui  non  est  commiinis 
vcl  pollulus,  facit  pollutum,  cura  econtrario  cihum 
vere  pollutum  (vere  enim  est  poUuttis,  nui  idolis 
inimolatiir)  simplicitas  inentis,  qua;  nullam  cngita- 
tionis  scrupulositatem  habet,  ab  omni  suspicione 
contaminatioiiis  absolvat.  Et  rursum,  eliamsi  muii- 
dus  sit  cibus,  suspicionem  lamen  aliquis  paiialiir, 
quasi  qund  idolis  immolatus  sil,  poliulus  diciiur 
pro  conscientiae  sciupiilo.  Dixi,  nc  ponatis  oflnidi- 
cUIum  fratri  vel  scandalum,  idco  scilicel,  quasi  si 
propter  cibum  luinn  sallom  C(Hi/)iiitfl(«r  .frater  tuus. 


I  hoc  servit  Chrisio,  plicet  Dco,  ct  probalus  est 
(  hominibus.  Ilaque  qiiai  pacis  sunt,  seclemur : 
I  et  quse  adilicaiionis  sunt  inviccm  custodia- 
(  mus.  > 

Quandoquidem  iVater  noslercontrislatur  cibo  iio- 
stro  aiit  pcrdiiur,  erjo,  cavearaus  ne  bonum  noslrum 
blnsplicmelur.  Blaspliemalur  enim  bonum  nostrum, 
si  propter  escas  contentinnes  oriuntur,  quoniam 
bona  in  sc  comestio  blasphemabilis  est,  dura  aliis 
nocel.  Et  quia  nocet,  alistine.  Et  abstinendum  est, 
qiiia  non  csi  rcgnum  Dei  csca  el  potus,  id  esl  regnura 
Dci  proptor  quod  laboiainus  et  currimus,  neque 
per  escara,  neque  per  potum  constal,  sed  aliena  sunt 
hxc  a  regno  Dei,  et  ab  illa  sanctorura  convcrsatione 
futura.  Non  erunt  ibi  carnales  cpul;i?,  sed  jusiiiia  et 
pax  et  gaudium.  Et  quia  solent  homines  muliuin 
gaudere  corporeis  cibis,  addidil  in  Spirilu  sa^tcio. 
Idcoque  nos  in  his  virluiibus  exerccamus,  quse  no 
biscum  possint  transire  ad  rcgnum  cu;iorum,  id  est 
iii  juslilia,  pace  et  gaudio  spiritali.  Has  enim  Iros 
virtutes  idcirco  (losiiit,  qnoniaui  ad  inlentionein 
suam,  ct  ad  Romanorura  correctionera  specialiicr 
militarc  vidit.  Justitiani,  ut  uuusquisque  iion  facial 
alii  quod  siiii  non  vult  fieri ;  ct  quod  sibi  cxoplat 
recte  (ieri,  faiiat  alii.  Pacem,  ut  illis  quies  et 
concordia  sit,  non  gloriaiio  eldiscordia.  Gaudium, 
ut  unujquisque  de  bonis  fralris  sui  gaudeat,  sicut 
dc  suis.  Et  ist;c  virtules  sunt  regnum  Dei,  quoniam 


jam  non  sccundum  charilalem   ambulas,  id  est  jam  q  virtulibiis  hiijusmodi  consistit  [al.  constat]  regnum 


Imjus  operationis  luse  gressus  non  tcnet  viani  fra- 
ternitaiis  ;  ct  idcirco  graviter  peccas,  qiiia  charita- 
tera  descruisli,  sine  qua  nihil  placel  Deo.  Noli  cibo 
tuo  illum  perdere.  Non  debes  cum  cibo  tun  vcl  con- 
irisiare.  Plus  autcin  cave,  ne  taliter  eum  perilas. 
Noli  pro  cilio  tuo,  pro  tam  vili  re,  tam  cilo  peri- 
lura,  perdcre  reni  tam  magni  prelii,  ct  tam  dignam, 
pro  qua  Cliristiis  sustiiiuit  morteni.  Cura  deflnisset 
aposioiici)  dogniate,  por  Doininuin  Josum  niliil 
communoTcl  imniunduin  natura  sui  putandum,  ot 
deilissi't  crga  usus  ciborum  lidelibus  qiiibusque 
atsolutissimam  libertatora  ;  riirsus  ad  %dilicandam 
aucioritatum  fratrum  amoris,  liceiitiam  revocai 
libcrtatis,  et  dicit :  Etiamsi  commune  niiiil  est. 


snpcriia;  boatiludinis.  Yel  regnum  Dei  sunt,  qiiia 
etiani  in  prsscnti  vila  regnal  Dens  in  illis,  in  qui- 
bus  sunt  hae  virlutes.  Vere  istje  in  Spiritu  sanclo 
sunt  regiiuni  Dei,  nam  qui  in  lioc,  id  esi  in  Spiriiu 
sancto,  scri'il  Chrisio,  ut  accepla  Spiritus  sancti 
gralia,  studcal  obcdire  mandatis  Christi,  plncel  Deo 
Palri  ijui  de  Christo  dixil  :  (  Ipsuni  audilc  (Mallh. 
xvii  ;  Luc.  IX  ;  11  Pelr.  i).  >  el  probatus  est  honiini- 
bus,  qui  vidonles  opera  ejiis  bona,  glorilicaiit  Pa- 
trcm  ejiis  qui  in  coelis  cst  (Matth.  v).  Phicet  Deo-se- 
cundum  gaiidium,  quod  est  in  Spiritu  sancto,  pro- 
batiis  apparet  homiiiibus  sccundiim  jiistitiam  ct  pa- 
cein.  E'l  quia  pax  ct  gaudium  cst  rognnm  i)oi,alquo 
per  hi£c  placere  potrst  quisque  ta.n  Deo  quam  hn< 


793 


COM.MENT.  IN  EPiSTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  KOM. 


794 


niiiiibus,  !(a(7««  s^clemur  semfct  ea  quce  pacis  suni  khouvm  est,  Bonuin  est  eniiii  abslincre  a  carne  et 


ct  concordix',  non  qua;  belli  et  tliscordiie  ;  et  ciisio- 
diamus  ea  qua;  sunt  wdipcalionis,  iil  esl  observe- 
mus  ea  qu;t  ad  «"dificalioneni  perliiient,  invicem, 
id  est  Judieus  ad  geiiiilen),  et  gentilis  ad  Judaeuni, 
nt  sempcr  altcrutruui  niagis  ac  magis  sedilicemur 
vel  alii  per  nos. 

€  Noli  pi  opier  escam  dostruere  opus  Dei,  Omnia 
quidera  inunda  sunt,  sed  ntalum  esl  bomiui  qui  per 
<  offendiculum  inaiiducat  (Tit.  i  ;  /  Cor.  viii).  Bo- 
I  niiiu  cst  non  manducare  carnem,  e(  non  bibere 
«  vinum,  iieque  iu  quo  fraler  tuus  offenditur  ant 
I  scandalizatur  aiit  infirmatur.  Tu  lidem  habes  pe- 
•  nes  temei.ipsuni  ?  liabe  coram  Deo.  Beaius  qui 
«  non  judical  scmetipsum  in  eo  qiiod  probati  Qui 


vino,  si  in  eis  fraler  offendilur.  Omnia  enim  ob  hoc 
fieri  oportet,  ne  destruatur  opus  Dei.  Ideo  et  mandu  ■ 
candum  est,  si  iu  eo  fialer  aeriificalur;  et  non  est 
maiidncandum,  si  per  iioc  decrescit  opiis  Dei.  Et 
bibcnduni  est,  si  per  hoc  proliciat  frater  ad  (idem  ; 
et  non  bibendum,  si  per  hoc  aut  fiater  damnum 
fidei,  aut  tu  detrimeiitum  charitatis  incurras.  Suiit 
et  alia!causa;,  propler  quas  a  talibus  cibis  pleriqiie 
religtosorum  abstinent,  sed  iiunc  taceiitur  ab  Apo- 
stolo,  quia  rudibus  loquitur.  Ob  hoc  enim  soliim» 
modo  siiadet  nunc  abstinendum,  ne  frater  offcnda- 
lur,  aut  scandalizetur,  aiit  infirmelur.  Offendiiur 
eniin,  si  propter  comeslionem  aut  bibitioiiein  offsn- 
sus  rccedit  a  fide.  Vel  offendit  perturbatus  nesciens 


autera  discennt,  si  manducaverit,  damnatus  est,  "  quid  tencat.  Scandalizatur,  si  contristaiur.  Infirma 


c  quianonex  fide.   Omne  autem  quod  non  est  cx 
t  fide,  peccatum  est.  > 

Qua;  sunt  aedificationis  custodire  debemus,  et  ideo 
noli  propter  escam  luam  deslruere  in  aliis  opus  Dei, 
id  est  suiverlerc  (idem  ct  cliarilatcm,  qiias  in  cis 
operatus  est  Deus.  Solvil  enim  opus  Dei  et  sedifi- 
cium  deslruit  charitatls,  qui  proptcr  ciborum  in- 
temperantlani  scandaliim  fralrihiis  poiilt.  Umnia 
quidem  genera  ciborum  munda  sunt,  sed  tamen  non 
nulla  sunt  iiitcrmiltenda,  iie  por  h;ec  desiruatur 
opus  Dei,  quia  malnm  esl  liomini  qui  pcr  offendicn- 
lum  aliorum  manducat,  id  est  qui  ita  manducat,  ut 
alii  per  ejus  niaiiducationem  cadanl  et  a  fijo  deli- 
ciant.  Quod  ergo  sui  nakiia  bonum  est,  ex  offen- 
sioue  effiriur  malum,  ex  eo  quod  offer.ditiir  fraler 
le  ntciile  his  ciijis,  in  qiHhus  IHe  scandalunipalltur. 
Oninia  enini  naturalitcr  munda  sunt,  qnanivis  lex 
Moysi  quxdam  miinda  «'t  quoedam  immiinda  signifi- 
caverit,  uiiiopiihis  qui  siib  lcge  ccnsebatur,  discerni 
per  hujusmodi  oljserv.mtlas  a  c^leris  gentihiis  vidc- 
relur.  El  quandiu  quidem  po|iiilus  ille  saiiclus  et 
scgregatus  a  cseleris  iiatlonlhus  habelalur,  aiqiia 
discretlo  de  mniidis  et  immundis  necessaiia  vlde- 
baiur,  qua;  populum  illum  sccerncrcl  a  iiationihus, 
quas  ignoranila  Dei  ct  cultus  idolorum  faciebal  im- 
mundas.  Niinc  vero  geulilihus  cunctis  ail  fidera 
ingressis  non  necesse  est  dlstanlias  hiijusmodi  oh- 
servare,  sed  omnem  cieaiiirani  Dei,  sicut  revcia  cst, 


tiir  in  fide,  si  quamvis  non  recedat,  dubilareincipit. 
Et  ne  fiater  ista  ptopter  cibum  luuin  patlatur, 
abstiiiere  debes.  Quod  bene  potes  facere,  quia  de 
tuo  hono  uihll  peidis.  Tu  enim  liabes  penes  teniet- 
ipsum,  id  est  in  corde  tuo,  unde  nullus  auferre  potest, 
fidem,  quia  credis  licitum  manducare  omnla,  hube 
illam  coram  De.o,  id  cst  serva  illam  inlra  conscien- 
llam,  nec  jactes  illam  coram  hominihus,  ne  magis 
in  ostentationc  fiat  quod  credis-quam  in  virtuie. 
Sufficit  lihi  haheie  coram  Deo  hujusmodi  fidem. 
ISon  tamen  idcirco  cogendus  csl  et  allus  ut  omnla 
manducet,  qui  iiondum  liabet  taleni  (Idem,  utcredat 
oiiinia  esse  manducanda.  Et  idco  iioli  apud  homines 
gloriari  de  hac  fide  tiia,  speineiido  caileros  qiil  noii- 
duin  sic  credunt,  scd  in  oculls  iiitiMni  arhilril  eam 
relinc.  Kam  beatus  est  qui  non  judicat  semelipsum, 
id  est  qiii  noii  facit  damnabilcm  seipsum  nocendo 
aliis,  in  co  qnodprobat,  id  cst  iii  eo  facio  qnod  laudat 
et  hoiiiiin  jiidicat.  Bcatus  qui  noii  aliud  faclt  quara 
qiioil  ulilc  probat.  Nam  ille  semellpsum  jiidicat,  id 
esl  proiiiio  jiidicio  se  damnal,  qui  quod  dlcit  noy 
debere  se  facere,  facit.  Bona  enim  est  fidcs,  qua  cre- 
dimus  omiiia  esse  nuinda,  et  hanc  prohamus  apitd 
nosmctlpsos  veraclier  esse  bonam.  Scd  si  hoc  Udei 
boho  male  usi  fucrimus,  ut  per  offendiculum  iiilir- 
morum  lialrura  maiiducemus,  nosniclipsos  judica- 
nius,  quia  scienter  hoc  facimiis,  quod  tion  csse  fa- 
cicndum   niciis  iiostra  jiniical.   Illc  quidcm  bcalus 


bonain  ajstimare.  Omnla  itaque  munda  suntet  hona,  d  cst,  qui  non  ita  se  judical.  Sed  ille  qui  discernit. 


sed  inf:  malum  convertunlur  eis  qui  per  offensioaera 
fralrunt  comedunt  ca.  Et  ideo  ne  frater  oQendalur, 
ahstinendiini  cst  ab  cis.  Nam  bonum  est  non  mandu- 
cure  carnem,  nec  hiberc  vinum  per  oflensioncm  fia- 
tris,  neque  aliud  in  quo  frater  tuus  offenditur  aut 
scandalizatur,  aul  injirmatur.  Alioqni  manducare 
carnem  et  non  manducare,  vct  blbere  viiium  el  non 
bibere,  neque  malum  ncqiie  bonura  cst,  sed  niedium 
et  indlffereiis.  Potest  enlm  non  manducare  carnem 
et  non  hibere  vinum  etiam  nialus  homo  et  a  (ide 
alienus,  ut  s»pe  etiam  nonnuUos  idolorum  causa 
hoe  facere  contingit.  Sed  ne  frater  offciidaliir  vel 
offendat,  idcn  non  inanducare  cainera  et  non  bibcie 
vinum,  nop  jam  mei^iwi  vel  indiiTercns,  sed  vere 


id  est  qui  discrelionem  habet  in  cibis,  putans  alios 
esse  niundos  et  alios  imniundos,  si  lali  conscientis 
manducaverit,  damnalus  est,  quia  non  ex  fide  man- 
dncat.  Et  ideo  non  debemus  eum  cogere  ut  man- 
ducet,  ncc  exemplo  iiostro  ad  mandacandum  pro- 
vocare,  sed  nos  polius  propler  cum  a  talihiis  cscis 
absiinere.  Si  manducavcrit,  jam  consclcntia  ar- 
guente  damnatus  est,  quia  noii  ex  lidc  mandiicat, 
dum  cibum  illiim  ncquaquam  crcdit  esse  mundum, 
et  tainen  comodil.  Digne  cnim  suhjaret  damnationl, 
quonlam  alilcr  credit  agendum,  et  aliter  agit.  llle 
non  ex  fide  comedit.  Sed  wniii;  opus  quod  nvn  est  ex 
fide,  peccatum  est.  Igitur  quia  comcstio  iilius  pecca- 
tum  cst,  1  ite  daranatur.  Omne  quud  non  est  ex  fide, 


m 


HERVEl  BLRGIDOLENSIS  MONACni 


798 


peccatum  cst,  quia  eliam  illud  qnod  est  bonum,  si  A  '"um,  hoc  modotibi  improperantium  ceciderunt  super 


puteiur  esse  malum  et  tunc  Gat,  peccatum  est.  Velut 
Bi  qiiis  (verhi  gralia)  eastitatem  crederei  esje  malum, 
et  viveret  castus,  profeelo  peccarel.  El  propterea 
omnis  inddelium  viia  peccalum  est,  niliilque  boiium 
est  sine  surnmo  bono.  Ubi  enim  deest  agnitio  xler- 
n»  et  incommutabilis  verilalis,  falsa  virtus  est  ctiam 
in  optimis  moribus. 

CAPUT  XV. 

i  Debemus  autem  nos  (irmiores  imbecillitalcs  in- 
«  firmorum  sustincrc,  el  non  nobis  placcie.  Unus- 
€  quisque  noslrum  proximo  suo  placeat  in  bono,  .ad 
f  aedificationem.  Eleniin  Cbristus  non  sibi  placuil, 
«  sed  sicut  scriptum  est :  Iniproperia  improperan- 
I  tium  libi  ceciderunt  super  me  (Psal.  i.xviii).  i 

Infirmus  si  edit,  damnalus  est,  scd  nos  liimioiv.s 
debcmus  sustinere  taliuni  imbccillitaics.  Vel  ila  : 
Offendiculum  vel  scandaium  fratri  poncre  non  debe- 
mus,  sed  poiius  nos  qui  firmhies  sumus  debemiis 
stislinere  imbecillitates  infirmorum,  ut  ea  iii  qnibus 
alri  pro  infirmilale  delinquunt,  nos  robusliores  pa- 
tienter  feramus,  et  non  contiiiuo  spernentes,  aliji- 
ciamus  et  abliorrescamus  illos,  si  forte  in  aliquo 
iiifirmilaiis  vitio  vineuntur,  neque  sub  spccie  piirioris 
vitae,  a  convcntu  fratrum  et  ecclesiae  societate  depel- 
lamus  eos.  Cura  eiiim  non  possint  se  ad  nos  erigerc, 
debcmus  nos  paticnler  eorum  inibecillitates  susti- 
nere,  id  esl  portare  et  erigere,  non  a))jicere  et  dcspi- 
cere.  Qiioniam  si  porletur  infirmiis,  aut  eruljescit 


rae,  id  est  onere  mortis  oppresserunt  me.  Dixcrunt 
enim  me  Llasphemare  in  te,  et  ob  lioc  occiderur.t 
(Malth.  ix  ;  Marc.  ii ;  Jonn.  x).  Sicque  peccata  pec- 
canlium  in  te  ceciderunl  siiper  me,  quia  innocens  a 
peccatoribus  occisus  sum  quasi  biaspliemus  :  et  tu 
qui  me  miseras,  es  exbonoralus. 

i  Quaecunque  enim  scripta  sunt,  ad  uostram  do- 
«  ctriiiam  scripta  sunt,  ul  per  patieiitiara  et  conso- 
I  lationem  Scriptiirarum  spem  habeamus.  > 

Dixi  quia  Christus  quem  nos  sequi  debemus  snsti- 
nuit,  sicul  scriplum  est,  improperia  pro  sahiie  ho- 
minum,  et  noiisibi  placuil,  sed  aliis,  ut  salvi  fierent. 
Ei  vere  nos  per  hanc  psalmi  scripturam  doccmur 
exeniplo  ejus  non  nostra,  sed  aliorum  commoda 
'^  qr.serere.  Qvwcunque  enim  in  Veteri  Testamento 
scripta  sum,  ad  nosiram  docirinam,  id  est  ut  nos  per 
liKC  doceiiniir ,  srripta  sunt.  Ostendit  Aposiolus 
uliliuiem  leciionis  Veterum  Scripturarum.  Quas 
quia  Juda-i  non  intellexerunt,  nos  autem  Christo 
aperlentc  intelligimus,  non  ad  illorum,  sed  ad  no- 
stram  doctrinam  scripla  sunt  qua;  ibi  legunlur.  Qu.tj 
enim  scribunlur.  propler  eos  sine  dubio  scribuntiir, 
qui  intellecluri  suiil  et  ulilitalem  ex  eis  capturi.  Et 
ideo  propler  nos  scripta  sunt  omnia  quae  in  lcge  et 
prophetis  legunlur,  ut  nos  qui  intellecluri  eramus, 
doceremur  per  ea  quid  credcre  et  agere  deberemus 
vcl  sj)erare,  ut  scilicet  per  pniieniiam  et  consolaiio- 
nem  ScriplurarHm  spem  liabeamus,  per  patinnliam 


diutius  portari,  et   corrlgil   consiieludinem  deliii-  „  habeamus  spcm,  quoniam  paiicnlia  operatur  pro 

,.  VI,.  ..  _  rvr* 


qu  n  ;i;  aut  si  se  corrigere  noluerit,  qui  eiim  portat 
pra;mium  paiientiae  iiabebit;  et  ille  dcterius  peribit, 
Debemiis,  iiiquam,  eorum  imbecillitatcs  sustinere, 
ne  cailant  qui  titubaiit,  et  non  nobis  placere,  id  est 
privato  amore  diligere,  ut  diligentes  nos  ipsos,  de 
aliis  non  cureniiis;  et  propria  conimoda  quacrenles 
iiilitalem  aliorum  negligamus.  Hoc  nullus  faciat. 
ded  unusqvisqne  noslrum  proximo  suo  non  in  con- 
Sf^nsu  nequitiiB  ipsius,  vcl  in  alio  quolibet  malo 
placeat,  sed  polius  in  hono  opere  et  sernione  ad 
mdificatiottem  illius.  Non  eniin  propter  humaniim 
favorem  proximo  placerc  debeiiuis  in  Ijono  quod 
agimus,  sed  propter  illius  a;ilificalioiiein,  ut  verliis 
ct  exemplis  aidificemiis  eum.  Non  nobis  placeamus. 


bationein,  probaiio  vero  spem  (Rom.  xv;  Jac.  i).  Et 
per  tonsolalionem  Scripiurarum  habcamus  spem, 
quia  dum  ScriptiinB  nos  in  adversis  consolantur,  in 
spem  supcrnaj  beatitudinis  mentem  noslram  eri- 
giint.  In  ipsis  Scripluris  docemur  per  patieiiliam, 
ul  communiccnius  passionibus  Clirisii,  et  pro  saluie 
proximorum  libenter  suslineamus,  sicut  ille  susli- 
nuit  pro  nobis.  £t  ibi  percipimus  consolalionem,  id 
est  moeroris  et  aflliclionis  allevalionem,  ne  nimia 
absorbeamur  trislitia.  Consolatio  enim  non  doloris 
ablationcm  significal,  scd  teinpcranliam  et  qiiamdam 
miligatioucm.  El  lianc  ex  Scripttiris  habemus,  at- 
que  per  Iianc  spem,  qiiia  dum  pr.x-sentem  tristitiam 
nostram  Ueus  per  Scriplurarum  suarum  sententias 


sed  proximo  in  boiiis  ad  iitilitatem  ejus.   £tgm'm  p  levigat  et  in  hilaritatem  vertit,  dat  spem  perveniendi 


Christus  qui  est  caput  nostrum  et  dux  noster  sic 
fecit,  non  sibi  plncni!,  quia  <  cum  in  forma  Dei 
essct,  non  rapinam  arbilraliis  est  esse  se  xqualcin 
Deo  (Philipp.  ii).  »  Sed  volens  homiiiibus  placere, 
ul  eis  exemplum  bene  agendi  tribiieret  ct  ad  salii- 
tem  cos  reducerct,  scmeiipsum  exinanivit,  formam 
servi  accipicns.  el  sicnl  scripium  est,  iinproperia 
susMnuil.  C.eciderunl.  inquil,  supcr  me  improperia 
mpropernniium  libi  (Psal.  i.xviii),  o  Paler.  Dum 
enim  mihi  improperarent,  improperahaiit  tibi  qiiia 
sicut  «  qiii  me  recipit,  recipit  eiim  qui  me  misit 
(Lnc.  i\) ;  »  et  I  qui  me  spernil,  spernil  eiini  qni 
ine  misit  (Joan.  xiii);  >  qui  mihi  improperal,  im- 
properal  ci  qtii  rae  misit.  Improperia  crg'»  Juda^o- 


ad  iliud  gaudium  ,  cui  irislitia  non  eril  admislj. 
Consolatio  nobis  datiir  in  recrealione  passionuin 
Christi,  quia  dum  legimus  vcl  aiidimus  quot  ct 
quanla  ille  sine  culpa  sustiniiit,  inlelligimus  nos 
peccatorcs  omnia  debcre  libeiiter  snslmere ,  •  ac 
deiude  seqiiitur  spes,  quia  per  has  afHictiones  spe- 
ramus  ad  illam  bealiiudinem  perveniie,  ad  quam 
Christus  meriio  sii.t)  passionis  pervcnit. 

«  Dcus  autem  paiientia;  et  solaiii  tlet  vobis  id- 

<  ipsum  saperc  in  alterutrum  secunduin  Jesum 
«  ChristuiPjUt  unanimes  uiio  ore  honorificeiisDeuDi 
«  ei  Patre.li  Doinini  nostri  Jesu  Christi.  Propter 
«  qiiud  suscipite  invirem,  sicut  ct  Chrislus  suscd- 

<  pit  vos  iu  Iionorem  Dei.» 


707 


COMMENT.  IN  FPISTOLAS  PAUL5.-I.N  0'IST.  AD  ROM. 


798 


Scripluvse  nos  docent,  sed  Deiis  vol'is  iribuai,  ut  A  sicut  nec  ille  iimnuii'tiliap  credeinium    reputavit. 


pcssitis  agere  quod  Scriplurse  doceul.  Bejis  liice  ct 
virtu(e  sua;  graliaj  vestram  imbecillilateni  corrobo» 
ret,  ul  operari  velilis  etpossiiis  quod  iu  Scripturis 
auditis.  Deus  dico  palienti»  et  solalii  id  cst  a  quo 
est  palieiitia  et  solatium,  sicul  el  cailorae  viitutcs. 
Cum^dicitur  Dcus  patientiae,  hoc  intimatur,  quia 
Deus  cum  liis  est,  qui  habcnt  in  se  virtuiem  palien- 
lioe  ;  sicut  et  cum  dicitur,  Dcus  justitia;,  osienditur 
in  illis  esse  Deiis,  qui  servanl  justiiiam.  Siniililer 
et  Deus  solatii  cuin  dicitur,  ostendilur  esse  cum 
jilis,  qui  cx  Scripluris  divinis  pcr  intelligentiam 
spirittialem  capiunt  solatium.  Deus  palienlice  ei  so~ 
latii  det  iwbis  idipsum  sapere  in  allerutrum.  More 
palriarcharum  et  proplictarum  triliuit  nunc  Roma- 
Tiis  Apostolus  benedictioncm.  Grandis  enim  est  ista  ^ 
benediclio,  qua  precalur  illis  divinitus  dari ,  ut 
idipsum  sapiant  in  alterutruni,  lior,  est  ne  jam  sit 
in  eis  ulia  dissensio,  sed  unum  idenique  sapiaiit  om- 
nes  atque  sentianl;  et  sicut  sibi,  ita  elproximo  suo 
velit  unusqnisqiie.  Bene  autem  addidil,  secundum 
Jesum  Cliristum.  Polesteiiim  lieri,  ut  ct  in  malilia 
aliqui  unum  vicissim  sapiant  et  consenliant.  Qui 
autem  secunduni  Christuiii  sapiunt,  sine  dubio  onine 
quod  sapiunt,  bonum  est.  Det,  inquit,  vobis  idipsuin 
sajiere  inviccm.,  id  esl  det  vobis  tantam  concordiam 
invicem,  ul  quod  uiius  seniit,  senliat  altcr,  et  sa- 
pienlia;  sensiis  traiiseat  in  allerulrum,  id  est  de  isto 
in  iilum,  et  dc  illo  in  istum.  Et  boc  sccundum  Chri- 


Suscepit  aiilem  vos  in  hencreni  Dei,  quoniam  ad 
lioc  vos  suscepit,  utjuxla  pr.xceptum  ejus,  videant 
homines  opcra  vcslra  bona,  el  glorificiMil  Patrem 
vestrum  qni  in  coelisest  [Malth.  V;. 

«  Dico  enim  Chrisium  Jesnni  ministrum  fiiisse 
«  circuincisionis,  propter  veritatem  Dei  ad  coiifir- 
c  mandas  promissiones  patrum,  gcnlcs  aulem  super 
i  miseiicordia  lionorare  Deuni,  sicut  scriptum  cst. 
«  Propterea  confilelior  til>i  in  geiitibus,  et  nomiiii  ttio 
j  canlabo  (//  Viey.  xxii,  Psai.  xvii).  Et  iterum  dicit: 
«  Lajlamini  geiites  cum  plebe  ejus  (Deut.  xxxii).  Et 
«  iteruin  :  Laudate  onincs  gciitcs  Doniinum  (Psal. 

<  cxvi),  et  magnificate  cum  omnes  populi.  Et  rursuni 
«  Isaias  dicii  -.  Erit  radix  Jesse,  ot  qui  cxsurget  re- 
«  gcre   gcntcs ,   in    emn    genles   sperabuiit    (Isi:. 

<  xi).  » 

Vcre  susccpil  vos  Christus,  nani  Jnditos  proplcr 
veritatcm,  geiitiles  propter  misericordiam.  Dicoenim 
Jesum  Cltristum  ministrum  fuisse  circumcisionis,  iJ 
cs!  ego  cni  indubitanier  crcdendum  est,ego  qtii  iion 
ab  liDiniiio,  sed  ab  ipso  Christo  didici,  cgo  qui  tan- 
lusaposUilus  sum,  dico  quia  Christus  ftiil  minisler 
circumcisionis,  id  cst  aposiolus  ct  pniedicator  eo- 
rum  qui  suiit  ex  circumcisione,  sicut  ait  :  i  Non 
Miin  missiis  nisi  ad  ovcs  (iu;je  perieruntdomns  Isracl 
(Matlh.  xv),»  et  boc  propter  verilalem  Dei  com- 
plendam,  qui  locutus  fuerat  Abrahx  cl  David, 
qiiod  ex  corum    scniine  Cbristus    esset  venturus 


stum,  id  est  in  omni  boiio  per  quod  regem  noslrum  p  (Cen.  xxii  ;Psn/.  cxxxi),  ad  conjirmandas  promis- 


sequiinur,  non  iii  rnalo  per  quod  ei  contraimus.  Ita 
sapiatis,  ui  unauimes,  id  est  unum  omncs  aniinum 
bahentes,  uno  ore  lionorificetis  Deum  et  Pairem  Do- 
viini  nostri  Jcsn  Chrisli.  Uno  ore  dicitur,  quando 
unus  aique  idem  seiisus  ct  sermo  per  diversorum 
ora  procedit.  Idem  sapialis,  ut  unanimes  uno  ore 
Deum  honoretis,  quoniam  aliter  cum  honorarciKm 
poleslis.  Non  enini  honoratur  nisi  ab  illis  qui  id- 
ipsuin  in  Christo  sapiunt,  ut  uiianimi  voluiitalc  at- 
que  eadem  oris  coiifessioiie  laudenl  euni.  Qui  se- 
cundum  bumanilatcin  Christi,  est  Deus  ejus;  et  se- 
cundum  divinitaleni  ejus,  cst  palcr  ipsius.  Ilno 
sansu  et  concoidi  vila  deljetis  eum  lionDrare.  Pro- 
pter  quod,   id  est    ul  eum   concordiler  hoiiorelis. 


sioncs  patrum,  id  cst  iit  ralas  cl  firnias  leddcrcl  pro- 
niissiones,  quai  de  cjiis  advcnlu  factse  palribus  in 
Scripturis  leguntur.  Ad  illos  enini  venire  debiiit, 
qiioium  palribus  fuerat  promissus.  Non  autem 
clausil  Dcus  foiiteni  bonitalis  su«  eiiam  in  alieni- 
gcnas  genles,  sed  per  eiimdcm  redempl.orcra  mise- 
ricordiier  eas  salvavit.  Vcl  pro  eo  quod  circumci- 
sioncm  iii  carne  sua  Chrislus  suscepit,  dicitur  nii- 
nister  fuisse  circumcisioni3,ul  apertedctlarareiquoJ 
e.vscmine  Abrah.Te  venicns,  cui  Dcus  promiscrat, 
quia  in  semine  cjus  benedicenlur  onines  gentcs, 
complcret  in  semetipso  quse  palribns  fuerant  pro- 
iiiissa,  utper  hoc  gciililes  inlelligerenl  non  esse  pe- 
nitusjudicandos  eos,   qui  in  legis  observalionihiis 


suscipite  invicem   alii  alios,  ne  jani  alter  allerum  D  deinorantur,  cum  etiam  Chrislus  in  carne  sua  cir- 


abjiciat,  causa  mundorum  vel  immundorum  cibo- 
ru<n  dissentiens  ab  eo.  Ubi  pio  eis  oralionein  prae- 
misit,  ostenditquia  noii  ex  viribus  et  ineritis  homi- 
num,  sed  ex  Dei  gratia  salus  est.  Ubi  yero  admoni- 
tioneni  sulijungit,  utse  invicem  suscipiant.libeium 
arbitrium  in  eis  demonstral;  et  quod  e.x  suo  arbi- 
Irio  pcr  praccedentera  Dei  graliam  conoborato,  sa- 
lutera  suam  operari  possint,  indicat.  Nam  si  nihil 
possent  ex  viribus  suis,  noii  eos  admoneret;  ct  .si 
solo  arbitrio  suHiccrent,  Deum  pio  ipsis  non  ora- 
ret,  sed  solummodo  cxhortaretiir  cos.  Siiscipite  vos 
itivicem,  sicut  el  Christus  suscepit  ros,  qui  iitiUius 
horruit  immundilias,  nec  veputavit  alicui  dclicla 
aua.  Nihil  ergo  de  immunditia  animaliuni  jndicetis, 


cumcisionis  minisier,  id  est  observator  exstitcrit. 
Dico  Christiim  fuisse  ministrum  circumcisionis  pro- 
picr  vcvilaiem  Dei,  scd  geutes  dico  honorure  Deum, 
id  est  dico  quod  genles  ad  tidem  conversa;  bonis 
operibns  et  religiosis  moribus  honorant  Deuni  supcr 
misericordia,  id  est  de  misericordia  aut  pro  mise- 
ricordia  sibi  ab  eo  collala.  Verilas  onim  in  Judx-is, 
m!Ser,lcordia  in  gentibus.  Veritas  ibi,  ubi  erant  cto- 
quia  Dei ;  misericordia  in  illis  qui  dimiserant  Deuin 
et  convertciant  se  ad  diaboli  cultiun,  nullamqae  pro- 
missioiieni  diviiiitus  acctiperant,  et  nullum  juslitiac 
ineritiim  liabebaiit.  Ila  per  solam  misericordiain 
vocavit  Deiis  gcnlcs  ad  bonorandum  et  glorificaii- 
duni  se,  sicut  in  psalmo  scriptum   est   in  perswia 


799  HERVEl  BURGIDOL 

Chrisli  (Psal.  xvu) :  Prcplerea,  id  est  propter  resiir-  A 
rectioiicm  mcam  et  ascensioncra,  quia  ab  insurgen-- 
tibus  in  me  exaltabis  mc,  a  viro   iiiiquo  eripiesme, 

0  Deus  qui  siiljdis  populum  sub  me,  conftiebor  libi 
in  geniibus,  id  est,  tibi  per  me  conlilel)uiitur  genles, 
el  7iumini  tuo  cantabo,  id  est  caniantes  faciam. 
Osteiidit  a  gentibus  majores  Deo  giatias  referendas. 

1  Cui  enira  plus  diiniltilur,  plus  diiigit  (Luc.  vii).i 
13t  Judoeis  arrogantiam  lollit,  dum  et  genlium  salu- 
tem  similiter  docet  esse  prxdiclam.  Quod  Dominus 
ail :  Confitebor  libi  in  gentibus,  declarat  ut  ipse  con- 
fitetur  in  eis,  sicut  el  loquitur  in  eis,  utpote  iii  raem- 
hris  suis.  Confessio  aufem  non  tantum  peccatorum 
esl,  sed  ct  laus  Dei.  Et  quod  ait :  Canlabo,  hoc  est 
illud  caiiticum  novum,  de  quo  dicil  alius  psaimus  : 
I  Canlatc  Domino  canticum  novuni,  caiiiate  Do-  B 
inino  omiiis  terra  (Psai.  xcv).»  Ipse  quippe  cantat 
in  nobis,  cujus  gralia  cantat  in  nobis.  Intus  est 
gaudinni,  ubi  vox  laudis  et  canitur  et  auditur,  qua 
voce  laudatur,  qui  gratis  amandus  est  toto  corde, 
tota  aikinia,  ct  lota  mente,  amatoremque  suum  ac- 
cendit  iii  se  gvalia  Spiritus  sancti.  Ilaec  de  gi-ntiiim 
salute  David  in  psalmo  {Psal.  xvii).  Et  iterum  Moy- 
ses  in  cantico  Deiiteronojnii,  ubi  iios  habemus : 
«  F-audaic  geiites  populum  ejus  (Cci((.xxxii),»  juxla 
septiiagiiita  Iiiterpictcs  dicit :  Lmumini  gentcs  cum 
plebe  ejus,  id  est  cum  Judxis  unum  ovile  in  Clirislo 
faelx  gaudete.  Et  iteriim  David  :  {Psat.  r.xvi),  Lau- 
date,  omncs  gentes,  Do:ninum  quia  auxit  plebis  suse 
numerum  nobis  omnibus  associatis,  et  magnificate 
eum,  id  est  niagnum  et  gloriosum  vestris  operibus 
csteadilc  omnes  populi  Juda)oruni,  id  csl  duodecim 
Iribus  et  oiniies  faniilise  Israel.  Et  rursnm  haias 
ait  {Isa.  xi),  qiiod  ad  idem  pertinet  :  Erii  radix 
Jcsse,  id  est  piincipiuin  regalis  familia',  et  ex  hac 
radice  crit  Christus,  qui  exsurget  a  morluis  regere 
aentes,  id  est  ut  regat  geiitcs  per  fidem  et  boiia 
opera;ct  ideo  gentes  sperabunt  in  eum  vciiturum 
ad  judicium,  ul  recipiant  ab  eo  coronam  gloriai. 
Vel  quia  ipseClirislus  in  Apocalypsi  Joannis  dicit : 
Ego  suin  radix  ct  gemis  David  (.-Ipof.  xxii),»  ipse 
polius  cst  iiitelligcndus  radix  Jcsse,  id  cst  origiiiem 
carnis  per  David  ct  Mariam  traliens  ex  Jesse.  Ba- 
dix,  inquit,  erit  Jesse,  id  est  erit  lilius  Jesse,  erit 
ducens  genus  Jesse,  ct  ipse  erit  qui  de  morte  exsur-  D 
get  rcgeregentfis,  ctin  eura.ut  dixiniusl,  gentcs  spe- 
labuiit,  ut  cum  redierit,  peicipiant  ab  eo  regnum 
{Matili.  xx\). 

<  Deus  aulem  spei  repleat  vos  orani  gaudio  et 
t  pace  in  crcdendo,  ut  abundetis  in  spe  et  virlute 
I  Spiritus  sancti.» 

Pulchre  qui  dixcrat  in  Isaia  scriptum  esse,  quod 
in  cum  gentcs  sperabuiit ,  gubjungit  :  Deus  autem 
spei,  velul  si  scriptum  luissct,  quod  in  eum  gen- 
tcs  crcdcreiit  ,  ct  adjecissci ,  Deus  aulcm  spei. 
Deum  aulein  spei  invocat  siiper  eos  qui  spc- 
rant  in  cuni,  a  quoeis  benediclioais  munus  pre- 


ENSIS  MONACHl 


800 


catur  augeri,quasi  dicat :  Ego  Scripturarum  testimo- 
niis  ostendi  vos  tam  gentiles  quam  Juda;os  pcr 
Christuni  ad  fidem  pertinere,  sed  Deus  qiii  potest 
omnia  adimplere  quae  dixi,  Deus  spei,  id  est  qui  dat 
spem,  vel  in  quo  spcramus ,  repleat  tox  omiii  gaudio 
spiritali,  ut  nullus  vestrum  jani  contiistetur,  sicut 
solebatis  in  lite  (211)  mutuo  conlrislari,  sed  de 
profeclu  veslro  et  spe  gaudeatis,  e(  repleat  vos  pece, 
id  est  coiicordia  in  credendo,  ne  in  vestra  crcdulitate 
sit  ulla  discordia,  sed  pax  ad  invicem,  ut  abundetis 
bonis  operibus  in  spe  futurse  remuneralionis  el  vir- 
tule  Spirilus  sancli  qua  nunc  conforianiini.  Vel 
abundetis  per  opera  bona ,  id  est  certius  sperelis 
sternam  beatitudinem,  et  abundetis  in  unitate  et 
virlulc  Spiritus  sancli,  id  est  abundanlius  replea- 
miiii  ejusdem  Spiritus  fortitudine,  ut  ad  omnia  sitis 
robusti 

I  Certus  sum  autem,  fralres  mci,  et  ego  ipse  de 
t  vobis,quoniam  et  ipsi  pleni  estis  dileclione,  repleti 

<  omni  scicniia,  iti  ut  possilis  allerutrum  monere.» 
Ne  videretur  omnes  iiitclligere  discordes,    et  ad 

coriigenduni  insipiciilcs  removet  illud.  Qiiod  ideo 
iiicipit,  ul  admoneat  perfectiores  de  correpiione  mi- 
norum,  ei  iiide  proponit  se  exemplum  qui  laborabat 
de  aliis.  Et  opus  est  iit  hoc  isti  faciant,  cum  ipse 
aliis  impeditus,  ad  eos  venire  nondum  possit.  Mo- 
iieo,  inqiiit,  vos  in.viccin  suscipere  el  concorditer 
vivere,  non  tameii  omnes,  sed  cerlus  tum  de  vobis 
majoiibus,  o  fraires  mei,  et  cgo  ipse,  qiii  ita  loquor, 
quoniam  noii  ego  sohis,  sed  vos  ipsi  pleni  eslis  dile- 
ctione,  qua  vclitis  aliis  prodesse ,  et  repteli  omni 
scicnlia,  qua  pnssitis  implere  quod  vuhis  erga  pro- 
fectum  aiiorum.  Rcpleii  omni  scientia  vetcris  et 
nova?  legis,  eisi  non  plcnarie,  lamen  ex  parte,  ila 
ut  possiiis  alterutrum  monere,  id  est  in  lantiim  di- 
dicistis  omncm  Scriplurse  srienliam,  ut  possitis  per 
eam  invicem  allerulrum  monere  ad  bene  agendum, 
nisi  iii  vestra  culpa  remanserllis. 

<  Audacius  auiem  scripsi  vobis,  fratres,  ex  parte 

<  taiiquam    in    memoriam  vos   reducens,   propter 

<  graiiam  quoe  data  est  railii  a  Deo,  ul  sim  ministcr 

<  Jcsu  Clirisli  in  gciitibus,  sanctificans  evangelium 
i  Dci,  utliat  oblalio  gentium  accepta  et  sanctiflcata 

<  iu  Spiritu'sanctu.) 

Certus  sum  de  vobis,  ct  vos  scientia  repletos  esse 
novi ,  scd  taincii  audacius  <\mn\  forlasse  piilare- 
tis,  scripsi  vobis  ,  o  fratres,  el  scripsi  ex  parte.  Cniii 
nunc  Aposlolus,  a  quo  scienlias  scrmo  nobis  trans- 
fusus  est ,  ex  parte  se  dicat  scripsisse,  credendun: 
est  quod  quamvis  ipse  alibi  dicat  :  <  Ex  parte  co- 
gnoscimus  cl  ex  parte  prophctanius  (/  Cor.  xiii),  > 
pliira  tamen  ci  nnilio  plura  scirct  quam  seripserit, 
Tanquara  cnim  ipse  multa  sciret,  nec  lanien  auderet 
iniilta  profcnc,  audacius  se  fccissc  dicit,  ut  salutcm 
aliquam  pcr  Scripiuram  cis  dirigcret.  Quod  vero  ait, 
tanquiim  in  memoriam  vos  rcducens,  indicat  fuisse 
quidera  sibi  jam  scrnioncm  de  talibus,  et  sc  frequen- 


(2H)  Al.  dcesl  inlile. 


801 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PALLI.  —  IN  EPIST.  .\D  nO.M. 


802 


ter  disseruisse  ae  mysleriis;  sed  quia  qure  solo  scr-  A  le.  iiidicatur  eliam  aliquid  fulumm.  Prodiijia  vero, 


mone  dicla  sunt  facile  iniercipere  posset  oblivio, 
per  liKc  pauca  quas  scripsit ,  revocai  illos  in  mc- 
raoriam  corum  ,  qua;  latius  soepe  disseruerat.  A'el 
audacius  scripsi  vobis,  reprelieudendo  audacius 
quosiiam  veslrum  male  se  habeniium,  scripsi  dico, 
non  quasi  putans  vos  insipicnles,  sed  quasi  in  me- 
moriain  vos  reducens,  id  est  quasi  faciens  vos  me- 
mores  quid  agere  debeatis.  Per  laudem  eos  rcvo- 
cal  ad  meliora,  more  exhortanlis.  Uiide  ncc  dicit 
se  docere  eos,  scd  moncrc,  quasi  quod  sciatur,  scd 
subterfugiat  animo.  Ubi  lameu  latenier  eos  arguit, 
quasi  oblilos  quod  niente  scduia  rctiMere  debuissent. 
Scripsi,  iuquit,  vobis,  ct  hoc  propler  yraliam  apos,lo- 
latus  quoe  daia  csl  a  Dco ,   quasi  dicat  :  Pro  oflicio 


in  quibus  tantummodo  mirabile  aliquid  oslenditiir. 
Signa  aulcm  et  prodigia,  quasi  quae  utrumqne  contt- 
neant,  dixit.  Scriptura  vero  divina  interdnm  Tenct 
istas  proprietates,  inlerdum  abasive  et  prodigia  pro' 
signis,  et  signa  pro  prodiyiis  ponit.  l!«c  ideo  per  se 
facta  dicit  Apostolus,  ut  probet  se  niliil  mimis  pos- 
sc  quain  priorcs  aposlolos,  (jui  cum  Cliristo  fuerant. 
In  virtute  autera  Spirilus  sancti  polesi  illa  potestas 
intelligi ,  qua  raanus  imponebat  super  credentcs, 
cl  accipiebant  spirilum  sancluni,  velsupcr  inlirmos 
el  sanabanlur.  Iia,  ir.quil,  operalur  in  nie  Chrisius, 
ul  a  Jerusalem  usque  ad  lllyricum  repleverim  Evan- 
gelio  Chrisii  omnes  populos  per  circuitum,  vel  Evan- 
gelium  Clnisti   repleverim,  id  est  plene  prsedicave- 


nieo  omittere  noii  jMlui.  Ob  hoc  data  est  mihi  gra-  "  rim  iisque  ad  Illyricum,  qu»  est  regio  magiia  ,.  in- 


tia,  ut  sim  minister  Clirisli  in  (jcnlibus ,  id  csl 
itt  uiiiiistrem  et  scrviaui  Chrislo  ,  prseJicans  illum 
gentibus.  Non  temere  scribit,  sed  Aposlolus  gen- 
lium  constilulus,  audet  scribcre  omnibus  gentibus. 
Sum  minister  Chrisli,  quem  ipse,  non  alius  inslituil, 
cgo  dico  sanctificans  Evaugelium  Dei,  id  est  e.iccmplo 
meo  sanclum  ostendens,  quod  cum  tanta  reverenlia 
minisiro,  m(  fiat  oblatio  gentium  accepta ,  id  est  ut 
omnes  offorantur  Domiiio,  tanquam  acceplabile  sa- 
crificiura,  cum  in  Christum  creilentes  per  Evange- 
lium  sanclificantur.  VeUiat  obiaiiogentiuin  accepta, 
id  est  ul  gentes  quas  oCfero ,  sint  accepla;  Deo  lidei 
perfeclione,  et  sanctificata;  L,.i)a  opsratione  in  Spi- 
litu  sancto,  id  est  in  Spiritus  sancii  gratia. 

t  Habco  igitur  gloriam  in  Christo  Jesu  ad  Deura. 
«  Non  enim  audeo  aiiquid  loqui  corum,  qux  per  me 
4  non  efficit  Chrisius  in  obedientiam  gentium  verbo 
t  et  factis;  in  virtule  signorum  el  piodigiorum,  in 
<  virlule  Spiritus  sancti ,  ita  ut  ab  Jerusalem  pcr 
«  circuitura  usque  adlllyricum  repIeveriniEvangelio 
I  Chrisli.  » 

Dixi  quia  sum  miiiister  Jesu  Christi,  sanclificans 
Evangelium  Dei.  Igitur  liabeu  gloriam  in  Cliristo 
Jesu  ,  cui  ministro,flrf  Deum ,  cujus  Evangelium 
sanctilico.  In  Christo  gloriam  istam  habeo,  quia 
nullus  apud  Deum  gloriam  habere  polest ,  nisi  in 
Ghristo.  Christus  enim  verilas  et  sapienlia  et  justi- 
tia,  et  sine  his   nemo  gloriam  babeJ  apud  Deum. 


cipiens  a  principio  Eiiropa; ,  et  habens  provincias 
dcccm  et  novem ,  cx  quihus  Dalmaiia  cx  utra- 
qiicPannonia,  Epirus  et  Achaia  ,  Maccdonia  et 
Tiicssalia. 

<  Sic  auleni  pr.-cdicavi  Evangelium  hoc,  non  ubi 
«  nnminatus  est  Christns,  ne  super  alienunt  fuiida- 
«  nicntum  aedificarem,  sed  sicut  scriptum  est :  Quo- 
«  niam  quibu?  non  est  annuntiatum  de  eo,  videbunt ; 
«  Pt   qui   non    audieruiit,  intelligenl.  Propier  quoJ 

<  impediebar  plurimnm  venire  ad  vos.  Nunc  auteni 
«  ulterius  locum  noa  habens  in  his  regionibus,  cu- 
»  piditatem  autera  habeus  veniendi  ad  vos  ex  multis 
«  jam  pr?ecedentibus  aniiis,  cum  in  Hispauiam  pro- 

„  <  ficisci  coepero,  spero  quod  pr*teriens  videam  vos, 

<  et  a  vobis  deducar  illuc,  si  vobis  primum  ex  parts 

<  fruitus  fuero.  » 

Replevi  omnia  Evangelio  per  tam  longa  lerrarum 
spatia  ,  nec  post  alios  id  feci,  sed  sic  pnvdicavi 
lioc  Evangelium ,  ul  omnes  anticiparem,  quia  prae- 
dicavi  illud  non  ubi  nominatus  esl  Christus,  id  est 
non  in  locis  in  quibus  ab  aliis  prsedicatus  fuerat, 
ne  super  alienum  fundamentum  wdificarem,  id  cst 
ne  super  fundamentum  lidci  ab  alij  positum  adde- 
rem  meae  praedicationis  aedilicium ,  et  alieni  operis 
gloriam  subripere  viderer,  sed  sicut  in  Isaia  {Isai. 
Lii)  scriptum  est  feci,  ubi  legilur  :  Quia  quihus  non 
est  annuntialnm  de  eo ,  id  est  de  Christo,  ii(/t'/)u)it 
eum  oculis  cordis;  et  qui  anlca  non  audierunl  pra;- 


Habeo  gloriam  in  Chrislo,  et  recle,  quia  non  audeo  D  dicationem  de  eo  ,  intelligent  qua;  de  ipso  dicuntur. 


ut  pseudoapostoli  loqui  aliquid  eorum  qua;  per  me 
non  effic.it  Cbrislus,  id  est  dcdocus  grande  pularcm, 
si  aliquid  loquerer  quod  per  me  Christus  noii  opere- 
tur,  in  obedientiam  geniium,  id  est  ut  gentes  ci  obe- 
diant  verbo  meae  praedicaiionis  et  factis  me:B  opera- 
tionis,  t)!  virlute  signorum  et  prodigiorum,  id  cst 
potcntia  mysticorum  et  siinplicium  miraculorum, 
faclornm  in  virtuie  Spiritus  sancli^  Qum  loquor,  in- 
qiiit,  non  sunl  alicni  operis  verba;  nec  aliorum  ge- 
storum  laudator  efficior,  sed  qua;  Christum  per  me 
fecissenovi,  haecscribo  vnbis,  quae  pcr  obedienliam 
gcnlium  verho  in  me  ei  opere  explevii,  verbo  do- 
clrinre  ,  operc  autem  signorum  et  prodigiorum.  Si- 
gna  appcllanluri  in  ouiLus  cum  aliquid  sit  mirabi- 


Secundum  hoc  propheti*  teslimonium  oliservavit 
diligentcr  Apostolus,  ul  illis  Christum  nuntiaret, 
quibus  a  nullo  fuerat  nuntiaius,  et  illi  de  eo  intelli- 
gerent,  qui  a  nulloantedidicissent.  Nain  quia  scie- 
bat  pseudoapostolos  sub  nomine  Christi  falsa  dicere, 
quod  postea  corrigere  maximi  eral  laboris,  ideo 
eral  sollicitus  praevenire ,  et  veritatem  inlegre  Ira- 
dcre,  ubi  Christiis  nondura  erat  nuiiiiaius;  utque 
verus  dc  co  esset  intellectus,  festinabat  gentes  veri- 
tate  inibuere,  quatenus  conira  pseudoaposlolorum 
commenla  cautos  onines  facerct.  Tol,  iiuiuit,  gen- 
libiis  praedicavi  Christum  ignoraniibus.  Proptcr 
quod,  id  est  quia  detinebar  oceupaiione  fundandi 
ecclesias ,  el  in  illis  locis  fundandi,  ubi  nullum  Mai 


803 


HERYE»  liLmOIDOLENSlS  MONACIll 


801 


fuiidamentum  pmtesserat,  dum  per  circuitum  irem,  a  lardalionem  moderalius   pollicetur.    Desiderabiiius 


el  pseudomagistroi  prKvenirem,  impediebur  plitri 
miim  venire  ad  vos  ,  quos  sicut  in  principio  epislol» 
dixi  yidere  desidtro.  Sed  nimc  ttllerius  non  Itabens 
locum,  id  est  causam  morandi  in  Itis  regionibus , 
quia  omiies  notitia  Dei  replevi ,  sed  cupidilatem  diu 
liabens  veiiiendi  ad  vos  ex  mullis  jam  pra;eedenlibus 
annis ,  cum  ccepero  pro(icisci  in  Hispaniam,  ad  quam 
diCBcile  itur  a  pseudoapostolis,  et  ideo  tardaie  licuit : 
spcro  quod  praneriens  lideam  vos.  Yidelur  lia;c  in 
Acliaia  posiius  dicere  apud  Corinlhum.  Qu.tb  uiique 
Achaia  viciiia  et  coUaereiis  est  Macedonia3.  In  quibus 
locis  degens,  cura  singula  quseque  pcragrasset,  Evan- 
gelium  prredicans  in  his  duntaxat  linilius,  nbi  Chri- 
stus  ante  noii  fuerat  pra;dicatus,  et  agnitione  Dei 


enim  suscipimusbona  qu;ecilo  metuimus  aufercnda; 
sr:curius  vero  negligimus,  quae  uos  diutius  contentu- 
ros  credimus. 

e  Nuncergo  proficiscar  Jerusalem  ministrare  san- 
«  ctis.  Probaveruiit  enim  .Macedonia  et  Acliaia  col- 
«  latione.m  aiiquam  facere  in  pauperes  saiictorum, 
€  qui  sunt  in  Jerusalem.  Placuit  enim  eis,  el  debi- 
«  tores  sunt  eorum.Nam  si  spiriialium  eorum  parti- 
«  cipes  facti  sunt  gentiles,  debent  et  in  carnalibus 
«  ministiare  eis  {/  Cor.  i.\).  Hoc  igitur  cum  con- 
«  summavcro,  et  assignavero  eis  frucliim  liunc, 
«  proficl.scar  per  vos  in  Hispaniain.  Scioaulemquo- 
(  niam  veniens  ad  vos,  in  abundanlia  benedictionis 
«  Chiisli  veniain.» 


replesset  omnia  ,  dicit  se  uUerius  locum  non  habcre  B      Quandoquidem  hic  amplius  non  habeo  locum  et 


in  hi.s  regionihus,  id  esl  nullum  sibi  siiperessc  Chri- 
sli  pra;dicatione  vacuurn ,  ettempusjam  adesse, 
<luo  desiderium  auum  videndi  Rom.anos  debeat  in>  - 
plere,  quod  conceptum  ex.  multis  annis  gerehat,  sed 
propter  alios  assidue  convertendos,  distulerati  Nec 
falsum  loquitur,  qui  se  in  Hispaniam  profecturum 
pollicelitr.  Profeclus  est  enim  ,  sicut  Hicioiiymus 
et  Beda  ca;lerique  doclorcs  teslaiitur.  Unde  et  Nar- 
honam  pra;teriens,  quenidam  discipulum  suum  no- 
mine  Pauluin,  ferlur  ibi  reliquisse  episcopura.Pcr- 
venil  igitur  usquc  ad  Ilispauias,  et  a  mari  Ruhro 
usque  ad  Oceanum  pra;dicando  cucurril,  imilans 
solis  cursura  ab  orieiite  usque  ad  occasum,  ul  ante 
ei  lurra  deficerct  quam  stiidium  pisedicandi.  Quia 


vos  desidero,  igitur  non  indilale  proliciscar  Jerusa- 
lem  ,  ut  inde  veniain  ad  vos.  Proficiscar  ministrare 
sanciis  ,  qui  rerum  suarum  venditarum  preiia  po- 
suciunt  ad  pedes  apostolorum  [Act.  iv).  Et  habeo 
qiiod  iiiis  niinisirem,  quia  probaverunl,  id  esl  pro- 
bum  juslificaveruiit,  Maccdonia  et  Acliaia,  id  esl 
Maccdones  ei  Achaici ,  coUalionem  aliquam  facere. 
Non  ergo  coegi,  sed  ipsi  probavcruiil  facere  aliquam 
collaiionom  pecuiii;e  in  paiiperes  sanclorum,  id  esl  ia 
illos  saiiclorum  qui  sunt  pauperes  in  Jerusalem.  Non 
cnim  omncs  sunt  pauperes,  sed  iUi  qui  omnia  ven- 
diderunl,  el  ad  pe:lc3  apostolorum ,  ut  disimus, 
preiium  posuerunl.  Hic  subtiliter  et  verecuDde,  dum 
laudat   Gr;ecos,  hortatur  Romanos,  facilius  enim 


ergo  cl  apnd  Ilispanias  pseudoaposlolos  praevenire  ^  devoiae  mentes,  ad  bene  agendum   exemplis  quam 


lesiiiiabat,  cum  in  Hispaniam,  inquii,  proticisci  coe- 
pcro,  spero  qiioJ  \ideam  vos,  quasi  dicat  :  Ex  me 
iiil  possuni,  sed  spero  quod  Dciis  dabit  ut  vos  vi- 
deam,  el  hoc  pr;pieriens ,  quia  non  indigetis  longa 
inora,  et  alii  prorsus  iiidigeut  advenlu  meo.  Speio 
quud  videam  vos,e/  a  vobis  deducar  illuc,  si  interim 
vos  prajparatis,  ne  me  a  ca-teris  retardotis,  videlicet 
si  vobis  primum  (ruilus  fuero  ,  id  est  si  primum  de 
vobis  frucium  habuero,  si  prinium  de  vestro  friictu 
la;ialus  fuero,  et  hoc  ex  parte  vestrum  ,  id  esl  ex 
iilis  qui  nondum  taiem  fruclum  faciuni,  qualcm 
oporiet.  Quod  ait ,  spero  quia  piacturiens  videam 
vos,   nou  ila   accipiendum   esi,   quasi  tam  parvo 


sermonibus  invilanlur.  Et  qui  per  misericordiam 
Dei  vivunt,  misericordes  dcbent  esse  confratribus. 
Probavcruni,  iiiquam,  facere  rerum  suarum  colla- 
tionem,  quam  sanelis  egeniibus  mittant ,  quia  pla- 
cuil  eis  hoc  facere,  et  meriio  placuit,  quia  debitoret 
sunleorum,  Siinilitcr  et  Romani  sunt  debitores  eo- 
rum.  Adeo  vult  Apostolus  esse  misericoides,  ul  et 
hoc  deberi  dicat  a!i  en,  qui  misericordiam  c.\spectat. 
Debitorcs  suiit.  Xam  si  genliles  facli  sunt  participes 
spiritalium  eorum,  id  est  spirilalium  bonorum  qux 
habent  llcbr;Ei.  qui  pradicatores  cis  miscrunt,  de- 
beiit  ipsi  gculilcs  ministrure  cis  in  carnalibus  bouis. 
Isli  SR  totos  dederant  divinis  obsequiis,  nihil  mun- 


amore  erga  Ronianos  tcneiftur,  ut  eos  in  transitu  p  danum  curanles,  et  excmplum  bonae  conversalionis 


soluramoJo  et  aiiquo  pcrgcns  judicarel  visendos. 
Liide  subjuiigit,  si  vobis  primum  ex  par.te  fruitus 
fuero.  In  quo  utique  in  ipsoruin  polcstate  vidctur 
ponere ,  quandiu  pro  eis  debeat  rclaxare  proposi- 
tum  alio  pergendi ;  el  hoc  quoJainmodo  aninrem 
ipsorum  crga  se  invilat  ct  uutrit,  ul  ipsi  iiisaliahili 
erga  Apostolum  teneantur  affeclu,  scianleiiam  ipsum 
id  habere  propositi ,  ut  non  prius  ab  cis  discedat, 
jieque  alio  ((uam  chariiatis  ipsorum  gratia  pcrfrua- 
tur  ;  noii  laincii  ex  integro  ,  sed  ex  partc  s;itisfiet  ei- 
dein  charitaii.  Prxmonet  enim  quod  prxferenda  sit 
cis  necessiias  evangelizandi  piurihus.  £t  hene  his 
quos  nondum  secundum  carnem  videral,  elad  quos 
DOtidum  in  corpore  vcnevat,  prd:scutiam  sui  et  re- 


dabaiil  eredeniihus.  Idcoque  genliles  qui  nop  pote- 
rant  omiiia  qux  inundi  sunt  reiinqucre,  constituit 
illis  Aposlolus  tanquam  stipendiarios,  provinciales, 
ut  cx  rebus  suis  victam  cis  ininistrarent.  £t  quia 
illis  hoc  placuit,  igitur  cum  ego  consummavcro  hoc 
rainislerium,  efassignurero,  id  esl  subsignouniuscu- 
juscunque  ecclesisvel  regionistr.ididero  eis  frucium 
liunc  ex  boua  arboie  naium, proficiscar  per  vos  in  Hi- 
spaniam,  et  ideo  iiiterim  vos  corrigitc,  per  vos 
transibo,  nec  inutiliter,  sed  scio,  id  est  cerlus  sum 
quottiam  veniens  ad  vos,  veniam  in  abundaniia  beui- 
diclioms  Chrisli,  id  est  mullum  vobis  prudcro.  IIoc 
noa  iiisi  per  spiritum  piophetiae  poUicetur.  Siipra 
hominera  namque  est  tcire  dc  futuris,  quod  noa 


805  COMMENT.  !fJ  KPSSTOLAS  PAULl.  —  IN  EPIST.  AD  ROM.  809 

solum  in  benedictione  Christi,  sed  el  in  abiinilautia  A  crameniis  semper  astringat.  Olisecro,   inquil,  per 


bcnedictionis  venlurus  bit  ad  eos,  ubi  et  venieiitis 
gralia,  et  suscipientiuin  meiila  paiitcr  dcsign.in- 
tnr. 

<  Obsecro  igitur  vos,  fratres,  per  Domininn  no- 
«  ftrum  Jesuni  Cbristum  et  per  charilaieni  Spiritus 
I  sancti,  ul  adjnvctis  mo  in  orationibns  vcslris  ad 
I  Deimi,  nt  liberer  ab  infijclibns,  qui  sunl  in  Jiid;ca, 
<  ct  obscquii  mei  oblatio  accepla  ii.il  in  Jernsalem 
I  sanctis,  ut  veniam  ad  vos  in  gaudio  per  vohiiila- 
€  tem  Dei,  et  refrigertr  vobiscum.  i 

Quandoquidem  iturus  suni  Jerusalem,  ac  deinde 
ad  vos  migraturus,  igilur  obsecro  vos,  frutres,  ut  si 
nie  vultis  videre,  irapetretis  orando  ut  possim  libe- 
raius  ad  vos  venire.  Obsecro  vos  per  Dominum  no- 
striim  Jesum  Cliristum  et  per  cliarilalem  Spiriliis  " 
saneii,  id  esl  quam  Spiritus  sanclus  dal,ut  si  Domi- 
num  Jesum  diligilis.et  si  in  vobis  est  charitas  q-uam 
Spiritus  sanctus  facit,  adjuvetis  me  in  orativuibus 
vestris  ad  Deitm,  ut  quod  ego  solus  oblinere  nequeo, 
vestris  adjulus  orationibus  obtineam.  Mulli  enim  iii 
unum  dum  congrcganlur  unanimes,  fiunt  magui,  ei 
multorura  preces  impossibile  est  ut  non  impelrent. 
Adjuvetis  me  ul  tiberer  ab  infidelibus  qui  sunt  in  /it- 
dtva,  ne  nie  diutius  teneanl,  et  salulem  vestrani  alio- 
rumqne  rctardent,  nec  vittnm  qiiem  sanctis  defero, 
tollant.  Orate  ul  liberer  ab  bis  incrcdulis,  vl  oblatio 
obsequii  mei,  id  est  mihi  injuncti,  /iat  accepta,  id 
est  sutficiens,  non  dirainuta,  sanclis  in  Jerusalcm. 
Yel  accepta,  grata^  et  placens  eis,  ut  intelligentes  ,-. 
charilateni  mcam  eiga  se,  mecum  unanimes  gra- 
lias  agant.  Magnus  enim  mibi  profectns  eiit,  si 
meo  ministerio  laetificati,  Deum  laudaverint.  Oiate 
ut  bsec  ila  conipleam,  sicque  venire  possim  ad  vos 
in  yuudio  futuri  profectus  veslri  per  vuluntatem  Dei, 
el  refrigerer  vubiscum,  id  est  reqiiiescam  in  pace  et 
cnncordia  vestra.  Non  enim  refrigerium  babeo  in 
vobis,  si  dissidentes  fueritis.  Licet  per  pn^phetiain 
dixisset  superius,  quia  venicns  ad  vos,  iu  abiindan- 
lia  benedictionis  Cbristi  veiiiam,  nihiloininus  tamen 
sciebat  etiam  iu  bis  quae  maiiifeste  fnlura  cognove- 
rat,  orationem  esse  necessariam.  Qu«  ulinue  nisi 
fuisset  adhibita,  sequeretur  sine  dubio  noii  impleri 
quae  fuerant  propheiata.  Qiiis  ergo  est  qui  bsc  lc- 


Dominum  no.strum  Jesuin  Cbristum,  el  pcr  chariia- 
lein  Spiritus  sancli,  ut  adjuvctis  me  iii  orationibus 
\cstiis  ad  Deuin,  ut  libeier  ab  infidelibus  qui  sunt 
iii  Jiid;Ba.  Non  tamen  pati  mcruit  ab  incrcduiis  ea 
pro  Christo,  qua;  ad  apostolatus  ejus  gloriam  perti- 
nenf,  sed  impediri-veretur,  ne  diuiius  obstaciilis  re- 
teiitus  vel  ininus  gratum  exhibeat  sanclis  minisle- 
riuui,  vel  desiderium  ejus  quod  erga  Piomanos  ha- 
bet  visendos,  diutins  differatur.  Si  enim  haec  ila 
gesserit,  tunc  pro  bcne  gestis  gaudciis  icbus,  cito 
vcniet  ad  eos  per  voluntatem  Dei,  et  rcfrigcrabitur 
cum  eis,  id  cst  reqniescet  in  cbaritate  et  bonis  ope- 
ribus  corum.  Ibi  enira  refrigeiium  babel  Apostolus, 
ubi  requiescil  Spiritus  sanctus. 

I  Deus  autem  pacis  sit    cum   oranibus    vobis. 

<  Amen.  > 

Ego,  inquit,  cito  venire  cnpio.  Sed  sive  cito,  sive 
tarde  venero,  Deus  pacis  sit  cum  omnibus  vobis, 
Amen,  qui  vos  omnes  in  pace  custodiat,  id  est 
Christus  qui  se  iisque  in  flnem  sa>culi  cum  suis  fu- 
turum  promisit.  Pulchre  autem  iii  pace  finivit,  duo- 
bus  populis  in  concoidiam  revocatis,  oslendens 
quia  non  nisi  in  pacificis  Deus  pacis  inhabitat.  Es 
linc  aiitem  loco  incipit  mullos  proponere,  quibus 
Roniani  debeant  credere.  Nam  subdit : 
CAPUT  XVI. 

I  Commendo  autem  vobis  sororem  nostram  Pboe- 

<  ben,  quie  est  in  ministerio  Ecclesiae  quse  est  Cen- 

<  ( lucis,  ut  eam  suscipiatis  digne  in  Domiiio  san- 

<  tis,  et  assislatis  ei  in  quocunque  negotio  vestri 

<  indiguerit.  Eteiiim  ipsa  quoque  astiiii  nuiltis  et 

<  mihi  ipsi.  i 

Cenc!ire;e  dicitur  locus  Corintlio  vicinus,  id  est 
portusCorinthi.  Phoibe  autem  et  nobilissima  et  di- 
tissima  mulier  erat,  quse  ecclesiam  in  loco  Cenchreis 
sua  subslantia  suslentabal.  Et  tunc  tempoiis  pro 
aliquo  negotio  Komam  profecta  est,  et  ideo  eara 
P.omanis  connnendat  Apostolus,  ut  suscipiaiit  eam 
digne  sanctis,  ut  dignum  est  saiictos  suscipi,  el  per 
eam  fortasse  misit  hanc  epistolam.  Docei  etiam  fe- 
miiias  locus  iste  apostolica  aucioritate  in  ministeiio 
ecclesia;  consiitui,  iii  quo  positam  Plioiben  Aposlo- 
his    nunc  matjna  laude    commendat,    enuinerans 


gens  vel  aiidiens  quod  Pauliis   deprecctur  eos  qui  D  etiam  gesta  ejus  pr«clara,  et  dicecs  quia  intantum 


Romai  sunt  orare  pro  se,  coutemnat  orationes  Ec- 
clesi.Te  postulare,  eliain  si  infcriores  incritis  esse  vi- 
deantur  lii,  a  quibiis  oratio  poslulalur?  Ecce  enim 
Pauhis  aposlolicis  pra^diius  meritis,  discipulos  hu- 
militer  horlatur  ut  orent  pro  se.  Notaiidura  etiam 
quia  suiit  nonuulli  qui  diciint  :  Quaie  laboremus 
ijoiiis  operibus  ad  vitam  perveiiire?  Nam  si  piajde- 
slinati  sumus,  sine  dubio  ad  cam  perveniemus, 
Qiiorumerrorem  destituil,  dum  Romanos  bortalur 
nt  orent  impleri  ea,  quae  ipse  per  spirilum  pioplie- 
tise  futura  praidixeral.  Deus  enim  nmlta  sic  pra-dc- 
stinavit  futura,  ut  saiicti  ea  cura  iabore  oblincant; 
<'t  ideo  qui  lahorare  neglexeril,  non  apprehendet 
iila.  Vidfamus  quam  validis,  quamque  religiosis  sa- 


omnibus  astitit,  et  in  necessitalibus  praesto  fuil,  nt 
etiam  mihi  ipsi  in  nccessitatibus  meis  aposlolicis 
dcvotione  mentis  astilerit.  Oslendit  etiam  quia  bi 
qui  bono  operi  in  ecclesiis  daiit  operaiii,  vicem  re- 
cipere  debeiit  a  fratribus  el  honorcm,  ut  in  quibus- 
cunque  necesse  fueril,  sive  spiritalibus,  sive  etiam 
carnalibus  ofliciis,  adjuventur;  et  honorifice  ba- 
beantur. 

«  Saliitate  Priscam  et  Aquilam  adjutores  meos 

<  in  Christo,  qui  pro  anima   mea  suas  cervices 

<  supposuerunt,  quibus  non  solus  graiias  ago,  sed 

<  et  cuncta.'  eeclesia!  gentium,  et  domesticam  co- 

<  rura  ecclesiam.  » 

Prisca,  qutein  Actibns  apostoloruiu  Priscillano- 


807  IIERVEl  BURGIUOLENSIS  MONACIIl  808 

minntiir,  nxor  erat  Aquilae.  De  nis  enim  dicit  Lu-  A      Qiiamvis  niliil  egregium  prse  csteris  buic  videa- 


cas  ;  e  Kgressus  ab  Atlienis  Paulus  venit  Corin- 
thum  (/ict.  xviii).  »  Et  invcnit  fiucmdam  Judaeum 
noniine  Aquilam,  Ponticum  gcnere,  qui  iiuper  ve- 
nerat  ab  Italia,  et  Priscellam  uxorem  ejus,  eo  quod 
prrccepisset  Claudius  discedere  omnes  Jud;eos  a 
Uoma,  accessit  ad  eos.  Et  quia  ejusdem  erat  arlis, 
inanebat  apud  eos,  et  opeiabalur.  Erant  autem  sce- 
iiofactori;e  artis,  id  est  artifices  labeniaculorum, 
videlicct  sutores.  Crediliir  autcm  quod  qiiia  illo 
tenipoie  pulsis  ex  urbe  Judieis  per  praeceptuni  Cae. 
saiis  Corintliam  venciaiit,  rursiim  initigala  principis 
sajvilia,  Romam  regressi  essenl  qiiando  PauUisliaiic 
misit  epistolam.  Hi  ergo  ndjitiores  ejus  in  Chrisio, 
id  est  in  Cliiisli  prsdicalione  ,  qiiia  recle  ciedide- 


tuf  ascribi,  laineii  bocipsuni  qiiod  dilociissimus  est 
Aposlolo,  manilcslai  euro  laudabilem  et  salutatione 
dignuni  esse. 

«  Saiutate  Urbanum  adjutorcm  nostrum  in  Chri- 
«  sto  Jesu,  et  Siaebyn  diiectum  mcum.  » 

Et  islos  salulaiione  dignos  CBleris  conjungit,  sed 
Urbanum  in  laude  pr.ffert.  Illum  enim  adjulorem 
apostoloruin  in  Cliristo,  id  est  participem  apostolici 
operis;  Stachyn  vero  dilsctum  suum,  id  esl  amicura 
propriuin,  ctsi  non  adjulorem,  dicit. 

I  Saliiiaie  Apellcn  probum  in  Christo.  » 

Ilic,  elsi  non  specialis  amicus  crat  Apostoli  vel 
pa;  ticcps  apostolici  operis,  tamen  pcr  tentationes 
iincnlus  est   fidelis  in  Cbrislo.    Iiitelligilur  enim 


ranl,  et  aposiolici  laboris  se  socios  fecerant,  ut  et  B  |icr  niultas   tribulaiiones   paiienter  et  fortiter  s^J- 


ipsi  lioiiarcniur  ca;teros  ad  fidem  rectam,  dcnique 
Apollo  quamvis  exercilatus  esset  in  Scriptiii-is,  ab 
liis  lainen  in  via  Domini  diligeiiiius  csi  instrucius. 
Quos  et  appaiet  Jud;corum  insidSiS,  Paulo  pericli- 
tante,  senietipsos  subjecisse,  ut  ille  libcr  abscede- 
rei.  Et  liaiic  eorum  laudcm  ipse  iion  silel,  sed  om- 
ttibus  eam  ccclesiis  adinirandam  iradil.  Supposue- 
ruiit,  inquit,  pro  aiiiiiitt  mca  cenices  snas  quihus  iion 
sotits  ego  gratias  ago,  sed  et  cnncla:  ecctcsicc  geit- 
tium.  Merito  enim  gcntium  ecclesiae  liis  graliasage- 
bant,  qui  seipsos  morti  obtuleranl,  ut  doctor  gen- 
tiuni  liber  cvaderel,  et  ad  opus  pra;dicationis  excur- 
reret.  Unde  Uomani  eis  obedire  debent,  quia  pro 
exliorlatione  ad  coiifirmationein  eorum  Romam  re- 


sicnlaias  traiisisse,  et  i4eo  probus  ab  Aposlolo  pro- 
nuiitiari,  juxta  quod  superius  ait,  quia  <  Iribolatio 
palientiam  operatur,  palienli.i  auiem  probationeiB 
(Hiim.  V,  Jac.  i).  > 
I  Salutate  eos  qui  sunt  ex  Arislobuli  dorao.  » 
Aristobulus  fuisse  congregator  fratrum  in  Cliri- 
slo  inlclligitur.  Cujusfaclum  sic  probat  Apostolus, 
ut  eos  qitos  ille  cuiigregabat,  dignos  salutatione  sua 
designaret. 

i  Salulatellerodionem  cognatura  meura.  » 
Hic  tanluin  cogiiatus  Apostoli  dicitur;  nulluni 
ejus  evideiiter  nicriluin  ostenditur,  nisi    quod  reli- 
giosns  in  Clirisio  fuisse  declaralur,   cura  ab  Apo- 
stolo  salutalur. 


\ersi  suiH.  Hos,  inquit,  salutate,  ei  domeslicam  eo-  ^  t  Salutaie  eos  qui  sunt  ex  Narcissi  dorao,  qui 
rum  eectesiam,  id  est  fainiliam  ipsorum,  quia  san-      i  suiit  in  Cbristo.  » 

Narcissus  dicitur  fuisse  prcsbyler,  qui  peregri- 
naiidoconiirniabat  fratres  exborlationibus.  Etquia 
praesens  lunc  noii  erat,  siios  Apostolus  salulat. 
Quia  vero  non  omnium  illorum  nierita  noverat,  di- 
scernit  qui  suiit  in  Doraino,  id  est  eos,  qui  digni 
sniit  salutalione  niea  propter  meritura  quod  babent 
in  Domino. 

I  Saliilaie  Tryplisenara  ei  Tryphosam,  qu.ie  labo- 
<  raiit  iii  Domino.  » 

Labor  istarum  non  pro  hoc  mundo  fiebal,  nec 
pro  vita  prxsenti,  sed  pro  spe  quam  habebant  in 
Doniino.  Intelliguntur  antem  iii  miDisterio   sancto- 


ciitaiem  eoruiii  iraitalur. 

I  Salutaie  Epneiietum  dilectum  iiiibi,  qui  est  pri- 
«  mitivus  Ecclesia;  Asia;  in  Chrislo  Jesu.  » 

fsie  primus  omnium  ex  Asia  credidisse  inlelligi- 
tiir,  et  ad  Romanorum  confirmationem  venisse  Ro- 
mam.  Sic  et  alii  qiios  salulat  Aposioliis,  inleiiigun- 
lur  illiic  vcnisse  pro  fratriim  aedificalione. 

€  Salutate  Mariam,  <ju«  raultum  laboravit  in 
«  vobis.  » 

Ei  lia;c  pro  utilitatc  Ecelesi.^e  iion  exiguura,  sed 
miiitura  et  magnum  laborera  instituit. 

(  Salutatc  Andronicum  et  Juniam  cognatos  ct 


4  concaptivos   meos,  qui    sunt   nobiics  in  aposlo-  u  rum  lal)ornsse. 


«  lis,  qui  et  anie  nie  fueruiit  in  Chrislo  Jesu.   > 

Hi  secundum  carnem  cognali  fuerunt  Pauli,  et 
cnin  eo  causa  fidei  caplivitaiem  pertulerunt.  De 
quibus  et  hoc  forlasse  potest  inielligi,  quod  ex 
ecptiiaginla  diiobus  discipulis  Doinini  fucrint,  qiii  ct 
apostoli  jure  noininantur.  Ideo  nobites  dicunlur  in 
dpostolls,  id  ost  in  illis  septuaginta  duobus,  qui  et 
anle  Paulum  fueruiit  in  Chrislo,  id  est  in  Cbristi 
fide.  Vel  ipsi  duo  fucriint  ante  eum  in  Chrislo,  quia 
seciili  sunt  priores  apostolos,  et  ideo  nobiles  in 
apostolis  dicuntur,  id  est  inter  praedicatores,  qdi 
discipuli  crant  apostolorum. 

«  Salutate  Aroplialum  dileclissirnum  mihi  i'n  Do- 
<  UJioo.  > 


«  Salutate  Persidem  charissiniam,  quae  multum 
«  laboravit  in  Domino.  » 

Hi>c  longe  praefertur  isiis  duabus,  quia  el  charis- 
sima  dicitur,  ct  ron  soliiin  laborasse,  sed  ct  raul- 
tiim  laborasse  in  Domiiio  asseritur. 

«  Salutaie  Riifum  elfictum  in  Doiiiino,  ct  ma- 
«  Irem  ejus  et  meain.  » 

Hunc  credo,  sciebat  Aposiolus  esse  de  numero 
non  nuiltoruin  qui  vocati  suiil,  scd  p;iucoruw  qui 
clccii  suiit  (.Vo/r/(.  xx).  Vcl  elcctus,  id  est  promo- 
tus  erat  ad  eeclcsiasticas  rcs  agendas  ,  ut  iu  aliquo 
gradu  honoris  prteesset.  Cujos  et  mater  lantum 
ineritum  halitiit,  ut  etiam  Apostolus  suam  hanc 
iiominavcritmatrfm,  unumque  cum  co  partitus  fri( 


tt03 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PWU.  —  IN  EPJST.  AD  ROM. 


SIO 


matris  aOectum,  siciit  Joainies  cum  Chrislo  {Joan.  j^  entium  iirseilicaiit,   sed  intcntione  accipiendi  a1>  eis 


m?;).  Eadem  eiiim  femina  ct  Rufi  mater  erat  seciin- 
dum  caiuem,  el Pauli  secuiidum  cliaritateni  ac  be- 
neiic«ntiam.  Vel  forlasse  carnalis  iiiater  Apoiiloli 
erat  tuiic  Romx  degeiis  eum  ista. 

«  Saiiitaie  Assyncrituin,  Pbilegoiitcm,  ncnnani, 
t  Patrobara,  Ilerraen,  el  qui  cum  eLs  sunt  fia- 
<  (res.  t 

isli  qnos  noininat  jntelliguntur  siinul  habitasse, 
et  in  Christiana  amicitia  unanimes  fuisse,  alque 
famosi  in  religione,  ct  secum  alios  fialres  habui^se, 
qui  non  taiili  raeiiti  eranl  vel  tantae  famae.  Puto 
autem  quod  iiermas  ist«  scr:ptor  sit  libelJi  illius, 
qui  Pastoris  appellatur. 

«  Salutale  Philologum  ct  Juliam,  Nereuin  etso- 


cilws,  ei  per  dnlces  sermones,  quibus  venenum  ne- 
quitiai  sua;  dulciler  infundunt  et  per  benedicliones 
fallaces  seditcu»t  corda  iiinoceniiitm.  Moc  eiiim  est 
proprium  ha;relicoruni,  et  eorum  qui  decipiunt  au- 
dientes,  ut  dulciier  eis  loquantur.  Smiper  iiisidiosa, 
callida,  blanda  est  adulatio  :  pulchieque  adulaior 
apud  philosopho.s  dcHnitur  blandus  inimicus.  Pos- 
sunt  duices  eorura  sermones  intelligi  pcccatoruni 
allevationes,  dum  dicuntea  noii  esse  gravia,  et  se- 
curitalem  peccaiidi  pi-xbeni  slullis ,  prorailtentes 
eis  impunitatem  ex  Dei  misericordia,  crebroquc  bc- 
nedictiones  illis  dant,  ut  sancti  cis  appareant.  Sic- 
que  seducunt,  id  estseorsura  a  via  rectitudinis  du- 
cunt  corda  inoocentiuin,  id  est  simpliciuro  cavcre 


<  rorem  ejus,  ct  Olympiadesn,  et  omiies  quicumeis  B  nescientium.  Nou  enim  Romanis  tantura  qui  tunc 


I  sunt  saiictos.  i 

Et  hi  simul  uiianiuies  eraut,  et  qui  uominatim 
exprimuiitur,  majores  fuisse  desigiiantur.  Omnes 
aulem  quos  biicusque  salutavii,  intdliguntiir  prae- 
clari  fuis.se  lide  ci  merilis,  uteos  jure  deberent  ho- 
iiorare  liomani,  et  credcre  verbis  eorum. 

<  Salutale  invicem  in  osculo  sancto.  • 

Vos  ipsos  imicem  salutatc  iii  osciilo  non  Gcto,  non 
subdolo,  non  libidinoso  sed  sancto,  rcligioso  et  ca- 
slu.  In  osculo  sancto,  id  est  in  pacc  Christi  vos 
salutate,  ut  non  simulata  vel  carnalia,  sed  religiosa 
sint  oscula  veslra.  E\  hoc  prxcepto  el  aliis  siinili- 
bus,  m4«s  ecclesix  traditus  est,  ut  postoi-alioncm 
osculo  se  iiivicem  suscipianl  fratres. 

<  Salutant  vos  omues  Ecclesiae  Cbristi.  t 

Per  hoc  dictura  inlelligitur  EccUisias  possc  dici, 
qua  non  sunt  Christi.  Unde  Psalmista  :  «  Odivi  Ec- 
clesLim  malignaniium  (Psai.  xxv).  i  Omnium  au- 
lera  iliorum  iocoruin  Ecclosias  dicit  Romunos  sa!u- 
tare,  iit  crescant  in  fide  cl  religioiie. 

<  Rogo  autein  vos,  fraties,  ulobservctis  ens  qui 
«  dissensioiies  et  oflendicula  pncter  doctrinara 
«  quain  didicistis,  faciuiit,  ci  declinate  ah  illis. 
«  Ilujusmodi  enim  Cbiisto  Doniino  iion   serviuiil, 

<  sed  suo  veiUri  {Philip.in),  et  per  dulces  sermones 

<  et  beiiedictiones  sedocunt  corda  innocentiiiin.  » 
Nunc  monet  Apostolus  iit  siiper  omnia  cjveant  i 

pseudoaposlolis.    Qiiasi   dicat  :  Eos  quos  piamisi. 


in  carne  erant,  sed  inagis  omnibus  ubique  lidelibus 
us<jue  in  finem  saxulijubet  Apostolusul  diligcntius 
considorent  el  pcrspiciant,  qui  sint  qui  di.ssensiones 
ct  oflendicula  in  ecclesiis  generant.  Dicit  namque 
dissensiones  et  offendicula  conimovere,  prajter 
Christi  doctriiiam  esse  quam  didicimus.  Et  ideo 
alicNus  a  nobis  sit,  nec  omuino  recipialur  inter 
nos,  quisqiiis  fiertamina  commovet ,  quisqiiis  servit 
jurgiis,  quisquis  lites  excitat  et  studia  conteniionis 
exercet.  Qui  enim  talessunt,  Chrisio  Domiiio,  qui 
est  pax  nostra,  non  serviuni,  sed  rentri  suo  poiius 
obsequuntur.  Cur  enim  jurgia  et  lites  in  ecclesiis 
suscitentur.  Spiritus  sanclus  per  Apostohim  nunc 
indical.  Ventris,  inqu.«l,  gralia,  id  cst  qu;estus  et 
^  cupiditatis.  Uiide  et  nonnuli  circuincuiit  domos,  io- 
quentesad  gratiam  cnm  onini  deceptione  adiila- 
lionis,  uoa  ut  veibo  Dei  aedificent  aniinas  ad  virtu- 
les,  sed  ut  per  adulatix)nes  dulcesque  sermones  pe- 
riniant,  ut  etiam  proficerc  hortentur  in  vitiis,  iau- 
dantes  el  bcnedicentes  ca  quae  cx)rrectione  sunt  di- 
gna. 
<  Vestra  enim  obedientia  in  omiiem  locum  divul- 

<  gata  est.  Caudeo  igitur  in  vobis,  sed  volo  vos  sa- 

<  pientes   esse  ia   boiio ,    et    simplices   in    nialo 

<  {Matili.  V). 

Ideo,  iiiquit,  vos  intnico  iit  vitetis  deceptoies, 
quia  noii  solum  (ides,  sed  ct  obedicnlia  ecslra  ubi- 
que  aiidila  est,  quoniara  eslis  iii  capile  niuiidi ;  cl  sic 


salutate  et  iraitauiini,  sed  hos  noiate  et  vitatc.  Jussi  j)  exempJo  vcstio  jani  alii  corrumpi  posscni,  si  essetis 


ut  illos  salutetis,  sed  rogo  iit  istos  cavealis.  Rogo 
vj)s,  0  fratre.<i,  fllii  imtris  Ecclesiai,  ut  observetis,  id 
esl  discernatis  et  noletis  e-os  ijui  (aciuut  dissensiunes, 
id  est  meiitium  et  sensuuia  discordias,  ci  offeudi- 
cula,  id  csl  fralrura  inviccm  offeusiones,  ut  alius 
oflendat  alium.  Vel  offendicula,  id  esi  culparum 
pr;£cipilia  prjejwrant,  ui  iiicautos  rucre  in  opeia 
Jiequitiae  faciant.  Et  bific  aguut  piaier  doctiiimm 
4juam  vos  a  bonis  prsedicatoribus  didicistis,  quo- 
iiiam  talla  opera  traiisgreosiones  sunt  sanclae  do- 
clrinje  quam  accepistis.  Idciico  observaieeo.>  eide- 
climte  ab  illis.  Etquare?  quia  liujusmodi  horaines 
Ui  oubdola  pracdicationequara  faciunt,  MtnClirisio, 
wu  venlti  suoserviunt;  quoniam  nou  ainore  aiidi- 
Patuol.  CLXXXI, 


seducli.  Vel  rogo  iit  eos  vitetis,  quia  lcviter  obedi- 
tis,  sicut  ubique  jaiu  divulgalum  est.  Subtililer 
indiscrclaia  et  facileni  ecrum  obodienliani,  iion  iu 
omiii  rc  laiidat,  sed  divulgaiam  dicit.  Et  iie  cos 
rursuni  ,iiiobedieiites  efficeret,  si  hoc  apertiiis  cor- 
rigeiet,  addidit.  Caudeo  igitur  in  vobis,  quasi  dicat : 
Facile  obeJilis,  et  lioc  bonum  csl,  aique  hiiic  gau- 
deo  quia  sic  obeditis.  Sed  tameii  voio  vos  sapienles 
csse  in  bono  el  siinplices  ia  malo,  id  cst  volo  ut 
sitis  sapieiites  in  bono  disceruendo  et  sine  aliqua 
parte  mali,  ut  sapiciiier  discernatis  quihus  bonuia 
obedientia;  praebere  uelicatis,  ne  si  incaute  parversis 
obedienics  fueritis,  bono  vestro  se  misceat  malun» 
diiplicilatis,  Non  enim  simplex  sed  duplex  crit  quod 

:26 


8M  HERVEI    BURCIDOLENSIS  MONACIII  81« 

cgcritis,  si  et  propter  obeifienliam  bODum  fuerit ,  et  A  «  Ecclesia.  Salulat  vos  Erastus  arcarius  civitatis,  et 
propter  indiscretionem  malum.  Simplices  sitis  in      t  Quartus  frater.  i 


liialo,  iJ  est  sine  aliqua  plicatione,  hoc  est  sine 
nliqua  adniistione  vel  associatione  silis,  ne  bono 
vestro  se  malum  aliquod  adjungat.  Sapientes  etiam 
in  bono  estote,  ut  bonum  sapicnler  et  caute  facialis. 
Simplicilati  enim  adjungere  prudentiam  debetis, 
quatenus  sic  securitatem  de  simpliciiatepossideaiis, 
ut  circumspectionem  prudenlise  non  oiuitiatis. 
Smiplicitas  enim  et  ignorantiam  qnamdam  signifi- 
cat,  ul  siiis  in  malo  simplices,  id  esl  nescii,  vide- 
licel  malum  ncscientes  per  actionem. 

«  Deus  autem  pacis  conterat  Satanam  sub  pedi- 
«  bus  vestris  velociter.  i 

Vulo   ut   sitis  sapientes  ad  cavendum  xiialum. 


Ex  his  verbis  apparet  epistolara  de  Corintho  scri- 
ptam.  De  hoc  enim  Caio  dicit  Coiinthiis  :  «  Cratia» 
<  ago  Deo  meo,  quia  neminem  vestrum  baptizavi, 
j  nisi  Crispum  et  Gaium  (/  Cor.  i).  i  Et  de  Erasto 
scribit  ad  Timotheum  :  «  Erastus  remansit  Corintbi 
(//  Tim.  iv).  Videlur  autem  indirari  de  Caio,  quoniam 
liospitalis  fuerit,  ut  non  solum  Pauium  ac  singtilos 
quosque  adveniantes  Corinthium  bospitio  recepcrit, 
sed  et  Ecclesix  universs  in  domo  sua  conventicu- 
lum  prsebuerit.  Hoe  cnim  patenter  innuere  videtur 
Apostolus,  qui,  cum  dixisset ;  Salutat  vos  Gaius  ho- 
ipes  meus,  mox  addidit :  et  universa  Ecclcsiu  :  Illa.vi- 
delicet  Corinthiorum  Ecclesia ,  quae   apud   Gaium 


Sed  Deus  pacis  largitor  et  amator  conterai  velociter  B  conveniebat.  Wam  et  Joannes  cuidani  Gaio  scriliit 


Satanam,  id  est  omncm  qui  vobis  adversatur  in  via 
Dei.  Satanas  enim  advcrsarius  interpretatur.  Quo 
nomine  hostis  antiquus  designatur,  vel  quilibut 
.perversiis,  qui  sanctis  ad  Deum  teudentibus  conlra- 
ria  molitur.  Sed  Deus  pacis  eum  cito  conlerat  sub 
pedibus  eorum,  ut  suggestio  antiqui  adversarii,  raox 
ut  raentem  ipsorum  pulsaverit,  conculcetur  et  con- 
teratur,  atque  in  nihilum  redigatur,  et  omnis  pseu- 
dopraedicalor  veJ  quilibet  pacis  dissipator ,  cito 
cuntcratur  aut  de  mundo  toUatur.  Satanam  sub 
pedibusecclesix  Deuspacis  contrivit,  qiiia  membra 
ejus,  in  quibus  ecclesiam  persequcbatur,  ad  fldem 
convertens,  ipsi  Ecclcsiae  subjugavit. 

(  Gratia  Doraini  aoslri  Jesu  Cbrisli  vobiscum. 
«  .\men.  i 

Ut  Satanas  conicratur,  giatia  Chrisli  sit  vobis- 
cum  custodiens  vos  et  adjuvans. 

4  Salutat  vos  Timotheus  adjutor  meus,  et  Lucius 
<  et  Jasoii  el  Sosipaier,  cognati  mei.  Salulo  vos 
«  cgo.  Terlius,,  qui  scripsi  hanc  episto'am  in  Do- 
c  raino.  I 

Tiuotheus  consors  laborum  Apostoli  fuit,  qui 
niullu  tempore  cum  eo  ad  prsedicandum  perrexjl, 
et  taBdem  cpiscopus  ab  eo  factus,  magTia  sollicitu- 
dine  gubernabal  fcclesism.  Sed  de  Lucio  scriptum 
est,  quia  crant  in  ecclesia  qua;  erat  Antiochi;c, 
prophetx  et  doctores,  in  quibus  Barnabas  et  Si- 
meon  qui  vocabatur  Niger,  et  Lucius  Cyrencnsis; 


{III  Joan.  i),  qiii  forsitan  iste  est,  laudaus  eum 
quia  fratribus  ministrabat.  Erastus  aulcm  ab  arca 
dicitur  arcarius,  quia  dispensator  civiiatis  erut 
quasi  curator,  quia  dictante  justitia  civitatem  gu- 
bernabat,  maxime  in  moderandis  pretiis.  Ad  laiidera 
Ecclesise  Corinthioruin  scribilur  de  isto  Roraanis, 
quod  is  qui  princeps  erat  civiialis,  non  erubesccret 
in  Christum  credere  crucifixum,  et  rredenlibus  in 
eum  salutationem  dirigere.  Hos  omnes  Apostolus 
enumerat  nominatim  in  salutalione  Romanoruin,  ut 
scirent  quales  et  quanti  viri  congauderent  bono  in» 
coepto  eorum. 

I  Gratia  Domini  noslri  Jesu  Chrisii  cum  omnibus 
<  vobis.  Amen.  i 

Tot  et  lanli  salulatioueni  vobis  mandant,  sed  gra- 
tia  Christi  vobiscura  roaneat.  IIoc  paulo  ante  diie- 
ral,  sed  pr.-e  nimielatc  aestuaniis  anioris  repetil  qiiod 
valde  exoptat. 

I  Ei  autcm  qui  potens  est  vos  conlirmare  jutta 
«  Evangelium  niciini  et  praedicalionem  Jesu  Chrisii, 
secundum  revclatioiicm  niy.sterli  teinporibus  *tcr- 
nis  taciti,  qiiad  naiic  paicfactum  esi  per  Scriptu  - 
raS  pniphelarum,  seciinduin  pra;ceptum  «tcriii 
Dei  ad  obeditionem  (idei  iu  cunclis  gonlibus  co- 
gnili,  soli  sapicnti  Dej  per  Jcsum  .  Cbrisliim, 
cui  lionor  est  ct  gloria  in  sxcula  saK;ulorinii. 
Amen.  i 
Ego  vos  in  hac  epistola  sic  inslruxi  el  ni(miii,sed 


J.ison  vcro  ille  est  Thcssalonicensis,  qui  in  Aclibus  D  ei  qui  polens  est  vos  coiifirmarc,  soli  sapieiiti  Deo 


apoiiolorum  legitur  (Acl.  xiii,  xx,  xxiv),  et  Sosi- 
paler  Berrboecnsis.  Hi,  inquit,  vos  sahilanl.  Ac  si 
«iiceret:  His  eslis  curx.  Et  ego  qui  scripsi  epislolani, 
saluto  vos  in  Domino.  Terlius  nomine,  non  niimero, 
ut  Tiinotheiis  qui  specialis  adjulor  dcsignalur,  pri- 
inus  iiitclligalur ;  deinde  Lucius  ct  Jason  ct 
Sisipater,  quasi  unus  accipiatur,  secundus,  sicque 
scripior  epistola;  teriius.  Vel  post  Jasonom  ci  Sosi- 
p?lrem  teitius,  qui  virinlicet  scriptor  vtl  ipse  Apo- 
sloUis  cst  intellgcndus;  vel  ut  aliis  visum  est,  no- 
tarius  Aposloli.  Nam  meliiis  est  ut  Tertius  intelli- 
gatiir  nomcn  proprium,  quia  Teriius  interpretalur 
adjungens,  id  est  applicans  se. 

«  S;ilu;at  vos  Caius  bospos  mcus,   et  universa 


sit  honor  et  gloria  in  siccula  sy.tuloruni.  Deo  a  quo 
suiit  omnia,  dat  gloriam,  ut  cicptum  Romanorum 
(quia  polciis  est)  dignctur  complcrc,  conrirmando 
in  (ide  et  charilatc  aniinas  eoruni,  in  qiio  epistol?» 
summa  notalur.  Et  sit  glnria  ijui  pntens  est  tos  con- 
firmare  juxtn  EvangcHum  meum  ct  pradicationem 
Jesu  Chrisii,  id  est  qiii  poiest  vos  ad  lanium  per- 
feclionein  ducere,  qiiantam  ego  evangcliio;  cl 
quantani  Christus  pr;cdicavit  cl  praedicando  insti- 
tuit.  Quod  Evaiigcliura  et  quai  prxdicaiio  (it  secun- 
dtim  revetationem  mysterii,  id  esl  seconduin  quod 
revelatum  est  de  occullo  Dci  consilio  ipsum  mystc- 
riu.m  iiicariiationis  Cliristi ,  myslerii  dico,  lacHi 
celernis  temporiius,  id  est  spatiis  qua;  fuerunl  ante 


813 


COMMKNT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  IN  EPIST.  I  AD  COU. 


8U 


iHuncli  constitulioneni,  quia  soli  Deo  noluni   eral  A  ut  alia  taceara,  ipse  pwcepit  baplizaii  omnos  get»- 


quod  unigciiilns  paliis  luimanilgtem  pio  hominum 
saiute  essel  assuiiipturus.  Sed  el  faclo  jam  ni.indo, 
tacilum  est,  hoc  mysteriuni  Chiisli  iucarnatioiiis, 
et  human»  reparalionls,  quia  litet  aliquatenus  essct 
auliquis  pairibus  iioium,  iiiilli  tamen  eorum  pleiia- 
rie  fuit  coguiluni.  Quod  nunc  pale{aclum  est  pcr 
Scripluras  froplietarum,  k\  est  aiivcntii,  Christi  re- 
vclatuiu  est,  Scripluris  prophelarum  ab  co  rescra- 
lis,  qua;  tesliinoniiim  dant  liuic  prajdicationi.  Palc- 
factum  est  secundum  pr(eceplum  wtcrni  Dei,  id  est 
sccundiini  quod  piKccpii  Deus,  qui  hoc  ab  Kierno 
ordinaverat.  El  est  patcfactuni  ait  obediiioucm  fulei 
in  cunctis  genlibtts,  id  est  ad  hoc  nianifestiim  est 
nunc  in   universis  naiionibus,  ut  onines  obediant 


les  iii  nomine  Palris  et  Filii  et  Spiritiis  sancli 
(il/fl«/!.  xxviii;  Marc.  xvi),  ubi  prsecipue  commen- 
dalaest  hiijus  individua;  gloria  Trinitatis.  Quod  veio 
additum  est :  Cui,  ut  dicerelur,  cui  gloria,  cum  sul- 
liceret,  si  dictum  esset,  ei  auteni  gloria,  inusitatam 
nostrae  linguae  locutionem  indicat ,  non  scnsum 
qiieni  requiramus,  vel  de  qiio  ambigamns,  insinual. 
Qiiid  scnsui  dcperit,  si  dicjiiius,  et  gloria  cui  perJc- 
sum  Christum  gloria?  hoc  namqiic  cstei,  per  Jesum 
Cluislum  cui  gloria,  quod  est,  cui  per  Jesum  Cliri- 
stum  gloria.  Sed  altcr  liorum  inusitatus,  altcr  u.^i- 
tatns  ordo  veiborum.  Vci  diclum  est,  ei  gloria  cui 
per  Jesura  Christnm  gloria,  sive  ei  gloria  per  Jesum 
ChristuDi,  cui  gloria,  ut  intelligeremus  eum  qui  in 


fidei  bene  operaudo.   Mysterii  dico  olim  taciti  aliis,  B  seipso  seniper  gioriosus  est,  per  incarnationem  et 


sed  cogniti  soli  sapienti  Deo,  quia,  etsi  sit  homini- 
bus  iiiodo  rcvclatiim,  tamen  soli  Deo  cogiiitum  est, 
qui  solus  novit  cur  ila  faclum  est.  In  quo  reprimit 
Aposlolus  inquisilores ,  qui  quxrunt  cur  dislulit 
Deus  tanluni,  cur  tot  gentcs  perire  permisit.  Solus 
autem  sapiciis  Deiis,  Pater  ct  Filius  et  Spiriius 
sanctus,  quoniam  Trinitas  iinus  Deus  ost.  Qui  pro- 
plerca  solus  sapiens  dicitur  recte,  quoiiiani  soius 
secundum  sapieniiam  suam  et  substantiam  sapiens 
est,  non  secundum  accidentem  vcl  accedentem  par- 
licipatioiiem  sapientia;,  sicut  sapieiis  est  rationalis 
qua;cunqae  creatura.  Trinilas,  inquani,  esl  solus 
sapiens  Dcus,  qui  omniuo  nec  potuit  unquam  esse 
insipiens,  nec  poterit,  non  per  graliam  particeps 
sapientive,  sed  sapiens  immobililate  naturx.  Soli  *^ 
igitur  sapicnti  Dco  gloria  sii  per  Cltristum  Jesum, 
hoc  est  clara  cum  laude  nolitia,  quia  innotuit  gen- 
tibus  Deus  Triniias.  Ideo  per  Jesum  Chnslum,  quia 


resurrectionemChrisii  apud  homines  glorificari.  Vel 
ei  quipotens  est  vos  coiifirniare,  id  est  Trinilali,  sit 
gloria  per  Jesum  Christura,  cui  JesuChristo  et  secun- 
dum  hunianitatem  est/io)iore<(y/orto,  sicut  inPsalmo 
canilur  :  «  Gloria  et  honore  coronasli  eum  (Pial. 
VIII.)!  Quodsubjunxil,  »1  s(rf«/as<Ecn/orMm,in(irisest 
Scriplura?  divin»,  inimensitatem  per  lioc  tempo- 
runi  desigiiare.  Vel  in  sa;cula  SJeculorum,  in  seleriii» 
sa;cula,  qux  digniora  erunt  labentibus  ssculis,  si- 
cut  Sancta  sanctoium  et  Cantica  canticorum  prsc- 
stantiora  sunt  cateris  saiic tis  ct  canticis  ;  vel  siciit 
Rex  regum  et  Dominus  dominoruui  cseteris  regibus 
et  dominis  est  praestanlior.  Amen  autem  quod  inter- 
pretatur  vere  vel  ftdeUler,  quasi  ad  conlirmationem 
omnium  quse  superius  .scripta  sunt,  in  fiiie  posuit, 
per  quod  vernaculo  llebrseorum  sermone  vera  et 
fidelia  esse,  quse  sunt  scripta,  signaret. 


IN  EPISTOLAM  1  AD  CORIINTHIOS. 


ARGUMENTUM.  D 

Cnriiilhus  cst  civilas  nietropolis,  capiit  Achaire, 
decus  Grsecia;.  Ad  quera  Paulus  veniens,  miiUos 
civiuin  convertit  ad  lidcra.  Ubi  et  Dominus  ei  nocte 
por  visionem  dixit :  Noli  timere,  scd  loqiiere,  ot  iie 
laceas.  Propler  quod  ego  sum  lecum,  et  nemo  ap- 
ponetuF  tibi  ul  iioceat  tc,  quoniam  populus  est  mihi 
mulliis  in  hac  civitate.  Sedit  crgo  aniuim  ct  sex 
menses  docens  apud  eos  verbum  Domini.  Post  cu- 
jus  abscessum ,  subversi  sunt  qiiidam  coruni  a 
pseiidoapostolis  ,  qiiidaiii  ciiain  a  nuindanae  clo- 
queniice  sectatoribus,  nonuulli  vero  judaicis  tradi- 
tionibus  depravati.  Quidani  eliam  corum  altendin- 
les  digiiilatcm  personarum  in  baptismo,  pulabant 
quod  plus  gratix  et  romissionis  peccatorum  accc- 
pissent,  si  a  dignioribus  et  s:\nclioribus  viris  bapti- 
zati  fuissent.  Et  per  boc  .sc  aliis  praiferre  volebaiit, 
qiii  tam  dignos  bapii/atoics  noii  !ia!;ucranl.  Mulia- 


que  alta  iii  eis  erant  schisniata  el  vilia.  A  quibus 
omnibus  intendit  Apostolus  eos  corrigere  el  modum 
illos  Christian*  conversationis  doceiT,  scriliens  a!) 
Epheso.  Il*c  cpistola  post  illam  ad  Piomanos  jure 
locata  est,  licet  ante  illara  sciipta  sit,  qiiia  quisquis 
in  fide  jam  instructus  est,  dc  qiia  ciim  Romanis  agi- 
lur,  debel  conscqucntcr  a  subrepenlibus  vitiis  cor- 
rigi,  ct  in  virtiilibus  plenins  informari,  siciit  i:unc 
coirigmitnr  cl  iiislruuiilur  Corintbii."  Ob  hoc  etiam 
posila  est  ha:c  posi  iliam,  quoiii.^m  in  materia 
quaindain  habct  aQjnilatem  cum  illa.  Ut  enim  illi  de 
meritis  suorum  antecessorunl  gloriabaniur,  et  suam 
salvalionem  non  grati;«  depiitabant,  sed  quidam 
legis  observalionibus,  qnidam  vero  facullati  ingen  i 
el  libertati  aibiirii;  sic  et  isii  de  sanotilate  suoriim 
baplizalorum  gloiiantcs,  et  quidqiiid  boni  habcbaiit 
illi  ascribentes  ,  aiii  aliis  nrxfcrri  volebant.  Sed 
vciiianius  ad  !iUera;n. 


813 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


m 


CAPUT  PRIMUM. 


a  Paulus  vocatus  apostolus  Chrisii  Jesu  per  vo- 
f  luntatem  Dei,  et  Sosthenes  fratei-,  Kcclesiae  Dei 
«  qujE  est  Corinthi,  sanctilicatis  in  Chrisio  Jesu, 
I  vocatis  sanctis,  cum  omnihus  qui  invocant  no- 
I  iiien  Domini  nostri  Jesu  Christi,  in  omni  loco 
«  ipsorum  ct  nostro,  gralia  vobis  et  pax  a  Deo  Pa- 
t  trc  nostro  et  Domino  Jesu  Chrislo.  » 

Paulus  interpretaiur  mirabUis.  Et  vera  mirabilis 
doctor,  cui  nullus  comparari  potest  in  scientia ; 
minibilis  bperarius,  qui  plns  oranibus  laboravit. 
Hoc  ergo  nomine  jam  reddit  attouiios  auditores 
«uos,  et  tanti  nominis  aQCtoritate  coroprimit,  ne 
verbis  sequentibus  audeant  contrSdicere,  vel  inobe- 
dieiites  reslstere.  Qui  et  vocatum  se  dicit,  ut  majo- 


A  in  omni  loco  ipsorum  Corinlhiorum,  id  est  subje- 
cto  eis,  hocestcum  omnibus  suffraganeis  Corinthi, 
cumomnibus  quisubjecti  Corinllio  ut  metropolitans 
civitali.  Cum  oranibus  qui  Deum  invocaat  in  omni 
loco  ipsorum  Corinthinrura,  id  est  famulante  illis, 
et  nostro,  id  esiad  nos  similiter  pertinente,  sicut  ad 
eos.  De  nostro  namque  apostolatu  su;it  illi  qut  sunt 
in  locis  Corinlho  subjectis,et  ideo  scrlbimus  eis  sic- 
ut  Corinthiis.  Deum  autem  invoc^Ti,  qui  suis  preci- 
bus  nihil  aliud  ab  eo  quam  ipsum  Deum  quserit. 
Quid  enim  invocat  Deum  ut  dives  fiat,  Deum  non 
invocal,  sed  illud  quod  vullad  se  venire.  Quid  enim 
est  invocare,  nisi  iu  se  vocare?  Nam  cuni  dicis  Deo, 
da  mibi  divitias,  non  vis  ut  Deus  ipse  in  te  veniat, 
sed  vis  ut  divitise  veniant  ad  te.  Quod  vis  ut  ad  te 


i-is  appareat  aucloritatis,  quia  non  sicut  caetcri  ab  °  veniat,  hoc  inv.ocas.  Si  auiem  Deum  invocares,  ipse 


hominibus  est  ad  fldem  vocatus,  sed  a  Christo  ipso 
dc  coelo  {Act.  ix).  Qai  etiam  aposlotus,  id  est  mis- 
8us  Jesu  Christi,  a  quo  audivit :  «  Vade  ego  longe 
<  ad  qentes  mittam  te  (Act.  .\.vn).  >  Apostolus  Jesa 
Christi  est  per  tolunlalem  Dei,  id  est  a  Christo  mis- 
sus  ad  gentes  per  voluntatem  Palris.  Per  quod  tan- 
git  eliam  illos,  quos  neque  Christus  miserat,  neque 
per  voluntatem  Dei  preedicabant.  Paulus  talis  ex 
tantus  scribit  Corinthiis,  et  Sosthenes  frater.  Etiam 
istum  adjungit  ad  conSrmationera  omnium  qu%  scri- 
bit,  quia  magns  erat  apud  eos  auctoritatis,  utpote 
qui  princeps  ibi  synagogse  fuerat,  et  ad  lidera  con- 
versus,  multas  a  Judseis  persecutiones  aiite  tribuual 


ad  te  veniret,  ipsum  baberes  divitias.  Ergo  illi  qui 
propter  saecularia  commoda,  qui  propter  tcrrenam 
felicitatem  invocant  Deum,  non  invocant  Deiim.Sed 
illi  invocant  Deura,  illi  invocant  nomen  Domini,  qui 
nihil  ab  eo  qusftrunt  iiisi  ipsum,  qui  lioc  ab  eo  pie 
poslulant,  ut  ipse  dignetur  in  eos  vonire  et  in  eis 
habitare,  eosque  templum  sus  gloriae  facere.  Meri- 
toque  tales  ubicuiique  maneant,  sociaiUur  illis  qui- 
bus  srribit  Apostolus.  Quos  sirniil  omnes  salutat, 
dicens  :  Gratia  vubis  sit,  qiia  vobis  peccala  remit- 
tantur  et  virliites  conserventur.  Gratia  lapsis  ul  re- 
surgant,  stanlibus  ul  maneant.  Et  pax  sit  vobis, 
qua  reconoilieiitur  Deo,  qui  per  peccaia  ejus  facti 


€allionisproconsulisviriliter  sustinuerat  (Acf.  xviii),  q  sunt  inimici ;  et  qua  stabiliier  ei  inh;reiant,  qui  non 

recesscrunt  ab  cjus  amore.  Quic  scilicel  gralia  eipax 
sit  vobis,  non  a  baptizaioribiis  vestris,  vel  ab  aliis 
bominibus,  sed  a  Deo  Patre  nostro,  qui  nos  iii  filios 
adoptare  digiialus  est,  et  a  Domino  Jesu  Chrisiu,  id 
est  salvalore,  rege,  Doinino  nostro,  id  esl  qui  de  po- 
testate  Satanajnoseripuil,  et  suo  donn:^o  nos  nian- 
cipavit.  Servi  namque  ejiis  suinus,  licei  Patercjus 
uos  in  filios  adoptaverit,  quia  ipse  est  Filius  per  na- 
turam,  nos  per  gratiam;  ille  Creator,  nos  crealura ; 
ille  siiie  peccato,  iios  liberati  a  peccalo. 

<  Gratias  ago  Deo  ineo  scniper  pro  vobis  in  gia- 

<  tia  Dei,  qu%  data  est  vobis  in  Christo  Jesu,  qiiia 

<  in  omnibus  divites  facti  estis  in  ilio,  in  omiii  vcr- 
f  bo  ct  in  omiii  scicnlia,  sicut  lcslinionium  Cliristi 


Paulus  et  Sosihenes  scribunt  Ecclesim  non  baptizan- 
tium,  sed  Dei  qum  est  Corinthi.  Ideo  scribit  Eccle- 
sia^  quia  adhuc  singulisEcclesiis  reciores  non  erant 
consliluli.  Paulus  Ecdosiae  Dei,vidclicet  sancliftca- 
tis,  id  est  baptismo  r?'generatis  in  Christo  Jesu,  id 
est  in  figuratione  mortis  et  resurrecti(uiis  Christi 
Jesu.  Saiictificalis  in  Cbristo,  iion  in  Pelro  vel 
Paulo,  vel  alio  quolibet  baptizalore,  quia  Clirislus 
sanclilicationem  islam  :equaliler  operaiur  per  om- 
nes  suos  minisiros,  et  ideo  niilli  gloriandum  esl  in 
nieritis  sui  baplizaloris.  Ecclesi*  se  dixit  scribere, 
et  addidit  sanctificatis  in  Cliristo,  iit  ostenderct 
omnem  Ecclesiam  sanctiUcalam  fiiisse  iii  Chrislo, 
sed  quosdara  illorum  post  niale  cocpisse  convcrsari. 


Scriliit  etiain  vocatis  prsdicalioiie  evaiigelica,   et  J)  <  coiilii-matum  est  in  vobis,  iia  iit  nihil  vobis  desit 


lanciis  bona  conversatione  sua.  Vel  vocatis  sanctis, 
i,l  es,t  vocalis  ad  lioc  ut  sint  saiicli ;  boc  csl,  ul  non 
rcccdanta  regila  saiwtilalis,  decliiianles  in  aliqiiem 
errorem  vel  in  nialum,  aclionem ;  vel  ctiam  vocatis 
ab  xlerno  diviniius,  id  est  prsedcslinalis  anle  miiiidi 
constilutioneui,  ei  sanclis  in  tempore  conversalionis 
sux.  Ilis  sciibit  Pairlus  cumomni^us  qtd  invticunt  no~ 
men  Domini  nostri  Jesu  Chrisli,  in  omni  loco  ipsorum 
ft  noiiro,  id  est  conversis  ad  ftdein  Juda;is  juiigit  et 
pentes,  quia  salus  cs  Jud,Eis  est  (Joun.  iv),  <  ut  in 
omni  loco,  et  ubi  genles  qu%  invocant  iionien  Doini- 
ni,  et  ubi  t4le«  Judxi  suut  similitcr  sint  omnes 
ununi.  Vel  ila  poiius  CorJnlbiis  scribit,  cum  oinni- 
bus  qiii  invucant  noiuen  Domiiii  noslri  Jcsu  Cbristi, 


«  in  ullagratia,  exspectanliliusrcvelalionem  Doinini 

<  noslri  Jesu  Chrisli,  qui  et  coiifirmabit  vos  nsqiie 
t  iu  lineni  sine  crimine,  in  die  adventus  Doinini  no- 

<  slri  Jcsu  Christi.   Fidelis  Deus   (/  Thes.  v),   per 

<  qucin   vocati   estis  in   societatcm  filii  cjus  Jesu 

<  Cbrisli  Domini  nostri.  > 

Hxc  epislola  cum  ad  unius  scribatur  populum  ci- 
vitatis,  pro  variclatc  babiiantium,  id  est  sanclorum 
el  pcccalorum,  nunc  Inudat  eos,niinc  corripii,  nunc 
doecl,  nuiic  repreliendit,  ut  unusquisque  in  ea  in- 
telligat,  quid  pro  sc,  quid  adversura  se  dicalur,  ut, 
cum  laudal  eos,  sciant  boni  ad  se  vcrba  dirigi  ;  et 
cuin  reprchendit,  sciant  qui  niale  egeruiit,  ad  se 
ha:c  dici.  Ecce  enim  a  pcrfcclis  inchoat,  qaos  niulta 


817 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAUH.  —  IN  EPIST  'l  AD  COR. 


»» 


laiide  prosefiuitnr,  ut  postmodum  ai  intirmos  ve-  ^  vestrum.  Conrinnabil,  inquam,  V08  m  bonis,  tin* 


niat,  quos  leprelieusuius  est.  Alloquilur  priino  per- 
fectos,  ostendendo  eos  eommeMdatione  dignos,  ut 
qiii  liactenus  boni  perruanserunt,  uieliores  tieri  stu- 
deaiit;  et  ca;leri  qui  in  aliquo  errore  deciderunt, 
erubescaiit  et  conentur  ut  Iiis  similes  (iaut.  Cratias, 
ini|iiil,  iiijo  l)eo  mco  semper  p,o  vobis.  i)eo  quiom- 
niiiiii  esi.  sed  ianien  spcciali  privilcgio  sanclitatis, 
qtiaiii  niiiii  coiiiiilit,  nieus  est,  ago  pro  vobis  sem- 
|i^r  (.'ralias,  qui;;  qiiidquid  boni  habclis,  ab  illo  vo- 
bis  daluni  csse  sciu,  iiom  alj  •'loiniiiibus.  Gralias  ago 
i«  gratic  Dei  qua  tintii  ei>t  vvtiis,  id  esl  propter  gra- 
liani  i(i!ain  Deus  coiitulit  vobis  in  Clirhio  Jesit,  non 
iii  1'otrovcl  Paulo.  Gratia  eiiim  dala  csi  in  Cliristo, 
quia    lioc  consliliitum  cst  a  Deo,  iit  ijiii   orcdit  iii 


crimine,  id  est  sine  ullo  criminali  peccato  vel  animi 
vel  carnis.  Nonnulli  eniiu  exspectant  reAelationem 
Domini,  quasi  de  jusiitia  securi,  et  tamen  in  crimi- 
nibus  rnanent,  id  est  in  iuvidia,  detractione,  ndio, 
dissensione,  et  his  similibus.  Sed  vos  ab  his  et  ta- 
libus  immuiies  Dei  gratia  conservabimini  i»  die  aa- 
ventus  Dumini  nostri  Jcsu  Cliristi,  id  est  at  in  ilio 
die  sine  uUius  criminis  reatu  inveniamini.  Qualis 
enim  quisque  moritur,  taiis  in  illo  die  invenitur.  Et 
eliam  mortis  dies  est  unicuique  dies  adventus  Do- 
mini,  sicul  ipse  declarat,  dicens  :  t  Vigilate,  quia 
nescilis  qua  hora  Dominus  vester  venturus  sit 
(Sluttlt.  xxiv).  »  Alacri  animo  conlisus  de  spe  isto- 
rum  Apostolus,  securus  est,  quia  inviolati  usque  in 


(;iirisio,  salviis  sit  sinc  operc,  sola  (Ido,  pi  gi;iiis  ac-  ^  ^iem  novissimura  erunt.  Qui  enim  inter  tot  discri- 


cipiat  rcniissioiiem  peccatoriim.  Nec  hoc  soliim  isti 
peiceperaiit,  scd  el  charisnicta  spiritualia  fueranl 
illis  iiiulla  diviiiitus  concessa.  A'ere  magna  graiin 
vobis  dala  esl  in  Clirislo,  quia  diviles  in  ilio  facli 
esiis  in  omvibus  donis  spiritualibus,  ul  abuiidetis 
oiiiiiibus  divitiis  spiiiliinlioiis.  Et  suppono  partes 
aliquas  diviiiaruni,  sciliccl  in  omui  verbo,  id  est  in 
oniiii  genere  linguariini,  ul  Graca  ct  Latina  ctHe- 
braicu  liiigua  ,  ca;terisqiie  liiiguis  omiiibus  ioaui 
pos:itis.  Vd  iii  oaiui  vcrbo,  id  cst  iii  omni  oiodu 
prxdica.idi  parvulis  teiniiler,  et  oiediocribus  medio- 
«riicr,  ac  perfecii^  lierfccte,  et  iii  omni  sciewia,  id 
cst  Scripturaruni  inielligeniii.  qi:;c  cst  sc.-iindum 
liiMoiialom  ct  niysticuni  et  moralein  scnsum.  Ditaii 
csiis  in  omni  verbo  pr.cdicandi  ct  scientia  intelli- 
i;cinii,  sicHl  lesliinonium  Clnisli,  id  cst  qiiod  Chri- 
itiis  (!e  scniciipso  inoriciulo  et  rcsiivgciido  lestatus 
est,  lonfirniatum  cst  in  vobis,  id  cst  in  vestra  vita, 
iit  vcsins  iiioribus.  Ita  cstis  donis  omnibus  ditali, 
»1  »j'ii7  Uesii  tobis  in  iilla  gratia  Spiriljus  sancli, 
■|uia  proplicliam  habctis,  gcncrn  iinguarum,  vir- 
itticm  ctiraiioiuini  ei  eaeicr.-t  chansmrtinni  dimaw 
Niliil  dcest  vobis,  quoi!  iiec  ossc  slt  Iwliere,  quia  si 
iioii  tiabelis  oi:iiiia  qux  habCPt  aposioli,  omnla  !a- 
incn  liabctis  qii.T  iicccsac  csi  ui  iubeaiis.  Iia  repleti 
cstis,  ut  nihil  vobis  dcsii,  vobis  dico  exspeciantibus, 
id  cst  cuin  desidcrio  pncsioianiilHis  ei  digne  paraiis 
cxciiicre  rtvelationem   hoiniui  nosiri  Jesu  ChrUti, 


mina  sensuum  et  perturbaiiones  diversitalum  mu- 
tari  noii  potuerunt,  procul  dubio  se  in  sua  honitate 
pemiansuros  oslcndunt.  Quos  dum  laudat  Aposto- 
lus.  csieros  qui  errore  pseudoapostolorum  depr&- 
vati  fuerant,  iiivitat.  Dum  enini  istornm  fidem  et 
sanctitatem  prsedicat,  iilos  ad  poeniteutiam  vocat. 
Dixi  quia  vus  confirmabit  usque  in  finem.  El  vcre 
cuDfirmabit,  quia  fidelis,  id  est  verax  est  in  p?o- 
missis  suis  Deus,  quia  lideliter  reddet  quidquid  pro- 
raisit.  Promisit  saliitera  seteriiam  el  beatani  vit&m 
cum  angelis  siiie  liiie,  et  hxredilatem  immarcessi- 
hilem,  gloriam  sempilernam  ,  dulcedinem  vultas 
su!,domum  sanctificaiionissusein  coelis, resurreclio- 
nem  a  mortuis,  iibi  uullus  dciiiceps  moriendi  metus 
erit  (IPelr.  ().Ta!ia  promisil,  ct  in  borum  redditione 
fideiis  erit,  quia  siiiemendacio  reddel  ea  illis  qiiibus 
promisil.  Fidelis  Deus  per  quem.  voc-aii  estts,  quia  qui 
aversos  vocavit,  jam  facilius  conlirmabit.  Vecaii 
eslis  )u  soeietaierr:  oon  modo  apostoktrum  vel  ange- 
loruiii,  scd  eliam  filii  ejus  Jesu  Christi  Doviini  nostri, 
ul  silis  parlicipes  hxrediiatis  et  gloria;  quant  possi- 
«let  Filios  ejus.  Hoc  enirn  dedit  vobis  e&se,  quod 
credidistis,  ut  qqia  eredidislis  Christam  esse  Filium 
Dei,  vos  ^uoqae  effieeremini  fiiii  Dei,  mansuri  in 
e.<«dem  dignitate  in  qua  manet  Christus.  Societas 
cnim  fraternitatis  est.  El  vos  fratres  ejus  et  socii 
'iicli  eslis,  qnem  Dei  Filium  iirrniter  credidislis. 
BucBsqne  prDefutio  cum  laude.  Hiiic  Jani  dissen- 


qiiaiido  revelabitur  in  naiiinia  ignis  .id  judiciiim  re-  I>  »'«nis  cau.saia  eiKequiUir,  subdendo: 


iiicns,  ci  apparebit  oiiiiiibiis.  Hanc  icvciationem 
impii  timentei  venirc  nolmii;  \»\  vcro,  qui  propter 
mcritum  bonae  coiiiersaiionis  suse  sperant  se  cuia 
Chrislo  regnaturr.s,  l(>ri<  desidcriis  ctipiunl  nl  reve- 
lotur,  qiiia  sporaiii  in  ejcs  rcvclatioiie  ad  visioiiem 
gloc.a!  ejus  pcningorc.  Ei  ideo  iiifatigabiles  in  bonis 
0(>eribus  perdurantes  cxspectant  eam;  et  cauta  cir- 
cumspcciione  invigiiani  ne,  cum  venerit,  reproben- 
sibili}s  iii  aliquo  iiivciiianlur.  Sic  exspecialis  revela- 
tiOMom  Domini,  in  qua  i|)se  bonis  el  malis  sc  in  ju- 
dicio  roanifesiab  1.  Qui  vl  per  au^tiliiini  gratia;  sb» 
faciet  ut  ab  hac  exs[)eclatione  non  delicialis,  qiiia 
tonfirmabit  vos  in  virtutibus  el  bonis  operibus  usqjie 
in  finem,  id    est  usquc  ad  obilum   uniuscitjusque 


«  Obsecro  auieia   vos,  fralres,  per  BOmen  Do- 

<  mini  siostri  Jesu  Cbrisli,  ut  idii>sum  dicatis  om- 

<  nes,  etsion  sint  in  vobis,  scbismata,  silis  aulcm 
t  perfecti  in  eodem  sensu  ct  in  eadera  scientia.  Si' 

<  gnificaSQm  est  enim  mihi  de  vobis,  fratres  mei. 
I  ab  bis  qui  snnl  Chloes,  quia  conlentioiies  suut 
•  iiiter  vos.  !loc   aiitein  dico,  quod    nuusquisqtte 

<  vcstrum  dicit :  Ego  qnidem  sum  Pauli,  ego  autem 
(  Apollo,  egovcro  Cepha»,  ego  autem  Cliristi.  Di- 
t  visas  est  Ghristps?» 

Si  qualiter  qiiid  dicatur,  cl  quibus  dicalur,  nmt 
vigilanter  aspicitur,  valdc  periculosum  esl.  Vere- 
onndK  etenim  menles,  si  quas  fortassse  culpas  »«*- 
miserini,  Icniter  arguend*  sunt,  quia  si  asitniits 


810  IILRVEI  niRGlDOLfeNSIS  MONACni  820 

jiicrppeiiliir,   frangunlur  potios  quani  erudiuntur.  A  divinitatem  referri,  stientia  vcfo  ad  liumanilatem. 


Otiod  nunc  bene  demonslrat  Aposlolus,  qui  cum 
Coiiiilliios  cognosceret  pro  amore  personarum  in 
schisniate  divisos ,  eoruni  verecundiic  consulens, 
l()Culionem  suam  eis  a  gratiarum  actione  et  laiidi- 
liiis  incoepit.Et  quos  in  oinniverbo  etinomni  scien- 
tia  laudaverat ,  quibr ^  nihil  deesse  in  ulla  gialia 
dixerat,  paulisper  ioqnens,  et  ad  increpandum  le- 
niler  veniens,  divisos  erga  seipsos  repiehendit.  Et 
r.uorum  prius  salutem  iiarraveral,  postuiodum  vul- 
ncra  patefecit.  Perilus  enira  medicus  vulniis  secan- 
dum  videns,  sed  ajgrnm  limidom  esse  conspiciens, 
diu  palpavit,  ei  subito  percussit.  Prius  blandam 
manuni  laudis  posuit,  el  postmodum  ferrum  incre- 
pationis  fixit.  Nisi  enim  verecundae  mentes  fueriiit 
palpando  repreheiisx,  ita  ut  ex  aliis  rebus  audiant  " 
quod  in  coiisoiationem  sumant,  per  increpationeni 
protinus  ad  desperationem  cadunt.  Non  autcni  nien- 
titus  esl  Aposiolus,  ut  prius  eis  nihil  deessc  iii 
omni  gratia  diceret,  quibus  postmodum  dicturus 
eral  unitatem  deesse.  Sed  quia  erant  inter  eos 
quidam  omni  gratia  rcplcti,  ct  erunt  quidam  in  per- 
Sionaruin  favoribus  scisci,  ca?pil,  ut  dictuin  est,  a 
laudibus  perfeetorum,  ut  modesta  invectione  ad  re- 
preliensionem  pertingeret  inOrmoruin.  Et  in  hoc 
quuque  ad  medioiiiam  cordis,  a  raedicina  corporis 
usum  traxit.  Nam  cum  feriendum  vulnus  medicus 
aspicit,  prius  ea  membra  quje  circa  vulniis  sana 
sunt,  jialpat,  ul  post  ad  ca  quae  vuliierata  sunt,  le- 
iiiter  palpando  perveniat.  Gum  ergo  Pauliis  perfe- 
ctos  in  Ccriuthiis  laudavit,  sana  membra  juxta  vul- 
iius  tetigit;  cura  vero  infirmos  de  divisione  reprc- 
bendit,  vulnus  in  corpore  percussit.  Sed  jam  verba 
cjus  tractemus.  \idetur  eiiim  diceie:  Pro  pcrfeciis 
qui  in  bono  permanseruiit  gratias  ago ;  scil  vos  fra- 
tres,  qni  seducti  estis  et  raeritis  bominum  gloria- 
mini,  obsecro  per  nomen  Domini  nostri  Jesu  Christt, 
qui  vos  solus  redemit,  ct  in  cujus  nomino  baptizati 
eslis,  ul  idipsum  clicalis  omnes.  Idipsum,  videlicet 
quod  dicunt  illi  quos  laudavi,  dicatis  omnes  vos  uiio 
ore,  el  non  sinl  in  vobis,  id  est  inter  vos  vel  in  cor- 
dibus  vestris,  schismata,  id  est  divisioncs.  Ilajc  sclii- 
smata  intelliguntur  aliquorum  iii  fide  divisiones. 
dum  diversa  sentirent,  quia  cum  deberent  omiics 


ut  vos  omnes  eumdcin  sensutn  alque  intellectum  de 
ejus  divinitate,  et  eanidem  scientiam  de  humanilate 
firmiter  tenealis,  quatenus  onines  siinul  idera  de  di- 
vinitate  et  humauitate  illius  credaiis.  Hsec  ideo  dico, 
quia  sicfmficatum  esl  milii  de  vobis  per  iiiteras,  o  /ra- 
tres  mei,  ab  his  qui  sunl  Cliloes,  id  est  in  illo  loco 
qui  sic  vocatur,  quia  contenliones  sunt  inler  ves. 
Quamvis  aversi  fuissent,  fratres  lamen  vocat  eos 
Apostolus,  ut  per  id  non  disscniirent  ab  eo  cui 
conventus  fratrum  qui  habiiabant  Chloes  intiinavit 
quia  coiitentiones  cssent  inter  eos,  per  quas  mani- 
festabatur  diversitas  mentis  eorum  de  disciplina  Do- 
minica.  Fralres  illi  significaverunt  mihi  vcstras 
contentianes.  Nec  solum  illas  scio,  sed  etlara  vcrba 
quse  dicitis.  Sed  hoc  dico  quod  unitsquisque  vestrum 
dicii,  id  estnullusex  vobis  est  qui  non  dicat  ununi 
borum  ciux  siibjicio.  Nam  alius  quidem  dicit  :  Ego 
suni  Pauli ;  alius  autem,  Ego  sum  Apollo,  id  est  li- 
lius  pcritissinii  doctoris;  alius  vero,  Ego  sum  Cephat, 
id  est  Petri;  alius  aulem  qui  solus  sapit,  dTcil :  Ego 
sum  Christi.  Sicque  divisi  eslis  in  paries,  ac  si  alii 
ex  vobis  essent  Pauliani,  alii  Apollani,  alii  Petriani 
et  alii  Cliristiani.  Et  ita  secunduin  vos  ditisns  est 
Chrislus.  Quasi  dicatiir  :  Multos  facitis  Christos,  id 
est  daiores  gratiaruin.  Vel  qui  operalur  idem  ii» 
omnibus,  divisus  esi,  dum  crcdilur  in  isto  plus  gra- 
ti.ne  uperari.  in  illo  minus.  Vel  divisus  esi,  id  est 
abscissus  et  separatus  est  a  vobis,  qui  caput  vestrum 
erat,  quia  ab  illo  vos  subtraiiistis,  quaodu  meritis' 
bominuro  causam  vestrae  salulis  ascribere  coepislis. 
Erroreni  quidem  ostendit  Apostolus,  sed  auclorum 
noniina  non  prodidit.  Neqne  enira  in  loco  stabant, 
Ecd  circuibanl  ad  eversioncm  slmplicium.  Nam  hi 
quos  nominavit,  siiie  dubio  boni  eranl  doctores, 
sed  horum  spccie  falsos  apostolos  tangit.  Si  eiiiii» 
in  his  gloriar.dum  vciat,  quanto  magis  in  malis  do- 
ctoribus,  qiiorum  doclrinam  pravara  in  subjecUs 
sigiiiticat?  hiter  eos  tanicn  hos  perseverantes  desi- 
gnat,  qui  dicebant  se  Chrisli  csse,  non  hominis,  quos 
superius  laudavit,  et  ad  horum  simililudinem  alios 
inviiat.  Divisum  autem  Ciiristum  dixit,  quia  gloriam 
ejus  honiincs  sibi  partiti  sunt,  sicut  h%rclici,  qui  se 
aut  Photinianos  aut  Arianos  vel  Manicha^os  vocari 


dicere   se  esse  Chrisli  ,   dicebat  alius.   Ego  sum  d  non  liorrueiunt.  Nam  et  Corinthii  divcrsis  haereti- 


Paiili  ;  alius,  Ego  sum  Petri.  Non  sint  in  vobis 
schismala,  sed  silis  perfccli  in  eodem  sensu,  id  est  in 
ead;^m  voluntate,  in  qua  sunt  ilii  qiioru-m  laudcm 
prsemisi  ;  el  in  eadem  scientia,  id  est  in  eadem 
Sr.ripluiarum  intelligentia,  in  qua  sunt  illi.  Vel  id- 
ipsuni  dicatis,  id  est  unam  fidera  catholicam  omnes 
pariter  loquamini ;  ct  non  sint  li)  nobis  schismata, 
id  est  mcntium  aut  verborum  discissiones,  sed  siiis 
perfecti  in  codem  sensu,  qucni  vobis  tradidi  dc 
Christo,  ut  omncs  pcrfecte  seniiatis  in  eo  solo  glo- 
riandum,  non  in  hominibus;  et  in  eadem  scicniia, 
quain  vobis  de  Christo  Iradidi ,  ut  pcrfecte  sciatis 
vos  ejus  ganguinc  rcdcmptos  et  in  ejus  noinine  per 
baptismum  sauctiflcalos.  Potcsl  sonsns  ad  Christi 


coruni  nominibus  subjici  coeperant,  ut  viderentur 
loco  Christi  homines  venerari.  Qui  diversa  de  Chri  - 
sto  accipiunt,  Christum  dividunt.  llnus  enira  homi- 
neni  tantum  accipil  Christum,  alter  Deum  purum 
sinc  corpore  protitetur.  Alius  per  prophelas  piKdi- 
ctiiin  Christum  dicit,  alius  negat  proplielas  de  Chri- 
610  locutos.  Cum  ergo  Christus  uiius  sit  Deus  et 
homo,  isti  sibi  duin  alius  aliud,  e(  alius  aliud  de  eo 
vindicat,  dividuiit  Chiislum, 

(  Nunquid  Paulus  crudfixus  cst  pro  vobis,  autin 
«  iioininc  Patiii  baptizati  eslis?  Cratias  ago  Dco  meo 
<  quod  neiiiiiieiii  vestrum  bapti/.avi,  nisi  Crispnm 
I  ct  Caium,  ne  quis  dicat  quod  in  nomine  meo  ba- 
«  ptizali  estis.  Uaplizavi   auicm  cl  SlcphaniE  rto- 


821  COMMENT.  LN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR.  822 

(  imim.  Caeterum  iiescio,  si  quera  alium  baptiitave-  A  rum,  a  quo  se  baptizaios  cognoscerent.  Noluit  ergo 


(  rim.  > 

Non  dehelis  dicere,  ego  sum  Pauli,  quia  nunquid 
Paulus  crucifiius  est  pro  vobis  nl  vos  saiiguine  suo 
redimeret,  cl  auctor  salutis  esset,  aul  in  nomine 
Pauli  haptiiati  eslis,  ut  invocalio  nominis  Pauli 
nuindaret  vos  a  peccatis  in  baptismo?  Nequaquam 
Pauius,  sed  Cliristus  pio  vobis  cruccm  justus  pro 
injuslis  pertulil;  et  non  in  Pauli,  sed  in  Clirisli  no- 
mine  baplismura  suscepislis.  Modeste  et  huraililcr 
sanctus  Apostolus  zelans  Ecclesiom,  scd  sponso, 
non  sibi,  et  horrens  eos  qui  volueruiit  dicere,  ego 
suni  Pauli,  ego  Apollo,  ego  Cephae,  suam  personam 
poiius  assumpsjt  quam  calcaret  et  conlemneret,  ut 
Chrislum  gloiificaret.  Repulit  a  se,  sed  ut  raittat  ad 


servum  spem  ponere  in  servo.  Et  ideo  sibi  soli  re- 
tinuit  hanc  potestalera.  Quam  si  vellet,  potuit  vel 
alicui  vel  unicuique  servorum  suorum  dare,  ut  taua 
vis  esset  in  baptisrao  servi,  quaniam  vim  habet  ba- 
ptismus  a  Domino  dalus,  sed  noluit,  ideoque  non 
differt  sive  bunus  sive  malus,  oui  contingit  ministe- 
riuin  ul  baptizet,  quia  quisquis  sit  minister,  Chri- 
stus  est  Dominus  qui  baptizat;  propter  quod  tan- 
tura  valet  baptismus  per  horainem  contemptibilem, 
quantura  per  aposloluin  datus. 

(  Non  eniin  misit  me  Christus  baplizare,'  sed 
I  evangelizare,  iion  in  sapientia  verbi,  ut  non  eva* 
(  cuelur  crux  Christi.  Verbura  eniin  crucis  per- 
<  euntibus  quidem  slullitia  est,  his  autem  qui  s)lvi 


Christum.  Non  vult  a  sponsa  amari  pro  sponso.  Id-  "  (  (iunt,  id  est  nobis,  virlits  Dei  est.   Scriplum   est 


circo  enini  seipsum  maluit  conlemnere  ad  commen- 
dandum  Christum,  ne  forte  si  alios  itominatim  con- 
temneret,  ideo  putarelur  eorum  refutare  personas, 
Mt  suam  comraendaret.  Si,  inqiiit,  pro  vobis  Chri- 
stus  raortuus  est,  et  in  nomine  ejus  sanctiticationem 
baptismi  percepistis,  quomodo  ad  ejus  iiijuriam  nunc 
graliara  el  bemilicium  ipsius  imputalis  ulli  bomi- 
num  ?  Nam  quia  de  baptizatoribus  gloriamini,  gra- 
tiat  ago  Deo  meo  ex  hoc  quod  neminera  vestrum 
ImjHizavi,  nisi  Crispum  el  Gaium,  qui  non  sunt  de 
contentione  vestra,  non  quod  malum  sit  baptizare, 
sed  ne  quis  dical  quod  in  nomine  meo  baptixaii  eitis, 
Ue  ouo  magis  gloriaremini.  Non  soluin  non  estis  in 


<  enim  :  Pcrdam  sapientiam  sapientium,  et  prudcn- 
(  liam  prudeiitium  reprobabo  {ha.  xxix  ;  ibid.  vm). 
(  Ubi  sapieus,  ubi  scriba,  ubi  inquisitor  hujus  S3e- 
«  culi?  {Isa.  xxxni.)  Nonne  stultam  fecit  Deus  sa- 

<  pientiam  hujus  raundi  ?  Nam  quia  in  Dei  sapientia 

<  non  cognovit  mundus  per  sapieiiliam  Deum,  pla- 

<  cuit  Deo  per  stultitiam  praedicationis  salvos  facere- 

<  credentes.  • 

Idee  tam  paucos  baptizavi,  quia  non  ad  hocmis- 
sus  suni.  Non  enim  Christus,   cujus  ego  minister 
sura,  misit  me  baptizare,  sed  evangelizure,  id  est 
praedicarc.  Quoniam  majus  est  cvangelizare  quani  v 
baptizare,  quia  non  omnis  qui  baplizat,  idoneus  cst 


nomine  meo  baptizali,  sed  iiec  in  meo  ministcrio,  et  ^  evangelizare.  Quia  igitur  et  minores  possuiit  bapti- 


inde  gratias  ago  Deo  nieo,  qui  me  noluit  hujus  OC' 
casioneni  esse  crroris.  Non  baptizavi  nisi  Crispum 
archisynagogum  et  Gaium,  qui  nobiies  erant,  el  iu 
primis  crediderunt ;  nec  graliam  bapiismi  depula- 
bant  u1li  hominum,  sed  soli  Christo,  et  iiitelliguntur 
ex  illis  esse,  qui  superius  sunt  l.tudali.  Noc  solum 
hos,  sed  bapiizavi  et  domum  Sieplianw,  id  esl  fami- 
liam  iliius  nohiiis  matronse,  de  quibus  in  postremis 
epistolje  liujus  dicitur,  quoniam  suntprJmilia; Achaiae, 
et  in  ministerium  sanctorum  ordinaverunt  seipsos. 
De  his,  inquit,  certus  sum  quod  cos  baptizavi,  sed 
prxter  Iioc  nescio  si  quem  alium  ex  vobis  bupiizave- 
rim.  Per  quod  ostendit  se  non  esse  salvatorem. 
Nam  si  aliquos  salvarel  a  se  justificatos  nou  ignora- 


zare,  qui  sapientiam  et  virtutein  praedicandi  noii 
habent,  ideo  non  baplizare  niissussura,  ne  rctarda- 
rcr  a  priedicatione,  sed  Evaiigelii  semina  spargerein. 
Quo  dicto  illi  humiliantur,  quibus  Corinthii  mul- 
tum  dabant  eo  quod  ab  illis  baplizati  fuerant,  dum- 
iunotescit  non  magnuni  esse  baptizare.  Missus  sum 
evangelizare,  et  hoe  nen  in  saffieniia  Verbi,  quia 
prsedicatio  Christiana  non  indiget  pompa  et  cutlu 
sermonis.  Ideoque  piscatores,  hoinines  imperiti  ele- 
cti  sunt,  qui  evangelizarent,  ut  doclrinje  veritas 
ipsa  se  comniendaret  lcste  virtute ,  ne  honiinum 
vei-sutia  ef  callidilate  human.-e  sapientix  accepiabi- 
lis  videretur,non  veritate,sicut  disciplinx  ab  homini- 
bus  inventae,  in  quibus  non  ratio,   non  virtus,  seA 


ret.  Bapiizassc  se  quosdam  dicit,  non   tamen  eo  D  verborum  eomposilio  quajritur.,  Ac  per  hoc  gloriam 


niodo,  quo  ilie  consiievil  bapiizare,  do  qiio  dictum 
est : «  Hic  est  qui  haptizat  in  Spiritii  sancto  {Joan.  i)-.  > 
Baptizavit  enim  Paulus  taiiquam  minister,  non  lan-vj 
quam  ipsa  potestas.  ISaplizavit  auteni  Christus  lan- 
quam  potestas.  Et  potuit  hanc  poiestatcm  servo 
dare,  sed  noluit.  Si  enirn  darei  hanc  potcsiatem 
servis,  id  est  ut  ipsorura  esset  quod  Doinini  erat, 
tot  essent  baptisini  quod  servi,  ut  quoraodo  dictum 
cst,  baplismus  Juannis,  sic  dicerelur,  baptismus 
Pelri,  baptismusPauIi,  baptisinus  Jacobi,  et  caete- 
rorum.  Ergo  ne  tot  baptisini  dicerenlur,  quot  esseni 
terfi  qui  baptizabant  accepta  potesialc  a  Doinino, 
sibi  tenuit  baptizandi  Dominus  potestatem,  servis 
lUinislerium  dedit,  u-t  in  illo  spcs.  esset  baptizat«- 


suara  quserit,  qui  fidem  Christi  verbis  cxornare 
studet,  quia  obseurat  ilhra  splendore  verborum,  ut 
noii  illa  sed  iUe  loudetur.  SiciH  et-  pseudoapostoli 
ne  slulti  viderentur  prudenlibus  inundi,  in  sapien- 
lia  liomiuura  pracdicabant  Christum,  devitantes  ea 
quremundus  in  nobis  stulta  judicat,  ut  neque  incar- 
natiim  Dei  Filium  et  de  Virgine  nahim  docerent,  ne- 
qiie  movte  ejus  homines  salvari  praedicarent ;  neqne 
carnis  nostrae  futuram  resuriectionem,  quia  mun- 
danae  sapientiae  ralio  judieat  ha!C  stuita.  IIoc  enim 
liabel  physicalissapietitia,  quod  Deus  non  fiat  Iiorao, 
quod  invisibilis  non  fiat  visibilis  quod  immorialis 
non  liat  niortalis,  quod  virgq  coiicipcre  et  parcre 
noii  possit,  quod  inori  non  posslt  auctor  vilK,  qnod 


«S3 


KERVEI  BCRGIDOLENSIS  MONACHI 


824 


mors  unius  non  postit  mullos  vivificaie,  quod  mor-  A  dum  eaira  s»pientiani    aiem  csse  in  siil>tili  eicogi- 


tuus  aperto  sepulcro  resurgeie  nequeat,  quod  ve- 
rum  corpus  liuinanum  clausis  januis  intnire  nou 
possit  iii  domiim.  Nos  aulem  ha;c  omnia  de  Clirisio 
priedicamus.  Ideo  Apostolus  non  in  sapieiitia  homi- 
num  evangelizat,  qua;  sapienlia  est  verbi,  id  est  lo- 
cutionis  ornat;B  secuudum  diateclicam  et  rlietori- 
cam.  INon  siini  niissus,  iiiquil,  evaiigelizare  in  sa- 
pientia  verbi,  id  est  ul  secundum  huraanani  callidi- 
lateni  verbis  compositis  anditores  ad  fidem  argu- 
niciuando  cogerem,  sed  siropliciler  voriiatem  omni- 
i)us  annunliarem.  IJeonon  in  sapienlia  vcrbi  bonii- 
nuui,  ne  evaeuetur  crttx  Christi,  id  est  ne  vacua,  ne 
otiosa  putetur  passio  Clirisii,  sed  pleiia  liominum 
redcmptione  et  salulc.  Si  enim  pos.>ibirilas  naturalis 


tatione  rerum,  pnidentiam  vero  in  exspoliia  ipsa- 
rum  rerura  cxplanatione.  Yel  sapientiam,  qua  de 
Deo  liumanis  ralionibus  disputsnt,  et  incarnationem 
Biortemque  ejus  velut  stuUani  contemnunt  •  pruden- 
tiam  vero  quam  habenl  in  rooribus,  ve!  qua  eico- 
gilant  aliquid  probandum.  El  Deus  pcrdidit,  id  est 
irritam  fecit  el  destruxit  sapieiitiam  sapienlium, 
atqne  reprobavil  prudeniiani  prudenlium,  quando 
fecit  illa  qua:  illi  negant  posse  ficri,  et  piscaiores 
ad  priBdicandam  misit.  Ubi  enim  fecil  ut  Dei  Filius 
incarnarelur  de  Virgiue  et  crucifigeretur  pro  liu- 
maiia  salute,  obviavil  sapienliae  sapientium  el  de- 
struxit  eam.  Et  ubi  illiteraios  et  idiotas  fecii  prsedi- 
catores,  ut  per  eos  simplicibns  verbis  ad  lidem  cen- 


per  liberum  arbitrium  suflicit  sibi,  quemadmodum  "  verteret  dialecticos  et  rhetorcs,  reprobavit  a  sna 

praedieatioue  prudenliam  prndentium,  et  astutiam 
moresque  eorum  rejecit.  Sciendum  vero  quod  haec 
senientia  juxtaBebraicum  sicdicilur  in  Isaia  de  po- 
pulo  Judaeorum  :  »  Peribit  sapienlia  a  sapieulibus 
cjus,  el  intellectus  prudenliuin  abscondetyr  { Isa. 
xxis).  >  Quod  compleium  tst  post  adventum  Do- 
mial,  quando  uno  eodemque  lempore  succensa  est 
Jerusalem  templumque  destructum,  et  ooinis  majo- 
rum  scientia  abbta.  Nam  quia  sapicntes  illius  po- 
poli  Chrislum  qui  esJ  Dei  sapientia,  non  receperunt, 
periit  ab  cis  omiiis  sapienlia  eonim.  El  quia  pruden- 
tes  asttuis  macliinalionibus  studuerBut  conlraire  ei- 
derasapienti.x-Dei,  inter  horaines  eorporaJiter  con- 
versanti,  absconditus  est  ab  oculis  cordis  eoruntt 
omiiis  intcllectus,  qucra  habebant  in  Scripiuris,  ne 
BcilieetChristnm  reperianl  quiin  rniera  conlinetur. 
Quod  ct  lioic  loco  epistot*  inuliuio  congruit,  qnia 
ex  illis  infaluatis  docloribus  Judicomm  crant  pseu- 
doapostoli,  conlra  quo»  nunc  PauUis  agil,  qui  se 
pcr  inundiiin  sparserant,  loquentes  iu  sapientia 
miiDdi  ad  subversionera  eorora  <jui  nupcr  ad  lidera 
venerant.  Posl  propheticuin  vero  leslimoniDm  siibdit 
ApostoUis :  UA>  sopifns,  eic.  Ac  si  dicat:  lla  olimi 
propheiatum  esl,  et  nostro  tempore  viderous  illnd 
conipIetQm.  Nam  ubi  est  sapiem  ?  id  cst  in  qua  Ec- 
clesia  de  iudseis  aut  genlibns  aliquis  rhctornm  vel 
diatecticns  est  prsedicatoi-  Evangelii  fonstitutus?  Si 
enim  prsedicalor  in  Ecclcsia  esse  voluit,  sapientiair  ■ 


s;eculi  sapieiites  dicunt,  et  ad  cognoscendum  quo- 
luodo  vivere  debeat,  el  ad  bene  vivendum,  ergo 
Christus  gralis  mortuus  est,  et  crux  ejas  ab  omni 
vtilitate  vacea  est.  Sed  impossibile  esl  crucem  ejus 
vacuam  ac  siipcrnuam  csse,  quia  salus  bumana  non 
nisi  per  cruccin  iUam  poter.it  evenire.  Ergo  stuila 
csi  sapienlia  verbi  siecularis,  quic  hoc  ignoravit. 
Vere  evacuareiur  crux  in  sapientia  verbi,  qiiia  ver- 
bam  erucis,  id  est  pri£dicatio  criicifixi  Christi  est,  id 
esl  vidctur  esse  siuliiiia  perevntibus,  id  est  sapien- 
tibus  mundi,  quorum  sapicntia  peril  ac  falsa  o.slon- 
ditur  ;  et  ipsi  daninaiidi  inde  sunt,  quia  spcin  .'.Uie 
salutis  ia  cruce  Christi  non  constituunt.  Stultitia 
enim  videtur  illis,  Dei  Filiuro  dicere  eriicifixui»,  et 
ideo  sunt  iii  perditione,  quia  inferH%  niorli  non 
sunt  erepti.  lncre;iulis  et  pcreBnlibas  csi  stulti- 
lia,  sed  his  qtii  sotvi  fiuril,  id  est  nobis  credciiti- 
bus,  est  virtus  Dei  ipsa  crijx.  Credinius  cniin  non 
intirinitaiem  esse  crueein  Christi,  se<l  virtutem,  in- 
telligcutes  moriem  victain  in  cmce;  eiijus  signtin» 
^ui  habeiil  suot  fortes  et  salvi  fiunt,  quia  'lenerr  » 
morte  non  possunt.  Non  eaiin  in  verbo  cru«is  Chri&ti 
«ticiliH'  aliquu),  ubi  virtae  et  forlitudu  Cinisti  non 
.ippiireat.qui?!  moricndo  inoricm  vicitcldiabolcmat- 
queinferniun  cl  peccalum,  homi»cn»qo&(il>eravit,  et 
ignem  portifi  paradisi  sangnine  suoexstinxit  creden- 
tibiis,  omniaque  mundi  rcgn»  siipeiavit,  et  regnnin 
eoeiorum  apeniit  Nulla  ergo  esl  tanla  virtiis,  quanta 


«st  in  omnibus  qua;  de  Chrisio  eruciixo  dicuntur.  D  sjecuU  abjicere  oporluit.  Et  nftiest  electus  ad  prse- 


Non  prantico  in  sapientia  veibi,  ne  talitercrux  eva- 
cuetur;  quse  evacuarctiir,  si  iiliqoo  modo  prselcr  il- 
lius  s^cramentum  ad  jnsliliam  vitamque  3;ternaia 
pervenire  homines  posse  dicerentur,  quia  scrtpittm 
est  in  Isaia  quod  Deus  perditarus  esset  sapicnliam 
mundi.  Ideo  enim  iion  misit  me  Dominus  cvangcli- 
zare  in  mundana  sapientia,  qiioni<km  ipse  (stcut 
Seriptura  testalur)  pri3edixerat  quod  eam  non  reci- 
peret  in  pricdicat.oiie  cvangelica,  sed  perdei-ct  el  re- 
probaret  de  collcgio  pradicatorum  suoruni.  Undc 
a\l:  Pcrdam  snpienli(im  sapientium,  et  prudenttam 
prHdeiiiium  reprobiiho.  Non  suam  sapienliam  Deus 
in  eis  perdit  et  rcprobat,  quam  ipsc  donavit,  sed 
^uam  sibi  arrogant,  qiii  non  tiulicnt  ipsiii*.  Notaii- 


«ticandum  srriba  ?  id  cst  qni  de  moribus  vel  artibiis 
pnecept»  dat  aut  libres  componit.  Kt  ttbi  est  clec ms 
ad  doccndnm  in  Ecclesia  iH^isjlor  hujus  saculi .'  id 
cst  qui  secreta  natun»'  rimatur.  Scribic  siint,  natu- 
ratium  et  moraUum  librorum  auctores,  cl  artium 
steciilarinia  scriplores,  id  est  de  ipsisariibus  pi* 
cepta  dantes.  Inquisitores  autera  sa;ciiU,  qiii  consli>l- 
Utioiiibus  agi  mundiiro  crcduiU,  el  duodccim  signis 
ortiis  et  orcasus  (ieri  derernunt,  nihil  oinnino  sine 
horuin  motu  putantcs  lleri  pos.se ;  qui  sapienlift 
sua  inqiiirunt  cl  disculiunt  atque  invcstigairt  Ue  oc- 
cullisrehus  ac  naluris  singnlorum.  Sapiens  gcue- 
rale  vocabuliim  uirius^jiie  esl.  Hos  reprobatos  el 
adnihitatos  essQ  perliibct  AposloUis,noD  «iiioddortri- 


«25 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl. 


L»I  EPIST.  I  AD  COP.. 


S20 


nam  eorum  c\  toto  iinpiobet,  in  inullis  enim  con-  A  tiquo  ;  et  Graecisapieiitiam,  uinim  quoil  piafilioalur, 


cordaat  sacris  litteris,  sed  quia  quiuJaiu  senseruut 
et  scripserunt  coutraria  Christianae  religioni,  et  ma- 
xime  de  culluia  pluralitatis  deorum.  Talcs  uon  re- 
cepit  Deus,  sed  stultos  ieeit.  Insultat  ergo  Apostolus 
sapieutke  et  astulLe,  probatae  fals;ieet  reprobae,  cuni 
dicit  :  Vbi  sapicns,  nbi  scriba,  ubi  iiicfuisilor  hujus 
swculi  ?  quiii  dicat:  Nil  valet  talium  astutia,  ct  est 
invectio  in  Judteos  et  geiililes.  Nam  Judaeorum  scribse 
et  legis  doclores,  Deum  Filiiim  babere,  slultum  pu- 
tant  credi.  Simili  modo  quotidie  et  gentes  istiid  ri- 
sui  deputant.  Sed  Judaei,  quia  hoc  non  tam  aperle 
in  lege  signiflcaium  est,  difliduut.  Gciitilesvero  quia 
muiidi  ralio  istud  noii  recipit,  nihil  euim  dicil  posse 
gigiii  sine  coinmistioiie  dnoruiu,  slultum  judicat. 
Sed  ubi  sunt,  inquit,  lales  dogmatizatores?  quasi  di- 
cat :  Confusi  sunt  et  rctiorsum  pulsi,  vel  in  niliilum 
rfdacti.  Nonne  stiiltam  fecit  Deus  sapienliam  hujus, 
id  estqiw  est  secundum  rationes  hujus  inwidi,  uti- 
que  stultam  fecit  eam,  facieiis  iUa  qu;e  dicebal  uon 
posse  lieri.  Et  ita  qtae  se  sapere  putabat,  inventa  est 
insipiens.  Quod  enim  illa  impossibile  judicabat, 
possibile  declaratum  est.  Stullara  fecil  Deus  talem 
sapientiam,  quia  per  stuttiliam  dedit  salutem  cre- 
deiitibus.  Nam  quia  in  Dei  sapientia,  Iioc  est,  in  luce 
divinitalis  tilii  Dei  mnndus,  id  est,  quilibet  mundi 
amator  vel  mundanx  sapientiae  seclator  per  super- 
bam  saeculi  sapientiam  non  cognovit  hcum,  quoniara 


nalHia  patintur;  et  iios  coiilra  praidicainusClirisium 
crucifixuni,  quoil  non  cst  Judaeis  signum  potenti;e, 
sed  scand:ilum,  quia  irascuntur  contra  praecoiies  ru- 
bore  sceleris  sui,  et  gentilibiis  est  siiiltilia,  quoniam 
secundum  luuudaiiam  raiionera  non  congiuii  iit 
Deus  pro  hominibus  morcretur.  Et  hoc  est :  ludwi 
signa  petunt,  id  est  non  pbysicas  vel  argunienlnsas 
rationes,  sed  miracula  posiulaut :  et  non  diiridunl 
possc  (ieri  contra  naturam,  sed  an  factuni  sit  qiiae- 
runt,  scienics  virgam  .\aron  aridaiu  gci minasse  el 
fructuni  aitulisse  {Num.  xvii),  scientes  Joiiani  posl 
tres  dies  de  venlre  piscis  vivum  exiisse  (Jon.  ii), 
et  alia  multa  divinitus  facta  esse,  etideo  signa  con- 
sueveruntpetere  (Matth.  xn).  Crfffi  vero  sapienliam 
qHterunt  quia  nolunt  audire  ea  quae  mundi  rnlione 
non  possibilia  suiit,  quuniam  contra  iiaiuram  nihil 
posse  fieri  putant,  et  ideo  secundum  physicas  ra- 
tioiies  diligeiiler  inquirunt,  sipossitQcri  qiiod  au- 
diunt,  eam  quae  ingenio  honiinis  sapieniia  videiur, 
inveniie  cupiuiit.  Judaei  ct  gentiles  sic  agunt,  scrf 
nos  conlra  prcedicumus  Christum  cruci/i.rum,  Judmis 
qvidem  scaudalum,  gentibus  autem  stultitiam.  Jadaci 
eiiim  turbanlur  ct  indignantur  atque  irascunlur, 
duw  audiunt  Dei  Filiuni  pniidicari  euni,  quem  ipsi 
crucilixerunt.  Gentiles  vero  stullitiam  putant,  im- 
moi  laleiu  potuisse  mori,  et  eum  qui  in  poiestate  ha- 
bebat  persecuioics  uua  voce  prostcrnere,  periulisse 
ab  illis  se  flagellari,  conspui,    teneri,   spinis  coro- 


Cieatorem  invenire  non  potuit,  multinlicibus  dispu-  .  ..  .  o    . 

/N  nari,  crucihgi.  Slultum  quippe  gentilibus  videlur,  ut 

pro   borainibus  auclor  vila;  raoreretur,  quia   hoc 

mundanae  sapientix  nnn  congruit.  Christura   cruci 


tationibus  et  solertissima  inquisitione,  qua  perve 
iiit  ad  invesligationem  creatur»,  propterea  ptacuit 
Deo  salros  facere  credenles  per  stvltiliampradicatio  • 
nis,  id  est  per  rem  prsedicatam  quae  stulta  videlur, 
hoc  est  per  incarnationera  et  bumilitatcm  Filii  sui. 
Verbiim  quippe  Dei,  sapientia  est.  Sed  sluititia  h«~ 
jus  sapientiae,  dicta  est  caro  Verbi.  Vel  quia  car- 
nales  quippe  per  carnis  suae  prudentiara  pertin- 
gere  non  valebant  ad  sapientiam,  per  stuUitiam  pne-' 
dicationis,  id  est  per  carnem  Verbi  praediratam  sa- 
narertur.  Ethocest,  quia  in  Dci  sapienlia  non  co 
gnovft  mundus,  etc.  Ac  si  dicatur  :  Cura  Dcura  qui 
est  sapientia,  nequaquam  per  sapientiara  suam 
mundus  invenirel,  placuitut  Deum  horainein  faclura 
per  humanilatis  stiilla  cognoscerel,  quatcnus  ejus 
bapienlia  ad  nostra  stulta  descenderet,  et  lucem 
supernae  prudenli;i5  luto  carni«  suae  illorainata,  no- 
stra  caecilas  videret,  sicul  ille  csecus,  qui  luto  super 
oculos  accepto  illuminatuscst  (Joan.  ixK 

•  Quouiam  et  Jiidaei  signa  pciunt,  et  Graeci  sa- 

c  pienliam  qua>runt;  nos  autem  pra^dicamus  Chri- 

t  stum  cruciiixum,  Judxis  quidem  scandalum,  gen- 

€  libus  aiitem  stultiliam,  ipsis  autem  vocatis  Judaeis 

I  atque-firaecis,  Christum  Dei  virtutera  et  Dei  s.r- 

•  pientiam.  Quia  quod  stultiim  esl  Dei,  sapientius 

<  cst  hominibiis ;  el  quod  iiitirmum  cst  Dei,  forlius 

«  esl  hominibus.  » 

Ideo  mundus  non  cognovit  per  sapientiam  Deiim, 
ouia  Judaei  3ia;na  ootcntiic  auxraut,  consueti  ab  an- 


iixum  pro  niundi  redemptione  prcedicamus,  quod  ut 
dixiinus,  scandalum  Jud;eis  incredulis  est,  cl  siulti- 
tia  Gnecis.  Sed  ipsis  Jiidais  atqite  Crcscis,  qiii  lioc 
prius  pulabant  scaodalnm  et  stuliitiam,  vocaii»,  id 
csl  postquam  sunt  ad  (idem  vocati  vel  convei  si,  vcl 
vocatis  ad  vitara  non  commuiii  vocatione,  sed  qua 
soli  praedestinati  sunt  anle  mundt  principiura  voca- 
ti,  praedicamus  Christum  Dei  virtutem,  quia  mor- 
Suus  vicit,  et  Dei  sapieniiam,  qua  prudenter  fefeUit 
diabolum.  Virtutera  nunc  ad  signa  retulit  Apostolus 
propter  Judaeos,  snpicntiaio  auteni  ad  doctrinam 
propier  Gikcos,  id  est  gentiles.  Haec  enim  virtus 
D  siiCicit4uda;is  signa  quaerentibus,  si  crcdiderint ;  el 
lyjx  sapientia  suflicit  Gi;Bcis  sapieiitiam  petenlibus. 
Credcnles  enini  intelligenl  hajc  signa  virtutis  iii 
Christo  quod  mors  ejus  morlem  noslram  destruxit, 
et  mortuus  ipse  vitam  nobis  dedit  wternara.  Grseci 
quoque,  si  credidcrint,  in  eo  videbiint  magna  S2- 
picntice  documenla,  et  suam  saicularem  sapieiitiaui 
intclligent  esse  slultitiara.  Videbunt  eniin  quam  pro- 
vklo  etsapienti  consilio  nos,  qui  per  superbiam  cc- 
cideraraus,ipse  per  humilitalera  suam  erexit.Ob  lioc 
etiani  vocatur  Christus  Dei  virlus,  quia  per  ipsuni 
oinr.ia  fccit  Deus;  ct  Dei  sapicntia,  quia  i>er  ipsura 
cognitus  est  Deus.  lliide  et  apparct  idcni  Filius  co- 
setcrnus  ct  coaequalis  Patri.  Cum  eiiiin'  ipse  Filius 
sit  Dei  virtus  eS  Dei  sapicntia,  si  aliquando  fuit  Dcus 


827 


IIEHVE!  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


m 


sine  lilio,  fuil  sine  virCute  et   sapiejilia,  iJ  est  fuit  A  conspicuiis  fuii,  qui  lamen  Iiaec  niliili  pendil,  nec 


Iiifirnuis  ct  in-.ipiens.  Ilem  si  qnis  liicat  quoil  Dei  vir- 
tus  sit  miiior  illo,  ant  ejns  sapieiitla  niinorillo,  ma- 
gnain  dco  contuineliam  ingerit,  cum  r.ec  quilihct 
Iioino  potcns  i(l  sibi  dici  a-qiiaiiiniiter  ferrel.  Nec 
miruin  si  CliriJus  crucifixus,  cst  crcdentibiis  Dei 
virtus  ct  Dei  sapicniia,  qida  qiwd  slnllnin  cst  Dei,  iil 
est  iiumilitas  tt  passio,  sapienlius  esl  hominibns,  id 
est  quain  homincs  possinl  videre  et  esse,  et  qiiod  iii- 
firmum  est  Dei,  id  est  incarnatio,  fortius  est  homi- 
nibiis,  quia  victus  vicit  mortem,  quain  niillus  gigas 
cvasit.  Qu.ii  iios  cum  ad  divinam  sapientiam  veni- 
iniis,  sapienter  facimus;  ipsa  ciimad  nos  veiiit,  ab 
Iioniiniltus  supcrbis,  qiiasi  stulte  fccisse  repulata 
esl.  Ei  nos  cnm  ad  illam  veninnis,  convalescimus; 
ipsa  cum  ad  iios  venit,  quasi  inlirma  cxistimaia  cst. 
Siiipenlii  sapicnt!a  deccpti  suiniis,  Dci  stultitia  li- 
beramur  {Ceu.  iiil.  Sed  siciit  illa  vocatur  sapientio, 
crat  autcni.stnltitia  contemnentibus  Deiim,  sic  ista 
quae  focatar  slultiti.T,  sapicnlia  cst  ^incentibus  dia- 
Iioliim.  Non  enim  veie  stultitia  cst,  sed  ab  lio- 
iiiinibiis  diini  valioiii  inunilan:E  non  convenit,  pu- 
taiur  stultitia,  cum  sit  ratio  spiritalis.  Nam  hxo 
BlUltitia  superat  omnes  sapientcs,  quia  salutem  h«- 
iTiano  geneii  sapienier  reddit,  qnam  nullus  sapien- 
tium  invenire  scicbat.  Ha^c,  inquam,  stultitia  om- 
iiem  hoiniiium  sapientiam  supergreditur,  quia  qui 
sapieiitia  siia  liberari  noti  potei-atit,  per  crucis  ray- 
sterlum  salvanlur,  Sod  et  inlirmuni  Dei  non  est  in- 
liriiiiini,qu:ain(iimitasCliristimagna  victoriaest.  Vi- 
cit  enim  fortcm  armatum  qni  vicerat  omnes  {Luc.  xi), 
etideo  fortiorest  lia'C  infirinilas  Dcicunctis  hoini- 
iiibus,  quia  superavit  illum  qiii  cunctos  superavc- 
rat,  cl  mortem  quam  nec  gigantes  evadere  potue- 
runt,  crncilixi  inOrniitas  vicil. 

cVidei(;enimvocationemvestram,fiatres,quianon 
i  inultisapientcssecundumcarnem,noii  niulii  poieii- 
«  tes,  non  inulti  nobiles;  sed  qu»  suiil  stulta  mundi 
«elegit  Deus,utcoiifundatsapientes;ciiiifiiniamundi 
»  clegil  Deus,  ui  confundat  lortia ;  et  ignobilia  mundi 
«  et  contemptihilia  elegit  Deus,  et  ca  quas  noii  snnt, 
t  ut  ca  qua;  suiit  destrueret,  ut  non  glorietur  omiiis 
i  caro  in  conspectu  cjus  (Jer.  ix).  E\  ipso  auteni 
«  vos  estis  in  Chiisto  Josu,  qui  factus  cst  nobis  sa- 


usus  est  eis.  Erant  jain  et  aliqiii  alii  piaedicatores 
sancti  ex  illis,  qul  fuerant  sapientcs  secundum  ear- 
nem,  et  potentes  et  nobiles,  sicut  Dionysius  Are»- 
pagita  et  alii.  Vel  ita  :  Videte  vocaiionem  vestram, 
id  est  in  vobis  ipsis  prohale  qiiod  dico,  quia  non 
multi  ex  vobis  sapientes  sccundum  carnem  vocali 
sunt  ad  lidem,  sed  polius  pauci  sapientes  credide- 
runt.  I*er  superbiam  eiiim  sapienti*  sa;cularis,  multi 
sapientise  Dei  contempserunt  esse  scbjecti.  Vix  enim 
istiusmodi  honiincs  ad  lidem  pnssunt  adduci.  Nei; 
mnlti  potenles  iii  hoc  sajcuhi  vel  nobiles  inier  vos, 
ad  Christum  sunt  \ocati.  DiQJciie  enim  polenies  et 
nobiles  ac  divites,et  mullo  his  dilTicilius  eloquentes, 
crcdunt  Deo.  Obcrecaiur  enim  mens  coruin  divitiis 
et  opibus,  alque  liixuria  vel  siipcrbia;  et  circum- 
dati  viiiis,  non  possunt  vidcre  viriutes;  simplicjta- 
tcmque  Scripturse  sanctie  non  ex  tnajesiate  sen- 
siiuni,  sed  ex  vilitate  verbonim  judicanl.  Non  multv 
tales  vocati  sunt,  sed  quce  stnlta  sunl  mundi,  id  est 
igiiaros  homiiies  inundana>  sapieptiae  elegit  Deus  ui 
per  eorum  doctrinam  confundat,  id  est  erubescere 
faciat,  et  ad  insipientlam  redigat  iopknlej  sxculi. 
Confunduntur  enim  sapientes,  dum  ea  qua;  ipsi  iie- 
gant,  vident  mulios  confiteri,  id  est  partum  virginis 
et  crucem  Filii  Dei  et  resurreclionein  a  niortnis, 
cxteraque  similia.  Stulta  inundi  etegit  Deus,  id  est 
inerudilos  liberalibus  disciplinis  et  omnino  (quan- 
tum  ad  SKCuli  doclrinas  pcrtinei)  impolilns,  non 
peritos  grammaticse,  non  armatos  dialcctica,  pisca- 
lores  fecit  suos  prxdicaiorcs,  ut  vidclioet  cunctis 
in,  eis  ostcnderct,  qiiod  ad  vitam  credenles  popiilos, 
non  sermo,  sed  causa  suaderet.  Et  infinna  tnundi,  id 
cst  pauperes  et  iinpotcnies  etegii  J)cus,  ut  pcr  corura 
virtutem  confundui  foriia,  id  est  superct  et  erube- 
scere  faciat  potcntes.  Nani  diini  el.>li  divites  novas 
virtutes  in  humilibuspeccatoribus  aspicerent,  eonim 
quorum  prius  contemnebant  vitara ,  postiiMdum 
obsinpuero  miraculis,  unde  nio\  pavidi  ad  sua  corda 
redeuntes,  extiinuerunt  saiictitatem  in  miraculis, 
quara  despexcrant  in  prasceptis.  Per  infirma  ergo 
confusa  sunt  fortia,  quia  dum  in  veneratione  viia 
siirgit  humilium,  elatio  cecidit  superborum.  Et  igno- 
hilia  muniti  et  ccntemplibilia,  id  est  liomines  in  lioc 


€  pientia  a  Deo  et  justilia  et  sanctiiicatio  et  reilem-  Q  mundo  plebcios  et  abjectos  elegit  Deus,  et  ea  (/iki' 


f  ptio,  ut  quemadmodum  scriptum  est  :  Qui  gloria- 
«  tiir,  in  Doniino  gloiietur  (11  Cor.  \).  i 

Vcre  slultum  et  iiifirmuni  Dci,  cst  sapientius  el 
fortius  hominibus,  quia  in  vobis  poiestis  hruc  cxpe- 
riri,  insipienles  enini  ct  infirmos  vos  vocaverunt. 
Nam  videte  vocationem  vestram,  fralres,  id  est  videlo 
per  qnos  vocati  estis,  quia  non  mtitii  ex  illis  sunt 
sapicntes  secundum  carnem,  id  cst  secundum  huma- 
nam  sapientiam,  non  mutii  potentes  siicunduni  sa;- 
culi  polentia  n,  non  mutti  nobiles  secundum  carnis 
noliibtato.m.  Ei  primo  nulli  ex  voralionibus  fucriint 
tales.  Non  iniilti  forsitan  proptor  sc  dicil,  qui  soliis 
iiiter  aposlolos  sa;cularium  litlerarum  pfriliis,  ler- 
renarum  opiim  dives,  Roraan.^  dignilatis  parcnlcla 


non  sunt,  id  est  non  computaiitur,  scilicet  illos  lio- 
niincs  qui  nihil  esse  vidcbantur,  iif  ea  quid  sunt, 
id  esl  niagiia  pulabantur,  destnieret,  id  est  vincoiido 
huniiliaret.  Elegit  crgo  indoctos,  infirmos,  ignobilos 
et  pauperes;  non  quia  reliquit  sapientes,  firmos, 
nobilcs  ct  divites ;  sed  si  ipsos  priinos  elegissel, 
nierito  sapientia;  su«  vel  pntcntise,  seu  natalium  aiit 
divitiarum  snaruni  sibi  eligi  vidercntur,  alque  iii- 
flati  de  his  rcbus,  salul  in  humililatis  non  recipc- 
rent.  Si  cniin  priino  sapicntes  clegissel,  doclrinae 
eoruin  merito  clegissc  illos  putarolur,  ct  ita  iiloruin 
siioiilia  laudarclur,  ct  laus  Christi  gratis  iniiiuerc- 
tur.  Si  potcnlcs  elcgissel,  vidcictnr  cos  merito  di- 
i;iiitalis  coruin  olegisse,  ot  similitcr  divilcs  mcrito 


889  COMMENT.  nS  EPiSTOLASPAILl.-  IN  EPIST.  1  AD  COR. 

diviliarum.  Et  ideo  islos  qui  do  scmelipsis  in  semet 


830 


Ipsis  poteraiil  gloriari,  noii  quideni  omisilnec  coii- 
tempsit,  sed  aliquanluliim  distiilit ;  ct  illos  prinio 
eligere  maluit,  qui  nibii  in  seipsis  babebant  uiiilo 
glorbri  possent.  Quia  nirairum  ad  praedicanduni 
lales  venirc  debuernnt,  qiii  de  laudc  propri.i  niliii 
babeient,  ut  laiito  sollus  veritatis  cognosceretur  esse 
quod  agercnt,  qiianto  et  apeite  cerneretiir  quia  ad 
lioc  agcndum  por  se  idonei  non  fuissent.  Tales  ergo 
primitus  clegit,  at  per  eos  humiliaret  ceteros,  et  ad 
fidcm  addiiceret,  ut  non  glorietvr  omnis  caro,  id  cst 
omnis  homo  iii  conspeciu  ejiis,  id  cst  coram  ipso, 
vel  non  glotietur  oniiiis  caro  in  conspectii  ejus,  id 
est  in  se  niillus  glorietur  eum  conspiciens.  Non 
glorietiir  u(ique  de  nieritis  suis.  Non,  enim  glo- 
liantur  injiisti,  qui  non  habent  unde  glorientiir; 
iiec  justi,quia  ex  ipso  liabenl  unde  gloiiari  delnant; 
nec  liabcnt  gloriam  suam,  nisi  ipsum  cui  dicunt : 
€  Gloria  inea  et  exaltans  caput  meum  {Psal.  iii).  » 
Ac  per  lioc  ad  onineni  lioniiiieni  pertinei,  sive.ju- 
iilum,  sivc  iiiJMslum,  qiiod  iiunc  dictuui  est,  iit  nun 
glorictur  oinnis  caro  iii  conspectu  ejus,  scilicet  no- 
que  de  meritis,  neque  de  sapientia,  neque  de  poten- 
tia,  neque  de  nobililate,  nec  de  divitiis  aut  alia  re 
propria  qirisqiiani  glorietur.  Nullus  ex  se  potest 
{.'loriari,  sed  vos  in  Deo  gloriamini,  quia  ex  ipso 
Deo,  id  est  ex  ipsius  dono  vos  estis  in  Ckrisio  Jesu, 
non  es  vobis.  Ex  ejus  gratia  processil  nt  sitis  in 
Chrislo,  non  e\  ^esiris  meritis,  quia  ejus  proposi- 
lum  fuil  ul  esseiis  membra  Chrisli.  Si  ergo  ex  ipso 
estis,  nolile  illos  admirari  quos  ipse  non  elegit.  In 
Cliristo  estis,  qui  factus  est  vobis  supieniia,  ut  ejus 
particijiatiojic  sapietUes  efliceremur  penipieiites  ab 
eo  scnsum  prudenlise,  ct  factus  est  mbia  jusiiiic, 
nJ  nos  ejus  participatione  jusliricaremiir  pcr  opera 
'virtiitum  et  smictificatio,  iit  nos  sanctificaret  in  ba- 
ptismo,  faciens  iinmunes  a  peccalo,  et  redemptio, 
ut  nos  redimeret  pro  nobis  seipsum  dando.  Sapien- 
tia  crgo  nobis  faclus  est,  id  est  illuminans  iios  ad 
veriiatem  et  Dei  cogniiionem,  et  quia  piius  justifl- 
cai  bona  operatioiie,  per  hoc  justilia,  quia  prius 
emundal  in  baptismate;  el  hoc,  quia  prius  redemit 
sua  passione.  Ipse  qui  in  seipso  est  acterna  et  in- 
conimulabilis  sapientia,  etiani  nobis  fit  sapientia, 
cum  nos  ejus  participaiione  efGcimur  utcunque  sa- 
pi^^nies  ad  recte  sapiendum.  Ita  ipse  cum  in  se  sit 
ipsa  justitia,  quae  vivit  in  seipsa  et  inpommutabili- 
tcr  vivif,  etiani  nobis  (it  jusiitia,  cum  nos  ci  coha;- 
rcnlcs  juste  viviraus;  cl  tanto  niagis  miniisve  jusli 
Bumus,  quanto  illi  magis  miniisve  coh;creiiius.  Si- 
iniiiter  cuin  ipse  sit  in  seipso  n;terna  sanclilas, 
eiiain  iiobis  lit  saiiciificatio,  cum  nos  sanctificat  siii 
parlicipatione.  Faclus  est  ergo  nobis  a  Deo  sapicntia 
el  jusiitia  el  sanctiUcaiio,  quia  nos  ad  illum  convcr- 
tiniiir  temporaliler,  id  estex  aliqiio  lenipnre,  utcura 
illo  maiicaiiius  in  ;elcrnuni,  el  ipse  ftxciiiodani  tcni- 
poic  <  Verbiim  c;iro  farlum  cst  et  habilavit  in  iiobis 
yJotin.  i).>  ll;ec  omnia  nobis  a  Deo  factus  cst,  ui 
qui  glorinlur,  iion    iii  so,  scd  iji  Domino   yloriclur, 


A  sicut  scriplum  est,  iu  Jcreniia  :  <  Non  gloricliir  s»- 
picns  in  sapientia  sua,  et  non  glorieiur  foriis  in  for- 
tiludine  SHa,et  non  glorietur  dives  in  divitilis  suis, 
sed  iti  lioc  glorietur  qui  glori;itur,  scire  ct  iiosse  me, 
quia  ego  siim  Doniinus,  quia  facio  niiricordiain  et 
judiciuinetjiisliiiam  in  terra(Jer.  i\).  iVidctequem- 
adniodiim  nobis  abslulit  gloriain ,  ut  darcl  glo- 
riani,  abslulit  nostram,  ul  daret  suam;  absliilit 
inaneni,  ut  daret  plenam  ;  absiulil  nutantera,  ut 
darci  solidam.  Qiianto  enim  gloria  nostra  foriior  et 
firmior  (iu;e  in  Dco  est,  qiiani  qua;  iii  nobis?  Non 
ergo  gloriclui'  quis(|iiani  in  sapienlia  sua,  vel  in 
fortitudine,  vel  in  divitiis  aut  liujusmodi  rebiis  ;  sed 
si  gloriari  volucrit,  glorictiir  in  Doiiiiiio  qui  facit 
raiscritordiani  ctjudiciuni  ct  jusliliaiu.  Ilie  enini  iii 

^  solo  Doinino  gloriatur,  (|ui  cognoscit  non  suuni, 
sed  illius  esse,  non  soluni  ut  sil,  sed  etiain  ut  non 
nisi  ab  illo  bene  sit  sibi,  a  quo  habet  ut  sil;  et  qui 
in  omiiibus  qux  facit,  iion  siiaiii,  sed  Doinini  glo- 
riam  (|iia'ril.  Kt  ideo  gloriandiiiii  est  in  Doniino, 
quia  non  potciit  co;ifundi  qui  gloriatur  in  co;  con- 
fuiiilelur  yutciii,  qui  gloiiatur  in  lioe  sseculo  vel  ia 
seipso. 

CAPIT  II. 
«  Et  ego  cum  vcnissein  ad  vos,  fratrcs,  vciii  non 

<  in  siiblimitale  sermonis  aut  sapioritix  aniiuntians 
t  vobis  testimoniiim  Clirisii;  iion  cnira  juilicavi 
«  scire  me  aliqnid  inter  vos,  nisi  Cliristum  Jesum, 
I  et  huiic  crucilixura.  Et  ego  in  infirniitatc  ct  tiniore 

<  el  tremore  miilto  fiii  apud  vos,  ei  scnno  ineus  el 

<  pixdicatio  niea  noncst  in  persuasibilibiis  liunianaj 

<  sapienlia;  verbis,  sed  in  ostensioiie  spirilus  et  vir- 
t  tutis,  ut  fidesvcstra  non  sit  in  supientia  liuminum 

<  scd  in  virlute  Dei.  t 

Dixi  superiiis,  qiiia  infirmos  et  sliiitos  prrdica- 
tores  eregixDcus.  Et  ccjo,  qunqiic  l;i!is  apparui  vnbis, 
quia  veniensad  vos  vetti  /19«  in  stiblimitaie  sernionis, 
id  est  non  in  riietoricis  et  dialecticis  dispulationi- 
bus,  ut  arlificiose  ei  coinposite  pi^edicarcin  vobls 
secundum  iogicam,  nec  in  sublimilate  sapieiiii(ii,id 
est  hiimananim  ralionum  secundum  physicam , 
quod  laudaiis  in  pseudoapostolis,  qui  per  eloquen- 
tiain  suara  comniendant  pravam  doctriuain  suan», 
et  per  sapientiam  muudi  evaciiaiit  crucem  Clnisti. 
p  Non  in  sublimitate  sermonis  aut  sapientise  veni,  sed 
poliiis  in  humilitate,  quia  qui  ininus  capacibus  su- 
bliraiora  loquitiir,  nuii  illoruiii  utililalem,  sed  s.iii 
osteiilationcm  facit.  Veni  anntnilians  vobis  lestimo- 
nium  Christi,  id  esl  qiiod  de  ejus  incarnatione,  jias- 
sione  ct'  resurrectioiie  lestati  sunt  proplicta',  vcl 
quod  ipse  de  semetipso  moriendo  et  resurgendo 
leslaiiis  esl,  aut  quod  nos  aposioli  tcstainur  de  illo. 
Yeiii,iniiuam,  noii  in  subliniitate  s;ecularis  eloquen- 
tiae  vel  sapienlia^  quia  ncc  in  subliinitnte  illiiisqu* 
de  Oeo  esl.  El  hoc  feci  e\  judicio,  iioii  enimjudicavi 
me  aliquid  scire  inier  vos,  qui  minus  capaces  vos 
vidcbara,  nisi  Jesvm  Clirntum,  et  Uunc  crucili.Tum, 
id  cst  iiisi  s;iUatorcni  regcm,  ct  licc  pci  t;  iicilixio- 
iiciii  qiiod  est   dicerc  :  Quia   vos  capere  ijivinilati» 


831 


HERVE!  BtRGIDOLENSlS  MONACHl 


832 


ejiis  mysteria  non  posse  pensavi,  sola  vol)is  infirma  A      Quia  siipra  dixerat :  Veni  non  in  giitjlimilate  ser- 


Lumanitatls  ejus  locutus  sum  :  hoc  enim  inter  illos 
Apostolus  nesciebat,  quod  ipsi  per  illnm  scire  non 
polcrant;  et  hoc  solum  se  scire  dicebat,  quod  eos 
per  illum  scire  oportcbal.  Eo  aulem  genere  loculio- 
nis  nescire  quisque ;  dicitur  quod  occuliat,  quomodo 
dicitur  fossa  caeca  quae  occuUa  est.  In  Ciiristo  au- 
tem  crueiflxo  non  parva  scientia  est,  sed  raulia  in 
eo  discuntur^et  niaxiitie  quod  vetus  liomo  noster 
simul  cruciiixus  est,  ut  evacuetur  corpus  peceati, 
etultia  non  servianius  peccato  (Rom.  iv).  Nam  ad 
ejus  crucem  pertinct,  quod  etiam  nos  in  ejus  cor- 
pore  cruciligimur  niundo,  ubi  intelligitur  omnis 
coercitio  inalarum  concupisceruiarum.  Ac  per  hoc 
fieri  non  potest,  ut  eis  qui  in  cruceChiisli  informan- 


monis  aut  sapientiai,  ne  cui  stultus  videretur.  et  in 
prxdicatione  sua  nihil  sapientiae  contiiierc,  ostendit 
quod  ipse  qui  simpliciter  islis  cst  locutus,  aliis  eni- 
ctat  profunda  sapicntise.  Inler  vos,  inquit.siinpliciter 
locuti  sumus,  sed  inter  perfectes  non  cognitores, 
quibus  opus  noii  est  ut  loquamur,  sed  auditores 
non  capaces,  loquimur  sapientiam,  id  est  de  secretis 
Dei,  ac  si  diceret :  Lt  nos  habemus  sapicntiam,  scd 
vos  eam  caj^ere  non  potcsiis,  quia  et  adhuc  lacte 
nutrimini,  atque  parvi  in  sensu  coniprobamini.  Sed 
inter  perfectos  eam  loquimur,  id  est  inler  eog  qui 
c.rucem  Christi  virtutis  testimonio  sapienliam  faten- 
tur.  Omnes  enim  peifecti  viri  inteUigunt  esse  sum- 
mam  sapienti.im,  quod  vos  pulatis  abjectionem,  vi- 


tur,  fuila,  adulteria  vel  alia  crimina  permittantur.  B  delicet  quod  Dcus  homo  factus  es(,  quod  esiiriit, 


Umnia  enim  vitia  carnis  ac  spiritus  mortilicat  crux 
Christi,  ut  vivere  faciatin  virtutibus;  quia  ipse  pro 
peccatis  nosiris  crucifixus  est ,  ut  nos  redime- 
ret  ab  omni  iniquitate,  et  ciuciatibus  aetcrnis 
salvaiet.  Haec  et  atia  niulta  discunliir  in  Christo 
criicilixo.  Ita  humilia  et  inlirma  vobis  pr;edicavi.  El 
ego  huniiils  et  inlirmus  sui,  quia  apud  vos  fui  in  in- 
firmitale,  id  est  quasi  niillius  essem  virtulis  aut  po- 
tenli%  vel  in  infinnitate,  id  est  in  tribulaiione  et 
limore,  id  est  anxietate  animi,  et  tremore  corporis 
propter  affliciiones  poenarum.  Christum  enim  in 
stultilia  humanse  sapientiae  praedicans,  odium  mihi 
Judaeorum  atque  gentilium  et  persecutiones  provo- 


quod  fatigatus,  quod  crucifixns  est.  Hsc  enim 
omnia  inler  exciecatos  prajdicala,  videntiir  esse 
stultitia  ;  sed  inter  perfectos  lumen  cordis  habenles, 
est  summa  sapientia.  Loquimiir  sapientiam,  seA 
sapienliam  non  liujus  sieculi,  id  est  non  humanis. 
ratiunibus  constanteni,  iion  hujus  sa;ciili,  scd  fut;i- 
ri ;  neqtte  principum  hujus  swculi,  id  est  reguin  et 
philosophonim,  qui  in  hoc  sneculo  primatum  sapicn- 
tiae  lenere  videbantur.  Qui  principes  de^^lrtfanlur,  id 
est  sapiciitia  eonira  dissipaiur,  quia  Cliristianitas. 
errores  quos  illi  inseruerunt,  excidit,  id  est  idoloia'» 
triam,  avaritiam  et  cxtera  vitia.  Nou  illorutii  sa- 
pientiam  loquimur,  sed  potius  Dei  sapientiam  de 


cabam,  quasi  lem    vanam    annuntians,  et  Deum  q  «■edempii  iie  hominis  per  iucarnalionem  et  passio- 


mortuum  prsedicans ;  et  dum  ita  conversarer  vobis- 
cuin,  sermo  meus  de  moribus  et  prwdicatio  mea  de 
Christo,  vel  sermo  privatim  coram  paucis,  et  prav 
dicatio  publice  coram  oamibus,  non  fuit  in  persuasi- 
bitibus  verbis  liumantB  SHpieniix,  id  esl  in  verbis 
quae  per  humanam  sapientiam  snaderent  crcdere 
qitod  dicebam,  sed  fuit  in  ostentione  spiritu»  et  rirjw 
(>i,  id  esl  iii  eo  quo((  ostendebam  me  habere  Spiri- 
tum  sanctum  religiose  vivendo  et  propbetandu,  et 
per  mannum  impositioneni  ipsum  aliis  impctrando, 
et  ostendebam  me  habere  virtulem  miracula  facien- 
do.  ideo  sic  fcci,  »I  fides  vestra  non  sit  fundaia  in 
sapienlia  hominum,  sed  in  virtule  Dei,  id  est  se- 
ciiiidum  humaiiam   sapientiam,  non  quxral  ralio 


nem  Uiiigeniti  ejus,  loquimur  eam  in  mysterio,  iJ 
est  iii  occiilto  sensu  propheticoruni  dictorum  vct 
opt!rum  reseranius,  ut  in  imrnolatione  Isaac  {Cen. 
xxii),  vel  in  victoria  David  dc  Philista^o  (/  Reg.  xvii). 
Quce  sapientia  abscondita  est  a  sapientibus  et  pru- 
dentibus  s%cu1i,  et  idco  stultitia  putaiur  ah  eis,  quis 
uesciunt  illam.  Abscondila  est,  dum  non  in  verbis, 
sed  in  virtute  est;  non  bumana  ratione  possibills,. 
sed  spirituali  ellicacia  crcdibilis.  Vel  loquimur  eani 
in  roysterio,  id  est  in  occulto  sacrameniorura,  quod 
oeqiiit  intueri  nculus  raiionis  nostrse  sine  labore 
invcsligationi.^,  et  illurainaiione  Spiritus  sancti  qnae 
abscondita  esl  in  corde  Patris,  quia  •  Verbura  erat 
apud  Deum  (Joan.  i),  >  quam  sapientiam  quae  esl 


nes  corum  qua:  debet  credere,  .sed  omnia  imputet  D  Verbum  Patris,  prtedestinavit  Deus,  sernndum  fiitu- 


virtuti  divinx  possibilia,  sciens  Deo  nihil  esse  im- 
possib.Ie. 

<  Sapientiam  autem  loquimur  inter  perfectos. 
t  Sapientiam  vero  non  hujus  saeculi  neque  princi- 
«  pum  hujus  sajculi,  qui  destruunliir;  sed  loqiiimur 
«  Dei  sapientiam  in  mysterio  quie  abscondita  esi, 
(  quam  praedestinavit  Deus  ante  ssecuta  in  gloriain 
«  nostram,  quani  nemo  principnm  hujus  saeculi  co- 
€  gnovit.  Si  eiiini  cognovissent,  nunquam  Dominum 

•  glnria;  crucitixissent.   Sed   sicut  scriplum  cst  : 
€  Qu  ;d  oculiis  non  vidit,  nec  auris  audivit,  ncc  iii 

•  cor  hominis  ascendit,  quse  praeparavit  Deus  his 

•  q«i  diligunt  eum  [Isa.  lxiv).  Nobis  autem  revela- 
«  vii  D^-iis  per  Spiritum  suuni.i 


ram  ejus  hBmaniiatem,  hoc  est  praeordinavit  ante 
swcnla,  id  est  aiitequam  mundus  esset,  ul  Unigeni- 
tiis  suiis  in  plenitudine  leraporis  howo  fieret  {Catat. 
iv);  ct  crucifigeretur  ac  resurgeret.  in  gloriam  tio- 
stram  qui  credimus,  sicul  et  in  confusionem  illoriim 
qui  non  ciedunt,  ei  crucem  ejus  stultitiam  putanl 
Quam  sapientiam  divinitatis  ejus  nemo  principum 
Imjus  stBculi  cognovii  n  Doo  absconditam  esse;  id  est 
nemo  supeiboriimphilosophorura  aut  legisdoctorum 
aul  sa;culi  potenlum  eam  cognoveral  qnando  liaBC 
loquebaiur  Aposlolus.  Vel  sapientiam  Doniinicse  in- 
cariiatiouis  et  passinnis  priedestinavil  Deus  in  glo- 
riaifl  nostram,  ut  scilicet  bumenita»  et  roors  ejus 
fieret  nobis  gloria  sempilerna,  quam  sapientiam  re- 


833 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR. 


m 


mn  principuni  hujus  sacculi,  id  est  iiullus  maligno-  A  .Tuilierunt,  id  est  non  iiitellexeruiU.   Qiio(lt;ue  posuii 


iiiin  spirituum  cugnoYil,  quia  nnnquani  aliquis  illo- 
rura  intellexit,  quod  per  p»ssioiieui  ejus  redimen- 
dum  esset  geiius  liumanum.  Inde  apparet  quud  non 
cognoverunt,  quia  si  cognovissent  daemones  illam 
passionis  ejus  sapientiam  valere  ad  rodemptionem 
Iminani  generis,  nunquam  crucifixissent,  id  est  nun- 
quara  erueiflgi  fecissent  Dommum  glorjx,  id  est 
nunqiiam  suggessisset  diabolus  illum  cracifigi,  pcr 
qucm  jus  sunra  perderet.  Sed  nec  homioes  eum  cru- 
cifixissent,  si  Deum  glorise  illum  esse  cognovissent, 
qui  in  forraa  servi  crucifixus,  tamen  Dominus  glo- 
rix  crucilixus  est.  Talis  eniiu  erat  iila  susceptio, 
quse  Ueum  honiinem  facerct,  et  hominem  Deum. 
Quod  tamen  propter  quid  et  secundum  quid  dica- 
tur,  adjuvante  Domino  prudens  ct  diligens  et  pius 
ieclor  iDtelligit.  Quia  recle  dicitur  et  Deus  cruci- 
(ixus,  non  ex  virtute  divinitntis,  sed  ex  intirmitate 
carnis  :  una  est  enim  persona  Deug  el  liomo.  Quem 
qui  crucifixerunt,  ignoraverunl;  fideles  autem  co- 
gnoverunt  eum.  Non  noveruol  eum,  sed  conlingit 
ex  hoc  fieri,  sicut  in  Isaia  scriptum  est,  quod  oculus 
non  vidit,  nec  auris  audivit,  nec  in  cor  lioniinis  ascen- 
dit,  qum  prceparavit  Deus  {Isa.  lxiv)  diiigoiilibus  se, 
sed  nobis  revelavit  ea  per  Sp:ritum  suum.  Sicutenini 
illa  carnales  homines  juxta  prophetiam  latent,  sed 
tamen  iiobis  spirilualibus  revelata  sunt  pec  Spiri- 
tuin  Dei ;  sic  sapientia  divinse  incarnalionis,  et  no- 
str«  per  ejus  niortem  redemplionis,  latuil  infldeles. 


Aposlolus,  his  qui  diliguiit  eum  :  hocprophola  dixe- 
rat,  exspectantibus  te.  Sed  sicut  prsmisiiuus,  idem 
sensus  est  in  Apostolo,  qni  et  in  proplieta.  lloniineii 
enim  a  skcuIo  nou  audicrunt,  lioc  esi  non  intelle- 
xerunt  prxmia  justoruni,  quia  in  cor  hoininis  iion 
ascendil  qiiaiita  siiit,  id  est  cogitatio  humana  non 
comprehenditea.  Neque  auribus  perccperiint,  quia 
auris  huniana  iiou  audivit  ea  loqueiite  aliqtio,  el 
oculus  non  vidit  ea,  quoniam  quse  promitiiintur  iii 
futuro,  non  cernuntur  in  praesenti.  Spes  enim  qua 
videtur,  non  est  spes,  sed  jam  ceria  promissio.  Sic 
fuerunt  iUa  a  sseculo  hominibus  ignota,  sed  iiobis 
qui  supra  homiues  sumus,  revelavit  ea  Dcus  noii 
per  industriam  ingenii  nostri  {Rom.  viii),  sed  per 
°  SpiritujM  suum,  quo  menlem  noslram  illumiiiavit, 
ut  intelligeremus  illa  inefiabilia  bona,  quae  ipse  suis 
amatoribus  praeparavit.  Quas  illi  tunc  habebunt, 
quaodo  erit  Deus  omnia  in  omnibus  (/  Cor.  xv). 
Deus  ergo  est  oninia  illa  bona,  quse  ipse  pra>paravit 
diligentibus  vel  exspectantibus  se. 

<  Spiritus  enim  omnia  scruiatur,  etiam  pror 
I  funda  Dei.  Quis  eniin  scit  hominum  quae  sunt 
(  hominis,  nisi  spiritus  hominis  qui  in  ipsu  esl? 
c  Ita  et  quae  Dei  sunl,  nemo  cognovil,  iiisi  spiritus 
<  Dei.  • 

H«c  nobis  per  spiritum  sunl  revelata,  ncc  mirum, 
quia  Spiritus  scrulutur  omnia,  etiam  profunda  Dei, 
idesiquae.inDeo  latentlonge  reniota  a  cieaturarum 


sed  manifestaia  est  fideiibiis.  Ea  quae  Deus  in  regno  r>  cogiiitione.  Scrutatur  non  utique  ut  quod  nescit  in-; 


coelorum  praeparavit  liis  qui  puro  corde  diliguiit 
eum,  tanta  suiit  et  tam  piaetlara  atque  tam  spiri- 
tualia,  quod  oculus  noii  vidit,  qiianta  vel  quaiia 
suiit;  nec  auris  audivit,  nec  in  cor  homiiiis  ascen- 
dit.  Oculus  non  vidit,  quia  non  est  color;  auris 
non  aiidivit,  quia  nou  est  sonus,  in  cor  hominis 
non  ascendit,  quia  non  est  terrena  cogitaiio.  Qiiod 
cnim  in  cor  hoininis  ascendit,  infracor  hominis  erat. 
Ideo  in  cor  ascendit,  qiiia  supra  illud  est  cor  qiio 
ascendil.  Prsraium  vero  quod  in  coelo  servaiur 
electis  non  ascendit  in  cor  hominis,  sed  ascendit  ad 
iliud  cor  hominis.  Oculus  non  vidit  iliud  corporeo 
visu,  nec  auris  audivit  corporeo  auditu,  nec  in  cor 
hominis  ascendit,  id  est  nec  cognosci  poluit  ratione 


veiiiat,  sed  quia  nihil  relinquit  omninoquod  nesciat; 
profuiida  Dei  scrulatur,  quia  ejus  secrcta  et  arcana 
novit ;  ac  per  hoc  Deus  esse  manifeslatur,  qui  om- 
nia  Dei  occuita  scire  ostenditur.  Scrutari  omnia 
perhibetur,  quia  in  nobis  manens,  facit  ut  nos  ea 
scrutemur.  Et  quod  nos  dono  ipsiiis  faciraus,  ipse 
dicitur  facere,  quia  sine  illo  iios  non  possumus  fa-. 
cere.  Vere  ipse  Dei  Spirilus  occulta  discnitatur,  si- 
CHt  et  spiritus  bomiuis  occulla  hominis.  Nara  .7«!« 
hominum  scil  ea  quce  sunt  occulta  liominis,  nuii  spiri- 
lus  ipsius  hominis  qui  est  in  ipso  '.'  Unusquisque  enini 
homo  babet  in  se  proprium  spiritiim.  Animus  eiiim 
ciijusque,  proprius  ejiis  est  spirilus.  Et  ca  quae  sunt, 
hominis,  nemo  novil  nisi  jspiritus  ejus.  Non  enim 


ejus  qui  cariialis  est,  non  spiritualis.  Nam  in  eo  D  novi  quid  cogiles,  aut  tu  quid  cogitem.  Ipsa  eiiim 


quod  dicitur,  in  cor  huminis  non  ascendit,  intelligi 
potest  quod  non  sit  bomo,  scd  supra  homincm,  iii 
eor  ejus  ascendit.  Res  namque  dicitur  ascendere  iii 
cor,  quando  iiitrat  ut  prudenter  intelligitur,  et  bene 
iutellccta  placeat.  Notaiidum  vero  quod  haec  senten- 
lia  noii  eisdeni  verbis,  sed  eadem  sensiuim  veritaie 
lcgllur  in  propheta.  Sic  namque  ibi  scriptum  est : 
f  A  saeculo  non  audierunt,  nequc  auribus  percepe- 
?unt  :  oculus  non  vidit,  Deus,  absque  te,  quae  prac- 
parasli  exspectanlibus  te  (ibid.).  »  Tameu  proplieta 
et  Aposioliis  dicit  similiter,  oculus  noii  vidii.  Scd 
quod  Apostoliis  ait,  nec  auris  audivit :  hoc  pro- 
pheta,  nec  anribusperc«perunt.  Et  quod  Apostolus, 
iiec  in  cor  hominis  ascendii :  hoc  propheta,  non 


sunt  propria  nostra,  qu»  in  aninio  co^itamus.  Et 
cogilalionuin  uniuscujusque  hominis,  ipsius  spiri- 
tus  testis  est.  Alius  nescit  quid  in  illo  agatur,  sed 
spiritus  ejus  novit.  Iia  et  qute  Dci  suni  occulta, 
nemo  cognovit  nisi  Spiritus  Dei.  Noii  tameii  sapien- 
tia  Dei  excludilur,  qua:  Filius  est,  ab  hao  sccieto- 
rum  notitia,quoni;im  Spiritus  accipit  a  Filio  omnia, 
sicut  ipse  discipulis  ait :  <  Omnia  quieciiuque  habet 
Paier,  mea  sunt  {Joan.  xvi).  »  Propterea  dixi  quia 
de  meo  accipiet,  el  anunntiabit  vobis.  Et  iios  acce- 
pto  Spiritu  Dei  discimus  et  quid  agaiur  in  Dco, 
quia  cum  perejusSpiritura  sciraus,  etiam  sic  ncmo 
scitiiisi  Spiritus  Dei.  Sic  autera  scil  ipse  in  nobis, 
sicui  Ioqui'ur  in  eis  quibus  dicitur  :  <  ISoii  eiiim  vos 


85ri 


HERVEl  BlJRGlDOLENSIS  MONACill 


650 


e-;lis  f|iii  loquimini, scd  SpiiiUis  Paliis  vcslri  qui  lo-  A  inus  spiiitua!i1)us,  quoil  vos  non  eslis  ;  et  ideo  culpa 


qiiiUir  iii  vobis  {Mauh.  x).  > 

t  Nos  auleiii  non  spirilum  hujus  muiidi  accepi- 

<  mus,  sed  spiriiura  qui  ex  Deo  esi,  ut  scianius 
«  qii;e  a  Deo  donata  suiit  nobis.  Qure  et  loquiniur 
«   noii  in  dortis  huniaiire   sapi<-nli;B  veibis,  sed   in 

<  doctrina  spirilus,  spiritu;ilibus  spiritualia  conipa- 
€  rantes.  Animalis  autem  liomo  non  pcrcipit  ea 
«  quaf  sunt  Spiriliis  Dei  :  siultilia  eiiim  est  illi,  ct 

<  iioii  polest  intelligeie,  quia  spiritualiler  examina- 
«  lur.  Spiritualis  autem  jiidicat  oninia,  et  ipse  a 

<  ncmine  judicatiir,  sicnt  scripium  cst  :  Quis  cnini 
t  cognovit  sensiim  Domiiii,  aul  qiiis  iiistruxit  cuni;' 

<  (/5«.  .\i. ;  Rom.  \\).  Nos  auleni  sensiiiii  Cbrisii 
f  habenius.  > 


vestra  est,  non  nostra,  quod  majoia  non  diximua 
vobis.  Ncs  scimus  qu»  Dei  sunl,  et  loquiinur  ea  spi- 
ritualibus.  Sed  animulis  liomo,  quales  sunt  pseudo- 
aposloli,  non  percipit  ea  qum  sutit  Spiritus  Dei,  ut 
pariiim  ■  virgiiiis,  ut  resurrectioncm  nioniioruni. 
Aniinalis  honio  diciiur,  qui  animaliuni  more  ver- 
satur,  qiii  putat  nibil  esse  post  morlem.  Aiiimalis 
jiirc  vocalur,  quia  feriur  dissolula  lascivia  anim^ 
siife,  quam  non  rcgit  spiritus,  iieque  coercet  inira 
inclas  naturalis  ordinis,  quia  et  ipse  sc  non  subdit 
regenduin  Deo.  Animalis  enim  ab  anima  dicitur, 
sicut  a  carne  carnalis.  Istc  talis  non  percipit  ea  quae 
sunt  Spiritus  Dei,  id  est  quid  gratiae  credentibus 
conferal  crux  Chrisli,  et  sic  audit  quxcunque  audit 


Solus  Spiritus  Dei  novit  ea  qiire  Dei  sunl.  Sed  "  de  Dei  natura,  ut  aliud  quara  corpus  cogilare  uoii 


nos  non  spiritum  mundi,  sed  Spiritum  Dei  acccpi- 
mus,  qiio  doceremur,  non  quac  miindi,  sed  quae  Dei 
sunt.  Quia  spiritns  miindi  non  polest  scire,  qu;e  ab 
hoc  nobis  insinuala  suiit.  Spiritus  cnim  muiidi  est, 
qiiem  pliitonem  appellant,  per  quem  arripiuntur 
fanatici,  qui  sine  Deo  sunt;  qui  solet  conjcctuiis 
quse  miindi  suiit  divinarc,  qui  per  verisimiiia  falli- 
lur  et  fallil.  Qiii  et  per  Sibyllam  locutus  est  scnsum 
noslrorum  seciiliis,  locum  volens  iuler  coelestes  ha- 
here,  ipsc  el  in  pseudoapostolis  eral,  atque  cos  niun- 
dannui  sapicntiam  seciari  faciebat.  Sed  nos  non  spi- 
rilum  Itujtts  mitntli  ni-ccpitnus,  quo  doceamur  sapicii- 
tiam  niiiiiiii,  sal  Spirilum  qui  ex  Deo  esl),  per  qiiein 


possil,  quamlibet  amplum,  summum  vel  immeii- 
sum,  quamlibet  lueidum  ac  speciosum,  corpus  la- 
mcn.  Ob  hoc  eiiam  diciiur  non  pcrcipere,  id  est  non 
intelligere  ea  qu«  suni  Spiritus  Dei,  quia  sola  prae- 
scnlis  vila:  bona  carnalia  cogitat  et  appetit,  spiritua- 
lia  vero  et  «lerna  non  intelligit  sluliitia  enim  est 
illi  quidquid  dc  talibus  audit,  et  non  putest  intetli- 
gcre.  Pocoribus  enim  siuiilis  sensum  suiim  in  terra 
deprimii,  et  ideo  non  assequitur  nisi  qua;  videt,  nec 
putai  alitid  posse  lieri  quam  quod  ipse  scit;  pro- 
plcrea  quid(|iiid  alitcr  audit  quam  novit,  slullum  judi- 
cat.  Ideo  noii  polest  hsec  inlelligere,  quia  spiriiuali- 
ler  cxaininatiir,  id  est  invisihiliter  a  Deo  judicatur, 


doceainur  ca  quie  ex  Deo  sunt.  Spiritum  qui  ex  Dco  r  "'  justo  Dei  judicio  spiritualia  intelligere  non  siiia- 
'  ■         '■  ■  ...       j||j,_  y^,|  spiritualiicr  examinatur,  id  est  per  spiri- 

tualia  (antum  probalur,  quod  animalis  est,  quia 
audita  hxc  improbat,  el  non  ob  aliud  ei  piopooun- 
tur.  Sive  ideo  non  polest  inielligere,  quia  res  illa 
qiiaiii  ipse  stultitiam  rcputal,  spiritualiter  examina- 
tur,  id  esl  per  Spiritum  sanclum  dijudicatur  et  in- 
leHigitur.  Animalis  non  potesl  iuteliigcre,  scd  spiri- 
lualis,  id  esl  illc  cujus  mens  illumiiiaiur  luce  Spiri- 
liis  sancli,  ct  spiritualiter  vivcre  doceiur,  judicat,  id 
est,  dijudicat  et  discernit  omnia.  Jiidicat  enim  ct 
approbat  quod  recte,  iniprohat  autem  qiiod  perpe- 
ram  inveiierit  iu  operibus  inoribusque  lidclium.  Ju- 
dicat  oraiiia,  scd  ipse  a  neinine  judicatur,  id  est  a 
nullo  honiine,  scd  sola  ipsa  lege,  secundum  quam  ju- 


esl  accepimus,  id  cst  divinum  quemdam  ladiuni  il- 
iumiriaiiiem  nos,  ut  per  eum  sciamus  benelicia  qua 
suiil  nobis  a  Dco  donaia.  Spiritus  enim  Dci  nienlrm 
quani  replct,  illuniinat;  spirilus  aulcni  muiuli  cx- 
c;ecat.  Quem  qui  habent,  non  inteliigiint  Dci  do.ia 
qua2  perceperuiit,  iicque  a  quo  percepcrunt.  S>.'(l  nos 
per  Spiritum  ejus  novimus  ct  dona  ejus  nos  liaber»;, 
ci  ab  eo  accepissc.  Ab  ipso  eiiim  quidquid  boiii  csl, 
donatur.  El  ipse  noliis  dedit  Cbiistiim  snum,  atijuc 
in  eo  redcniptionem  et  peccatorum  remissionem, 
virlulumqiie  mulii|ilicationem  ct  a>tcrn,T;  bcatiludi- 
nis  spem,  el  quidiiuid  habemus  vel  sumiis.  Inlelli- 
gimus  hwc  nos  habere,  el  ab  eo  peicepissc.  Qucr  cl 
loquiniur,  ut  liiiic  aiipareat  scire  nos  b;ec,   quia   ct 


loqMiiiiur  ea  ut  ct  alii  discant  ipsa.  Loquimur  non  D  dicat  omiiia,  quoniam  verissime  dictuiii  est.  «  Opov- 


in  vcrbis  liuinnntr  snpienlia:  doclis  ratione  vel  ornalu, 
sed  in  doclrina  spiritus,  ((uia  inentes  audienliiim,  lo- 
qiieiiiibus  noliis,  docenlur  a  s;<nclo  Spiritu.  Vciba 
cuim  humaiiaj  sapientia;  hunc  sensum  mm  capiuiit, 
nec  littcratura  studii  apprelienditur,  sed  per  fidem 
spirituali  ratione  concipitur.  Ideoque  Spiritiis  Dei 
per  Evangelium  spiriiualilcr  docet  covda  hnminuiii, 
excitans  ea  ad  cognilioncm  sui  Creatovis.  Dico  qiiia 
loanimur,  ci  lioc  faciinus,  comparanles  spirituulia 
verba  spiritualibiis  viris,  id  est  ita  inodcrantcs  ea 
qu;B  diciiniis,  ut  conveiiiant  capacilali  siiigiiloriim, 
qiiia  pro  vavielale  seiisus  auditorum  disliiiguimiis 
ea  quse  loqnimur,  ct  coniparanuis  inlellcctiii  unius- 
ciijusque,  alteiidenles  quid  cui  dicamus.  lloc  faci- 


lct  nos  omnes  cxhiberi  ante  tribunal  Chi  isti  (// 
Cor.  v).  >  Omnia  ergo  judicat,  quoniam  super  omnia 
esi,  quando  cum  Deo  cst.  Et  a  neniinc  jiidicatur, 
quoniam  ipse  supra  cieteros  esl,  el  inreriores  non 
possunl  judicare  supcriorem.  Lt  vere  a  niillo  judica- 
tur,  iitrum  bene  an  male  inlelligat  vel  opcrclur. 
Quia  quis  aiiimalis  cotjnoiit  sensum  Doinini  qiicm 
vir  spiiitalis  habel?  Nullus.  El  idco  iidii  potosl  iiido 
judic;ire,  (luia  de  inccgniiis  nemo  recte  judicat.  El 
<;«!«  est  qui  jnslnaiJ  eum.' id  esl  docuit  Doiiiinum 
qiiid  agcre  dcbuevit.  Nemo  hoiniiies  enim  Spiritura 
Dei  noii  babenlcs,  Dominiiin  inslrucre  voUinl  dum 
secum  dicunt  :  Dcus  nunquam  mori  debuisset  iit 
creaturam  suiim  a  polcstate  diaboli  liberaiet,  sed 


837  COMMENT.  IN  KPISTOI  VS  PAULl.  —  IN  EPIST.  I  AH  COa.  «38 

80lopr»cepto  ut  omiiiiiolciis,  suos  s;i1v.ti<;  ililiuis-  A  noii  co  moilo  a  caiualibus,  qiio  a  spiritualibus  fO- 


set.  Et  (juia  euni  sic  inslruere  volunt,  inde  conlingit 
quia  sensum  ejns  non  cognoscunl.  Nesciunl  euim 
qnia  Deus  jusius  non  deliuit  in  li.ic  le  uti  virtute 
polenliie,  sed  raiione  jnstitiiia.  Yel  t;iliter  littera  se- 
ciindum  alios  codices  potesi  legi.  Qtiis  enim  cogno- 
vil  sensiim  Domiui,  iiul  qiiis  iiistntxit  eiuu?  Sensiis 
namque  Domini  est,  qiio  liaee  fecil,  per  qua;  s.ipien- 
tia  mundi  probatur  slulla,  negans  posse  fieri  quae 
facta  sunt.  Queni  sensum  nulliis  est  qui  cognoverit, 
ut  si  displiceat  iili,  emendare  \elit  consilium  Dei. 
Quia  quieunquc  co^'novit,  laudat  sapientiam  et  po- 
lcntiani  Dei.  Quis  cof^novit  sensum  Oomini  nostri 
JesuChristi?  Sed  nos  spiritiiales  sensum  Christi  ha- 
bemus,  id  est  participes  facti  sumus  scientiseCliristi 


gilaniur.  Et  illis  csl  lac,  istis  cibus.  Quin,  ctsi  non 
audiunt  amplius,  intelligunt  amplius.  Noii  enini 
a-qualiier  niente  percipilur,  cliam  qupd  in  Ode  pari- 
ter  ab  utrisque  recipitur.  Hoc  igilur  primitus  co- 
giiito,  qiiod  ea  ipsa  qusc  siraul  audiunt  spiritualea 
atqiie  carnales,  pro  suo  quique  modo  rapiunt,  illi  lit 
parvuli,  isti  ut  m.ajores,  illi  ul  lactis  alimentum,  isti 
Ht  sibi  solid;imciUum,  nulla  videtur  esse  neccssitas, 
ut  aliqua  secreta  doctrinae  taceantur  et  abscondan- 
Itir  fidclibus  parvulis,  dicenda  seorsum  majoribus, 
id  est  iiitolligcnlioribus,  nisi  quud  solidus  cibiis,  qui 
perfeclis  coiiijruil,  parvulis  non  |.ioHcfl,  duin  non 
capitur  ab  eis,  et  ea  quae  fortes  sublevanl,  iiilirmos 
gravant,  hoc  enim  ipsum  qiiod  Aposiolus  sc  non  ju- 


per  acceptionem  Spiritus  sancli.  Et  ideo  aniniales  "  dicavil  scire  in  eis  nisi  Cliristiiiii  Jesum  c.  hunc 

erucifixura,  ipsis  non  poiuit  loqtii  qiiasi  spiiiluali- 
bus,  sed  quasi  carnalibus,  qiiia  id  sicut  spiriUiales 
capere  noii  poteranl.  Quicunque  aulern  spirituales 
inler  eos  erant,  idem  quod  illi  qui  tanquam  carna- 
les  eraiit,  aiidiebant,  spiriliiali  intelieclu  ipsi  capie- 
bant,  ut  sic  inlelligatur  quod  ait  :  ISon  poliii  loqui 
quasi  spiritu/itibus,  scit  quasi  carnnlihus,  ac  si  dice- 
ret  :  Non  poluistis  qiiasi  spirltuales,  sed  quasi  car- 
nales  capere  qued  loqueLar.  Quasi  carnalibiis,  in- 
quit,  lociitus  sum  vobis.  Et  hoc  tam  dili-eiuer  fcci, 
quod  lanquam  parvutis  cognitione  in  Clirislo  dedi 
vobis  potnm  lac,  id  esl  facilem  doctrinam,  dulceiii 
et  nutrientcm,  non  escam,  id  esl  non  robustam  spi- 


liomincs  vel  pseudoapo-iloli,  nos  jiidicare  non  pos- 
suBl,  qui  sensuiu  Doinini  habemus,  qucm  illi  igwo- 
rant. 

CAPUT  m. 
(  El  ego,   fiatres,  non  polui  loqiii   vobis  quasi 
I  spiritualihus,  sed  quasi  earnalibiis.  Tanquam  p:ir- 
I   vulis  iii  Cluisto  lac  vobis  poluin  dedi,  non  cscain. 

<  Nondum  enim  poleratis,  scd  nec  nunc  qiiidcm  po- 
«  testis,  adhuc  enim  estis  carnales.  Cum  enim  sit  iii- 
«  ler  vos  zclus  el  conlentio,  nonne  carnales  estis, 

<  et  secunduin  homineni  ambulatis?  Cumeniin  quis 
g  dical  :  Ego  quidem  sum  Pauii,  alius  autem,  cgo 

<  Apollo,  noiine  homines  eslis?Quid  igiturest  Apol- 
< 

<  stis.  Et  unicuique  siciit  Dominus  dedit.  Ego  plan 
(  tavi,  Apollo  rigavit,  sed  Deus  incrementum  dedit. 

<  Itaque  iicque  qui  plantat  cst  aliquid,  iieqne  qui  ri- 

<  gat,  scd  qiii  incremenluni  dat,  Deus.  Qui  plantat 

<  autein  et  qui  rigat,  iiiiuni  snnl.  Unusquisque  pro- 

<  priam  niercedem  accipiel  secundum  suiiin  labo- 

<  rein  (Psa/.  i.xi;  Giitat.  vi;  Mnllli.  xx).  » 
Nos  spiritualibus  spiritualia  coniparamus,  quia 

sensum  Christi  li;ibcmus.  El  tainen  fraties  vubis  non 
potui  ego  loqni  quasi  spirituatibns,  sed  quasi  carna- 
libus,  quia  \idi  vos  iion  posse  capere  spiriiu.ilia 
propter  imbecillilalera  sensus  vestri.  Et  ideo  sic  lo- 
cutua  sum  vobis,  quomodo  audire  poteratis ;  nec 
propter  igiiorantiani  veslrain,  sed  proptcr  iiifirmi- 


lo?  quid  vero  Paulus?  Miiiisiii  ejus  cui  credidi-  p  ritualiiim  rerum  doctriiiam,  fieri  tanien,  siciit  prx- 
..:-    r-.  ..„:..: ;  ...  i^....: ,  i:.   i,- _ .  _•  .         misiiiius  potcst,  Ht  id  quod  dicllur,  et  parvulis  lac, 

ct  grandibus  esca  sit;  sicut  in  principio  crat  Ver- 
buin,  et  Verbum  eral  apud  Deuin,  et  Deiis  ciai  Ver- 
buni  {Joan.  i),  ct  parvuli  bibunt,  ct  grandes  inaii- 
dunt.  Lac  lamen  proecipuc  per  carneni  Salvatnris 
estexprcssum  parvulis.  Quoniodo  cnini  maierciljum 
comedit,  iii  per  carnem  trajiciai  ad  infantem  lac 
facliiin,  sic  cibus  angelorum  Dominiis  Verbura  caro 
factum  esl,  et  factus  est  lac.  Lac  qiiippe  noslrum 
Christns  humilis  esi  :  cibus  iioster,  idcin  ipse  Cliri- 
slus  reqiialisPalri.  Lacle  iiutiit,  ut  p;(ne  p;iscal.  Qiii 
parvulusest,  sugat  ab  uberibus  Ecclcsiaslac  oinni;  m 
sacrainenlorum  lemporaliter  pro  aeterna  nostra  sa- 
lute  gestorum,  iit  nutrilus  atque  roboralus  pervi  n  :\t 


tatem  vestram,  arcana  Dei  vobis  reticui.  Non  enira  D  fiJ  manducandum  cihum  ;cicrna;  divinitalis.  Talibiis 


audientiuin  aiiimi  sunt  ultra  vires  tradendi,  sed  alta 
qu;eque  el  eminentia  debcnt  mullis  auditoi  ibus  con- 
tegi,  et  vix  paucis  aperiri.  Et  inchoantibns  quidcm 
vel  inflrniis  noii  alla  et  inysliM,  sed  qua;dam  qii;c 
capere  possint  pnedicanda  sunt,  perfeclis  vero  pro' 
funda  ct  inystica  sunl  dicenda.  Sed  timenduni  el 
cavendum  est,  ne  siib  hac  occasione  dicta  pseudo- 
apostolorum  vel  quorumlibet  haereticorum,  velut  ea 
qua;  carnalcs  capcre  non  possunt,  non  solum  excu- 
satione  dealbanda,  sed  etiam  iaiidanda  videaiitur. 
Uiide  sciendum  est,  qula  ipse  Cliristus  criicilixus, 
quo  velut  lacte  parvulos  aluisse  se  dicit  Apostoius, 
jd  est  ipsa  vcia  caro,  in  qiu  facia  cst  vcia  niors 
ejus,  el  vulneia  vcra  cunlixi,  sa;rg;i;i]isque  percussi, 


nnnc  dicitiir  :  Lac  vobis  potum  dedi,  noii  escam.  Et 
quarc?  Quia  nondum  potcratis  escam  percipeir, 
qiiandiu  vohiscum  eram,  sed  ncc  nunc  quidem  pole  ■ 
tis,  quia  adliuc  estis  rarnales,  id  est  polins  seiisiim 
carnis  quam  spiiilus  serlamini.  Isti  pinpterea  qiio.l 
sa;culi  adliuc  voluplatibus serviebanl,  carnalcs eiant, 
quamvis  jain  baptizati  essenl,  ei  Spiritnm  sancinin 
acccpissent.  Namquia  postbaplisiniini  advetcrem  vi- 
tara  rclapsi  fuerant,  idco  cariiales  appcllaiitiir.  Ubi 
vcrodiciturnondura  vel  non  adhuc,  proreclo  noii  de- 
spcratur,  sieolenditiir,  ulsi  aliqiiando  quod  nondum 
est.  Adhuccnim,  inquil,  estis  cariiales,  et  osti'ndi'i:3 
unde  siiitcarnales,  f«i!!  ('»!"i,  inquit,  sil  inter  fos  iWuJ, 
id  esi  invii.!i:i  et  contentio,  ij  est  liiigatio  verborum, 


839 


nERVEI  BUUGIDOLENSIS  MONACHI 


840 


;ionn<ca)iifl/fisss(i.s,qiiiiiicariie,i(]  esl  in  Iioiniiiecoa-  A  saHCtum,  liabilans  in  vnbis,  nisi  loqualur  vobis  iii- 


ii(litis,eJ  secitndum  Iwminem  ambttlutis  ?  id  esl  in  pe- 
jus  pioficilis.  Ac  si  dical :  Qui  discordns  ineiiles  du- 
citis,  nonne  adhuc  ex' reprehensibili  humanitate 
peccalis  '!  Hoino  unim  hoc  loco  per  culpairi  noniina- 
liir.  Cum  autem  disisset  eos  carnales,  non  ait,  se- 
cundum  eariiera  anibulatis,  sed  secundum  hoiiii- 
nem,  quia  et  hoc  voluit  intelligi,  secunduin  carncm. 
Nam  utique  si  culpabiliter  quidcm  secundum  car- 
nem,  laudabililer  nuiem  secundum  hominem  ambu- 
larelur,  id  est  viverelur,  non  esprobrans  diceret, 
secundum  hominem  ambiilalis.  Nam  secundum  hi>- 
roinem  ambulaie,  hoc  est  carnalem  esse.  Qui  aulcm 
non  ambulat  secundum  homiiiem,  scd  secundum 
Deum,  profeclo  nou  ambulat  et  sccundum  seipsum, 


lus,  sine  causa  nos  perstrcpinnis.  Interinr  ergo  ma- 
gister  est,  qui  docet.  Chiislus  docet,  inspiralio  ipsius 
docet,  ubi  illius  inspiratio  et  illius  unctio  non  est, 
foriiisecHS  inaniier  perstiepunt  verba,  nam  et  agri- 
cola  arlwrem  potest  plantare,  aquam  foris  adhibere 
el  diligontiam  cultune,  sed  non  poiest  folia  poinaquo 
formare.  Evcedit  enim  lioc  hunianam  huinilitatein, 
excedit  angelicam  sub^imiutem  nec  omniiio  perti- 
nfil  Disi  ad  Creaiorem,  et  quia  solus  Dcus  dal  incre- 
mentum,  iinqiie  ncque  qiii  planttit,  id  est  qui  in  fide 
fundat,  est  nliquid  dando  quidquaro  ex  se,  neqite  qui 
rigal,  id  est  qui  vel  baptizat,  vel  postea  mores  in- 
struit,  sed  Deus  qui  dai  incremenlum,  ipse  valet  ad 
salutem,  id  est  illius  unctio  quae  v.os  docet  intrinse- 


quia  el  ipse  esi  homo.  Qui  vero  non  secundum  se,  "  cus.  Frustra  quippe  operarius  orania  nioliretur  ex- 


sed  secundum  Deum  ambulant,  non  liomines,  sed 
dii  vocantur  {Psal.  lxxxi  ;  Joan.  x).  Et  vere  ,  inquit, 
zelus  et  conleiilio  est  in,  vobis,  et  secundum  carnem 
ambulatis.  Quia  cum  quis  vestrum  dicat,  ego  quidem 
sum  Pauli,  alius  autcm  dicat,  ego  sum  Apollo,  nonne 
liomiiies  estis?  Sicut  enim  gloriaiiles  in  Deoetom- 
nem  giaiiam  ab  ipso  sperantes,  dii  vocantur  a  Dco 
adoptati,  ita  et  qui  in  bomine  gloriantur,  homines 
dicuntur.  Deos  cnira  vel  angelos  csse  cupit  .^posio- 
lus,  quos  arguit  quia  homiiies  sunt,  id  est  in  his 
contenlioiiibus  iion  qux  Dci  sunt,  sed  quse  hominis 
sapiuiit.  A  sua  vero  persona  incipit,  ue  forte  pula- 
retur   por    invidiam  magis  personas   aliorum   de- 


trinsecus,  nisi  Creaior  iutrinsectis  latenter  opera- 
retur.  Neque  plantator,  neque  rigator  est  aliquid 
ad  salutera  eorum  quxrigautur  sive  plantantur,  quia 
et  plantatt  solent  mori,  et  rigata  ad  effectura  fecun- 
ditatis  non  pervenire,  nisi  det  Deus  vegetantem  gra- 
tiam.  Qiiantiiin  ergo  ad  honorilicenliam  pcrtinet  Dei, 
nihil  esl  honio.  Quanluni  vcro  ad  ministerium  per- 
tinet,  netessarius  est  iit  honorificetur  quasi  servus, 
non  ut  aliquid  dc  illo  sperclur  ad  injuriam  Dei. 
Deus  solus  cst,  in  quo  gloriandura  esl,  quia  dat 
incremcntum.  Sed  qui  plantat  et  qui  rigat,  ununi 
stmt,  id  est  ambo  ministri  sunt,  quamvis  diversa 
sint  illorum  oQicia,  unum  Gunt,  id  est  ambn  sunt 


struere,  osK;ndens  magiium  triorem  esse,  et  ad  Dei  p  homincs,   et  idem   concordiler   de    Deo   sentiunt. 

coniuracliam  peitincie,  quando  Deo  pradicato,  glo-      "  ~ 

ria  datur  hominibiis;  et  spes  qua;  iu  Deo  ponciida 
est,  ponitur  iu  hoininibus  :  diccute  Scriplura  :  <  }la- 
lediclus  homo  qui  spem  ponit  iii  hominc  {Jer.  xvii).» 
Quid  enim  minus  cst  a  gentilitale,  dum  gloriam  qua; 
danda  est  Crealori,  datur  cruatiiroe,  id  esthomini? 
Et  quando  quidem  alius  vestrum  dicit  :  Egu  sum 
Pauli,  aliiis  auicm  :  Ego  Apollo,  aiquc  in  his  docto- 
ribus  vano  errore  gloriamini ,  igitur  respondcte 
inihi,  Quid  est  Apollo,  quid  vero  Paulus,  qui  adhuc 
loajor  est.  Et  si  \os  responderc  ncscitis,  cgo  re- 
spondeo  quod  iion  sunt  Deus  qui  det,  sed  pcr  qiios 
Deus  det,  quia  minislri  sunt  ejus  fiui  credidislis.  Et 
«luia  niiiiislri  siiiit,  spcs  in  liis  ponenila  iion  osl,  scd 


Unum  suui .  id  esl  indifferentes.  Posses  enim  videri 
quod  ctsi  nihil  ex  sc  dant,  tamen  niagis  Deus  per 
bunc  quam  per  ilium  daret.  Ideo  dicitur  quia  unum 
siinl,  id  est  non  pliis  gratise  confert  iinus  quani  al- 
ler,  quia  solus  Deus  dat  per  cos.  In  daiido  non  diffe- 
runt,  sed  iii  labore  et  nierccde,  (|uia  unusquisque 
corum  accipiet  propriam  mercedem  a  Domino  secun- 
dum  suum  lahorem,  id  est  qui  magis  lalMravit, 
majiis  pnemium  hebebit;  el  qui  minorem  per- 
tulit  laborem  ,  niinorem  percipiot  remiineiationem. 
Deus  cnim  reddet  unioniquo  secundum  opus  cjus 
{Rom.  ii).  Unde  palet  neutrum  illonim  cssc  auclo- 
reni  salutis,  et  idi^o  non  esse  glovianduin  in  eis. 
«  Dei  cniin  sumus  ailjiitores,  Deiagriculiiira  esiis. 


in  Deo  cujus  niinistii  suiit.  lUi  cnim  gratiarum  actio  D  <  Dei  ajdificatio  eslis.  Secundum  gratiani  Doi  qiuc 


deferonda  est,  cujns  donum  cst,  non  servis  quos  el 
iiiviios  oportet  dispeiisare.  Ministri  sunt,  et  lioo  iioii 
uno  iiioilo,  sod  sicut  hominus  dedil  unicuique,  iil  est 
sicut  voluil  01  sicut  divisil  singulis  olDci.i  miiiisterii. 
Naio  eijo  ipso  dante  plautavi,  id  csi  «vangoiizando 
vos  ad  Udem  converti,  et  ApoUo  rigasit,  id  est  iil- 
pote  episcopus  vesler  imbie  sui  eloquii,  poslquam 
in  fido  fundali  estis,  corda  veslia  rigavit.  Non  tamen 
nos,  sed  Deus  incrcmeiUum  dcdit  pnificiendi  vobis. 
Nos  eiiiin  qui  foiinsecus  luquiinur  ad  aures  veslras 
ita  sumus  quasi  operarii  adhibentes  culluram  forin- 
sccus  ad  arborem,  sod  inciemenlum  dare  noii  pos- 
suinus,  ncc  frucliis  formare.  Ille  aulem  qui  vos 
crcavii,  et  redemil  et  vocavit  por  fidein  et  Spiritum 


(  data  est  mihi,  ut  sapiens  architectus  fundamen- 

t  tum  posui.  .Vlius  aiitcm  supcradificat.  Uiius(|iiis- 

«  que  aulein  videal  quoraodo  siiporaNlilicet.  Fundn- 

«  nieiiium  eiiim  aliud  nenio  polest  ponerc,  pr.cter 

«  id  qiiod  positum  est,  (Juod  est  Chrisius  Jesuf. 

«  Si  quis  autem  supersedificat  snper  fundamenluEi 

•  hoc,  auruin,  argcntum,  lapides  prctiosos,  ligna, 

<  fonuin,  slipiilain,  uniuscujiisque  opiis  nianifesluni 

<  erit.  Dics  onini   Domiiii  d(H;larabit,  qiiia  in   igni; 

<  revclabitiir,  el  uniuscujusque  opus  qualo  sit  igiiis 

<  probabit.  Si  cujus  opus  man.serit  quod  super;edi- 

<  Ucavil,  mcicodcm  aooipiet.  Si  ciijus  opiis  arserit, 

<  detrimcntum  patiotur.  Ipse  aulem  salvus  erit,  sc 

<  t^unen  quasi  per  ignem.  > 


m 


COMJIE.NT.  IN  EPi.STOLAS  PALLI.        LN  EPIST.  I  AD  COR. 


841 


McrceJem  peroipieiiiDS,  q\i\a  Dci  adjntores  sttmus  /^ria  el  frivola  et  cornipui  iJocliinn,  uniiiscujusqui 


in  colendo  agio  illius.  Nam  ei  queni  ipse  per  iiiler- 
nam  gratiaiTi  infunilil,  nos  esliorlalionis  voce  con- 
currinius;  lioc  quod  ille  per  spiiilum  agit  inlrinse- 
cus,  nos  exleiius  iiiiiiistcrio  vocis  adjuvanius  :  et 
tunc  solum  nostra  exliortatio  ad  perfectipnem  duci- 
tur,  si  in  corde  fuerit  Deus  qui  adjuvet.  Nos  sumus 
aeijutores  Dei,  et  vos  esiis  cultura  agri  Dei,  et  (stli- 
fictiiio  lenipli  Iki.  Et  iios  euni  adjuva/nus,  dum 
agruin  cordis  vi-stii,  quem  ipse  per  iiileinam  gra- 
liam  excolit,  nos  aratro  prsedicationis  excolimiis ; 
ac  iiostraj  inentis  aediliciuin,  qiiod  ipse  ad  iniiabi- 
taiidum  sibi  construii^  et  nos  construere  iaboramus. 
Ager  enim  Dei  colilur,  dum  vitia  de  popuio  exsiir- 
pantiir  fideiiura,  et  vii  lules  inseruntur  ut  crescant 


opus  iu  novissimo  die  manifesium  erit,  id  est  unius- 
cujusque  doctrina  in  judicio  etit  omnibus  raanife- 
sta,  utrum  bona  an  mala  fuerit.  Dies  etiim  Domini 
boc  ileclarabil.  Dios  judii.ii  vocatur  dies  Domiiii,  non 
qiiod  omnes  dies  noii  sint  ejus,  sed  per  excellentiam 
hoc  dicitur,  et  ad  diflerentiam  humani  diei.  Dies 
enim  prxsentis  temporis  est  dics  hominis,  quia  in 
isto  agii  liomo  quod  vull;  sed  ille  dies  erit  Domini, 
quia  in  illo  faciet  Doniiiius  quod  jiistiim  erit,  red- 
dens  unicuique  secundiim  opus  ejus  (Matth.  xvi),  et 
ideo  declarabit  ille  dies  qualilatem  uniusciijiisque 
operis,  quia  in  igne  revclabitur,  id  est  manifestabilur 
idem  dies,  qui  nunc  omnes  lalet^  et  lunc  oranibus 
erit  notus.  Cum  enim  viderint  omnes  igiiem  illum 


el  fruclificent.   iEdilicatio  ejus  instruitur,  quando  B  ante  facieni  judicis  per  tolum  diffundi  orbein,  scient 


Ecclesia  exstruitur  his  qui  fiiiidamento  fldci  super- 
ponuiilur,  ut  iii  ultuni  surgant  aliis  alios  porlauli- 
bus,  vel  qiiando  mens  fideliiim  construilur  imposi- 
tione  virtuluni,  ut  dignum  Deo  Oat  habitaculum. 
Dixi  quia  Dei  a;dilicaiio  eslis,  et  hiijus  «dificationis 
(uiidamentum  ego  posui,  et  Iioc  non  a  me  feci,  sed 
secundum  graliam  Dei  quw  dala  eil  milii,  ul  digniis 
essein  prasdicare  Evaiigelium  Doi,  et  in  humanis 
cordibus  ponere  Udei  fundameiitujn.  Undc  apparel 
Iioc  Dei  esse  quod  feci,  non  hominis.  Sccundum 
gratiaiii  Dei ,  id  est  secundum  apostolatum  a  Doo 
{[latis  mihi  datum.  Posui  in  sedificio  vestia;  meiitis 
rundamentum.id  esl  (idein  Christi,  et  hoc  ulens  dis- 


adessc  dicm  judicii.  Vel  Domiiius  in  igne  illo  reve- 
labitur,  id  est  apparebit  omnibus  bonis  et  malis. 
Cnde  et  Thossaloiiii  cnsibus  dicitur  :  i  In  rcvclalione 
Domini  Jcsu  dc  coelo  cum  angelis  virlutis  ejus  in 
flarama  ignis  {II  Tliess.  I).  >  Et  ignis  illc  probabit 
quale  sil  opus  nniuscujusqite,  id  est  an  sit  firinum  an 
soliibile;  Ignis  probabit  opiis,  id  est  doctrinam 
nniusciijusqiic.  Quia  enim  per  ignem  examinatio 
fiet,  si  in  aliqiio  non  invenerit  quod  exurat,  nianife- 
stabil  illum  bonura  fuisse  doctorem.  Mala  vcro  et 
adiikera  doctrina  idcirco  per  ligtia  ct  fenum  et  sti- 
pulam  signilicata  est,  ut  osienderetur  fore  ignis 
esfca.  Vere  ignis  opera  singulbrum  probabit.  Nani 


crelioue,  ul  sapiens  arcltilcclus,  id  est  priiiceps  aedi-  ,,  si  cujus  opus  quod    ipse  supercedificavit,  manserit, 

ficii  qui  fuiidamenlum  domus  sedilicandoe  ponit  in 

loco  firmo  ex  fortibus  et  quadralislapidibus.  Sapiens 

architectus  est,  qui  juxta  disciplinam  auctoris  col- 

local  fuiidamentum ,   id  est  qui  juxta  traditionejn 

Salvatoris  cvangelizat  fidcni.  Atius  uutem  superwdi- 

ficat.  Supera;di(icat  qiiisquis  praidicalionem  aposto- 

lorum  supervcnieiis  aut  honus  aut  nialus  dooior  prae- 

dicat.  Sed  unusqnisque  videal  quomotlo  stipcrccdificet^ 

itl  est  ut  superpositum  scdilicium  congrual  fiinda- 

raeiito,  no  si  obliquum  fiioril  el  frividiim,  ruinara 

faciat  manentc  incolumi  fiiiidanicnio.  Quia  si  ctiam 

male   ille  docueril,    Cin  isli  nomen  perniaiiet,  quod 

est  fiindamenlum,  doctiiiia  aiitom  mala  poribit.  Vi- 

deal,  inquam,  quomodo  superxdificel,  noii  quomodo 


mercedein  accipiet.  Quia  sicut  aiit-um  et  argenlum  et 
Lipidcs  quos  igiiis  non  consumpsoril,  iia  et  bonus 
niagisler  incorruptibilis  permanebit.  Cumque  nihil 
in  illo  sordis  invenlum  fuerit  et  pravae  doctringe,  ac- 
Cipiet  cum  gloria  mercedem  renninerationis  perpe- 
Uix.  Si  vero  citjus  opus  arseril,  id  est  alioujus  do- 
Clriiia  prava  in  igne  defecerit,  lalis  operarius  detri- 
menium  patietur,  id  est  deorsum  alteretur  siippiiciis. 
Ipsf  uutem  sglvus  erit,  quia  non  inleribit  subsianlia 
qua  conslat  :  sicut  etdoctrina  ejus  mala  peribit,  quse 
est  acoidens.Quod  tameii  non  dehasreticodoctore  de- 
bot intelligi, sed  do  caiholico qui  iion  recta  docuit.  Nam 
el  iil  libris  sanclorurn  doctoriim  quos  authentice 
logit  Ecclesia,   nonnunquam  inveniuntur  qusedam 


fundamenliiiii  ponat,  naiii  fundnmentum  aliud  ncmo  Q  prava  vel  hEeretica,  noii  tamen  pro  his  vel  libri  vel 


poh:>l  poncri',  picclcr  id  qitod  a  ino  posilum  cst,  quod 
est  Cltristus  Jesus,  id  esl  lides  Cbristi  Josu.  Ideo  ne- 
mo  potesi  poiieie aliud  fundainoiituiii,  quia  nec  ha;- 
relici  docere  valent  nisi  sub  Chi  isti  iiomine.  Aliter 
enim  coninicnla  erroium  suoruin  cnmmendare  non 
valeiit,  iiisi  interpositoSalvaloris  nomine  pranlicent, 
ut  res  conirarias  et  absurdas  noininis  dignitas  ac- 
ceplabiles  laeiat.  Fundamcntura  permanet,  sed  quod 
superBediiicatur,  si  iiiuiile  fuorit,,  non  stabii,  sed 
lantum  illud  quod  ulile  cst,  si  supeiaddctur,  permaa 
nebii.  Quia  si  quis  iupermdijicut  super  lioc  Cliristi 
nomiiiis  fundameiilum  aurunii  argentum,  lapidcs  pre- 
tiosus,  per  qute  tria  designatur  pr;eclara  doctrina  , 
ytl  liijua,  fenum,  siiputam,  per  qute  sigiiificatur  va- 
rATi\0L.  CLXXXL 


auctoics  d.^^mnanlur.  Porlogat  eoruin  lihros  prudens 
lector,  et  inveniet  esse  verum  quod  dico.  Et  ipse 
salvus  erit,  sic  lamen  quasi  per  ignem,  ut  salus  haec 
non  sine  poena  sil.  Salvus  quidem  erit,  sed  tamen 
poenam  ignis  pdtietur,  iit  per  igiieni  purgatus  fiat 
salviis,  et  noii  sicut  pcrditi,  fetecno  igne  iu  perpe- 
tuum  torqueatur,  ut  ex  parte  prosit  illi  in  pcrpetuunt 
credidisSe.  Potest  ei  aliter  inteUigi  verius  ;  Ego  fun- 
daraentum,  inquit,  posui.alius  aulem  supefoedifieaf 
Ac  si  dicat :  Posito  fundamento,  id  est  flde  fundata 
iii  vobis,  niiiil  ulierius  ad  me  pertinet  ut  supei-aediil- 
cem,  sod  alterius  est  superaedificare,  id  est,  ejas  qni 
fidem  habet  est  ut  bona  opera  superasdificet.  Greden- 
tis  est  sujiersdificare.  Sed  unusquisque  videat  quiy= 

27 


6i5 


HEIIVEI  llUI\GIDOLENSiS  JiONACllI 


m 


iiiodo  supersedificct,  id  est  cujusmodi  opwa  suprr-  A  inquit,  in  igne  revelal)itur.  Eamaom  tribulalioncm 


addat,  scilicet  ulrum  maluerit  conlemplaliva!  vilse 
adlixrere,  et  contiiicnier  absque  jugo  uxoris  vivere, 
f|Uod  quidcm  melius  est  et  laudabilius  cuisilium. 
an  niagisexpetat  activam  vitam  ctuxoris  vinciiluin, 
quod  iiifirmum  esl  et  minus  laudabile.  De  siipor- 
a;dilicatione  bon*  operalioiiis,  solummodo  videndnni 
fst  qualem  quisque  velit  eam  eligere,  ([uia  multa 
funt  genera  bene  operandi ;  sed  dc  fundamcnto  eli- 
gendo  nulli  datur  potestas,  quia  non  esl  nisi  linum 
fiindamentum,  id  est  una  fides,  quam  nemo  valet 
.uutare,  sicul  nituntur  pseuiioapnstoli.  Fides  Clirisii 
Christus  est  in  nobis,  qui  per  fidem  habilat  in  cor- 
libus  nostris  {Ephes.  iii).  Et  hoc  cst  fundamentum, 
«X  quo  surgit  totum  beiie  viveiidi  Kditicium.  Neqiie 


vocat  ignein,  sicut  alibi  legitiir,  i  Vasa  fignli  piolint 
fornax.et  homiiiesjustos  lciUatiotiibulalioiiis(AVi;^'. 
xwii).  »  Et  uniiiscujusque  opus  quale  sit  jirobabit 
ignis  tribulationis.  Ignis  enim  isle  lalis  dcbet  iiittl- 
ligi  iit  ambo  per  eum  lrans''unl,  id  est  el  qiii  aadi- 
fical  siiper  hoc  fundjniciKimi  aunini,  argcntum,  l:v~ 
pides  prctiosos,  et  qui  ajdiiicat  ligna,  fcnum,  stipu- 
lam.  Ignis  enim  tribulalionis  in  hac  inierim  vila 
probat  opiis  utiiusqiie,  si  diiobus  accidal  (idelibus, 
uni  scilicet  cogitanli  quaj  sunt  Dei,  quomodo  pla- 
ceat  Deo,  id  esl  sedilicanti  super  Chrisli  lundamen- 
tiiin  aurum,  argentum,  lapides  pretiosos  :  alteri  co- 
gitanli  qua2  siint  mundi ,  quomodo  placeat  uxori 
(/  Cor.  vii),  id  est  sediDcanti  supcr  fuiidamentuni 


enim  fides  h«c  intelligeiida  est  otiosa  {Jac.  ii),  sed  B  ligna,  fenura,  slipulam.  Illius  enim  opus  iion  e.xuri- 


qiiidquid  boni  polcrit,  operahitur  per  dileclionein 
{Galal.  v).  Non  enim  lides  dcemonuni,  qui  et  credunt 
et  contre  miscuiil,  ac  Filitim  Dei  confuciitur  Jesiini 
('/a»/i.  VIII ;  Marc.  v;  Luc.  \\u) ,  potest  accipi  in 
fundameiitum  ,  quia  non  esi  qii;«  operaiur  perdilc- 
ctioneni,  sed  quse  c.xprimitur  jier  timorem.  Fide^ 
itaque  Christi,  fides  gratiis  ChristianiB,  id  est  ea 
fides  quse  per  dilectioiieir»  operaliir,  posita  iii  fun- 
tlamento,  ncminem  pciire  permiiiit.  Sed  si  qiiis 
supera;dilical  super  fuiKlameiitum  boc  aiiruin,  ar- 
SCiilum,  lapides  pretiosos,  ligiia,  fenum,  stipulam, 
iiniuscujusque  opUs  manifeslum  erit.  Quisquis  benc 
vivit  ac  Deuin  honorat  et  lauilal,  non  iiihaerens  ex 
dilectione  tcrrciiis  rebus ;  sed  dcsiderans  a;tcrnam  p.i- 
triani.et  autvendensomnia  sua,  dislribuensquepau- 
peribus  {Luc.  xviii),  aut  possidcns  tanquam  noii  pos- 
f  ideat,  et  uicns  lioc  mundo  tanquam  non  utatiir  (/ 
Cor.  vii),  isie  supeitedificat  auriim,  aigei;liim,  lapidcs 
pretiosos.  lii  auio  sensus  occultus  desigiiatur,  iii  ai- 
genlo  scrmo  docens,  iii  lapidibus  pretiosis  opera  Deo 
placentia.  Aurum  sapienlia;,  quod  in  occullo  seiisii 
ejus  est  et  iu  cordis  arcano,  splcndct  vero  lumineDei, 
super.Tdilicat  iste;  et  argentum,  id  est  nitorcm  saii- 
cla;  eloquentiae  qua  docet  alios  ;  ei  lapides  preiio- 
^s,  id  est  exeinpla  virlutum  et  bonorum  operum, 
quibus  adornat  ea  quse  loquitur  sive  cogitat.  Qui 
vero  amat  adliuc  sxcularia,  ct  iiegotiis  terrciiis  iiii- 
plicatus  esl,  ac  vinculis  quibusdam  et  allectioiiibus 


tur,  quia  non  ca  dilexit,  quorum  amissione  crucie- 
tur.  Exiiritur  aulem  liiijus,  quoniara  sine  dolore 
non  pereiiiU,  qii;«  rum  aiiiore  possessa  sunt.  Et  hoc 
est  qi:od  diciliir,  si  cujus  opus  maiiscrit.  Manet 
opus,  qiiando  quisqiie  cogitat  qua;  suiU  Domiiii, 
quomodo  placeai  Dco.  Quod  supera;difica\it,  merce- 
dem  accipiet,  id  est  unde  cugltavit,  hoc  sumet.  Nec 
soliun  post  mortcni,  sed  et  iii  hac  vita  habet  suam 
rcquicm  aninia  eontemnenlis  omnia.  Si  cujus  opus 
arserit,  id  est  igne  tribulalionis  consumptum  fuerit, 
detrimentum  palielur,  quia  quod  dilexil,  non  habe- 
bit.  (pse  autem  salvus  erit,  quia  nulla  cum  trihular 
tio  ab  illius  fundamciiii  stabililate  semovit.  Sic  la- 
,  mcn  qua«i  per  igncm ,  qiiia  qiiod  sine  illicicnte 
■  amore  noi:  habuil,  siiie  ureiitc  dolore  non  perdct. 
Qui  eiiim  asdificat  amorem  teiTeiioruni  super  funda- 
luentum  regni  ctcloriim,  id  est  supcr  Christum,  ar- 
i)'d)it  ainor  tcmporalium  rcruin,  et  ipse  salvus  erit, 
si  in  fundamciUo  firmiis  permanserit,  id  esl  si  Chri- 
sfum  ante  omni;i  sic  d.lexcrit,  ul  ab  cjus  aniore  se- 
parari  non  p;issil.  In  reruin  teinporalium  amissiune 
paiielur  detrimentum,  ct  pcr  ignem  quemdam  dolo- 
ris  perveniet  ad  salulem.  A  qiio  dolore  atque  detri- 
mcnto,  laiilo  est  quisque  securior,  quanto  lcmpo- 
ralta  vcl  luiiius  ainaverit,  vel  tanquam  non  habcns 
habiierit.  Tale  aliquid  eiiam  posl  haoc  vitam  Qeri 
incrcdibile  iion  esl,  noniiullos  scilicet  fideles  per 
igiicm  queiiidam   puigaioiiuni,  quanto  magis  mi- 


carnis  dediius  esl,  domui  su;e  et  conjiigi  ac  posses-  p  niisve  bona  ifniporalia  dilexcrunt,  lanto  citius  sal- 


sioni  {ibid.),  et  tameii  Christianus  esi,  ita  ut  cor  ejus 
non  recedat  a  Christo,  et  iiihil  prseponitiir  funda- 
menlo,  islc  supeia;dilicat  ligiia,  feniim,  stipulaiii, 
pcr  quie  non  absurde  possiiiil  iiitclligi  icriim  s;ecii 
larium  licite  conccssarum  tales  cupidiiaies,  iit 
amilti  sinc  dobirc  non  possint ;  per  ligna  scilicet 
dura;  et  grnves,  pcr  feiiuin  vero  el  stipiilam,  par\a! 
<  t  leves.  Sed  uiiiusciijiisquc  opus  manifcsLum  erit  in 
forvore  lentationis.  Dies  enim  Domiui  dcclarabit, 
dies  utique  tribulationis  {Soph.  i).  Praeseiitis  eiiim 
laniporis  tribulatio  cruciat  electos  diviuo  disponcntc 
judicio,  quia  tempiis  est  ut  inci|iiat  judiciuin  de 
doiuo  DomUii  (/  Pttr.  iv).  Proplercu  dics  tribulalio- 
nis  ;>ppellalur  dies  Domini,  id  est  dies  judicii.  Quia, 


vari.  Nain  de  quibusdam  levibus  culpis  esse  antu 
corpnriim  resurrcctioncm  purgalorius  igiiis  credcn- 
diis  esl,  pro  co  quod  Vcritas  dicil,  quia  si  quis  iu 
Spiiiliim  saiitUiin  Idaspheniiam  dixerit,  i:eqiie  in 
lioc  sicculo  reuiilletur  ci,  iitqi:c  iii  fmuro  {Mntth. 
xii).  In  qua  senlenlia  datur  intell  gi  qiia°dani  culpas 
iii  boc  saiculo,  quasdam  auteiu  in  futiiro  posse  l,ix:i- 
ri.  Quod  ciiim  de  iino  negatur ,  consequens  intel- 
loclus  patci,  quia  dc  quibusdam  coiiceditur.  Sed 
i:imcii  lioc  dc  parvis  muiimisque  pcecatis  lieri  posse 
c;edendiimest,  sicutest  assiduus  oiiosus  .sermo,  im- 
nioderatiis  risus,  vel  peccalum  ciira;  rei  familiaris, 
qiirc  vix  siiic  ciilpa  vcl  ab  ipsis  agilur,  qui  qiialiter 
ciilpa  dctlinaii  dcbcat,  sciiint,  caveri  possunt,  aut 


84S 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PALLl.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR. 


846 


innon  gravibiis  rebus  error  ignorantire.  Qiise  cuncta  A  enini  hoc  ignoiare  debuissenl.  Templum  fnim  De 


eliam  post  niortem  gravant,  si  adliuc  in  hac  vita 
posilis  iiiiii  luerini  relaxala.  Nam  pensandura  solli- 
cite  est,  quia  et  Apostolus  illum  dixit  per  iguem 
posse  salvari,  non  qiii  super  hoc  fuudamenlum  fer- 
nuii,  ses  vel  plurabum  sedificat,  id  est  peccata  ma- 
jora,  et  idcirco  duriora,  alque  tunc  insolnbilia,  sed 
ligiia,  fenuni,  stipulani,  id  cst  peccata  miiiima  atque 
leviora,  qua;  ignis  facile  consumat.  iluc  tamen 
sciendum  est,  quia  illic  saltera  de  minimis  nihil 
quisquc  purgaiionis  obtinebit,  nisi  bonis  hoc  acti- 
lius  ii'  liac  vita  adhuc  positus,  ut  illic  obtlneat, 
promereiitur.  Sciendum  cst  etiam  quia  gravior  est 
ille  ignis  (juaivi  quidquid  potcst  liomo  paii  in  hac 
vila.  Omnia  cnim  tormenta  qux  hic  sunt,  multo  fa- 
ciliora  sunt.  Kt  tameii  homincs  ne  ea  paiiantur,  B 
quidquid  ab  homine  fuerit  jussum,  faciunt.  Quanto 
melius  est,  ut  fatiant  quae  jubet  Deus,  ne  illa  gra- 
\iora  patiantur? 

I  Nescitis  quia  lemplum  Dei  estis,  et  Spirilns  Dci 
«  habitat  in  vobis?  (//  Cot.  vi.)  Si  quis  autcm  tcni- 
«  plum  Dei  violaveril,  disperdet  illum  Deus.  Tem- 
<  plum  enim  Dei  sanctum  est,  quod  estis  vos.  » 

Dixi  vos  esse  sediliCTtionem  Dei,  el  me  posuisse 
fundameBtuin  hujus  a;di(icalionis  :  unde  paiet  vos 
esse  templum  Dei.  Et  hoc  nescitis?  Nescitis  quia 
lemplum  Dei  estis?  Tenipium  Dei  estis  secuudum  fl- 
dem,  templum  Dci  eritis  aliquando  secundura  spiri- 
tum.  Templura  Dei  cstis,  ut  ipse  io  vobis  per  lidem 
nianeat,  et   perfectionera  sapientise  ac  cogniiionis 


eslis.  Sed  cavete  n«  templura  ejus  violelis,  quia  it 
quis  templum  Dei  viotnverit,  id  est  sive  suum,  sive 
allerius  corpus  corrunipendo,  sive  populum  Ecclesise 
scindendo,  disperdct  illum  Deus,  id  est  diversis  sup- 
pliciis  illum  pcrdet  et  coipore  et  aniina.  Ideo  cavole 
corporalia  peccata,  ne  offcndatis  eum  cujus  estis 
teuiplum,  ne  reccdal  a  vobis,  et  in  riiinam  vertami- 
ni,  cavete  el  pravam  doctrinam  pseudoapostoloium, 
ne  per  cam  violutur  niens  veslra.  Et  raerito  Deus 
violatorem  sui  tenipli  disperdet,  quia  icmplum  Dei 
esl  snnclum,  ex  quo  Dei  templum  esse  ccepit,  id  est 
a  tenipore  baplismi,  quod  templum  esiis  vos.  Hoc 
repetiit  ut  illos  conipungeret,  qui  turpilcr  viventes 
corpora  sua  violando  corruperant. 
t  Nemo  se  seducat  {Coloss.  ii).  Si  quis  inter  vos 

<  videtur  esse  sapiens  in  hoc  s.eculo,  stultus  fiat  ut 
f  sit  sapiens  (Rom.  i).  Sapientia  eiiim  hujus  niiindi 

<  stuliitia  cst  apud  Deiim.  Scriptum  est  enim  :  Com- 
I  prehendain  sapicntes  in  astutia  eorum  {Job.  v);  et 
«  ilerum  :  Dominus  novil  cogitationes  sapientium, 

<  qiioniam  vanse  sunt  (Pi«/.  xciii).  i 

Iiaqiie  nemo  glorietur  in  hominibiis.  Templuin 
Dei  estis,  et  ideo  nemo  se  seducat,  id  esl  nemo  sibi 
blandiatur  propria  vahitate  deceptus,  ut  de  viola- 
lioiie  templi  Dei  impunitatem  sibi  in  futun)  promit- 
tal,  quasi  Deus  peccata  carnis  negligat.  Vel  iiemo 
se  seducal,  id  est  nenio  seipsum  ducal  seoisum  a 
veritate  catholica  in  vanos  errores,  declinaiido  post 
pseudoapostolos,  quasi  sapientiain  eorum  diligens. 


secretorum  suorum  in  vobis  ponat.  Templum  Dei  <^  Hoc  nemo  faciat.  Sed  sj  (/iiis  rirfiJlur  i«/(;r  ros  essi?  sa 


estis,  et  spiritus  Dci  habiiat  fu  vobis.  Non  ait,  et 
Spiritus  Dei  sanctificat  et  purgat  vos,  ul  Deus  habi- 
tel  iii  vobis,  sed  ait :  Spiritus  Dei  habitat  in  vobis. 
Utique  in  leinplo  suo  Deus  habitat.  Nam  quid  lem- 
plum  Dei  est,  nisi  habitaeulum  Dei?  Deus  ergo  est 
Spirilus  saiictus ,  ,cujus  sumus  templum  el  habi- 
laculum.  Neque  cnim  templum  haberel,  uisi  Deus 
esfet,  Nescitis,  inquit,  quia  templum  Dei  estis,  el 
Hpiritus  Dei  habitnl  in  vobis?  De  his  supra  dixerat, 
quia  «  aiiimalis  homo  non  percipit  ea  quae  sunt 
Sp.ritus  Dei  {supra  ii).  »  Non  ergo  percipiel)ant  co- 
gnilionem  Dei  Spiritus,  ([ui  liabilabat  in  eis ;  el  ha- 
bitanle  in  se  Spiritu  sancto,  adhuc  aiiimales,  nuii'- 
duin  spirituales  erant,  quia  nondum  poleiaut  Iiahi- 
tatorem  suum  spiiitiim  cogiiilione  pcrcipere.  Hjbi- 
tare  autem  ideo  et  in  talibus  d  citur,  quia  in  eis 
occidte  agit  ut  sint  templum  ejus.  Idqne  in  pioli 
cientibiis  et  proliciendo  perseverantibus  perlicit. 
Nec  miriiiii  videii  debetqiiod  quisriue  aliquid  habeat, 
quuil(|ue  babet  ignoret  :  ut  enim  taccam  de  omnipo- 
teiitis  divinitate,  quis  facile  scienlia  pcrcipit  quid  sit 
anima?elquis  non  habet  animam?  Postremo,  iit 
ccrtissimi  noverimus  quod  parviili  in  Christo  non 
percipientes  qu»  sunt  Spiritus  Dei,  id  est  non  in- 
lelligentcs,  habent  tamen  Spiritum  Dei,  eos  ipsos 
quos  supra  dixerat  animales,  ut  prxmisimus,  et 
paryulos  increpat  niinc,  dicens  :  Nescilis  quia  tem- 
plum  Dei  estis,  et  Spiriius  Dei  habitat  in  vobis?  Nou 


piVns  in  hoc  scrculo,  id  est  si  quis  ex  vobis  stulla  sa- 
pientia  steculi,  quse  est  conimentum  honiinum,  puta- 
turcsse  sapiens,  stultus  apiid  se  fiat,  idestvanam  sa- 
pientiam  abjiciat,  et  nihil  sibi  scire  videatur,  ut  sil  \n 
Dcoveiaciter  sfl/)icvis.  .\d  vcram  eiiim  sapicntiam 
venire  non  potest,  qui  falsa;  suie  sapientia;  fiducia 
dccipitur,  sicut  pseudoapostoli,  qui  volcntes  videri 
in  mundo  sapientes,  neque  Deum  habcre  Filiuni, 
neque  incarnationem  veram  esse,  neque  carnem 
posse  rcsurgere  prsedicabant.  Undenunc  bene  doctor 
egregiiis  illos  Corinlliiorum,  qnos  carnaliter  sapien- 
tes  invenerai,  ut  sapienliam  veram  possint  coinpre- 
hendere,  prius  Ueri  stultos  admonel.  Et  subdit  quaie  : 
Quia  scilicet  sapientia  hujus  mundi  stulliiia  estapud 
Deum,  id  est  quod  mundiis  sapientiam,  hoc  Deus 
stultitiain  judicat.  Et  dum  facit  Deus  qiiod  lieri  posse 
iiegal  niundiis,  sapientiara  illius  monstralcsse  stulti- 
tiam,  ei  vcre  stullitiara.  Nam  scripium  cst  in  libro  Job  : 
Comprehendnm,  id  sst  iindique  coarctabo,  el  qiiasi 
juxta  rctedistrictionum  mearumcoiicludam, sfl!;;ieH/M 
mundi  in  astutia  eorutn,  ut  nihil  eis  astutia  valeat  ad 
effugiendam  manum  meam,  vel  ad  faciendum  quod 
conira  rae  machinantur,  sive  ad  impediendura  qiiod 
ego  conlra  sapienliam  eorum  faccre  disposui.  Ilanc 
sententiani  Eliphaz  sic  protulit  :  <  Qui  apprehendit 
sapieiites  in  astuiia  eornni  {Job  v).  »  Diviiia  tamen 
sapientia  reprehendit  aiuicos  Job  de  locutione,  di-- 
cens  :  «  Non  estis  locuii  coiara   me  rectum,  sicui 


»7 


IlElWEl  BURGIDOLENSIS  MONACH! 


m 


serTus  meus  Job  {Job  xlii).  >  Cuj-  ergo  Paiiius  i!lo-  A  cieJeiidi  fiinl,  quia  et  vol>is  pvosunt.  Oinnia  sunri 


rum  sententiis  tanta  auctoritate  ntitur,  si  hse  ipso- 
rum  sententiee  Doininica  repreheiisione  quassanlur? 
Vel  iiuomodo  dicla  eorum  quasi  prava  respuiinus, 
quse  Paulus  ex  aucloritaie  astruil?  .\ut  quomodo  at- 
testalione  PauU  recta  polaliimus,  quse  per  semet- 
ipsum  Uoiniiius  non  rccta  dcliuivit?  Sed  utiaque 
liaec  citius,  quod  non  sint  diversa  cognoscimusy  si 
cjusdeni  Domiiiicae  sontentise  subtilius  verba  pensa- 
inus,  qui  ciini  dicerel  :  «  Non  eslis  lociiti  corain  ;iie 
rectum, » illico  adjunxit,;  siciit  seAus  meus  Job.  »  Li- 
quel  eigo  quia  qua:dain  in  dictis  eorum  recta  sunt,  sed 
melioris  coniparationc  superantur.  Nam  inter  aliqiia 
quae  irralionabiliter  dicunt  ad  beatum  Job,  foites 
muitas  senientias  profcrunt;  sed  coiiiparatae  diciis 


vcstra,  sive  praedicatorcs,  siv;  etiam  mundus,  si  de 
illo  secundum  Dei  voluntatem  sentitis,  et  decrelos 
cuisus  in  Dei  voluntate  ponilis,  sive  vita,  prsesciis 
e;t  vestra,  si  modeste  illam  et  cum  Dei  gloria  trans- 
igiiis,  sive  mors  vestra  est,  id  est  dissoIi:tio  corporis 
et  anim%  vobis  servit,  qnoniam  vobis  transitus  esl 
de  hac  miseria  ad  seternam  bealitudinem ,  sive  prm- 
sentia,  si  sic  eis  ulimini,  ne  ofTcndatis,  siie  ftttura, 
si  ea  credentes  magis  oplatis,  nipote  meliora  ct 
seterna.  Vcl  inuiidus  est  vester,  id  est  quatuor  ele- 
menta  niiindi  serviunt  vobis,  quoniam  ad  hoc  sunt 
condita,  et  viia  Tobis  praesens  servit,  si  in  ea  eraeu- 
damini,  et  sternam  salutem  promeremini,  et  mors, 
si  pro  Christo  niori  libenter  parati  estis  spe  futurae 


fortioribns,  vim   forlitiidiiiis  amiltuiit.  Fl  ileruir.  de  B  proraissionis.  £t  pra?sintia  boiia,  quibiis  susteutati 


cadeni  re  scriptum  esl  iii  Psalino  :  Doininus  novit 
cogilaliones  sapienlittm  quoniam  vanm  sunt,  scilicel 
homiiium,  quia  et  ipsi  sapieutes  judicabaiit  se  solos 
csse  homines,  csetsros  autem  quasi  brula  aniinaliai 
Sapientes  saeculi  non  novcrunt  cogiialioiies  Iki,  quo- 
niam  just;c  sunt;  Dominus  autcm  novit  cogiiatioiies 
sapieiitiiim,  quoniam  vana;  suni.  Nihil  valet  eis  astu- 
tia  eoruin  contra  Deum,  quia  ipse  novil  cogitaliones 
eorum.  Qiise  vant  suiit,  id  est  inanes  et  falsse,  quia 
puiant  essc  vcra  quse  falsa  sunt.  ei  falsa  quae  veia 
sunl.  Vaiiae  sunt  eogitationes  sapientium,  qui  liie 
beati  esse  ct  a  seipsis  beati  lieri  mira  vanilale  volue- 
rnnt.  Et  qiiando  quidem  humaiiac  cogitationes  sunt 
vaiix,  alque  consilia  sapientiuni  improvida  sunt  et 
iiilirma,  qui  sc  sibi  vcl  aliis  prodesse  sine  Deo  pu- 
tant,  itaque  nemo  glorictur  in  bominibus,  qnasi  me- 
lius  ab  uno  quam  ab  alio  possit  acciperc.  Nihil  enim 
recle  sapiunt,  nibil  possunt  boiiiiiics  per  seipsos; 
et  ideo  non  in  ipsis  gloriandum  est,  scd  in  illo  per 
quem  sapiunt  et  possunt. 

I  Nemo  glorietur  iii  hominibus.  Omnia  enim  ve- 

<  slra  suiit,  sive  Paulus,  sive  Apollo,  sive  Ccpljas, 
«  sive  muiidus,  sive  vita,  sivcniors,  sive  praesciitia, 

<  sive  futiira,  omiiia  enim  vesira  suiil,  vos  autem 
t  Chrisii,  Christus  aulem  Dci.  > 

Nemo  ylorielttr  in  hoiinnibus,  dor loribiis  vel  bapli-' 
zatoribus.  Nun  In  quibusdain  doLloribns  gloriari 
deiieiis,  nec  singulos  vos  defeiidere,  cuni  omiiibus 
uiamini.  Nani  non  soluni  isti,  sed  et  oinnia  sunt  re- 
slia,  id  est  ad  servicndum  vobis  data,  ct  non  csl 
gloriandum  nisi  in  rebus  excelleutioribus.  Et  ideo  iii 
solo  Christo,  qui  super  vos  esi,  vobisque  subdidit 
omnia,  gloriandum  vobis  esi-.  non  in  bis  quic  sub- 
jecta  suiit  vobis.  Oninia  enim  vcitra  suni,  ut  vestix 
utilitati  serviant,  etiam  illa  qiiS  inter  homincs 
suiit  digniora,  quoniam  fiiii'  Paulus  eligatur,  sae 
Apollo,  vestri  Sunt,  ul  vobis  niinistienl,  sive  etiam 
Cephtts,  id  est  Petnis,  qiii  priinus  cst  omidiJjn  apo- 
slolorum.  Et  ila  paict  onincs  apostolos  csse  vcslros ; 
cum  primus  sit  vester.  Ad  hoc  enim  missi  suiit  (Mu- 
♦les  apostoli  et  pra;dicatores,  ul  vobis  vcl  fratribiiS 
vestris  qui  suiit  per  orbeni,  vcrbum  salutis  niiiii- 
strenl.  Etquod  fralrlbus  vestris  faciunt,  voliis  facere 


Deo  servire  possitis;  et  futura,  quorum  spe  servia- 

tis.  Ilaec  sunt  vcstra,  qmnia  enim,  quaecunque  sunt, 

vestra  sunl  ad  possidendum.  Scd  vos  estis  Cliristi 

possessio,  non  homiiiis<  ut  quomodo  oninia  judicio 

vcstro  concessa  sunt  et  vobis  subjecta,  sic  et  vo« 

Chiisto  subjiciamini,  qiiia  per  ipsum  esse  coepistis 

ei  111  prima  origine,  et  in  regeneratione.  Cur  ergo 

ad  injuriam  Cliristi  de  hominibus  speratis,  ciim  ipse 

vobis  et  homincs  et  omnia  subjecerit,  ut  illi   subji- 

ciamiui,  et  in  illo  spem  omneni  ponatis.  Christus 

autem  Dei  est,  ut  proprius  Filius  faciens  voluntalem 

ejus,  ut  et  vos  Chrisli  volunlatem  faciatis.  Vos  esti» 

Chrisli,  Christus  vero  Dei,  et  ita  mediante  Christo, 

„  Tos  estis  Dei.  Subditur  autcm  Christus  Deo,   non 
C 

tanquam  dissimilis  aul  alterius  naturae,  sed,  ut  di- 

ctum  est,  lanquam  Palri  Fitius.  Kacteiius  de  gloria 

pseudoapostolorum  locutiis  est  Apostolus,  hicdesao 

conteniptu  incipit  loijui,  quoniam  miiiusdc  illo  sen- 

tiebant  aliqui  Corinlhiorum.  Ideoque  monet  ut  boe 

de  illo  seniiat  homo,  quod  et  Deus  qui  illum  etege- 

rat,  et  dicit : 

CAPUT  IV, 

(I  Cor.  IV.)  <  Sic  nos  existiinet  liomo,  ut  ministros 

I  Christi  ct   dispcnsatores  ministeriorum  Doi.  Ilic 

<  jam  qu%ritur  inter  dispensatores^  ut  fidclis  quis 

<  inveiiiaiur.  > 

lia,  iiiquit,  divinilus  esl  ordinstum,  ut  oinnia  sint 
vcstra,  sive  Paulus,  site  Apollo,  sive  Cephas,  vos 
D  autem  sitis  Christi.  Et  cum  hoc  ila  sit,  iiec  niajjis 
nec  niinus  a;stimet  hoino  de  nobis,  quam  quod  Deus 
constituit ;  sed  sic  nos  existiiitei  ut  miitistros  Christi, 
id  cst  nec  nos  tanquain  viles  coniomnat,  nec  lan- 
quani  per  nos  aliquid  possiinus,  in  nobis  glorietur; 
sed  eum  in  nobis  honorct,  ciijus  miiiistri  siimus  in 
Evangclio  quod  vobis  oflfevimus.  Ei  aestimet  nos  noii 
doininos,  sed  dispensatores  minisieriorum  Dei,  quo- 
niain  minislcria  ejus  vobis  distribuimus  secunduin 
cujusqiie  modum.  Quoniam  nec  verborum  strepitui< 
nec  hiinianae  sapicnlia;  innitebatiir  Apostulus,  intel- 
ligi  dcbuit  ministeiia  Cliristi  dispcnsarc,  in  quibu» 
iion  vcrba,  scd  virtus  fiilgebat,  ct  per  quae  non 
homo,  scd  Dcus  videretur  gloriosus.  Collega  enin» 
piscaiorum,  non  aiiter  quaro  illi  Chhslum  prasdic»- 


«40  COMMEM.  IN  EPiSTOLAS  PAULI. 

hat.  Cum  ergfj  se  miriistrum  Chrisii  et  dispen?ato- 
rem  ministerioruni  D^i  probat,  pseudoapostolos  no- 
tat,  et  negat  esse  Cliristi  quod  Iradunt,  per  id  qnod  a 
traditione  apostplicadissentiunt.  Ego,  inquit,  etcon- 
eervi  mei  sumnsdispensaSoresniinisteriorumEcternae 
salulis,  docendo  et  ca^lera  sacramenla  distribuendo. 
Et  niulti  quidem  sunt  dispensalores,  per  qiionini 
niinisterium  pervenitur  ad  seternam  sahitem.  Sed 
iam  quceritur  iiHcr  dispensalores  bapiizando,  manus 
imponendo,  Eucliarisliam  dando,  «(  quis  inveniaiur 
fidelis,  ut  possit  credi  quod  liene  dispenset.  Neuue 
enim  omnes  fidelitcr  hcc  agunt,  sed  plcrique  frau- 
dem  faciunt,  duni  quae  saa  sunl  quserunt,  non  qyse 
Jesu  Chrisii  {Philtpp.  ii),  et  coeleste  ministerium  in 
usum  terreni  lucri  convertunt,  nec  saiutem  subjecio- 


IN  EPIST.  I  AD  COR. 


850 


humano  die,  sed  nequc  ege  meipsum  judico,  qui  me- 
lius  novi  me  quam  vos.  Et  ita  periculosum  est  vobis 
judicare  de  ignolis.  Quomodo  enim  potestis  dijudi- 
care  conscientiam  meam?  aul  quomodo  examinare 
potestis  quo  animo  faciam  quidquid  facio?Quanium 
possunt  homines  de  alio  judicare,  plus  hoino  uiique 
de  se;  sed  Deus  plus  dehomine,  quam  homo  de  se. 
Tanta  enim  esl  profunditas  in  Iiomlne,  ut  latcat  ip- 
sum  homiuem  in  quo  est,  sed  Domiuura  latcrc  non 
polest.  Jure  itaque  doctor  egregius  immanas  laudea 
aut  viluperationes  parvipendens,  ait  :  Milii  pro  mi- 
nimo  est  ut  a  vobis  judiccr,  aul  ab  liumano  die.  Qiii 
nec  in  corde  suo,  unde  se  reprehendere  possel,  in- 
veniens,  adjungit :  Serf  neqiie  meipsum  judico.  —  Ni- 
hil  mihi  conscius  sum.  Nullius    utique  peccali  siVi 


rum,  sed  proprla  commoda  quaerunt.  Nonnulli  qui  B  conscius  erat.  Sed  quia  legerat  :  i  Delicta  quis  in- 


non  ita  sola  terrena  quaerere  videntur,  aul  verecun- 
dia,  aut  tiniore,  aut  commendationis  siise  causa 
constanter  arguere  delinqiientes  trepidant.  Et  ideo 
quaeritur  quis  inter  eos  inveniatur  oirn  ium  suae  dJs- 
pensalionis  fideliter  o.^ens,  ut  solius  Uomini  sui  lu- 
cra  sine  fraude  qu,Brat.  Vel  ex  hoc  repreliendunlur 
«ubjecti,  quod  Iiic  jam  qusritur  ab  eis,  quod  in  fu- 
turo  sjficulo  quarendum  est  a  Domino,  scilicet  quae- 
rilur  el  discutitur  ab  eis,  ut  iiiter  dtspensatores  in- 
leniatur  aliquis  fidelis,  id  est  idoneus  et  dignus  ad 
sacra  Dei  ministeria  dispensarida  cMeris.  IJnde  tal.  s 
inquisitores  jure  sunt  reprehendendi,  quia  quod 
Deus  in  alia  vita  faciet,  ipsi  jam  hlc  faceie  volunl; 
etpia»positorura  suoruni  vi'.am,  a  quibus  ipsidebent 
judicari,  judicare  praisumunl;  et  a  digiiioribus  di- 
gfliora  sibi  sacrainenla  dispensari  cr°dtiirt,  cnm  nfjn 
iuxtasanctitalem  dispensantis,sed  juxta  devotionein 
percipienlis  sit  magis  aut  minus  uttie  sacramentuni 
sanctorum. 

c  Mihi  aiitcm  pro  minimo  est  ut  a  vobis  judicer, 
«  aut  ab  huraano  die,  sed  neque  meipsum  judico, 
f  Nihil  enim  mihi  consciussiim,  sed  no»  in  hoc  ju- 
I  stificatus  sum.  Qdi  auteiu  judicat  me,  Dominus 
«  est.  > 

Vos,  iiiquit,  ita  judicatis,  aliosdispensatorum  esse 
Cdeles,  alios  non  fldeies ;  sed  mihi  pro  miuimo  est 
>ii  a  fjobis  judicer  McVis  aut  non  lidelis.  Noii  enim 
j«sli  humana  judjcia,  sed  aterni  Judicis  examen  aspi- 


telligit?  (Psal.  xvni)  j  sententiam  temperavil,  ne 
forte  por  ignoranfiam  deliquisset,  ei  addidit  :  Sed 
non  in  hoc  juslijicatus  suin.  Videns  eiiini  quia  ci 
ad  perfeclionem  sanctitatis  nec  suura  judiciuui 
suUiceret,  ait  non  se  in  hoc  jusliiicatum.  Ciir 
vcro  non  sibiraetipsi  de  se  credidit,  causam  red- 
didit,  cum  subjunxit  ;  Qui  niUcmjudicat  me,  Domi- 
nus  est.  Ac  si  aperte  dicerel  ;  Nec  meode  me  judicio 
credendum  existimo,  quia  ille  judical  me,  cujus  ego 
judicium  non  compreliendo.  Ab  eo  enim  qui  me  ju- 
dicat,  examiaari  nie  subtiliter  scio.  Recle  eiiim  me 
egisse  recolo,  scd  tamcn  de  meritis  non  praesumo, 
quia  ad  ejus  examcn  vita  nostra  ducitur,  sub  qu<>. 
et  virtutes  nosir.^etrepidaiit  (Isa.  lxiv),  Nec  ego,  iiec 
vos  me  iiidicaiis^^sed  qui  me  judical,  Douiinus  esl, 
qiii  sin;»  bxsitatioiie  novit  omnin. 

t  Itaque  nolile  anle  tempus  judicare,  quoadusque. 

<  veniat  Dominus,  qui  et  illuminabit  abscouditii 

<  tenebrarum,  ei  manifestabit  conMlia  coidium,  ct 

<  tunc  laus  erii  unicuique  a  Dco.  » 

Quando  quidem  ergo  npc  meipsum  judico,  sed 
Doniino  me  judicandiim  reservO ,  itaque  vosipsos 
exemplo  niei  a  jiidicando  compescentes,  nolite  judi- 
care  anl-e  ti-mpus,  quia  nimdum  cst  lempus  judican 
di.  Neque  enini  veia  de  aciis  hominum  seniircnunc 
potestis,  quia  bomines  estis,  sed  aiiter  quam  sunt 
de  Iiis  suspicamini.  Et  si  suspicationes  noa  poiostis 
contincre  quia  homincs  estis,  judicia  Uimen,  id  est 


ciunt,    atq^ie  ideo  derogantiuin  verba   dcspiciunt.  n  diflinitas  fiimasque  senieniias  continelei  iie  judice- 

Vnde  nunc  derogantibus  Corinthiis  Apostolus  dicit : 

Quia  mihi  pro  rniniino  esl  ut  a  vobis  judicer.  Quos 

enim  in  tanlis  viliis  reprehendit,  niininiiiin  ducilali 

his  sc  judicari,  quia  sicul  jusli   non  eraiit,  sie  jusli' 

judicare uon  potersnt :  aut  abUumav.o  die,  id  c^  ab  hu- 

mana  luceet  ratione;  hoc  esla  legibus  hunianis  juai- 

cari  prorr.inimodeputabat.  Supergressiis  enim  huraa- 

iianijustitiaineoelestiiustiti*studehat.VeIabhumano 

die,  id  estab  humano  inteHectu,  qiii  noii  videt  occulta 

et  potest  falli.  Sive  ab  buraauo  die,  id  est  ab  homi- 

nibos,  dmn  sunt  in  suo  die,  et  non  est  dies  Doniini. 

Humanus  euira  dies  dicitur,  in  quo  judicant  Iioini- 

iies,  quia  eriletdies  Domini,  in  quojudicabit  et  Do- 

DMnu».  Ejiguum  niihi  est  s  vobig  jiidicari,   vcl  ab 


tis  quidquam  aiite  lempus,  id  est  ante  dieui,  quia 
^dhuc  nox  cst,  nec  pote.st  videri  quod  in  die  vi- 
debitur.  Ante  illud  tempus  nolite  judicare,  sed 
quoadvsque  veniat  Duminus  ad  judicium,  et  die 
suo  ciiucta  illijstret.  Qvi  et  ilbiminabit,  id  est  aper- 
ta  faciet,  abscondita  tenebrarum,  id  est  latenlia  pec- 
L-ala  [al.  pcccatorum]  qnse  mentera  obscurant,  et 
manifcstabit  consilia  cordium,  id  est  bonas  cogita- 
liones,  qu;ie  maturiore  consilio  et  pertractione  ra  • 
tiouis  in  corde  vcrsabantur.  Tunc  eiiim  nmnibus  iii 
luce  constimtis  ,  nihii  latebit  prAximura  in  pro.^imo, 
sod  omnia  omnibus  palebunt.  Nihil  enim  occuliari 
poterit  eorum  qu;B  gestA  el  cognila  8unt.  Ibi  et  «0*.- 
pliciias  Pi  hypocrisis  apparebit,  ut  et  qui  despecUi* 


86i  HERVEI  BURGmOLENSlS  MONACHb  851 

liabcbatur,  forte  apparcat   dignus;  el  qui  aliquid  A  accepeiit?  Hoc  dicilur  conlra  illas,  qui  cadom  quae 


es-JO  pulaliatiir,  iuveniatur  reprobus.  Tuiic  ergo 
teinpus  erit  siiie  crrore  judicandi.  Nunc  auteni  quis- 
quis  in  cogitatione  a  reclitudine  exorbilat,  in  lene- 
bris  peccat.  Undc  nos  tanto  minus  debemus  aliena 
corda  aiidaclRr  repreliendere,  quanlo  sciinus  quia 
visu  nostro  non  possumus  alienoe  cogiiaiif)iiis  tene- 
Was  illustrarc  Sed  tiinc  patebunt  oninia.  Kt  tunc 
laus  erit  unicuique  aDeo,  bene  agenti  vel  cogiiaiiti. 
Nunc  eiiini  igaoralur  ab  bominilius  qnis  sit  laiwic 
digiius.  Tunc  a  Deo,  (iiiia  id  laudabitur  et  (iiligetur 
u  proximo  in  proximo,  (fuod  ne  laleat,  in  ipso  illu- 
ininabiuir  a  Dco.  Quod  dc  solis  electis  dict-um  esl, 
quos  Deus  luudabit ,  el  laude  dignos  nionstrabit 
(Maith.  xxv).  Ac  contra  unicuique  reproborum 
erit  lunc  iinpropciium. 

c  Ihisc  autcm,  fiatres,  transfiguravi  in  me  et 
f  Apollo  propter  vos,  ut  in  nobis  dlscatis  ne,  siipia 
«  quara  scriptum  est,  unus  adversus  alterum  inflc- 
tur  pro  alio.  i 

Dixi  non  gloriandum  in  nobis.  Sed  /iibc,  o  frnires, 
trniufujuraviHn  me  et  Apollo,  ut  iii  nobis  non  glo- 
ricinini,  propter  vos,  id  cst  propter  utilitalein  ve- 
stram,  ut  in  nobis,  qui  majores  sumus,  discaiis  ne 
agcndo  supra  quam  scriplnm  eit,  ubi  leginius  :  «  0"' 
gloriatur, in  Doniiiio  glorielur  (supraii;  i  vel :  t  Ma- 
ledictus  liomo,  qui  conftilii  in  homine  (J«r.  xvii),  » 
unus  inflelur  adversus  nllerum  pro  ulio,  id  est  pro 
doctore  vel  baptizaiore,   vel  pro  se.  Me,  inquit,  ct 


ab  Aposlolo  acceperaiit  aiidienies  a  pseudoaposto- 
lis,  gloiiabanlur  de  magisterio  eorum,  quuniam 
ipsi  pseudoaposloli  per  eloquenliain  se  commendan- 
tes,  gioriam  in  se  vertcbant,  cum  Aposiolus  se  con- 
lenipiibilem  videri  fccissel,  ut  gloriam  Deo  facerel. 
Vel  ila  :  Jubet  Apostolus  ul  n(!nio  in  houiine,  sed 
iii  Doniino  glorietur.  Pseudo  autem  apostoli  el  quia 
ab  illis  fueraut  seducti,  seipsosa  seipsis  jnstos  fieri 
putaules,  quasi  hoc  eis  n.on  Deus  dederit,  sed  ipsi 
sibi,  no«  uiique  in  Doniino,  sed  in  semeiipsis  glo- 
riabanlur.  IJnde  nunc  unicuique  talium  dicit  Apo- 
stolus  :  Quisenim  te  discernit?  Quod  ideo  dicit,  quia 
de  massa  illius  perditionis,  qu*  facla  est  ex  Adam^ 
non  discernit  hominem  ut  eiim  faciat  vas  iii  honorem, 
"  vel  in  coiitumcliam,  nisl  Deus  (Rom.  ix).  Sed  quo- 
niain  lio:iio  cnrnalisetinaniler  inHatus  eum  audisset, 
Quis  enira  te  disceriiit,  possel  respondere  vel  voce, 
vel  cogitalione,  et  dicere  :  Discernit  me  fides  niea, 
disceriiit  me  oratio  inea,  discernit  justitia  mea,  mox 
Apostolus  occiirrit  cogitalionihus  cjiis  et  dixil ;  Quid 
enint  liubes  quod  non  aecepisli  ?  si  autem  accepi- 
sii,  quid  gloriaris,  quasi  non  acceperis?  Sic  cninv 
glorianlur  quasi  non  acceperint,  qui  se  a  seipsis  ju- 
slificari  puiant,  ac  pcr  lioc  in  scipsis.nou  in  Doiiiino 
glorianiur.  Nihil  eniin  liuic  senteiitiae  tam  coiitra- 
rium  est,  quain  de  siiis  merilis  sic  quemquam  glo- 
riari,  lanqiiam  ipse  sibi  ca  feccrit,  non  gratia  Dei. 
Vel,  siculdixiinus,  non  debes  inflari  pro  aliquo  Do- 


Apollo  proposui  ligiiram  pro  omnibus,  ut  ab  oniiii-  ,-  ctorum,  cujiis  to  specialiter  proGteris  discipulum  , 

bus  abborreatis  sicut  a  nobis.  Transfigiii-nit  cnim 

hsec  in  se  et  in  Apollo,  dum  pseudoapostolorum 

glorias  el  Iraditiones  perversas  sub  sua  et  Apollo 

pcsona  evaciiaret,  summatiiu  illos  designans,  non 

sigillatim,  ne  forie  major  discordia  in  populo  iiasce- 

retijr.  Nemo  enim  audiens  siium  iioinen  iiotari,  vel 

eju5  cui  favct,  conteutus  est  taceie.  Tacito  autcm 

nomiiic,  si  quis  aliquid  audierit,  ctsi  intelligat,  de 

se  tamen  diclum  dissimulat.  Sub  hac  eigo  pioposi- 

tione  evacuavit  personas  illorum,  cuai  dicerct:  i  Ego 

plantavi,  ApoUo  rigavit  {Sup.  iii),  >  etc,  ut  in  his 

discereiit  uihil  dandum  hominibiis. 

«  Quis  enim  te  discernit?  Quid  autem  balies  qiwd 
«  non  accepisti?  Si  autem  accepisii,  qiiid  gloriaris 


quis  enim  eorum  le  difceiiiil  a  pcicuntibus?  Nullus, 
sed  solius  Dei  gratia,  et  tu  ~ie  putas  discerni  per 
inerila  lua.  Scd  quid  boni  habes  quod  non  accepisti 
a  Deo?  Fecit  Deus  ut  esses,  et  tu  fecisli  ut  bonus 
esses?  Absit.  Si  enim  Deus  dedit  ut  esses,  ct  alius 
tibi  dare.potuit  ut  bonus  esses,  melior  est  ilte  qui 
dedit  ut  bonus  esses,  quani  U)e  qui  dedit  ut  csses. 
Scd  nullus.Deo  melior.  Igitur  a.Deaaccepisti  et  esse 
el  boiium  essc.  Sed  si  ab  illo  accepisti,  quid  gloriaris 
qiiasi  noii  acceperis?  id  est  quasi  a  teipso  habeas. 
Jam  saiurati  eslis.  Iroiiice  legendum  ,  non  aflirma- 
tive.  .lani,  id  est,  antcqiiam  silis  apti  ad  percipieu- 
dam  escam,  salurati  eslis  spirituali  cibo  doctrinse, 
id  esl  videmini  vobisipsis  suQicienter  validis  sapien- 


quasrnon  acci^peris?  Saluiati  csiis,  jam  divites  D  li»  escis  repleti ;  el  antcquain  paupcrlaic  csuti  si- 


<  facli  estis,  sine  nobis  rcgiialis.  Et  uiinam  rcgnc- 
«  tis,  ul  et  nos  vobiscuin  regneinus!  > 

Non  debet  alter  advcrsus  altcrura  inflari  pro  alio 
doctore  vel  baplizatore.  Qiiis  enim  doclor  vcl  Iiapti- 
zator  te  discernii  ?  h\  cst,  verbi  giatia,  si  baptizalus 
es  a  Petro,  quoniodo  discerneris  ab  co  qui  bapti/.a- 
tusest  a  Paulo?  Niliil  discreiionis  est,  a  qiiocuni|ue 
bonara  doctrinam  vel  baptismum  peicepci is.  Sed  tii 
per  tradilioneiu  pseudoapostolorum  putas  tc  qitasi 
sanetiorem  discerni  a  cneleris.  Sed  quid  liabes  ab 
ttjAS  quod  non  a  me  accepisti?  Qiiidquid  enim  ab 
opostolica  traditione  non  deseendil,  pravum  est.  Sed 
fi  a  me  arrcpisti  qiiid(iuid  boni  habeSi  qtiid  ln  ti:  vel 
|ii  illis  gloriaris  coiitr.'»  mc  quasi  ncn  hoc  ideni  a  me 


tis,  jam,  ut  putatis,  spiritualiter  diviles  facti  estis, 
id  csi  abundantcr  aniinx  diviliis,  qu.Tc  suiit  virtutes, 
repleli,  et  sine  mbis,  id  est,  sine  auxilio  nostro,  re- 
gnatis,  id  cst  viUB  vestrse  moderamina  jusle  dispo- 
iiilis,  ut  vos  a-liraatis,  gloriantes  de  his  qure  a 
pseudopra^dicatoribus  accepistis.  Secundum  vcstram 
ajstimalionem  regnatis.  Et  ulinam  regnetis,  ut  tt  nos 
regncmus  vobiscum,  id  csl  sequaraur  vos,  cum  vos 
dedignemini  sequi  nos.  Ac  si  dicatur  :  Ucinam 
non  cssetis  falsa  glorialione  decepli ;  fortasse  enim 
siniul  regnaremus.  Regnare  uuiic  sanctorum,  est  de 
spe  et  proinissis  Cbrisii  sccuros  cssc,  et  in  adversig 
(\\KC  proplpr  nonieii  Christi  acciduiit,  gaudere. 
«  Puto  cnim  quod  Deus  iios  novissimos  aj)0stc^0i. 


8B5  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR.  854 

I  oslendit  tanquam  morti  dcsiinoios.  Quia  specta-  A  <  lioram  et  esurimus,  el  silinuis,  ci  nudi  siiinij^ 


4  culun;  facti  suraus  inundo  el  angelis  cl  lionii- 
<  nibus.  > 

Nos  revera  regnamus,  el  tinieo  ne  sine  vobis.  Nam 
pKfo,  id  est  pulare  credoi,' quod  Deus  ostendit  uos 
aposlolos  novhsivios,  id  eslomiiium  vilissimos  tan- 
quam  ad  nullam  ulilitatcm,  sed  ad  niortem  resor- 
vatos.  H(ie  secundum  quod  .Tssiimatis  puto,  quasi 
quod  nuUalenus  putanduui  est.  Quod  enim  nunc 
dicit,  puto,  inercpationem  sigiiificat  eorum  quibiis 
loqtiitur,  iron  jtstiniationein  ejus.  Ideo  sine  vobis 
legncmus,  quia  per  mala  qua;  patiraur,  Dous  oslen- 
(iit  nos  apostolos  oculis  superbonim  novissimos,  id 
esl  abjectissimos,  de  quibus  uon  curet,  tanquam 
piorti  destiiiatos,  id  est  ad  mortem  directos.  Quod  per 


«  et  colaphis  caedimur,  cl  inslabilfs  sumus.  el  labo- 

<  ramus  operantes  manibus  nostris  {Act.  ix; 
«  /  Thess.  II ;  //  Tliess.  iii).  Malcdicimur,  et  benc- 
«  dicimus  ;  persecutionera  palimur,  et  sustiiiemus; 
I  blasphcmamur,  ct  obsecramus.  Tanquain  purga- 

<  nienla  liiijus  mundi  facti  sumus,  omniuin  pe- 
I  ripsema  usque  adliiic.  » 

Nunc  oslendilquomodo  illi  repnent  sine  veris  apo-r 
slolis,  et  qiiomodo  apostoli  slultis  appareant  vilis- 
siini.  Et  est  increpatio  cuin  iionia.  Nos  ,  inquit , 
stulli  sumus  Iiabiti  gentibiis  ct  Judiis  propler  Chrt- 
sitim,  quem  ad  salutem  bumani  generis  crucifixum 
pra;dicamus ;  vos  autem  prudentcs  estis  in  Christo, 
qiiia  niiiil  de  illo  prMdicare  vel  dicere  vultis,  quod 


hoc  videtur,  (/HJo  ,<:peflncK/Hm  ftsc/i  sHmiis  biiic  »iim-      hiimana;  sapieiiti;e  stultum  vidcatur;  et  ita  vultis 


do,  id  est  amatoribus  hujus  nninili,  qui  qiiasi  »d 
spectaculuiu  conveniunt  ad  aspicienda  supplicia  no- 
stra.  Sed  per  lisec  omiiia  magis  probamur  esse  cliari 
Deo,  qiii  sic  nos  passioiiibiis  glorificat.  Idco  non  (ut 
vos  credcbatis)  putoquod  Dcus  vilissinios  iios  fcce- 
rit,  quia  me  humiliu  ut  Deum  cxaltem.  Vcl  idcirco 
debetis  nobiscum  regnare,  quia  puto  et  jiro  ceito 
scio  quod  Dcus  nos  apostoh)S  uovissimos  ostendit 
nmndo,  quibus  uulli  suecedent  apostoli  tain  peifec- 
!i,  tam  necessarii  saluii  honiinum,  quales  appaie- 
bjint  in  novissinio  tempore  Elias  et  Henoch,  quos 
Deus  rcserval  iil  filios  Israel  ab  Antichristi  sedu- 
ctione  libcrent.  Ita  enira  et  nos  misil  iit  a  sediiciione 
pseudoapostoloruni  vos  libcreimis,  ct  pro  vila  vestra 
inorteni  sustincamus,  sicut  et  illi  passuri  suiii.  Nos 
ostciidit  novissimos,  id  est  illis  novissimis  pncconi- 
Iius  consimiles  \>\  passione  adversilatum,  lanquam 
morti  corporis  ob  liberationein  aliorum  desiiiiatos 
«piia  spectaculum  facti  sunius  huic  mundo,  (pio- 
rum  injurias  oinnes  publice  exspectaiil  in  coiispecl;i 
totiiis  populi.  Nani,  sicul  omnes  coiicurrunt  ut.i 
jocus  celebralur  vel  pugilcs  certant,  aiit  aliquod 
nioustrum  pioducilur;  sic  omiies  boni  vcl  mali  coii- 
veniunt  ad  aspiciendas  poenas  nostras.  Spectaculiiin 
sumus  et  angelis  et  hominibus  tara  boiiis  quam  ma- 
lis.  Quia  ct  inter  angelos  sunt  sancti  angeli,  quibus 
hene  vivendo  placeamiis,  atque  iiiier  hoinines  sancti 
viri,  quibus  placeal  vila  r.ostra;  et  sunt  ncqaissimi 


esseCbristiani,  ut  non  prudcnliam  ainiltatis  sneculi 
Quod  est  qiiasi  duobus  riominis  vello  servire  more 
vclerum  Samaritanorum,  qni  et  Deum  colebaiit  et 
idola  (Matth.  vi;  Luc.  w,  IV  Rcij.  xvii).  Nosinlirmi 
sumus,  qui  vicein  bcdentibus  noii  reddimus,  nec  re- 
sistimus;  vos  autem  fortes  estis,  qui  potenter  adver- 
saiitibus  resistitis,  et  eos  fortitudine  soeculari  repri- 
inilis.  Vos  eslis  nobiles,  id  est  reverendi  et  gloriosi, 
nos  aulcm  igiwbiles,  id  est  despecti  et  vilos.  Hiec  oni- 
iiia  qu;e  negare  videtur  ,  ainrmat;  el  quK  quasi 
coiifirniare  videtur ,  negat.  Irascentis  enim  verba 
sunt,  qui  negando  confitetur  et  confitendo  negat. 
Deiiide  confiiinando  loqiiiiur,  ostendens  pcr  parte» 
iiilirmitaleni  suani,  ut  regni  sui  virtiis  amplior  eni- 
tcat.  Vsriue  in  hanc  horam,  id  esl  a  prima  die  con- 
veisionis  vel  prrcdicatioiiis  nostrae  usqae  iiunc,  pe- 
iuiriam  cibi  et  potus  ct  veslimenlorum  passi  su- 
mus,  et  eliam cssionem  cola|)hoium,  qiiia  liberc  et 
juxla  veram  fidom  Christuin  siiie  aliqua  adulatioiia 
pra-dicanlcs,  cl  gcsta  pravorum  argucntes,  gratiam 
.spud  honiines  iion  liabuimus,  sed  colaphos  ah  eis 
perlulimus,  el  instabiles  sumus,  quia  seniper  fugaiit 
nos  et  persoquuiitur,  ne  iii  uno  loco  diu  manentes, 
plures  doceamus;  et  laboramus  operanles  manibut 
uoslris,  ut  habeamusundc  vivainus,  cuin  nenio  dct, 
quia  non  solum  gratiam  apiid  homines,  ut  diclum 
cst,  non  habemus,  sed  etinra  ab  iiis  accipere  indi- 
gnum  est,  qui  errori  sludent.  Quod  idcirco  facere 


liomines,  qui  irrideant  bonani  vilam  nostiani.-  Et  D  maluimug,  qiioniain  libertatem   arguendi  amittit  et 

peccat,  qui  ab  eo  accipit,  qui  ideo  dat  nc  corripia- 
tiir.  Muledicimur  a  pravis  honiinibiis,  ct  nos  econ- 
trario  benedicimus  illos  horlando  ad  boiium;  perse- 
cnliunem  pulimur  ab  illis,  et  licel  ipsa  persccutio  sit 
gravis,  tamcn  suslinemus  illani  ,  et  noii  refugimus 
iiec  rcsisliraus.  Blasphemamur  ab  illis,  quia  dicunt 
iios  seduclores  et  nialeticoi  ,  et  obsecramus  Deum 
pio  illis,  vel  ilios  obsecrainus  ne  blasphement,  sed 
peiinitlaiit  sibi  reddi  rationcm.  F.t  tanquam  purga- 
mcnla  hujus  mundi  facti  sumus,  id  est  de  quibus 
muiidus  inquinetur,  et  quibus  abjectis  piirgelur, 
siciit  domus  purgatiir  a  sordibus,  qus  de  illa  proji- 
ciuntiir,  hoc  est,  usqiie  adeo  blasphenianiur  ab  im- 
piis,  et  viles  judicamur ,  quod  facii  sumus  illorum 


hxc  arpia  sunt  dextra  cl  sinistra,  quibus  hoslcm 
iiostrum  superainus,  si  ncc  prospeiis  corriiinpiniur, 
jicc  adversis  fraiigimur  (//  Cor.  vi).  Doiii  angeli 
ronveniunt  ad  spectaculuni  passionis  nostr.Te,  iil  nos 
prfesentia  sua  confortenl,  et  c;ctcros  ad  exenipl'ini 
iiostri  certaminis  inciteiit;  niali  vcro,  ut  gaiideant, 
cuni  nos  suos  adversarios  cruciari  videriiii,  et  ca;- 
leros  a  fidc  molii  poenaruin  defloclant.  Boiii  liomi- 
nos,  ut  laudent;  niali  ut  insultenl.  Boni,  ut  excmplo 
nostro  confortentur;  raali,  ut  ex  poenis  ijnslrls  dc- 
lectentur. 

<  Nos  stulti  propter  Christum,  vos  autem  prii- 
j  dentes  in  Christo.  Nos  inlirnii,  vos  auiom  fortes. 
M  Vo8  nobiles,  nos  auteni  ignobiles.  Usqiie  in  hanc 


655  HERYEI  BURGIOOLENSIS  MONACm  856 

reputatione  tales,  !aiiqiiara,essemus  in  tantiiin  pec-  A  l'Js  ego  voSis  pi'3eiiicavi,aJ  liocfiiin^selectus  suni,ut 


catores  et  soiiiidi,  ut  tolus  niundus  nobis  suhiatis 
omniinoda  sorde  purgetur  :  et  etiam  reputati  sunius 
omnium  peripsemai  id  est  adeo  superllui  et  iinniundi 
atqiie  inutiles  usibus  iioiiiinuni,  sicuti  purganienium 
ftrri  vel  coiium  poini,  quod  undique  aufertur,  iit 
ipsuni  pomiim  sit  aptius  ac  diilcius  ad  coniedenduin. 
Peripsenia  enim  dicitur  rasura  aut  limatura  cujus- 
cunque  ret,  sive  purgamenta  poniorum,  et  noa.  ila 
nullius  prelii  nuUiusqiie  utiUtaiis  csse  jiidicamur, 
Ut  rasura  ligni  vel  lerri  seu  stanni  vel  coriiiin  po- 
nii.  Et  iuec  siislinuimus  principio  pmedicationis  iio- 
slrse  Uique  adhuc,  id  est  usque  in  prajscns.  l*cr  liajc 
omnia  probatur  Aposloltis  cum  similibus  prudens  in 
Christo  et  fortis  et  nobiiis,  per  quievideiialurstul- 


annuiiliem  gentilibus  salutcm  per  Jesum  Cliristum 
(Aci.  wn,  xsii) ,  jier  Evangetium,  id  est  per  evan- 
gclicse  doctrinae  praedicatiouem,  non  in  me,  sed  w 
Cltrisio  Jesu,  A  est  ia  fide  Clirisli  Jesu  el  in  no- 
viiate  Christiana,  quia  in  novam  vilam  me  priinum 
prsdicante  venistis.  His  diclis,  ostendit  nullum  posse 
eo  aflectu  diligere  illos ,  quo  ipse  diligebat.  Quis 
eniiu  alienos  filios  sic  diligat  ut  suos?  ac  per  hoc 
monita  ejus,  qui  tanta  pro  illis  passus  est,  non  de- 
beni  spernere.  Unus  vero  Pater  Deus  est,  non  ut  hoo 
nonien  cseleris  tollatur,  sed  ne  gratia  Dei,  qua  in 
aeternam  vitam  generamur,  nalui»  vel  potestati  vel 
etiam  sanctitati  cujusquam  tribuatur.  Quia,  inquit, 
vos  genui,  ergo  ex  debito  rogo  vos  ut  filios,  estote 


tus  et  inlirmus  ac   ignobilis.   Contemptibilis  eniin      imilalores  mei  in  his  qu*  facio  et  sustineo,  sicul  et 


«( despectus  fiebat  etiam  apud  Corintliios,  pro  qai- 
bus  ha!c  qure  hucusque  inemoravit,  mala  passus 
est.  Et  quoiiiam  huniilitatcm  suam  niiiil  prolicerc 
in  his  videbal,  qiieritur  dolore  coinmoius  tantain 
aubjeclionein  et  injurias  nulluin  frariiim  habeie 
potuisse,  sed  quod  deleriusest,  in  pejus  profecisse. 
Qui  et  subjungit  : 

«  Non  ut  confundam  vos,  hsc  scribo,  sed  ut  filios 
t  nieos  charissimos  moneo.  ISam  si  decein  niillia 
I  psedagogoruin  habcatis  in  Chrislo.sed  non  raullos 


ego  sum  imitator  Christi  in  his  quas  fecit  et  susli- 
nuit,  quia  tiliorum  est  imitari  patrem.  Vult  enira  il- 
los  iniilalores  sui  esse,  ut  sicut  ipse  muUa  exitia  pro 
illoruni  salute  anniintiando  Jesura  Christum,  ab  in- 
credulis  et  caeleris  infidelibus  passus  est,  et  non  ces- 
&it  aut  a  iide  descivit,  scd  constanter  prxdicavit , 
dummodo  per  dies  et  noctes  evangelizaret  illis  do- 
nuin  gralix  Oei;  ita  et  illi  raanentes  in  fide  ejus  e( 
doctrina,  non  recipiint  pseudoapostolorum ,  id  est 
ap'jstolorum  falsorun-,  prava  dogmata  vel  commenta. 


«  patres.  Kani  in  Christo  Jesu  per  Evangelium  ego  sed  resislant,  conteinneiiies  opprobria  et  detractio-> 
•  vos  gcnui.  Rogo  ergo  vos,  iinilatorcs  meiestote,  nes,  ul  patri  suo  spiriiiiali  inviolatum  atque  imma- 
<  sicut  et  ego  Cliristj  (Ephes.  \  ;  1'hitip.  lu).  Ideo  cnlaluni  reservcni  afleeium. /dco,  inquit,  ul  nie  irai- 
«  misi  ad  vos  Timotlieum,  qui  esi  filius  ineus  cha-  q  (eniini  tanquam  boiii  discipuli  fidelesque  patri  obe- 


«  rissimis  ei  fidclis  Ln  Doraino,qui  vos  coiiiraonefa- 
t  ciat  vias  raeas,  qu%  sunt  in  Chrislo  Jesu,  sicu^ 
«  ubique  et  in  omni  Ecclesia  doceo.  • 

Aspeia  blajidis  miligat  ut  salularis  mcdicus.Nain 
quia  graviler  eos  in  his  onmibus  quasi  latcniCF 
moinordcrat,  ne  ipsi  ad  iiam  provocail  admoniiio- 
nes  ejus  spernerent,  ostendit  se  in  omnibus  quae 
dixit  paternam  charitaiis  alTcclionem  erga  illos  haT- 
buisse,  ut  libentiiis  ei  obedirciit,  •Diiri  namque  fuis- 
Bent  Corinlhii  si  hac  adraonitione  (quJi  ut  filii  di- 
lecli  a  patre  tam  hunianc  olisecrantnr)  emolliti  noii 
fuisscnt.  Non  ideo  lanicn,  inquit,  h(Fc  scribu,  vl  vos 
confundam,  id  est  ut  taiilam  verccunJiani  vo!)is  fa- 
ciara,  sed  potius  ut  coniganiini  moneo  vos,  id  est  ad 


dientes  filii,  misi  ad  vos  Timvtheum,  per  hunc  credi- 
tur  missa  episiola,  911»  esi  lilius  meus  in  Cde  charis- 
simiis  beiie  agcndo,  et  fidetis  in  Evangelii  praedica- 
tioiie,  quam  fidcliler  omnibus  palam  ministrat,  i/» 
Domino,  noii  i(i  lucro  terreno.  Vel  in  Domino  es< 
filius  ineus,  id  est  quein  genni  non  in  carne,  qui 
vjs  commonefacia\  id  est  coinraoneat  faciendo,  aut 
qui  vos  commonefaciai,  id  esl  admonendo  vos  in- 
strual  tins  meas ,  inslilutlones,  pr-ecrpla  et  docu- 
menla  mea,  quiB  stml  in  Christo  Jesn,  id  est  secun^ 
duni  voluiitaiem  et  doclrinain  ipsius,  in  nulio  enim 
discordo,  ct  idco  sunl  lenend;e,  siVal  ubique  terra- 
ruin,  el,  id  cst,  in  omni  ecclesia  doceo,  ideoquc  sunt 
autheniica-.  1'er  istum  reverli  illos  voluit  ad  regulam 


meliora  exhortor  per  ha^c  ut  fitios  meos  charis-iimos,  D  a  se  tradita;  veriiaiis,  ul  commoniti  verhis  et  exem  - 


spirituales  scilicet,  pro  iiuihus  lot  labores  et  lol  fl.i- 
gella  passus  sum,  ct  qiiibus  chaiioics  niillos  habeo, 
Vere  filii  mci  estis,  quia  ego  paler  vesier,  nam  si 
habeaiis  iiiChristo  decem  miilia  pcedagogorum,  id  est 
tot  insiruclores  perfectos,  quoi  vobis  essent  neces,- 
sarii;  qiiod  per  mille  iiitelligifiir,  qui  nunierus  per- 
feclus  est  in  scientia  el  in  obscrvantia  dccem  prse- 
ceplorum  legis,  quae  per  donarium  nuineruni  figu- 
ranlur :  vel  si  deocm  niillia  paedagogorum,  id  cst 
quanlaincuiique  erudientium  multitudinem  in  obser- 
Vantia  piieceptorum  qu:K  noii  iit  iii  Judaismo,  sed  in 
Cliris(o;si  inquam  pa;dagogos  ,  id  cst  erudilores 
iiabealis,  sed,  id  est  tamcn,  non  muttos  palres  ha- 
fcfSlijii  imo  uiium,  quia  ego  solus  ros  gaiui,  quia  so- 


plis  operum  ojus  respiccrent,  cognosccntes  non  per-. 
pcram  se  fiiisse  ab  apostolo  Paulo  edectos,  qiiaiidu 
eadem  qua;  sibi  praecepta  erant,  tcnere  omnes  eccle- 
sias  disccrent. 

t  Tanquani  non  venturus  sim  ad  vos,  sicinflaii 
I  siinlquidam.  Veniam  aiitem  cito  ad  vos,  si  Do- 
•  niiiius  ^olucrit,  et  cognoscain  non  sernioncin  eo  • 
I  runi  qui  iiiflali  sunl,  scd  viriuiem.  Non  enim  1n 
c  sermojie  esl  rcgrtum  Dci ,  sod  in  virtute.  Quid 
I  vultis?  In  virga  veniam  ad  vos,  an  in  chariiate  et 
(  spirilii  inansiicliidiiiis? » 

Opus  erat  Tiranthcum  inilti,  quia  tanqnam  non 
sim  ultra  ad  vos  venturus,  sic  de  philosophorum  dOi 
cliina  ct  oratorum  eloquentia  tam  iinpei-lerrite  innk. 


867  COMMENT.  IN  F.PiSTOLAS  P 

ijHidam  inflali  iiiler  vos.  Ideo  evanl,  iiiflali  el  iinus 
ailve!  sus  alierum  itloriantes,  q-aoniarn  putabant  apn- 
sloluin  Pauluni  non  ;>mplius  aJ  se  venluiuni :  solant 
enim  ssepissinie  disoipuli  a  malis  relralii  liinore  ad- 
ventus  niagistii.  Ob  hoc  etiam  indignabaiilur  quidam 
Corinthioruni ,  qnia  iion  venieLat  ad  eos,  non  desi- 
derio,  sed  superbia,  quod  quasi  indignos  visilatione 
sua  illos  haberel,  cum  magis  Aposlolo  sludium  hoc 
fuenl,  ut  de  indjgnis  faeeret  dignos.  Habebat  crgo 
votum  eundi,  sed  majora  erant  qua;agebat.  Vos,  in- 
quit,  putaiis  menoB  esse  venturum,vel  inJignainini 
quia  non  venio,  sed  vcniam  ad  vus  cilo,  si  Domiuus 
voluerit ,  cujus  voluutas  semper  supponendq  cst, 
juxta  illud  Jaeobi  :  i  Dicatis  ;  Si  Dominus  volueril, 
et  si  viserimus  iaciemus  hoc  vel  illud  (Jac.  iv).  > 
Vel  si  Dominus  voluerit,  id  est  iiisi  cnlpa  mea  ini- 
pedierit,  ut  sciamus  ntm  ex  nobis,  sed  ex  Dei  cuncla 
pendere  jndicio.  Veniani,  inquil,  ad  vos  cito,  si  Do- 
minus  volueril.  Qui  enim  dixit,  veniam  ad  vos,  os- 
lendil  se  velie,  monstrat  sc  cnpere,  hrevem  proniit- 
lit  adventum.  Sed  ut  cautius  lioc  loqiiatur,  infert,  si 
Dominus  voluerit,  ut  si  non  veiiirct,  Dominus  eum 
jusla  causa  retinere  monstraretur,  caasa  utique  in- 
dignitatis  et  inddclitalis  eorura.  Yeniam,  inquif,  ef 
cognoscam,  idcsl  piobabo,  non  sermonem  lerrena;  sa- 
pientix  aiit  humanie  sapientia;  eorum  qni  de  Imjus, 
mundi  sapientia  sunt  inflali,  sed  ipsorum  virtutem 
jn  bona  operatione  vel  miraculorum  perpctratione, 
quia  el  Dominus  non  dixit  de  Pharisaeis  aut  honiini- 
lius  subdolis  :  Ex  verbis  eorum,  ex  vestin'onias 
oviuni  quibusperssepa  indnuntur,  cognoscelis  cos 
(Malih.yi]);  sed,«  ex  fructibus, » id  est  ex  operibus. 
Idco  non  sermoneni  humanai  facnndi;p,  ut  diximus, 
sed  virlutein  hon;?  vitte  cognoscam  et  approbabo, 
quia  reijnuni  Dei  non  esl  in  sermone,  sed  in  virtitlc, 
id  est  nemo  per  eloqnentiam  aut  facnndiam  sa'culi- 
rem  acquirit  regnum  Dei  aut  meretur,  sed  per  vir- 
tutem.  bonorum  operum ;  nec  splendore  sermonis 
commendatur  rcgnum  Dei,  sed  virtute  signoruni, 
sicul  necbonum  vinuin  hedera  commendal.  Veniam 
quidem  quam  citissime  polero  ,  sed  ^iijd  horuin 
t'a/(is  ?  Seilicet  vultis  ut  veniam  ad  vos  in  virga,  cm 
incharitale  et  spirilu  mansuetudinis.  Superius  dixe- 
rat  eos  indigere  pa^dagogo,  ac  per  hoc  pneros  signi- 
ficabat ;  deiu  eos  amari  a  se  ut  filios  charissiiuos  ^ 
iiunc  ut  prudens  pater  cis  virgam ,  non  mortem 
proponit;  spiriium  mansueludiiiis  ct  charitatis,  non 
furoris  aut  odii.  Virga  enini  ausleritatera  et  corre- 
plionem  'significat.  El  nunc  verba  terroris  Aposlolus 
iufert,  ut  pudorem  passi  qui  inflati  erant,  huniilia- 
rentur  et  se  corrigerent,  quia  si  incorreptos  inveni- 
ret,  in  illos  neccsse  haheret  virgam  exercere,  alios 
excommunicando,  id  cst  a  Qdeliiim  communione  cl 
consortio  privando  ,  alios  dure  inciepando  ,  alios 
corporaliter  (ut  decet  patrem)  flagellando.  Si  veic 
se  dignos  pnepararent  ad  excipiendum  eum,  ul  im- 
niunes  a  criniine  invenirentur,  tunc  ad  illos  venieiis 
Letitiam  liaberct  quasi  pater  cuni  filiis  siiis  charis- 
ijinis.  Et  hoc  est   quod   dicit  :  Vukis  ut  rvniam  ad 


\UL1,  —  LN  EPIST.  1  AD  COR. 


m 


A  t'<js  1«  virgu,  id  est  rigpre.  justiti;e  cl  ccrrcpiionis, 
ubi  elsi  sit  cliaiitas,  pon  lajncn  vidciuf  esse  ;  c»  in 
chiritate.  id  esl  iion  iu  occulto  charitalis  aifeclu, 
.scd  in  manifesla  et  aperta,  dijcciionc,  ,ui.  t>ona  sup- 
pleam,  et  spiritu  manstietuditiis  ?  oplabiliua  primilm' 
expelere,  quam  carere  boni  patris  diligenlis  adven- 
III,  quamvis  rigojoso,  n\eliora  uempe  sunt  vuiuera 
(lilij^enlis,  tcste  SaloniOHC,  quain  ostula  blandienlis 
(Vruv.  xxvii).  Spiiitii  maiisuctudinis,  id  est  animo 
mansuelo  et  indulgenii,  nl  parcan»  peccalis  \eslris 
et  per  hiiarem  vultum  ac  dnlcia  veilui  niansuetudi- 
neni  animi  mei  vobis  osieiidam. 
C.APUT  V. 
Oiiiniiio  audiiur  inLcr  vos  foniicalio,  et  talis 
«  fornicalio,  qualis  nec  iiitcr  gcntes,  iia  ut  moreni 
«  palrjs  sui  aliquis  liabcat.  Et  vos  iiiDali  cstis  ct 
c   iion  magis  luclum  habiiisiis,  ul  tollatur  de  medio 

<  vest!'um  qui  hoc  opus  Ceci!.  i 

Opiis  est  nt  vcniam  ad  vos  in  virga,  non  in  cha- 
riiate  aut  spiritu  mansueiudinis,  nisj  vos  ipsos  cor- 
rexeritis,  quia  omnino,  id  cst  ab  cmnibus  vcl  omiii- 
bus  roodis,  aiciilMr,  scitur,  narraiur  aiquepcrcipilur 
a  me  el  ab  aliis  quod  sil  inier  vos  noiissima  f»rni- 
catio,  qujc  nemini  est  licita,  et  liUis  fornicatio,  (lud' 
lis  nec  inter  genlei,  id  esl  tam  infainis  et  nefaria 
foriiicatio  audilur,  quod  nec  talis  est  intcr  gentcs, 
tla  ut  uvorcm  palris  sui  atiiiuis  liabeat,  id  esl  qui- 
dam  ex  vnbis  el,  cuiji  noverca  fornicelur.  Nec  Vesti-. 
bus  res  indigcS,  qiioniam  publigc  perpctral»  cst.  Ut- 

P  que  hoc  crimeii  nimis  exagger&t,  dicit  iicc  ab  ilUs. 
taie  coniiniiti  qui  D.Mim  nesciunt,  ut  liiiic  oslen- 
dal  (jua  poena  miilclandus  sit  iste,  qui  sub  ternbiii. 
cl  divina  jusiilia  constitutus,  lanli  sceleris  crimen 
admiserat,  ei  adhaerenles  ci  iion  inimunes  ab  coJem: 
crimine  demonstret.  Talis  fornicatio  apud  vos  audi- 
tur.  Et  vas,  cura  tantuni  scelus  inlcr  vos  sil,  injlait 
eslis  siipcrbia,  et  non  magis  hoc  fccistis  quod  facien- 
dain  esset,  id  cst  iion  habuistis  luctnm,  non  luxislis, 
snpcr  peccato  iVatris,  nec  compassi  estis  iili,  ui  tat-'. 
tutur,  id  est  ejicialur,  de  inedio  vestri  qui  hoc  opus  fe- 
cit,  ut  oranes  uno  consilio  abjicialiseuin  de  commu-. 
nitate  veslra,  ut  confusus  agat  pa;nilcntiam,  et  noii 
iniicianlur  c*teri,  id  est  iiec  perpetrent  alii  similCi 
eut  iihid  iueiii  facinus  propler  indulgeiitiam,  qui^ 

D  oranes  videiiiini  sceleris  participes,  quamiiu  pati- 
mini  reiim  taiiticri.minisvobis):uin  incorreptum  coji,' 
venire.  Ciim  cnim  omnes  crimen  ejus  sciatis,  nee 
tergiversalioue  aliqua  possit  celari,  pellendus  estde 
Goclu  fralernilatis. 

i  Ego  quidein  abscns  (xirpore,  prajscns  autein 
(  spiritu  {Coloss.  u),  jamjudicavi  utpraeseus,  eum 
«  qiii  sic  operatus  est,  in  noininc  Domini  iiostri  Je«u 
«  Christi  cougregatis  vobis  ct  meo  spirilu  cum  vir- 

<  tuieDomini  Jesu.traderehujusmodi  Saianie  inin-. 

<  leriuim  Carnis,  tit  spiriius  salvus  sil  iii  dieDoaairu 

<  nostri  Jesu  Chrisli.  » 

Yos,  inlcj  (juos  rpsc  cnrjioraliler  est,  non  eum 
corripuisiis,  nec  espulisiis;  et  ego  quidem  abtea»^ 
rontore.  vrtpsens autcm  iviritu,  id  est  abscns  (yildea 


839  HERVEI  BURGIDOI 

facie,  prxsens  aiitem  auctorilate  spiritus,  qiii  replet  A 
orhein  leriaium  virtute  (Sap.  i),  iioii  molc,  et  iius- 
qiiam  aliest,  jam  judicavi  eum  qui  sic  operatus  est, 
«/  per  eunidem  spiriium  pnusens,  ne  ex  solo  auditu 
1110  pulctis  profene  scntenliam  :  jam  sine  mora  judi- 
cari  eum  in  nomine,  \A  est  in  vice,  Domim\nostTi  Jesu 
Cliristi,  cujus  leyatione  fungor,  congregalis  vobis,  id 
est  ut  omnes  in  unum  sine  dissentione  convoiiiatis, 
et  eum  du  eomiiuinione  fidelium  ejicialis.  Congrega- 
tis  voliis  iii  uniini  el  meo  spirilv,  id  est  auctorilate 
inea,  quam  liabeo  per  Spiriium  sanclum,  qiii  niilii 
dalus  est  cum  virtuie,  irt  est  potestate  Domini  Jesu, 
qui  est  salvator  liominum,  judicavi  tradere  Satuna: 
Imjusmodi  viiura,  id  est  ut  tradalis  eum  Satanoe  pcl- 
lendo  de  Ecclcsia,  quoniam  mca  auctoritas  et  Christi 
virtus  in  hoc  vobis  cooperabitur.  Jiidicavi  bujiis-  ^ 
modi  reum  tradere  Satana;  iii  interiium  caruis,  i:i 
corporaliter  eum  vexet,  et  sic  illeresipiscat.  Mai.'na 
quippe  arlc  niagistcrii  traditus  est  ipsi  iii  pociiani, 
cui  sponle  est  sublractus  in  culpa,  ul  qui  auclor 
fuerat  ad  vitiuni  neqiiiti;e,  ipse  flagelluui  fierct  dis- 
cipliiuc.  Hanc  ciiiiii  potestatem  diciiur  Apostolus 
habuisse,  ut  si  quem  excommunicassel,  slatini  ille 
.corriperelur  a  diabolo  cl  vexarelur,  quantum  ct 
quandiu  vellet  Aposlolus.  Nam  cum  dicit,  ir.idere 
Satanae  in  iiiteritum  carnis,  interitus  carnis  sigiii- 
licat  validam  corporis  aflliclionem  per  diabolum  fa- 
ctaiii.  Vel  in  interitum  carnis,  id  est  ut  carnalis  vo- 
luplas  in  eiim  interirei,  tradilus  esi  Saianae.  Et  hoc 
ut  spirilus  cjiis  saivus  sit  in  die  Domini  'nostri  Jcsu  ,- 
Clirisli,  id  esl  anima  ejus  salva  sit  in  die  judicii. 
Quoiiiam  iii  sjiiritum  ejiis  S.itanas  non  accepit  po- 
leslatem  diiin  corporaliter  afflixit,  et  ideo  salviis  ad 
Doniiiii  extremum  judicium  reservatur.  Vel  salvus 
sit  spiritus,  id  est  aiiima  ejus  salva  fiat  iii  die  Do- 
iiiiiii,  id  est  si  qiiaiido  cor  illiiis  visitct  Dominus ,  si 
qiiando  illi  Domiiius  in  corde  luceat. 

«  Non  est  bona  glorialio  veslra.  Nescitis  quia 
«  n^odicum  fermentum  totaiii  niassam  corrumpit 
.  (Gal.  v).  . 

Non  est  bona  gloriatio  vestrn.  Superbitis,  cum  po- 
lius  lugere  debiieritis  pro  fralre  lam  gravitcr  pec- 
Canle,  el  eum  a  vobis  rcmovere,  ne  i!Ii  consenlien- 
tes,  pollueremini  ejiis  conlagione.  An  nesciiis  qnia 
viodicum  fermentum,  id  est  modicum  vetcris  pastie,  D 
videlicet  fernientatai,  totam  niassam  corrumpit  ?  id 
est  totam  dulcedinem  novitaiis  muial  in  acrediiiem 
vetustatis,ita  el  peccatum  unius,  (|uod  cognilura  non 
arguitur,  multoscontaminat,  Imo  omiies  qui  norunt 
et  non  devitaiil,  aut  cum  possiiit  argucre,  dissimu- 
lant.  Non  enim  sibi  vidclur  pcccare,  quando  a  ni  llo 
corripitur  aut  vilatur.  Si  quis  vero  potestatem  non 
habet,  uteiim  quein  scitreum,  abjicere  vel  probare 
iion  valeat,  immunis  cst.  Modicnm  fermeiitum  totain 
massam  corrumpit,  quia  iionnunqiiam  uiiuiu  vitium 
^el  quodlibet  ncquitiac  fomenlum  veneno  suo  inficil 
«iiultitudinem  virlutuni  (212).  Adverle,  diligcns  le- 


ENSIS  MONACin  860 

ctor  :  Diccndum  est,  teisle  Ilieionjmo,  modicuro 
fermentum  loiam  conspersionem  fermenlat,  in  epi- 
stola  ad  Galatas  (cap.  v),  eodem  capite  ubi  carplt 
veterem  interpretera,  dicens  sensum  pntius  suum 
quam  verba  Pauli  traiislulisse,  et  raavult  dici  con- 
spersionera  quaramassam;  diOiniuntque  conspersio- 
nem  esse  farinam  aqua  conspersam. 

<  Expurgnle  veius  fermentuni,  ut  sitis  nova  con-. 
«  spersio,  sicut  esiis  azymi.  > 

Expurgate  de  vobis  vetus  fermenlum,  id  est,  ejicite 
de  vobis  el  de  medio  vestrum  veteris  nequitiaj  fo- 
nientum,  quod  esi  in  fornicatore,  qui  est  membrum 
veteris  hominis,  et  toiam  populi  multitudinem  sibi 
consentieiiteni  corrunipii.  Expurgate  igitur  bne  fer- 
menlum,  id  est  extra  vos  ejicile,  purgantcs  vos  ab 
co,  ne  corrumpat  in  vobis  dulcedinem  virtulum,  per 
iniquitalis  suae  consensum.  Ideo  vos  purificate  ab 
hoc  fetmento  ut  sitis  nova  conspersio,  id  est  nova  in 
unitatc  congliilinatio,  sicut  esiis  azymi,id  cst  sicut 
per  bnplismum  facti  estis  a  corruptione  sinceri.  Con- 
spersio  quippe  esi  farina  per  aquam  conglutinata, 
quae  vulgo  dicitur  pasta.  Sed  iiova  conspersio  est,  iii 
quam  fermentum  adhuc  raissum  nim  est.  Ideo  voca- 
tur  azyma,  id  esl  sine  fcrraento.  Zvfui  (zyma)  enim 
Graece  fermentum  diciinr.  Sitis  ergo,  inquit,  nova 
coiispcrsio,  sicut  estis  azymi,  id  est  sitis  oniiies 
uninn  qiiid  per  dilcclionem,  puri  a  corruptione  pec- 
cali,  novuiii  bominem  induli ,  sicul  in  baptismo  fa- 
cti  estis  azymi. 

«  Etenim  Pasclia  iiostrum  immolatus  estChristus. 
«  Itaquc  epulemur,  non  in  ferm^nlo  veteri,  nequc 
<  in  ferniciilo  matilhc  ct  iiequiti%,  sed  in  azyinis 
«  siiicerilatis  el  veritatis.  > 

Nova  coiispersio  debctis  esse,  quia  pascha  nostrum, 
id  est  paschftle  sacrificium  nostrum,  immo/dlws  cst 
Chrislus.  .\gnus  qiiippc,  quem  Jiulsei  in  Pascha  im- 
molabanl,  vocabatur  pasclia,  sicut  et  Lucas  apcrte 
declarat,  dicens  :  «  Venil  aulcm  dies  azymorum,  iit 
qua  necesse  erat  occidi  pasclia  (Luc.  xxii),  >  el  sc- 
cundum  huuc  loqucndi  nioreni,  Chrisius  nosler  dl- 
citur  pasilia  noslrum.  Pascha  eniin  Jud»:orum  im- 
niolatus est  agnus  :  pascha  nosUum  immolatus  est 
Chrlslus.  Nam  sicut  Jiidxi  per  immolaiioneni  agni 
liberati  siint  a  potestaie  Pharaonis  et  salcllituni 
ejus,  ac  mare  traiiscunles  veneruiit  iii  desertum 
(Exod.  xii),  atquc  inleijccto  tcnipnris  spatio  lerram 
promissionis  intraverunt,  sic  nos  per  immolalionem 
Chrisli  libciati  sumus  a  potcstate  diaboli  ac  niali- 
gnorum  spirituuin,  ac  pcr  fcaplismum  trajecli  vcni- 
iniis  ad  hiinc  conversionem,  in  qua  nunc  vcliii  in 
deserlo  sumus,  atquc  ingressum  superna;  lucrediia  - 
tis  cxspectamns.  Judxi  agno  immulato  liherati  a 
servitute  iCgyptia,  scptem  diebus  comedunt  aiyma  ; 
el  nos  Christo  imraolato  liberati  a  scrviiute  d;cmo- 
iiiaca,  pcr  omnc  spatium  vila>  praiseiilis,  quod  se- 
ptcm  diebus  volvitur,  azyma  comcdamus,  id  est  sa- 
ticmur  boiiis  operibus  sine  admistione  corrupUonls 


^312)  Ilicc  subditilin  vidciiinr. 


sei 


COM.\'£NT.  IN  EPISTOLAS  PAUM. 


IN  EPIST.  I  AD  COft. 


m 


■vitiorura.  Azyina  quippe  (id  csl  panes  sinc  feniieiito)  A  i  avarus,  aut  idolis  scniens,  aut  maicdicus,   .tuI 


coinedimus,  si  recta  opeia  sine  corruplione  vaiiaj 
gloria;  cxercemus,  si  pnccepta  Dei  sine  admisiioiic 
peccati  adimplemus.  Pasciia  etiam  inlcrpiel;ilur 
transitus,  et  Chrislus'  pro  noslra  redeniplione  iin- 
niolalus,  paseha  nostrum,  id  e.sl  transitus  nobter, 
quia  pcr  eum  a  diabolo  transimus  ad  ipsiim ,  et  ab 
isio  instabili  sa?culo  ad  ejus  fundalissiinum  rcgnnm. 
Idco  quippe  ad  eum  permanontem  transimus,  ue 
cum  niuiido  transeamiis ;  et  Cliristus  est  nobis  iraiis- 
ilus  a  vitiis  ad  viilutcs,  et  a  pncsenti  exsilio  ad  su- 
pernani  patriam,  quia  ideo  pro  nobis  est  iiuniolalus, 
ut  nos  iiberans  faceret  iia  transire.  Nova  itaqiiecoii- 
spersio  debemus  esse,  id  est  omnes  innovati  et  iii- 
fusione  Spiritus  sancli  unum  per  cltaritatcm  ellecli. 


«  ebriosus,  aut  r:ipax,  cuin  ejusniodi  nec  cibuiii 
*  sumere.  Qiiid  enim  inilii  de  bis  qui  fiiris  siiiit 
«  judicare?Nonne  de  liis  qui  intus  snnt  vos  judi- 
«  calis?  Nam  eos  qui  foris  sunt  Deus  judicabil. 
«  Aufcrle  maluni  ex  vobis  ipsis.  » 

Nunc  comnioneovos  ab  hoc  purgare.  Sed  et  siir- 
bac  admonitione  debueralis  facerc,  quia  in  alia  jan» 
epistota  scripsi  tobis  ne  commisceamini  fornicfiriis.. 
Epistolara  quamdam  qu%  mod»  non  babetur,  misc- 
rat  illis,  in  qua  pr3eceperat,"ne  conjungerent  se  for- 
nicatoribus,  et  cseleris  dc  qiiibus  niiiic  dicitiir.  Sed 
quia  noii  dislinxerat  dequibus  fornicariis  et  crimi- 
nosis  diceret,  Christianis  seilicet  an  gentilibus,  puta- 
verunt    Corinthii    de    fornicariis    genlilibus    eum 


iit  pasclia  manducare  sinius  idonei,  quia  pacba  no-  "  dixisse.  Quam  eoruni  erroneam  intelligenliam  ipse: 


sirum  inimolalus  esl  Cliristns,  ad  cujus  esum  invi- 
tamiir.  Ob  lioc  etiam  lalis  conspersio  debemus  essc, 
quia  ipse  Cbristus  est  transitus  noster,  iit  nos  si  di- 
gnos  inveneiHt,  liansferat  ad  patriam  vita:.  Et  qiiia 
jpse est  pascha  noslrum,  id  cstpascbale  nobis  sacii- 
licium,  iiaque  epulentur,  id  est  coniedamus  boc  pa- 
scha,  si  voluinus  esse  libeii  a  doniinio  Pbaiaonis, 
id  est  principis  hujus  mundi,  qiii  esl  diabidus.  Vel 
qoia  Christus  cst  pasclia  nostrum,  id  est  iransiliis 
iioster,  ilaque  epuleniur,  id  est  comedamus  imnio- 
latum  pro  nobis  corpus  cjus,  ut  per  lioe  ad  vilani 
transirc  valeamus,  quouiam  aliter  ad  Deum  transire 
nnn  possumus  (Joun.  xii,  xiv,  xvi).  Non  enim  ad 


niodo  corrigit,  eiqiise  dixerat,  inlerpretatur,  dicens  :! 
Non  nliiine  fornicariis  liujus  mundi,  id  est  gentilibiis,! 
sed  a  fralribus  talibiis  scripsi  recedciiduin.  Quodl 
vos  non  rectc  intellexislis,  ct  ideo  illum  qui  uxin^eni 
palris  habebat,  inter  vos  csse  non  segre  ferebatis. 
Sed  utiquo,  id  est  in  verilalc,  dico,  quia  pra;cepi  vo- 
bis  ut  iKin  commisceaniini  fornicariis  lnijus  niundi, 
id  est  qui  ex  loto  pertinrnt  ad  Iiunc  nnindum,  qui 
niliil  cum  ca;Ie&li  mundo  habcnt,  sed  propter  iiifi- 
delilalcm  suain  ct  desideria  terrcna  lllii  hiijus  s;e- 
culi  exislunl.  Fidelis  cnim,  etsi  forniceiur  aut  ava- 
rus  sit,  non  est  tainen  ex  tnio  biijus  niuiidi,  quia 
credit  ct  sperat.  Isiud  noii  piieccpi,  sed  potius  iii 


viiam  et  gloriam  nobis  transire  volentibus  Ruffioit  p  '"a  episiola  scripsi  voliis,  (|uod  el  iiuiic  servare  de 


iiovain  iios  conspcrsionem  el  azymos  esse,  nisi  cibo 
spirituali  et  viatico  singulari  spiriius  noster  adjuve- 
lur,'et  inrirmitas  nostra  corroboretur.  Epulemnr 
ergo,  id  est  epulis  corporis  et  sanguinis  ejus  relicia  ■ 
niur,  ita  ut  non  simus  in  fermenlo  veteri,  id  est  iii 
corruptione  veteris  conversationis,  quia  qui  pascha 
vult  legitime  comedere,  debet  fermentum  vetustatis 
abjicere.  Neque  enlni  cognovit  quje  sit  solemnitas 
novce  iucorruptioiiis,  qiii  adhuc  per  inconlinenliam 
vetuslae  corruptioni  subjacet;  et  ideoepulemur,  non 
in  fcrraenlo  veleri,  ut  sacramenlum  restirrectionis 
et  incorruplionis  percipientes  corrnplioni  jam  per 
vitia  iiulla  suhjaceamus.  Epuleniur,  inquam,  non  in 
fermenio  veteri,  id  est  non  in  consneto  noliis  quon- 
dam  carnalium  desideriorum  fervore,  neque  in  fer- 
ntetito  malitice,  qua  ferveamus  ad  aliorum  Isesionem, 
et  ncquitiw,  qua  deficiamus  a  bono  in  nobis  ipsis, 
sed  potins  epulemur  in  aiymis  sinceeitalis  el  veriia- 
tis,  hoc  est,  ut  sinceritatis  miiudam  faciat  vitam,  el 
veritas  omDem  fraudera  excludat.  In  azymis  sinceri- 
tatis,  ut  simus  sine  carie,  id  est  sine  fermento  vitio- 
rum  corrumpenle  nos  ;  el  veritatis;  ut  veritas  bono- 
rum  operura  sit  in  nobis. 

<  Scripsi  vobis  in  epistola ,  Ne  coaimisceamini 
f  fornicariis.  Non  utique  fornicariis  hiijus  mundi, 
«  aut  avaris,  aut  rapacibus,  aut  idohs  servientibus. 
t  Alioquin  debucratis  de  hoc  mundo  exiisse.  Nunc 
«  autem  scripsj  vobis  non  commisceri.  Si  is  qui 
t  Irater  nominatur  inter  vos,  esl  fornicator,  aut 


Jictis,  ut  noii  comniisceamiiii  fornicariis  lidelibus, 
uul  avarjx  fidelibiis,  aut  rapacibus,  id  est  rapiuas 
e.nercontiiius,  ant  etiam  idolis  posl  bapiisnium  ier~ 
vientibus,  qui  tiinore  supplicioruin  vcl  qualibct  alia 
causa  postquam  ad  fidem  venerant,  idolis  servie- 
banl  et  sacrificabani.  Talibus  apostatis  frairibiis  ne 
commisceainiiii.  Alioqu.in,  id  esl  si  bis  cominiscea- 
mini,  debueraiis  de  lioe  viundo  exisse,  id  esl  melius 
esset  vobis  mori.  Compendium  csl  male  ageniibus 
si  cilius  moriantur,  quam  diutius  in  peccalis  ver- 
fecntur.  Vel  non  scripsi  ut  non  commisceamini  for  • 
nicariis  infidelibiis  et  cieteris  qui  necdura  lidcm  ha- 
beiit,  et  sunl  criminosi ;  alioquin,  id  est  si  prajce- 
pissem  gentilibus  non  misceri,  dcbueraiis  de  hoc 
D  muiido  exissc,  id  est  necesse  esset  de  mundaiia  con- 
versatione  vos  exisse,  cum  ubique  sint  tales.  Non 
«nim  possunl  liomines  in  boc  mundo  vivenies  nisi 
cum  lalibus  vivere,  nec  eos  lucrari  possunt  Christo, 
si  eorum  coUoquium  conviviumque  vitaverint.  Undc 
et  Doininus  cum  pubiicauis  ct  peccaioribus  come- 
dens,  aiehat :  «  Non  est  opus  sanis  medicus,  sed 
male  babentibus  (i'/a/(/i.  x).  »  Et  :  <  Non  veiii  vo- 
care  justos,  sed  peccatorcs  {Luc.  v).  i  Tunc  quideiii 
scripseram  ut  fornicarios  et  csleros  vitaretis,  quod 
vos  non  recte  intellexistis,  quia  non  determiiiavi 
de  quibus  dicerem.  Sed  »unc  in  prpesenti  epistola 
dclerminate scripsi  i'ofris  Honcommiscen". illisqui  post 
baptisroum  talia  faciunt.  Ecce  sine  ambiguitalc  vo- 
bis  lioc  dico.  Si  is  qtii  frater  nominalur  inter  VQt,.  iil 


663 


HERVEl  BURGJDOLENSIS  MONACHI 


m 


c*t  qui  Christianitalis  vocabuluuj  portat,  es(  fonii-  A  dilur  qiiod  ecclcsiastici  viri  dc  mauifeslis  el  ccrtis 


cator,  iJ  est  probalus  in  scelere  furnicatiouis,  aut 
ovarus,  id  est  iinnioderatj;  pecunia;  coaccrvator, 
coylidens  in  ea  ma^is  quam  ia  Dei  krgilione,  «at 
idoiis  senie/is,  id  cst  ad  idola  quK  deseruerat  re- 
curreiis,  vel  idolotliyla  camedeas,  ant  malediciis,  id 
^l  ia.  usu.babeix  raaledicere  alius,.  e|  aiale  loqui 
4e  cjs,  aut  ebriosui,  id  est,  non  semel,  sed  per  fjan- 
Stieliidiucm,  se  iuebriat,  aui  rapax,  id  tisl  qui  alio- 
luBi-  res  violonter  attferre  «ousuevit,  cuni  <>Jusraodi 
c.-jmijioso  lideli,  id  esl  nOH  soluni  cuai  isto  qui  ir, 
lalt^iuo  hoiura  ciiinjnum  fuerit  inventus,  sed  etiam 
ciini  aliis  qui  siniilibus  viiiis  delinenjur,  pi-recipio 
voijis  nec  cil/um  sumere.  Cum  inlidelibus  nonprolii- 
bet  Aposlolus    cibum  sumere^   sed  in   sequeittibus 


ciilpis  debcnt  judicare  fiaiics  suos.  f-t  qv.ia  mcum 
et  vestruui  est  de  liis  taiiiuni  qui  intus  sunt  judi- 
care,  ideo  u«/'er(«  mulum  hoinineni  ex  volfis  ipsis,  id 
esi  de  coetu  vestro  ejicile  fornicatorein,  cujus  socie- 
tale  coinquinainini.  Quod  enini  dicitur  Auferte  nia- 
lum  e^  vobis  ipsis,  non  sic  esse  intellij!eiiduiii,  utex 
ipso  quisque  auforat  malum,  sed  sic  polius,  ut  homo 
mahis  auferatur  cx  honiinibus  boiiis,  quod  lit  per 
ecclesiasticam  disciplinam,  salis  indicat  Gia'cabn- 
gua,  ubi  sine  ambiguitate  scriptum  fst  ut  intclli-' 
gatur,  hunc  malum,  non  hoc  roalum. 
CAPUT  VI. 
«  Audct  aliq:iis  vestrum  habens  negotium  adver- 
I  sus  alterum,  judicari  apud  iniquos,  et  uon  apud 


istiusepistol,Edicit ;.«  Si  oais  jnfidoliumad  cuaiani '^  •  saiiaos  ?  An   nescitis   quoniam   saucii  de    hoc 

vos  vocat,.et  vultis  ire,  omi>e  quod  vobis  apponi- 

lur,  manducate   (in/rux).  i    Plerunxjiie  eiiim  j)er 

tonviviorum  participaiionem  et  eoiifabuhtioiiem  fi- 

delis  viri,  infidelis  dum  lidelem  diligit,  ad  fidem 

converlidir.   Cum   iideli  auicm,  in  quo  prainolata 

ciiniiiia  vel  similia  reperiuniur,  non  soluin  sacra- 

iiienia,  scu  ncccommusiem  ciiium  sunicrc  permiui!, 

ut  duin  a  cunctis  vitalur,  eruhescal  et  se  eorrigat, 

Nou  tamen  sic  vilaiidiis  est  talis,  nisi  aut  spoule 

confcssus  crimen  siium  aut  oninibus  notus  esset  la- 

lis,  autin  aliquo  sive  sseculari  sive  ecclcsiastico  ju- 

dicio  nominaliis   aique  coiiviclus.   Plcriqiio  autem 

boni  Christiani  proplerea  tocent  et  suircruntaliorum 

peccata  quae  novcrunt.  quia  docuinentis  saepe  dcse-  r 

ranliir  ;  et  ca  qusc  ipsi  sciunt,  jiidicibiis  ccclesiasli- 

cis  piobare  non  possunt.  Oiianivis  eiiiiii  vera  sunt 

«jiwdani,  nou  tamen  judici  facile  credeima    suiit, 

iiisi  certis  indiciis  demonstrentur.  Et  ideo  iion  te- 

niere  et  quomodolibet,  sed  per  jiidicium  aufereiidi 

6unt  mali  ab  Ecclesiae  conimuiiione,  ut  si  f>cr  judi- 

tiiiin  aufeiri  non  possunt,  tolerentiir  itolius,  rie  per 

8e  malos  evitando  quisqiiam  ab  ecclesia  ipse  disce- 

dens,  eosquo»  fugere  videtur,  niittat  ad  geliennam. 

Ideo,  inquit,  deteruiinate  scrip.si,  si  frater  taiis  fue- 

rit  conipiobatus,  cum  illo  nec  cibuni  suniere,  ne- 

diim  oraro,  quia  quid  $iiihi  Minei  juiiieare  de  liis,  id 

est  inlidelibus,  qui  sunt  foris,  id  est  cxlra  ecclesiam, 

ut  cos  vobis  cavendos  judirareni  slcut  putastis.  His 


<  niundo  judicabunt?  Et  si  in  vobis  judicahitur 
«  iiiiindus,  indigiii  estis  qui  de  roinimis  judicetis? 
(  Ni'scitis  quoiiiam  aiigelos  judicabinnis?  Quanto 
I  niagis  s;ecularia?  Saecularia  igitur  judicia  si  ha- 

<  bueriiis,   contemptibiles,   qui  suiil  in    ectlesia, 

<  iilos  constituite  ad  judicandum.  Ad  verecundiara 
t  vestram  dico.  Sic  non  est  inter  vos  sapiens  quis- 
quarri,  qui  possit  judicare  inter  fratrem  suuni,  sed 
I  fraler  cum  fratre  judicio  contendit,  et  hoc  apud 
(  inlideles?  > 

Occasione  hnjus  judicii  incipit  agere  de  judiciis. 
In  quibiis  uiullimode  peccabaiil,  quud  contcmplis 
fidolibus  iiifidelcs  judices  Jdibaiit,  vel  stiillos  judioes 
instituebant,  ct  litigahant  atque  IVaiidabant,  et  aba 
hujiismodi  facicbanl.  Non  solum,  inquii,  ex  hoc 
ri'pi'('bcnsibiles  eslis,  quod  fratrem  judicandiim  nQii 
judicalis,  cum  lie  bis  qui  iiiius  suiit,  judicaie  de- 
bealis,  sed  eliam  ex  eo  quod  ad  paganos  judiccs 
causas  vestras  ad  judicandum  traiisfertis.  Nam  ali- 
quis  vestrum,  id  est  aliqiiis  ex  vobis,  liabens  uegotium., 
id  esl  causain  conlmidcndi,  aiiversus  alterum  ex  vo- 
bis  liiielcm,  audet,  iu  est  tani  audacter  reveicnliam 
Christiaiiitatis  conculcat,  ut  quxiat  judicari  apud 
iniquos,  et  non  apud  sancto,  id  esi  apud  inlidcles 
judices,  qui  non  sunl  a!<|uilalis  amaiorcs,  ct  noa 
apud  Cliiistianos,  quj  suncie  ei  justc  vos  judicareiii, 
Quasi  dicat :  Iii  hoc  nimis  audactcr  religioiiem  sa- 
crain  contemnitis,   quod    vestra  negotiu  qu.T  intcr 


eiiim  blandienduni  est,  ul  penaiiiorein  .>i  (l,iloedi-  D  ^os  dobetis  judicare,  ad  iuiquos  julices  defertis. 

hilldeles  vocat  iuiquos,  quia  legcs  a  Deo  bominibus 
concessas  saipe  sperncbani,  vel  falsa  intt^rpreiaiione 
auctoriiatem  illu'um  idolis  dcputabant.  Ideo  potius 
suadfl  apud  Dei  ministros  agere  oausam,  quia  ijii 
lacilius  dc  umorc  Dci  seiitontiam  legis  veiaiii  pro- 
nunliant.  lii  boc  peccaiis  quod  ad  sancios  negotla 
vcstra  jiidicanda  non  dcferiis.  Debciii  enini  ipsi  ct 
de  talibug  judicare,  quia  ct  dc  niiindn  judicahunt. 
Etutiqncqui  ipsum  niundum 'judicaiiiri  siint,  non 
indigiii  suiit  ea  judicare  qiue  inundi  suiit.  Et  hoo 
est  :  .1«  »it".si"i/is  quoniam  ittucli  de  Imc  muudo  judi- 
cabunl  ?  Dc  lioc  scilicei  muiido.  qui  iii  crrorihus  ct 
nequitiis  cst,  quia  esl  ."(lius  supcrior.  De  hoc  inuii- 
do,  id  csl  do  liominibiis  qui  ad  liiinc  iiiundum  inlt> 


siom  possint  Chrislo  iucrari,  sed  noimr  de  his  qiii 
inius  ftint,  id  cst  dc  rtdelihus,  vos  judicalis,  et  eccie- 
siastica  censura  putredineni  vitiorum  ab«is  res<*ca- 
tis,  ut  in  hac  vita  pro  ciilpis  suis  puniantui-,  et  ad 
Dei  judiciuin  purgati  postmodum  vcjiiiinl?  Juslicat 
etiam  de  his  qui  inlus  sunt,  qiii  discernit  cui  fratri 
adhaereat,  qiiem  arguat,  quem  deviiet.  Ulos  taniuni 
({ui  sunt  iotus,  judicatis,  nc  damtjentur  in  fiiluro 
judicio,  nam  eos  qui  foris  sunt,  non  commisit  vobis 
Peus  jndicandos,  sed  ipse  judicalit  eos  iu  futuro 
secundum  districtioriom  juslili*  su«,  reddens  eis 
digna  supplicia.  Superius  de  incognitis  et  ambiguis 
rehus,  «c  roaxime  de  prreposito  diclum  csl :  «  Nolito 
snie  tempusjudicare  (supru  iv);  >  hicautem  osten- 


m 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  VkVU.  -  IN  EPIST.  I  AD  COU. 


m 


inum  pcninent,  sancli  jiidicabunl,  quia  cuni  Cliristo  A  noii  delieiil  ncgoiiis  implicari,  iit  iliim  non  coguiiiuf 


\cnient  ad  jndiciiim  (Matth.  \\%) ,  et  ejus  ajqui- 
tati  omnino  concoidal>iint,  quando  mund.inain  pra- 
vilalcin  dainnabit.  Et  ai  in  vubis  tunc  judicabi- 
tur  mundus,  id  est  aclio  pra\a  mundi,  indigni  estis 
qui  di  tninimis,  id  est  de  !iis  tcrrcnis  rebus,  judicetis. 
lii  voIms  jiidirabitur  niiindtis,  si  in  vobis  tiiiic  non 
iiiventum  fucrit  opiis  eorum,  qiii  soluni  niunduni 
diliguiit,  si  in  actioiie  similes  tnundanis  homiiiibus 
et  perfidis  non  apparueritis.  Et  si  lioc  fue.rit,  indigni 
estis  nunc  juoicare  dc  niinimis.  Idco  cavete  ne  inli- 
deliuin  el  piavonim  opera  faciatis,  adcuiido  paga- 
nos  judices,  sicut  c*lcri  qni  igiioiant  Ooininuin< 
Adhue  probo  quod  sai:cli  de  tericiiis  judicare  pos- 
sunt.  Nain  nescilis  quoninm  nmjelos  apostatas  ;?(di-« 


inferiora  bona  disponere,  exerciiaiiiis  valeaiit  boni» 
supnrioribus  deserTire.  Qui  tainen  proximonim  iii- 
firniaiilium  negotia  non  debenl  fuiidiius  deserer6? 
sed  ba;c  aliis  qiiilms  digiium  est,  tractanda  comnii»» 
lere.  ,l]iide  Moyses  qooqae  viros  ad  populiim  ;pfo 
sc  septuaginta  constituit  (.Vnm.-xi),  ntquanto  ae  ab 
exterioribuscaiisis  absconderet,  l:;iito  ardentius  in- 
terna  pcneiiaiet.  Sicqiie  fit  ul  et  siimmi  viri  magis 
ad  spiritualia  dona  proliciani,  duni  corum  ifteniem 
ros  iiifim»  nnii  coTiculcaiit;  ct  rursUfr»  io  ecclesia 
ullimi  sine  bono  opere  non  vivant,  diim  in  rebus 
cxtcrioribiis  iiiveniiint  rccta  qine  agant. 

«  Jain  quidcm  omniiio  delictnni  est   in  vobis  , 
«  quod  judicia  halietis  inter  vos.  Quare  non  magis 


cabimus?  Qiianlo   miujis  s(ecnluria  jiidicaie  possii-  ^  «  injuriani  accipitis?  quare  non  magis  fraiidempa' 

«  tiuiini?  sed  vos  iiijUriam  faeitis  et  fraudalis,  eihoc 
«  fralribus.  • 

Propier  gupradicta  posset  pirtari,  jndicim.i  habere 
advcrsiis  alterum,  nonesse  peccatnm,  sed  tantuni- 
modo  id  exlra  ecclesiam  ve!!e  judicari,  nisi  nunc 
seciilus  adjuiigerei,  }uni  quidem  omnuw  delictum 
est  in  vobis  quod  jndicia  habelis  inler  vos.  Nara  el 
doniiiius  dixerat :  <  Si  quis  voluerit  tunicam  luam 
tollere,  et  judicio  lecuin  contendere  ,  dimiite  ei  et 
palliuvn  (Matlli.  y).  i  Prohibuit  ergo  sttos  de  ssecu- 
lanbus  rebus  curn  nliis  li«bcre  judicium.  Propter 
qiiod  et  Apostolus  nunc  dicit  hoc  essc  delictum. 
Tamen  cum  sinitin  ecclesia  lalia  jiidicia  finiri  inter 


inus,  quLC  suiit  inferiora?  Nos  qiii  siipia  ii:itiirani 
nostrain  Dei  auxilio  servaviinus  nbedieiiti;iin,  jiidi- 
cabimus  illos  angelos,  qui  peccavcrunt  coiiira  suain 
naliiram,  quia  concordabinius  justitiae  Dei  condem- 
nantis  illos,  ct  cx  comparaiione  nostra  damnabi- 
liorcs  appaiebunl.  Cum  enim  ipsi  qui  SHblimioris 
ct  dignioris  naiuia^  erant,  et  qucs  nuHa  fragilitas 
sb  illo  summo  et  incommulabiii  hono  relraliebat, 
per  superbiam  sponte  sunt  lapsi;  nos  vero  im- 
becilles,  qiios  carnis  iniirmitas  ad  peccatuni  ira- 
hebat,  et  ad  inferiora  depiimelial,  per  hiimilita- 
tem  et  justitiam  omni  nisu  tetenderiinus  ad  sv- 
perna  ,    merito    daninabuntur    atrocius    respectu 


liostri  ,  et  consolatio  nostra  crucialiit  illos  du- p  fratres  fratribus  judicanlihus  ,  exlra  ecclesiam  vcro 
riiis  (Saf).  v).  Et  quia  satis  raiionabiliter  ostensum 
est,  nos  possc  judicare  de  isiis  saeculiiribus  iijitur 
si  habueritis  scecularia  judicia,  id  est  de  rebus  sse-' 
culi,  contcmptibiles  illos  qui  suntin  ecclesia,  consti- 
tuite  ad  juiiir.andum.  lloc  est  dicere  :  Qui  minoris 
'meriti  snnt  in  ecclesia,  et  nullis  m:ignoruni  dono- 
rum  virtutibus  polleiit,  ipsi  de  lerrciiis  negotiis  judi- 
cent,  quatenus  per  quos  magna  nequount  bona,  mi- 
nora  suppleantur,  et  qiii  penetrare  iutinia  nequeunt, 
saltein  necessaiia  foris  optrcnliir,  ut  ipsi  vide!!- 
cet  dispensationibus  terrenis  inscrviant,  quos  do- 
na  spirilualia  non  exoniant.  Tales  ex  vobis  ad  judi- 
canduni  debelis  constituere,  non  ad  infldeles  judicia 
vestra  deferre.  Et  ad  verecundiiim  veslram  dico,  id 


terribililer  vet;it,  maiiifeslum  est  quod  secundum 
veiiiam  concedatur  infirniis.  Qiianquain  enim  Ghri- 
stianus  litigare  noii  debcat,  tamen  si  grave  fueril  et 
qiiod  contcmiii  non  possit,  causam  ad  Ecciesiam 
deferal,  ne  el  damniiin  ad  pnesens  ct  offciisionem 
forte  iiiciirral.  Jam  qniiiem,  inquii,  id  esl  lam  ciltt 
pust  baptismi  saiielilicatiopem  omnino  delicium  est 
in  vobis  ,  ex  hoc  solo,  quodjudicia  habetis  inter  vo», 
de  rebus  caducis,  cuni  delicretis  exterior»  cuneta 
despiceie  ,  ut  iiiierna  meiitium  bona  possetis  ser- 
vare,  et  ne  quisqiiam  iia  hoc  exciisaret,  ut  diceret 
jiisiiim  se  liabere  ,iicgotium ,  sed  iniquitatem  se 
pati  qusin  vellet  a  se  judicii  .sententia  removeri  ^ 
coiitiniio  taiibus  cogitationibus  vel  excusalionibas 


est  verecundiam  habere  poleslis  cx  boc  ([iiol  dico,  D  occuirit,  et  :iit  :  Quare  non  mmjis,  id  cst  non  potius. 


scilicet  :  non  est  inier  vos  quisq^iam  sic  sapicns ,  qui 
possit  judicurs  inter  fralrem  el  fratreni  svuin,  sed 
potius  frater  cum  fralre  judiciu  conttndil,  qiiod  est 
inaiuni,  et  hoe  apud  infidoleii ,  quod  est  pejus.  Sa- 
pientem  ex  lidelibus  vult  Aposioliis  judicein  ciigi, 
quianoveratCoriiitliios  taminconsideralos,  ut  impe- 
ritos  forte  ex  frairibus  judices  eligerent.  Sciebat 
eiiim  qiiam  lepidi  el  improvidi  in  reJiquis  causis 
fceranl  depreliensi,  et  licet  contemptibiles  nomins- 
veril  eos,  quos  ad  judicanduin  instiiiii  prwcepit,  sa- 
pientes  taiiien  ips<>s  nunc  vocat.  Qua  cx  re  quid  col- 
ligitur,  nisi  ut  hi  lerrcnas  causas  examinent,  qui 
exteriorum  rerum  sapieriliam  perceperunl?  qiii  au- 
tcm  spiritualibus  donis  ditati  sunt,  profecto  t(.<rrenis 


injnriam,  id  est  apertam  jiideiiliam  injuste  vobis 
illatam ,  accipitis,  id  est  acceptabileni  ct  gral»m  ha- 
bctis,  quam  utpaccm  <'uin  fratre  liiigando  dissipe- 
fis?  et  quare  non  poiiiis  fraudetn  occutlam  de  rcstris 
rehus  lacla^in  padmiiii^  quain  ut  Iranquiliitatcin  cor- 
dis  amiUatis  jiidicio  contondeiilcs  invicem  ?  Per  in-? 
juiiani  designatur  hic  iujusla  molestia  violenter  il-- 
lata,  siciil  est  rapiiia,  perciissio,  vulnus,  turpe  con-" 
vilium,  et  his  similia  ;  Iraus  vero  per  astutiam  si- 
mulatorie  et  dolose  agiiiir  contra  euin  queui  qiiis 
deciperc  molilur.  £i  quare  vos  utranique  paiienlei? 
noii  sustinetis  ?  Sed  vos  injuriam  facitis,  qui  factani 
sustinere  debiiistis  ;  el  fraiidalis ,  noii  fraudem  pali" 
mini;   et  hoc  /'ratritu)  facere  non.tiiaetis,  cuui  oeO 


867 


HEKVEl  BEHGIDOLENSIS  MONACHI 


inimicis  (ale  quia  lacere  debiiisseiis.  Iiijuriara  *'acilis  \  hsec  omnia  perdatis.    Vel   aiiluli  estis  lacrymis,  ci 


dum  per  injusliliam  vcsiram  jurgium  generalur  co- 
ram  judiciliuii ;  cl  Frju(Latis,diiui  ipsos  judiccs  doiiis 
coiTuiTipitis  ;  ct  lioc  fralribiis  facilit.,  qu»s  vos  juvai- 
re  deberetis,  cl  qiii  nec  snis  paicit,  quidfaciet  al  is? 
«  Ad  nescilis  qiiia  iniqui  regnuiii  Dei  noii  iiossi- 
•  debunt  ?  iioiite  errare.  Neque  fornicarii ,  iiciiue 
«  idolis  scrvicntes,  neque  adiilieri ,  neque  mollcs, 
«  neqne  inascu!oium  concubitorcs,  neque  fures, 
«  neque  avari,  neque  cbriosi  ,  neque  nialed.ci,  iic- 
«  que  r.ipaccs  regnum  Dei  possidebuiit.  lit  b«c  qiii- 
<  dein  fuistis,  scd  abliiti  estis,  sed  saiictificati  esiis, 
«  scd  jiistificati  estis  in  noniine  Doniini  nostri  Jesu 
«  Chrisli,el  iii  spirilii  Dci  no5tri{G«/«(.  \i,  Eplies.y, 
«  I  Tim.  i).   ( 


sanctiticati  melioratione  vitae,  quam  uimirum  illos 
eniendaiior  vita  sanctiGcat ,  quos  per  poenilentiani 
ablueno  allHciio  (lituum  nuindai.  Et  jiistiCcati  estis 
justis  operifnis  in!.islentos.  Et  idcirco"cavele  i  ursus 
crimina  committere,  ne  anniiiga'.  legiium  aiuitlcre. 

«  Oinnia  mihi  licent,  sed  non  oivmia  ejpeiiiuut 
«  {infra.  x,  Eccti.  xxxvii).  Omnia  milii  licsiitj  &eJ 
«  ego  sub  nullius  redigar  poiestale.  Esca  venlji, 
«  et  veiiter  escis;  Deus  autom  ct  hunc  et  h:c 
I  dcstruct.  Corpus  autem  iioii  fornicationi,  sed  Do- 
«  niino,  et  Dominus  corpori.  Deiis  vero  et  Dominusn 
«  suscilavit,  ct  nos  suscitabit  per  virlutem  suam.  » 

Qiioniain  supra  dixerat  potius  ferendum  esse 
dainiiuni  quain  causas  male  agere,  ncquis  putarcl 


Yos  injiiriam  el  fiaudcm  fratribus  irrogatis ,  cl  B  sua  nullo  modo  csse  repetenda,  supponit  :  Onuiia 


de  nomine  Chrisliauo  vobis  blandiniini,  quasi  per 
hoc  salvamli  silis  qiii  lalia  facilis.  Scd  an  nescilis 
quia  iniqni,  i.d  est  illi  qui  xqu>tatem  transgrcdiuiitin', 
facieiido  iiijurias  ct  fraiides  et  his  similia,  refjmni 
Dei  ucn  poisidebunl,  quod  justis  et  sanctis  Deiis 
promisit?  Cavcte  ergo  csse  iniqui,  ne  regnum  Dei 
perdalis,  quia  iiiillus  iiiiquus  illiid  possidcbit,-ctiam- 
si  sacramcjila  Cliristiaiiitatis  babucrit;  ct  pixlcf 
iliud  regiium  saliis  nulia  esl ,  quia  aiit  cril  qiiisque 
iii  illo  regno  aut  iii  infcriio.  Et  idco  nolilc  emne, 
pulaiitcs  csse  cstra  regiium  salulis  lncum  vcl  qiiod 
Dcus  per  inisericordiain  suam  vos  iii  tillud  |iioptcr 
solam  lldem  Clirislianam  iiiirodiicliirus  sit,  si  iniiiuos 
vos  invenerit.  Nam  neiiue  (ornicarii ,  qiii  cuiti  mu- 
lieribus  iioii  dcspoiisatis  concumbuiit;  neque  idolis 
servicnies  regnum  I>ei  possiUelmnt,  sed  iu  rcgno  dia- 
Loli  pcribunt,  neque  ndulleri ,  i|ui  iixoics  aliorum 
viotaiit ;  ncque  )ihUIcs,  qui  scipsos  per  se  inquiiiaiit; 
neque  mnsculorum  coHculntores,  iiiore  Sodomitarmn; 
neque  fures,  qni  (icciille  res  alieiias  aurcniiit;  neque 
ai«ii, qui  limeiitcs  qiiodDcus  cis  iicccssaiia  prxljcie 
desislat,  congrcgaiit  ultra  moduiii  sii|icilUia  ;  neque 
ebriosi,  qui  vitium  cbrii  tatis  scctantur  :  neque  male^ 
dici,  id  cst  detraclorcs,  qui  sliideiit  mala  dicere  de 
fratribiis,  \cl  qui  cos  nialediccre  iiiiii  vcreiiiiir; 
iieqne  rnpaces,  qui  alioiiim  res  .tpei te  consueverunt 
dirijicrc  :  liullus  curuin  qui  lales  siiiit,  possidcbit 
icgniim  Dci,  qiiia  iiiiiini  qiiodlibet  lionini  ciiminiim 


milii  Uceiit,  id  est  orania  raea  mihi  suntad  rcpeteii- 
duni  licila,  sed  tamen  non  repeiam  ea  judicio,  quia 
non  expediunt  ad  cursum  meuni,  scd  impediuat. 
Omniainihi  licent  ad  repeleiidiim  jnre  per  judiciuni, 
sed  ego  cuin  sini  liber,  sub  nullius  rediyar  poteslale, 
id  est  nolo  rcdigi  sub  potestate  ullius  jiidicis  vel  le- 
stiiiin,  supplicanilo  eis  ut  mihi  magis  faveant.  Ide4 
iioii  suiit  rcpelenda  (215),  tanien  esca  dcbetur  ventri 
pro  quo  creala  cst;  ^i  venter  escis,  quia  alilcr  susten- 
tari  non  poiest ;  sed  Deus  ci  hunc  et  lias  destruet, 
iil  iicque  ventcr  iiidigeat  escis,  neque  sustenlationaa 
ullam  venlri  pncbeant.  Dum  dicitur  :  Esca  ve.ntri  et 
icnier  escis,  ostenduntur  haec  quoe  ad  escas  perit- 
neni,  esse  uaturx  necessaria,  et  ideo  licet  ea  repe- 
ti.  Sed  nou  multum  pro  his  laborandum  est,  quia 
desirucotiir  ,  et  idco  licet  de  his  lieri  judicium  vel 
praUcrinitii.  Esca  dcbetur  ventri ,  sed  corpus  noit 
dcl)clur  foriiicaiioni,  et  ita  judicium  prxtermilti  de 
liKC  noii  potest ,  ul  vos  solctis,  qui  fornicalioncm 
nuii  judieaslis.  Scd  quod  dictiiin  esl,  omnia  mihi 
liccnt,  scd  noii  omiiia  expediunt,  repelainus.  Soli 
eiiim  iii  iliicitis  non  cadunt,  qui  se  aliqnaado  et  a 
liciiis  rcilriiiguiit.  Qua  \idelicet  constrictione  reli- 
gatiiiii  bciie  se  iiuiic  Aposlolus  insiauat,  diceiis  : 
Omnia  viilii  licent,  sed  non  omnia  expcdiunt ;  at  ut 
sica  rcligaiioiic  0!.tcndcrct  iii  quanla  se  mcniis  lilicr- 
late  dilatarct,  acljunxit  :  Omnia  mihi  licent,  sed  ego 
suh  nullius  rediijar  polestale.  Cura  enim  mcns  con- 


tollit  illud  rcgmini.  l-t  vos  quideni  ha;c  fuistis,  id  est  d  ccpta  desidcria  sequilur,  servirc  rebiis  convincitur. 


t:ilcs,  quoiiiam  lia'c  omiiia  niala  fueruiit  in  vobis  ; 
aed  taiiieii  nc  dcsiiiMciis  dc  pciceptioiie  rijgni,  quo- 
iiiain  nbluti  esiis  iii  baptismo  ab  istis,  et  ideo  turpius 
cst  si  ad  ea  rcditis.  Nic  soluiii  abliili  eslis  in  rc- 
missioncin  pcccaLoruiii,'sc'ri  cliaiii  stinclificali  iii  ba- 
plismo  ucr  Sjiiriliiiii  saiuluni.  Nic  laulum  saiictili- 
cati,  sed  juslilicali  por  lidcm.  Et  liicc  taiita  giali;c 
dona  conscculi  cslis  in  nomine  Dumini  nostri  Jcsu 
Christi,  cujus  nomcii  iii  bapli-mo  siipcr  vos  cst  in- 
vocalum,  el  in  Spivitu  l)ei  noslri  ipii  rcplcvil  aquam 
baptismi.  Uiiuniiiue  eniiii  invocaiio  noniin  sClirisii 
ei  infnsio  Spiritiis  sancti  vobis  ista  concessil ;  et 
idco  nolite  rursus  ad  priora  luala  rcdirc,  ne  bona 
(213)  LociiB  obscuriis. 


quaruni  aiiiore  supcratur.  Sed  Paulcs  ciii  cuncta 
liccnt,  sub  inilliiis  polestaie  sc  rcdigil,  quia  semet- 
ipsura  ciiam  a  licitis  restringcndo,  ea  qua:  dclcctala 
premcrcnt  dcspecla  Iraiisccndlt.  Omnia,  inquit, 
niihi  lirenl,  sed  non  omnia  expediunt.  Ut  ostendit  ea 
licita  c»se,  qilaj  iiullo]!r.ccopto  Doniini  prohibenlur, 
sic  expcdit  potius  cssc  tractaiida  non  prascripto  le- 
gis,  scd  consilio  charitatis.  IIxc  sunt  quae  anipliii.s 
eiogaiitur  saucio,  qui  curaiiilus  ad  stabuiuin  Sama- 
riiaiii  illius  miscratio;ic  pcrducius  est  (Lnr.  x),  et 
idco  dicunliir  non  :\  Doiniiio  pracipi,  quanivis  Do- 
miiio  luoncantur  oHerri,  ut  taiito  iiitclliganlur  esso 
gratiora ,  quanto  ostendunlur  indebila.  Potc»t  Qrgv 


869  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAUI.I.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR.  870 

licere,  et  non  exppdirc;  ejLpedire  autem,  quod  non  ^  supernua,  ciboruni  aulem  refectio  necessaria.  Unde 

quamvis  ad  lcmpus  ventcr  escis  modcralis  debeatur. 


licel,  non  polest.  Ac  per  hoc  non  oninia  quse  licita 
silnt,  expediunt;  omuia  vero  illicild  non  expediunt. 
Ea  ilaque  vidcniur  niilii  licere  et  non  expedire,  qu;e 
per  jiistitiam  quidem,  qu;e  coiani  Deo  esl,  permit- 
lunlur,  sed  per  oflensinnem  Iiouiiriiim  ,  ne  oh  lioc 
impediantur  a  sahitu,  vitauda  suni ;  ea  vcro  iioii  li- 
cere,  et  ideo  non  expedife,  quK  sic  ipsa  jusliiia  ve- 
lantur,  ut  facienda  non  sinl,  etianisi  ab  eis  quibus 
in  notiliani  fueiinl  perlata,  laudeiilUr.  Quod  si  ila 
est,  ideo  noii  nisi  illicila  prohibenlur  a  Doniino,  ut 
ca  quse  Ilcita  sunt  ct  non  expediiini,  non  legis  viii- 
culo,  sed  libera  dileclionis  benelicentia  caveanlur. 
Notandum  etiam  quod  Apostolus  ista  eis  prKtliceiis, 
nihilabeis  accepit,scd  laboremanuum  suarumvixit. 


corpus  tamen  foriiicationi  nunqiiam  debetur,  scd 
semper  Domino  Cliristo,  ut  ei  servlat;  et  bomimm 
Cliristiis  debelur  coryori,  ut  ipse  sit  ci  pra-.mium, 
dansel  parlicipatioiieni  iimiKulalitatii  su».  Corpus 
ciiiin  Cliristo  dicatuiii,  dono  spiriliiali  rcinunera- 
liitur  merito  ducis,  id  esl  anima;.  Et  gloria  corporis 
Clirisli  daliiui-  corpori,  iniod  nunc  assidue  servii 
ejiis  pi*ceplis:  ct  i'.a  Dominiis  Chrislus  prjemium 
dfbetiireoipori  nosiro,  si  coi |ius  iioslruni  ei  subdi  • 
lum  iii  omiiibus  fuerit.  Sed  Deui  1'atcrer  Dominum 
Christum  suscilavil,  et  nos  similiter  suscitabit.  Hnc 
est  dicere  :  Sicut  Deiis  Paler  eum  qui  Domi- 
nus  est  suscitavit,   quia    iii   omnibus  obedientem 


Undeet  noiiiiulli  eoriini  putabanl  illum  ideo  iiohiisse  B  reperit;  Ita  corpus  iiosiruiii,  sl  cidcm  Domino  fuil 


stipendium  accipere.quia  scirct  se  apostolum  noii  es- 
sie.  Conlra  quos  nunc  dicit  :Omnia  tnilii  licent,  oinnia 
siculi  quKc;«teris  apostolls  licent,  mihi  qiioqiie  li- 
cent,  qula  licel  mihi,  slcut  illis,  accipere  sumptus  a 
discipulls.  Sed  non  expediuiu  oninia  qua;  llcent,  qula 
si  sumptus  licltos  acciperem,  occasionem  accipiendi 
pseudoapostolis  darem.  Omnia  h«c  mihillcent,  sed 
ego  propler  ista  slipendla  noii  redlgar  sub  potestate 
alicujus,  ut  auctoritatein  meam  piopler  sua  dona 
humillet.  Si  enim  ab  lils  Apostolus  quos  in  l.antis 
villis'  arguebat,  acciperet,  auctoritatem  magisterii 
concessam  sibi  a  Doinino  incliuaret.  Non  eniin  po- 
test  coiistanter  argiii  a  qiio  accipiiur,  niaxime  cum 
ideo  promptiis  ad  daiidum  sll  malevnlus,  ut  slbi 


usquequaque  subjectum,  siiscilabll,  et  gloriaj  ipsius 
Domiiii  particeps  faclet  illud ;  et  hoc  per  virtutem 
snam,  qu;e  Chrislus  est,  cui  nllill  cst  impossibilc. 
Nam  ct  Domiiius  Christum  suscitavit  pcr  vlrtutem, 
qu.-e  cst  ipso  Chrislus,  id  est  per  poientiam  divini- 
tatis  ipslus  Christi,  et  tios  per  camdeni  virtutem  sus- 
citabit,  ut  sequamur  caput  iioslrnm  ad  incorruptlo- 
nera  et  gloriani,  si  dlgiia  meinbra  siiiiius.  Propter 
quod  reccdendum  cst  ab  omni  fornicatlone  et  im- 
niiiiiditla,  et  insistcnduin  studils  sanctitatls,  iil  aj 
taiitam  gloriani  digni  simus  pertingere. 

«  Nescitis  quoniam  corpora  vestra  niembra  snnt 
<  Christi?  Tollens  ergo   meinbra   Chiisii,   faciam 

membra  mcretrlcis?  Abslt.  An  nesciils  qiioniam 


humiliet  et  pra?dlcatoreni,  et  idcirco  dlcit,  Sed  cgo '^  t  qui  adhseret  mcretrici,  unum   corpus  elDcitur? 


sub  nuUius  redigar  potestale.  Pseudo  autem  apo- 
stoli,  qui  causa  qua;stus  prasdicabant ,  nolebant 
esse  amari  peccaiilibus.  Omnia,  inquit,  j'ii//i  liceni, 
sicut  ct  CKteris,  ut  nccipiam  stlpendia  slcut  illl, 
quia  esca  ventri  dcbelur,  et  venter  escis.  Sed  tamen 
iioii  mullum  curandum  de  his,  quia  transitoria 
sunt,  quoniam  Deus  et  ventrem  et  escas  destniet. 
Neque  enira  iu  fuluro  manducabimus  ei  bibemus, 
sed  illo  vesceniur  pane,  qul  de  ccelo  descendil,  ut 
perfecte  coinpleatur  quod  scriptum  est :  «  Pancra 
aiigelorum  manducavlt  homo  (Joan.vi;  Ps«/.  lxxvii).  > 
Escas  vero  et  ventiein  destruet,  cuni  occiderit  indi  - 
Rentiam  satietate  mirilica,  ct  corrupiiblle  boc  in- 
iluerit  incorruptioiiem  scmpiternam,  ul  sitsalus  per- 
fecla  iii  isto  corpore,  nulla  reiiianenie  corruptione 
iinfra  xv),  nulla  siiccedcnte  defectloiie,  ut  iiullo  cibo 
corporali  fulciatur.  Dixl  qula  venter  escls  debelur, 
quibus  lemporaliter  suslcntatur.  Corpus  autcm  non 
fornicationi  delietur,  sed  Domino.  Sanctus  Aposlslus 
contrasuperfluitatemescaruuidlsputans,coiisequon- 
ter  venit  ad  foriiicatloiiem.  Etenlm  superfluilas  cs- 
carum  iiiater  libldlnis  est,  ventreii.que  distentuin 
cibo  et  vini  potationibus  irrigatunv  voluptas  genita- 
Ilum  sequitur;  atque  pro  memlirorum  ordiiie,  ordo 
vilioruiu  cst.  Coipus  non  debetur  fornicatlonl,  sicut 
veuter  modiricatis  escls,  quia  corpus  sinc  fornica- 
lione  potesl  semper  subsistere,  venter  autem  sine 
cibis  noii  valct  subslstere.    Et  ideo  foniicatlo  est 


Erunt  enim,  inquit,  duo  in  carne  nna  (Gen.  ii ; 
«  Eplies.y;  ilalth.  xix ;  Marc.  x).  yui  auieni  adlice- 
«  rel  Donilno,  uniis  spirilus  est.   » 

Vere  corpus  non  fornicatloiii  dcbet  niaiicipari, 
scd  Domiiio.  Quia  an  nescitis  qHoniamcorpora  vestra 
snnt  membra  Christi,  qui  tst  capiit  vcstiiini,co  quod 
hoiiio  faclus  est  proplernos?  Qul  si  taiitunimodo 
humanam  anlmam  ouscepisset,  mcmbra  ejus  iion 
essent  nisi  animee  nostr;B.  Qiiia  vero  et  corpus  sus- 
cepit,  per  quod  etiain  capiit  est  nobis,  qiii  ex  anlma 
ct  corpore  conslamus,  profecto  illius  niembra  siint 
ct  corpora  nostra.  lllius,  inquam,  mcnibra  suiit 
corpoia  nostra,  propter  corpus  quod  ipse  ex  genere 
j.  corporis  nostri  suscepit,  et  quoiiiam  ita  csl,  ergo 
lollens  membra  Clnisti,  faciam  ea  membra  meretricia 
per  foriiicalloneni?  Afrsjmi  lioc  faclairi.  Nequc  ciiiin 
tollere  Christo  membra  sua  debeo,  ei  darc  niere- 
trici.  Non  eniin  possunl  siniui  esse  et  menibra  Cliri- 
sti  et  membra  nieretricis;  scd  deslnunt  esse  mem- 
bra  Christl,  ubi  adhKrcnt  mcretrici.  Nara  corpus 
iiostriiin  qiiaiidiu  perseverat  in  sanctimoiiise  muii^ 
ditia,  nienibrum  est  Chrisli.  Si  vero  complcctiiur 
meretricem,  separatur  a  Christo,  et  lit  inenibium 
meretricis.  Si  ergo  unusquisque  cupiens  fornicaii 
vilescat  slbi,  el  in  seipso  conlemiiat  seipsum,  non 
in  se  contemnat  Christura,  sed  propter  Chiisti  reve- 
rentiam,  cujus  niera|)rum  est  corpus  ejus,  conliiieal 
sc  ab  hac  turpiludine.  Magnam  enini  injuriam,  ma- 


811 


liEUVE!  BLRGIDOLENSIS  MONACIH 


874 


gtiuitKltie  coiilcnipiiini  *Jliii.->t()  facicl,  si  ei  iuerelri-  A  vagatiir,  ct  cuncia  inembra  liuic  cperi  inancipaiitur. 


»wm  pricliileril,  separans  se  ab  co  cl  aLihscieiis 
scorto.  Vere  liuiil  mcnibra  iiierctricis,  qiii  il!i  adba;- 
rent.  Nani  aii  iiescilis  quvniaxi  qni  adltwixl,  iil  cst 
coiiimiscetur,  mcrelrici,  unim  cum  ca  corpiis  ejpci- 
«ur .' Fornicalio  ciiim  ainbp»  unura  facit,  ut  quo- 
jnodo  in  nalura,  sic  in  macula  ununa  sinl,  dum  pcr 
illam  ncqiiissinue  vnlupialis  adli.esionem  duo  unum 
corpus  ellitiunlur,  id  esi  in  eodein  scolere  uniuntiir, 
Vere  uimm  corpus,  quia  iina  caro.  Eruni  enim, 
inquit  liber  Gencsis,  dno  in  carne  uua  (Cen.  ii). 
Hoc  ctian»  de  lcxitime  conjunclis  dictum  est.  Et 
sicui  in  lcgitima  copiila  diio  per  adhaesioiiem  uiium 
CDipus  clliciiiiilur  cl  iina  caip,  ita  ut  ini-mbra  istius 
per   conscnsuni   ct    dclcctaiioncm    carnalem    liant 


Vcl  oinne  pcccalum  quodcunque  fecerit  homo,  exlra 
corpus  est,  id  est  in  oiiiiii  apiiclitu  peccati  anima 
est  cxtra  naiuram  corporis,  quia  in  suo  seiisu  re- 
maiiet,  iiiu-lligcns  niala  esse  qiia;  agit.  Sei  qui  for- 
iiicaturj  in  corpus  suuni  peccat,  quoiiiain  in  appe- 
titu  el  operatioiie  fornicationis  sic  peccat  anima,  ut 
ledi^^alur  in  nalurani  sui  corporis,  quia  uihil  tunc 
coyilat,  nibil  sapit,  niliil  inlendil  nisi  qufe  carnis 
suut.  Sic  eiiim  lotus  homo  absorheiur  ab  ipso  et  in 
ipso  corpore,  ut  ]am  dici  non  possit  ipse  aniinus 
suiis  essc,  sed  simul  totus  bomo  dici  possit  caro 
esse  et  spiritus  vadcns  et  non  rediens  {Pi'«/.LXXvn), 
el  ideo  ^idctur  Aposlolus  exaggerare  (ornicaiionis 
malum  super  cjetera  oninia  peccata,  quae,  etsi  per 


illius,  sic  est  eliam  iii  illicita  adhssipue.  Qui  mere-  B  corpus  coramittuntur,  non  tamen  animum  huma- 
irici  adluciet,  uiium  cum  ea  corpus  est;  sed  qui  num  concupiscenlia;  carnaii  ita  eiriciunl  obstriclum 
adiiaret  Vomiiio,  uiius  spiritiii<  esl  cum  co.  Divcisus  et  obnoxium,  sicul  in  solo  opere  foriiitalionis  cor- 
quideni  iiatura  spiiilus  homiiiis  esl  et  Spiritus  Dei,      poralis  commiscetur  auimus  et  conglalinatur,  de- 


sed  inbxrcudu  lit  uiius  spiritus  ex  diversis  duobusj 
ita  ut  siiKt  hiimano  spiritii  bcatus  sit  aique  pcrfectus 
Dei  spiritus,  boininis  aiitera  spiritus  iion  nisi  cum 
Dci  .spiritu  possit  csse  beatus.  Tam  poleiis  vcro  est 
lucc  bumaiia  mens,  qux  est  iniago  Dci,  ut  ei  ciijus 
imago  est,  valeat  inhatrere,  quoniam  sic  ordinala 
C6t  naturarum  ordiiic,  non  Incorum,  iit  supr.i  iliam 
11(111  sit  iiisi  ille.  Ciii  cum  pcniius  adha;scril,  uiius 
spiriliis  erit,  at<;cdciite  quidem  ipsa  ad  parlitipatio- 
neiu  natura%  verilalis  et  biatitudinis  illiuii,  noii  la- 
mcn  crcsccnte  ilio  in  natura,  veritate  et  beatiludine 


victus  inlantum,  ut  iiihil  aliud  ipso  moin'jntn  et  ex- 
periineiito  liujus  tam  niagni  flagitii  cogitare  liceat 
homini  vcl  iniendcrc,  nisi  quod  sibimct  addicit. 
Uiide  inerito  in  corpus  suurn  peccare  dicitur,  quia 
niisquam  sic  totus  bomo  corporis  ipsius  voluptali 
affigitur,  ut  in  comparatioiic  bujus  tanii  mali  caetera 
peccala  exlra  corpus  es»e  videantur,  eiiarasi  per 
corpus  exerceantur,  quoniam  solius  fornicationis 
vis  taiita  est,  ui  foniicaus  imperiosse  libidinis  con-' 
ditioni  se  subdat,  propriiimque  ipsius  corporis  [Ti^d* 
cipium  pcssimum  faciat  in  lerapore  ipsius  immun- 


sua.  In  illa  ^tique  cum  ei  feliciter  adhaeserii,  immii- '^  dissima;  operationis,  ut  sicui  dictuin  est,  non  sit 


tabile  videbit  oiune  iiiiod  \ideiil,  et  luiic  satiabilur 
in  bonis  desiderium  ejiis  (Ps(i/.  cii). 

f  Fiigitc  foriiicHtioncm.  Oiiine  ciiiin  peccalum 
I  quodcunqiie  fecerit  bomo,  extra  corpus  est.  Qui 
<  aiileni  fornitatiir,  iii  corpiis  suum  pcccut.  > 

Ne  lialis  unum  cum  inerelritc  corpus,  sed  uiiiis 
ciiin  Domino  spirilus,  [ugile  fornicalionem.  Non 
dico  pugnale  adversus  eain ;  sei!,  fugite  illam,  quia 
cum  aliis  vitiis  potesi  exspeciari  coiiUitius,  ha;o 
iuiltra  fugienda  est,  quia  iioii  alitcr  nielius  viiici  po- 
lesi.  Ideo  viii  longe  debeiit  esse  a  feminis  reiiioli, 
nec  ctiam  nientc  huic  vitio  propinquarc,  si  cupiunt 
viclores  licri,  tt  jure  dcbeiis  boc  raalum  fugere, 
quia  iiultuni  pecciiluni  iii  corpus  la;dil  et  dclurpal, 
ut  fi>rnicalio.  Qiiia  omiie  pccciUuin  ijitodcuuque  fccc" 
ril  homo,  idest  ille  qiii  ad  pcccaudiiin  ex  sua  fragili- 
tate  prouus  est,  quuiiiani  de  humo  facius  est,  illud 
pcccatum  at  extracorpus,  id  estexira  macnlalioncm 
corporis,  videlitct  cx  cmnibiis  aliis  pectaiis  iiulla 
defoiiuitas  •vtl  iiihoiicslas  iiifertur  corpori.  Scd 
qui  fornicatur,  peccal  in  corpus  suum,  id  est  coatra 
lionorem  corporis  sui  :  lioc  est,  fornicalio  intaitlum 
polluit  corpus  ipsum  ,  iniaiilum  libidinis  a>stus 
&cceiidit,  iiii)uaiituiu  vtncnuni  delcctaiioiiis  illicila: 
&cse  pcr  lolum  corpiis  dilToiidit.  In  aliis  ctiara  pcc- 
ratis  omiiia  niembra  non  sic  idem  appclunt,  sicut  in 
foriiicaiionc,  Ll  ideo  lioc  pcccato  magis  liouio  defor- 
•iiai-ur,  fiupiiiaiJi  islud  uiagis  quara  aliud  in  corde 


lilicrum  biimanse  raenli  cogiiaie  vel  intendere  aliud, 
iiisi  quod  agit  in  ipso  corpore,  et  iia  in  corpus  suuni 
peccal,  id  cst  totus  in  corporis  sui  voluptaiem  mi- 
scrabiliter  demeigilur  in  ipsa  perpetratione  peccati. 
Ilaec  dicia  sunl  dc  speciali  fornicalione  biijus  tor- 
poris.  Est  autera  ci  generalis  foriiicatio  humanx 
aiiiinse,  qua  non  adhxrcns  quisque  Dco,  adhxrct 
mundo.  Ca;leriim  Jacobus  ta!(;s  sic  increpat :  « .\dul- 
teri,  nescitis  qiiia  amicilia  liiijus  mundi  iuimica  est 
Deo?  Quicuiiqiic  ergo  voliierii  ainitus  esso  saeciil! 
Iiujus,  inimicus  Dei  consiituitur  (Jqc.  iv).  t  Et  de 
hnc  geiicrali  fornicatione  mentis,  qua»  omnia  in  se 
niala  foiitiiiel,  qua  non  h;ereliir  Dto  dum  hanelur 
j.  muiido  ,  recte  valct  inlclligi  ((uod  nuiic  dititur, 
quia  oinne  pcecatum  qiiodcun(|iie  fccerit  homo, 
extra  corpus  est,  qui  autcm  fornicaliir,  in  corpiis 
suum  pectat.  Qiiia  si  noii  fornicatiir  aninia  huniana 
adliarens  mundo,  sed  casta  permanel  adhxreiis 
Deo,  qinccunqiic  alia  pcccata  vcl  igiiorando,  vel 
iiegligendo,  vel  obliviseendo,  v(;l  non  iiitclligeiido 
fiagJliiate  mortalitatis  potuerit  iMcairere,  exlra 
coi  pus  erunt,  id  est  corporalis  et  lcniporalis  concu- 
piscenlia;  nialum.  Quod  si  ndhccrens  niiindo  longe 
faciat  se  a  Deo,  peccat  in  corpus  suum,  quia  corpo- 
rali  conciipisccnlia  ad  quaeque  tempnralia  et  carna- 
lia  ct  carnali  sensu  et  prudenlia  bumanus  aniinua 
trahitiir  alque  distenditur,  servieiis  crcatura;  polius 
quam  Crcaiori  {liem,  i). 


873 


COMWE.NT.  IN  EPTSTOLAS  PkVU.  —  !N  EP.ST.  I  AX)  COR. 


874 


An  ncscU»s  quonian)  nieiiibra  veslra  lempUim  A  '  beaty  etunaqu»<jiiesuum  vii'umliabc;ii(/ Peir.  m). 


c  SKnt  Spiritiis  sancti  (//  Cor.  vi ;  snpra  iii),  qui 
I  ia  \obis  csi,  qiieni  bahelis  a  Deo,  ei  noTi  eslis 
«  pretio  liiagiio  [infra  iv;  /  Pi(r.  t).  f.Iorificate  ct 
c  portale  Deiim  in  corpore  vestro.  > 

llem  ideo  fugienda.  est  fornicalio ,  (|uoiiiam 
membra  veslra  corporea  sunt  templum  Spiritus 
sancti,  et  hoc  nesciiis  qui  fornicari  volebalis?  Niiliie 
ergo  piitare  quod  I>eus  peccala  carnis  iion  curet. 
Graviier  eurn  oifcndilis,  si  templum  ejus,  id  cst 
mcmbra  corporis  veslri  corrunipiiis.  Quomodo  non 
vullis  maculari  domus  vestras,  sic  nec  Deus  do- 
mum  suam,  id  est  corpus  vestrum.  Si  vobis  iion 
parcilisproplervosipsos,  parcilevobisproplerDeum, 
qui  fecitvos  templunisuum.  Graviter  eniin  peccatis, 


(  Uxori  virdebitiim  reddat,  simililer  autcmet  uxor 
«  viro.  Muiier  sui  corporis  polestatom  non  babet, 
I  sed  vir.  Similiter  autem  ct  vir  sui  corporis  pote- 
I  statem  non  babet,  sed  mulier.  Nolite  fraudaie 
«  invicem,  nisi  forte  ex  coiisensu  ad  tcmpus,  ut 

<  vacetisoralioiii;  et  iicruni  reverlimini  in  idipsum, 
«  ne  tenlel  vos  Satanas  prnpier  inconiinenliam  ve- 

<  stram.  lloc  auiem  dicn  secundum  indulgentiain, 
t  non  secundum  imperium.  Volo  autera  omnes 
>  homines  essc  sicut  meipsum.  Sed  uausquisqiie 
I  proprium  doiium  babet  ex  Deo,  alius  quidem  sic, 
«  alius  vero  sic,  Dico  autem  non  nuptis  et  viduis  : 
«  Bonum  est  illis,  si  hic  pemianserint,  sicul  et  ego. 
«  Quod  si  nnn  se  continent,  nnbanl.  Melius  est  eniin 


si  iemplum  ejiis  quod  est    in  vobis,  corrumpitis.  C  «  nubere  quara  uri.  » 


Meinbra  veMra  lcmplum  mnt  Spiritus  sancti.  Yerum 
idern  Splritus  aperiissime  declaratur  esse  Oeiis, 
qnia  Tiisi  Dcas  esset  templum  utique  non  habeiet. 
Nec  minor  est  Cliristo,  cujus  templum  sunt  cor- 
pora  vesira,  qu:e  sunt  menibia  Chii^^ti.  Mcmbra 
corporis  vestri  teniphiin  siint  Spiritus  sancti ,  qni 
in  tvbis  est  tanquam  Deus  in  templo  suo,  quem  ha- 
beiis  a  Deo  Patre ;  et  ita  cavele  ne  offendaiis  Spi- 
rilum  sanctiim  qui  in  vobis  liabital,  et  Deani  qui 
dedit  vobis  hunc  Spirilum.  Quia  leniplum  eslis 
Spiritus  sancti,  ut  ipse  in  vobls  manens,  omnia 
inembra  vestra  gubernet  et  moveat  ad  bene  agen- 
duin  ;  et  non  esiis  vestri,  ut  facere  vobis  liceat  quod 
viiltis;   sed    eslis  ejns,  qtii  sanguine  suo  vosemit. 


Coriiiiirii  pravis  seiisibus  pseuuoanostolorum 
exagilati,  qui  nuptias  per  hypocrisim  (ut  puriores 
caiteris  viderentur)  spernendas  dicebant,  epistolam 
de  his  aposlolo  iniserunl,  ut  quid  ipse  senlirel 
agnoscerenl.  Q:iia  enim  no:i  obteclabantur  hac  sen- 
lciitia,  ideo  prcetermissisciBleris,  qu.-Esierunt  solum- 
mojn  de  nuptiis,  et  de  his  qu;e  ad  lias  pertinere 
videbantur.  Inier  caeiera  enim  per  litieras  qu^sic- 
runt,  utrum  post  lidem  Cliristi  ctelibes  esse  delie- 
rent,  et  continenlise  causa  quas  habebant  uxores 
dirailleient,  aut  si  virgines  credidissent,  inirentma- 
triiuonia.  El  cum  e  duobus  ethnicis  unus  credidis- 
set  in  Chrislum,  utrum  credens  rclinqueret  non 
credentem.  Et  si  essenl  ducendae  uxores  ,  Chrislia- 


«it  voliintatefli  ejus   faciatis.  Manifeslura  est  enim,  ^  nastantum  aecipi  juberet,  an  et  etlinicas.  Videanms 

igitur  quid  ad  haec  Aposlolus  rescripserit.  Sed  ila 
continuatur  littera  :  Moneo  vos  glorificare  cl  por- 
lare  Deum  in  corporc  veslro  mundo  et  sancto.  Sod 
de  his  de  quibus  scripsistis  mihi,  volo  vos  scire,  quia 
bonum  est  homini  mutierem  non  taiigere.  Unde  patet 
quia  raaiuni  est  langere.  Nihil  enira  bono  cimtra- 
riura  nisi  malum.  Siautem  malum  est  et  ignoscilur, 
ideo  conceditur,  ne  malo  quid  delorius  (iat  Simul- 
que  aniinadverlenda  est  Apostoli  prudentia.  Non 
dixit  :  Bonuin  est  uxoreru  non  habere;  sed  :  Bonum 
est  mitlierem  mn  tangere,  quasi  et  in  tactu  pericu- 
lum  sil,quasi  qui  iliani  teiigerit,  non  evadat.  Quem- 
admodum  enim  qoi  ignem  teligerit,  statiin  .iduri- 
tur,  ita  vlrilactus  ct  feminx  senlit  naluram  suara, 
et  diversitatem  sexus  intelligit.  Bonum  est  non  tau- 
gere.  Sed  propter  fornicatioHem  vitandam  unusquis- 
que  suam  uxorem  lcgitimam  kabeat,  non  conciibi- 
nam,  el  unaqureqne  virum  suum  kabeat.  Solus 
fornicationis  metus  facit  haec  concedi.  Velut  si  quis 
definiat :  Bonum  est  triiiceo  pane  vesci,  et  edere 
purissimaro  similam,  tamen  nequis  fame  compulsus 
comedal  slercus  bovinum,  concedo  ei  ut  vescaiur  et 
hordeo,  non  ideo  frumenium  non  habebit  suam  pu- 
rilatem,  si  fimo  hordeum  praeferatiir,  sicut  nunc  for- 
nicationi  nupti*  prsferuntur.  Nec  dixit  Propicr 
fornicationem  unusquisque  ducat  uxorein.  Aiioquin 
?iac  excusatione  libidini  frena  lasaret,  ul  quofie»- 
cunque   uxor  moritur,   toties   ducenda  sit  alia  ne 

•2^ 


quii  qui  emplus  est,  non  est  sui  arbitrii,  sed  ejus 
a  <pio  emptus  esl,  ut  non  suam  ,  sed  iilius  faciat 
volunialem.  Ideo  propcnsius  servile  Domino,  qui 
■vos  emit  de  manu  inimici,  ne  offcnsus  a  vobis,  red- 
dat  vos  eidem  vaslalori.  Vere  non  estis  vestri  ad  fa- 
ciendura  quidquid  placuerit.  quia  empli  eslis  ad  Dci 
Eervilium  prelio  magno,  id  est  sanguine  ipsius  Do- 
mini.  Qui  sanguis  est  prelium,  non  corpcrea  qnaii- 
tilate,  sed  spirituali  virtute  et  sanctitate  magnum, 
quia  nullum  fuit  in  eo  peccatum,  sed  omnis  juslitia; 
et  ideo  niembra  vestra  quse  siint  templum  Spiritus 
sancti,  et  siint  redcmpta  pietio  sanguinis  Domini, 
cavete  meretrici  adjungere  ad  coiUumeliam  Redeni- 
ptoris  et  Spiritus  sancti;  sed  potius  glorificate  et 
portate  Deum  in  corpore  vestro,  id  est  Spiritum  san- 
ctum  in  teinpio  suo.  GIoriGcare  Deum,  est  secundum 
ejus  Ifigem  vivere.  Portare  Dcum,  imaginem  ejus  in 
rebus  bene  gestis  ostendere.  Glorilicate  Deum  bene 
operando,  et  portaie  Deum,  jugum  ejus  super  vos 
tollendo  {Mutth.  ii),  et  hoc  facitein  corpore  vestro, 
id  csl  in  mtideramine  corporis  vestri,  ul  nihil  in 
vesU-o  corpoce  notari  possit  quod  ad  Dei  contu- 
ineliam  spectet ,  quod  non  ejus  gloriam  coni- 
mendet. 

C.VPUT  Vll. 
f  De  quibus  auteih  scripsistis  mibi,  bonum  est 
I  bomini  mulierem   iion  tangere.  Propterfornica- 
I  tianem  autem   unusqnjsque  ■  suam  uxorem  ba- 

Patrol.  CLXXXl 


875  tlERVEl  BURGIDOI 

fornicemur  :  et  qoi  continentiam  promiseranl,  vcl  A 
divinis  atietorilalibus  uxorem  liabere  non  possunt, 
\ideremur  ad  lianc  ducendam  reiaxari.  Sed  ait  : 
Unusquisque  uxorem  suam  habeat,  snani  scilicel, 
quara  habebat  antequam  credorel.  Quam  bonum 
eral  uxorem  non  tangere,  et  post  fidem  Christi  so- 
rorem  taniura  nossc,  non  cnniugem,  nisi  fornicalio 
tactum  excusabilem  faccret.  iixori  vir  debiium  red- 
dat,  simititer  aulem  et  uxor  viro.  Post  quam  semel 
sociati  sunt  conjuges,  non  litet  uni  ut  se  contineat 
»inc  \oluntale  allcrius,  sed  dcbitum  compari  red- 
dere  cogitur,  ne  qui  incontinens  est,  oadat  iu  adul- 
lerii  damnabile  llagitium.  Acccptabilis  autem  est  Dco 
tola  continendi  voluntas  ejus,  qui  continentiam  ser- 
vare  vellet,  sed  propterca  debitura  reddit  ne  conjux 
pereat.  Muiier  sui  corporis  polestatem  non  liabet,  ut 
tradat  illud  aliiviro,  vel  contineat  se,  sed  in  viri  ejus 
polestate  est  corpus  ejus.  Sed  et  vir  similiter  pote- 
tlatem  non  habel  sui  corporis  ad  aliam  mulierem, 
velad  contineiitiam,  sed  mutier  habet  illud  in  potc- 
stale.  Hic  iion  dominium  tollitur  viro,  sed  vitium. 
In  hac  enim  re  sunt  ambo  pares,  ut  neuter  possit 
agere  de  corpore  suo  quod  voluerit,  id  est  de  parte 
corporis  qua  sexus  utriusque  carnali  sorte  discer- 
niiur,  sed  in  aliis  rebus  prxest  vir,  et  quia  neuter 
habet  poteslatem  proprii  corporis,  ergo  nolite  frau- 
dare  invicem,  id  esl  subtrahcre  aller  alteri  conjugale 
debitum,  ne  dissensio  gerierel  adulterium.  Quod 
conjuges  coeunl  prster  inleniionem  generatioriis, 
non  est  nuptiarum  malum,  sed  veniale  propler  nu-  r- 
piiarum  bonum,  quod  cst  tripartitum,  fides,  prolcs, 
ucramentum  :  Fides,necum  alio  vel  cum  alia 
coeatur.  Prolcs,  ut  religiose  ediicetur.  Sacrameu- 
■lum,  ne  conjugiura  scparetur.  Noiite  fraudare  invi- 
cem,  nisi  forle  ex  consensu,  id  est  ex  conducto,  ad 
Umpus,  id  cst  aliquo  sacratioris  tcmporis  spatio,  ut 
vacelis  oralioni.  Non  enim  valel  infirmitas  vcstra 
complere  (quod  alibi  praecipitur)  ut  sinc  intermis- 
sione  oretis  {/  IVies.  v),  quia  qiiotiescunque  debi- 
tum  adiiiviccm  reddilis,  orare  iion  potestis.  Cum 
ergo  scnipcr  orandum  sit,  nunquam  csset  conjugio 
serviendum.  Sed  quia  iion  ad  hoc  sufficiiis,  saliem 
intcrposilis  teraporibiis  vos  continete,  ul  oralioni 
possitis  insistere,  quoiiiara  orationls  sulTragio  indi- 
getis.  Nc  eniin  damnclur  talis  conjuginn  vila,  de-  D 
precalio  simplox  ad  Deuin  est  fundenda;  eliiuamvis 
niuiida  sinl  conjugia,  lainen  etiam  a  licilis  absti- 
nendura  esl,  ut  facilius  ad  eflcclura  deducatur  ora- 
tio.  Nam  et  in  lege  sanctiilcari  volentes,  ab  opere 
conjugali  se  continebant  ut  fierent  sanctiorcs.  Cum 
enini  quis  etiam  concessa  non  coiitingii,  osiendit 
se  velle  quod  precatiir  accipere.  Dixi  ut  proplcr  ora- 
tionem  ad  lenipus  consenliaris  inviccra  servare  con- 
linentiam,el  expleloillius  orationis  tempore,  iterum 
revertimini  in  idipsum  opus  coiijugale,  quia,  etsi 
«ilpa  est,  tainen  venialis  est  propier  ni>ptias,  et  pcr 
banc  fornicatii»  vilalur  {Paat.  v).  Concedenda  est 
enim  miiiima  ciilpa,  si  aliter  iioii  potest  decli..ari 
luaxiina.   Reveitimini  in  ip:iura   naiuralera   usum. 


,ENSIS  M0N4CI1I  873 

ne  Satanas,  id  est  diaboliis  vestrje  saliitis  adversa- 
rius,  teniet  vusde  iomicMionepropter  inconiinenlicm 
vestram,  id  est  propter  hoc  quia  vos  conlinere  non 
potcstis.  Si  eiiiTi  continentiam  ambo  servare  posse- 
tis,  lentalio  Satanae  timenda  non  esset.  quoniaui 
adversus  neutruin  ci  vobis  prx-valeret.  Dico  ut  in 
idipsum  revertamini,  sed  lioc  secundum  indulyen- 
Itam,  non  secundum  imperiMm,  quia  hoc  vobi?  indul' 
getur,  non  prrecipilur;  et  ideo  non  peccal  qui  aliter 
agit,  imo  peccat  qiii  sic  agii,  sed  levius.  Non  enira 
sine  vilio  est  quod  ignosciiur,  ct  non  prsecipitur. 
Sed  cuiri  in  dubiis  constringiraur,  utiliter  in  miiii- 
mis  subdimur,ne  in  magnis  peccemus.  Culpa  quippe 
esse  invenitur,  quod  indulgeri  perhibeiiir;  sed  qu» 
tanto  cilius  relaxetur,  quanto  non  per  hanc  illici- 
tura  quid  agitur,  si  hoc  quod  est  licituin,  sub  ino- 
deramine  iion  tenetur.  Tunc  enim  solum  conjuges 
sine  culpa  suiit  in  admisiione,  cum  non  pro  ex- 
plenda  libidine,  sed  pro  suscipienda  prolc  misceii- 
tur.  Sed  lamen  ct  alia  commistio  qua;  Gt  pio  sola 
voluplate,  veniain  accepit  propier  nuptias:  Hoc, 
iiiquit,  vobis  sccunduiu  indulgeiitiam  inlinuis  per- 
niitto ;  scd  tanien  volo  (si  possibile  sit)  omnes  ho" 
mines  esse  sicui  meipsum,  id  est  abstinentes  ab  omni 
concubitu,  sicut  ego  abstineo.  Sed  uiiustiuisque  lide- 
lium  habet  proprium  donum  ex  Deo,  alius  quidem 
sic,  id  cst  ut  sit  umniiio  continens;  alius  vero  sic, 
id  est,  ut  uxori  copulalus  nuUi  alii  misceatur.  Ubi 
satis  apparct,  non  tantum  continentiam  doiiuin  Dci 
esse,  sed  conjugalorum  etiam  castilatera.  Cum  au- 
tera  dona  Dci  esse  monstrantur,  a  quo  petenda  sint, 
discilur,  si  non  habciitur;  et  cui  siiit  agendx 
gralise,  si  halientitr.  Conjuucti  quidem  dcbiluin 
reddaiil;  scd  non  nupiis,  id  est  virginibus,  dico  et 
viduis,  quia  bonuin  csl  illis,  si  sic  permanserint  sicut 
et  ego,  id  est  castse.  Poslquara  nuptis  concesserat 
usum  conjiigii  ,  el  cslenderal  qtiid  ipse  vellet, 
quidvc  coiiccdcret,  trarisit  ad  innuptas  et  ad  vi- 
dtias,  ct  se  pouit  exemplura,  et  felices  vocat  si  sic 
permanserint.Quomodo  diceret :  Bonum  est  innuptis 
si  sic  perinanserint  siciit  et  ego,  nisi  essct  inle- 
ger  corporc?  aut  quomodo  diccret :  volo  ouines  lio- 
raiiies  essc  sicut  raeipsum  :  Si  cnim  uxorem  habuit 
qui  hoc  dixit,  ergo  oraiies  homines  uxoratos  esse 
voluil,  nullamque  virgiiiom  esse.  Sed  absit  ut  su- 
spicemur  ilium  habuisse  eonjugem.  Sicenimapue- 
ritia  fervebat  spiritu,  ut  liujus  rci  curam  iion  Iiabe- 
iel,juvenciilusa  gratia  Dciesset  anticipalus.  Idcoque 
vult  omiies  hoinines  esse  virgines  sicut  ipse  est,  et 
iniiuptas  perseverare  lales  qualis  ipse  est.  Quod,  id 
est  sed ,  si  non  se  cuniincnt ,  id  est  si  vidcrint 
se  non  posse  incentiva  carnis  conipriinere,  nubant. 
Ideo  autera  non  se  continere  valenl,  quia  non  toto 
corde  id  appelunt,  et  propterca  non  inerenlur  adju- 
vari  diviiiitus.  Illum  enim  Deus  adjuvat  qiiem  videt 
lota  virlute  contendere,  nec  sinit  illmn  tentari  supra 
vires  proprias  (infra  \).  Quse  ergo  propler  mentis 
imbccillitaiem  non  possunt  coniinerc  carnis  iinpul- 
sioiiem,  nubsnt,  ne  in  baratlirum  diaboli  per  furni-< 


«77  COMMEM.  iN  EPISTOLXS  PAULI.  ~  IN  EPIST.  I  AD  COR.  S7B 

cationem  corniant.  Nam  melius  est  nubere  quam  u;i  A  Qiiod  utiquc  monendum,  non  jiibcnJum   fuit,  quia 


ardoredcsiderioruni  carnaiium.  Sine  eulpa  scilicet 
ad  cciijugiuni  veniunl,  si  tamen  necdum  meliora 
ricvoveruMt.  Ideo  autem  melius  esl  nubere,  quia  pc- 
jusesluri.  Melius  enim  ad  compaiationem  dete- 
rloris  respicit,  non  ad  siniplicitatem  incomparabilis 
prr  se  boni,  velul  si  dicatur  :  .Melius  est  uiium  ocu- 
lum  habere  quam  nulhim.  Uri  autem  est  desideriis 
carnis  «sluare.  Cum  enim  niens  calori  carnis  coii- 
sentit,  uritur.  Paii  vero  desideria  et  non  vinc:,  illu- 
stris  viri  est  et  perfecti. 

I  His  auteni  qui  inatrimonio  juncti  sunt  prsecipio 
•  non  ego,  sed  Dominus  uxorera  a  viro  non  disce- 
«  dere.  Quod  si  discesserit,  manere  innuplam,  aut 
«  viro  iuo  reconciliari.    Et  vir  uxorem  nou   di 
<  mitiat  (Mallh.  ix;  Marc.  x;  Liic.  xvi).  » 


Inim;  lis  et  viduis  suadeo  ut  sic  permaneant,  sed 
hh  quisuntjmicii  matrimonio,  id  est  virisci  feminis, 
qui  jam  copuiati  sunt  in  conjugio  non  ego  prascipio, 
sed  Domiuus  ipse  per  EvaiigeHum  prKcipit  uxorem 
a  viro  „on  discedere.  Quod,  td  estsed,  si  abtodisces- 
terit  ea  causa  qua  Dorainus  permisil,  id  est  propter 
fornicationem  viri,  prsecepit  eam  Dominus  manere 
iMiupium,  dum  virejus  vixerit;  aul  si  se  non  con- 
linet,  rcconciliari  polius  viro  suo  vel  correpto,  vel 
lolerando,  quam  alleri  nubere,  sed  taraen  particeps 
delicii  mariti  incorrepti  iiet.  Ei  vir  uxorem  non  di- 
minal,  quiasi  fornicata  fuerii,  non  est  uxor  legiti- 
ma.  ideoque  potest  dimllii,  ct  subintelligendum  est 
idem  de  viro,  quod  de  uxorc  prsemissum  est,  ut  si  C 
vr  uxorem  dimiserit  ob  fornicationera  ejus,  maneal 
inconjunctus;  aut  si  se  non  potest  continere,  recon- 
cilietur  uxori  sua;,  vel  correpls  vel  loierandae, 
Tamen  si  correpta  non  luerit,  parliceps  fiel  peccati 
ejus  vir  qui  eam  tcnuerit.  <  Quoniam  qui  adhajret 
merelriei,  unum  corpus  efficitur  (supra  vi),  >  ei  ut 
Salomon  a  t :  c  Qui  tenel  adulteram,  slultus  cst  et 
insipiens  (Prov.  xviii).  ,  Haec  de  his  dicta  sunt,  qui 
posl  acceptionera  Chr.siianiiatis  sociali  suut  in  con- 
jugio.  De  illos  autem  quos  fides  in  conjugio  invene- 
rat,  subditur  : 

«  Nam  lu-leris  ego  dico,  non  Dominus.  Si  quis 
<  fiater  habct  uxorem  inlidilem,  et  ha;c  consentit 


non  lanlo  pondere  prohibendi  sunl  honiines  facere 
licila  qiKie  non  expediant,  quanio  proliibeiilur  illi- 
cila.  Cuni  eigo  ait  :  Ego  dico,  non  Doniiniis,  satis 
ostendit  Dominum  non  prohibere  quod  ipso  prohi- 
bebat.  Itaque  licitum  erat  per  juiiitiam,  si'd  cliara 
licitum  non  erat  faciendum  propler  liberam  bene- 
volciiliam,  sciiicet  ut  credcns  relinquorct  non  cre- 
dentem,  quia  fortasse  coiiversuros  eiiin  erat  ad 
lidem.  Prohibuissel  autem  Domiiius,  si  esset  illici- 
lum.  Si  quis  frater,  id  cst  Christianus,  liabet  uxo- 
rem  infidelcm,  cui  sociatus  sit  anlequam  veiiissei  ad 
fideni,  el  hccc  conscnlit  hnbilure  cum  illu,  id  est  noii 
alihorret  eum  propter  fidem  Christi,  nec  exsecialur 
quod  Christianus  est,  non  dimittat  illam,  quia  et 
»  ipsa  postmodum  forlasse  fiet  Chrisliana,  si  cum  eo 


<  habitare  cum  illo,  non  dimiltat  iilam.  Et  si  qua 
«  mulier  lidelis  habel  virum  infidelem,  et  hic  con- 
t  semit  habiiare  cum  illa,  non  dimiltat  virum.  San- 
«  ctiflcatus  estenimvir  infidelis  per  mulierera  Hde- 
«  lem,  et  sanctiiicata  csl  mulier  inlldelis  per  virura 
«  Bdelem.  Aiioquiii  filii  vestri  iminandi  essent,  nunc 
«  auiem  sancii  snnt.  » 

Ub:  utcrque  fidelis  est,  pr^cipit  Dominus  ne  dis- 
socientur.  Nam  cmteris,  id  esl  illis  qui  non  arabo 
sunt  hdeles,  sed  unus  credidit,  aller  in  inlideliute 
(>€rmansil ,  ego  dico,  non  Dominus.  Si  quis  (ra- 
ter,  eic.  Qiioniana  ab  infldeli  discedere  nec  prohibet, 
ftec  jubet  Dominns,  ideo  ut  non  discedat  :  Apo- 
stolus  dicit,  non  Dominus,  babens  utique  Spiritum 
sanctum,  in  qtio  dare  posset  utile  et  fidele  consilium. 


fuerit  assidiia.  Jam  ciiiin  aliquanluhiin  facta  esl  do- 
mestica,  qiiod  viriim  patitur  Clirisliannin.  Et  eo 
niodo  si  qua  Chi  isliana  mulier  habel  virum  in/idetem, 
cui  sociata  sit  antequani  crederet,  et  hic  consentit 
habiiare  cum  illa,  qiiam  scit  Chrislianani,  nec  ideo 
adhorret  illam,  non  dimitlat  virnm,  quia  jam  in 
aliquo  domitus  est.  Hoc  non  prjecepium,  sed  con- 
siliura  est  Apostoli  et  admoniiio,  Si  qiiis  vero  aliier 
fecerit,  noii  erit  prsecepti  Iransgressor,  scd  Apnstoli 
coiisiliura  non  tenebit.  Cum  autcm  propter  iiilide- 
iitalera  conjux  dimitli  possit,  etjuxla  Domini  seu- 
tentiam  dimitli  neqiieal  nisi  caiisa  fornicationis, 
nianifeslum  est  ct  infideliial.m  esse  foi  iiicationcin. 
Quia  scilicet  idololatria,  quam  sequuntur  infideics, 
et  qua-libet  noxia  supcrslilio,  fornicatio  est,  Donii 
nus  autem  permisit  causa  fornicationis  conjugeni 
dimitti  (Maith.  v,  xix).  Sed  quia  peimisit,  non  jus- 
sit,  dcdit  Aposlolo  locum  monendi,  ut  qui  volucj-il, 
noii  dimiltat  inUdelem,  quia  sic  forsaii  fiet  fidelis. 
Potest  enim  esse  mullorum  occasio  lucrandorum, 
si  Udeles  conjuges  in  reliqucndis  infidclibus  per- 
niissa  licentia  non  iitantur.  Sanctificatus  cst  enim, 
id  est  sanclus  efTecius  est,  virqui  erat  injidelis,  per 
mulierem  fidetem;  el  sanctijicata  esl  mulier,  qua; 
prius  eral  infidelis,  per  virum  fidetem.  Credendam 
est,  quia  jam  provcnerat  ut  nonnuHi  viri  per  uxores 
Cdeles,  et  feininae  per  viros  fidcles  in  fidem  venirent. 
Et  quamvis  non  diceiis  nomina,  excmplis  laraen 


D  liorlaius  cst  ad  coufirmandum  coiisilium  suum. 
Deinde  subjecit  :  Alioquin,  id  est  si  dissociaretur 
conjugium  vestrum,  filii  vestri  essent  immundi,  id 
est  spurii  non  legali  copula  nati.  Nunc  autem  sancti 
sunt,  id  est  niuiidi,  quia  vos  in  vestro  conjugio 
raanelis,  jara  eniin  erant  parvuli  Christiani,  qui 
sine  auctore  uuo  ex  parentibus,  sive  utroque  con- 
sentiente,  sanctificati  eraiit  baplismate.  Quod  non 
fleret,  si  uno  credente  dissoeiaretur  coiijugium,  et 
non  lolerarciur  infidelitas  conjugis  usque  ad  oppor- 
tunilatem  credendi.  Vel  in  eo  quod  dictum  est,  san- 
ctificatus  est  vir  infidelis,  etc,  potuil  Apostolus  per 
prophetiaa  spiritum  verbo  pra-leriti  teraporis  uii  pro 
futiiro,  quoniaiB  postea  sype  contigit  ui  alter  per 
altorum  ad  n-.k-.n  convcrteretur.  Alioquin  si  alter 


879 


HERVEI  BfRGIDOLElSSlS  MOMACHl 


880 


alteri  non  conscntiret,  filii  vestri  essent  immundi.  A  si  salvum  facies  comparem  tiiiini.  niii  ita  te  habeas 


Sed  nunc  sancti  sunt,  qiiia  de  licilo  conjugio  pro- 
creati,  et  sub  Cieatoris  veneratioue  nati  suiit  ex 
majore  parte,  rlnm  uniis  ex  vobis  esset  Cliiisiianiis, 
et  .lUer  ei  consenlirei.  Nam  sicut  omne  quod  per 
dedicationem  fit  idolorum,  immundum  est;  ila  el 
qnidquid  sub  Dei  Crealoris  professione  fil,  sanctum 
est.  Sed  quodnunc  magis  verba  Aposioli  videntiir 
sonare,  et  qiiotlainiiio(Io  cogere,  aliqua  hic  intelli- 
genda  esl  sanotific.atio,  qua  sancli(ical>atur  vir  vel 
mulier  iiifidrlis  in  coujuge  fideli,  et  qna  sancti  nascc- 
bantur  filii  fidermm  (213*),  sive  quia  in  menstruo 
sangiiine  mulieris  a  concubitii  conliiichat,  quicun- 
que  vir  vel  femina  id  in  lege  didicerat  (nain  hoc 
Ezecliiel  inter  illa  prxcepta  ponil,  qax  non  figurala 
accipienda  siint)  sive  propter  aiiajn  quamlibel,  qua; " 
ibi  aperle  proposiia  non  est,  ex  ipsa  neccssiiale 
conjuginrum  atqnc  fillnriim  sanclitatis  aspcrgiiicm. 
lllnd  tamen  sine  dubilatione  tenendum  est,  qusecuii- 
qne  illa  sanctificatio  sit,  noii  valere  ad  Chrisiianos 
faciendos  atque  ad  dimittenda  peccata,  nisiChrislia- 
na  et  ecclesiastica  insliiutione  sacramentis  enician- 
tur  fideles;  nani  nec  conjuges  infidelcs,  quamlibot 
sanclis  et  justis  conjugibus  lia^rcant,  ab  iniqiiitale 
mundanlur,  quac  a  vcgno  Dci  separalos  in  dainna- 
lionem  venire  compellit,  ncc  parvuli  de  quibuslibct 
sanclis  juslisqiie  procreali,  originalis  peccali  realu 
absolvunlur,  nisi  in  Christo  fuerint  baplizati. 
c  Qiiod  si  infidelis  discedit,  discedal.  Non  eniin 


ad  eum  sicul  Doniinus  diiisit  uiiicuique  id  est  viro 
p,ra;esse,  uxori  subcsse.  Vel,  undc  scis  si  eum  sal- 
vabis,  nisi  quemadnioduin  Doininus  divisit  unicui- 
que  quando  salvclur,  id  cst  prseordinavit  qiiando 
credat,  et  sustinet  illiim  donec  praliniia  hora  cre- 
dulitatis  cjus  venial?  Sic  et  lu  longanimiier  ex- 
specta,  ut  credat. 

<  IJnusquisque  sicut  vacavit  Deus,  ita  ambulet, 
I  et  sicul  iii  oniiiibus  ecclesiis  doceo.  Circumcisus 
«  aliquis  vocatus  cst?  noii  adducat  prseputium.  In 
«  prseputio  aliqiiis  vocalus  esl?  non  circunicidatur. 
«  Ciicumcisio  nihil  est,  et  prxputiura  nihil  est,  sert 
f  observatio  mandaiorum  Dci  {Galat.  v,  vi).  Unus- 
f  quisqiie  in  qiia  vocatione  vocatus  est,  in  ea  per- 
(  maneat  (Ephes.  iv).  Servus  vocatus  es?  non  sit 
«  libi  curse,  sed  el  si  potes  fieri  liber,  magis  uicre. 
I  Qui  eiiim  in  Domino  vocatiis  est  servus,  libertus 
«  est  Domini.  Similitcr  qui  liber  vocalus  cst,  ser- 
«  VHsestChristi.Prelioen)ptiestis(s«pravi;  I Petr. 
I  i).  Nolite  fieri  servi  hominiini.  Uniisquisque  eigo 
«  in  quo  vocatiis  esi  fiater.  in  hoc  pcrmaneat  apud 
I  Deuni.  ) 

Nolile,  inquam,  ab  invicem  scparari.  Sed  sieui 
Deus  voeavil  nnumqvemque  ila  nmbuiet  qiii  vocatus 
cst,  id  est  si  quando  credidil,  crat  conjugatus  vel 
circumcisus,  aul  pr.-epulialiis,  talis  permaneat  et 
jiost  baptisinum,  sicut  ego  iion  solummodo  apud 
vos,  sed  etiam   in  onmibus  ecclcsiis  doceo,  el   ideo 


«  scrvituli  subjcctus  cst  fraler  aiit  soror  in  hiijiis-  q  tcnendum  vobis  est  (juod  omiies  ecclesiae   tenent. 


niodi.  In   pace  anlpm  vocavit   nos   Deus.  Undc 

<  enira  scis,  mulier,  si  virum  salvum  facics  ?  aut  uiide 

<  scis,  vir.si  mulicrem  salvain  facies,  nisi  unicuiquo 
(  sicut  divisit  Domiiius?  i 

Fidelis  non  discedat  ab  infideli.  Sed  si  infidelis 
vir  aut  mulicr  discedit  odio  fidei,discedat,  permitla- 
tur disccdere.  Idcodico,  utdeturei  libcrtas  abeundi, 
quia  non  cst  subjeclus  servituti  frater  uut  soror,  id 
est  Chrislianus  aul  Christiana,  in  hujusmodi  con- 
juge  ut  cogalur  lidcm  dimilterc,  ne  conjugem  amit- 
tat  infidelem.  Scd  quandiu  possunt  simul  esse  in 
pace,  non  separentur,  qiiia  Deus  nos  aversos  a  se 
vocavit  in  puce,  id  csl  duni  esscmus  invicem  con- 
cordes;  cl  idco  causa  vocationis  cjiis  non  debeniiis 


nisi  aliuin  ritum  qiiain  ouines  ccclesis  lenere  ma- 
lueritis.  Vere  uniisquisquc  debet  ambiilare  ut  voca- 
tiis  est.  Nam  circumcisus  (Jiquis  vocattts  esl,  id  est 
si  jam  circumcisus  erat  qiiando  ad  ftdem  vocatus 
est,  hic  non.  adducat  jyrai^utium,  id  est  non  ita  vival 
qiiasi  pi-:E|mliuni  addiixerit;  lioc  csl,  quasi  in  eam 
partem  quam  nudavil,  lursus  tegimen  carnis  attra.- 
xerif,  et  quasi  Judxiis  esse  dcstitcrit,  ul  scilicet  fachis 
Christiaiiusnon  puietse  digniim,  qiiia  iion  habcl  prse- 
piiliuin,  dans  gloriam  pra;piilio,  qiiasi  valeat  aliquid. 
Sed  si  ct  in  prwputio  aliquis  vocatus  est  ad  lidcm, el  hic 
non  ciycumcidttiur,  pulans  circumcisionem  aliquid 
prodessc.  Nam  ciTcumcisio  nihil  cit,  id  esl  nec  pro- 
dest,  nec   obest  ad  salulcin;  et  prcfpulium  nihit  est. 


pacem  rumpere,  in  quanos  ejus  vocatio  rcpcrit;  scd  D  nec  impodil,   nec  expedit;  sed  observatio  mandato- 


in  ea,  si  licri  poteM,  inanere,  et  vere  mancndum  est 
in  conjugali  pace,  nec  expedit  discedere,  quamvis 
liceat.  Qiiia  unde  scis ,  o  inulier,  si  virum  tuum 
salvum  (acies,  convcrtcns  illum  ad  fidem,  sicut  jam 
saepe  sanclificatus  esl  vir  iiifidclis  per  miilierem  fide- 
lcm?  aut  undc  scis,  o  vir,  si  tiiam  inulierem  salvam 
facies,  convertens  illain  ad  Christiim  per  cohahita- 
tionem  el  colloculioncm  el  amicitiam  tuain,  sicut 
frequenter  sanctilicata  cslniulicr  infidelis  per  yirum 
fidclcm  ?  Quod  enini  in  aliis  jam  factum  est,  forle 
et  in  vobis  fiet,  fortasse  cnim  siint  credituri,  qui 
non  abhorrcnt  nomcn  Christi.  Unde,  inquain,  scis 


r«i«  Dei  valct  ad  saluiem.  Natn  sive  circumdsus, 
sive  pr.Tputiatui  sitquisqiie,  si  raandaiaDei  custo- 
dicrit,  salvabitur;  arioquiii  salvus  esse  non  poteril. 
Nusquain  Apostolus  cousuetudinem  auferi,  qiiae 
servata  iion  impedit,  monct  tanicn  ne  in  talihiis 
spes  salutis  ponalur.  Undc  et  dicit  ea  nihil  esse,  ct 
post  subjiingit  repclcndo  prxmissam  senlentiam  : 
Vnusquisque  in  qua  vocatione  vocnlus  est,  id  esl  \n 
qua  conditione  vocationi  non  repiignante,  in  ea 
permnncni.  Quod  ad  cas  consuctudines  vel  vocatio- 
nes  vita;  retulii,  qune  nihil  obsunt  lidei  bonisque 
moribus.  Nbn  enim  sicut  cl  iatro  erat  quisque  cum 


(215*)  Locus  ohecurus. 


m 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  1  AD  COR. 


882 


vocaius  esl,  debet  in  latrocinio  permancre.  Dica  ut  A  didisti  in  Chrislo,  sl  drcumcisus  ab  uxorc  vocatus 


in  eadem  conditionc  nianeat.  Nam  si  servits  vocalus 
es,  mane  in  eadera  servituie.  J\'oji  sil  tibi  curm  qiiod 
servus  es,  non  inde  doleas,  non  inde  soUicitus  sis, 
cupiens  inde  solvi.  Sed  et  si  potes  liber  fieri,  mwjis 
ittere  servitute  qnasi  re  bona  ct  utili.  Servitus  enim 
valet  ad  humiliiaiem  servandam  et  ad  patientiam 
exercendam,  et  qui  in  his  terrcnis  bene  servit  in- 
lentione  servandi  justitiam  et  liumiliialem,  grande 
sibi  meiituni  collocat  apud  Deum  non  respicicntem 
condiliones  hominum,  sed  meiites  et  actiones.  Ideo 
quasi  bonaio  rem  ampleclere  scrvitutem  nec  pules 
non  posse  te  pbcere  Deo,  si  servis  homini,  qiiia  qui 
in  Domino  vocatus  esl  senms,  libertus  cst  Doinini,  id 
est  Dominus  Jesus  iiberavit  eum  a  servifute  peccati. 


es  et  cslebs  eras,  noli  duceie,  hoc  est  noli  adducere 
prifiputiura,  ne  cireumcisionis  et  pudicitise  liberta- 
lem  oneres  sarcina  nuptiaruin.  Rursum  in  prxputio 
quis  vocatus  est,  non  circumcidatur.  Ilabebas,  in- 
quit,  uxorem  cum  credidisti?  noli  fidera  Chrisli 
causam  putare  dissidii,  quia  in  pace  votavit  nos 
Deus.  Circuincisio  niiiil  est,  et  pra;puliuin  nihil  est, 
Bcd  obscrvatio  mandatorum  Dei.  Nihil  eniin  pro- 
dcst  absque  opcribus  caelibatus  et  nuptiaj,cura  etiam 
fides  quce  Christianorum  esl,  si  opera  non  habuerit 
niortua  esse  dicatur  (Jucob.  ii),  et  hac  !ege  virgines 
quoque  Vestas  in  sanctarum  queant  ordine  nume- 
rari.  Unusquisqiie  in  qua  vocalione  vocalus  est, 
in  ea  pernianeat.  Quando  credidil,  inquit,  sive  ha- 


qnsE  est  deterior.  Nam  si  pcccaia  servos  faciunt,  B  bebat,  sive  iion  baiiebal  uxoiein,  in  eo  perinaneai 


cui  peccata  lemittuntur,  Ilber  efficilur.  Simililer  et 
(jui  juxta  sseculi  condiiioncm  liber  vocntus  esl  ad 
Iideni,  servus  estChristi,  ut  ei  serviat  operandojusli- 
liam,  ei  ila  uterque  est  scrvus.  Superbiani  abscindit 
Apostolus  et  uniiatem  facit,  utneque  servus  pudore 
condilionis  despeclum  se  piitet,  ncque  libcr  infla- 
tione  mentis  elatus  servo  se  superponat.  Yere  servus 
cst  Cliristi  quisqiiis  ad  (idem  vcnit,  eliam  si  libcr 
apud  bomines  judicatur,  nam  preiio  empti  estis  om- 
nes,  id  est  sanguine  Christi,  qucm  pro  vobis  in 
cruce  fudit,  ut  vos  sibi  servos  emeret,  qiii  eraiis 
inale  liberi.  Maxiinum  nanique  criinen  est,  esse  li- 
berum  a  Dco;  maxinuisqiie  profectus,  ex  liiiero  fieri 
servuin  Dei,  el  qnia  vos  sibi  servos  emit,  iden  scr- 
vile  illi  soli,  et  nolite  fieri  servi  hominum,  ut  propter 
bomines  postponatis  Dei  seiviiium,  vel  faciatis  coii- 
tra  ejus  praeceptuin.  ili  sunt  eiiiin  servi  iiomiiium, 
qui  humanis  siipeistitionibus  sc  subjiciunt;  qui 
tantum  bominibus  placerc  cupiunt,  et  Deo  serviie 
negiigunt.  Sicut  antca  fideles  conjuges  luonucrat 
ne  recedercnt  ab  infidelibus,  ita  servos  quos  in  ser- 
vilute  (ides  invenit,  horlatus  esl  ne  servitulem  re- 
liiiquere  cuiareni.  Nunc  autem  eos  qui  jam  fidem 
percepeiunt  et  semper  liberi  fuerunl,  monet  ut  ho- 
niinuni  servi  amplius  non  fiant,  ne  fortc  rctardentur 
a  Dei  sevvilio,  si  se  humano  subdiderunt  obscquio. 
Cnde  ct  supradiciam  reiterat  senteMiam,  uicens : 
Vnusquiique  ergo  jraier  in  qno  subauditur  slatu  do- 


quo  vocatus  est.  Ac  per  hoc  non  tam  virgines  cogi- 
niibere,  qiiam  repudia  prohibct;  et  sicut  babentibiis 
uxores  tollit  licenliam  dimittendi  eas,  sic  virginibus 
nubendi  amputat  lacultatem.  Seivus  vocatus  cs? 
non  sil  libi  curae.  Sed  et  si  potes  liber  fieri,  magi^ 
utere.  Etiara  si  habes,  inquit,  uxorem,  et  illi  aiii- 
galus  es,  et  solvis  debituin,  et  noii  babes  tui  cor- 
poris  potestatem,  atquc  (ut  manifeslius  loqnar)  ser- 
viis  uxoris  es,  noli  propier  hoc  liabere  tiistitiain, 
nec  de  amissa  viiginilate  siispires.  Sed  eliam  si 
potes  causas  aliquas  inveniie  dissidii,  iii  libertalo 
piidiciii:e  perfruaris,  iioli  sakitem  tuam  cum  alle- 
rius  interiiu  qua:rere.  Habeto  jiaulisper  uxorem, 
nec  piacurras  moranteiu,  scd  exspecta  dum  seqiii- 
tur.  Si  cgeris  patientcr,  coiijux  inutabitur  in  soro 
rein.  Qiii  enim  iii  Domino  vocatus  cst  servus,  liber 
tusest  Domiiii.  Siniiiilerqui  liber  vocatus  est,  ser- 
vus  est  Chrisli.  Reddit  causas  cur  nolit  uxores  de- 
scri.  Ideirco,  ait,  pr;ecipio  ut  in  Christum  de  gen- 
tilitate  credentcs  iiiila  anle  lidem  malrimonia  non 
relinquant,  quia  si  uxorcm  habens  credidit,  non 
tanlo  Dci  scrvitio  dclinetur,  quanto  virgines  et  iii- 
nuptae,  sed  quodammodo  est  liberior,  et  scrvitutis 
illi  frena  laxantur,  et  dum  uxoris  est,  iit  ita  dicain, 
liliertus  esl  Doraini,  pro  quo,  qui  uxorcm  non  lia 
Ijens  credidit,  et  liber  a  scrvii.ute  conjugii  vocatus 
a  Doinino  est,  iste  verc  scrvus  cst  Christi,  noo 
carne,  sed  Spiritu  sanclo.  Qui  eiiiin  adhasret  Do- 


catus  est,  in  lioc  slatu  permaneat  apud  Deum,  id  est  j)  niino,  unus  spirilus  est.  Ac  iie  forsitan  in  eo  quod 


in  domo  Dei,  qiue  est  ecciesia.  Id  est  si  liber  erat 
quando  vocatus  est,  liber  mancat;  aut  si  scrvus, 
maiieat.  Non  cnim  vocatiodivina  conditioncm  mu- 
tat,  scd  mores.  Beatus  autem  liicronymns  aliler 
haec  interpretatur,  et  dicit  quod  ad  superiorem  di- 
sputalionera,  in  qua  docuerat  Apostolus  lidelem  ab 
inlidelibus  non  debere  discedere,  sed  permanerc  in 
niatrimoiiio  sicul  eos  invenisset  iidcs,  ct  unum 
quemque  vel  CKiibcm  vel  maritum  ita  durare  ut 
esset  Chrisli  baptismate  dcprehensus,  infeit  para- 
bolas  circumcisi  et  ctlinici,  servi  et  liberi,  el  sub 
metaphora  eorum  de  nuptis  dispulat  et  innuptis. 
Circumcisus  aliquis  vocatus  csl?  non  adducat  prx- 
putiuoi.  Eo,  inquit,  tempore  quo  vocaius  es  et  crc- 


supra  dixerat  servus  vocatus  es,  iion  sit  tibi  curac, 
sed  etsi  potes  liber  ficri,  raagis  utere,  suggillasse 
continentiara  videretur,  infert  sententiain  quse  om 
iicra  amputet  cavillationein  :  <  Prclio  einpti  estis, 
nolile  Geri  servi  boininum.  >  Redcmpli  suitus  pre- 
liosissimo  Chrisli  sanguine,  immolatus  est  pro  nohis 
Agiius,  etaspcrsi  calidissirao  rore  hyssopi  omnem 
iinpelom  noxia;  voluplatis  excoximns.  Quibus  iu 
baptismato  mortuus  est  Pharao  et  universus  ejus 
sutfocatus  exercitus,  cur  rursum  ^gyptum  quaeri- 
inus?  et  post  raanna,  angelorum  cibo,  aliia  et  ccpe 
et  pcpones  et  carnes  varias  suspiramus?  Itec  Hic- 
ronyinus  :  Marilorum  vero  et  conliucnliom  dijpu- 


SS3  HERVEI  BLRGIDOLENSIS  MONACHt  m 

tatioiie  prsnii«sa,    laodein  Apusiuius   aj  vii-.ii(.s  j^  in  fuluro  sseculo  gloiiam,   sed  el  (ii  (irxsemi  re- 


veiiit,  et  aic 

•  De  virginibiis  autem  prKcepluni  Domiiii  non 

<  liabco,  consilium  autem  do,  '.anquam  niisericor- 

<  diam  consecuius  a  Doniino,  nt  sim  /idrlis.  Exi- 

<  slimo  cnim  iioc  boniim  esse  propter  instaiitein 

<  necessitatsin  ,  quoniain  bonum    est   homini  sic 

<  esse.  I 
De  conjugatis  dedi  prreceptum  Domini,  quod  ac- 

ccporam  es  Evangelio,  et  sulyeci  consilium  meuin. 
Sed   de   virginibut   non  habeo  pracephtm  Domini, 
quod  vobis  proferani,  quia  Doniinus  nulla  prscepli 
neccssitale  virgines  coegit  sic  permanere,  sed  in  ar- 
sitrio  volunlatis  eorum  posuit,  ul  si  vellcnt  nube- 
rent,  vel  virgines  permanerent.  Nam   majoris  est 
mercedis  quod  non  cogilur,  sed  olTertur.  Qiiia  si  ^ 
fiiissel  virgiiiilas  iniperata,  niiptise  videbaiilur  abla- 
fae;  et  durissimiim  erat  conira  naturam  cogere,  an- 
gelorumque  \ilani  ab  liominibus  extorqucre,  et  qiio- 
dammodo  damnare  quod  coiididit.  Si  enim  virgini- 
tatem  Doniiiius  iinpcrasset,  videbatur  nuptias  con- 
(leraiiare,  et  liominum  aufcrre  seminarium,  undeet 
ipsa  viiginilas  nascilur.  Quse  si  fuisset  imperaia, 
quisquiseam  non  servarct,  dainnaretur.  Prxceptuin 
Uomini  de  virginibns  noii  liabeo,  sed  consilium  do. 
Quia  ubi  pra-cepium,  ibi  npcessitas  est  servitutis; 
ubi  veio  coiisillum  daiur,  ibi  est  arbitrium  offeren- 
lis    ibi  aliud  facere  non  licet,  liic  auleni  licet,  et 
ideo  plus  amat  virgines  Clirislus,  quia  sponte  tri- 
fauuiit    quod  sibi    non    fuerat  imperatum.  Majoris 
«utem  gratiae  est  auferre  quod  non  debes,  quam 
reddcre  quod   exigeris.  Consilium  do  tanquam  de 
praeteritis  meis  erratibus  misericordiam  o   Domino 
consecutus,  ut  dcinceps  sim  fiddis.  Vel  Iianc  mise- 
ncordiam  consecuius  sum,  ut  sim  fidelis,  quia  per 
Dci  misericordiam  mihi  datum  est,  ut  ab  inlidelilate 
exemptus  sira    fidelis;  ct  idco  lidele  est  cnnsiliiim 
qiiod  do,  et  a  Doniino  est,  per  ciijus  misericordiam 
(i.lolis  sum,  Verc  do  consiliu;ii,  quia  isliid,  q;iod 
fjiiUmo  bonum  esse  lioc,  id  cst  virginitatem  servare. 
Vel  quia  fidele  possum  dare  consilium,  ergo  exi- 
Btimo  bonum  esse  hcc,  ut  qiiicunque  poterit,  virgo 
permaneat;  boc,   in^iuam,  existinio    boiium    esse 
propler  instanlcm  necessitatem,  quae  instat  conjugia 


quiem  et  libertatcm  liabet  virginitas. 

<  Alligatus  es  uxori?  noli  quaerere  solutionem. 

<  Solutus  es  ab  uxore?  noli  qua^rere  uxorem.  » 
Dixi  quia  bonum  est  homini  sic  esse,  et  tamcn  si 

atligatus  es  uxori,  noli  quwrerc  sotutinnem,  ut  conli- 
nentcr  vivas,  quia  non  licet  iixorem  diiiiilti  iiisi 
<ausa  fornicaiionis  (Maitlt.  v,  19).  Sed  si  solutus  es 
tib  uxore,  tunc  accipe  meum  consilium  ul  non  quae- 
ras  uxorem.  Habet  unusquisque  noslrum  terrninos 
suos,  redde.niihi  meuni,  et  tu  tene  luiim.  Et  si  alli- 
gatuses  uxori,  iie  dcs  illi  repudiuin;  si  solulus  es, 
nequaeras  vinculum.  Ul  ego  non  solvo  conjugia,  si 
semel  ligata  suiil,  ila  tu  non  ligcs,  quod  solutuin 
est. 

<  Si  autem  accepeiis  uxorem,  non  peccasti;  et  si 

<  nupserit  viigo,  non  peccavii.  Tribulationem  ta- 

<  men  carnis  babebuiit  hujusmodi.  Ego  autem  vobis 

<  parco.  t 
Dixi,  ne  quxras  uxorem.  Sed  tamen  s«  acceperit 

uxorem,  non  peccosti.  Aliud  est  noii  peccare,  alitid 
beiie  facpre.  Non  enim  male  ag  t  qui  uoren»  ducit, 
sed  contra  matain  foriiicationis  aclionem  se  munii. 
Et  si  nupserit  virgo,  non  peccavit.  Non  illa  virgo, 
quae  se  semel  Dei  culiui  dedicavil.  Harum  enim  si 
qiia  iiupserit,  habebil  damnalioiiein,  quia  primain 
liilem  irritam  fecit.  Virgines  cnim  qux  post  conse- 
crationem  nupscrini,  non  tam  adulterx  sunt  quam 
injusiae  (/  Tim.  vl.  Ne  autem  videritur  Apoiiolus  in 
eo  qwod  dixit :  Et  si  nupserit  virgo,  non  peccavit, 
rursiim  ca'Iibes  ad  nuptias  rcvocare,  statim  sc  re- 
frenavit,  el  aliud  inlerendo  infirraavit,  quod  con- 
cesserat,  ac  deterriiit  a  nuptiis,  diccns  :  Tribvtatio- 
ncm  tamen  carnis  Itabebttnt  hujusmodi,  id  est  licet 
non  peccent  qiii  conjugia  sorliuntur,  tamen  levius 
$ine  conjugio  possuiit  vivere,  quia  tribulationem 
carnis  habcbuiit  qui  sunl  hujnsmodi,  et  nos  ignari 
reruin  putabamus  nuptias  saltem  carnis  habere 
Ixtiiiam.  Si  autein  nubeniibus  ct  in  carne  iribulaiiu 
est,  iu  qua  sola  videbantur  habere  dilieias,  quid 
crit  reliquum  propter  quod  nubant,  cum  et  in  spi- 
ritu  et  iii  anima  et  iii  ipsa  carne  tribulatio  sit?  Nam 
et  niajores  tribulaliones  bi  frequentcr  ex  carne  su- 
scipiunt,  qui  cainis  voliiptatihus  deleclantur.  Tri- 


ineuiitibus,  quia  deinceps  semper  necesse  cst  illis  d  bulalioncm  habebunt.  Sed  ego  dum  consuto  Vitara 

cogilare  de  leniporalibus,  el  tunc  intumescunt  uteri 

feminarum,  atqiie  ciim  inaximo  dolore  pariuriunt, 

et  cum  giandi  laboie  nuiriunt  (iiios,  ac  doinde  ac- 

cidit  frequenter,  ut  filiis  orbcnUir  et  maritis,  atqnc 

reliquum  in  cgeslate  et  calamitatc  ducant.  Sed  vir- 

ginitatis  observatio  bona  est,  non  soluni  propier 

supernam  mercedem,  sed  etiam  propter  hnjusmodi 

instantera  neccssitalctn.  Vel  propter  instanlem  nc- 

cessitatcm,  quia  necessilas  instat  omnibus,  ul  sc 

pratparent  ad  adventuin  judicis,  quod  conjuges  mi- 

iius  facere  possunt,  dum  curis  mundanis  occupan- 

lur.  Propter  hujusmodi  necessi;ateiu  exis;imo  l)o- 

nura  esse  in  virginitate  manerc,  quoniam  bonum  est 

komini  sic  ette,  id  est  in  virginiiate,  quia  iioii  soliira 


banc,  parco  vobis,  id  cst  iiolo  vos  illam  scntire,  scd 
immuncs  ab  ea  esse.  Vcl  parco  vobis,  id  cst  osteiulo 
sic  caniis  tribulationom,  quasi  non  raajora  sint  pro- 
pter  qux  luibere  non  debcalis. 

<  Hoc  iiaque  dico,  fratrcs,  tcmpus  breveest.  Ro- 

<  liquura  cst  ut  qui   habcnt  uxorcs,   tanquaiu  nou 

<  haboiiles   sinl;  el  qui  fleiit,  lanqsiani  noii  flontes; 

<  et  qui  gaudeiit,  laiiquam  non  gaudentes;  el  qui 

<  eraunt  tanquam  iion  possidenles;  et  qui  utuntur 

<  hoc  niiiiido,  tanquani  non  utantur.  Prxterit  enim 

<  ligiira  hiijiis  nuiiidi.  i 

Quanddquideni  parco  vobis  a  tribiilationc,  utnon 
eam  pcr  nuptiarum  iinplicanienta  suslinere  coga- 
iiiiiii,  ilaque,fralres,  hoc  dico  rokis,  quia  iemvus  vita 


885  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST   I  AD  COP  886 

prssentis  6rete  esi;  nec  ailhuc  populus   Dei  propa-  A  (igura  niuuili  quolidie  senesceiitis  perfecte  pr;eieri 


gandus  est  generatione  carnari,  sed  jam  recolligen- 
dus  regeneratione  spirituali,  quoniani  ompiia  in  l»re- 
vi  fmientur.  Reliquuvi  est,  id  est  hoc  soluni  resiat 
agenduni  ul  et  qiti  liabent  uxores,  etc.  Usorem  nam- 
que  liabet,  sed  quasi  non  habens  est,  qui  scit  sic 
debita  carnis  exsolvere,  ut  tamen  per  ea  mundo 
tota  niente  non  cogatur  inhaerere.  Nam  cum  Apo- 
Etolus  isie  rnrsum  dicat :  Qui  habet  uxorem,  cogi- 
lat  quse  sunt  mundi,  qunmodo  placcat  uxori;  ilie 
uxorem  habel,  quasi  iion  haliens,  qui  sic  sludet  pla- 
cere  conjugi ,  ut  tamen  non  displiceat  Condilori. 
Flet  quoque,  sed  quasi  iion  (leat,  qui  sic  teinporali- 
bus  damnis  alQigitur,  ut  tamen  de  xternis  Iticris 
animum  semper  consolelur.  Gaudet  vero ,  sed  quasi 
non  gaudeat,  qui  sic  de  teraporalibns  liilarescit,  ut  B 
tamen  semper  perpelua  tormenta  consideret;  el  ia 
iioc  quod  mcntem  gaudiu  sublevat,  hanc  continuo 
pondere  providi  timoris  premat.  Uxorem  ,  inquam, 
liabet  quasi  non  liabendo,  qui  sic  per  illam  carnali 
consolatione  utilur,  ul  tamen  nunquam  ad  prava 
opera  melioris  intentionis  recliludine  ejus  amore 
ilectatur.  Uxorem  quasi  non  liabendo  babel,  qui  h3sc 
liansiloria  esse  conspiciens  curam  carnis  ex  neces- 
silate  tolcrat,  sed  Klerna  gaudia  ex  desiderio  spiri- 
tus  exspeetat.  Non  flendo  autem  flerc,  esl  sic  exte- 
riora  adversa  plangere,  ut  tamen  novciit  inlernse 
opei  consolatione  gaudere;  et  rursuni,  non  gauden- 
do  gauderc,  cst  sic  Je  inliinis  aninnun  tollere,  ut 
lamen  nunquam  desinat  summa  forniidare.  Emit 
autcm  sed  quasi  non  possidet,  qiiiad  usum  terrena 
praeparat,  et  tainen  cogitalione  alta  prajvidet,  quod 
citius  boec  lelinqiiat.  Mundo  quoque  utiiur,  scd  quasi 
non  utatur,  qiii  el  necessaria  cuiicta  extciius  ad  vi- 
tae  suK  ministevium  redigit,  et  tainen  ha;c  non  sinit 
suae  menli  dominari,  ut  subjecta  foris  serviant,  et 
iiunquani  inteniionein  auimi  ad  alia  lendentis  fran- 
gant.  Quicunque  igilur  talessunt,  eis  profcclo  ter- 
rena  orania  non  ad  desiderium,  scd  ad  usum  adsunt, 
quia  rebus  quidem  necessariis  utnntur,  scd  nihii 
liahere  ciim  peccato  cupiunt.  Dc  iysis  quoqiie  rebus 
Labitis  quotidie  nieicedes  qna:ruiit,  et  plus  gauJcnt 
Lono  opere  quam  boiia  possessione,  Talitcr,  inquil, 
agere  debetis,  prmteiit  cnim  fignra  liujus  mmidi.  Ac 


bit,  quando  coiinagralione  mundana  elementoriiir 
cnrrnpliiiiliiim  qualilaies,  qu;e  corporibus  nostris 
corruptibilibi>5  (uiigruobanl  ardendo  penitus  intcr- 
ibunt,  alque  ipsa  rniindi  subsianlia  qualitales  ha- 
bere  incipiel,  qure  corporibus  immortalibus  mirabili 
mutatione  conveniant,  utscilicet  niundus  in  melius 
innovatus,  aptft  accominodetur  hominibus  eiiam 
carnc  in  melius  innovatis. 

I  Volo  autcm  vos  sine  soUicitudine  csse.  Qui  sine 
t  uxoreest,  sollicitus  est  quae  Domini  sunt,  quo- 
«  modo  placeat  Deo.  Qiii  autem  ciim  uiore  est,  sol- 
c  licilus  est  qux  sunt  mundi,  quoraodo  placeat  uxo- 
I  ri,  et  divisus  est.  Et  mulier  innupta  et  virgo  cogi- 
•  tat,  quse  Domiiii  sunt,  ut  sit  sancta  et  corporeet 
<  spiritu.  Qu3e  autera  nupta  est,  cogitat  qua;  sunt 
(  muadi,  quomodo  placeat  viro.  Porro  hoc  ad  uti- 
(  litatem  vestram  dico,  non  ut  laqueum  vobis  iiiji- 
I  ciam  ;  sed  ut  ad  id  quod  honestum  est,  et  quod 
(  faeultalem  praebeat  sine  impedimento  Dominnm 
(  obsecrandi.  » 

Alundi  forma  prseterit,  ct  hoec  omnia  teraporalia. 
Sed  ego  vo/o  vos  esse  sine  so//i(;i(aa'ine  temporalium, 
qiwm  hal)ent  conjugati ,  nt  possilis  libera  inente 
divinis  intendere.  Nam  qui  sine  uxere  est,  sollici- 
tus  est  eorum  quce  sv.nt  Doniini,  id  est  studet  jejuniis 
etorationibus,  humilitali  acmisericordia  csetcrisqut! 
virtutibus,  cogitans  quomodo  placeat  Deo ,  facien» 
ea  qu;e  sunt  illi  grata.  SedV/ni  cum  tixore  est,  solli- 
citus  est  eorum  qna;  sunt  ninndi,  ut  liabcat  unde  pa- 
scat  uxorem  et  lilios,  id  est  studet  multiplicare  di- 
vitias,  et  vineas  agrosque  fertiles  et  amplos  habere, 
variamque  supellectilem  possidere,  intendeiis  (jno- 
niodo  per  bsc  placeat  uxori,  et  divisus  est,  id  est  \n 
multas  partcs  soUicitudinum  miseriarumque  distr«- 
clus.  Yel  divisus  est,  quia  singulariter  Domino  non 
servit,  sed  nartim  Domiiio,  partim  saeculo.  Ei  con- 
jugiisqiiippe  terrena;  sollicitudinrs  prodcuiil,  et  id- 
ciico  vitam  coelibem  quisque  magis  debet  eligcre, 
ne  propter  conjugium  cogalur  soUiciludinibus  mun- 
danis  intentus  esse.  Boniim  cst  enim  conjugium, 
sed  mala  suiit  quae  circa  illud  ex  bujus  niundi  cura 
succrescunt;  et  ideo  nunc  Aposlnlus  cum  ad  cseli- 
batus  gratiam  instrueret ,  iion  conjugium  sprevit. 


gi  apei  te  diceret :  Nolite  constanler  miimlum  dilige-  q  sed  cuias  mundi  nascentes  ex  conjugio  repiilit.  Et 

quemadmoduin  de  viro  dictum  est,  siinili  modo  et 
de  femina  constat,  quia  tnulier  im-upla  ei  virgo  co- 
gitiit  qua;  Domhii  sunt.  Non  oninis  innupla  el  virgo 
est,  quje  auteni  virgo,  uiique  ct  innupta  cst.  Hinc 
post  miilierem  posuit  nunc  Apostolus  virginem,  ut 
mulierem  signilicaret  non  esse  virginem.  Quanquam 
ob  elegantiam  dictionis  potuerit  idipsum  altero  ver- 
bo  repctere,  raulier  innupta  et  virgo;  vcl  certe  defi- 
iiirc  voluisse,  quid  esset  innupta  etvirgo,  neet  nse- 
retrices  pularcnius  inmipias,  nulli  certo  matrirao- 
nio  copulalas.  Innupta  et  virgo  togiiat  qusDoraini 
sunt.  Non  jani  cogiiat  temporalianec  cogitat  quera- 
adinodum  non  puniatur  a  Deo,  sed  qucraadma- 
dum  placeat   Dco  polchritiidine  intcriore.  decora 


re,  quando  ipse  non  poicst  quem  diligitis ,  slare 
{I  Joan.  ii).  Incassum  cor  quasi  nianenter  (igilis, 
dum  fiigit  ipse  qiiem  ainatis;  et  si  inundus  transit 
quo  universa  clauduiitur,  imo  (igura  et  conversatio 
lixcmuiidi  quasi  nubes  prseierit,  inter  caeteramun- 
di  opera  et  nupli»  pr;«teribunt  (Maltli.  xxii;  Marc. 
xu ;  Luc.  sx).  Neque  eniin  post  resurrectionem 
erunt  conjugia.  Si  autein  mors  (inis  est  iiuptiarura, 
cur  necessilatem  in  volunlalem  non  verlimus  :  et 
quod  invitis  extorquendum  est,  cum  spe  pramioniia 
oiferimus  Deo?  Pra^lerit  (igura  inundi,  non  nalura, 
ut  in  aliam  speciem  mundus  vcrtatur,  et  de  hoc 
■veteri  coelo  ac  terra  iiat  cosluro  novum  el  terra  iiova 
ihot.  xxv,  Livi;  .'/  Pe\r.  iii;    Apoc.  xxO.  Tuiic  enini 


887  HERVEr-BURGHIOLEJrSlS  MONACW  888 

nieiitis,   fortnositaie  iiiteiioiis  liominis.    1)1  niSiil  A  «  virginem  suam,  benefacit,  ei  qui  non  jungit, nie- 

)  iius  facit.  > 

Sicut  de  rirgiiiibus  determinavit,  sic  el  de  patri- 
bus  virginum  tleterminat.  Ego,  inquil,  ad  caeliba- 
tum  provoco,  quia  lioc  est  houestius  et  e\pedilius. 
Sed  sj  luis  habens  Cliam  virginem  existimat,  id  est 
timet  se  quandoque  tideri  turpem,  id  est  infamem, 
super,  id  est  devirgine  sua,  eo  quod  sitsuperadulta, 
id  est  ultra  pubertatem  et  ad   niibeiiduin  jamdiu 


eliud  esset,  et  nuUa  merces  amplion  virginem  se- 
qiierelur,  sufficeret  ei  lia;c  sola  pwlatio,  cogilare 
quK  Domini  sunt,  et  oriiare  se  sponso  ciiilesli.  Co- 
gitat  ul  sit  sancta  corporc  et  spirilu,  id  est  carne  ct 
mcnte :  Nonnullce  enira  suni  virgincs  carne,  noii 
Spiritu,  quarura  ciirpus  inlegrum  est  et  aiiima  cor- 
rupta.  Sed  illa  viigiiiilas  hostia,  Christi  est,  cujus 
nec  menteni  cogiialio,  iieccarnem  libido  maculave- 
rit.  Estenim  sancia  corpore  ei  spiritu.  Non  qnod  malura,  et  ita  oporiet  fteri,  id  est  oportct  eain  ti'adi 
nupla  fideiis  et  casta  etsecundum  scriptum  subdila  nuptiis,  quia  non  vuit  se  continere,  atque  in  verbis 
viro,  non  sit  sancla  corpore,  sed  tantumroodo  spi-  ejus  et  actibus  lascivia  notatur,  propter  vitandum 
ritu.  Fieri  enim  non  potest  ut  sanclificato  spirilu  ,  foriiicalionis  opprobriuni,  ^aciai  pater  quod  illa 
non  sit  sanctum  cliain  corpus,  quo  sanctiticalus  uti-  nult,  id  est  tradat  eam  marito,  quia  non  pectul  ipse 
tur  spiriius.  Sed  ampiioieminnnptarumet  in  corpo-  si  iiia  nufcai,  cum  sit  jam  superadulia  el  in  deside- 
re  etin  spiritu  sanclificationem  Apostoius  his  ver-  rio  nuptiarum.  Idco  dico,  si  ila  oportet  ficri,  noii 
bis  inteiligi  voluit,  r.on  corpus  nuptarum  omui  san-  pcccat,  si  eam  tradat  viro,  quia  qui  non  dat,  sed  in 
clidcatione  privavit.  Miiior  est  enim  divina  sancti-  iancliuionia  conservat,  bene  facit.  Aliud  est  autem 
lasex  ea  parte  curarura,  qua  mundana  cogiiatur  „o,i  peccare,  aliud  benefacere.  i  Decliha,  inquii,  a 
Voliiptas.  Innupia,  idest  vidua,  et  virgo  cogitalqua!  n,aio  ex  fac  boiiuin  [Psal.  xxx,  G).  >  lllud  decli- 
Dci  sunt.  Scd  quce  nupta  est,  coyital  econtrario  ea     „ainus,  boc  scquimur;  in  altero  viliuTn,  in  ailero 

perfectio.  Et  tioc  esi,  ille  pr.-cdictus  non  peccai, 
id  est  non  facit  nialum  :  nani  iste  de  quo  siiL- 
jungo  ,  faciet  Ijonum  :  Qui  firmus,  id  est  con- 
staiis  ct  immutabilis,  statuit  in  corde  suo,  id  est 
pioposuit  in  consilio  suse  rationis  servare  virginem 
suam  iii  perseveraiiiia  virginitalis,  noji  habens  wtv 
cessitateni  tradendi  cam  viro,  cum  illa  non  id  opta- 
rel,  sed  liabens  potesiatem  siia;  volvntatis  iraplend;e, 


qiue  mundi  sunl,  sludcns  quomodo  placeai  ntio.  Le- 
ge  eiiim  maritali  conlristata,  sollicila  esl  quomodo 
iinpleat  jiis  maritalis  ofTicii,  subdiia  mundanis  ne- 
cessilatibus.  Qiiidquid  ilaqiio  inlenlioiiis  animi 
etiam  in  liis  rebus  impenderetur  quilius  placendum 
cssct  viro,  colligcre  quodammodo  et  redigerc  debet 
innupta  iii  eam  inleiitionem,  qua  placendum  est 
Deo.  Sed  videmus  virgines  de  s.Teculo  cogilarc  et 
matrimnnio  junclas    Doniinicis  operibus   studere.  r-  cum  virgo  non  adversarotur,  sed  asscnliretur  huic 


llis  virgiiiibus  non  iinpiitahiUir  sanclimonia  a  Deo, 
et  liis  niiptiseiit  merces  apud  Deum.  Siiniliter  et  de 
viris  sentienduni  esl.  Aposlolus  auiem  liis  loquitur, 
qui  mira  devolione  obsequi  desiderant  coelcslibus 
pmeccptis,  osteudens  qiio  compendio  citins  curritur 
ad  Deum  ,  scilicet  si  coclibem  vitam  qiiis  ducat ,  ci 
solis  divinis  slndeat.  Qui  ne  forsitan  putaretnr  oiius 
gravissinuim  castitatis  imponerc  nolentibns  statiin 
subjungit  causas  suadcndi,  et  ait  :  Purro  lioc  dico, 
coiitiuciitiam  suadeo,  ad  uiititatem  vestram  ,  id  esl 
Ut  majorom  apud  Deuni  mercedem  acquiratis,  et 
levius  in  hoc  skcuIo  vivatis,  non  ut  injiciam  vobis 
laqueum,  id  est  noii  ut  invilos  vos  ad  lioc  conslrin- 
gam,  et  laqueus  iste  sit  voliis  occasio  foniicalionis. 


paterna;  voluiilali  ut  inlegra  perseveraret,  et  hoc  ille 
judicavtl  in  corde  suo,  id  esl  ex  judicio  ineniis  bo- 
num  csse  decrevit,  el  ex  deliberaiione  raiionis  insti- 
tnil  5eri;rti«  intaclam  virginem  sunm  ,■  non  tantum 
iion  peccavil  in  hoe  ,  sed  eiiam  bene  fucit,  quia 
quod  Deo  gralum  est  facit.  YcJ  nomine  virginis 
inlelligatur  caro.  Si  quis,  inquit,  considerat  vir- 
gincin  suam,  id  est  carnem  lascivire  et  ebullire  in 
libidinem,  neque  relVenarc  se  potest,  duplexque  ci 
incuinbit  nccessiias,  aiit  accipienda;  conjugis  aul 
ruendi ,  quod  vull  faciat ;  nou  pcccat  si  ducat  uxo-' 
rem.  Faciat  quod  vult,  non  qiiod  dchet,  Non  pec- 
cat,  si  duxcrit  uxorem;  non  lainen  bene  facil  si 
duxerit.  Nam  qiii  staluit  iu  corde  suo  firmus  scrvare 


si  incontinentes  fueriiis,  sed  suadeo  nd  id  quod  ho-  D  virginem  suam.id  cst  cariiem  iii  viiginitate,  illebeue 


nesttim,  decorum,  est,  id  esl  sanclumetmundum,  ut 
scilicet,  homo  sil  corpore  castuset  aniino  :  non  qiiia 
conjugium  sit  inhonestum  aut  tiirpo,  sed  quia  lioc 
honesliiis  sit,  et  siiarteo  ad  id  quod  prmbeat  facutta- 
tem  obsecrandi  Duminum  sine  impedimeitto,  qiioJ 
non  est  in  cunjugio,  vel  obsecrandi  Dominum  siiie 
impedimento  coiijngaiis  operis. 

f  Si  quis  autcm  lurpem  se  videri  exisiimat  sup«r 
I  virgiiie  sua,  quod  sit  siiperadulta  ,  el  ita  oporlot 
(  tieri ,  quod  vulf,  facial  :  non  peccaf,  si  nnbaf. 
(  Nam  qui  slatuit  in  corde  siio  iirinus,  non  habcns 
(  neacssitatem.polcsiatero  antemhabens  st»a*vohin- 
I  tatis,eiliocjiidicaviiin  cordesuoservare  virginem 
'  suam,  bene  facil.  igitm  el  qui  matrimonio  jungit 


facit.Deinde  ab  utroque,  infert  .\postolus:  Quando- 
quidem  non  pcccat  qui  eain  irudil  viro  quam  opor- 
tct  tradi,  et  beiKt  f:icit  qui  eam  servat  quam  potesj 
seryare,  igitur  et  qui  virginctn  suatn  jungit  inatrimo- 
ttio  bene  facit,  qiiia  licilum  cst  quod  facil;  et  ^at 
iion  jiinfiif,  cuin  liabeat  potcslatem  volunlalis  sua;, 
tuelius  facit,  i<uia  apud  Deum  illi  meritum  collocat, 
ct  3  saiculi  soHicilurtine  illam  liberat.  Nisi  illaUirus 
fuisset,  mclius  facit,  nunquam  pricmisissct  bene  fa- 
cit.  Uhl  aulein  bonummeiius  esi.ibi  boniet  meliori» 
non  unumest  prremium.^Eiubi  non  unum  pnemium. 
ibi  uiiquo  dona  diversa.  Tantum  ergo  cst  inter  nu- 
ptias  et  virginitatem,  qiianluni  intcr  noii  percareel 
lieiie  facerc,  imo  ut  lcvius  dicsm,  quaniiim  inter 


889 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  T3S  EPIST.  I  AD  COR. 


8S0 


bonum  ei  melius.  Finiia  dispulatione  conjugioram  A  nolile  putare  quia  ex  ine  boc  ipsiim  sil.  Quod  dico 


et  virginitniis,  et  iiiter  utrumqiic  cauto  modcramine 
praeceptorum,  «t  nec  ad  dexteram  nec  ad  sinistram 
diveiterel,  sed  via  rcgia  graderelur  (/  Heg.  vt  •  U 
Rt:g.\\\;  IV  Reg.-s.\\\),  et  illud  implcrel  :  Ne  Bi$ 
roultum  justus  (Ecc^  vii),rursus  moiiogamiani  diga- 
mije  comparat;  et  quomodo  nupiias  subdiderat  vir  • 
ginitati  ila  digamiam  primis  nuptiis  subjicit ,  et 
ait : 

•  Mulicr  alligata  cst  legi  quanto  lempore  vir  ejus 
t  vivit.  Quod  si  dorniieiit  vir  ejus,  libcrata  est  a 
«  lege  (R«m.  vii).  Cui  aulem  vuft  nubat,  tantuni  in 
I  Doinino.  Bealior  autcm  erit,  sl  sic  permanserit 
I  secunduni  meiini  consilium.  Puto  autem  quod  et 
I  ego  Spiriiuni  Dei  liabcam.» 

Non  esl  pcccalum  si  virgo  nopserit.  Sed  quae  vull  ^ 
nubcre,  audial  legcm  cui  vult  se  siibdere.  Mulier 
enim  alligata  est  legi  q)tanlo  tcm]we  vir  cjtts  vivii, 
ncc  potest  a  lege  viri  solvi  ut  aiteri  nubat  dum  ille 
vixerit.  Ha;c  namque  alligaiio  iioii  solvitur,  eliam  si 
j)er  rcpiiJium  adultera  conjux  a  casio  coiijuge  se- 
paretur,  nec  habet  liccntiain  iit  alteri  uubal,  quan- 
diu  sivecaslus  sivc  mcechus  vir  ejus  vivit.  Qitod,  id 
estsed,  si  dormicrit,  id  e.-it  si  mortis  somnura  gusta- 
verit  tir  ejus,  qui  in  rcsujTcctione  esl  evigilalurus, 
liberata  est  a  lege  cjus,  ut  possit  alii  nubere,  si  se 
non  possit  continere.  Si  dormierit,  liberata  est. 
Non  divit  primus  aut  secMndus,  nec  tcrtiiis  aut  quo- 
luslibet,  ncc  nobis  de(ini«ndum  csl,  quod  non  dif- 
fjnivii  Apostolus.  Unde  iiec  illas  nuptias  debemus 


Spiritus  Dei  inme  loquitur,  quem  contemni  non 
expedit.  Quod  Aposlolus  dixit :  Puio,  dubitare-vi- 
detur;  sed  llle  iucrcpat,  nou  dubitat.  increpai  con- 
teniptores  suos,  qui  non  putabant  eum  ista  loqui 
per  Spiritum  Dci.  Nam  ct  homines  de  his  rcbu» 
quas  certas  habeiit,  aliquando  increpalive  dubilant, 
id  cst  verbum  dubitationis  ponunt,  cum  corde  noii 
dubitent,  velut  si  quis  indigneiurei  dicat  scrvo  suo  : 
Conleninis  me?  Considera,  forsitan  dominus  tuus 
Kum.  Sic  ei  Salvator  iion  dubiiat,  sed  increpat.  cum 
dicil  Jiidaeis  :  <  Si  credeietis  Moysi,  credcreiis 
forsitan  ct  mihi  (Joau,  v).i  Noii  dubiiative,  sed  in- 
crepative   dixit,   forsitan. 

C.\PL'T  vin. 

<  De  his  autem  quae  idolis  saci  illcanlur,  scimus 

I  quia  oinnes  scieiitiara   habemus.  Sineritia    infla», 

t  cliariias  vero.-edifieat.  Si  quisautem  se  exislimat 

•  scire  aliquid,    noiulum  cognovit  qucmadmoduin 

<  oporleat  eum  scire.  Si  quis  aulcm  diligii  Dcum, 

<  bic  cognilus  cst  ab  eo.> 

Ingreditur  illos  corrigcre,  qiii  carnes  idolis  im- 
niolatas  edebant.dicentes  :  Omnis  creaturaDei  boiia 
est,  idolum  vero  iiihil  est,  et  hac  imagine  magis 
quam  veriiate  rationis  errabant.  Nain  cseteri  qui 
simplices  eraiil  et  idiot;e,  dum  vidcrent  istos  idolo- 
thyta  comedere,  puiabant  in  illis  carnibus  aliquid 
sanciitalis  esse,  sicqueinfirmabantur  in  lidef/ Tim. 
iv).  De  nuptiis,  inqiiit,  et  ca;teris  qua;  sunt  hactc- 


"S  nus  tractata,  qu.-csislis  et  docui  :  sed  de  his  qitai 
damnare,  nec  eis  vcrecundiam  numerositalis  af-  ^  sacrificaniur  idolis,  non  fuit  opus  qiirorerc,  quia  de 
ferre.  Nam  nec  Doinintis  in  Evangelio  ulla  suse  sen- 


tentise  sigiiificalione  damnavit  mulierem  qua;  se- 
ptem  viros  habuisse  dicebatur  (Slatlk.  xxii),  nec 
dixit  in  resurrecfione  eiectorum  tales  esse  non 
posse,  Quapropter  nee  contra  bunian.x  vcrecuiidiffl 
sensnm  audeo,  inquit  Augustinus,  dicere,  ut  quo- 
lies  voluerit,  viris  inortuis,  nubat  femina,  nec  ex 
ineo  corde  prster  sancl»  Scriptursfi  auctoritatem, 
quotaslibet  nuplias  audco  condemnare.  Ctti  vitli  nu- 
bet,  lantum  in  Domino.  Id  est  ut  et  sine  suspicione 
lurpiludiiiis  nubat,  et  religionis  ssise  viro  nubat. 
Neque  enira  vel  virgo  vel  vidua  permitiitur  gentili 
viro  nnbere.  Dico  nnbat.  Scd  lamcn  beatior  erit ,  si 


hisscitisut  cgo,  quoniam  oinnes  scientiam  istani 
habemns.  Perfectioribus  loquitur,  qui  in  siia  scien- 
lia  .iliis  erant  scandalum  id  est  idiolis ,  quia  bene 
scicbant  idolum  nihil  esse,  et  nullum  Deum  prxter 
Chiisium  essc,  idcoque  liecbat  eis  quaiitum  ad  se, 
crealuram  Dei  coraedetc;  sed  (amen  absliiiero  de- 
bebant,  ne  fierent  infirmis  caitsa  offcnsionis ;  qnoil 
eiiim  iiii  per  hujusinodi  scienliara  comedebanl,  a!ii 
ignari  sub  veneratione  idoli  mandiicabant.  Scieii- 
tiain  liabcmus  tam  ego  quam  vos,  quid  fieri  possit 
de  carnlbus  immolatis.  Sed  non  valet  hKC  scientia, 
quoniam  ittflat,  id  est  facit  vos  superbire  coiitra 
igiiaios.  Sed  charitas  mdilical  infirmos,  quae  quod 


itc  inrtupta  permaiiserif  post  viri  raortem  sefuiK/am  ^  eis  obcsse  potest,  dimiltil;  et  ideo  charilatera  ha- 

bere  mclius  esi,  iion  ventosam  scientiara.  Nara 
6ciei;tia  iiiflat,  cbaritas  autom  oedifica!,  quia  cuni 
charilas  Kdilicando  non  crigit,  scicntia  inflando 
pfirvertil.  Per  se  enim  iiiutilis  est  scientia  quando 
gola  sinc  charitale  est;  sed  per  chariiatem  uiilis, 
quando  ci  chariias  adjuncta  est.  Tcniperatur  enim 
a  charitate,  ul  iion  satis  mera  sit,  et  inebriet  scien- 
tem,  ut  non  se  extollat.  Sicut  enira  vinura  non 
teinperalura  ex  misiione  aqu«  meniem  alienat,  sic 
et  supeibura  facil  scientia,  nisi  charitate  fuerit  tera- 
pciata.  Tali  scienlia  hi  eraut  intlati,  qui  qiioniam 
sciebant  niliil  esse  idoluin,  conlra  salutem  fratrum 
imperitoruin,  carnes  sacrilieioruro  edebant,  cfaari- 
tatem  prsc  oculis  non  babenlcs.quia  dcbuissentcar- 


consiUum  meum.  Beatior  crit,  si  vidua  perinanscrit, 
quia  etiam  si  itrrum  nopserit,  bcata  esse  poterit 
servando  justitiam.  Bealior,  inquit,  erii ,  si  sic  per- 
nianserit.  Continuo  subjungit  apostolicara  auctori- 
tatein,  secundum  meura  consiliuni.  Porro  ne  au- 
ctoritas  Aposioli  quasi  hominis  levior  viderelur, 
addidit  :  Puto  antem  qvod  et  ego  Spiritum  Dei  ha- 
beam.  Ubi  ad  contincntiam  provocat,  ibi  noii  lio- 
minis,  sed  Spiritiis  Dei  consiliura  cst;  ubi  aulem 
ntibendi  veiiiam  d:it,  Spirituni  Dei  non  nominat,  sed 
prudcntix  librat  consiliuni,  ita  singiilis  relaxaiis, 
ul  unusquisquc  ferre  potest.  Do  consilium.  Scd  no- 
liiehoc  velut  humanum  conlemuere.quia  puioquod 
cge  sicut  alii  apostoli,  Spiritum  Dej  habeam.  Id  est 


891  HEllVlil  BUUGIDOLEXSIS  MONACIU 

Det  coiiteu>neTe,  ne  scaiidalum  infirmis  facerent.  A 
ScienUa  namque  eorum  destrupbal  anioios  imperi- 
turuin  rralruni,  pulanlium  illic  apud  idoluin  ali- 
quam  graliam,  quando  pcriliores  fratres  inleresse 
ibi  et  non  liorrere  vidcbanl;  et  ob  hoc  ait :  Chari- 
las  sedificat,  ut  saluli  frairum  sludentes,  scienliae 
legibus  iliic  non  ulerentur,  ncc  SMnilalura  illis  fa- 
cerenl.  Scicnlia  enini  sine  charitale  inQat,  quoj 
vcro  charilas  icdiilcando  inipleverit,  niliil  ibi  inane 
invcniet  scienlla  quod  inflet.  Scienlia,  iuquit,  vos 
inflat,  ut  despiciatis  txteros,  el  ideo  non  est  ulilis 
nec  perfccta  scicnlia.  Nain  si  quis  vcftrum  ejcisti- 
mal  se  in  liac  re  aiiqutd  scire,  nondum  cognovH  quo- 
modo  debeat  scii-«;el  ita  non  suflicieuier  scit,  quam- 
vis  de  scicuiia  glovielur,  el  si  scit  quod  liceat  sibi 
carnibus  vcsci,  non  novit  ([uod  ipse  debct  i!Ia  srien- 
tia  sic  uti ,  ne  noceal  aliis.  Iia  enim  quisque  debet 
scire,  ut  scientia  sua  sibi  et  aliis  prosit,  non  ut 
noceai.  Nam  qui  per  hujiismodi  scieniiam  idolo- 
thyta  comedit,  scienlia  et  comestio  ejus  ad  subver- 
sionem  inlirmoruni  fralrum,  ct  ad  confirmationcm 
iiiiidcliuin  proflcit;  ct  ideo  non  iu  scit  ut  oportet. 
Ssd  si  quis  diligit  Deum,  ad  cujiis  dilectionem  iion 
potest  pervenire  nisi  dilexerit  proxiinum,  liic  est  co- 
pniius,  id  est  probatus  et  cleclus  ab  eo.  Dci  eiiim 
4ilectio  in  proximi  dilectione  probatur  (Rom,  xiv), 
qiiia  qui  studet  fratri  prodcsse,  pro  quo  Christus 
nvortuus  est,  ostendit  seCliristum  dillgere ;  et  idco 
digiius  est  ut  Dcus  illum  dignetur  cognokcere,  qui 
reprobis  dicit :  i  Nescio  vo5"(Wfl"A.  vii,  !iS).i  q 

%  De  escis  auiem  qux  idolis  imniolanhir,  scimus 
4  quia  nihit  cst  idolum  in  mundo,  et  quod  nullus 
€  cstDeus  nisi  uiius.  Nain,  et  si  suiit  qui  dicantur 
c  dii,  sive  in  coeio,  sivc  in  lerra,  siquidera  suiit  dli 

<  multi  et  doinini  muili,  nobis  tamen  unus  estDcus 
«  Pater,  ex  quo  omnia,  ct  nos  in  illum  :  et  unus 
I  Doininus  Jesus  Cbristus,  per  queni  oniiiia,  et  uos 

<  [ler  ipsum  (F.xod.  xr;  fsal.  lxxii;  ./oan.  \.i 
Qsioniain  propter  intcrposiiionem  non  poluit  cx- 

ponere  qiiid  scireiit  de  escis  immolatis,  facta  inter- 
posilionc,  ei  osteiiso  qiiod  scicnlia  sine  chariiaie 
nonsuflicit,  iiec  esl  ulilis,  sed  iioxia,  rodit  ad  reni, 
et  expoiiit  quid  ipsi  sciant  dc  carnihus  iinmolatitiis, 
propter  quod  liccre  sibi  judicabant  cas  comedcre. 
Qui  de  scicntia  gloriatur,  non  novit  quomodo  opor-  ^ 
tcat  eiiin  scirc.  Sed  de  escis  qum  imniotanlur  idvlis, 
scit  ipse  et  nos  quod  lieilai  suiit  aJ  comedendum 
inlelligentibus.  Vel  dc  cscis  qus  iminolantur  idolis, 
scimus,  id  esl  scientiam  istam  lialicnius,  quod  scili- 
cet  nihil  est  idoluiii;  et  ideo  licctcscas  nianducarc, 
quia  non  sunt  ab  idolis  coniainiiialie,  ciim  idoliiin 
sit  nibil.  Iilnlum  esl  siinulaciuni  huniana  ciri^ie  vel 
belluina  seii  volucrina  factum  ct  consecratum,  juxia 
vocabiili  sui  interprctalionem  ;  «'oof  enini  Giaccc, 
'.atinc  forma  seu  species  intcrprelatur  :  et  inde  per 
diminutioiicin  dicilur  eiScolov,  ij  est  formulu  et  quia 
idolum,  ut  Apostolus  nunc  dicit  nihil  cst,  idoluin 
facit,  qui  ilUid  facit,  quod  rion  cst.  QulJ  cst  autcm 
quod  non  e«l?  Species  qnam  nou  ridct  oculus,  sed 


ipse  sibi  animiis  fiiigit,  vcrbi  gratia,  ut  tl  quis  liU'< 
roanis  menibris  caput  canis  vel  arielis  fcrioel,  aut 
ruvsum  in  uiio  bominis  hahitu  facies  duis  lingal  vel 
liuniano  peclori  postreinas  partes  equi  seu  piscis 
ailjuiigat.  H;\;c  et  his  similia  qui  facit,  non  siinilitu- 
diiiein,  sed  idolum  facit.  Facit  enim  quoJ  non  e.st, 
nec  liabet  aliquiJ  simile,  et  idcirto  Apostolus  dicjt: 
quia  niliil  esl  idolum  in  niundo,  id  est  iiiter  crealu- 
ras  mundi.  Si  cnim  consiiiei^emus  omnes  creaturas, 
quas  Deus  fecit,  nuiiquam  invciiiemus  idolum  a 
Deo  sic  crealum.  .Materiam  quidem  ipse  creavit, 
seil  stiiltitia  boniinum  hanc  ei  formam  dedii,  ideo 
secuiidum  hoc  quod  a  Deo  noii  est  factum,  ni- 
hll  cst,  cum  omiiia  Ocus  fecerit.  Nani  el  malum  si- 
mili  ralione  nihil  est,  quia  Deus  illuj  non  fecit. 
Vcl  ad  salutem  niliil  estidolum,  siciit  stnlti  putant 
qui  idcocoliint  illuJ,  iil  sahil^m  aliquain  illis  con- 
fcrat.  Sed  ct  qiiantuni  ad  diviiiitateiii,  nihil  cst  ido- 
lum,  id  est  iiihil  divioiiatis  in  se  habel,  ut  culi  dc- 
beat.  IIoc  scimus,  et  quod  nullus  est  Deus  nisi  unus 
qui  cst  inconiinutabilis  Triniias  et  vere  unus  tantuiii 
(Joan.  x).  Mam  etsi  sunt  qui  dicanlur  dii,  id  e«l  qiii 
nuncupative,  non  essentialiter  dii  vocantur  quia 
Deus  eis  participationein  sui  per  gratiaio  dedii;  tire 
in  coelo,  sicui  bcati  angcli ;  sive  in  terra,  sicut  pro- 
phet.TB  et  aposloli :  siquidem  sunl  dii  mulli  lales, 
sicut  aDgclici  spirilus  et  saccrdotcs  :  et  domini  multi 
suni  illi  spiritus,  qui  vocantur  doniinaiioncs  ;  et 
pi«dicatores,  .[ui  nonnunquam  in  Sci ipturis  appe! ■ 
laiitur  doinini  :  aut  etiain  sxcularcs  principes,  qiii 
dominium  excrcenl  super  ca:teros  ,  quamvis,  in- 
quam,  sinl  talcs  dii  el  domini,  nobis  tamen  quantum 
ad  culium  pertinet,  unus  solummodo  Deus  et  Do- 
minus  esl.  >on  ciiira  aiigclos  vel  honiines  sanclos, 
quamvis  dii  voccntur,  colimus  ut  deos  autdomiiios. 
yobis  tamen  ad  colendum  est  uniis  Deus  Paier,  tx 
quo  sunt  omnia,  id  cst  ex  ciijiis  bonilate  et  consilio 
pioccsscrunt  omnia,  et  nos  fidcles  in  itlum  rcspi- 
ciinus.  Bruta  namque  aninialia  et  inlidelcs  homincs 
in  terrain  curvanlur  et  terrcna  qusrunt ;  nos  vcro 
pcr  fldcin  ct  desidcrium  tendiin.us  in  cum,  a  qiio 
dcscendimus.  Kl  est  nobis  ad  colcndum  vnus  Domi- 
nus  Jesus  Cliristus,  per  quem  suiit  omnia,  quoiiiam 
sicut  et  Joannes  asserit :  <  Omnia  per  ipsiira  facla 
sunt  (Joan.  i),  >  ei  nosper  ipsum  sunius  non  solum 
liomincs,  sicutet  caHcri,  scd  ctiam  boni  ac  sapien- 
tcs.  Ubi  ct  spirilus  Patris  et  Filii  siniiliter  colenJus 
nobis  intcUigilur.  Sed  quia  de  diis  et  doininis  loque- 
balur  .Vpostolus,  dixit  iiobis  essc  uiium  Deum  Pa- 
trem  et  iinum  Dominiim  Filium,  quanquam  et  Filius 
sit  Deus,  atqiie  Paier  sit  Dominus.  AJ  illa  eiiiin 
tlno,  iJ  cst  aj  Jcos  ct  dominos.  subjocit  ista  Juo,  et 
idcirco  tertiuiu  nou  aJdidil,  iJ  cst  Spiritum  san- 
ctuin. 

«  Sed  non  in  omnibus  est  sciciitia.  Quidam  au- 
I  teni  cuiii  coiiscicntia  usque  nunc  i.loii  (|uasi  ido- 
«  lothytum  manduc.int :  et  conscicniia  ipsorum 
«  cum  sit  inflnna,  pollultur.  > 

Nos  qiiid«m  «cimuii  quia  nihil  csi  idolum,  et  liuoJ 


m 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAUL!.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR. 


894 


nullus  Jeus  iiisl  uua  TrinilDscrcatrixonnrnim  quain  A 
colimus  ;  sed  noii  in  oniniOns  est  isla  scienlia,  id  fst 
iion  omnes  iioc  sciunt,  sed  nonnulli  piitant  aliquid  , 
iiuminis  esse  in  idolis.  Nun  onines  lioc  sciuiit,  sod 
polius  quidam  suiit  iiiter  vos,  .7111  iisqiie  nunc  cum 
eonscientia  idvli,  id  est  eliam  nunc  sicut  aiite  cou- 
■versionimi,  pulantos  idolum  csse  aliquid,  maiiducaitt 
cibuni  idolo  saciificatum,  quasi  idololliytum,  id  ost 
quasi  per  conserrationem  idolo  sanctiGcatum,  et  in 
spiritualem  poloniiam  muiatum.  Idoloiliytum  enim 
dicitur,  quasi  idolo  datuni.  Coiisciontia  illorum  est 
idoli,  id  cst  ab  idolo  possessa,  usque  nunc,  id  est 
ctiam  postquain  ad  fidem  accesserunt,  quia  necdiim 
al)  errore  idoli  meiitem  suam  pciiitus  abslraxeruiit, 
et  quasi  idolothijium,  id  csl  qiiasi  iJol;)  conseera- 


«  Vidcte  autem  ne  forle  ir«c  licenlia  vestra  offen- 
«  diculum  lial  iiillniiis.  Si  enim  quis  vidorit  eiira 
I  qui  liabet  scientiam,  iii  idolio  recuiiibentom  :  non 

<  ne  conscienlia  cjus  cuni  sit  iiilirma,  cedificabiluT 
«  ad  mandueandum  idolotliyta,  ct  poi  ibit  infirmua 
t  iii  tua  scieniia  fralcr,  propler  quem  Cliristiis  mor- 

<  tuns  cst?  Sic  autem  peccantos  in  fiaires,  ei  pcr- 
I  cuticntcs  conscieiiliam  eoruni  infirmam,  in  Chri- 
(  slum  peccalls.  Quapropter  si  csca  scaiidalizat  fra- 
i  trom  meum,  non  maiidiicabo  carnem  in  ?etenium, 
I  ne  fratrem  meum  scandalizem  {Hom.  xiv).  » 

Vobis  quideni  licet  edere  de  cariiibus  immolatis, 
quia  scitis  eas  esse  crealuram  Dei,  idolum  auiem 
niliil  esse.  Sed  videte  ne^^^forte  Ikvc  ticenlia  vestra  fiat 
offendiculwn  infirmis  in  lide,  id  est  ne  gonerot  oQen- 


tuni,  inanduoaiit  cibum  illuin  cum  revoroulia  idoli ;  ^  sionem  fratribus,  qui  adliuo  nosriunt   idolum  iiibll 


el  sic  conscienlia  ipsorum  polluitur  conlaininatione 
idoli,  iion  propter  cibum,  sed  propter  innrmitatem 
suam;  quia  inlirma  csl  in  lido,  duiii  periclilantur 
ignari  iii  vestra  sciciiiia,  dum  cibos  qiios  a  vobis 
coinedi  videiit,  conieduiit  oxemplo  vestro  ve!  aucto- 
ritale.  Mystice  vcro  Corintliii,  qiioniain  studiosi  lit- 
toiarum  Gr.-ecarum  erant  et  .imatores  philosopbise, 
dogmata  pbilosophonim  quasi  idolis  inimolala  co- 
niedebanl  {infra  x).  Quae  taineii  fortasse  I*dere  non 
poterant  eos  qui  plenam  scieniiam  verilatis  acce- 
perant.  Qui  autem  in  Christo  minus  eruditi  fuerant, 
si  imitarentur  eos  legentos  talia,  et  illis  adliiic  stii- 
diis  operam  daiites,  vulnerari  polerant,  et  diverso- 


csse.  Perboc  quod  dicit,  ne  fortc,  osiendit  quod  ei 
licentia  eorum  potest  inlirmis  frairibus  otfendicii- 
lum  coniingcre  et  non  coiitiiigore.  Et  per  hoc  iiinuil, 
quia  ubi  nulliim  est  offendicuium  alicui,  possunt  iiii 
Hcitis  ;  ubi  vcro  esl  offondicuiuin,  nstendit  omnino 
abstinondum.  Cum  enim  prava  .Esliinalio,  in  quaii- 
tum  sine  peccato  valet,  ab  iiituentium  niente  non 
lergitur,  cuiictis  mala  erodenlibus  per  exempluin 
culpa  propinatur.  Unde  ct  plerumque  contiiigit,  ut 
qui  uogligenler  de  se  mala  opinari  perniittunt,  per 
senietipsos  quidem  nulla  iniqua  faciant,  scd  tamen 
per  eos  qui  se  imilati  fucrint,  uiultiplioiiis  delin- 
quant;  et  ideo  recte  iiunc  isti  qui  cibos   imniundos 


rum  dogmatum  variis  erroribus  implicari.  Sic  ergo  _  sine  sui  poUutione  comedere  poterant,  admoneutur 
fieri  poterat,  ut  inde  laRdereiitur  indocti,  unde  qui      ne  sua  liac  comestione  scaiidalum   leiitationis  fra- 


porfeclam  scientiain  habebanl,  l;edi  nequibant.  Sed 
quoniam  charitas  non  qua-rit  quod  sibi  utile  est,  sed 
quod  multis,  ut  salvi  liant,  abstinendiim  nobis  est 
a  lali  cibo  doclrinse,  qiii  iios  solos  aedilicat  et  dole- 
ctat,  sed  proximos  offcndit  ct  l.edit.  Sicut  enim  ser- 
mo  qui  pieiatem  ei  justiliam  et  verilatcm  docet,  Deo 
immolatus  esf,  id  est  Deo  consecratus  ;  iia  et  sermo 
qui  ad  impieiatem  et  injustitiam  et  errorem  resplcit 
idolis  immolatus  est.  Et  qui  cum  recipit,  quasi  ido- 
lis  immolata  comedil.  Sed  juxta  priorem  sensum, 
videamus  sequenlia. 

f  Esca  autem  nos  non  commendat  Deo.  Neque 
t  enim  si  manducavcrimiis,  abundabiraus  ;  neque  si 
•  non  manducaverimiis,  deliciemus.  » 

Inlirmi  Iseduntur  noslra  comesiione.  Sed  nos  non 
commendat  Deo  esca  illa,  quia  non  ideo  placemus 
Doo,  quod  escam  idolis  iinmolatam  comodimus  pro 
eo  quod  nobis  hanc  csse  licitam  iioviraus,  el  idcirco 
respuendii  cs!  talis  esca.  Ilac  enim  conteinpta,  noii 
utique  deerit  qiiod  edalur.  Si  autera  sumpta  fuorit, 
non  abundabit  ita  ut  nihil  ultra  requiratur.  Ac  per 
hoc,  «t  diximiis,  ahjioienda  cst,  cum  sit  frairibus 
scandalum,  et  nos  sino  illa  possiiniis  vivere.  Yel  non 
conimondat  iios  Deo,  ut  pi?r  lianc  simus  acceplabi- 
liores  ei,  quia  si  munducavcrimus  eam,  tion  idcirco 
abv.ndiibimus  in  bono,  ut  sulliciat  nobis  ad  salulem, 
neqiie  si  non  manducaverimus,  idoo  deficiemus,  id  esl 
noii  iniiiurtuf  nostrum  nieritum  apud  Deum. 


tribus  intirmis  movcint.  Nain  possunl  iiide  fiatrilius 
scandalum  facere.  Si  enini  quis  iiilirmus,  nonduin 
scieiis  idolum  nihil  esse,  videriteum  ([ui  hahet  re- 
ctam  scienliam,  qua  novil  idolum  nihil  esse  recum- 
benlem  in  idotio,  id  est  comedenlem  cum  inlidclibus 
carnes  immolatas  in  prsesontia  iduli,  nonne  cxeniplo 
perili  conscientia  ignaii,  cum  sil  inftrma,  .Tjdilica- 
bitur,  id  esl  erigelur  ad  manducandum  idotothyla, 
id  estquasi  ab  idolo  saiictilicata,  putans  illic  aliquid 
gratix  esse,  quia  peritum  fratrem  vklii  ca  comede- 
re  nec  horrerc  ?  Quomudo  enim  puiatis  simulacris 
decipi  posse  homines,  qua;  a  Chri^itianis  honorari 
putant  ?  Nam  pagani  dicunt  in  cordibus  suis:  Quare 
T\  nos  rclinquamiis  deos  quos  Cbristiani  ibi  iiobiscuin 
colunt  ?  Et  iiifirnii  fralres  piovocanlur,  ut  noii  solum 
ibi  manducare,  sed  ei  sacrilicare  desiderent.  Ido- 
lium  est  locus  in  quo  idolis  innnolatur,  et  inlirnius 
si  quemlibet  doctum  viderit  ibi  cuni  inlidelihus  ede- 
ro,  pulabit  eum  intelligerc  cibos  illos  aliqiiam  saii- 
ctilicatioiicm  ab  idolo  sumpsissc,  cl  lali  meiite  inci- 
piet  illos  comedere,  el  ita  peribit  inlirmus  frater  in 
tua  scienlia,  qiiera  viderit  t;il;ter  recumbenlem,  po- 
ribit  intiruius,  si  conlra  uniiis  Dei  Cdem  comederit 
de  sacrilicatis,  peribit  in  tua  scieiiiia,  id  esl  tua  pe- 
ritia  illum  occidct,  dum  a  te  lieri  videiit  quod  ipse 
aliier  intelligit;  et  tu  eris  occasio  mortis  cjus,  pio- 
pler  quem  Christui  ut  redimerel  mortuus  esl.  In  iua 
soienlia,  qiiam  ic  dicis  habere,  ul  scias  quia  nihil  est 


m 


HERVEl  BURGIDOLENSIS  MOMCin 


896 


idolum,  etanimocogilas  Deum,  et  sic  recumbis  iti  A  <  sum  aposioius,  sed  tamen  vobis  sum.  Nam  signa- 


idolio,  in  liac  scientix  perit  iiiGfmus;  et  necoiilem- 
nas  inllrmura  propier  vilium  in  quo  inrirmus  est, 
auJi  quia  frater  est,  si  firmus  es,  cura  fratris  infir- 
roitatem,  et  nc  eiiam  fratrera  conlemnas,  adjungo, 
propter  quem  CJirislus  roortuus  est.  Quem  si  vis 
ccnteronere,  pretium  ipsius  aiteiide.  Consiilera  qui 
mortuus  esl  propter  ipsum,  et  non  negligas  Cliri- 
stum  propter  iiilirmum,  cum  infirmura  dcbeas  dili- 
gcrc  propler  Christum.  Vos,  inquil,  exemplo  vestro 
ducilis  in  crrorem  infirmos,  quod  non  csl  lcvc  pec- 
caluiii.  Quia  sic  peecantes  in  fratres  et  exemplo  ve- 
stri  operis  percittienies,  id  esl  laedentes  conacientiam 
corum  inftrmam,  peccatis  in  Clinstum  qui  pro  illis 
mortuus  est,  el  cujus  membra  illi  sunl :  et  ideo  no- 


<  culum  apostolatus  mei  vos  estis  in  Domino.  i 

Incipit  se  proponere  in  exemplum,  ul  sicut  ipse 
abstiiiet  a  licitis  pro  scandalo  fratrum,  ila  et  illi  fa* 
ciant,  quasi  dicat  ;  Abstinete  ab  hoc  licito  propler 
fialriim  utilitatera,-  quia  ego  babeo  libcrtatem  acci- 
piendi  stipcndia,  el  raraen  non  accipio  propter  alio- 
rum  salutem.  El  hoc  est  quod  iucrepatiTe  dicit  per 
iiilerrogalionem;  non  sum  liber?  id  est  nonne  libcrtas 
esl  nilhidata  sicut  c;elcris  aposlolis.accipere  slipen- 
diumex  boiiis  vestris?et  noniutn,  idcstnonne  sum 
apostoliis,  ut  et  milii  liceal  quod  apostolis?  Vere  sum 
apostolus.  Quia  nonne  Clnistum  Jesum  Dominum  no- 
strum  vidi  in  via  vel  in  lemplo  ?  Acsi  dical  :  Liber 
•  ^'  ideo  no-  54,^1  accii>ere,  qiiia  sum  apostolusi  .\postolus  sum, 
lite  hoc  peccahim  coDiemnere,  si  non  vultis  deleii  "  (,uia  Cliristum  vidi.  Apostoium  se  comprobat,  quia 


de  libro  vita.  Nolitc  pulare  quod  in  liomincs  pccce 
fis  tantiim,  el  ideo  leve  sit,  quia  taliter  in  Deum  pec- 
catis,  ciijus  membia  desti-uiiis.  Vcl  secundura  alios 
codices,  in  Cliristo  peccalis.  Pcr  lioc  cnira  quoJ 
charilatis  aimuli  non  cstis,  qua  Cbiistus  vos  libera- 
vit,  pcccatis  in  Christo,  non  in  Cliiistum.  Quia  jiixla 
hunc  .sensum,  in  Cliiistmn  peccare,  est  Chrisiuin 
negare;  in  Cliristo  autem  peccare,  esl  in  his  qiia! 
Christi  suiit  pecca:  e.  Niim  sicut  qui  sub  lcge  cst,  in 
lege  dicitiir  peccare  {Rom.  11);  ita  el  qui  sub  Chrislo 
sunt,  iii  Ciirislo  dicuntur  peccaie.  Et  qiiia  per  pric- 
diciam  comcstionem  peccando  iii  fiatres,  pcccaiis 
iii  Christuni  vel  in  Chri.?to,  propter  Iioc  si  esca  mea 


occasione  pseudoprajdicatorum  ininusde  eo  seniic- 
bant,  et  ad  hoc  comprobandiim  dicit  se  Chrislum 
vidi.sse,  quia  iiuidam  dicebanl  illum  non  esse  apo-. 
stolum,  quia  nuiiquam  viderat  Cliristiiin.  Sive  libe- 
rum  se  dicil.  quia  iinllius  aliquid  concupivit,  ncc 
iii  adulatii)ne  docuit.  Aposiolus  autem  est,  id  est 
niissiis  a  Christo  diceiite  sibi  :  «  £go  ad  genles  mil- 
tam  tc  {Acr.  xxii).  1  Vidit  enira  itluni  non  adiiuc 
mortalcm,  sed  jam  clarifiCitiiin,  quando  conslilutus 
est  iib  ipso  apostolus,  ut  per  lioc  paiesceret  dignitas 
apostolatus  ejus.  Vere  inquit,  sum  apostoUis,  quia 
vos  estis  opus  mei  aposiolatus.  i\onne  eniin  %os  opiis 
meum  esiis  in  Domiiio  ?  id  csl  nonne  ego  aposlolus 


saandalhfU  fratrcm  mcum,  id  est  oflfondit,  et  a  bono  (,  hoc  operatus  sum,  ut  vos  silis  in  noinino?  Elsi  aliis, 

id  cst  Judxis  non  sum  apostolus,  vohis  tamen  sum, 
qui  pcr  me  ciedidistis.  Qui  de  Juda;is  cicdideranl, 
et  legein  adhuc  carualitcr  observabaiit,  bunc  esse 
negabani  apDstolum,  quia  ipse  libera  voec  prasdi- 
cabal  legem  amplius  carnaliier  non  oportere  ser- 
vari.  Ca;leris  enira  apostolis  propter  scandaluin  ab 
hac  re  dissiinulantibus,  hic  alitcr  docere  vidchatur, 
et  ideo  ab  illis  Juda;is  non  recijiiebalur.  Vobis,  in  • 
quit,  sum  apostolus.  P\'am  signaculum,  id  est  signum 
et  iiidicium  apostolaliis  inei  vos  estis  per  vie  cre- 
dentcs  in  Domino.  iloc  esl,  fnrma  apostolalus  mei 
quasi  similitiKlo  sigilli  expiessa  iii  vobis  apparet, 
diim  habclis  ca,  qii<e  alii  lidclcs  pcr  alios  apustolus 
habent. 

<  Mca  defcnsio  apud  cos  qui  me  inlerrogant,  hoec 
I  est.  > 

IIkc  scilicct  defensio,  quam  dixi,  est  mea  npud 
eos  qui  me  interrogant,  utrum  sim  apostulus,  id  est 
osiendo  illis  lidom  ct  rcligiosam  vcsliam  eonver- 
sationem ,  quam  me  doccule  consecuti  cstis,  sic- 
qiie  per  opera  dcfcndor  esse  apostolus  conira  cos, 
qui  hoc  negabant  de  nie ;  ct  ila  pcr  vos  aposto- 
lus  esse  comprubor  apud  illos  qui  inde  dubilabant, 
ideoqiic  non  coiivonil  ut  et  vos  iiidc  dubitelis. 

e  Nunquid  non  haliemus  polcstalcm  mandtiraiidi 
•  ct  bibondi?  Nunquid  noii  habeimis  pulostalcm  so- 
«  rorera  niuliereni  circiimducendi,  siciit  cl  r:ctcri 
<  aposioli  ei  fratres  Dominj  et  Couhas?  Aut  soluc 


proposiw  disturhat,  non  munducabo  carnem  in  ecler- 
nimi,  id  esl  iiunquani  manducabo  cainem  ullam, 
sed  semper  ab  csu  carnis  abstinebo:  non  qiiod  esca 
sit  mala,  sed  iic  frairem  meum  scandulizem  lali  co- 
mcstione.  Sic  ct  vos  debelis  agere.  Nara  siciit  uxo- 
rein  licet  Iiabere,  scd  si  fornicala  fuerit,  abjicicnda 
est;  iia  el  carneni  liccl  odere,  se<I  si  idolis  oblata 
fuerit,  rcspuenda  est.  In  taiitum  eiiim  charitati  slu- 
deiidum  est,  ut  et  licita  pio  illidtis  siiit  abjioionda, 
iie  obsinl  fralii.  Typicc  autem  iii  co  quod  dictum 
est :  Videte  ne  forle  limc  licenlia  vcstra,  clc.  usque, 
propter  quem  Cliristus  morluus  est,  videlur  Aposto-  1 
las  siib  aliis  vpiiiis  dicere  :  Ne  legas  pbilosophos, 
poetas,  oratores,  ncc  in  corum  leclioiie  reqiiiescas, 
ne  tali  modo  fratrem  iii(lrnium  pcrdas.  Ncc  nobis  D 
blandiamur,  si  in  Iiis  quu:  siiiil  scripta,  non  credi- 
inus,  cum  aliurum  conscienlia  taliter  vulncretur,  ct 
pulomur  probare,  qua;  dum  Icgimiis,  non  rcproba- 
raus.  Alioqui  quale  eril  ut  a;si.iuicmus  .\postolum 
ejus,  qui  vcsccbalur  iii  idolio,  consciciitiam  coinpro- 
bassc,  ct  eum  dixissc  perfcctum,  queni  sciiet  de 
idololhytis  manducaie  ?  .'Vbsil  ut  ore  Cbristiano  so- 
net  Jupiler  omnipolcns,  ct  mi  Hcrcule,  et  mi  Ca- 
stur,  el  CKtera  magis  portenta  qiiam  iiuniina, 

CAPUT  IX. 

(  .Non  sum  libcr?  non  sum  apostolus  ?  Nonno 
I  Christum  Jcsum  Doniinum  nostrum  vidi  ?  Nonue 
'  opiis  meum  esiis  vos  in  Oominq?  etsi  aliis  non 


897 


f  OMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPTST.  I  AD  COR 


898 


<,  ego  £t   B.-irnainis   non  hahciiuis  i)0U.st3lem  hoc  A  prcgis  Inct?,  irl  est  de  cibis  ejiis  temporcis  accipie" 


«  operaniliV  > 

Ideo  siipra  dixi  nic  esse  liberum,  quia  mnquid 
ego  el  niei  non  liabeihus  potestatem  tiianducaudi  et 
bibendi  quae  nostra  sunt?  Habemus  ntique  hanc  po- 
testateni,  sicnt  caeteri  apostoli.  Polcslatcin  babernus 
a  Christo,  non  jiissioncin  hujus  rei,  qiiia  Dominus 
perniisit,  non  jussit  prsedicatoribus,  ut  accipereiit 
sumptus,  ut  si  qiii  eos  non  acciperct,  majorcm  indo 
mercedem  acquireret  {ilaltli.  x;Luc.  ix,  lOj;  sicnt 
et  virginitalem  laudavit,  non  prsecepit,  ad  caiiiu- 
lum  glori;E  eorum  qiii  eam  ser\faverint  {Mii.ttli. 
xix).  Et  nunquid  non  habemus  potestatein  circumdu- 
eendi  nobis  sororem  mulierem  ?  in  prxdicalione,  id 
esl  Christianani  et  sanctam  muliereni,  ut  ministrei 
nobis  de  facultafilius  siiis?  Nunquid  iion  possiimus 
hsc  facere  si  voluiniis,  quemadinodum  ccrleri  ajto- 
stoli  et  fratres  Doinini  et  Cephas  7  id  est  Jacobus  Al- 
phaji  et  Thadfeus,  qui  fiierunt  cognali  Salvatoiis, 
hoc  cst  ex  sorore  virginis  Mariae,  ct  Pctrus  qiii  est 
princeps  apostolorum  ?  Nam  iiec  ipse  Petrus  refu- 
tabat  siiniptus  oblatos  a  feminis,  sicut  nec  Dominus 
refutaverat  {Matth.  siii ;  Murc.  vi).  Mulieres  enim 
desiderio  doctrin»  caeleslis  minislrabant  cis  et  sum- 
ptus  et  servitia,  ut  non  indigerent  his  qu;e  ad  neccs- 
sitalcm  vitre  hujus  perlinent.  Ideo  plus  erat  mulie- 
res  cifcumducere,  quam  ab  audiloribus  alimenta 
percipere,  quia  mulieres  indumeitta  ct  qiiaeque  ne- 
cessaria  pra;bebant  {Luc.  viii).  Nec  omiiino  repre- 


banl.  Paulus  lamen  qui  lisc  loquitur,  suis  stipendiis 
militahat ,  cl  dc  friirlii  viuci:  a  se  plantlife  non  ede- 
bat,  nec  de  lacte  potabat  gregis  queni  pasccbat. 
Nullam  enim  in  prassenti  viia  rctributio/icm  sumere 
volebat,  ut  in  futuro  sa^culo  plenam  de  omiiibu» 
nicrccdem  reciperet.  Qui  pi\Tmissis  simililudinibus, 
subdil  : 

«  Nunqiiid  secundum  homincm  haicdico^An  et 
«  lejc  haec  non  dicit?  Scriptum  est  enim  in  lege 
«  Moysi  ;  Non  alligabis  as  bcvi  trituranti  {Deut. 
«  xxv;  /  Tiin.  v).  Nunquid  de  bobus  cura  est 
«  Deo  ?  An  propter  nos  utique  hxc  dicil?  Nani  pro- 
«  pter  nos  utiqiie  scripla  suiit.  Qiioniani  debet  in 
«  sps  qui  arat,  arare,  et  qui  tiiturat,  in  spe  fruclus 
«  percipiciuli.  > 

Dico  ([uia  miles  debet  a  rege  stipendia  coosequi, 
et  agricola  de  fructu  vinese  carpere,  et  licel  humanis 
simililudinibus  iiTaj,  nmiquid  lanicn  hac  dico  secun- 
dum  hominnt  ?  id  est  nunqiiid  sequor  in  liis  hu.ma- 
nani  similitudinem  ?  An  el  lex  Dci  k(ec  qua;  dico  non 
dlr.lt?  Uliquc  dicit  ha;c  eadciii.  Scriptum  est  enim 
in  lege  Moysi  {Deut.  xxv)  :  Non  alligabis  os  bovi  tri- 
turanti,  id  est  non  prohibebis  praidicatorem  vivere 
de  prsdicatione.  Coiicordare  monstrat  supradiclas 
raiiones  divinse  sententia,  ut  infielligamus  qiiia  non 
sine  causa  respuit  accipere  sumptus ,  quanrio  tot 
documentisoslenditet  dandum  et  accipiendumcsse. 
Sed  iie  ad  litteram  accipiatur  b.-ec  sentenlia,   sub- 


hensibile  judicabatiir  hoc,  maxime  apud  Judsos.  Et  f  j"'''?''  •  ^unqitid  dc  bohus  cura  esl  Dco?  Quod  non 

sic  intelligilur,  tanquam  non  ipse  pascat  animalia 
biula,  et  volatilia,  qua;  non  serunt,  neque  metunt, 
neque  congregaiit  in  borieum  ;  sed  quia  ei  cura 
iion  est  pr.-ecepto  moiiere  bominem  ,  quoniodo  bovi 
suo  consulat.  Niinquid  ergo  de  bobus  cura  est  Dco, 
ut  de  his  iii  lege  pra;ciperei?  An  vropter  nos  utique 
qiii  suraus  boves  ejus,  ha-c  dicit?  Nos  enira  tritu- 
ranius,  id  est  in  area  mimdi  serris  notrae  pra;di- 
cationis  comminuimus  palcas  inlidelilalis  et  vitio^ 
rum,  et  separamus  ab  eis  grana  (idei  caeterarumque 
virtiitum,  vel  creJenles  ab  infidelibus  tanqnam  a 
paleis  graiia  discernimiis.  Et  ideo  justum  est  ut  non 
probibeamur  ex  area,  quam  trituraniiis,  cibos  su- 
mcre.  Natn  propter  nos  uiique  sunt  ha>c  scripla  in 


haec,  inquit,  potesfas  nonne  et  nobis  est  concessa. 
sicut  caetei is  apostoiis?  Aut  solus  eijo  e.t  Bnrnabas, 
quia  placet  nobis  ex  labore  manuum  nosMarum  vi- 
vere,  non  habemus  potestaiem  hoc  operandi?  id  est 
boc  faciendi,  scilicet  stipendia  sumendi,  et  mulieres 
circumduccndi  ?  Nos  duo  soli  non  possumus  hoc 
agere,  cum  omnes  hoc  agant  ?  Noii  rcprehendit 
alios,  sed  coriim  niore  sibi  probat  licere  quod  eis 
crat  licitum.  Putal)ant  enim  nonnulli  Corinihiorum, 
quod  non  liceret  ei  sumptus  accipcre  sicut  caeteri.s, 
qiioniam  de  labore  siio  vivebat,  el  inde  minoris  eum 
dignitatis  a;stimabant,  nec  aposioinm  esse  credebant, 
dicentes  apud  se  :  Quia  si  essel  apostolus,  stipendia 
siimeret,  ut  omnes  apostoli.  Contra  qnos  ipse  nunc 


loquitur,  ostendens  se  esse  aposlcium  ct  polcstatem  D  lege.  Et  vere  propter  nos  spiiituales  boves.  Quoniam 


habere  siimendi  stipendia,  sed  nolle  sumere,  et  ne 
coapostnlos  reprehendere  videatur  qiiia  abslinet, 
subjungit  : 

«  Quis  militat  suis  stipendiis  unquam  ?  Quis  plan- 
i  tat  vineam,  et  de  fructu  ejus  non  edit?  Qiiis  pascit 
t  grcgem,  ct  de  lacte  gregis  non  mandiical.  > 

Perhas  sirailitudines  humana;consuetudinisoslen- 
dil  ratioiiabiliter,  quia  sibi  et  aliis  pr.-cdicaioribus 
licet  accipere  sumptus.  Nara  et  ipsi  spiritualiter 
Cbristo  regi  inilitabant,  et  ideo  a  Christianis  ple- 
bibus  tanqiiam  a  provincialibus  slipendia  sumebant. 
Ipsi  Ecclesiara  quasi  vineaiii  planiabant,  el  idcirco 
de  fnictu  cjus  merilo  comedebant. Ipsi  gregem  ovium 
Cliristi  doctrina  veritatis  pascebaiiJ,  et  idco  jurc  de 


ille  qui  arai,'  id  est  qui  corda  subjectornm  vomere 
pra;iiicalionis  ad  fidem  sperit,  debei  arare  in  spe,  ii 
cst  sperans  fructum  sui  laboris  conscqui.  Non  quod 
h^fic  sit  ejiis  inlentio,  ut  propier  ejus  exspeciano- 
neni,  id  esi  temporalis  cihi  pr»bicet,  sed  quod  cer- 
lus  sit  non  defore  sibi  vitum  ,  si  in  praedicatione 
laboravevit.  Similiter  el  qui  riturat,  id  est  grana 
discernit  a  paleis,  hoc  est  virtiites  a  vitiis,  debct 
lioc  agerc  in  spe  percipicndi  fructus  stipendiorum. 
Historialiter  quidem  fit  trituraiio,  quando  boves  aut 
eqiii  super  segetes  colleclas  et  in  area  collocatas, 
missi  fiierint  ad  eas  coiiterendas  et  graua  excu- 
lienda,  sicul  meris  est  in  quibusdam  regionibus. 
Prvedicalorcs  autem  quando  infidelium  corda  scin- 


^89  IlEllVEl  BURGIDOLENSIS  MONACIil  900 

iluiaac  voincrepraeJicaliomsexcolnnt,  ct  ad  susci- A  selis  uobis  aliquid,  pniarelis  forsiian  vos  emisse 
piendum  fiilei  semeii  araiii,  lunc  demum  terram  ad 


semcii  gratiae  accipiendura  praijparaiit,  et  ab  inculta 
sol.tuiUne,  id  est  ab  incredulorum  multituiiine  se  - 
p:irarit;et  qiii  prins  arant  in  conversione,  posiea 
tiiturant  in  inslruciione,  quia  per  assidnam  corre- 
cliouem  et  instructionem  non  localiter,  sed  mora- 
liter  boRos  a  malis  scquestrant.  Tanicn  ef  anle  lidcm 
trituralio  fit,  cum  ab  iiilidelibus  quis  per  susceplio- 
nera  fidoi  scparalur,  aique  post  (idcin,  cum  in  ipsa 
Ecclcsia  fil  inier  bonos,et  malos  qiiKdam  moralis 
discretio  per  priedicanliura  instructionem  ,  et  de 
Lac  Ecclesia  loquitur  nuiic  Apostolus,  quje  fit 
quando  alii  rcspuunt,  alii  corrigunlur,  aliis  in  pejiis 
proficiunt. 


licentiam  pra;dicandi,  el  nobis  minuereiur  libertas 
argueiidi.  Ve!  si  debitos  suniptus  acciperemus,  jam 
pseudoapostoli  nostro  exempio  libere  accipereni,  et 
sic  in  praedicalioiie  duraient.  Ant  si  mulierem  cir- 
cumduceremus,  inde  possetoriri  noii  bona  suspicio. 
Talibusque  modis  irapcdiretur  cursus  cvangclica; 
pr.edicalionis. 

«  Nescitis  quoniara  qui  in  sacrario  opcranlur, 
«  qu«  de  sacrario  sunl,  edunt?  et  qui  allario  de- 
I  serviunt,  cuni  aliario  participant  ?  Ita  et  Dominus 
I  ordinavit  liis  qui  Evangeliura  annuntiant,de  Evau- 
I  gelio  vivere  {Matih.  x;  Luc.  ix,  x).  » 

Ileruni  redit  ad  probaiionem,  modisque  omnibiis 
etiara  alque  eliam  commendat,  quid  sibi  liceal  et 


«  Si  nos  vobis  spiritualia  seminavimus,  raagnum  C  lamen  non  faciat.  Licitumest,  inquit,  mihi  sumpius 


I  esi  si  nos  carnalia  vestra  metauius'  {Rom.  xv.)  Si 
<  .ilii  pQtestatis  vesirae  participessunt,  quare  non  po- 
«  ilus  nos?  Sed  non  usi  sumus  hac  poteslate,  scdom- 
I  iiia  sustinemiis,  ne  quod  offendiculuni  demus  Evan- 
f  gelioDei.  > 

Adliuc  probat  per  rationes,  quia  licetstipendia 

sumere.   Si  nos,  iiiquil,  semijuwiinut  vobis,  id  esl 

mchoavimus  primi  veslris  mentibus  spargere  spi- 

Tilualia,  id  est  qux]  a  Spiritu  sanclo  dala  sunt,  et 

vestrum  spirilum  vivificant,  iit  fructilicent  in  vobis 

sicut  in  lioiia  terra,  magimm  e^i  si  melamus  ad  su- 

slentaiioncm  nostri  corporis  i'i;s(ra  carmlia  stipen- 

dia?  Quasi  dicat :  iNon  est  magnum,  sed  minimum, 

si  tradentes  vobis  anierna,  percipiamus  a  vobis  tem-  _ 

poralia.  Itein  a  miiiori,  probat  boc  ipsum.  Si  alii, 

inquit,  suiit  paiticipes  vcstris  polestalis,  id  cst  lam 

poleiiter  uluntur  vestris  rebus  ul  vosipsi,  quare  non 

potiits  nos  id  agiraus,  qui  veslrae  salutis  causa  fui- 

Bius?  Qiix  sunt  autcm  spiritualia  qux  seraiiiavit, 

nisi  verbiim  et  ministerium  sacraracnli  regni  cae- 

loriim?  Q;ije  vero  cariKilia,  quse  sibi  lieere  metere 

dicil,  nisi  hacc  lemporalia  quae  vitae  alque  indigcn- 

liiC  carnis  iiidulia  suiit  ?  Quae  potenler  ab  eis  su- 

mebant  eliani  alii,  qui  iion  eis  prim»  Evangeliuiii 

annuntiaveraiit ,  sed  ad  corum  ecclesiam  idipsum 

praedicanles  postea  venerant.  Uiide  subjecit  :  Si  alii 

potestatis  vestras  parlicipcs  supl,  id  est  poteslatis 

qu;c  pr.-edicatoribus  concessa  est  in  vos,  ut  ulaiilur 

boiiis  vestris,  cur  iion  potius  nos?  Vel  islos  alios  iii-  j) 

lelligamuspscudo  apustolos,qui  bona  eoruni  devora- 

banl,  cum  nihil  ulile  eis  contulissenl.  Ecce,  inquit, 

prubatum  est,   quia  potestatem  habemus  sumendi 

slipcudia.  Sett  lamen  non  usi  sumus   hac   polestule, 

id  est  noB  accepimws  sumptus  ut  poteramus.  Tunc 

enim  quis  uliiur  siu  polestate,  quando  quidquid 

pertinet  ad  illuni,  accipil,  et  a  nullo  sux  polestaiis 

vult  abslinere  debito.  Nos  vero  noii  ita  fecimus,  scd 

oinnia  susiinemus,  id  eat  famem  et  silim  et  niidiia- 

teni     libentibsime    toleramus ,     ue   deinus   uliquvd 

offendiculum  Ecangelio  Chrisii,  id  est  ne  per  nos 

Evangeliiiin  impediatur  currcre.  Minus  enim  curre- 

ret  ad  cor  vestriim,  si  suspicarcmini  nos  illud  prae- 

dicare  propter  commodum  lerrenum.   Vcl  si  dedis- 


es  prasdicatione  sumere,  sicut  minisiraniibus  apud 
Jud;3Ros  in  sancluario  licet  de  rcbus  sanctua.ii  vi- 
vere,  quia  el  naturalis  ratio  hoc  liabet,  ut  unus- 
quisque  inde  vivat,  ubi  laborat.  Nam  nescitis  quo- 
niam  lii  qui  in  sacrario,  id  est  in  labcruaculo  ivcl 
templo  operantur  slciit  ministri  et  arlificcs.  edunt  ea 
qua  suiU  de  sacrario,  id  cst  quasdam  oblaliones  quae 
offeruntur  in  eo  perlinentes  ad  ipsos  ?  et  nescitis 
quia  qui  oltario  deserviunt,  sicut  sacerdotes  et  le- 
vitae,  paiticipnnt  cum  allario  ?id  est  parlcm  accipiunt 
de  his  quae  ofTeruntur  iii  allari,  et  sicut  anliqiio 
more  apud  Ilcbra^os  anliquos  hasc  liebant,  ita  el  Do- 
miiius  Jesus  ordinavit  iii  iNovo  Testaniento,  id  est 
ralionabiliter  disposuit;  his  qui  Evangeliuin  annun- 
tiunt,  id  est  pra'dicanl,  de  Evnngelio  vivere,  id  est  vi- 
ctum  babere,  ut  expediiiores  sini,  cum  de  corporali 
cibo  solliciti  non  fueiint,  lloc  ordinavit,  id  est  tiili 
ordine  disposiiil  Dominus,  ut  dantes  spirilatia,  su- 
merent  cariialia,  quando  dixit :  c  In  eadeni  doino 
nsanete,  edentes  et  bibenles  quae  apud  illos  sunl, 
dignus  esl  enim  operarius  mcrcede  siia  (Luc.  x).  » 
Non  quod  ideo  quisque  debeat  evangelizare  ut  man- 
ducet,  sed  ideo  manducare  ut  evaiigelizct.  Nara  qui 
proptcrea  evangelizal,  ul  mandiicet,  vilius  habet 
Evangelium  quain  cibuin.  Poslqiiam  vero  muilis  si- 
mililudiiiibus  et  exeinplis  aique  ratiunibus  et  aucto- 
ritatibus  Lstcndit  Apostolus  sibi  licerc  necessaria 
suinero,  sulijiingii,  dicens  : 

«  Ego  auteiii  nullu  horum  usus  sum.  Non  autcin 

<  scripsi  bxc,  ut  iia  tianl  iii  me.  Boiuim  cst  cniin 

<  iiiitii   magis  mori,  qiiam  ut  gtoriam  ineara  (juis 

<  evacuet.  Nam  etsi  evangelizavero,  noii  est  railii 
«  gloria.  Necessiias  euim  inihi  incumbit.   Yae  eiiim 

<  mihi  esl,  sl  iion  cvaMgelizavei-o.   Si  enim  volcns 

<  hoc   ago,   mercedera   habeo;   si  aulem   invtlus, 

<  dispciisatio  niihi  eredita  est.  Qu»  csi  ergo  merces 

<  mea  ?  ul  Evangoliiim  praedicans  sine  sumptu  po- 

<  nain  Evaiigclium,  ut  non  abular  poicstale  mea  in 
«  Evaiigelio.  » 

Tot,  inquit,  exemplis  et  auctorilatibus  conslat  me 
licenler  posse  slipeiidia  sumerc.  Sed  uiineii  ego  non 
siim  usus  atiqiio  horum  cxcinpl04'ura  vel  auciorila- 
tum  sivc  ralionum,  ui  facerera  quod  farerc  bi$  possc 


90i 


COMME.M.  liN  EPtSTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR. 


902 


dcmonstror,  id  esl  ul  ex  prKdicatione  sumptiis  et  A  hoc  sibi  e\angelizari,  ut  id  evangelista  quasi  Ten- 


alimcnta  pcrciperein.  ISullo  horwn  usus  siim.  Sed 
nec  uli  volo,  quia  non  ideo  scripsi  htec  licere  milii, 
VI  ita  nunc  fianl  in  me,  id  est  ut  amodo  niilii  neces- 
saria  quseqiie  denlur  a  subditis ;  et  si  ego  propter 
aliorum  saliitem  a  dehitis  sumptibus  et  necessariis 
omnibus  abstiniii  et  abstineo,  saliein  tanlo  e\emplo 
vos  ab  iinmolatis  carnibus  abslincte,  ne  miiltos  fia- 
truni  pra;cipitiHis  in  interitum.  Ob  hoc  eliaiii  noliiit 
Apostoius  aceipere  sumptus,  iie  esset  forma  mercc- 
nariis  c(  pseudoaposlolis.  Erant  enim  jam  multi,  qui 
occasioncm  liabere  cupiebant  acquirendi  terrena 
\al.,  stipendia]  et  vendendi  Evangeliuni,  quibus 
eam  voler.s  imputare,  virtum  manibus  suis  qu«sivit. 
Sed  et  propterea  iioluit  a  discipulis  stipcndiuin  vel 


dere  videantur.  Hanc  miiii  eligo  niercedcm,  ut  gra- 
lis  ponain  in  audilorum  mentibus  Evangelium,  ut 
non  abutar  in  Evungclio  polestate  mea,  qua  Doiiiinus 
conccssit  accipiendo  stipendia,  ne  quod  inipidiincii-v 
tum  generem  Evaiigelio.  Si  enim  stipeiidia  sume- 
rem,  unde  E^angelium  impediretur  e>  lardius  iiet, 
jam  nieae  poiestatis  abusio  fieret,  qiioiiiam  siiuiendc 
illa,  conlra  iioc  ail  qiiod  potestas  ipsa  fuit  niijii  con- 
cessa,  facerem.  Ilacienus  iiiultifarie  deinonstra\it 
licerc  sibi  sumptus  accipere,  qiios  lainen  non  acci- 
piebat.  Jam  vero  qiiia  inlirniiiati  hominum  compa- 
tie:is  a  debitis  siimplibus  abstiiiebat,  osleiidunt  se- 
quentia,  ciim  dicit : 

I  ISam  cum  liberessem  ex  omiiibus,  omnium  rae 


aliud  quid  sumere,  «e  per  lioc  aceipereni  fiduciain      «  servum  feci,  ut  plures  lucrifacerem.  El  factus 


delinqiiendi,  et  vigor  evangelicae  amloiitatis  in  illo 
torpescerct.  Parcebat  eliani  in  hoc  illis,  ut  non  essel 
eis  onerosus,  si  de  boiiis  eorum  viveret.  Nola,  in- 
quil,  ut  Ikcc  ila  lianl  in  me,  Nam  magis  bonam  en 
milii  mori,  id  est  magis  oplo  mori  quam  suslinera  ul 
quis  dando  evacuet  ijloiiam  meam,  quam  pro  bac 
absiineiitia  habere  volo  in  Christo  apiid  Deum , 
corapatiens  inlirmis,  dum  niiiit  ah  eis  sumo.  Vere 
laliter  evacuaretiir  et  iuaiiis  fierel.  Nam  si  ideo 
evangelizavero  ut  liwe  ila  fiant  iii  me,  id  est  :  Si  pro- 
plerea  evangelizavero ,  ut  ad  illa  perveiiiam  ,  et 
linein  Evangelii  in  ciboetpola  et  veslitu  coUocavero, 
nonestmihi  gloria  apud  Deum,  sed  cx   eoram  nu- 


«  sum  Judx'is  taiiquam  Jiida;us,  ul  Judaios  lucrarer : 
€  his  qui  sub  lege  suiit,  quasi  sub  lege  essem,  cum 
t  ipse  non  esseni  sub  lege,  ut  eos  qui  sub  lege  eranl, 

•  lucrifacercm  :  his  qui  sine  lege  erant,  lanquam 

•  sine  lege  cssem,  cum  sine  lege  Dei  non  essem, 
I  sed  in  lege  Chrisli  essem,  ut  lucrifacerem  eos  qui 
I  sinc  !cge  erant.  Faclus  sum  inflriiiis  inflrmus,  ut 
«  infirmos  iucrifacerem.  Omnibiis  omniafactus  sum, 
«  ut  oiiines  facerem  salvos.  Oninia  aiileni  facio 
c  propler  Evangclium,  ul  particeps  ejiis  elliciar.  i 

Hanc,  iiiquil,  solam  mercedem  in  hac  viia  qua;.o, 
ul  gratis  ministrem  cunctis  Evangeliuin.  Nam  cum 
essem  liber  ex  omnibus,  id  est  cum  sic  ab  omnilius 


niero  sum,  de  quibus  Jiclum  est :  i  Quia  receperunt  «  esscni  separatus,  ut  nibil  illis  deherem,  nec  ullius 


raercedein  suam  IMattli.  vi).  i  Et  quare  non  esi 
milii  gloria  ?  yiiia  nccessitas  suslenlandie  hujus  vila; 
incumbit  mihi,  "t  ideo  exangeli/.em,  quia  unde  vi- 
vam  non  habeo,  ul  acquirain  temporalem  fnicium 
de  praedicaiione  aeleruorum.  Sic  enim  jam  iiecessi- 
tas  in  Evaiigelio  eril,  non  voluiilas.  Et  vere  necessi- 
las  iiicuiiil  1,  quia  vce  mihi  est  si  non  evaiigelizavero, 
id  est  malo  mt-o  min  evangelizabo,  quia  fame  crucia- 
bor,  et  undc  vivain  noii  habebo.  Vere  non  est  gloria 
evangelizare  pro  corporis  necessitate.  Nam  si  Iwc 
ago  volens,  hoc  est  sine  ulla  viia;  hujus  fulciciidaj 
necessitate,  apud  Deuin  liabeo  mercedem  gloriae  sem- 
pitern:fi.  Sed  siinviius,  id  est  cogente  necessitate  id 
faeio,  dispensalio  est  niihi  credita,  ul   aliis  dispen- 


merita  mc  posseiit  ad  hoc  dediieere,  ut  illis  verbum 
vilse  ministrarem,  sponte  ine  incliiiavi  ul  3  Domino 
exaltarer,  el  me  seivum  oinnium  feci,  sicui  ipse  Do- 
iiiinus  dixerat :  «  Quicunque  voluerit  in  vohis  pri- 
mus  esse,  erit  omnium  servus  [Matth.  xx;  Marr. 
ix).  I  Liber  eram  ex  oninibus,  id  est  nulli  quid- 
quam  debens ,  cum  niiiil  ab  aliquo  suscepissem, 
undc  sibi  obnoxius  essem  ad  exhibendam  servitu  • 
lem;  el  tamen  pro  Christo  me  fcci  servum  omnium, 
ut  commodis  omnium  dcservirein ;  et  hoc  ideo,  ut 
plures  ad  fidem  convertendo  tucrifacerem,  id  est  lu- 
crum  cos  prajdicationis  meae  facerem,  et  idcirco  me 
modilicavi  omnibiis.  Quia  fuctus  sum  Judaii  lon- 
qnam  Judams,  id  esl  ila  compassus  sum  eorum  cse- 


sem  Evaiigelium  ad  profectum  eorum,  ego  aulein  D  cilati  el  miseria;,  ac  si  Juda;iis  essem,  et  in  eadeni 


mercedem  illam  apud  Deuin  gloriosam  non  habeani? 
Hoc  enim  loco  talis  dispensator  intclligiiur,  qiii 
alienum  dispensel,  uiide  ipse  nihil  accipiat.  Dispeii- 
satio  est  mihi  credita  tanqiiani  inviclo  scrvo,  ut 
tanquam  alieiium  crogeni,  et  nihil  iiide  capiam  pra;- 
ter  cjbaria,  quae  iion  de  part^cipaiione  legni,  sed  ad 
siislentaculiiiii  miserae  serviiulis  danlur  extrinsecas. 
Et  quia  si  volciis  evangelizo,  raercedem  apud  Deum 
habeo,  ergo  qua:  est  merces  mea,  quam  de  proediea- 
lione  habere  ciipio,  cum  niiilam  inde  mercedem  ter- 
reiiam  recipcre  velim  ?  Haec  scilicet  esl  niertes  niea, 
ut  ego  Evangeliuiii  jirwdicans  sine  sumptu,  ponam  iii 
cordiiius  liomlnum  Evangelium,  id  est  ut  non  sit 
credeiilibus  sumpluosum  Evangcliuin,  ne  putenl  ad 


csecitalc  et  raiseria  ciim  cis  detinerer.  Hoc  est  di- 
cere  :  Quanlum  dolorem  ac  soUiciiudinem  habi-rem 
de  infidelilale  et  igiior.inlia  et  morte  inea,  si  rem 
ipsam  sicut  esset  animadveriere  possem,  ianiura 
habui  de  Judaeis,  ut  Jiid:eos  lucrarer,  id  est  ut  sic 
ad  (Idein  eos  adducerem,  subveniens  eis  sicut  niihi 
subvenire  vellem,  ct  liis  qui  sub  iege  sunt,  id  est  Sa- 
niarilaiiis  vel  praediclis  Jiidieis  faclus  sum,  quasi 
sub  lege  essem,  id  est  misericorditer  cis  condolni,  et 
eos  a  jiigo  scrvitutis  eripere  laboravi,  sicut  mihi 
lecte  vellem  coiidoleri  et  me  cripi,  si  unus  ex  illis 
esscni.  lia  per  compassionera  misericordi;e  faclus 
siim  eis  quasi  sub  lege  cssem,  ciim  ipse  non  essem 
tub  lcge  serviliter,  id  est  cum  eam  noii    servaiein 


903 


HERVEI  BURGIDOLKNSIS  MONACm 


904 


carnaliier,  «(  lam  pia  contlcscensionft  luerifacercm,  A  i<l  csi  cis  tl"i  smIi  lege,  et  illis  qiii  sine  lege  craiii. 


id  o»t  lueriim  Chrislo  acqiiirerem  eos  qui  sub   leye 
eranl.  Nequaqiiam  doctor  egrcgius  ut  quasi  Judieiis 
lieref,  ad  perfidiam  erupit,  nco  quasi  snb  lege  essot, 
ad  carnale  sacriliciurn  rediit;  sed  condcsccndendo 
appropinqiiavit  infidoiibus,  non  cadendo,  utvidclicct 
singulos  in  se  suscipiens,  et  se  in  singulos  iransli- 
gurans  compaticndo  coIHgerel,   et  impenderet  illis 
ea  qusc  impendi  sibi  ab  aliis  recio  voiuissol;  et  lanto 
uiiicnique  crranli  conciirreret,  qiianlo  siliilis  cjus 
modum  cx  propria  considcralioiie  didicissct.   Non 
rediit  ad  carnale  sacrificiuiii,  ut  ilhid  cxhibcndo  pu- 
taret  se  aliquid  jusiilicationis  aut  salutis  inde  con- 
scqui.  Alioqui  iiioplcr  vitamliim  scandalum,  Ulcro- 
solymis  vcterem  sacrificioruni  morem  servavii  (Aci. 
xxi).  Neqiie  simuiando  lecil  hoc,  ut  nonnuUi  pula- 
veiunt,    sed   secundum   liberam  sontenliain    suam 
qi,a  dicit  :  c  Circumcisiis  qui  vocatus  est?  »  (supra 
vii)  non   adducat  pr.Tputiiiin,  id  est  non   sic  vival 
quasi  prxpuiium  adduxeril,  sicnt  alio   loco  dicit : 
I  Circumcisio  tua  prjepulium  facta  est  (Rom.  u).  i 
Secundum  hanc  sententiam  fccit  illa,  qu8B  iion  in- 
lelligcntibus  ct  panim  aitcndentibtis  finxi&sc  putatiis 
est.  Jmbeus  ciiim  crat,  ct  circumcisus  vocatus,  no- 
luit  adduccrc  prseputium,  id  csl  iioluii  ita  vivcre  «c 
si  circumcisus  non  esBSl.  Hoc  enim  jani  in  potestnle 
babebat,  el  sub  Icgc  quidem  non  crat.  .'^iciit  illi  qui 
camscrviliiercustodlebant,  sedtan;en  in  IcgcCliii^ii, 
qu«  est  ct  ipsa  quani  Judiei  tcnel^anl,  erant,  ut  li- 
bere  adimplcrel  eam.  Qiii  vetera  ejiis  sacranienta 
inter  Jad;cos  ccleb.rans,  boc  niodo  illa  iisque  ad  certi 
lemporis  dispciisolioncm  a  Deo  jiissa  csse  couimcn- 
davit,  et  a  sacr.legis  sacris  genliiiin  distinxit.  Nain  ct 
in  ho6  factus  est  Judxis  tanquain  Judaus,  ct  siib 
lege  positis  tanqnam  siiblcge  essct,  quia  hoc  lliero- 
solyrais  fecit,  ct  alibi  Timoiheum  circuiiicidil  [Acl. 
xvi),  et  a  cibis  quos  lex  prohibet  abstinuil  inler  Jii- 
dseos,  ac  seinpcr  apud  cos  de  iege  el  proplietis  dis- 
pulavit,  asscrens  covuin  tcstimoniis  adveiituni  Chri- 
sti.  Qui  universa  ha:c  ei  his  similia  idcirco  fucicbal, 
uteos  qiii  de  lege  erant,  Christo  acquirerel,  non  ut 
aliquid  juslificatioiiis  jam  in  illis  cxrcnioniis  %sli- 
maret.  0"'  et  subjungit :  Uis  qui  sine  lege.  erant,  id 
est  genlilibus,  faclus  sum  tauquam  sine  lege  essem, 
cum  non  essem  sine  legc  Dei,  scd  cssem  in  lecje  Cliri- 
sli,   vt  lucrifacerem    eos  qni  siue  lcge  erant.  In  co 
quippe  facius  est  gcntilibus  tanqnam  genlilis,  quod 
pra;putium  recipit,  quod  indiflcrenler  permisil  vcsci 
Cibis  quos  damiiant  Judaei,  quod  cis  assensus  cst  se- 
cundum  piiysicas  raliones  niundum  esse  factum  a 
Deo,  et  hujiism  di    condesccnsionibus.  Notandum 
quod  Judseos  sub  logc  dicit  esse,  se  autem  in  lege, 
paganos  vero  sinc  legc.   Aliud  cst  autem  esse  sub 
lege,  ct  aliud  in  lege.  Qul  enini  sub  Icge  esl,  secmi- 
dum  legem  agitiir;  qui  vero  in  lege  cst,  secundiim 
legem  agit,  ciille  scrvus  cst,  hic  aulcm  libcr.  Qui 
vero  sine  lcge  est,  ab  omni  scrvituic  divina  alienus 
tfst,  Ut  sicut  onagcr  in  solitudine  (Job  y\\\;  Jer.  n) 
pvxsentis  sxiculi  maic  libcr  vivat.  Ltrisque  aulcm, 


sc  lesiaiur  Apnsioliis  congruisse  per  miscricordiam 
scilicct  ct  compassionom,  non  pcr  vcrsipellem  si- 
miilationem,  id  est  ut  co  niodo  subveniret  carnali 
Jiidjeo  vel  pagano,  quomodo  sibi  ipsi  si  lioc  esscl, 
siihvtniri  tecte  voluisscl,  portans  utiqiie  corum  in- 
(irmilalein  iii  compassionis  siinililiidinem,  non  fal- 
lcns  iii  mendacii  fictionc,  siciit  continuo  sequitur  et 
dicii  :  Factus  siim  infirmis  injirmus,  ul  inlirmos  lu- 
crifacercm.  Ilir.c  enini  loqucbatur,  ul  etiain  oinnia 
illa  supcriora  dicerct.  Siri!i  crgo  qiiod  factus  esl 
infirniis  infirnius,  noii  erat  mcndaciuni,  siccicatera 
quw  pncmisit..  Quam  enim  dicit  inflrmilatem  suani 
crga  infirmos  fuissc,  nisi  compatiendi  eis  in  tan- 
tuni,  nt  ne  viderclur  veiiditor  Iv/angelii,  cl  verbi 

ii  Dei  cursiim  apud  iniperitos  in  malam  susiucionem 
docidcns  impediret,  nnllet  accipere  qiiod  ei  jiire  Do- 
minicndcliebatur?  Eo  enim  ipso  factusest  infirmus, 
qiio  polestate  sna  uti  noluit.  Tjui  miscricordi  scili- 
CPt  iMduliis  affeclu,  ut  rogitarct  (|ucuiadinodum  sc- 
cuni  agi  vcllet,  si  el  ipse  ita  infirmarelur,  u(  posscl 
dc  illis  pcr  quos  sibi  Evangclium  prxdicarelur,  si 
cos  videiet  sumptus  acciperc,  qiiasi  mcrcimoniurum 
niii:ilinas  suspicari.  S!cergo  illis  qui  corde  inlirma- 
baiilur,  facius  esl  infirmus  compassione  niiscricor- 
dia?,  iion  simnlaiione  faliacise.  Nam  et  qui  ministrat 
ffgvoto,  (it  tanquam  agrotus,  non  cum  se  fcbres 
habcio  niciititur,  sed  cuin  aniiiio  condoicnlis  cogi  ■ 
lat,  qiicma;?modum  sibi  serviri  yellei  si  ipsc  xgro- 
taret.  Juxta  qiicin  scnsuin  nniversajiler  sulijungit : 
Oninibus  omnia  facnts  snni,  utomnes  faeerem  salvos. 
Qiiasi  dicai  :  Qnid  dinlius  per  partes  enuincrarera 
singula?  Brevitcr  coinprchcndo,  omnibus  omnia  fa- 
ctiis  sum,  id  csl  quasi  omnium  sectarum  essem. 
Oinnibns  omnia  facuis  est,  non  menlicntis  aclu,  sed 
compaiicntis  affcclu,  id  eslnon  omnia  mala  omniiim 
fallacitcr  agendo,  scd  alioruin  oninium  m.alis  oniiii- 
bns  tanqiiain  si  suacssent,  misericordis  medicinae 
diligeiitiam  procurando.  Cogitabit  cnim,  ut  liomo, 
in  cis  vitiis  ctiam  se  csse  poioisse,  undc  ciipicbat 
alios  iibcrare;  et  iia  subvcnicbal  illis,  sicut  sibi 
vellct  siibvcjiiri,  si  ipse  in  cisdem  viiiis  csset.  In  se 
cnim  pcrsonas  omnium  pic  transfigurans,  ex  semet- 
ipso  discebal  quaiiler  unicuique  misereri  debuisSct, 

p  quatenus  hoc  singuiis  impendcrct,  qiiod  sibi  ipse, 
si  ita  csset,  impendi  rcctc  voluisset.  Ila,  inquit,  nic 
contenipcro  omnibus,  non  qiiod  mihi  crrorcs  cl  vi- 
tia  coriim  placcant,  scd  omuia  h*c  pr.Tdicta  facio 
coiiformaiis  me  unicuiqiie  propter  Evitngelium,  ut 
particeps  cjvs  efficiar,  id  est  ut  particeps  liam  boii» 
intcntioiiis,  quam  haliet  lCvaiigcJium  crga  salulcm 
hominum.  Ycl  omuia  qu:e  dixi  facio  crga  singulos 
quosque  propicr  Evangclium,  iit  possiin  cis  illHfl 
dulciier  infcrre,  ct  cgo  fiain  parliceps  rcmuncratio- 
nis  cjus. 

«  Nescitis  quod  hi  qui  in  sladio  currunU  omncs 
«  qiiidem  currunt,  sed  unus  accipit  braviuni?  Sic 
«  currite  iit  comprehendatis.  Omnis  eiiini  qui  in 
«  agonc  coiilcndit,  ab  omnil  us  sc  abslinct.  Et  illi 


OOS  COMMr^NT.  IN  liHSTOLAS  PAULI.  —  LN  EPIST.  1  AO  COR.  906 

I  quidem  ut  rorriiplibilcm  coronaro  accipianl,  iios  ^  ut  ilii  qui  in  arcna  luclaiitur,  nudi  suiii,  ita  et  nos  a 


I  auierQ  iiicurruptam.  > 

Idcirco  omniafaciopropter  Evangelium,  ([uia  non 
aliler  sro  parliccps  cjus.  Necesse  eiiim  milii  est  ut 
omiiia  qu.e  facienda  sunt,  faciam,  et  ab  onuiibus  a 
quil)us  abslinendum  est,  abstineam,  quoniam  alitcr 
Evangelii  coronam  el  rcmuncrationem  habere  non 
poiero.  Quod  evidenler  appai-et  in  hac  similitudine 
qiiam  iitinc  propono.Nullus  enim  in  stadio  bravium 
accipit,  nisi  qui  omiiia  qiiie  facienda  sunt  feci!,  et 
lioc  oinncs  niundsna  coiisuetuiiine  polestis  scire. 
Quia  an  nesciiis  qv.od  hi  qui  currunt  iti  stadio,  om- 
ues  quidem  currunt,  sen  uiins  accipil  bravium?  Liccl 
eiiiiii  omiies  ibi  sint  iii  cursu  et  labore  similes,  ta- 
men  omnes  inaiiiier  currunt,  pra;ter  illum  solum 


niundanis  rebus  spoliati  esse  debeinus,  ut  amandu 
niliil  possideamus  in  hoc  sseculo,  quia  iiec  nialigui 
spiritus,  conlra  quos  est  nobis  lucta,  quidquam  in 
eo  proprium  possidenl.  Nudi  crgo  cuni  nudis,  id 
est  nihil  possidenics  cum  uibil  pussidentibus  luclari 
debemus,  si  eis  succumbere  nolumns.  Aruiis  iamen 
virtutum  indui  studeamus.  quibus  et  proiegamur, 
et  adversarios  feriamus.  Sicque  pugiles  et  luclatores 
imilemur,  qui  se  intantum  ab  omnilius  agoiii  iuo 
iioxis  abstiuent,  ut  et  nocturnam  poiliitioi.em,  quae 
per  somnum  accidere  soiet,  diligentcr  cavere  stu- 
deant,  ne  per  hanc  inolliores  in  certamine  fiant.  Et 
tlii  quidem  abstiiient,  et  pugilantur«i  corrujitibilem 
coronam  ex  Horibus  contextam  cuni  laude  et  mer- 


qui  accipit  bravium,  quod  cst  pr.Temium  cursus.  Sta-  ^  ccde  cilo  perituram  accipiant ;  nos  autem  ob  hoc  ab- 


diuni  aulem  consiat  cenluni  viginti  quiiiqiie  passi- 
biis.  Sod  lioc  loco,  sive  minus,  sive  magis  longiiu- 
diiiis  liabeat,  vocatur  stadium  illud  vije  spatiuni.per 
quod  usque  ad  metam  quamdam  solebat  (ieri  cur- 
sus,  ut  postquam  vcniretur  ad  nielam,  essel  ston- 
dum.  Unde  stadium  a  stando  nomen  acccpit.  Bra- 
viuin  autem  genus  est  palinse,  vel  prajraium  quod 
currentibus  proponitur.  Omues  currunt,  sed  unus 
qui  ciinendo  caeteros  vincii,  acripit  braviura,  quia 
fecit  omnia  quae  pcrtinent  ad  cursura,  et  abstinuit 
ab  omiiibus  quae  impediuiil.  Sic  el  ergo  bravium 
supern»  rerauneralionis  adipisci  non  potero,  iiisi 
opinia  quae  currenlibus  facienda  sunt  fecero,  et  ab 
omnibus  quae  conlraria  sunt  abstinueio.  Similiter 
et  uuusquisque  vestrum  de  se  ECiilial  et  legitime 
curiai.  Nam  oranes  quidem  currunt,  sed  unus  ac- 
cipit  biavium.  Currunt  enirn  Juda;i,  currunl  hxre- 
tici,  currunt  nonnuili  Cbristiani  qui  ad  viiain  non 
sunt  pr.t:dcstiiiati,  quia  omues  isli  in  fiiie  prxinium 
sperant  se  adepluros,  et  ad  illud  tendunt  per  viii£ 
piicseniis  stadium.  Sed  nnus  prasdestinatorum 
Chrislianorum  popoijs  qui  iegitime  currit  accipit 
liravium,  quuniam  sola  unitaseorum  quisuntcor- 
pus  Christi  palmarn  conscquitur,  cl  quia  noii  om- 
nes  qui  currunt  accipiunt  braviuin  ,  idco  sic  currile 
faciendo  quae  ad  cursum  pertinent,  et  vitando  qua; 
impediunt,  ut  compreiiendatis  illud.  Caulus  et  expe- 
dilos  vos  esse  convenit  in  currendo,  nc  forte  con- 


stinemus  et  pugnamiis  ut  incorruplam,  id  cst  «ler- 
nam  pereipiamus  coronam,  et  idcirco  diligcntiorcs 
esse  debemus,  quibus  non  lerrenis  et  niarcentibus 
floribus,  sed  aiterna  conseila  gemmis  in  modum 
regii  diadematis  coiona  spirilalis  servatur. 

«  Ego  igitur  sic  curro,  non  quasi  in  incertuni  : 
€  sic  pugno,  non  qiiasi  aereni  verberans.  Sed  ca- 

<  stigo  corpus  meum  et  iu  servitutcm  redigo  iie 
i  foite,  cuiii  aliis  praedicaverim,  ipse  leprobus  ef- 

<  ficiar.  » 

Seipsum  propoiiit  Apostohiscseteris  inexemplum. 
Quandoquideni ,  inqiiit ,  in  stadio  vilae  prsesentis  esl 
iiobis  cursus  et  certamen,  alque  victori  proposita 
esi  incoiruplibilis  el  a;teina  corona,  igitur  egu,  qui, 
sicut  supra  dictum  est,  omnia  propter  Evangelium 
facio,  sic  curro,  id  est  tam  legitimc,  lara  alacriter, 
tani  cxpedite  cursum  boni  operis  exscquor,  ul  non 
^nflsi  in  incertum  tendam,  quia  cerlus  suin  de  co- 
rona.  lllc  enim  cuirit  in  incertuni,  qui  talia  facit, 
ut  ex  quibusdam  speiare,  et  ex  quibusdam  possic 
desperare.  Scd  ego  ex  oninibus  quae  post  conver- 
sionem  fcci,  ceriiiudinem  boiia;  spei  tenens,  non 
curro  velut  in  incertuni,  sicut  illi  qui  currunl  ad  saj- 
culare  braviuni,  ncc  si  poterunt  illud  accipere  sunt 
certi,  ego  sic  pugno  contra  diabolum,  u<  »10/1  sim 
quusi  nerein  verherans,  id  est  non  inaniler  pugno  sic- 
ut  ille,  qui  jactal  iclus  incassum,  et  pro  hoste  ferit 
aerein.   Scilicet  iion  verbis,  sed  rebus  contendo. 


tir.gat  noii  corapreliendere  prsemium  ad  quod  curri-  D  'li'>a  "<>"  sum  de  illis  praedicaloribus,  qui  dicunt  et 


tis.  Non  enim  omnes  comprelieudunt  iilud.  Cuiriie 
crcdendo,  sperando,  desiderando,  bene  operando, 
corpus  affligendo,  orando,  aniando,  et  quibiisque 
boiiis  studiis  insislendo.  Ita  qnidem  cst  de  bis  qui 
curruni.  Sed  de  his  qui  pugiiantur  audiamus.  Nara 
cursor  quisque  festinat  ad  bravium,  scd  •jmnis  qni 
in  agone  conlendil,  ab  omnibus  se  abstinel,  id  esl  om- 
nis  pugil  qui  in  certamine  pugnat,  ab  omnibus  se 
al,'Slinet,  id  est  ab  escis  et  cteterisquae  inipediunt 
agonem,  id  est  certamen.  Sicet  oiniiis  Clirislianiis 
qui  in  aiena  hujus  muiidi  cuiiira  diabohim  luctatur, 
ab  ouinibus  qux  Christianum  ad  terram  implicant 
debel  abstinere.  Nain  et  ideo  chrisniatc  siimus  un- 
Cli,  quia  luctatores  suinus  effecli ;  et  prouiorco  sic- 
P.1TB0L.  CLXXXI. 


non  faciunt  (Matili.  xxiii).  Quantumcuuque  enim 
praedicalor  fuiviat  vcrba,  gladius  oris  ejus  non  per- 
vcnit  usqiie  ad  ixsionem  hostis,  ,sed  vox  inaiiis  et 
otiosa  rcputatur,  si  ipse  pr.Tedicationi  suae  contra- 
rius  existat.  Quia  qui  allter  facit  quam  pra;dicat, 
suspectos  facit  audientes  ut  de  proinissis  dubitcni; 
et  ideo  nialum  dc  cordibus  cnruin  non  valel  expel- 
lcre,  nec  hostem  qui  in  eis  babitat,  Iffidere.  Ego  au- 
ttm  nunvacuos  ictus  verborura  in  adveisarium  ja- 
clo,  scd  utilluni  po.ssiin  Ijedcre,  castigo  jejuiriis  et 
alHictionibus  corpus  meum,  ut  et  cxeniplum  absli- 
iientise  dem  aliis  :  et  ideo  non  quasi  acrem  verbe- 
rans  pugno,  qiiia  duin  carnem  restringo,  ipsis  abs- 
linentia;  mcse  ictibus  non  ac.cin,  sed  diabolumver- 

'29 


907  HERVEI  BURGlDOLBiNSlS  MONACHl  908 

bero,'  et  dum  hoc  quod  intra  meest  subjicio,  exlra  A  et  coelestem  escara,  quia  Dcum  peccatis  suts  ufftin- 


derunt,  ad  terrani  promissioDis  velul  a;l  proposiium 
braviura  pervenire  non  poiueruiit.  Nolo  eiiim  vos 
ignorare,  id  est  nolo  ut  ignoretis,  o  fratres,  quoniam 
patres  nostri,  id  cst  Hcbrxi  antiqui  iiistitutores  no- 
sira;  (idei  et  moraiitalis,  vniiies  tani  honi  quam  mali 
cum  egrederenlur  de  jEgyplo,  priusqiiam  maie 
transirent,  fueninl  sub  nube  {Num.  ia^  Exod.  xin), 
qua;  iion  sinebat  exercitum  ^gyptioriim  ad  eos  a£- 
cedere,  et  significabat  praesidium  superna  protectio- 
nis,  el  onines  pariler  mare  Iransiertuit  (Exod.  xiv), 
in  qiio  persecutoies  eorum  perierunt,  et  omnes  in 
Moyse,  id  esl  in  ducaiu  Moysi  bapiizati  sunl  in  nubi 
el  in  mari,  quia  siibmcrsis  hoslibus  suis  erepti  siint 
a  morie,  quod  nobis  praestat  baptismus  :  et  purgali 
°  sunt  a  peccatis  prioribus,  ut  uliia  non  inipuiaren- 
tur  illis  :  et  mundali  ab  ignorantia  Dei,  qua:  preme- 
bat  omnes  gentes,  ut  idoiiei  forent  accipere  divinam 
ilegem.  Baptizati  sunt,  quia  signum  baplismi  accc- 
peiunt,  quod  tantumdem  vali:it  eis  ciedentibus, 
quantum  valet  nobis  ipse  baplismus,  et  deinde  o»i- 
nes  similiter  boni  ac  mali  tnanducaverunt  eamdem 
escam  spiritalem  (Exod.  xvi),  id  esi  mani.a  spirituali 
virlute  paratum.  Onines  eamdera  escam  comede-: 
runt,  quia  non  aliam  salvandi  et aliam  peiiluri  man- 
ducavei  unt ,  sed  omnes  eamdem.  Simili  modo  et 
omnes  biberunt  etimdem  (Exod.  xvii),  non  diversum, 
polum  spiriialem,  id  est  aquam  de  peiia  productam 
spiriluali  gralia.  Manna  enim  et  aqua  illa  dicuntur 


positnm  adversarium  ferio.  Corpus  vero  casligare, 
cst  jejuniis  reprimere  illud,  et  ea  iHi  dare,  qiiae  ad 
Yitam  proficianl,  non  ad  luxum.  Corpus  meum  per 
abslinentiain  cusii/jo,  ne  per  lasciviara  insolescat,  et 
in  sen-itulem  illiid  redigo,\]t  non  perliciat  suam,  sed 
spiriuis  voluiitaiem  :  el  in  omnibus  serviat  spiiitui, 
non  repugiiet.  Ideo  sic  corpus  refreno,  ne  forle  si 
aliter  egero,  coniingat  quod  adhuc  conlingere  po- 
test,  quaiidiu  sum  iii  hac  mulabili  vita,  scilicet  ne 
ciim  ego  aliis  prwdicaverim,  et  in  partem  eleclionis 
illos  per  doctrinam  meam  adduxerim,  ipse  male  vi- 
dendo  elficiar  reprobus,  id  est  a  Deo  reprobatus,  et 
a  gaudlis  ctelestibus  quae  praedico,  alieniis.  Certe 
jam  de  lioc  Apostolo  voce  Bomiiiica  dictuni  fuerat, 
<  quoniam  vas  eleclionis  mihi  est  (Act.  ix),  >  et  la- 
roen  adiiuc  ipse  castigans  corpiis  suum,  nietuit  ne 
reprobelur,  licet  supra  dixerit,  sic  curro,  non  quasi 
in  incertum.  Ita  enim  certus  est  de  praemio,  ut  ti- 
meat  illiid  amiltere  :  et  ita  metuit  amiltere,  et  cer- 
tus  sit  de  eo.  Et  cum  iste  quem  Deus  vas  electionis 
csse  lestatur,  sic  nietuat  reprobus  fieri,  quid  de  no- 
bis  miseris  eril,  qui  nullam  adhuc  Dci  vocem  de 
electione  noslra  audivimus,  et  jam  in  otio  quasi  de 
securitate  torpemus?  Omiiia  enim  quse  nunc  de  se 
dixit,  ideo  locutus  est,  iit  nos  simililer  agere  suo 
exemplo  doceret,  scilicet  ui  sic  strenue  ciirsum  re- 
cti  eperis  ageremu,'?,  quatciius  de  perceptione  futuri 
prjemii  spcm  ceitam  haberemus;  et  sic  cum  auti- 
quo  boste  pugnaremiis  castigantes  corpora  nostra,  c  """*^  spiritualis  cibuset  poius,  qiiia  uon  mundilege,* 


ut  non  aerc,  sed  ipsum  hostem  ceriis  iclibus  absii- 
neiitiae  iiostiie  feriiemus,  ne  forte  per  subrcpentia 
vitia  reprobi  adhuc  efliceremur,  et  reprobationem 
adhuc  posse  contingere,  probat  cxemplo  Judxorum, 
cura  subjungit : 

CAPUT  X 

I  Nolo  enim  vos  ignorare,  fratres,  qiioniam  pa- 

t  tres  iiostri  omnes  sub  niibe  fuerunt,  et  omnes 

t  mare  transierunt,  et  omnes  in  Moyse  baptizati 

I  siint  in  nube  et  in  mari,  et  oinnes  caindem  escam 

<  spiritalem  manducaverunt,  ct  omnes  euindem  po- 
«  tum  spirilalem   biberiint  (Num.  ix;   Exod.  xiii, 

<  XIV,  XVI,  xvii).  Bibebant  autem  de  spirilali  conse- 

<  quente  eos  pctra  (Num.  xx),  petia  autem  erat 
I  Christus.  Sed  non  in  pbiribiis  eorum  benepla- 

<  citum   est    Deo,  nam  prostrati  sunt  in  deserto 

<  (Num.  xiv).  » 

Hoc  namque  exemplura  de  priori  populo  ideo  pro- 
ponit,  ut  in  Cliristianorum  populo  nullus  iu  eo  solo 
coiifidens  qiio  baplizatus  esl,  ct  cscam  ac  potum 
corporis  et  sanguinis  Domini  pcrcepit,  piitet  sibi 
Deum  parcerc  si  peccaverit ;  scd  tuiic  omiiia  hac  co- 
gnoscat  sibi  piofulura,  si  Deo  humiliter  ubedirc  per- 
severaverit.  Quasi  dicat :  Currerc  et  pugnare  siciit 
ego  dcbet  oinnis  Christianus,  quandiii  in  stadio  vil;e 
mortalis  esl :  et  metuere,  ne  post  omnia  bona  quae 
diviiiitus  acecpit,  fial  adhuc  reprobus,  nec  perveniat 
ud  biavium  pro  quo  cunii,  sicut  videmtts  quod  He- 
bra-i  qul  nos  prseliguraverunt,  post  iransilum  maris 


sed  Dei  virliite  sine  eleiiientorum  commiBtioiie  ad 
lempus  creati  sunt,  babcnlcs  in  se  figuram  corporis 
et  sanguinis  Domini.  Cnde  et  manna  vocatum  est 
paiiis  angelorum,  quia  virtute  qua  angeli  siibsistunt 
creatuiii  est,  significans  eum  qui  ait  :  <  Ego  suiii 
panis  vivus  qui  descendi  de  coelo  (Ptal.  lxxvii; 
Joan.  VT).  I  Vel  eamdem  escam  corporis  Christi,. 
quam  nos  in  pane  manducamus,  ipsi  manducave- 
runt  iii  manna;  et  eumdem  potum  sanguinis  Chri- 
sli,  qiiem  nos  ex  calice  bibimus,  ipsi  bibcrunt  ex 
pctra,  et  ideo  ^irilualem  npanducavenint  camdem 
quain  cl  nos,  corporalem  vero  alteram.  Quia  v  sibi- 
lcm  escam  spiritiialiter  inteliexeruiit,  spiriiualiler 
esiirieiuiil,  spiritualiter  gustaverunt.  ut  .spiiitualilev 
D  satiurentur.  iNam  et  nos  accepimus  visibilem  ciiium, 
I  sed  aliud  est  sacramentum,  aliud  virtus  sacrameuti, 
Similiter  poliira  spiritiialem  jierceperunt  eumdem 
quem  et  nos,  iiam  corporaiem  alium.  Sed  huiic  spi- 
ritiialem  polum  non  undecunqtic  bibebanl,  sed  de 
spiritali  petra,  id  est  dc  Ciirisio.  Sicul  enim  cibus  et 
potus  ille  fuil  spiritualis,  simiii  ralione  fuit  peira 
spirilualis,  qux  polu:n  manavit  spiritualem.  Bibe- 
bant  dc  pelra  conseqvente  eos,  id  cst  saiisracieiile 
desideriis  eorum,  quuniam  conseciita  est  eos  abun- 
dantia  suae  largilalis,  prius  siti  confectns,  ct  ad 
Moyseii  clamaiitcs,  duin  satiavil  eos  sic,  ut  ainpliug 
tiiiic  non  qu.Trerent  potuni.  Ycl  sequebatur  eos  pcr 
deseriuni  petra  spiritalis,  quia  ubi  dcficicbat  cis  hu- 
manum  sulJragiuni,  adcrat  Cbrlstus.  Qui  idco  se- 


m 


COMSIENT.  IN  EPrSTOLAS  PATJLL—  LN  EPIST.  1  AD  COR. 


910 


quebatur,  ut  ubi  liomo  defecisset,  ille  subveuirel.  x  sancto  et  aqua.  Posiea  ducti  sunt  per  desertura.  Si- 


Non  enim  petra,  sed  Chiistus  aquani  dedit.  Qui  et 
minc  similitcr  siios  per  subscquesitem  gratiuni  co- 
mitari  non  desistlt  post  bapiisinuni,  veiut  post 
maris  trai>situin.  Sibc!)ant  de  petra,  sed  petra  erat 
Ckritlus.  Nou  est  dictiini,  petra  siguiticabat  Chri- 
stum;  sed,  pi^ra  erat  Cbristus,  quia  sic  solct  loqut 
Scriplurs,  res  sigiiilicantes  tajiquani  illas  qu£  signi- 
Ccaniur,  appellaiis.  Oinnia  enim  !-igiiiDcantia  viden- 
tur  i|uodainmodo  caruni  lenim  quas  significant  ge- 
rcre  personas;  et  ideo  tanquam  tiuc  esset,  dictum 
est,  petra  eral  Cbristiis;  quod  utique  persubstan- 
tiam  non  lioceral,  sed  per  signiricationem.  Propter 
Grmitaleui,  pelia  dictus  est  Ciiri&(us.  Qui  duobus 
lig.nis  crucis  affixus,  profudit  ex  suo  laiere  sacra- 
mcnta  nostrse  salutis,  quibus  iiiterior  sitis  nostra  B 
potarelur :  sicul  peli-a  i!Ia  bis  percussa,dedii  aquam 
unde  populus  ille  satiarctur;  gemina  enint  peicns- 
sio,  duo  ligna  crucis  signiiicat.  Ecce  omnes  pariter 
lisec  omnia  Dei  beneficia  consecuti  siint,  sed  non 
oranes  paiiter  ad  salutem  pervenerunt.  Qiiia  non  in 
piuribus  eoruni  beneplacilum  esi  Deo,  id  est  plures 
eorum  siou  bene  piacueruot  Deo  post  lia;c  omnia, 
sed  graviter  displicuerunt;  quod  inde  patet,  quia 
prostrali  sunt  in  deserto  {Num.  xi,  xiv),  nec  perve- 
nerunt  ad  terram  pj'omiss3£  bfeivditatis.  Caveainus 
itaque  ne  el  nobis  similiier  contingat.  Oninia  eniin 
ilia  beneiicia  qua:  ipsi  divinitus  acceperunt,  spiri- 
lualiter  sunt  eadem  quse  et  uos  accepimus.  -'Kgy- 
ptuni  namquo  inierpretari  noviiuus  aiDictionem,  vel  ^ 
aOIigentem,  vcl  comprimentera,  sive  tenebras,  ei 
ssspe  poni  in  imagine  iiujus  sa^uii,  a  qito  spiriiuali- 
ter  recedendum,  ne  simus  jugum  ducentes  cum  in> 
fldeiibus  {//  Cor.  vi).  Quod  fit  per  prlmiim  ealcrem 
ildei.  Sic  eniin  qiiisque  Jerusalem  coBlestis  fil  civis 
idoneus,  cum  primum  huic  s;eculo  reiiuniiaverit, 
quomodo  ille  populus  iu  terrani  proajissionis  in- 
duci  non  potuit,  nisi  prius  ab  ^gypio  recederet. 
Sed  sicut  ille  non  inde  discessit,  iiisi  divino  piaesi- 
dio,  ita  nemo  corde  ab  hoc  sjeculo  avertitur,  nisi 
Domiiiicse  misericurdii£  munere  prseveiitus  et  adju- 
lus.  Quem  et  iiubes  protegens  coinitatur,  quas  pro- 
cu!  arceat  exercitum  .^gyptiorum  seqiieiitium,  quia 
calechumenus  per  tidem  quam  recipit,  habet  gra- 


roiliter  et  nunc  baptizati  omncs.nondum  perfruenles 
promissa  patria  regni  ccelorura.sed  quod  non  vident 
sperantes,  et  per  patientiam  exspectantes,  taiiquaca 
in  deserlo  sunt.  In  quo  paseuntur  maniia,  et  potan- 
tiiraqua  de  petra,  id  est  cor^wre  ct  sanguiiieCLri- 
sti.  Nam  sicut  ille  populus  antetransitum  maris  non 
potiiit  roanna  comedere,  sic  iienio  valet  anle  baptis- 
mum  corpus  Redemptoris  accipere.  Deinde  sicut 
Hebijeis  data  est  lcx,  ifa  fidelibus  ostenditur  subli- 
initas  scientise  charitatis  Christi.  Sed  qui  post  hsec 
omnia  criminaliterpeccaverint,  ad  coelestem  patriain 
noQ  perveiiient,  nisi  congruam  egerint  poDniteniiam ; 
sicut  Judaei  qui  proptcr  culpas  suas  ad  terram  pio- 
missionis  noii  pervenerunt,  sed  in  deserto  perieruiit, 
etsi  eiiim  iii  aliquibus,  non  tamen  in  plurbus  eorum 
beneplacuit  Deo.  Commuuia  fuerunt  oronibus  illis 
sacianieiila,  sed  non  commiiiils  giatia.  Ita  et  nunc 
baptisnius  nobis  ouiuibus  communis  est ,  sed  non 
virtus  baptisnii,  commune  nobis  est  saci-amentiim 
corporis  ct  eanguinis  Domini,  sed  non  communis 
virtuj  sacramenti.  Non  ergo  solis  saeramentis 
confidamus,  quia  his  solis  ad  regniim  coelcste  non 
perveniemus,  si  boiia  operari  eeglexeiimus,  aul  si 
Saivatorem  more  veterum  offendere  iioq  tiraueri- 
mus. 

I  Hxc  autem  io  figura  facta  sunt  nostri,  ut  uou 
<  simus  concupiscentes  maloium  sicut  et  illi  con- 
1  cupieruiit  {Nuin.  st) ;  neque  idolobir.-eeOiciamini, 
1  sicut  quidara  es  ipsis,  quemadinodum  scriptuni 
1  est  :  Sedil  populus  manducare  el  bibere,  et  sur- 
I  rexerunt  ludere  {Exod.  x.xxii),  i 

Judsei  post  maris  transitum,  post  angeiicum  ci- 
b«m  et  spiriiualera  potum,  quia  graviier  Deum  of- 
fenderunt,  ad  promissam  haerediiatem  non  pervene- 
ruiit,  sed  in  deserto  perierunt.  Sed  hsec  qu£S  de  !l!is 
narrantur,  facta  sunt  tunc  in  figura  nostri,  qui  era- 
mus  futuri,  quoiiiam  in  illisprsefiguratuin  est  quod 
Bos  si  post  baptisraum,  si  post  Domiiilci  coiporis  et 
sanguinis  cibum  et  poium  simililer  peccaverimus, 
ad  coelestem  palriam  non  perveuieraus ;  sed  in  hoc 
sspcuio  maligiio  morientes,  ad  poenas  iuferni  duce- 
mur,  quas  poBns  illorum  prsesignabani.  Cavearaus 
igiiursimiliter  offendere,  ne  talia  patiaiiiur  in  veri- 


tiam  Dei  obumbranlera  velul  iiubem,  quae  non  sinil  D  la'e,  qualia  illi  pertulerunl  in  imagiiie.  H(sc  eniin. 


ad  illum  accedere  pristinam  consuetudinera  viiio- 
rum,  qusedialiolo  insligante,  subsequilur  illura,  sed 
(II  aqiia  bapiismatis  exstinguilur  vcbit  m  raari  Ru- 
bro.  Apte  enim  per  mare  Ruiirum  bapiismus  desi- >, 
gnaiur,  sanguine  Chrisli  consecratus.  Mors  eiiim 
iEgyptiorum  ia  mari,  sigiiificat  abolilionein  pecca- 
lorum  in  baptismo.  Israelita)  transeuntes,  pra;si- 
gnaiit  eos  qui  nunc  baptizantur,  cl  tali  mysterio  pa- 
Ires  illi  omues  de  iEgyplo  egressi  fueninl  sub  iiube, 
ct  cmnes  mare  traiisicrunt,  ac  in  Moyse  baptizat! 
sunt  iii  nube  et  in  mari.  Moyses  Clnistiim  siguificat, 
nubes  Spiritum  sanctum.niareaquam  bapiismi.  Di- 
cuiititr  ergo  ia  Moyse  liapti^ali  in  nube  ei  in  maii, 
velut  £!  'Jicerentur  in  Cbrislo  baplizati  in  Spiritu 


ut  dictum  esl;  facta  $uui  in  figura  ttostri,  ut  nos 
raetu  poenarum,  quae  illis  acciderunt,  corrigamur, 
ut  nos  timtis  concupiscenies  malorut)i,  id  est  coneu- 
pitores  viliorum,  sieut  et  illi  concupierttnt,  per  cou- 
cupiscciitlam  cnira  desideraverunt  cibos  jEgypti, 
quos  reliqueraiit  diim  nianna  pascereiitur  ccelilvis 
misso,  ei  pro  esu  carnium  fleutes  wurmuraverunt- 
Caveamus  et  nos  illecebras  gulae,  veui-risquse  inglu» 
viem,  ne  similibus  epuiarum  concupisceiU  is  peica- 
mus.  Ncque  idolol^jtrw  elfictamini  manducantcs  iu 
idoiio,  sjcjii  quidam  ex  ipsis,  maiidiicames  coram 
vitulo.  Neqiie  idololatrse  efRclaniini,  id  csl  Boii  sdi- 
iiceds  ad  iilololalriam  exemplo  vestri  inlirmuii!  fra- 
irum  conscjeiiliam,  q«i  videiites  vos  sn  idoiio  re» 


911  HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHi  Mi 

cumbere,  piitant  quod  ibi  ob  honorem  idoli    come-  A  sunt  aquse.   Anima  nostra  jam  inanis  nauseat  su- 
datis.  Nou  efTiciainini   idololali-je,  sicut  facii  sunt 


non  omiies  Judiei,  scd  quiilam  e.t  ipsis  idololalrai 
facti  sunt,  ailoiaiites  viliilum  aureum,  diini  Moyses 
in  niontfi  qiiadragiiiia  d.eLnis  cum  Domino  morare- 
liir.  quemadmodum  iii  ^Exodo  scriptum  est  {Exod. 
xx.vii)  :  Sedit  puputus  anle  viliilum  manducare  et 
bibere,  et  cuin  alacres  facti  essent  ex  cibo  ct  potu, 
turrexeruni  ludere,  id  esl  ludos  facere  in  viliili  ve- 
neialioMfi.  Siirrexcriint  ludere,  id  esl  coram  \itulo 
Eallaie.  Vcl  ludcre,  iJ  est  vilulum  adoiaie.  Quid 
eniin  lusui  puerili  tain  similc,  quain  idiila  coleic! 
Caveie  igilur,  ne  ct  vos  siiniliter  coram  idolo  nunc 
sedealis  inanducare  ct  biberc,  ei  iiifirnios  excitelis 
aJ  lusum  idi>!olatri;e. 


per  cibo  isto  levissimo.  Quainobren!  misil  Dominus 
in  populum  ignilos  serpenles  (Sum.  xxi).  i  lia 
enim  Cliristuin  lentaverunt,  duio  loquerenlur  cuntra 
Dominum,  qiii  est  ipse  Clnislus,  et  contra  Moysen 
faniulum  ejus,  propler  la^dium  vioe  longioris  el  la- 
boris  et  pemiriain  cibi  crassioris,  ctim  velut  pro  ni- 
bilo  manna  ducerent.  Ac  per  hoc  Clirisius  corapro- 
baiur  esse  Dens  quijam  ab  illis  est  teniatus.  Qui- 
bus  ipse  ad  signilicanda  peccata,  quorum  veneno 
iiivisibiliter  moriebantur,  visibiles  serpentes  quibus 
admonerentur  ininiisit ,  et  plaga  emendatoria  mo.-- 
tes  animarum  niortibus  corponim  (iguravit.  Cavea- 
mus  ct  iios,  ne  Christum  siinili  modo  tentemus,  io- 
quentes  contra  euin  cl  conlra  prailatum  quem  ipse 


<  Neque  fornicemur,  sicut  quidam  ex  ipsis  for-  B  iiobis  dedil,  cur  nos  eduxeril  de  iEgypio,  id  est,  de 


<  nicali  suiil  {Nuju.  xxv),  el  cecidcrunt  iii  una  die 

<  viginti  tria  millia.  Neque  tentemusCliristuni,  sic- 

<  ut  quidam  eorum  tenlaverunt,  et  a  .seipentibus 
«  pericruiil  (Aiam.  xxi).  Neque  muimuraveriiis, 
«  sicut  quidam  eorum  murinuraverurit,  ct  perierunl 
t  ab  extermiiiatore  {J^idith.  viii).  » 

Neqiie  iii  idololatiiam  declinemus,  postquam  de 
tcnebiis  infidelitatis  ediuli  sumus,  ut  iUi  declinave- 
runt,  postquani  de  .^gyplo,  ubi  servierunt  idolis, 
fuerant  educli.  Neqite  fornicemur  cum  paganis  mu- 
lieiibus  ne  per  eas  ad  cullum  idolorum  scducamur, 
ticttt  quidam  ex  ipsis  (ornicali  sunt  {Num.  xxv). 
tum  liliabus  Madian,  et  comederiint  de  sacrificiis 
earum,  adoraveruntque  deos  ipsarum  ,  et  hoc  fac- 


tenebrosis  sxculi  voluptalibus,  dum  aflligimur  iii 
solitudine  conversai.ioiiis  liiijus,  et  penuriam  susti- 
iicmiis  corpuialis  victus,  cuin  spiriialis  abundet;  ct 
taidei  iios  ilineris  ac  laboris,  duni  per  palientiam 
diu  nolumus  exspcclarc  quod  non  videmus,  scd  cu- 
piinus  ad  regnum  pervenirc  cito,  sine  laboris  ullius 
toleiaiitia.  N:im  ciim  per  niultas  tril.ulaliunes 
oporteat  nos  iiitrarc  in  regnum  cccloi  um  {Act.  xiv), 
si  tribulationes  in  via  iongaiiimiter  suQerre  respui- 
niiis,  jusio  Dei  judicio  tiadcmur  ignilis  seipenti- 
bus  {Juditli.  viii),  id  est  malignis  spiritibus,  qui  nos 
igiie  viiioium  iiil!ammcni,  ct  animas  noslras  vene- 
110  pcccalorum  inliciaiil  ei  cxstingiiant.  Nolandum 
etiam  quia  sicut  Judaei  Clirisluui  in  .Moyse  contem- 


tum  est  consilio  Balaani.    Videle  ne  vos  siniiliter  C  pseianl,  sic  Corinlhii  ooiitemnebani  eum  in  Apos- 

consiiits  pseudoaposloloium  decipiamini,  qiii  ves- 

train  perniciein  moiiuntur,  sicut  Balaam  lilios  Isracl 

perdere  luachinabatur.  Nam  propter  liaiic  fornica- 

tionem  recideruntin  una  diegladiu  viginti  (ria  millia, 

quoniam  Moyses  statim  praicepit  judicibus  Isracl, 

ut  occideiel  unusquisque  proximos  suos,    qiii  iiii- 

tialii  fuerant  Beeiphcgor,  et  occisa  cst  tanla  multi- 

ludo  eorum.  Ubi  prajfiguratum  est,  quoil  etiani  vi- 

ros  in  dilectione  et  ia  observaiilia  Dccalogi  perfix- 

tos  el  in  fide  Tiiniiatis,  si  fornicali  fueriiit,  cccidciit 

eos  in  judicio  futuio  quasi  iii  una  dic  judiccs  Isiael 

(Matth.  xix;  Luc.  xxii),  id  est  Aposloli.  Nam  per  de- 

cem  intelligiturDccalogiislegis;  pervigiiii!,  id  estpcr 


tolo,  dum  niale  ioquerentiir  de  Apostolo  duce  siio, 
^icut  Judici  dc  .Moysc  ( Kxod.  xv,  xvi,  xvii ;  Num. 
XIV,  XVII,  xix) ,  ct  adco  nun*c  taii  cxcmplo  vult 
cos  conipesccrc.  Qui  ct  addit  :  Neque  murmuraie- 
ritis.  Murmiirabaiit  cnini  coniia  niajoies  suos,  qiii- 
bus  invidubaiit  charisniaia  indiora,  vel  ctiain  con- 
tra  ipsiim  Apnsioliim.  Ne  inurniuravcritis,  inquit, 
sicnt  quidam  eoYum  murmuraverunt,  id  esl  iiijustc 
de  piuquisitis  suis  coiiqiiesti  sunt,  et  ideo  perierunt 
ab  exterminatore  {Judith.  viu),  id  esl  ab  aiigelo  qui 
extra  tcrniiiios  promiss;c  terrse  pcrcussit  cos,  vel 
extra  terniinos  soriis  clectorum  misit.  Nani  Corc 
et  socii  ejus    inunnuiavcrunt  conlra    Moyseii   ct 


geminatioiiein  denarii  iiuineri,  exprimiiur  gemiiia  ^  /varon  {Num.    xvi).  quod  iion  diviiia  elcctioiie,  seJ 


dilectio,  qua;  legeni  facit  inipleri;  pcr  tria,  fidcs 
Trinitatis;  perniille,  pcrfectio,  et  ita,  sicut  diximus, 
per  vigiiili  tria  millia  desigiiani.ur  illi,  qiii  in  dile- 
ctiune  et  pr;eccptorum  diviiioruni  obscrvantia  tt 
llde  suiit  perfecti;  sed  caveant  foriiicalionem,  qiiia 
propter  hanc  solaiii  in  infernum  cadere  possunt  in 
die  jiidicii.  Neque  lenlemus  Chrisium,  diilidenles  de 
fijus  auxilio,  cl  faslidieiites  cjus  spirilualem  cibiiin, 
ne  malignis  spiritibus  pcrimeiidi  tradauiur,  sicut 
quidam  eorum  tentaverunt  illiiin,  et  a  scrpcntibus 
verierunt.  Nam  sicut  Scriptura  refert,  ta^dere  cuepit 
populum  iiiiieris  ac  laboris,  locutusquc  conlra  Do- 
minum  et  Moysen,  ait  :  «  Ciir  eduxisti  nos  de  /Egy- 
pio  ut  luorciemur  iu  soliludiue?  Dicsl  paiiis,  iion 


quasi  per  seipsos  p>-xlati  essenl  populo ;  et  idcirco 
sic  extL'rm-naii  surit,  ul  vivi  descei:i!cicnt  in  iiifci- 
iium,  disiupla  tcrra  sub  jicdibiis  eoruiii.  Proptcr 
quod  ct  SK|iieiiii  dit"  iiiuriiiniavi!  coiiira  Moysen  et 
Aaroii  muUitudo  filiorum  Israel,  dicens  :  i  Vos  in- 
terfccisiis  populum  Dei  {ibid),  >  et  ob  id  egiessa 
est  ira  a  Ooinino  in  eos,  ct  vaslati  suni  inceiidio, 
fiicruniquc  qui  pcrcussi  sunt  qiiatiiordccim  niillia 
iKuniiiiim,  absquc  his  qiii  perierant  in  seditioiie 
Core.  Iia  propier  niurminationes  suas,  quibus  fal- 
so  dc  rt:ctoribus  suis  conqucrcbatiiur,  perierunt,  et 
dc  mcdio  muliitiidinis  cxtrrmiiiaii  siiiit  per  angdum 
adiiiiiiistiaiitt  111  puenas  eoruin.  Vidcle  ergo,  ne  et 
vos  simililer  coulra  me  murinurantes,  vel  coutra 


915 


COMifENT.  IN  EPTSTOLAS  PAULl.  —  IN  EPIST.  1  AD  COn. 


914 


quoslibet  vobis  superiores  aiit  praelalos,  similiier,  ^  selas  est  sb  Adain  usque  ad   Noe,  seeunda  a  Noa 


imo  delerius  pereatis.  Non  eiiiin  est  ambiguiini,  il- 
los  pecr.antes  p!us  sulijiciendos  tormeiitis,  quibu» 
peccanliura  poenae  ad  hoc  relala  sunt,  ne  pecca- 
rent. 

€  IIsc  aulcm  omnia  in  figura  contingeLanl  illis. 
«  Scripta  sunt  autein  ad  correptioncm  nostrani,  in 
i  quos  IJnes  saiculoium  devenciunt.  itaque  qui  se 
I  existimat  stare,  videat  ne  cadat.  » 

Iia  post  maris  transJtum  et  coeleslem  cibum  pro- 
pter  varias  offensiones  suas  variis  modis  perier«int. 
Sed  li(ec  onmia  contingcbant  illis  in  figura,  quia 
tunc  (igurabatur,  quod  pro  similibus  culpis  peiire 
possumus  post  baptismura  et  corporis  Cliristi  sacra- 
nienlum.  Nam  quod  iii  pluribus  eorum  nnn  fuit  be- 


usquc  ad  Abraliani,  tertia  abAbraham  usqiie  ad  Da- 
vid,  quarta  a  David  usqiie  ad  iransmigralionem  Ba- 
bylonis,  et  inde  quinta  usque  ad  adveiitura  Domini. 
Sexta  vero  agitur  ab  adventu  Dominil  usque  ad 
iinem  sseculi,  quia  exterior  hom.o  tanquam  sener lulc 
corrumpitur,  qui  etiam  vetus  diciiur,  el  interior 
renovatur  de  die  in  diem.  Inde  requics  sempitcrna 
est,  qua;  signiflcalur  Sabbalo.  Quia  ergo  fines  sse- 
culorum  sic  deveiierunl  in  nos,  id  est  sa^cularitas  in 
nobis  decrevit  et  liniri  coepit,  ideo  tuipiiis  erii  si 
jam  ulira  peccaverimus.  Post  h;ec  salubris  admo- 
nitio  subdilur  :  Qiioniam  Israelitx  pnst  accepta  di- 
vinitus  benellcia  ceciderunl  in  varias  offensiones  , 
per  quas  perire  merueruiit,  et  casus  Israelitarum 


neplacitun)  Dco,  ct  proslrati  sunl  in  descrto,  prxli- B  p,.aif|guv.avere  casus   Christicolarura  atque  omiiia 


guravit  quod  nunc  in  populo  Cliristianorum  «  multi 
quidem  sunt  vocali,  pauci  vero  electi  (Matlh.  xx). 
Lata  enira  via  quae  ducit  ad  perditionem,  et  multi 
sunt  qni  vadunt  per  eani  (Maiih.  vii),  nec  in  illis  !)e- 
neplacitum  est  Deo.  Qiiod  illi  mala  concupieruiit,  el 
corde  in  .^gyptum  redierunt  ligurabat  quod  carna- 
les  Christiaiii  erant  mala  dcsidciaturi,  et  meiite  ad 
SKCuli  relicta  viiia  reilituri.  QuoJ  quidaui  ex  iliis 
iilololatrse  facti  sunt,  quod  quidam  forniciti  sunt, 
qiioJ  Quidani  Christum  tentaverunt,  quod  quidam 
niunnuravcruiit,  significabat  quod  quidam  ex  Chri- 
slianis  erant  in  idololalriam  easuri,  et  quidain  for- 
iiicaluri,  et  quidam  Cliiistum  tcntaturi,  el  quidam 


qu*  tunc  illis  acciderunt,  scripla  sunt  ad  correpiio- 
nem  nostrain,  ilaque  quicunque  se  exislimat  siare, 
id  est,  statutum  rectitudinis  habcre,  videat,  id  est 
sollicitus  sit  ne  cadul,  id  est.  ne  labatur  in  culpam 
gravem,  qiiia  jusius  sepiies  cadit  in  levem  et  re- 
surgit  (Prov.  xxsv).  Videal  ne  cadat,  dum  se  siare 
pulai.  Hoc  ma\imcad  eos  ex  Corintliiis  dictum  est, 
qiii  praesumentes  de  sua  scientia,  qua  licitum  esse 
noverant  omnia  edere,  infirmis  fraiiibus  scandalo 
eraiit;  et  pulabant  se  aliquid  profecisse  ex  doctrina 
pscudoapostoiorum,  unde  facti  erant  deteriores,  at- 
que  judicabani  Apostoluin,  cum  ipsi  esseiit  lei  Su  • 
perbiam  igiturcorum  ampuiat,  ne  per  hanc  in  va- 


uriiiuraturi,  et  invisibiliter  poenas  eoruni  passiiri.  „  rias  culpas  siciit  Judaei,  coriuant,  qnia  et  AposloIo 


Uiide  non  ouines  illi,  sed  qiiidam  cx  ipsis  memo- 
ranlur  hsec  mala  fecisst^,  quia  ncc  omiies  Christiani, 
sed  quidam  siniilia  nuiic  faciunt;  el  qui  niotio  vetu- 
stas  iilorum  culpas  imitantur,  necesse  esl  ut  et  pce- 
nas  ipsonim  patiantur.  In  Dgura  ergo  contingebant 
jHis  hxc  omnia.  Sed  scripta  siint  ad  correuiionem 
nostram,  id  est,  ut  corrigainur  auditis  cuipis  ei  poe- 
nis  eorum,  atque  caveamus  essc  de  illis  qui  simiiia 
faciunt  et  paiiuntur.  In  ligura  coniingebant  omnia 
sub  Veleri  Testaiiiento,  ct  ideo  jam  non  opus  est  ui 
cum  les  manifcstas  agimus,  figuia: uin  pnenunlian- 
tlum  celebrationi  servianius,  id  cst  ut  Sabbata  cu- 
stodiamus  et  ciboruni  dillereiilias  ei  his  similia. 
Scd  tamen  scripla  sunt  propter  nos,  ct  ideo  magna 


superbe  detiv.hentes,  Chiistum  tentaliant.  Multos 
ctiani  alios  qiii  fiiiiiri  erant,  repiiinit  ab  elatione 
perniciosa,  dum  boriatiir  ut  staiis  observet  ne  ca- 
dat,  id  est  ne  peecaio  consentiai,  vel  ne  pliuin 
peccare  faciat  (Osee.  xrii).  Voliintate  cniin  siia  ca- 
dit  qiii  cadit,  sed  voluntate  Dei  siat  qui  stal,  aut 
resurgit, 

c  Tenlatio  vos  non  apprehendat  nisi  liumana.  Fi- 

<  delis  autem  Deus  estqui  non  patietur  vos  lenlari 
€  supra  id  qiiod  poteslis,  sed  faciei  eliani  cum  ten- 

<  talione  proventum,  ut  possilis  susiinere.  » 
Staus  videat  ne  caJat.  Noii  quod  penitus  sine 

casn  perseverare  possit.  Sed  hoc  saltem  videte  ut 
tentaiio,  id  esi  peccali  deleclatio,  vos  non  apjircheu' 


nobis  cura  suiit  legenda  el  inlelligeiida,  el  in  maf,'r.a  £>  dai,  id  est  ralionera  vestrani  in  conseiisuni  non  tra- 


auctorilate  habenda.  cum  propter  nostram  iitilita- 
tem  sini  scripta.  Vitis  quoque  et  torinenla  veierum 
scripla  sunl  ad  coneptionem  nostrani,  in  quos,  iil 
est  in  nos  deveiwrtmt,  id  est  declinaverunt  ftnes 
swculorum.  quia  in  ultinia  aetate  sumus.  et  lot  exem- 
plis  priorum  raagis  corrigi  debomus.  Alioquin  pncna 
illorum  geminabitur  nibis,  qnia  inajor  noiitia  lcgis 
magis  reum  facit  eiim  qui  eain  non  custodil.  Fiias 
autcm  sseculorttm  tanquamsenectus  vetcrishominis, 
cum  lotum  genus  humanum  tanquara  unum  homi- 
nem  consiilueiimus,  sexla  tetate  significaiur,  qua 
Dominus  venit.  Sunt  enira  aetates  sex  etiam  in  uiio 
hominc,  iufantia,  pueritia,  adolescentia,  juventus, 
gravitas,  senectus.   Prima  igitur   humani  gencris 


hat,  nisi  humana,  id  est  nisi  de  hislevibus  peccatis, 
sine  quibus  humana  vita  non  potcst  duci,  vel  nou 
daemoniaca,  sed  huinana  tenlatio  vos  apprehendai. 
Nam  hsimanum  quideni  est,  in  corde  lenlationem 
perpeli ;  daemoniacum  vero  esi  tentatioiiis  certaniine 
et  in  opeiatione  superari.  Itera  aliud  sapcre  qnain 
se  res  hubet,  bumana  tentatio  esl.  Hujiis  autein  vol 
illius  vel  suani  ipsius  amando  scntcniiam,  vel  invi- 
deiido  meliorilus  usque  ad  praTidendae  cominunii)- 
nis  et  condendi  scbismaiis  ant  liaeresis  sacrilegiiini 
pervenire,  diabolica  praesumplio  est.  In  nuUo  au- 
ti-m  alitcr  sapere  quam  sc  res  habet,  angelica  per- 
fectio  est.  Quia  igiiur  homines  sumus,  sed  wquales 
an^elis  in  r^surreclione  fuluri  sumus  CtfafA.  xxiij 


915 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MOxNACHl 


816 


tarc,  XII ;  Lv.c.  xx),  quandiu  jion  habemus  an-  A  tra  nos  egredi  pro   nostra   exercitatione  permiitit. 


giilican)  peireciionem,  caveamus  tliabolicam  prse- 
sumptioiiem.  Iluniantim  quippe  esi  de  occuliis 
aliorum  non  vera  sentire,  ut  lionio  crcdal  bonum 
quem  nescit  malum;  el  iteriim  opinione  non  cerla 
ciedat  maium,  ijuem  non  probavit  maluni,  et 
ante  lenipus  judicet  quod  ncscil.  Sunt  etiam  hu- 
mans  lentationes,  cum  bono  quisque  animo,  se- 
cundura  bumanam  tamen  fragililatem  in  aliquo 
consilic  labitur;  sutirritalur  in  fratre  studio  cor- 
rigendi,  paulo  (amen  amplius  quam  clirisciana 
tranqoillilas  postuiat.  !n  iiis  ct  (alibns  est  hu- 
mana  tentatio,  non  dxmoniacs.  Dsemonis  est  cniin 
scienler  et  vohintarie  peccare,  cum  nulla  ad  hoc 
fragilitate  trabaiur ;   hnminis  autein  esl  per  ignu- 


nt  ssDviens  nos  diluat  procella,  non  mergat.  Pro> 
ventum  ergo  facit  in  Ifiniatione,  quia  et  teolatio- 
nera  prout  espcdire  novit,  facit  proveiiire,  et  citius 
opus  consolaiionis  occurrere  facit,  afque  surgentes 
tentaiionis  stimulos  mitigat,  impugnantesque  seco- 
gitationum  niotus  interna  pace  traoquitlat.  Moxque 
anima  immensam  de  spe  cceiesti  betitiam  per- 
cipit  dum  deviclum  respicit  malum  quod  tole- 
ravit. 

«  Propter  quod  charissimi  mihi,  fugite  ab  idolo- 
<  rum  cuilura.  > 

Dixi  quod  omnia  contingebant  Israelitis  in 
figura,  qui  post  coeleste  pabulum  conversi  sunt  ad 
idola,  niuhisque  modis  oflenderunt,  et  quod    vos 


raniiain  vei  per  iiiiirmitatem  peccare,  et  quia  ne-  B  Deum  fidelem    habetis  adjulorem  in  omni    tenta- 

tloue.  PropieT  quod ,  o  chariisimi ,  qiiibuS  ego 
propter  magiiam  chariiatem  consulo,  fuyite,  id  tst 
cito  vos  elongate,  non  solum  aiiimo,  sed  et  cor- 
pore  ab  idohrum  cuUura,  ne  sicut  Judaei  fialis 
ilerum  idololatrse.  (]ui  enim  assiduus  est  in  idolio, 
aliqujdsperaldeeo;  et  deeosperare,de  Deodubiiare 
est.  Sic  enim  Saul  r.d  idololairiam  quara  eilerroiua- 
verat  rediit,  spcrans  aliquid  de  ca  (i  Reg.  xxviii). 
Fugite  ergo  ab  idolorum  culiura,  ne  per  hanc 
vobis  nascatur  in  r>oum  tentalio.  Fugitc  quasi  pe- 
steui,  quasi  venenuin,  quasi  mortem,  quia  nisi  cito 
fugeriiis,  iion  evadetis.  Fugiie  de  idolio,  ul  non 
comedaiis  ibi  cum  oiTendieulo  simplicium  fratrum, 
quia  jam  in  eovuin  inririna  conscieittia  facti  eslis 


cesse  est  vos  (eiUatiunibus  probari,  non  dico  ve! 
cro  ut  non  tenteroini,  sed  ul  lenlatio  nulla  vos 
apprehendat  nisi  buniana,  id  est  ut  sicut  homi- 
nes,  tion  sicut  dEemones  tentcmini,  scilicet  ut  per 
tentationes  proGciatis,  non  succumbatis.  Ego  qui- 
dem  hoc  dico,  sed  Deus  adimpiebit  quort  dico, 
quia  ipse  est  fidcliter  adimplens  quod  promlsit, 
cum  diceret :  «  Ecce  ego  vobiscum  sum  omnibus 
diebus  usqiic  ad  consmomationem  sseculi  {Matlh. 
xxvin). »  Fidelis  «<  Detis,  id  est  verax  in  hac 
promissioiie ,  ul  sit  semper  vobiscuin  in  omiii  len- 
tatione,  et  non  sinat  vos  uitia  vires  tentari,  sed 
tentalioiiem  levigct  ut  vincatis.  Aliter  de  aliquo 
dicimus,  nOM  mihl  habuil  lidcni ;  aliler,  non  mihi 


scnavit  fidcm.   Kam  illud  est.  non  credidit  quod      idololatr.-e,  duni  vos  aeslimant  ob  honoiem  idolo- 

dixi  :  illud  non  fecit  quod  dixit.   Secuiidum  lianc      rum  ibi  coincdcre. 

fldera  qua    ciedimns,  fidcles  sumus   Deo;secun- 

dum   illam  vero,  qua  Gt  quod  proinittitur,  etiam 

Deus  ipse  fidelis  est  nobis.   Fidolis  est   Dcus  ii» 

60  quod  sc  suis  promisit   aiixilialurum  et  coronam 

fflorise  post  tentationes  daiuriiin  (Jac.   i),  ct  ideo 

non  patietur  vos  tciuari  supra  id  quod  po'est>i  ferre, 

id  est  non  permittei  ultra   mensuram   vestrarum 

virium  excresccre  pondus  alicujus  lcnt.itionis.  Nisi 

enim    miseiicors    Deus  cum  viribus   tjnlamenta 

raoJificet,  nullus   profecto   est,  qui  malignorum 

spirituum  tentatioues  [al.  insidias]  non  conueiis 

poi  let.  Qttia  si  mensuram  judex  tentaiionibus  non 


4  (Jt  prudeiuibus  loquor,  vos  ipsi  judicate 
«  quod  dico.  Calix  beneJiciionis  cui  benedicimus, 
I  nonne  communicalio  sanguinis  Christi  est?  et 
I  panis  quem  fian;>imus,  nonnc  paiiicipalio  cor» 
(  poris  Doroini  est?  Quoniain  unus  pauis  e(  unum 
I  covpus  muUi  suraus,  omnesque  de  uno  panc 
I  pavticipamus.  > 

Fugite  ab  idololatria,  et  ut  inde  fugiatis,  loquor 
Tobis  altiini  aliquid,  non  qiiasi  rudibus,  sed  quasi 
prudentibtis  et  rationis  capacibus.  Ideoque  vos  ipu 
velut  prudcntes  ;M</tca(«  quod  dico,  id  esl  aii  pro- 
pter  hanc  ralioncni  quam   subjungo,  deheatis   fu- 


priebei,  eo  ipso  protinus  stantem  dejicit,  quoultia  q  gere  procu!  ab  idolis,  e(  abstinere  prorsus  ab  illu- 


vires  onsra  imponit;  et  idcirco  pia  dispensaiione 
hosleni  nostrura  permitlit  et  retiuet,  relaxat  el  re- 
frenat,  ut  et  tentemur  ad  profectura  nostrum.  el 
non  superemur  ad  bostis  desideriuin.  f  idclis  enim 
est,  et  idco  facii  ut  aut  cito  cesset  tentatio,  aut  si 
prolixa  fuerit,  det  ipse  tolerandi  viitutem.  Non 
patieiur  vos  tenlari  supra  vires,  «erf  ciim  ipia 
tentuliotie  faciet  eliam  proveiitum  lolerantiae,  ui 
possitis  suslinere  pondus  tentasiouis.  SuUvcnit  eniin 
ut  impleat  quod  promisit,  qnia  fidelis  est :  et  illud 
facit  provenire,  quod  poiest  humana  fragilitas  su- 
stinere.  Novit  enim  quando  proctllam  tentsiionis 
exsurgere  siiiai,  quando  exsurgentcm  reprimal. 
Novit  pro  cuslodia  iiostra  restringere,  quod  con 


ruin  sacrificiis.  Cali:c  benedictioris,  ctc.  Ideo  prius 
de  ealice  loquitur,  quia  de  paoe  postca  plus  erat 
locuturus.  Calix  bencdictionis  cui  benedicimui,  id 
est  calix  cui  Christus  in  coena  benedixit,  c t  cui  nos 
sacerdotes  in  missa  beneilicimus,  vel  oalix  benc- 
diclioiiis,  id  est  cujus  haustu  benediclio  credeii- 
tibus  infunditur,  cui  nos  sacerdotes  in  sacramen- 
torum  confectiono  benedicimus,  tionne  ett  commu' 
nieatio  sanguinis  Ciristi?  id  cst  noniie  facit  eos 
q«i  digne  bibunt  illum,  csse  participes  vitae  Chri- 
sii  quie  per  sanguinem  designaiur,  quoniam  ajiinia 
carnis,  ut  Moyses  dixii  {Levit.  xvti),  in  MOgnine 
est.  Hoc  esl,  noinie  facit  nos  esse  illius  heatitudi- 
nis  et  glorise  pariicipes,  in  qua  cuni  aainia  ipsius 


917  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAtU.  -  IN  EPIST.  1  AD  COR,  918 

anima  vestia  unum   quid  flat  pcr  ejusdem  giorix  A  l^tris  <le  sacrificio  eoruno  comedimug  el  bihimus. 


consuriium  ?  Vbi  innuitur,  quia  similiter  cAix 
inalcdictiis  idolorum,  polaiiies  se  facil  pariicipes 
tnorlis  dxnionioruiii,  et  panis  quem  nos  sacerdo- 
tcs  in  altari  fraiigimus,  ct  qiiem  unum  in  nuillas 
partes  dividimus  aJ  desijjnandam  unioncm  cha- 
ritatis  accipientium,  nonne  paiticipalio  corporis  Do- 
minieit?  id  est  iionne  lioc  operatur  in  nobis,  ut 
tandem  corpora  nostra  rccipiant  participationcm 
imniortalitalis  ct  gloriae  corporis  nostii?  Hoc  est 
dicere  :  Parlicipatio  calicis  el  panis  Onminici,  fa- 
cit  ul  anima  nostra  et  corpus  tandeni  coiiforme- 
tur  aiiim£  et  corpori  Christi  secundum  recoplio- 
nem  ejusdem  lieatitudinis.  Tunc  auleni  iioc  erit 
si  quod  in  saciamento   visibiliter  sumitiir,  in  ipsa 


unum  profecto  cum  iilis  corpus  eiricimiir.  Qui 
enim  comedit  idoloibyiuui ,  unum  cum  dxmone 
fit;  sicut  qui  comedit  corpus  Cliristi,  fit  uniir.i 
cum  Chrislo. 

•  Videte  Israel  secundum  carnem.  Nonne  qui 
I  edunt  hostias,  participi^s  sunt  aliaris?  > 

Dixi  quia  qui  edunt  carnem  Christi,  et  bibunt 
sanguinem  ejns,  participes  sunl  Christi,  et  hoc  vo- 
bis  per  simitiludinem  ostendo.  Nam  videle  id  est 
considerate  eum  hrael,  qui  non  secundum  spiri- 
tum  ut  nos ,  sed  secundum  solam  carnem  est 
Israel,  id  est  populum  Judjeorum,  qui  sola  carne 
sunt  filii  Jacob,  ot  cariialiler  intflligunt  et  ser- 
vanl  leijis  prsecepla.     Xonne  illi    qiti    apud    eos 


verilale  spiritualiler  luauducelur,  spiritualiter    bi-  "  edunt  hostias,   carualiter    immolalas,  sunl  partici- 


balur.  Sicut  eiiim  ut  sit  species  visibilis  panis, 
imilta  graiia  iu  unum  conspcrguntur,  lanqiiam 
iilud  fiat  quod  de  fiilelibus,  ait  Scriptiira,  erat 
illis  cor  ununi  el  anima  una  (.4ct.  iv),  et  sicut  in 
cbnfcctione  vini  liquor  granorum  in  unitatem  cou- 
funditiir,  ita  Domimis  Jesus  cos  ad  se  pertinere 
per  unilatem  charitalis  signiii.avit,  ac  mysleriiim 
pacis  et  unitaiis  nostr*.  in  sua  mensa  consecra- 
vit;  et  ideo  qui  accipit  mysteriura  unitaiis,  et  nou 
tenet  vinculum  pacis,  noii  mysterium  accipit,  pro 
se,  sed  teslimonium  contra  sc.  Panis  qucm  fiati- 
giinus,  est  participaiio  cerporis  Domini,  quiaipse 
panis  qiicm  miiltis  dividimus,  est  verum  corpus 
Doniiiii :  ei  qui  de  illo  accipiinii  de  corpore  Doniini 
accipiunt,  aique  fiunt  etiam  ipsi  quod  accipiunt. 
Quoniam  nus  midii  sumus  units  panis  et  uimn 
eorpus.  Naui,  sicut  unus  panis  ex  multis  granis, 
et  ununi  corpus  cx  muliis  membris  componitur, 
sie  Ecdesia  Chrisli  ex  nuiltis  fidelibus  cliarilale 
copulanle  coniiectitur.  Unus  crgo  panis  sumtis. 
Nain  jejuniis  el  e\orcismis  coDiiimiis  moli,  dciiide 
in  baptismo  conspcrsi  siiiiuis,  ct  per  acceplioncm 
sancti  Spiriius  siiinus  decocli,  cl  ita  paiiis  Domi- 
iiicus  effecti,  si  unuin  esse  perseveravimus.  N.im 
ideo  Domiuus,  siciit  dictum  esl  {Maitli.  xxvi,  Marc. 
XIV,  Luc.  xxii),  torpus  el  sanguincm  suum  iu 
eis  lebus  commendavil.  (jiix  ad  unum  aiiqiiid  re- 
diguniur  e  inultis,  qiionigm    aliud  in    uiium    ev 


pes  altaris?  id  est  de  sacrilicio  altar,s  paitem  in 
esum  accipiunl.  Iia  est.  Pars  enim  cremabatur 
in  altari,  ct  pars  comcdebatur  :  et  sicut  Juda;i 
parlicipcs  fiebant  aitaris  per  esum  husliarum,  sic 
nos  edlcimur  panicipes  Cbristi  per  esum  carnis 
ejus.  Quoniara  vera  carnis  substantia  quse  iii 
Chrislo  cst  in  nos  iransil,  quoniam  sacrificium 
illud  idem  qnod  eral  in  altari,  iransibal  in  eos 
qni  comedelianl  de  illo.  Similiter  ct  qui  idololhyta 
sacrificia  manducant,  fiunl  socii  daemonum,  quo- 
modo  carnalis  Israei  socius  eral  altaris  in  lemplo, 
qui  de  sacriliciis  manducabat. 
«  Quid  ergo?  Dico  quod  idolis  immolatum  sit 
j,  i  aliquid?  aut  quod  idolum  sit  atiquid  ?  Sed  qiu» 
I  iinmolant  gentes,  da^noniis  immoiant,  el  non  Deo 
€  (Dcut.  xxxii).  Nolo  antem  socios  vos  Ceii  Uifi- 
f  moniorum.  Kon  polestis  calicem  Domini  bibere 
«  ct  calicom  dicmonioruin.  Non  potestis  men- 
I  SK  Domini  parlicipes  esse  ct  mcnsK  dsemo- 
t  nioruin.  » 

Quoniam  monebat  Apostolus  ut  fugerent  ab 
iddoriini  cuttura,  ne  cibis  lalibus  coniaminaren- 
tiir,  sensit  motum  cordis  eoruni,  et  ideo  prsve- 
nil  ne  qtiis  illi  diceret  :  Ergo  dicis  vim  aliquam 
habere  idoliim  vcl  posss  polluere.  Non ,  inquit, 
idolum  insensibite  poliuit,  sed  dsemonos  qui  lem- 
plis  pr;i3sidpnt ,  .iri  hoinines  depraTaudos  et  suo 
scrviiio  niancipandos,    non  quod  otTeretialur  cul- 


multis  graiiis  conficiiur,  aliud    in  imum  ex  multis  D  pans,   scd  quia  illis  offurekHur.    Quasi  diceret : 


acinis  conlinit.  Et  ob  hoc,  communicaiio  corpo- 
ris  ct  smiguiuis  Ciirisij  socictalem  ailernam  siiu- 
ctorura  desigiial  el  facit,  ubi  pax  erit  et  unilas 
pleiia  alque  perfecia.  Propler  qiiaj  omnia  iccle 
dicimur  omncs  unus  p.inis  ct  ununi  corpus,  quia 
ei  oinnes  de  uno  pane  corporis  Ciiiisti  pnriicipa ■ 
mus.  Quod  cnim  quisque  suani  partcm  ex  lioc 
paiie  pcrcipil,  signifieat  quia  unusquisfjue  juxia 
niensurara  suam  particeps  lit  hujus  grati;e.  Si  a«- 
leiR  unus  panis  Dorainici  sacTamenti  unam  cor- 
pus  Chiisti  efficit  m  ecclcsia,  sic  panis  idolo-- 
latriae  dicmonum  pariicipaiio  est ;  et  sicut  otnnes 
qui  de  unn  pane  ac  de  «no  caiice  Doinini  siimi- 
nju»,  unum  corpus  efRcimur ;   ita  $i  cum    idolo- 


Quoniain  dixi,  fiigito  ab  idolorum  cuitura,  crgo 
ne  quiii  cx  hoc  moveatur,  interrogo,  quid,  dico 
iu  illis  veibis  praeraissis?  An  iiitendo  dicere,  quod 
imniolatuia  idoiis  sit  aliquid,  id  est  immutetur 
iu  aliquam  dignitatem?  Aul  itiieltigo,  quod  ido- 
lum  sh  aliquid,  id  csl  valeat  iu  aiiqiio  prodcsse 
vel  olwsse  ?  Non  hoc  dico,  sed  potius  istud  as- 
sero,  quia  sacrificia  tfua)  iminolanl  genles,  non 
idolis,  sed  da:moniis  (qnx  ialenl  iii  idolis)  i»tmo- 
lant,  el  iioii.  Dfo.  Dsmoniis  enim  niagis  dediti 
sunt,  qiioii  esi  periculosius.  Nam  si  lantum  idola 
coiercnt,  siciii  eos  niliil  adjuvarent,  ita  nihil  eis 
nocercnt.  Nam  simulacrum  vere  niliii  esl,  sed 
sub    tegmiiie    simulacri  diabolus  colitur.    Genies 


919 

immolaiU   datmoniis. 


HERVEI  15URGID0LENSIS  MONACIH  120 

Sed    ego  vos  qui    Ciirisio  A  quaeJam  eorum  non  adjuvant.scd  implieant  cursum 


eoncorporat!  esiis,  710I0  fieH  socios  dmmoniorum 
per  sacrilicia  gentium.  Noii  enitn  hoc  tolum 
quod  videlur ,  est  in  idolo,  sed  sub  tegmiiie 
idoli  est  occuUum  iniquitatis  niyslerium,  Ideo 
a!istiiiendura  est  ab  esti  laliuni  sacrificiorum.  Do- 
iiiiniis  tainen  dicit,  quia  «  quod  inlrat  iii  os,  non 
coinqiiinat  liominem  (Matlh.  xv;  Marc.  vii).  >  libi 
scieiidum  qiiia  ipsi  quidem  cibi,  et  Dei  creatura 
omnis  quidein  per  se  niunda  esl  (/  Tim.  iv),  sed 
idoloruni  ac  drcmonum  invocatio  ea  facii  inimunda. 
Ideo  debeiis  idolorum  s.Tcrificia  respucre,  quia  non 
voleslis  calicem  Doinini,  in  quo  sanguis  esl  ejus,  bi- 
bere  el  culicem  dmmoniorum,  iii  quo  vinum  esl  sa- 
crileg.-B  superslitioiiis,  iiec  pofcsiis  mf.nsce,  id  esl  al- 
laris  Doiuiiii  in  quo  eorpiis  ejiis  ost,  purticipes  esse  " 
et  mensm,  id  est  altaris  dcomoniorum,  ei  lam  iiia- 
gnum  suslinebitis  incominodum,  ul  a  corpore  et 
sanguine  Domiiii,  sine  quo  vitam  habere  nou  po- 
testis,  separemiiii,  quoniam  sacriliciuiii  Cliristi  et 
sacriflciuiii  diaboli  iiemopotcst  comedere  (Joan.  ti). 
i  Qiia;  eiiim  ennvcntio  Chrisii  ad  Uclial?  .Viit  qux 
pa;'S  fidcli  cuin  iiitideli  ?  Vel  qiiis  conseiisus  templo 
Dt'i  cum  idoiis?  (11  Cor.  vi.)  »  Nulla  his  adinviceiii 
«ocietas,  quoniam  mors  el  vila  simui  iion  conve- 
iiiunt.  Sequilur  : 

j  An  xmulamur   Doininum?  Nunquid   fortiores 
<  illo  siiinus.  t 

Non  debemus  ad  subversionem  fi  alrum  manduca- 


meum.  Secundiim  legem  naturse  iicent,  quoniam 
niunda  sunl  omnia  naturaliter,  et  ideo  licent,  id  est 
nullo  prjeceplo  mihi  prohibentur.  Omnia  quidem  ei- 
borura  genera  mihi  licent,  et  lege  naturae  et  potesla- 
le  liberi  arbitrii,  seit  non  omnia  adificant  proximos, 
quoniam  quse  idolis  obiata  sunt,  destruunt  illos,  et 
a  fide  siihveitunt ;  et  ideo  3  licitis  el>am  alistinen- 
dum  esl,  ne  fratres  scandalizentur.  Nemo  enim  qum- 
ral  quod  stium  est,  id  esl  suum  proprium  commo- 
dum,  sed  commodum  alterius.  Nam  qui  veraciter 
intelligit  idolum  nihil  esse,  et  omneni  Dei  creatu- 
ram  bonam  esse  (J  Tim.  iv),  atque  sic  comedit  ido- 
lorum  sacrificia,  «on  vereiis  scandalizare  fratres 
propter  suam  escani,  iste  quod  siium  est  quaerit, 
uon  quod  aliorura.  Qiii  veio  ne  fialiibus  iioccat,  a 
licilis  abslinet,  ille  uon  quod  suum  est  quaerit,  sed 
quod  aliorum,  quia  cliaritate  compuisus,  r.tiain  per 
sua  damna  quxrit  aliorum  comnioda.  Quod  de  csca 
diNinius,  hoc  deomni  re  seiitieiidum  est,  quia  qui 
suas  utilitates  negligit  pro  utililatibus  prosimorum, 
ille  justusest. 

I  Omne  quod  in  macello  veiiit,  manducate,  ni- 
<  hil  interroganles  propler  coiiscientiain.  Domini 
I  est  leria  el  plenitudo  cjus  (Psal.  xxm).  » 

Quoniam  licita  ";iint  hsec,  et  tamen  non  est  iiten- 
diim  eis  semper,  determinat  quomodo  et  qua  ra- 
tioiie  possint  manducari,  scilicet  si  venalia  fuerint 
in  foro  reperta.  Omne,  inquit,  qnod  in  macello  vcnit. 


re  sacrllicia  idolorum.  Quia  an  wniulamur  Uumi-  r  id  est  quod  vendilur  in  loco  ubi  carnes  venduntur. 


tinm  ?  id  est  an  invidemus  Doiiiino,  ut  regnum  ejus 
niiiiuainus,  comedeiido  idoloihyta  ad  perdiiionem 
fiatriini?  iion  oportet  ut  semulemur  euin,  conantes 
ei  auferre  membra  siia.  Quia  uuuquid  foriiores  su~ 
mus  illo,  >.>l  possinius  contra  eum  prievalere,  ct  eos 
art  pernicieni  trahere,  quos  ipse  \  ult  ad  vitain  ser- 
vare,  vei  nos  ipsos  ab  ejus  percussione  defendere? 
Maio  nostio  iilimur,  si  contra  Cliristum  agiraus. 
Vel  ita  :  An  mmulamur  Dominum,  id  cst  an  imita- 
mur  Christum  comedentcni  cum  publicanis  el  pcc- 
catorilius  (;U«»/i.  ix;  Marc.  11;  l.uc.  v),  dum  cum 
idololatris  inanducamus?  Neqiiaqiiam  illiiin  imita- 
rniir  in  iioc  faclo,  quia  ipse  non  cuiii  idololati  is  ci- 
bum  sumpsil,  sed  cum  his  qiii  uiium  Deum  cole- 


manducate,  niliil  interroganles,  id  esl  non  qujfjen- 
les  an  sit  immolatum  vel  non  immolatura,  el  Jioc 
facite  propter  conscieniiam,  id  cst  ut  lilieia  sit  con- 
scientia  vcstra,  quia  licet  aliquid  sit  oblatiiiii  idido, 
tamea  si  hoc  nescierit  qui  emit,  nulhnii  paliiur  scru- 
pulum,  et  apud  Dcum  imraunis  est.  Vel  piopter 
conscientiam  vendeiitis  conservandam,quia  si  inan- 
duearetis  post(|U3m  dicerct  iinniolaluin  csse,  ille  si 
intidelis  esset,  confirmaretur  in  infidelitale  ;  vel  si 
fidelis,  revocaretur  a  fide.  Nihil  inierrogate,  quia 
Si  iiiicrrogaveritis  infideles,  qui  vos  sciuiit  csjc 
Christiaiios,  propter  irrisionem  vohis  respondebunt 
omniaesse  iminolata.  Dixi  ut  manducclis  sine  iiite;- 
rogatione,  quia  Domiiii  esl  terra,  quiC  Ciincta  nulri: 


banl,  et  lamen  peecaloies  eiant,  ut  eos  duicedin*  D  el  siistinel,  et  plemludo  ejus,  id    •?!  oinnia  quibus 


familiaritatis  su«  traheret  ad  pa-nitentiain.  An  imi- 
tamiir  Domiiium  ?  Mmirae.  Et  nunquid  sumus  lortio- 
rus  illo?  id  est  nunquid  agimus  foriiora  quam  ipee, 
per  scientiam  qua  iiovimus  idoluin  niliil  esse,  su- 
mentes  iiloiothvta  quod  ipse  non  fecit?  Hoc  est  enim 
forliores  illoesse,  quod  tameii  non  est  forliludo  scd 
debilitas,  ea  facere  quiE  ille  non  fecit. 

<  Omnia  mihi  licent,  sed  non  omnia  expediunt 
<  {Ezeclt.  xxxvii;  SM;jia  vi).  Oninia  uiihi  licent, 
«  sed  non  ouinia  redificant.  Nemo  quod  suuin  est 
«  quaerat,  sed  qiiod  alterius.  » 

A.bstinendura  est  ab  iniraolatis,  et  omnia  quidem 
eiborum  genera  milii  liceyit,  qui  possum  ea  sumere 
mundocorde,  sed  non  omnia  expediunt  niihi,  id  esl 


impletiir  terra.  Nec  potest  imuiundum  esse  quod 
Domini  est.  Si  evgo  idolis  immolatum  aliquid,  vel 
iion  esl,  vel  uescitur,  sine  ullo  conscientia!  scrupulo 
in  iisum  necessitatis  assumitur.  Si  vero  certmn  est 
imniolatura  essc,  mclius  Christiana  virtute  respui- 
tur, 

<  Si  quis  vocat  vos  infidelium  ad  coenara  et  vul- 
t  tis  ire,  omne  quod  vobis  appunilur  inanducate, 
t  niliil  interroganles  propter  conseientiam.  Si  quis 

<  aiit  dixerit,  hoc  immolatum   est    idolis,  nolite 

<  manducarc,  propter  illum  qui  indicavit,  et  pro- 

<  ter  conscicntiara.  Conscientiain  autom  dico,  non 

<  luani,  sed  alterius,  ul  qiiid  enim  libertas  niea  ju- 

<  dicaturab  aliena  cunscieulia?  Si  ego  cuui  gratia 


m 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  liN  EPIST.  1  AD  COR. 


922 


pavlicipo,  qiiiii  Wasphenior  pro  eo  qiiod  gralias  A  suni  idolo,  diini  niise  illi  siint  oblaJa  non  liorreo? 


f  ago?'Slvt!  ergo  maniiiicatis,  sive  biliilis,  ve!  aliud 
f  quid  fatitis,  oninia  in  gloriam  Di"l  facite.  > 

D.xi  qiialtlT  nianduoanilum  sit  quod  einilis,  di- 
cam  el  gratis  datum  qualiier  edi  possit  {Colnss. 
iii).  Iia  scilicet :  Si  quis  in[idelium  vocat  vos  ad  c«- 
nam,  elc.  CcBiia  a  commiinione  vescentium  appelia- 
lur;  xoivov  quippe  commuiie  Gneci  dictint.  lliidc  et 
coniDiunicaiiles,  quod  comnniniter,  ij  est  pariier 
coiiveniaRt.  -Apud  veieres  enins  solilmn  erat  iii 
prnpalulo  vesci,  et  conimuiiiter  epulari,  ne  singula- 
ritas  luxuriam  gigueret.  Si  vos  ad  caenam  quis  in- 
iidelium  vocarit,  non  prsecipio  ut  eatis,  sed  in  ve- 
slia  vobintaie  pono.  Tuiic  autem  Cliiisiianus  ad  ca:-- 
nani  inlidelis  ire  debet,  si  aliquem  fi  iicluin  ibi  lia- 


Blaspliemor  enim  iiide  ac  vilnperor,  quia  magnum 
aliquid  de  idolo  senlire  videor,  et  iufideles  gaudent 
in  idoiohtria,  dum  me  puiaiit  parlicipem  habentes 
occasioneiii  permancndi  in  errore,  et  (Idelibus  ma- 
lum  datur  exempluia.  Ei  quia  hsec  mala  inde  con- 
lingerenl,  ergo  cavete  idolis  oblata,  ut  possilis  ad 
laudem  Dei  comedere.  Quamvis  enim  per  purlialeiu 
conscienti;e  vestrae  Hcitura  sit  vobis  ista  sumere, 
inimicum  tamen  Deo  est  ea  scienter  edere,  quo- 
niani  ad  opprobrium  unius  Dei  hxc  diabolo  dedi- 
canlur.  ffrgo  ne  faciatis  cibo  vrstro  vel  aclii  Deuni 
blasphemari,  sed  sive  mmidrcniis,  sive  bibiiis,  vcl 
aliud  quid  facitis,  omniii  facite  i>t  ijloriam  Vei,  id  cst 
sic  faciie  omnia,  ut  ex  his  glorilicctiir  el  laudelur 


bet,  ideslsiscilse  ilhim  lucrari  :  siculChrislus  ideo  B  Deus.  .Modeste  et  frugaliter  et  lcmpcraiiter  niaiuiii- 


cum  peccaioribus  edehat,  ut  eos  ad  pceiiitcntiam 
converteret  {Matlli.  ix).  Si  vuliis  ad  talcm  ctenans 
ire,  omne  quod  vobis  apponitur,  manducate,  sinipli- 
citer,  non  interrogantcs  unde  sit,  propler  conscieii- 
tiam  siraul  discnrabenliiim,  ne  confinnelis  inlldeles 
in  errore  suo,  si  .scienler  manducaveritis  coram  eis 
c  bos  idololatria*.  Hoc  taivicn  perfeciis  dicitur,  qui 
possiint  coiitemnentes  idiilum  qiiia  niliil  est,  man- 
ducare  de  sacrificio,  cerli  quia  qiiod  sub  Dei  Creato- 
ris  noraiiie  editur  non  polest  polUiere.  Nihil  interro- 
gantes  edite  quoJ  appoiiitur.  Srd  si  quis  dixerii  de 
eo  quod  appoiiitur,  hoc  immatatum  efl  idolis,  nolite 
jani  manducare  propier  illiini  qui  indicavit,  ne  piilet 
vos  illiid  coniedere  sub  idolorum  veneralioiie,  e.t 
prcpter  consc  enliam  aliorum.  Qui  enimidolisservit, 
gloriahilur,  si  vos  edere  de  sacrlliciis  videril,  et  in 
errore  confirmabilur,  raalumquc  fratribiis  dabilis 
e.Kemplum.  Patet  quia  caro  per  se  non  est  immun- 
da.  Nam  si  naiura  ipsa  immoiatitiK  carnis  esset 
iminuuda,  lUique  cl  nescientem  conlaminaret.  Ne- 
que  cnim  eo  miiius  ipsa  esset,  qiio  a  nesciente  su- 
meretur.  Sed  propter  conscienliam,  ne  djemunibiis 
communicasse  viJearis.  Gonscicnllim  autein  dico 
non  tuam,  qua;  firrca  est  in  cognilioiie  veritatis,  sed 
utterius,  qui  adhuc  inlirnius  est  in  !ide,  vel  neodum 
venit  ad  fidem.  Apud  conscienliam  enim  suam  laela- 
bilur  infidelis  quisque,  si  viderit  te  libenter  appelc- 
re  quud  idolis  immoialum  est,  et  dicel  :  Quomodo 


cando  et  bibendo.  glorifica  Deuin.  Si  enim  qno  1 
manducas  el  bibis,  ad  refectionem  corporis  siimis 
reparationeraque  niembrorum,  gralias  agens  ei  iiui 
libi  prsebuit  morlali  el  fragili  isla  supplemoiitoruin 
solatia,  etcibus  tuus  et  potus  tuus  laudat  Deum.  Si 
veroniodinn  nalur»  debitiim  immoderaiione  voia- 
citatis  excedas,  et  vinolentia  te  iiigurgites,  inandu- 
cans  el  bibens  Dcura  blasphemas.  Si  post  cihuin 
et  potiim  requiescis  ut  dormias,  et  in  leclo  niiiil 
turpiter  egeris,  nec  excesseris  ullra  concessam  li- 
centiam  in  lege  Dei,  laudas  eum ;  et  cum  dormis.si 
niala  oonsrlentia  non  le  excitat  a  qiiiete,  innocenlia 
somiii  tui  iaudat  Deuni ;  ei  cum  vigilas  ei  beiie  agis, 
alqueDeus  laudatiir  de  bono  opere  tuo,  opere  tiio 
Deum  laudas.  Sic  ad  laudom  ejus  omnia  sunl 
agenda. 

t  Sine  ofTensione  estote  Judsis  ei  genlibus  ct 
i  Ecclesia;  Dci,  sicut  et  ego  per  omnia  omiiibus 
<  placeo,  non  qu.nerens  quod  mihi  utile  est,  scd 
I  qiiod  multis,  ut  salvi  fiant.  » 

lia  vestrara  conversationem  modifioate,  ul  niillus 
scandalum  ex  ea  palialur.  Eslote  scilicet  sine  offen- 
sione  Judais  et  gentibus  et  Ecclesia;  Dei.  Offeiisio 
enim  Jud«is  fit,  si  Chrislianura  qui  se  dicil  legem 
et  prophelas  recipere,  viderint  idola  quae  illi  abo- 
miiianlur  non  horrere.  Gentilibus  vero  h«c  est  of- 
fensio,  si  in  eo  in  quo  sunt,  non  soium  non  arguau- 
tur,  sed  et  p.-ompiioies  fiant,  duin  non  vitantiir  vola 


Cliristiani  vetanl  nos  imraolare  quasi  sit  maluin,  et  j)  idolorum  sunrum.  Fctlesise  autem   Dei  iit  olTensio, 


ipsi  ilia  inanducant  quasi  sancta  et  munda?  Et  id- 
circo  abftineiidum  est,  ne  raala  de  nobis  opiiiio  ge- 
neretur  iii  aliorum  menlibus,  quia  ul  quid  judicatur 
tnea  libertus,  ab  aliena  conscieutia,  id  est  cum  ab 
idoli  vcneralione  sit  llbera  conscieiitia  mea,  quid 
opus  est  ut  malam  de  me  dans  opinionem,  faciam 
sestimari  quia  venerationis  causa  manducera  idolis 
immolata?  Judicaier  enim  non  distare  ab  iJolola- 
tris,  si  non  abhoirerem,  quoJ  oblatum  cst  idolis, 
el  si  ego  rum  gratia  pariicipo,  id  est  si  ego  grati?e  Oei 
comraunico,  quia  in  ipsius  nomine  edo,  quid  bla- 
sphemor  pru  eo  quod  gratias  ago?  id  est  quid  opus 
est  ine  cadere  in  blasphemiam  imperitorum?  quid 
iiecesse  est  nt  faciam  sestimari  quia  cgo  devoius 


diim  quosdam  ex  numero  suo  videt  his  quae  inimica 
Dco  sunt,  adhairere-  Cavole  igitur  uiio  cibo  ves- 
tro  sic  omnes  offendere,  sicMl  ei  ego  iion  solum 
non  offendo  quemquam  ,  sod  ctiam  placeo  om- 
nibus  per  omniu  quse  facio.  Non  quideni  iia  pla- 
cebat  Aposlolus  oinnibus,  ut  placeret  eliam  lam 
mullis  perseoiitoribus  suis ,  sed  piacebat  omni 
generi  homiiiuni,  quod  Chiisti  congregabat  Ecclc- 
sia,  sive  jain  intiis  positis,  sive  introduceudis 
iii  eam.  Oportet  enim  ui  rectores  honi  placere  lio- 
minibus  appelant,  sed  idcirco  ut  sus?.  «stimaiionis 
dulcedine  proxiraos  in  affectum  veriialis  trabanl, 
non  ui  se  amari  desiderent,  sed  ut  dilectionem  suam 
quasi  quamdam  viam  faciant,  per  quam  corda  au« 


923  HERVEl  BURGlDOLENStS  MONACHl  924 

dieiitiani  nd  amorem  Conditons  iniioducant.  Diftl-  A  dit  ilJis,  dicens  :  Volo  auUm  los  scire,  etc.  Quasi  di- 


cile  Huippe  est,  iit  quarnliliet  rerta  deiiiintians  prs 
dicator,  qiii  non  diligitur  libenler  audiatiir.  Debet 
crgo  qui  prreest,  siudeie  se  «iiligi,  quatenus  possii 
audiri ;  el  tamen  amorem  suum  pro  semetipso  nou 
quaeierc,  ne  invenialur  ei  cui  scrviie  per  officium 
ccrnitnr,  occulla  cogitalionis  tyrannidc  resultare. 
Recle  igiiur  Aposlolus  iiunc  dicit,  quia  ego  pcr  om- 
nia  omnibiis  placeo,  qiiamvis  alilii  se  denegel  bomi- 
nibus  placere  (Galat.  i).  Addil  enim,  non  quwrem 
qnod  milii  ulilc  est,  sed  quod  mullis  ut  snlvi  finnt. 
Nulli  aiileni  utile  est  ad  salulem,  si  liomo  ei  propler 
seipsum  placuit,  quia  non  recte  placet  aliter,  nisi 
Gum  propter  Deum  placet,  id  esi  ut  Deus  placeat  et 
glorificctur,  cum  dona  ejus  atteiiduntur  in  liomiue, 
aut  per  miiiisterium  hominis  accipiunlur.  Cum  au-  ^ 
tem  liomo  sic  placet,  non  jam  homo,  sed  Deus  pla- 
cet.  Placet  crgo  Paulus  et  non  placet,  quia  in  eo 
quod  placere  appeiit,  non  se,  sed  per  se  placere 
hominibus  \eritatem  quaerit, 

CAPUT  XI. 
f  Imilalores  raei  estote,  sicut  et  ego  Christi.  » 
Ego,  inqui!,  omnibus  phceo,  qiia^rens  omnibus 
proriesse.  ct  vos  esfole  imitalores  mei,  ut  nulhin) 
otTcndalis,  sed  tali  intentione  per  laudabilem  vilam 
hominibus  placere  quaeralis.  Imitatores  mei  estote 
iicut  et  ego  suni  imitator  Cliristi,  quoniani  ita  per 
me  imilaliiraini  Cbristum  qiii  nulliim  offemlil,  sed 
omnes  salvare  venit.  Imitaiores  mei  estole  sicul  et 


cerel :  vos  obliti  estis  mei,  et  traditiones  raeas  non 
lenetis,  sed  volo  ut  ista  qiise  subiungo,  sciatis.  'Volo 
vos  scire  quod  Christus  est  omnis  tiri  caput,  quo- 
niam  vir  a  Deo  quidem,  sed  per  Christum  factus 
cst  (f.en.  n),  sed  rir  est  cnpiit  mulieris;  quia,  qiiam- 
vis  et  niulier  per  ChristUm,  de  viro  lamen  facla  est, 
ac  per  hoc  subjicitur  viro.  Et  sicut  vir  Christom,  ita 
miilicr  debet  sequi  viruro,  et  exemplo  illius  agere 
hona.  Sicque  secundario  per  virum  siibjicilurCbri- 
slo.  Vir  enim  nuili  subjectus  est  nisi  Christo,  mulier 
autem  et  viro  et  Christo  debet  esse  subjecia.  Chri- 
stus  est  capul  viri,  qui  regitur  a  sapientia;  sed  vir 
capul  mulieris,  quae  regitur  a  viro.  Designalur  au- 
lempervirumspiritiisraiionsliselpermuiierem  ani- 
ma.  Est  enim  animae  quasi  mariius  quodammodo 
spiritus  huminis,  quia  animalcm  afiectionem  lan- 
quam  conjugem  regit.  Chrislus  ergo  capiit  viri  est, 
id  est  sapieiilia  Dci  gubernatrix  est  iiiius  spiritus 
qui  esl  in  bominc,  quo  potest  homo  intelligere  spi- 
ritualia,  si  ipse  spiriius  pie  se  subjicit  Deo,  nihil 
eiiim  altius  illo  spiriiu,  nisi  sapienlia  qux  Dcus 
est.  Sed  vir  est  caput  niulieris  quia  spiiitus  regit 
animam.  Aliud  est  cnim  in  homine  rationale  quud 
regit,  aliud  animale  quod  regifur,  ut  scilicet  caro 
i)on  conciipiscat  adversns  spirilum  (Galat.  v),  sed 
spiritui  subjugetur,  id  est  concupisceuiia  carnalis 
iion  adverseiiir  raiioni,  sed  potius  obtemperando 
desinat  esse  carnalis,  ulappeliium  anims;  perquein 


ego  Christi,  fn  ecclesia  isle  ordo  esi,  alii  prsccduiit,  q  voluptales  corporis  operaniur,  habeat  mens  interior 


alii  sequanlur  ct  qui  praecedunt,  exemplo  se  pra; 
bent  seqiieiitihus:  el  qui  sequuntur,  iniitanlur  prae- 
cftdenies  (/  Tim.  iij.  Sed  et  iiti  qui  se  exemplo  pra;- 
beiit  sequentibus,  scquuntur  ipsiim  Christum.  Nam 
quia  omncs  superaveruiit  proliciendo,  nec  jam  rc- 
Jiiansit  liomo  qiicm  imitentur,  ipseChristus  cis  re- 
manet,  quem  usque  iii  finem  seqiiantur. 

<  Laiido  autom  vos.  fralres,  qiiod  peromnia  mci 
menioi-es  esiis,  et  sicut  tradidi  vobis,  pripcepla 
niea  tenelis.  Volo  aulem  to.s  scire  quod  omnis 
viri  csput  Christiis  est :  capul  aulem  mulieris  vir 
(F.plics.  v);  capiil  vcro  Christi,  Deus.  Oinnis  vir 
orans  aut  proplieiaiis  velalo  capito,  deturp;\i  ca- 
pui  suuin ;  oinnis  autcm  inulier  orans  aiii  pro- 
phetans  non  volalo  capiie,  d^tuipai  caput  suum. 
L'iium  enim  est  ac  &i  deealveiur.  Nam  si  non  vc- 
latur  mulier,  tondealur.  Si  vero  tiirpe  esi  mu- 
«  licri  londeri  aut  dccalvari,  vek-t  canul  suum.  i 
Poslquani  morcs  ei  convcrsalioiicm  eorum  ar- 
piit,  nunc  tiadiiiones  vuU  corrigere.  Ideo  non  con- 
firmamio,  sed  pcr  ironiam  iiicipit  loqui.  Prrr.cepi, 
inqiiit,  ut  rne  iinileniini,  ei  non  possuin  reprclien- 
deie  vos  de  inobedientia,  sed  laudo  vos  quod  per 
cmnia  esHs  memores  mei,  et  prwcepta  qua;  vobis  tra- 
didi,  tenetis.  His  verbis  plus  illos  langit,  quam  si 
nianifcsle  incrcparei  eos.  Quia  cum  esset  apostolus 
coriini,  immemores  crant  Iraditiijnum  ejus;  neque 
quod  adhuc  non  didiccrant  ex  aliarum  Ecclesiarura 
ti-aditione,  sequebantur;  et  idco  quasi  no\iter  tradi- 


lanqiiam  virilis  ratio  subjugatum.  Ila  esl  caput  viri 
Chiistus,  et  caput  mulieris  vir.  CapMi  vero  Christi, 
Deus  est,  secundum  quod  Pater  major  csi  illo  (loan. 
Mii),  ut  liunc  ipsum  Deum  esse,  quod  illi  cum  Palre 
unum  est,  capul  sit  hominis  mcdialoris.  Quod  ipse 
solus  esi.  Si  cnim  menlcm  rectc  dicimus  piincipale 
hominis,  id  est  lanquam  capiit  humanx  subslantix, 
cuin  ipsc  bomo  cum  incnto  sit  homo,  cur  non  miilto 
congriicntiiis,  iino  miillo  magis  vcrbuin  cuni  Palre 
simul  sitD(-us,caputChiisti,  quamvis Chrisliis  Iioino 
nisi  cum  verbo  quod  caro  factum  est  (./0//11.  i),  iiitel- 
ligi  non  possit?  Omms  vir  orans,  etc.  Vcnil  ad  caii- 
sain,  qiiia  ct  viri  qnidem  apud  Corinthios  nulriebanl 
coniam,  et  miiliercs  niidato  cnpite  procedebani  iii 
D  ccclcsiam,  gloriaiitus  in  rriiiibus.  Quod  noii  solum 
iiilioiicstuni  erat,  sed  ctiam  concupiscenlia;  foinitem 
pncsi.aiiat,  et  qiioniam  Clirislus  est  caput  viri,  ideo 
omiiis  vir  taiii  divcs  qiiaiu  paupcr,  iii  ecclesia  Deuui 
orans  out  ca;leris  proplielans,  id  est  fufura  et  occul- 
la ,  proniintiaiis  velato  capite  corporeo ,  deturpat, 
id  cst  ^dchonestat  spiritiiale  caput  suum  Chrislum, 
vcl  etiam  corporale  capiit.  Sed  econlra  omnis  multer, 
quia  iiiferior  el  siibjcrla  vjro,  si  fuerit  oraits  in  ecclc- 
sia  aut  propfie.tans,  non  tetato  capiie,  delurpat  el 
iiihouestum  reddif  aput  vwm,  quod  iia  nudum  om- 
nibns  oslendil.  Quoniani  Chrisius  cui  servire  tsl 
summa  libertas,  capntostviri,  ideo  iion  cst  justum 
lit  in  ecclesia  orcl  vcl  doceat  velato  capiie,.quoMiam 
iuler  eum  ct   Cbrislum   noii  csl  aliouid  mcdtuio. 


m 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAl'LI.  —  IN  EPIST.  1  AD  COR. 


926 


Et  proplerea  noit  debet  osleDilore  signum  servitulis  A  temporalium  adniinistralioni,  si  non  velaiur,  id  est 


jn  se,  sed  libertJtis.  Nam  quia  siiie  a!io  niedianle 
Christus  esi  capiit  ejus,  et  per  Clirisiiini  Dcus,  et 
idco  in  signuni  iihsruilis  non  haiiei  vclum,  quod  est 
subjectionis  signiini.  Oeturparet  cnim  eaput  suuni, 
si  orifct  vel  propbctaret  cooperto  capile,  quia  vido- 
relor  reputare  dedecorosum  sub  Cliristo  esse,  tan- 
quam  sub  suo  capile,  et  quod  ignouiinia  esset  illi, 
quod  summa  libertas  el  gloria  debet  videri.  Scd 
niulier  in  ecclcsia  staiis  non  velato  capite,  id  est 
suie  signo  subjectionis  quam  debct  viro,  deturpat 
caput  suum,  id  est  dehonestat  virum,  quasi  non  ba- 
bcat  eum  medium  inier  se  et  Cliristum,  vel  caput 
stium  csrnale  dehonestat,  dum  denudat  iilud,  qnia 
iiiium  est  ac  si  decalveiur,  id  est  lantunidem  est  ad 
tnrpitudincoi,  3c  si  dccalvarelur.  Vere  idem  valet. 
Natn  st  non  velaluT  mulier,  elinm  tondcalUT.  Debel 
enim  tonderi,  si  non  estvelata.  Sed  si  lurpeat  mu- 
lieri  toiiileri  aut  decaivari,  i<elet  caput  tuum.  Nam 
dnm  stat  in  ecclesia  retortis  crinibus  in  lergo  et 
nuda  fronle,  hoc  est  adeo  lurpe ,  ac  si  capilli  per  de- 
calvalionem  vel  detonsionem  essent  nblaii.  Nunc 
spirii.ialem  inteliigeniiam  breviter  altingamus.  In 
viro  cnim,  ut  siipia  dictum  est,  rationalis  sensus 
accipilur,  iii  muliere  antein  anima  homiiiis  ialelli- 
gitur,  quae  a  rationali  sensu,  velut  mulier  a  viro,  re- 
giUir.  ipsa  quoqiie  anima  hominis,  qu32  uiruiaque 
xiiiuin  Ot,  si  quando  ea  qux  Dei  sunt  cogilat,  quasi 
vir  est.  A  qua  conteniplatione  spiritiiall  per  vela- 


si  non  modeste  restringitur  a  supcrfluis  cogitandis, 
eliam  tondeasur,  id  est  aiiferai  a  se  uaiversas  cogi- 
tatioiies  niuudanarum  curarum.  Melius  est  eniin  ut 
omnes  mundi  curas  abjiciat,  quam  ut  in  oinnia 
niundi  desideria  spargainr,  dum  hecessaria  procu- 
ral.  Si  vero  turpe  est  mulieri  londeri  vel  decalvari, 
id  est  si  baec  inferior  pais  animae,  quse  parum  ad 
aliud  valet,  incongruuni  deputat  abseindere  veliit 
capillos  a  se  omncs  inundi  caras,  vel  detegere  eun- 
clis  impndentiam  suic  iiitcntionis  crga  lemporalia, 
velet  caput  suum,  id  est  modeste  cohibeat  a  suner- 
fiuis  cogitaticnibus  acuraen  suum. 

t  Vir  quidcm  non  debel  velare  caput  suiim  quia 
<  iniago  et  gioria  Dei  est.  Mulier  autem  gloria  viri 
€  est.  Non  enim  vir  ex  iculiere  est,  sed  muiier  cx 
vjro  {Gen.  ii).  Eteiiim  non  est  creatus  vir  proplei 
Hiulierem,  sed .  inulier  propter  virum.  Ideo  debet 
raulier  velamen  babere  super  caput  suurn,  el  pro- 
pter  angelos.  Verumtanicn  neque  vir  sine  raiilie- 
re,  neqiie  mulier  sine  viro  in  Domino.  Nam  situt 
mulier  de  viro,  ita  et  vir  per  mulierem.  Oinnia 
aiuem  ex  Deo.  » 
Vir  qvtidem  non  debet  velare  capul  suum,  jd  est 
non  debet  habere  signum  servitutis  vcl  potesiatis 
super  se,  sed  iibcrtatis,  qiiia  non  habet  aliquid  supei 
se  nisi  Deum.  Quoniam  itnago  et  gloria  est  Dei. 
Imago,  id  esl  similitudinis  imprcssio,  et  gioria  Dei 
cernitur  in  viro,  quia  unus  Deus  iinum  fecit  bcmi- 


men,  id  est  carnaiibus  eogit&lioiiibus  se  coliibere  p  nem,  ut  sicut  ab  uno  Deo  sunt  omnia,  ita  esseiit  ab 


non  debet,  sed  revelata  facie,  id  est  n>undo  corde 
ad  contemplanda  ccelesiia  et  spiritualia  se  csieiide- 
re.  Si  quando  vero  ea  quas  mundi  sunl  cogitat, 
quasi  mulier  est.  Seri  ne  supra  qnam  necesse  est, 
se  in  terreuis  actibus  occapet,  oportet  ut  discre- 
lionis  velamine  restringatur,  ne  forte  dum  liciia  et 
necessaria  vuit  procurare,  ad  iliicita  e(  supcrQua  co- 
giiaiida  illiciatur.  Et  hoc  est  spiritualiter  quod  vir 
capul  velare  non  debet,  sed  mulier.  yir  enim,  id  est 
virilis  sensus  rationis;  orans,  id  est  desiderans  su- 
perna,  aut  proplieians,  id  est  fulura  prxmeditans; 
seluio  capili;  id  est  obumbralo  nebulis  Serrenarum 
cogitationum  suo  acumine  :  deiurpat  caput  suum, 
kl  est  turpitudine  cogitationum  suarum  obscurat 


uno  bomine  oinnes  homines,  u(  unius  Dei  iiivisi- 
bilis  unus  homo  visibilis  imagincm  haberet  in 
terris,  ut  unus  Deus  in  uno  hoiniue  videretur  au- 
ctorilatein  uniiis  principii  conservafe  art  confu- 
sionem  diaboli,  qui  sibi  negiecto  uno  Deo,  domininm 
es  deitalem  voluii  usurpare.  Komo  igitur  iniago  et 
gloria  Dei  est,  ut  sicut  Deus  praeest  oninibus  per  om- 
nipotentiara,  sie  homo  lerrenis  per  intelligeiidan). 
Mulier  nulent  gioria  esi  viri,  quoniam  facla  esl 
illi  inadjuloriam,  ut  haberet  vir  gloiiam  de  ea  cmn 
ci  prairct  ad  Deum,  et  se  ei  daiet  imitandum  in 
sanctitate,  sicut  ipse  cssct  gloria  Dei,  ciun  ejus  sa- 
pientiara  seqneretur.  Gloria  viri  est  mulier,  dam 
jlie  regit,  hac  obteniperat ;  iile  a  sapientia  regitur. 


sini  pulcbritudinem  supernas  sapietitix.  Sed  mulier,  D  bsec  a  viro.  Gloria  viri  est,  quoDiam  ex  eo  est  et  ei 


id  est  inferior  pars  raentis  intenta  lemporalibus ; 
orans,  iri  est  appetens  qua'.  corpori  sunl  necessa- 
ria;  vel  prophetans,  id  esl  futura  quse  sibi  sunt 
agenda  pra;yidens ;  «on  velalo  capite,  id  est  non  per 
discretionis  temperaotiara  restrictosiioacuinine  :de- 
turpat  suum  caput,  id  est  turpitudine  interiorum  de- 
sideriorutn  f^Bdat  supeTioveiii  mentis  aciero,  quse  de- 
buit  sotis  coelestibus  inbiare  Tanlumderaenimvalet, 
quo«i  sine  velo  modestae  cohibitionis  se  relaxat  iu 
appetitum  temporaUuin  rerum ;  ac  si  decalvetur,  id 
esi  ac  si  detegaturel  appafeatoinnibus  prava  intenlio 
ejus,  de  qua  debet  erubescere.  B*c  enim  per  fron- 
tein,  qa%  pudoris  sedes  est  et  pr.£eminet,  desigua- 
tur.  Nam  mulier,  id  est  pars  rationis  iatenia  rerum 


sobjecta  est.  Non  enim  vir  es,  muliere  esl,  sed  mu- 
Ikr  ex  viro,  id  est  Adam  non  ex  Eva,  sed  Evh  cx 
Adani.  Et  adhuc  alia  ratione  deinonsrro,  ciir  miiiicr 
sit  gloria  viri.  Quia  non  crealus  eil  vir  propter  mu- 
Uerem,  sed  mulier  propler  virum,  id  est  non  est 
crcatus  Adam  in  auxilium  Ev.f,  sed  Eva  in  adjiito 
rium  Adae.  Hocconfirmat  iilud,  quod  diximus  unum 
Deuii!  unum  hcminein  fecisse,  quoniara  vir  et  ciu- 
iier  unum  sunt  in  nalura,  quia  origo  muiieris  vir 
est.  idea  ma/iVr.  ulostendatur  essewibjecta,  debei 
habere  velamen  super  carut  $uum ,  id  esl  poiestateni, 
ad  designandaro  potestalero  viri  snper  se.  Non  ba- 
beal  caput  liberum  in  ecclesia,  sedveianiine  tcciuni, 
el  prcpter  angelos,  id  est  propter  sacerdotes  divia» 


927 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


m 


foluulatis  nunlios,   nc  in  ejus  faciem  iiritenlur  ad  A  minuscx  qua  parte  conspeclam  consulit  vcriiaiem, 


libidinem;  et  quia  sacenJos  personam  liabelClirisli, 
idcircc  mulier  qiiasi  ante  judicem,  sic  ante  saccr- 
doteni  qui  vicarius  ejus  est,  propter  realns  originem 
subjccla  dehet  vidcri.  Vei  propter  angeios,  qui  no- 
li's  gunt  ad  custodiam  deputati,  ne  displiceai  eis 
lasciva  mulieris  denudalio,  si  viderint  foinitem 
petcati  per  eam  excitari.  Dixi  quia  niuiier  est  glo- 
ria  viri,  et  propler  virum,  et  ex  viro  creata  in  prin- 
cip.o.  Sed  tamen  in  sulisequeiili  generalione  non 
est  ita,  quia  n^^iie  vir  sine  mtdiere,  neque  mulier 
iine  viro  ciealur  in  Dowino,  id  est  in  operatione 
Domini,  qui  ex  iino  fccit  priiniius  ainlios  et  unuin. 
Una  eniiii  caro  et  unum  corpus  iii  Doniino,  id  est 
secundum  Deum,  qiii  creavit.  Vel  ita  :  Licet  mulit>r 
propier  rcatus  origincm  portetsignum  suLijettionis, 
non  taiiien  cxdusa  esl  a  salute,  quia  neque  vir 
sine  mulicre,  id  est  exclusa  muliere,  neque  mu- 
lier  sine  viro,  id  est  excluso  viro  est  in  Doinino,  id 
est  in  gralia  Duniini  et  sainte  ;elerna.  Neuter  enim 
cxcluditur,  .sed  uterqiio  adniiiiitur,  et  cur  lioc? 
Quia  sicut  mulier  de  viro  prius  facta  est,  ila  et  vir 
per  mulicrem  postea  nasciiur.  Mulier  est  ex  viro, 
vir  per  mulierem.  Sed  omnia  sunt  ex  Deo.  Quue  oni- 
nia,  nisi  de  quibus  iiunc  sermo  csl?  id  est  et  illc 
virex  quo  mulier,  et  illa  mulier  quse  est  ex  viro,  et 
ille  virqui  per  mnlierem.  Postqiiam  Apostolus  sin- 
gula  gradatim  exposuit,  ut  omiiia  Deo  sulijiceret, 
unura  servans  principiiim  ait  :   Omnia  ex  Deo,   ut 


iniago  Dei  est ;  ex  qiia  vcro  intcndilur  iii  agenda 
iiiferiora,  non  est  imago  Dci,  et  quia  qnaniiiinciiii- 
qiie  se  exieuderit  in  id  qiiod  aetcrnuni  tst  tanto  nia- 
gis  inde  formatur  ad  imagineni  Dei ,  ct  propterea 
non  est  cohibenda  nt  se  inde  conlineat  ac  coniem- 
nerel,  ideo  vir  non  debet  velare  capiit  suiim.  Quia 
vero  illi  rationabili  actioni,  qu«  in  rebus  tempora- 
libus  corporalibusque  versatur,  periculosa  est  ni- 
niia  iu  inferiora  progrc^sio,  debet  habcre  potesla- 
teni  super  capul,  quod  iiidicat  velaineiituni  quo  si- 
gnificatur  esse  cohibcnda.  Vir  nou  est  ex  muliere, 
sed  niuiier  ex  viro,  id  est  a;terna;  conteniplalionis 
veritis  non  ex  admiiiistraiionc  temporaliiini  rpruin, 
ut  ab  ea  regatur,  ncque  ralio  ex  sensunlilate,  sed 
'  cconverso,  quia  iioii  esi  creatus  vir  propier  mu- 
lierem,  id  est  rationalis  sensus  subseiviat  sensua- 
litaii,  nec  aeternornm  coiitcmplatio  ut  siibjicialur 
teniporalium  a('tioni,  sed  ecMiarario,  ct  idcirco 
inulicr,  id  est  sensiialiias  et  pars  illa  raiioiiis,  quaj 
ad  teniporalia  giibenianda  deOeclitur,  iiabcat  pote- 
statem,  id  est  jugum  superioris  moderaminis  super 
caput,  ul  per  disciplinam  premalur  a  noxia  liber- 
tate  vagarum  cogitationum  propier  angelos  Dei, 
qui  nos  seniper  aspiciunt,  ne  dissoluta  lascivia  co- 
gitationum  nostrarum  nircndaiilur.  Sed  tamen  ne- 
que  vir  sine  muliere,  id  csl  raiioiialis  sensus  sine 
sensualitate  vel  temporaliiini  procuialionc;  iicqiie 
muller  sine  viro,  id  est  iicque  seiisualilas  vcl  tem- 


nequcmulier  dcsubjectioiiedoleret,  neque  vir  quasi  (;  poralis  aclio  sine  superiori  sensu  ;   iii  Doinino,   id 


de  exaliatione  superbiret.  Sed  congriium  esl  ut  ad 
spirilalcm  iiitclligcntian!  revertamur;  vir  oniin  non 
deb''t  velare  capiit  suuin,  quia  imago  et  gloria  Dei 
est.  Genesis  docet  viium  el  mulierem  factos  ad 
Imagiiiem  Dei.  Fccit,  inquil,  Deus  hominem,  ad 
iinagiiirni  Dei  fecit  eum,  masciiluin  et  fcminam  fe- 
cit  eo,'  (Gen.  ii).  Ad  imagiiiem  quippe  Dei  naluram 
ipsam  humanam  faciain  dicit,  qusc  sexu  uiroque 
conipictur,  nec  ab  intciligenda  imagine  Dei  scparat 
fmiiiam.  Quomodo  igitur  dicit  jVpostoliis  virum 
esse  iinaginem  Dei  iimie  caput  velare  pfoliibclnr, 
iiiulieiem  autem  non,  et  idoo  capnt  velare  jubctur, 
iiisi  in  iialura  liuinanx  montis  inielliganius  mulie- 
rem  oum  viro  suo  esse  imagincm  Dei,  ut  uiia  iniago 


est  in  Doniini  oporalione,  sed  potius  ct  illud  qnod 
regeiidi  tiabet  potestatcm  in  homiiie,  et  illud  infe- 
rius  quod  regendum  esl,  Domiiius  fecit.  Nam  siciit 
mulier  de  viro,  id  est  sicut  actio  bona  ex  cognitione 
veritalis  habet  originem,  ila  ut  vir  per  mulierem, 
id  est  siniiliter  et  cognitiu  veritaiis  post  exacuiliir 
per  bonam  actionem.  Omnia  uutcm  sunt  ex  Deo, 
id  est  et  coiitcniplatio  verilaiis  ct  hona  operatio, 
vel  superior  et  infcrior  pars  anima;.  Aliter  :  Per 
viruni  spirituales  rcctores  plebis  ecclcsiastica  desi- 
gnanlur,  in  quibus  velamen  ignitianliie  non  debet 
esse.  Per  mulicrem  vero  figurantur  aniinx  infir- 
ma;,  qua;  iiiliil  spiritualc,  nihil  de  invisibilibus  ca- 
pere  possunt.  Quibus  lanien  ignorantiae  velamen  non 


sit  lota  illa  subsiantia?  Cum  autem  ad  adjulorium  D  officit,  si  de  hisquse  non  intelligunt,  nihil  de  pro- 


distribuitur ,  qiiod  ad  eam  solam  altinel,  non  est 
iuiaso  Dei.  Qiiod  autem  ad  viruni  solum  attinet, 
imago  Dci  est  tam  plcna  alque  integra,  quam  in 
unuiii  conjuncta  inuliere.  Vir  eiiim  principaliler 
cicalus  cst  ad  iniagincni  Dei ,  in  quo  naturaliter 
amplius  viget  rat'o,  quasi  ipse  sil  ratio,  quae  est 
gloiia  Dei.  Mulicr  aiitcra  est  ipsa  sensu.alilas,  qu» 
subserviendo  gloria  estralionis,  quia  hjcc  in  fc- 
iniiia  naturaliter  prievalet.  Bt  ideo  iiatura  meniis 
humanae  non  est  imago  Dei,  nisi  ex  qua  parte  a'ter- 
His  rationihiis  considerandis  adhaereseit.  Qiiia,  etsi 
ttta  contempletur  vcritatem.  imago  Dei  est;  etcum 
ex  ca  distrihiiitiir  aliquid  et  qiiadam  inlcniionc 
derivatur  ad  actioncm  rerum  lcinporaliuiu,  nihilo- 


prio  sensu  pra?suinunt,  sed  sacerdotibus  suis  veliit 
angelis  honurem  dantcs,  inquirunt  ab  illis  quae  ne- 
sciunl.  Ca:terum  si  qusclibet  infirnia,  qiix  adliuc 
carnaliter  sapil.  spirilualihus  viris  se  confene  pr;«- 
sumpserit,  dcturpat  caput  suuin ,  id  est  inlionorai 
sacerdotes  ecclcsiae.  Sed  liacc  omittentes,  videama 
scqiientia,  nani  subditur  : 

j  Vosipsi  judicate    Decet  mulierem  non  volaiair. 
I  orare  Dcum  ?  Nec  ipsa  natiira  docet  vos,  qiiod  vii 

<  quidem  si  comam   nutriat ,    ignominia  est  illi  : 

<  roulier  vero   si  comam   niitrial,  gloria  est  illi, 
I  quoiiiam  capilli  pro  velaminc  dati  sunt  ci?  » 

Dixi  quia  mulicv  in  ccclesia  debet  habere  velatum 
capui,  et  vosipii  judicate,  ti   hoc  raiionabiUter 


929 


COMMENT.  !N  EPISTOIAS  PAULl.    -  IN  EPIST.  I  AD  f.OR. 


950 


di;::.  JuJicatesi  decet  mulierem  non  velatam  orfire  ^  oslendens  quia  neque  Moyses,  neqne  Salvator  £i« 

liarliiiit.  Deiniie  jani  amplius  dispuiaie  non  viili  de 
virorum  lonsione  ve!  niulieruni  velntione,  sed  pise- 
eepluni  inde  tribuit  dicens  :  Hoc  autem  pracipio, 
scilicet  ul  dissereiitis  sidcrlia  iion  requiruiiir,  sed 
pracipientis  auctoritas  ailendatur.  Quasi  dicat : 
Forsilan  aliquis  vult  adhuc  contendere  non  sic  fa- 
cicndum  cssc,  sed  ego  prsecipio  hec  ila  lieri,  et 
aucioritatc  mea  constituo  :  ego  dito,  ;«;«  luudans, 
sed  polius  in^prolians,  quod  cotivemlii  in  ecclesia 
ad  aecipiendum  corpus  et  sanguiiiem  Domini,  twn 
in  melius,  ut  deceret,  sed  in  delerius,  id  est  quia 
conventus  vester  ad  Dominicain  foenain  iioii  (it  in 
nielioratioiiem  vestri,  sed  in  dcieriorationem,  quo- 
niam  muUipliciler  peccatis  ibi. 

I  Primuin  quirtem  conveuientibus  vobis  in  ec- 


y.iim.  N  >n  decet,  qnia  nec  ipsa  tiatura  doeel  vos  hoc 
fsse  decens,  qiia;  capillos  niulieris  ita  muliiplicat. 
Cnm  li.-ec  esset  apostolica:  traditionis  ratio,  ut  ve- 
Ijia' niulieres  essent  iii  ecclesia  ,.ilii  econtra  reve- 
lalas  eas  in  ecclesia  patiebantur  (Ezecli.  \i.ix).  Ideo 
non  jam  per  auctorilaloni  traditionis  quam  negle- 
\cran!,  sed  per  ipsam  naturam  suadere  iilis  nitilur 
veritatem.  Nec  ipsa,  inquil,  naiuradocet  vos  iioc 
docere.  Et  lioc  docet  nalura,  nuod  vir  qnidem  si  co- 
mam  nulriat,  cuin  et  lox  lioc  prohibcat,  igiiominia, 
id  est  grande  opprobriura  est  illi;  sed  si  mutier 
comam  nutriat,  gloria  esl  illi,  quod  coma  ipsius  tani 
longa  et  tam  decora  crescit  ac  mukiplicatur ,  ut 
sumnia  gloria  et  pnlchiitiido  videatur.  ideo  j^loiia 
cst  illi,  (/uoniVm  cfl;;ii7;  a  naturali  instilutioiie  rfafi  B 


sunt  ei  pre  velaniine  habendo,  id  est  dati  sunt  ei  iit 
aliud  velanien  apponalur,  quod  per  piodiictionein 
capillorum  innuilur.  Coma  eniin  indicium  vela- 
minisest,  vl  natiira;  volnnlas  addatur.  El  ideo  vir 
naii  est  naturaliier  comalus,  qnia  noii  est  velandus. 
Sed  etjuxta  supcriorem  tractalum  spiritualis  intel- 
ligciiti;e  non  docel  ipsa  natura  iitulierem  sine  vela- 
raine  Deum  orare,  qnoniam  erectus  bominis  slatus 
indicatquod  illa  pavs  rationis  ejus,  qute  temporalia 
procinat,  non  sine  velo  discrelionis  ea  debet  a 
Domino  pelere,  ne  sicut  Dei  animalia  tolam  se  de- 
jiciat  in  appctitiim  lerreiiariim  rernin.  Velo  enini 
'k-bct  coliiberi  a  niinio  cogitalu  et  appetitu  inlerio- 
rnin.  Vir  quidem,  id  esl  snperior  meiitis  seiisus, 
qiii  coglestia  serenus  debet  cogitare,  si  nutriat  co- 
mam,  id  est  denstatem  superfluariim  cogitationum, 
ignomiiiia  est  illi.  Mulierautem,  id  est  pars  illa 
■.iieiitis  qu.TP  temporalia  dispensal,  si  nutiiat  coniam, 
id  cst  inultitudinem  niiliiim  cngitalionum,  perqnas 
sapienter  explcai  necefcsariain  reriim  corporalium 
administiationem,  gloria  est  illi,  qnoniam  apud 
Deuin  habet  inde  mereedem.  Qnoniain  capiili  dati 
{•unl  ei  pro  velamine,  id  est  niiiltijilex  cogitalus 
de  necessariis  rebus  est  ilii  datus,  ul  sub  hoc  tega- 
tur  ei  rtbscoisdalur  a  ilissoluta  vagationc  iuulirum 
et  nuxiarum  cogiiationum. 

I  Si  qiiis  autein    videtur  contentiosus  esse   nos 
«  talem  coiisuetndinem  non  habenins,  neque   Ec- 


«  tlesiam,  audio  scissuras  esse  inter  vos,  ct  ex 
I  parte  credo.  Nam  oportel  et  h.Tereses  esse,  ut  el 
«  qui  probati  suiit,  manifesti  liant  in  vobis.  i 

Priinum  quidem,  id  est  maxinium  oinnium  malo- 

rnm   est  apud  vos,  quod   iii  conventu  vcsiro  liunt 

schismata.    Nam   in    melins   ideo    non    conveni- 

tis,    st'd   in    deterius,  quia  convenienlibus  in  ec- 

clcsiam  vobis,    ubi   vinculura  charitaiis  esse  debe  - 

let,    uiiaqiie   voluntas  et    summa   concordia,   ad 

quod    uiiiis   locus   ios    invitat    et   admonet,   au- 

dio  scissuras,  id  est   discordias   esse   inter  vos  et 

cx   parte,   id    est   in    qui-busriam   vestruin    credo 

iilasesse.    Scissurse  in  eis  erant,  quia  illi  qui  su- 

periora  dona  spiritus  habebant,  contemuebant   cs- 

teros,  qui  tanta   dona  nou  percepeiant,  et  scinde- 

bani  se  ab   illis.  Ipsi  quoque  miaores,  per  quamdam 

desperationem  reinovebant  se  ab  illis,  dum  tantam 

spiritualiura  charismalnm  excelientiaiu,  quam  asse- 

qiii  non  poleraiit,  luirarentur  in  eis.  Ego   scissuras 

divisionuni  iiiter  vos  esse  credo.  Nec  mirura,  quia 

opurtet,  id  est  utile  est  fiJelibns,  ei  hwreses  esse 

contra  eos  ad  cxerci(."itioi:em  eorum,«j  per  has  boni 

et  qui  jani  Deo  probati  el  noti   suni,  manifesti  fiant 

iioininibiis  in  vobis,  id  est  inter  vos.  Ex  istis  erant 

nonnulli    hajretici,  ut  illi  qui    resurrectionem  ne 

gabant  [Matlli.  xxii ;  Act.  xxiii).  Sed  per  eos  niani- 

lestati  sunt  csetcris  illi,  qui  fidem  apostolicam  finni  - 

ter  tenuerunt,  dicentes ;  «  Ego  sum   Cliristi,   cura 


f  clesia  Dei.  Hoc    auteni   prsecipicio,    non     lau-  D  •'"'  dicerent,   ego  sum   Pauii,   ego  autein   Apoilo 


(  dans,  quud  noa  in  melius,  sed  in  deterius  con- 
<  veiiitis.  » 

Dixi  viros  uon  dcbere  comatos  esse,  sed  raulieres 
oporlere  coniani  nulrire  cl  caput  vclarc,  muiias- 
que  rationes  inde  n;onst!;tvi.  Sed  si  (juis  videtur 
contentiosus  esse,  ul  adhuc  de  hac  re  velit  conleii- 
derc,  sallem  aiuloriiali  debet  acquiescere,  qnia 
ttbt  Jud«i,  a  quoinm  iiistruciione  proccssit  liabitu* 
rcligionis  eceiesia;,  et  qui  suuius  senipor  popu!'js 
Dei,  tton  hahemus  talem  consueludinem  ,  iit  >iri  si:it 
coiiiati,  et  niuliercs  iiudenl  capita,  iicque  eliam  Ec- 
clesia  bei  ex  Jud£is  el  gentibus  constituta.  Post 
raliones  ponit  anctoriialcin,  vil  coiilciitiosos  visicat, 
quia  neque  Judaiauius  hoc  habuU,  neu  Lcclesia  Uei, 


{supra  i) ,  >  et  semper  prosunt  ha;rcses  fidelibus. 
Ex  iiis  enim  homiiiibus  baeretici  liuiit,  qui  eiiani  si 
cssent  in  Ecclcsia,  niliilominiis  errarent.  Cum  au- 
lein  foris  sunt,  plurimum  prosunt  non  verum  do- 
cendo  quoJ  nesci!!nt,  sed  ad  veruni  qure^enduia 
carnales,  et  ad  veruin  aperiendum  spirituales  ca- 
tbolicos  excitando.  Sniit  enim  innunierabiles  in 
saiicta  Ecclesia  Deo  probati  viri,  sed  maiiifesti  non 
fiuiit  inter  nos,  quandiu  imperiti'*  iiostrae  tenebris 
deletlaii,  dorniire  nialumus  quani  lucem  veriiatiji 
iiitueri.  Qnapropler  multi  ut  verit.itcm  Dei  vidcant 
et  gaudeant,  per  haereticos  de  somiio  evcitantur. 
Ltamur  ergo  lisereticis,  iioii  ut  eornm  approbemus 
crrures,  sed  ut  calbolicam  disciplinam  advcrsus  eO'<' 


931 


H£R\E1  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


952 


rum  insidias  asserentes,  vigilantiorcs  et  cautiorcs  A  agenda  sunt,  noii  in  ecclesia,  ubi  unitniis  et  niyste* 


simus,  etiam  si  eos  ad  saluteni  revocare  non  pos- 
sumus.  Opoilct  igitur  ct  h;erescs  csse,  ut  qui  pro- 
Lali  sunt  nianiresti  fiant  in  nobis.  Hi  enim  proliati 
suut  Dco,  qui  licnc  possunt  docere.  Sed  manifcsli 
Iioniinibus  essc  non  possunl,  iiisi  cum  doceni.  Do- 
cerc  auteni  nolunt  nisieos  qui  doceri  quxrunt.  Sed 
multi  ad  quserendum  pigri  sunt,  nisi  per  moleslias 
et  insultationes  hsereticorum  quasi  de  somiio  «■xci- 
tentur,  et  in  iniperiiia  sua  erubescant  sibi,  ac  de  illa 
periclitari  se  senliant.  Ideo  providentia  divina  mui- 
tos  diversi  crroris  haereticos  esse  permiltit  ut  cum 
insultant  iiobis  et  iiilerroganl  nos  ea  qua;  nescimas, 
vel  sic  discutiamiis  pigiitiara,  et  divinas  Scripluras 
nosse  ciipiamus.  II.Trcticus  autem  est,  qui    aiicujus 


rii  causa  convenilur,  non  dissensionis  et  vcntris. 
Munus  enim  oblatum,  talius  popuii  fit,  quin  in  uno 
pane  oniucs  signiflcaulur.  Pei  id  enim  quud  oraoes 
iiiiun!  sunt,  de  uuo  pane  omnes  samere  oportet. 
Itaque  dicilw  :  Cotivenieutibus  vobis  in  unumyjam 
non  est  Dontinicam  caenam  manducare,  id  est  jani 
non  potestis  sacramcnta  Redemptoris  acoipere,  nec. 
jara  ad  siniiiitudinem  caeiise  Doiniui  facitis  ibi  con- 
viviuin.  Quaie ?  Quia  unusquisque  leslrum  coenam 
suam,  id  est  quod  secum  allaWi,  prcesuinil,  id  esi 
ante  Dominicam  ccenam,  el  antequam  cseteii  con- 
veuiant,  sumit,  nd  inanducuHdum,  non  ad  erogan- 
duin  paupcribus.  El  alius  quidem  qui  non  aitulitquod 
ederct,  vcl  scro  veuit,  esuril;  alius  aulem,  (\m  ci- 


temporalis  commodi,  et  niaxime  gloria;  principa- B  bos  suos  edere  pr.wccupavit,  «Arius  es«.  Et   ila  jara 


tusque  sui  gralia,  falsas  opiniones  ac  novas  vel  gi- 
gnit  vel  scquitur. 

I  Convenieutibus  ergo  vobis  in  unu.m,  jam  non 
I  est  Dominicam  coenam   maiiducare,  unusquisqua 

<  enim  siiara  coeiiam  prrcsumit  ad  manducandum. 

<  Et  alius  quidem   esurit,  alius  autem  ebrius  est. 
I  Nunquid  domos  non  habetis  ad  manducandum  et 

<  bibendum?  aut  Ecclesiam  Deiconiemnitis,  et  cou- 

<  fuiiditiseosqui  non  babent?  Quid  dicamvobis? 

<  Laudo  vos?  in  boc  non  laudo.  > 

Quando  quidem  scissurae  sunt  inler  vos,  ergo  vo- 
bis  convenieHiibus  in  unum,  jnm  non  esi  manducare 
Domiiiicam  coenam,  id  csl  illud  manducaie  quod  ibi 
faeitis,  quia  discordanler  lioc  facitis,  jara  non  esl 
inanducare  Doniiuicam  coenani.  Quia  unttsquiique 
veslruDi  prwsumit  in  ccclesia  mandiicare  scorsum 
canum  suam,  id  est  oblalioaera  siiam,  cura  Oomi- 
nica  cceiia  communis  esse  dcbeat  onuiibus  Cbri- 
stianis,  sicut  Chi-istus  cum  suis  discipiilis  commu- 
uiter  coenavii.  Taugit  eorum  consucliKlinera,  quia 
frcquenler  iu  aiino  certis  dicbus  solebant  omnesj  ad 
ccclesiam  conveiiirc,  ui  corpus  et  sanguincro  Oo- 
niini  pcrcipcrcnt,  et  in  ecclesia  coiivivium  agereiit 
ex  oblalioiiibus  suis,  ad  exeniplum  ccen.^e  quain  Do- 
niiiius  cum  discipulissuis  fecil.  Sed  hauc  coiisueiu- 
dinem  pluriini  eorum  perverteranl ;  ct  secundum 
quud  aUus  alio  prior  veuicbai  ailerens  cibos  suos, 
inanducabat  et  inebriebaiur,  uou  exspcciaus  paupe- 


iion  estis  idoiiei  Dominicam  cffiiiani  manducare,  id 
esi  sacram  eucharistiam  percipere  quae  a  jejunis  el 
concordantibus  est  percipienda,  quamvis  aposloli 
primo  iion  jejiini  eam  perceperiiit.  Placuit  enini  Spi- 
ritui  sancto,  ut  in  houorera  tanti  sacramenti  io  os 
Christiani  prius  Doniinicum  corpus  intrarct  quam 
cxleri  cibi.  Narit  ideo  per  uiiiversuro  orbein  luos 
iste  scrvatur.  Neque  quia  post  cibos  illud  dedit  Do- 
miuus,  propterea  pransi  vel  cceiiali  fratres  ad  iUud 
percipiendum  convenire  delient,  aut  sicul  faciehant 
quos  iiuiic  Apostolus  arguil  et  emcndat ,  meusis 
suis  hoc  miscere.  Namque  Salvator  quo  vebemen- 
tius  commcmiaret  rayterii  illius  altiiudincm,  u!ti- 
mum  hoc  voluit  inligere  cordibus  et  meraorix  disci- 
pulorum,  a  quibus  ad  passionem  raox  digressurus 
erot;  et  ideonon  prEcepitquo  deiuceps  ordinc  su- 
mcretur,  ut  apostolis  pec  quos  Ecclcsiam  disposi- 
turus  erat,  scrvaret  bunc  locum.  Yos  inquit,  ita  co- 
meditis,  quisque  suas  oblaliones,  nec  facilis  eas  ut 
deberetis  uiunibus  commuucs.  Sed  ciir  ad  lalem  cu- 
mcsiiouein  venitis  in  ecctcsiam.  Nunquid  non  lia- 
beiis  domos  ad  manducundum  et  bibendum,  ut  ibi 
convivia  hujusmodi  celebreiis?  Aul  Ecclesiam  Dci, 
idcst,  douium  oralionis  (iso.  Lvi;  iffl/(/i.  xxi)  qua 
coiiseci'ata  cst  ad  exoranduE)  in  ea  Dcum,  el  au 
percipienda  iilius  sacrameiila,  conieinniiis  '!  Ulique 
conlemnitis  eain,  dura  irrevereuter  in  ea  carnalcs 
cibos  sumitis.  Ei  etiara  con/undt(is  eos  qui  non  ha- 


rera  fralrem;  et  poslea  corpus  Doniiiii  sumebat,  vel  jj  beiil  quod  ibi  coraedanl,  cum  vos  in  coiispectu  co- 


cibissu.'B  uietisae  miscebal,  non  judicaus  illud  ab 
aliis  cibis  differre.  Nam  munera  sua  offercntes  adve- 
nicutibus  presbyteris,  quia  adhuc  rectores  ecclesiis 
non  omnibus  locis  fueiant  constiluii,  «otum  sibi 
quod  obtuleraiii  vcndicabaiit  schismaiis  causa.  Nam 
pseudoapostoli  dissensioncs  inter  cos  scminaverant, 
ita  ut  oblationcs  suas  zclarcutur,  cum  una  atque  ea- 
dem  prcoe  omnium  oblationes  bencdiccrcniur,  ut  hi 
qui  (ui  assolet  fieri)  uihiS  obiulerant,  vei  iiiide  offer- 
rent  non  bal)ebanl,  pudore  correpti  confunderentur, 
n<>n  siimentcs  parlcm.  Et  tam  cito  iliud  agebant,  ut 
supcrvenientes  oon  iovenirent  quod  cdercni.  Ideo- 
que  Apostolus  illos  increpat.  Si  sic,  inquil,  conve- 
nitis.  uluuusquisqiie  cibumsuura  sumat,  domi  hicc 


ruro  delicils  aniuatis,  et  ipsi  vci  jcjuui  remaneanl 
vel  solum  pauem  suum  couiedant.  luhoc  eliani  coiv 
fundilis  paupurcs  qui  non  liabenl  quod  odaul,  quia 
vos  aiiiequam  ipsi  veniant  manaucatis,  el  iiihil  illis 
relinquitis,  atque  iia  cum  ipsi  veniuiii,  quod  maii- 
ducent  iioii  inveuiunt  ct  eiubescun!.  Sic  enim  con- 
fundilis  el  eos  qui  prxseutes  sunt  et  iiihil  accipiiinl, 
sivo  juxia  superfluas  oiies  vestras  suani  lenuiiatcm 
comedunl,  etillosqui  postvcnientcs  nihil  inveniunl, 
tiquid  dicani  x'obis  qui  talia  tacitis :  Non  invciiin 
quid  dignum  pro  cominissicne  uliuni  opurum  vohis 
i\i:Mi\.  Laitdo  e^o  vos?  in /:cc  quod  ista  tam  maie 
iigilis,  miikudo,  scd  icultum  reprcbcndo.  Yel  laudo 


J 


933 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  IN  EPIST.  1  AD  COR. 


934 


vo]  in  noniiullis  aliis,  sed  in  iioc  niliil  laudabile  in-  A  liter,  quod  pro  vobis  redimendis  iraJctur  ad  morlem 


venio. 

I  Ego  enim  accepi  a  Dcmino,  quod  ettradidi  vo- 
I  bis,  qnoniam  Dominus  Jesus  in  qua  noctc  tra- 
«  debatur,  accepit  panera  :  el  gratias  agciis,  fregit 
I  et  dixit :  .\ctipite  et  maiidiicate,  lioc  est  coi-piss 
«  meiim,  quod  pro  vobis  tradetur.  Hoo  facile  in 
I  meam  conimemorationem.  Siiniliter  et  caliccin, 

<  postquam  coenavit,  dicens:  Hic  calix  Novum  Tc- 

<  slainentum  est  iti  meo  sanguine.  Hoc  facite  quo- 
€  tiescunque  bibetis,  in  meam  commemoralionem 
(Matth.  XXVI ;  Marc.  xiv;  Luc.  xxii).  » 

Jure  vos  non  laudo,  ssd  vitupero  in  hoc  quod  ita 
perverse  ctirroverenter  ad  Dominicam  coSnam  conve- 
nilis,  quia  traditionem  meam  super  hac  rc  non  bene 
fervastis.  Quam  tainen  diligcnter  servare  dcbnisse- 
tis,  quia  ego  non  a  meipso  inveni  eara,  nec  a  Petro 
velAndrea  didici,  sed  «ccep»  a  Domino,  quod  et  vohjs 
de  taiila  re  iradidi,  el  ideo  reverenter  atque  inviola- 
biliter  debetis  rctinere,  qiiod  mihi  Dominus  tradidit 
et  ego  vobis.  Hoc  vobis  tradidi,  quoniam  Dominus 
Jesus,  etc.  Ostendit  Aposlohis  mysterium  enchari- 
stise  inter  coenam  celebraium,  non  coenam  esse. 
Medicina  enira  spiritualis  est,  qu;e  cura  reverenlia 
degustata,  purificat  sibi  dcvotum ;  et  memoria  re- 
detuptionis  nostra;  est,  nt  Redeniploris  meniores, 
niajora  ab  eo  consequi  mercamur  In  iiocte  aulem 
traditus  est  ad  passionem,  sed  venit  inde  ad  resur- 
rectionis  lucem.    Dominus  Jestis,  id  est   Salvalor 


et  crucifigctur.  Hoc  quod  dixit:  Faciie,  id  est  cor- 
pus  meum  accipite  et  nianducate  per  succcssio- 
nem  temporis  usqiie  in  finem  saeculi,  tn  meumcom- 
memorationem,  id  est  in  meinoiiam  passionis  nieae, 
ut  pfrtraclelis  et  coHsidcrelis,  quain  digiiara  el 
sanclam  et  liumanK  salutis  cflicaceni  medecinam 
accipitis,  qiialenus  ex  coiisiiloratioiie  tantre  san- 
ctitalis  cum  majori  veneratione  sacram  euchari- 
sliaui  percipialis,  ct  iinilari  passioiiein'  ineam  desi- 
derclis,  ut  si  opus  fuerit ,  pro  saluie  fralnim  mori 
parati  sitis.  Accipientes  eniui  corpus  meum,  mcmo- 
rcs  mei  esse  debctis,  ut  diligcnter  recogiti  tis  quis 
ego  sim,  et  qua^  inier  homines  conversans  opeiatus 
sim  vel  quse  periulerim,  ut  sicut  pnccessi  sequa- 
B  mini.  Vcl  vos  saceidotes  hoc  facite,  id  est  ex  pane 
corpus  meum  per  mystica  verba  consecrate,  in  me- 
moriam  passionis  mea;,  ut  recogitetiseam  dum  sa- 
criiicium  istud  obtulcritis.  Similiier  ut  accoperat 
panem  ct  feccrat  ex  co  \innm  ct  verum  corpus 
suiim,  accepit  el  calicem,  el  fccit  ex  vino  sangui- 
nem  suum,  poslquam  caenavit,  id  est  jam  et  (inito 
veteri  pascha  quod  cum  discipulis  tuiic  maiiduca- 
verat.  Transiii  enim  a  veteri  ad  novum  Pascha, 
quod  tradebat  celebrandum  Ecclesia^,  ut  pio  carne 
elsanguine  legalisagni,  sacramentum  sui  corporis 
et  sanguinis  substilueret.  Ob  hoc  etiam  post  finera 
coense,  ui  illud  quod  cum  eis  ultimura  ageret,  af- 
clius  eorum   menlibus  imprimeret.  Quoniara  illud 


credentium,  in  qua  nocte  tradebatur,  jara  iniminente  r  1""^  eorura  saluti  magis  erat  utile  dcbuil  cis  ad  ul 


suai  passionis  articuio,  accepit  panem,  et  gratias 
ariens,  fregii.  .\ccepil  panem,  ut  significaiet  se  ac- 
cepisse  corpus  quo  nos  pasceret.  Et  gratias  agit 
Patri  de  reparatione  homiiiura  futura  per  passio- 
nem  ejus,  ac  per  sacrameulum  corporisct  sanguinis 
ejns.  Ei  fregit  panern,  ut  ostenderet  corporis  sui  fra- 
clionem,  id  esi  passionem  non  absque  sua  spoute  ac 
procuratione  venturam,  sed  se  facturuin  illam, 
sicut  ait :  t  Quia  ego  pono  animam  raeam,  ut  ite- 
Tura  sumam  eam  :  et  nemo  tollel  eam  a  me,  sed  cgo 
pono  eam  a  mc  ipso  {Joan.  x).  >  Fregit  panem,  ut 
omnibus  suis  ex  eo  daret  et  uoum  oinnes  illos  fa- 
ceret,  et  dixit  eis  :  Accipiie  hanc  spiritalem  escam 
et  manducate  hoc  sacranientum,  id  esl  ctniente  ac- 


tiinum  reservare,  et  maxime  cordibus  eorura  com- 
mcndare.  Accepit  calicem  el  dixit :  Jlic  calix,  id  est 
bic  potus  est  Novum  Tcstamentum,  id  cst  nova  pro- 
missio  ccelestis  bsreditatis  in  sunguine  meo,  quo 
plonus  est  idera  calix.  Hoc  est,  poius  hujus  calicis 
est  sanguis  meus,  qui  non  vctera,  sed  nova,  id  est 
non  terrena,  sed  coelestia  boiia  promitiit  {Hehr.  u), 
Nani  ealix  Moysi  Yelus  Testamentum  fuit,  quia  ter- 
renam  ha;redilaiem  promisit  in  .wnguine  vilulorum 
et  hircoium,  de  quo  idem  Moyses  ait :  «  Hie  san- 
guis  tesiamenti  quod  mandavit  ad  vos  Deus  {Exod. 
Siv).  ».  Per  tosiamentum  enim  daiur  haerediias,  el 
in  sanguineChrisliacccpimusNovumTcslainentum, 
id  esl  iiovaiu  legem  qu.c  obedieiitibiis  sibi  datbaire- 


cipile  et  ore  comedite,  scilicet  ul  carncm  meam  non  D  ditatem   regni  coelorum.  Testameiijum  Novuin  In 


ciiatis  tantuiu  in  sacramentu,  siciitet  multi  mali  alii 
f:itiuiit,  sed  usque  ad  participalionera  spiritus  man- 
dufetis,  ui  in  meo  corpore  ianquam  merabra  ma- 
iieatis,  el  meo  spiritu  vegelemini.  c  Quia  qui  man- 
ducat  tarnera  meam  ei  bibit  saiiguinem  ineum,  iii 
me  manet  et  ego  in  illu  {Joan.  vi).  »  Signum  enini 
quia  inanducavit  et  bibit,  hoc  est,  si  maiiet  et  ma- 
netur,  si  inhabitatet  inhabitatur,  sihseret,  ut  non 
deseratur.  Siiuio  vobis  ad  edendum  carnem  meam, 
scilicet  ut  hanc  edentes  non  rclinquatis  uuiialem 
meam.  Manducate  qiiod  tribuo,  quia  hoc  esi  corpuc 
meum.  Sensibus  quidem  exterioribus  videtnr  esse 
panis,  iti  sensihus  cognoscite  mcntis,  quia  boc  est 
covpus  meum,  noa  stUud,  sed  illud  idem  subslautia- 


Christi  sanguine  consecuti  samus,  pcr  quod  ad  iio- 
vam  ha;reditatem  perveniamus,  quia  beneiicii  divini 
sanguis  teslis  est.  Unde  et  ad  tuitioncrn  torporis  et 
aniraai  noslr»  sacramenta  cjus  percipimus,  quia 
caro  ejiis  pro  saluie  nostri  corporis  esl  oblata  ;  san- 
guis  vero  pru  aoima  nostra  eflusus  est,  ut  uiraque 
nostri  subsiantia  h^reditatcm  viloe  perennis  acci 
pcre  possel.  Nec  niirum,  quod  de  pane  el  viuo  car- 
nem  et  sanguincm  suum  fecit.  Nam  ct  in  quolilict 
boniine  carnem  ct  sanguinem  de  pane  ct  vino  facit, 
quia  panis  comestus  niiitatur  iacainem,  ei  vinum 
potatum  vcrtitur  in  sanguinem  per  Cicatoris  opera- 
tionsm.  Calix  Christi  quem  in  mysierio  bibimus, 
prcptorea  eliam  dicitur  lcsiamealiun  in  sanguine 


933 

ejus,  qiiem 

munit  el  dcfeiidit  iios  advei  sus  caluninias  hosiis  aii~ 
tiqui.ne  ccel.siem  iutl)is  ii;»'iedilatcni  possit  aulerre, 
sicui  litier*  il!;e  qiiie  voeantiir  tcstanienliiin,  liare- 
deni  rauniunt  adversus  caUimnialoreni,  ne  lollat  oi 
hjireuitaiom.  Hec,  inquit,  /oci7f,id  est  calioem  huiic 
bibiie  in  meam  (ommemorulionem,  quoiiescimque  bi- 
beiis  illuin  ul  siilicel  nunquaui  siiie  incnioria  pas- 
sionis  mese  bibalis  cnm,  std  in  niente  liabeatis, 
quia  ego  mortein  periiili  pro  vobis.  Aul  cerie  vos 
qui  sacerdoles  estis,  hoc  facite  quod  Cjjo  nunc  feci, 
id  esl  calicf  m  viiii  consecrate,  ut  fiat  sanguis  meus, 
hoc  (aciie  in  meam  comniemoralionem,  ut  in  hoc 
faelo  silis  nieinores  niei  et  eorum  quae  pro  vobis 
passus  sura.  Hoc  ita  dixit  bominus,  velnt  si   quis 


iifc,UYEl  BUi\GlDOLENSlS  MONAClil 


956 


semel  in  cruce  fudit  pro  iiobis.  quia  A  ducat  el  hibit,  qui  sine  dehita  reverentia  sacram 

eueharisliam  percipil.  Indigiie  manducat  et  bibit, 
qui  non  priiis  per  peniieniiam  piirgatus,  ad  hoc 
sacraraenlum  accedit.  Hoc  esl  enim  indigne  aeci- 
pere,  si  eo  tempore  accipiat  quo  dehct  pcEnitentiain 
agoie.  Fit  igitnr  leus  corporis  et  sauguiiiis  Domini, 
id  est  nou  purgalionem,  sed  maciiiam  culps  pro 
qua  pereat,  trahil  ex  eo  quod  male  acc  pil  boiuim 
saeramentum  corporis  et  banguinis  Domiiii.  Nec 
sibi  si  indignus  accesseril  applaudai ,  quia  cnntinuo 
damnatus  non  fuerit,  quoniam  mnlloties  peccatoris 
suppliciura  diflertiir,  sed  perendinatur  occultum  ju- 
dicium.  Ncmo  praesiimat  aecedere  indignas,  sed 
Iwnio,  id  esi  raiionabililer  agens,  probet,  id  esl  dis- 
cuiiat  et  examinet  prius  scipsum,  qui  etiam  ex  eo 
moriens  relinqual  ei  qiiem  diligit  aliquod  pignus  ;  B  quod  homo  est,  sine  peccato  non  esl.  Probel  antea 


quod  dum   ille  posl   morlein  ejus  aspicit,  lacrymas 
conlinere  noii  poiest,  si  cuin  pcifecte  dilrxit. 

I  Quoticbcunque  enim  inanducabilis  panem  hunc 
<  et  calicem  bibeiis,  morlem  Domini  annuntiabitis 
donec  venial.  i 

Exponit  in  quam  commemorationeni  Christi  de- 
beamus  ceichiare  vel  accipeie  sacramenium  corpo- 
ris  et  sanguinis  ejus,  scilicet  in  coHiineraorationcm 
niortis  ejus.  Idco,  inquit,  dixit  Domiiius  in  suain 
conimenioiationem  hoc  debere  ileri,  ([uia  quvties- 
cunque  mandueabilis  liunc  vita;  panem  el  huiic  a'tcr- 
nae  saiulis  calicem  bibeiin,  mortem  Domini  pro  nobis 
faciaiii  unnuutiabitis ,  id  esl  repr;esentabitis  donec 
ipse  leuiat  ad  judicium,  quia  hoe  sacrainentum  non 
muiabitur  sicui  sacranienta  Juda;oruni.  SigniOiai 
liiiem  sxculi ,  quaiido  eril  sanclorum  requies  iioii 
adbuc  in  sacramento  spei,  quo  In  hoc  tempore  con- 
sociatur  Ecclcsia,  qiiaiidiu  bibitur  quod  de  Chrisli 
lalere  niaiiavit,  sed  jam  iii  ipsa  peifeclione  salutis 
a.'lernse,  cuni  tradetur  regnuin  Deo  et  Patri  {infra, 
XV),  ut  iii  illa  perspicua  contenipiatione  incom- 
mulahilis  veiitatis  ,  nuUis  nivsteriis  corporalibus 
cgfamus. 

I  liaque  quicunque  munducaverit  panera  hunc  et 

<  biber.l  ealicem  Domiiii  iiidigne,  reus  erit  corporis 

<  et  sanguinis  Domiiii.   l^robct  autem  seipsum  ho- 

<  mo,   et  sic  dc  pane  illo  edat  et  de  calice  bibat. 

<  Qui  ciiim   mandiieat  et  bibit  iiidigiie,  judiciura 


seipsum,  id  esl  vitam  suam  inspiciat  et  consideret, 
an  (ligne  pussit  accedere  vel  non.  Raro  enim  polesl 
inveniri   quisqiiam  ita  magnus  et  justus,  ut  in  eo 
per  discussiouem  non  inveiiiatur  aliquid,  quod  dc- 
beat  eura  a  corpore  et   sanguinc  Domiiii  retardare, 
nisi  confessus  f«eril  illud,  et  per  poeniientiam  dele- 
veril.  Prohet  se,  ei  sic,  id  esl  posiquam  se  probave- 
rit,  edal  de  pane  illo  ei  bibal  de  culice,  quia  tuiic  ei 
pioderit.  Ideo  prius  se   discutiat   et  purget,  quia 
qui  manducat  et  bibit  indigne,  id  est  sine  sui  exami- 
natione,  judicium  sifci  iiian<iMca(  el  bibii.  Iiidigne 
inanducat  et  bibil,  qui  velaliquud  grave  peccatuin, 
vel  niulta  levia  commisil,  et  uon  eoiilileturea  prius- 
,  qiiam  ad  coramuniouem  accedat.  Duobus  eiiam  mo- 
■*  dis  manducaie  et  bibere  debemus   hoc   sacrainen- 
tum,  id  esi  ore  cordisetore  corporis.  Nam  qui  solo 
orc  corporis  nianducat,  indigne  raanducat.  Qui  au- 
leni  ct  ore  corporis  et  ore  cordis  accipit,  ille  digne 
comedit.  Q  li  indigne  manducat  judieiura  sibi  man- 
dueat;  id  est  damnalionera  extremam,  qux  nunc 
appellalioiie  judicii  signatui-,  sicul  et  cum  Dominus 
ait  :  <  Qiii  vero  mala  egerunt,   :n  resurrectionem 
judieii  {Joan.  v).  i   Judicium   sibi  mandueal,   non 
alii,  quia  coniniunio  nialorum  noii  niaeutat  aliqucm 
participatione  sacramentorura ,  sed  confessione  fa- 
ctorum.  Nam  si  in  factis  malis  non  eisquisque  con- 
seiitiat ,   ptiriat   malus   causam   suam  ei  personam 
suuin,  el  ideo  boni  debcnt  tolerare  malos.  Juuieium 


«  sihi  manducat  el  bibit,  nou  dijudlcans  eorpiis  d  sibi  manducat,  non  quia  mala  res  sii  quara  accipit. 


(  Doinini.  > 

Quandoquidem  auctoriiate  Douiini  Jesu  piobavi- 
iniis  paiiem  illuin  esse  corpiis  ejus,  el  viiiuin  saii- 
gniiicm  ejus,  alque  celebrandum  vel  acciiiieiiriiim 
esse  mysterium  illiul  iit  coraineniorationem  mortis 
ipsius,  itaqut  quicunque  homo,  sive  dives,  sive  nie- 
diocris,  sive  panper,  sive  clericus,  sive  laicus,  man- 
iucaverit  panem  Domiiii  liunc  e.l  biberit  calicem  Do- 
•mni  indiyne,  reus  trit  corporis  et  sunrjuinis  Domini. 
liidigne  maiiducat  et  bibit,  qui  lioc  mysterium  ali- 
.er  ei'lebiat  vcl  aecipit,  quain  a  Cliristo  tiaditum. 
deo  lit  reus  corporis  et  saiigiiinis  Dominl,  id  est 
Jahit  poenas  mortis  Domiiii.  Occisus  enim  pro  his 
dui  beaelieiura  cjus  in  irritum  ducunt.  lndigne  maii- 


sed  quia  ille  uialus  male  accipiendo  ad  judicium 
accipit  honiim  quod  accipit.  Sicut  eiiim  Judas  eiii 
hiiccellain  tradidlt  Dominus  {Joun.  xiii),  iion  inaliim 
accipiendo,  sed  niale  accipiendc,  lccum  in  se  dia- 
bolo  prxbuit;  sic  indigne  qiiisque  sumeiis  Oomiiii- 
cum  sacrameniuin,  iioii  eUieit  ut  quia  ipse  inalus 
est,  nialum  sit,  aut  quia  ad  saliitein  iion  accipil, 
niliil  accepeijt.  Corpus  eiliin  Doniini  ci  sangiiis  Do- 
mini  nihilorainus  est,  sed  ille  accipit  hoc  non  ad 
vilum,  sed  adjudicium,  qiiia  non  dljudicat  corpiis 
Domini,  id  est  iion  discernit  quam  sii  dignius  <Mn- 
nibus  creaturis  hoc  eorpus,  quod  vidctur  esse  pa- 
nis.  Si  eiiiin  cogitaiet  hoe  qorpns  csse,  verbo  Dei 
personaliler  uu)tum,el  vilain  ac  saUuemeoramcsiS 


957 


COMMENT,  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR. 


939 


qiii  hoc  dignc  accipiiiiit,  r.on  pricsumeroi  imlignus  A  si  nosniolipsos  dijudicaremus,  non  uliiiiic  a  domi- 


accipere,  scd  dignum  se  prKparet.  Devolo  enim 
«nimo  et  cum  tiniore  acccdcndum  esl  ad  ilhira,  ut 
Eciai  mcns  se  ei  rcverentiiim  debcre  ad  ctijus  coi  piis 
sumendain  accedil,  ct  dijudicolapiid  se  cujus  digni- 
latis  sit  iliiid  corpiis.  inde  enim  Apostolus  nunc  in- 
digne  dicil  acccpuim  a  Corinlliiis,  quia  hoc  non 
uisccrncbanl  a  ca^teris  cibis  veneratione  singulariter 
debila.  Coiilinuu  quippe  cuui  dixissel,  judicium  sibi 
jnanducal  <:t  bibil,  a.ididit,  lioi  dijuduam  corpns  Do- 
mini.  Non  cnini  dijudicaliant  illud,  sed  vekit  quem- 
libet  alium  cibum  indiscrcte  negligenterque  sume- 
bant.  Sequitur  : 

« Ideo  iiitor  vos  multi  infirrai  et  imbecilles,ct  dor- 
(  miuiit  iiiulti.  > 

Ouia  iiidisne  manducalis  lioc  corpus  ei  sangiii-  B 
nem  bibi/,is,  ideo  sunt  inter  vos  mulii  inlirmi,  qui 
gravi  niorbo  langiieni,  et  imbeciltes,  qm  diulurna  in- 
valciiidine  torpcnt,  ei  doimiunt  etiam  innlli ,  id  est 
somno  mortis  sunt  oceupali.  Ut  verum  probaiet 
quia  exanien  futurum  est  accipienliuin  corpiis  Do- 
niini,  jam  liic  iinagiiicm  judicii  osiendit  in  noiinul- 
lis,  qui  inconsideratc  corjius  illud  accepcrant,  dum 
«grotalionibus  et  longis  iiivaletudinibus  tenerenlur, 
et  mulii  morerentur,  ut  in  hls  caeleri  discerent  se 
non  inipune  corpus  Doinini  negligenter  acciperc,  et 
paucorum  exeniplo  cxtcri  territi  emondarenlur, 
scientes  quia  gravioros  poanas  in  fuluro  sKculo 
propler  hanc  culpam  ipsi  forcnt  passnri,  si  noncor- 
ligerentur.  Nam  et  adhuc  propter  hujusinodl  cau- 
sam  mulli  hominesposi  pascha  variis  infirmitalibus 
corripiuntur,  qiiia  corpus  Kedemptoris  indigne  per- 
ceperunt. 

€  Quod  si  nosmeiipsos  dijudicaremus,  iioii  uti- 
«  que  dijudicareinur.  Duin  judicamur  autem  a 
«  Domino  ,  coriipimur,  ut  non  cum  hoc  mutido 
t  dainneniur.  > 

Hsec  mala  divino  jiidicio  patimur  ob  contcmplum 
Dominici  corporis.  Sed  si  dijudicaremus  nosmetipsos, 
Id  est  si  in  diversas  partes  actionum  et  cogitalioiium 
noslrarum  ociilos  meiilis  circumduceremus  ,  et  de 
singulis  qu»  nos  male  fecimus  aut  cogitavimus, 
nosipsos  districte  pcenitendo  judicaremus,  non  uli- 
ijue  a  Domino  judicaremur.  Ascendat  itaque  homo 


110  judicarcnuir,  id  esl  puniieinur,  vel  in  futuro  sx- 
ciilo  ,  vel  in  isto.  Sed  dum  in  pnesenti  vita  juaica- 
mur  a  Domino,  id  esl  plectiniur  iiifirmitate  vel  ad- 
vcrsitaie  rel  corporis  morte  pro  peccatis  nostris, 
coriipiinur  ab  eo  clementer  el  cmcndamur  ,  ut  in 
futura  vita  non  damnemtir  aetcrnaliler  cum  hot 
mundo,  id  est  cum  infidelibus  ct  amaloribus  bujiis 
inundi.  Idcirco  enim  nobis  mo  o  non  parcit,  ut  m 
perpetuuni  jiarcal.  IUis  aulum  nunc  parcit,  quos  in 
jeternum  puniri  disposiiit. 

«  Itaque,  fratrcs  mei,  cum  conveniiis  ad  mandu- 
«  candum,  inviccm  exspeclate.  Si  qiiis  esu:it,  domi 
«  raanducet,  ut  non  iii  judicium  conveniatis.  \Jaetera 
i  auieni,  cuin  vcnero,  disponani.  i 

Quandoquideiii  qiiisqiiis  indigiie  corpus  DominS 
percipit,  judiciiim  sibi  percipit,  et  miilli  etiam  in 
prsesenii  Svicculo  propt^r  lianc  olTensioncm  vailis 
languoribus  aiit  mortibus  plcctuntur,  itague,  o  fra- 
tres  mei,  cavele  jam  iiidignc  illud  sumere ,  cavcia 
non  schismale  ad  illud  convenire,  sed  cum  conveni- 
tis  ad  manducandum  iilud,  per  fiaterdam  dilectionein 
exspcctale  invicem  alii  alios,  ut  muliorura  oMatio 
simul  celebrelur,  et  omnibus  ministretur.  Sed  ti 
quis  esurit,  et  proplcr  acriorem  famem  non  polcst 
pxspectare  donec  omnos  conveiiiant,  domi  mandu- 
cct  suum  corporalem  cibiini,  ei  post  venieiis  ad  Ec- 
clesiam,  non  accipiat  eucliaiisliam.  Ita  vos  invicem 
propter  has  causas  cxspeclate,  ut  non  in  judiciuni 
fonveniatis,  id  est  ut  non  roprehensibiliter  el  cum 
offensioiie  sacrum  mysleriiim  agalis,  iie  judicium 
damnalionis  inde  conquiratis.  Huec  interim  obser- 
■vate.  Sed  cccicra  qua;  sunt  agenda,  rfisponam  vobis 
ciim  vcnero.  Prius  ostendit  quomodo  vir  et  quoinodo 
femina  caput  agoie  debcat,  deiiide  qualiter  ab  uiro- 
que  sexu  iii  ccclesiam  convcnire  oporteat;  in  quibus 
rolms  si  error  fiierit,  non  lcve  pcci.'aiuni  est.  Cstera 
vero  quae  ad  aedificationem  ecclesia;  pertinont,  piae- 
sentia  sua  ordiiiaturum  se  promisil,  qiiia  nniUuni 
erat  ut  in  cpislola  sua  loium  illis  agendi  ordinoin 
insinuaret,  quem  iiniversa  per  orbeni  servat  Ec- 
clesia. 

CAPUT  XII. 

«  De  spirilualibus  aulem  nolo  vos  ignorare,  fra- 


adversum  se  tribunai  nientis  sua;,  constiluat  se  an-  p  «  tics;  scilis  autcra  quoniaai  cum   genies  esseiis. 


le  faciem  suam.  Aique  ita  consliluto  in  corde  judi- 
cio ,  adsit  accusatrix  cogilatio,  testis  consciontia, 
carnifex  limor.  Indc  quidaui  sanguis  animi  confi- 
tentis  profiuat  per  lacrynias.  Posiremo  ab  ipsa 
incnle  sententia  lalis  proferatur,  ut  sc  indignum 
lioino  judicet  participalione  coiporis  et  saiiguinis 
Doinini,  si  tales  ciilpas  iii  se  repcrerii.  \ersetur 
ante  oculos  ejiis  imago  fiiluri  jiidicii  ;  et  quidqiiid 
in  se  viderit  quod  a  judice  venturo  reprehendi  pos- 
sit  el  paniri ,  ipse  nunc  in  seipso  reprehendat  et 
puniat.  Peccaia  onim,  sivo  parva  ,  sive  magna,  im- 
piiiiit.i  esse  non  possuiii,  quia  aut  horaiiie  piinien- 
le.  aiit  Dco  judicanle  plcctuntiir.  Cessat  aulem  vin- 
tliela  divina,  si  ooriversio  pia;curiat  huinana.  Quia 
Patkol    CLXXXI. 


«  ad  simulacra  muta,  prout  ducebamini,  euntes. 
«  Idco  notum  vobis  facio,  quod  ncmo  in  Spiiilu 
«  Dei  loqiiL'ns,  dicit  aiiatlieina  Jesu,  et  nenio  potest 
«  dicere  Doininus  Jesus,  nisi  in  Spiiilu  sancto 
t   {Marc.  ix).  > 

Crcscenle  fide,  graiia  linguarura  minuebatur, 
quam  propter  inlideles  acceperanl.  llinc  ergo  pliiri- 
mi  contrislati,  ca^perunl  adhuc  baboiilibus  graliam 
banc  iiividere,  putaiites  hoc  m.ijus  aliis  onuiibiis 
chaiismatibus.  Uude  nunc  Apostolus  eos  corrigil, 
quia  quasi  per  quamdam  unitatem  pliis  appetebant 
lingiiarura  scieniiam,  ot  ostendit  qirjemaxime  forent 
appetenda.  Ca;tera,  inquit,  permitto  vos  ignorare 
doiicc  veniain.  Sed  de  spirilualibus.  id  est  de  doiiis 

30 


m 


HERVEI  BURGIDOCENSIS  MONACIH 


m 


sancti  Spirltus,  propter  qu3e  majores  Buperbiunt,  ct  A  gionl,  sed  accipit,  sicut  geniiles  qui    gratia  princi- 


rainores  invident  vel  desperant,  nolo  vos  ignorare 
quid  veritas  habeat,  ot  non  sit  schisma  intcr  vos, 
sed  pax  et  concordia.  Quod  ostendo  per  siniiie.  Nam 
scilis  quoniat)i  cum  esselis  gentes,  id  est  gonliles  di- 
versis  errorihus  dedili,  eratis  etinles  ad  simulacra 
mtita,  prout  ab  uno  spiritu  maligno  fiucebamini ;  et 
si  tunc  unus  diaboiicus  spiritus  vos  ducebat,  alios 
cd  alia  simulacra,  alios  ad  alia,  cur  non  modo  vos 
Unus  divinus  ducal,  alios  ad  alia  bona  opera,  et 
alios  ad  alia,  vel  aliis  alia  dona  tribuat,  et  aliis  alia. 
Uniis  enim  spiritus  bonus  esi  nuiic  in  omnil)us  vo- 
bis,  licet  diversis  diversa  dona  fraestiieril ;  sicut 
Uinc  uhus  spiritus  malus  erat  in  on«nibus  voliis,  liccl 
ad  diversos  crrorcs  siniulacrorum  vos  duceret.  Quse 


pura  vel  antislitum  idola  dicunt  deos,  cum  non  sint 
Sed  quomodo  nenio  dicit,  Dominus  Jesus,  Jiisi  in 
Spirilu  sanclo,  cura  ipse  iesus  asserat,  quia  non 
omnis  qui  dicit  niihi  :  «  Domine,  Domine,  intrabit 
in  regnum  coelorum  (Mattli.  vii).  i  Sed  hoc  ipsum 
dicere  quod  Aposlolus  posuit,  non  scrmone,  sed  af- 
fectu  cordis  est  pondcrandum,  quia  proprie  posuit 
verbum  quotl  est,  dicit,  ut  significarel  voluniatem 
alque  intelleclum  dicentis.  Dominus  vero  generali- 
ter  posuil  solum  oris  sermonera.  Yidelur  enim  di- 
cere  etiam  ille,  qui  nec  vult  nec  intelligit  quod  di- 
cit.  Sed  iile  proprie  dicit,  qui  volunlatem  atqua 
mentem  saam  sono  vocis  annuntiat ;  ct  illc  Domi- 
num  Jesum  dicit,  qui  eum  diligit,  si  eo  modo  dicit. 


simulacra  erant  muta,  licet  vos  ab  illis  responsa  pe-  B  quo  intelligi  Apostolus  vohiit.  Multi  enim  voce  di- 


teretis.  Diclurus  Apostolus  quod  omnia  bona  sint  a 
Spiriiu  sancto,  simililudinfm  prremittit  a  contrario, 
scilicet  quod  omnia  mala  siul  a  spiritu  malo.  Osteu- 
dit  enihi  a  simili,  ut  dictuin  estj  quod  omnes  eum- 
dem  spiritum  Dei  habeant,  iTpreliendens  illos  qui  ex 
eo  quod  majora  charismala  perceperant,  abruinpc- 
bant  se  ab  infcrioribus  minora  charismata  liabenti- 
bus,  quia  cura  essent  in  inlideliiate  idololatri»,  uiio 
spiritu  maligno  participant  omnes  communiter  et 
majorcs  et  minores.  Tunc  ipsi  erant  mult»  gentcs, 
*ed  modo  sunt  una  gens,  quia  una  fides,  quia  una 
spes,  quia  una  charitas,  quia  una  exspectalio,  quia 
una  palria  coelestis.  Scitis,  inquit,  ut  experti,  qiiia 
cum  esselis  diversae  gentes,  id  est  genliliter  in  variis 
crroribus  viveiilcs,  eratis  cuntes  quasi  assidui  ad 
«imulacra  muta  et  ratione  carentia,  prout  a  dcce- 
ptorio  spiritu  ad  hsec  ducebamini.  Ideo  quia  scitis 
quod  malus  spiritus  vos  retraclos  a  bono  duxit  ad 
tam  irrationabile  malura,  id  est  ad  idololatriam,  per 
hoc  facile  vobis  notum  facio,  quod  per  Spiritum 
Dei  abstinetur  a  malo,  et  (ii  bonum,  et  hoc  esi, 
nemo  in  Spiritu  Dei  toquens  cogilando,  loqiiendo, 
operando,  dicit  similiter  tribus  modis  anathcma  Je- 
«w,  id  est  alienationem  a  Christo  :  hoc  est,  quodli- 
bet  peccatum  per  quod  alienus  fiat  a  Salvatore, 
quia  per  Spiritum  sanctum  abstinetur  a  raalo,  et 
iiemo  quantuscunquc  sit,  potett  dicete  cordo,  lingua 
et  opere,  qnia  Jesvs  est  Dominus,  cui  oninia  scrvire 


eunt,  corde  autem  et  factis  negant.  Item  ncmo  in 
spiritu  Dei  loquens  dicil  anathema  Jesu,id  est  alie- 
nationcm  a  Salvatore,  hoc  cst  aliqiiod  vcrhum  per 
quod  ipse  vel  altus  a  Salvalorc  fiat  alienus.  Nam  sic- 
ut  malus  spiritus  qui  praesidet  simulacris,  nihil  in 
aliquo  loquitur  unde  quis  a  simulacris  separetur, 
ita  Spiritus  Dei  qui  prxsidet  Ecclesi»,  niliil  in  quo- 
quani  loquitur  unde  quis  a  Christo  vel  a  membris 
Christi  separetur.  Sunt  enim  nonnulli,  qui  se  iu 
Spiritu  Dei  existimant  loqui,  kJ  cst  recta  se  putant 
dicere,  dum  loquuntur  ea  quae  vel  ipsos  vel  cateros 
qui  audiunt  separant  a  Cliristo,  sLcut  minores  Co- 
rinthiorum,  qui  stuUa  humililate  se  scindebaui  ab 
uiiione  majorum,  et  a  societate  merabrorum  Chri- 
sti  se  faciehant  alienos,  quia  non  erant  raajorihus 
similcs  in  charismatibus.  Sed  et  dctractores  et  qui- 
cunque  discordias  inter  fratres  seniinant  sub  specie 
reclx  locutionis,  aut  qui  corrumpunt  fidem  audicn ' 
tium,  seu  bonos  mores  suis  alloquiis  aliqiio  sancli- 
talis  fuco  coloratis  (1  Cor,  xv),  quasi  in  Spiritu  Dci 
loquentes  videntur,  dumdicunt  anathema  Jesu,  quia 
sub  iniaginc  veritatis  et  reciitudinis  loquuntur  ea; 
per  i|UK  suos  audilorcs  a  Salyatoic  faciunt  alienos. 
Sed  hujiisniodi  vcrba  nunquam  Spiritussanctusdo- 
cuit.  Et  nemo  potesl  dicere,  Dominus  csl  Jcsus,  id 
est  nemo  dcvote  potest  gloriam  Domini  Jcsu  Chri- 
sli  praedicare,  ut  anniintiet  vcl  confitealur  quia  ipse 
est  Domiiius,  cui  debct  universitas  servire,  nisi   in 


debect,  nisi  in  Spirilu  sanclo,  a  quo  est  omne  ve-  j)  Spiritu  sancto,  id  est  iiisi  mentem  ejus  illuminave- 


rum,  hoc  est  per  Spiriium  sanctum  fit  bonum.  Vel 
nemo  in  Spiritu  Dei  loqiiens,  id  est  nemo  ciijus 
nientem  et  os  moveat  Spirilus  Dci,  dicit  anatlieina 
Jesu,  id  est  dicit  alienalioncm  Salvatori,  iitdicatci 
quod  ipse  sit  alienusasubstantia  Patris,  sicul  Uice- 
bat  Arius,  qui  inspirilu  diaboli  loquebatur,  Et 
nemo  potest  dicere,  id  esi  hanc  vcritalis  confessio- 
nem  proferre,  ut  dicat  quia  Jesus  est  Dominus,  nisi 
in  Spiritu  saiicto  loquens.  Non  cnim  adulatione  ho- 
niinum  appellaiur  Domiiius,  sicut  idola  qiia:  ab  lio- 
niinihus  dii  vo<'antur,  cum  non  sint.  Non  crgo  favor 
est  hominum,  qiiod  Jesus  Doininus  uicitur,  sed 
donum  Dei,  qui  mysterium  suum  hominibus  decla- 
ravit.  Nec  qui  faoc  dicjl,  praestat  bencflcium  reli- 


rit  Spiritus  sanctus,  et  amore  veritatis  accenderit. 
Nam  siciit  itle  spiritus  nibi!  docet  loqui,  undc  qiiis  a 
Chrislo  separetur  ;  ita  iste  omne  vcrbum  loqui  do- 
cet,  per  quod  ad  Cliristuni  traliunlur  homines,  ct 
ideo  quisquis  gtoriara  Dei  pra;dicat  ut  auditores  ad 
eum  Irahat,  non  sibi  boc  tritniat,  quia  non  babet 
hoc  a  seipso,  sed  a  Spiritu  sanclo,  qui  ubi  vult  spi- 
rat  (Joan.  iii).  Majorcs  cuini  Corintbiorum  arro- 
ganter  dc  bonis  spiritualibus  gloriabanlur,  quasi  a 
seipsis  lixc  Iiaberent,  et  ca;teros  despiciebant  qui 
hxc  habere  non  polerant,  quasi  Spiritus  sanctus 
non  el  illis  quos  spernebant,  posset  ipsa  dona  de- 
disse,  et  eis  uon  dedisse,  ideoqiic  non  recte  de  be- 
neOciis  Dei  super  alios  extoUebantur,  cum  utiquc 


!iH  COMMENT.  IN  EPISTOLAS 

uumiliores  iiide  fieri  deberent,  ei  gratlas  Deo  red- 
Jcre. 

(  Divisiones  vero  graliaium  sisnt,  ideni  .iiitem 
t  spiriius;  et  divisioiies  rniiiistrationum  sunt,  idem 
«  autem  Doniinus;  et  divisiones  operationuni  sunt, 
I  idem  vero  Deus,  qiii  operalur  omnia  in  oranibus.'» 

Commune  est  onmibus  clectis  ut  sint  parlicipes 
SpiritBS  sancti,  scd  giatia;  quas  ab  eo  suscipiunt, 
siint  varise.  Quia  suiit  divisiones  gralinnim,  id  esl 
donorum  quse  Spiritus  sancius  gratis  dal,  sed  unus 
atque  idem  est  spiriius,  qui  easdem  gratias  dividit 
lioininibus;  divisiones  graliarnm  suni  i  ()i(iis  eccle- 
sia;,  non  humanis  meritis  depuiata».  Sicut  enim  qui 
cUcii  Doniinus  Jesus,  in  Spiritu  sancto  dicit,  quili- 
liel  sil,  ita  et  in  loco  ordinis  ofTicii  ecclesiastici  po- 
silus  gratiam  babet  quisquis  sit,  noii  utique  pro- 
priani,  sed  ordinis  per  elficientiam  spiritus,  el  divi- 
iiones  sunl  minislrationum,  per  quas  variis  inodis 
fideles  ministranl  Deo,  dura  pro  ejus  ainore  famulis 
^ub  subserviunt  et  necessaria  tribuunt,  sed  idem  est 
el  non  varius  Doyninus  Jesus,  cui  variis  modis  nii- 
nislratur,  et  qui  varia  tribuit  ministeria,  et  divisio- 
nes  operationum  sunt,  quas  agunt  electi,  sed  idem 
est  Deus  Paler,  qui  operatur  omnia  bona  in  oninibus 
Cdelilms.  Non  in  uno  omnia  operatur,  ne  unus  su- 
perbial;  sed  in  oinnibus,  ut  quod  non  habet  quis  in 
66,  habeat  in  alio,  ut  sic  nianeat  charitas.  Quo- 
niam  Ariani  qui  gradus  in  trinilate  facere  vo- 
lunt,  calumniantiir  quod  Pater  priraum  nominc- 
tur,  secundo  Filius,  tertio  Spirilus  sanctiis  :  idcirco 
Apostolus  inutavit  huiic  ordinem,  ut  primum  spiri- 
lum,  deiiide  Dominum,  id  esi  Filium;  leriio  Deura, 
id  est  Patrem  poneret.  Et  dum  dicit,  idem  Spiritus, 
idem  Dominus,  idem  Deus,  eanidem  prorsus  sub- 
stantiam  irium  personariira  ostendit.  Vel  contra 
Eincedonium  et  caileros  h.TBreticos  qui  Spiritum 
sanctum  negaverunt  esse  Deum,  potest  de  solo  spi- 
rilH  intelligi  totum,  ut  et  Dominus  cl  Dcus  ab  Apo  • 
stolo  nominetur.  Qui  non  dividitur,  cum  doiia  sua 
dividit';  et  quod  ipseoperatur,  lola  trinitas  operatur. 
Deus  enim  natura  incorporea,  quia  imnuitabilitcr 
una  seterna  stabilitale  iii  seipso  manens  totus  adesse 
rebus  omnibus  potest,  et  singulis  tolus,  quamvis  in 
quibus  haliitat,  liabeant  eum  pro  sua2  capacitatis 
immensitate  et  diversitate,  aiii  amplius,  alii  minus, 
quos  ipse  sibi  dilectissimum  templum  gratia  susb  bo- 
nitalis  Kdificat.  Etgratiarum  quidem  divisiones  suni 
tanquara  per  partes  membra  unius  hominis,  ubi  et 
simul  omnes  unum  templum  et  singuia  templa 
sumus,  quia  non  est  Deus  in  omnibus  quam  in  sin- 
gulis  major,  et  Ct  plerumque  ut  plures  eura  miiius 
capiaiit,  et  unus  amplius.  Sic  enim  et  apud  Corin- 
thios  erat,  quia  pauci  spirituales  magis  curn  capie- 
bant,  et  mullitudo  carnalium  rainus.  Sic  diversa 
dona  varie  sunt  mensbris  Chrisii  dislributa,  ut  om- 
nia  nieinbra  sibi  quadam  necessitate  cohsereant,  et 
se  invicem  diligant,  ac  sibi  invicem  serviant.  Nara 
oculus  solus  videt  in  corpore.  Sed  nunquid  sibi  soli 
>idel?  Et  manui  videt,  et  pedi  vldet^jt  CKteris  mem- 


PAULI.  —  m  EPIST.  1  AD  COR. 


942 


A  bris  videi.  Rursuro  sola  manus  operatur  In  corpore, 
Sed  nunquid  sibi  soli  operatur?  Sic  pcs  ambulando 
omnibus  menibris  militat.  Membra  cstera  tacent,  et 
lingua  pro  oniuiljus  loquitur.  Atque  ita  diversis  offi- 
ciis  coiicorditer  distributa  sunt  membra.  Sic  et  rja 
membris  Christi  Spiritus  sanctus  agit,  ut  omnia 
neccssario  coniparentiir  et  sibi  cohwreaiit.  Si  eniin 
amas  uuitatem,  etiam  libi  habet,  quisquis  in  illa 
aliqiiid  habet.  Tolle  iuvidiam,  et  tuurn  est  quod  ha- 
bet.  Tolle  invidiam,  et  meum  est  quod  hahcs.  Livor 
separat,  unilas  jungit.  !deo  tenenda  est  uiiilas,  quia 
quanlum  quisque  diligit  menibra  Christi,  tnnlum 
habet  SpiritHm  sanctum;  el  tantum  habct  in  eis, 
quod  in  seipso  habere  non  valet. 

«  Unicuique  aulem  datur  mafiifestatio  Spiritus 

B  €  ad  utilitatera.  Alii  quidem  per  spiritum  dalur 
t  sermo  sapienii»,  alii  antcm  sermo  scicniias  se- 
«  cundum  eunidcm  spiritum  :  aUeri  lides  in  eodem 

<  spiritu,  alii  gratia  sanilalum  in  uno  spiritu,  alii 

<  operatio  virtutum,  alii  propholia,  alii  disoretio 
(  spirituum,  aliigenera  linguarum,  afi  interpretalio 
(  sermonura.  Ha;c  aulem  oninia  operattir  unus  at- 
(  que  idem  spiritus,  dividens  singulis  prout  vuit 
(  {Kom,  XI! ;  Eplies.  iv).  j 

In  omnibus  Chrisli  inembris  cst  Spiritus  sanclus, 
sed  unicuique  eorum  tam  majori  quani  niinori  dalur 
manifestalio  ejusdem  spii'!(M,s,  id  cst  donum  grati;e, 
per  quod  aliis  manifestetur  Spiritus  sanctus  qui  in 
eo  est,  el  manifestetur  ad  utilitfitcm  ejus  ct  alio- 
rum,  quia  et  sibi  el  aliis  ex  accepto  dono  prodest, 

C  dum  vilam  suam  bene  gubernans  cxemplum  bona». 
conversationis  ostendit,  vel  eliam  voce  prsedicat;  et 
quod  variis  raodis  unicuique  detur  inanifcstatio 
Spiritus,  ostendit  per  partes.  Nam  alii  quiuem  noii 
per  humanum  ingeniuiu,  nec  per  studium  littera- 
rum,  sed  per  Spirilum  sanctum  dalur  iion  soluni 
sapientia,  sed  etiam  sermo  sdpieniiee,  ul  loqiii  possit 
aliis  ipsam  sapientiam  quain  inlclligil;  atii  autem 
dalur  secmdum  einttdem  Spiriium  non  lanlum  scien- 
lia,  sed  etiam  sermo  scieniia>,  per  quem  alios  doccat. 
Ipse  spiritus  qiii  dat  aiii  sermonem  sapicntia;,  dat 
liuic  sermonem  scienlias :  nec  lamen  esl  in  se  di- 
versus,  sed  idem  permanet.  Sapientia  est  iii  con- 
templalione  aelernorum,  scientiaque  in  actionetem- 

_  poralium.  Sermo  sapientise  per  Spiritum  dalur,  «t 
quis  de  a?teriio  et  incommutabili  Iiono,  ac  de  peren- 
njbus  gaudiis  loquens,  alios  ad  amorem  pairise 
cccleslis  erigat;  serrao  aulera  scienti.^e  iribuitur,  ut 
ioqueniio  quis  alios  docet  de  his,  quae  in  tempore 
facta  sunt  historialiter;  el  de  liis  qua;  facienda  vel 
quae  cavcnda  sunt  moralitcr,  id  est  de  virtutibus  et 
vitiis.  'Vel  aliter  :  Sunt  enini  quidara  qui  per  doniiiii 
gratise  et  ipsa  intelligunt,  quae  exponi  a  doctoribus 
non  audierunl  :  hi  videlicct  scrmonem  sapientiaB 
percepernnt.  Et  suct  quidara  qui  audita  per  seraet 
intelligere  nequeunt,  sed  ea  qua;  in  expositoribus 
legerinl  retinent,  atque  scienter  proferunt  quj)  lecta 
didicerint;  et  hi  sermone  scicntise  pieni  suiit, 
Quarnvis  hoc  intelligi  ^tiapi  aliicr  possit,  quia  sa- 


945  FlEllVEI  BLRGIDOL 

pientia  ad  vllani,  sciciuia  vero  peilinct  ad  doctri-  A 
nara.  Qui  bene  igitiir  vivit  et  prudenter  prjedicat, 
tapicntiam  et  scientiam  divinitus  accepil,  alteri  da- 
tur  fides,  id  est  conslantia  fidei  in  eodem  spirilu 
Sancto,  ut  quamvis  alios  praedicando  nesciat  in- 
struere,  lanieii  recte  et  firmiter  credat,  nulloque 
mctu  vcl  pudore  fidem  suam  ore  conliieri  omittat, 
alteri  datur  cjralia  sanitatum,  ut  infirmos  sanet,  in 
uno  spiritu,  id  est  in  uuo  Spirilu  sancto,  qui  est 
unus,  id  est  incommutaliilis  el  iiidivisus  in  seipso, 
alii  per  eumdem  spiritum  datur  operatio  virlutum, 
id  esl  ut  operari  virtutes  iniraculoruQi  contra  na- 
turampossit;  sicut  est  suscilatio  mortuoruiu  aut 
virlutes  in  expulsione  daemonum,  alii  datur  proplie- 
tia,  ut  Spirilu  repletus  pronuntiet  futuia,  alii  di- 
Mcrelio  spirituum,  ut  sciat  discernerc  spirilus  malos  B 
a  bonis.  di<n)  auiilt  eos  loquentes.  Discrclio  enira 
difficillima  est,  cum  el  tpirilus  malignus  quasi  lian- 
quillus  agit,  ac  sine  vexatione  aliqua  corporis  as- 
sumpto  Iiumano  spirilu  dicit  quod  poiest,  quaiido 
cliam  vera  dicit  ct  ulilia  pradicat  ad  hoc,  ut  cum 
iili  in  manifeslis  boiiis  crediiuiu  fueril,  seducat  ad 
sua.  Iste  quippe  disccrni  noii  potest  nisi  dono  Spi- 
rilus  sancti.  Non  enim  mngnum  est  tunc  enm  di- 
giioscere,  cum  ad  aliqiia  deveiierit  vel  peiduxerit, 
quse  sunt  contra  bonos  morcs  vel  rcgulam  fidei. 
Tiinc  enim  a  mullis  disceriiilur.  Dono  aulcm  Spiri- 
tus  sancli  in  ipso  priinordio,  quo  intiliis  adliuc 
bonus  apparet,  continuo  dijudicatur  an  malus  sit. 
Sed  ct  spiritus  bominuin,  id  est  volunlates  hoc  dono 
discernuului'  lionx  a  inalis.  Atii  dantur  genera  lin-  ^ 
fiuarum,  ut  mullis  loquantiir  linguis,  sicut  Grxca  et 
Latina  ct  Ilebraia.  /1/it  dalur  iulerpretaiio  sermonum, 
ut  in  una  lingua  scial  obscuros  sermones  Scriplu- 
raruni  interprctari,  ct  ila  dalur  unicui([iie  nianife- 
slalio  spiritus  ad  utilitat.^m  duin  unusiiuisque  pro- 
prium  donum  accipit  a  Deo,  per  quod  prosit  aliis 
qui  hoc  iion  habeiit.  Potesl  enim  in  uno  eodemque 
spiritu  Ceri,  ut  iste  verbo  sapieiitia:  poUeat,  nec  la- 
men  sermone  scienti»,  id  est  doctrina  fulciatur, 
quia  sentire  atque  inveiiire  sullicit,  etiani  quod  per 
discendi  studium  non  apprehendit;  ille  per  serino- 
nem  scientise  fulgeat,  nec  tafncn  verbo  sapienli* 
convalcscat,  quia  ct  sulficit  explere  quaiituin  didi- 
cil,  et  ad  scnlicndum  ex  semclipso  sublile  aliquid  r. 
non  assurgit.  Istc  per  lidein  el  elementis  imperat, 
ncc  taincii  pcr  sanilaliim  graliain  inlirniilales  cor- 
porum  curat.  Ille  per  orationis  opein  niorbos  sub- 
irahit,  nec  tamcn  arcnti  terrae  verbo  pluvias  reddit. 
Ule  per  oporaUonom  virluluna  ad  prseieuiein  vitaro 
ctiam  mortuos  revocat,  et  tainen  propiieii:e  gratiam 
non  babens,  quie  sibi  venlura  sunt  ignorat.  Illo 
ventuia  quseque  velut  prxsentia  altendit,  et  tainen 
jn  nulla  signoruin  op::ratif'ne  secxcrit;  isteper  dis- 
cretionem  spirituum  iii  factis  subtiliter  nienles 
ronspicit,  et  lauicn  diversi  gcneris  linguas  nescit. 
llle  diversi  gencris  linguas  examinat,  sed  tamen  vi- 
Hbus  similibus  dissimiiia  corda  non  pcnsat.  Alius 
in  una  lingua  quam  novit,  sermonum  pondera  in- 


ENSIS  MONACIH  914 

lerpreiando  prudcnter  discutit,  et  tamen  reliqui» 
bonis  qu£e  non  habel,  palienter  caret.  Sic  iiaque 
Creator  noster  ac  disposilor  cuncla  moderalur,  ut 
qui  exlolli  poteral  ex  dono  quod  habet,  humilie- 
lur  ex  virlute  quam  noii  habet.  Sic  cuiicla  mo- 
deratur ,  ut  cum  per  impensam  gralinm  nnum- 
quemque  subleval,  eiiam  per  disparcra  alleri  alte- 
runi  subdat,  et  meiiorem  quisque  dono  alio  eum 
qui  sibi  subjicitur  aiiendat,  ac  licot  se  pra.'ire  ex 
aliis  sentiat,  eidem  lamen  quem  superal,  se  in  aliis 
posiponat.  Sic  cuncta  moderalur,  ut  duin  singula 
quaeque  sunt  omnium,  interposila  quadam  charitalis 
nceessitiidine  fiant  omnia  singulorom  ,  qiiaienus 
unusquisque  sic  quod  non  accipit,  in  altcro  pc  si- 
deat,  ul  ipse  alteri  possidendum  quod  accepit,  hu- 
mililer  impeiidat.  Et  ideo  pulcherrima  varietate  dis- 
tributa  suiit  eloclis  spiritualia  dona.  Sed  Aorc  omnia 
operalur  unus  atque  idem  spirilus.  Supeiius  diclum 
de  Patre  intellexiuuis,  quia  idem  Deus  qui  opcratur 
omnia  in  omnibus,  et  nunc  legimus  spiriiuin  omni.^ 
operari,  ut  inseparabilis  inlelligatur  operatio  triui- 
tatis,  ita  ut  cum  operaiio  Patris  dicilur,  non  eam 
sine  Filio  et  Spiritu  sanclo  imelligamus  operari;  et 
cum  operatio  Filii,  non  sinePalreei  Spiritu  sancto; 
et  cum  cperatio  Spiritus  sancti,  iion  sine  Patre  et 
Filio.  Quod  ergo  dicitiir  de  Spiiitu  quia  oniiiia  haec 
opcratur,  non  ideodicitur,  quia  non  ei  cooperaniur 
Paler  ct  Filius  :  sed  idcirco  dicitur,  quia  unus  atque 
idem  Spiriius  ha;c  operalur,  quoiiiam  in  his  opcri- 
bus  non  suiit  iniilli  spirilus.  sed  uiius,  et  iii  diver- 
sis  suis  operationibus  non  est  a  seipso  diversus.  Hax 
oinnia  operatur  Spiritus  utiquc  sicut  Deus.  Quis 
eiiiin  ha;c  operari  poiest  nisi  Deus?  Omnia  ha;c 
operatur,  dividcns  ea  sitigulis  non  ipse  divisus,  et 
luec  oninia  facit  ac  dividit  prout  vull,  id  est  sicut 
Dominus  omnium,  sicut  Deus,  sicut  nulli  subjcctiis. 
Non  enim  missus,  sed  voluntarius  operatur,  quia 
solius  Dei  est  facere  volunlalem  suam.  Doiia  sua 
distribuit,  non  prout  volunt  Iioinincs,  sed  proutipse 
vuit,  qui  solus  novil  quid  vtlle  debeat,  et  quid  uni- 
cuique  cxpcdial.  L'nde  nec  huic  dolendum  est,  ncc 
illi  superbicndum,  ciim  eniin  contrisiaris  quod  mi- 
norcin  gratiam  acceperis,  icmularis  aliuni,  quasi 
majorem  parieni  invaseril,  cum  hoc  noii  iii  nostra, 
sed  in  donanlis  sit  positum  potcstate.  Invidebanl 
enim.ui  supradictum  est,  minoresCorinthioruni  ina- 
jorihus  quasi  niajora  sibi  cliarismata  vindicaiuibn», 
non  intclligentes  h;ccsolius  Dci  voluntate  dispcnsari. 

I  Sicut  cnim  corpus  unum  cst,  et  uicrabra  liabet 
<  nriiilta,  oiunia  autcin  mombra  corporis  cum  siiit 
•  multa,  unum  corpus  suni,  ila  el  Christus.  Etenim 
«  in  uno  Spiritu  oinnes  nos  in  iiiiiim  corpus  baptizali 
I  sumus,  sivc  Judaei,  sive  giMitiles,  sive  servi,  sive 
I  liberi  :  ct  omnes  uno  Spiriiii  potali  sumus.  » 

Idco  Spiriiiis  sanclus  divcrsis  divcrsa  dona  iri- 
biiit,  quia  sicut  corpus  unum  esl  honiinis  et  membra 
Ifibct  mulla,  qu;e  suut  variis  ofliciis  dedita,  scd 
omnia  membra  corporis  quamvis  siiil  multa,  unum 
talnen  corpus  sant,  iia  et  Christus  unum  corpiis  ha- 


945 


COMMEKT.  IN  EPISTOLAR  PALLI.—  IN  EPIST.  1  AD  COR. 


946 


betei  Tarils  membris.  IJnumest  enim  corpus  Cliii- A  '  aulem    posuit   Deus   iiieiubra  ,   unum    quodque 


8tl,  quod  eslEcclesia  conslans  ex  divcrsilale  mem- 
brorum,  id  est  ex  variclatc  pcrsonarum,  diversa 
oQjcia,  diversasque  graiias  liabeniium.  Ei  idcirco 
decuit  ut  unusCliristus  Spiritus  perdiversa  membra 
unius  corporis  Christi  varias  acliones  expieret,  quia 
ct  unus  spiritus  hominis  aliter  operaiur  in  ociilis, 
aliter  in  auribiis,  alitor  in  naribus,  el  aliler  in  nia- 
niljus.  Sic  ct  Spiritus  Chrisii  varie  operatur  in 
membris  Christi.  Nam  si  charismata  non  essent 
diversa  singulis  coiicessa,  sed  cadem,  lunc  essent 
diversa  niembra  ideni  domim  liabentia,  ncque  multa 
Gerciit  uiiuiu  per  charilalem,  quoniam  alter  alteriiis 
oCBcio  non  indigeret  propler  ejiisdem  doni  partici- 
pationem.  Ilumani  corporis  ulilur  coniparatione,  ut 
ostendal  oflicia  divcrsa  esse,  iion  naltiran)  niembro- 
ri;m  :  ct  neminem  doliere  quaeii  cujus  ofTicii  sit, 
dum  omnes  uno  spiritu  animentur,  et  in  uno  cor- 
pore  coaplentur.  Per  hoc  etiam  docet  nullius  per- 
sonam  quasi  despecli  coiileinncndam,  ct  nullius 
quasi  perfecti  praefcreiidani,  nec  gloriam  quae  soli 
Deo  debetur,  hominibus  essc  tiibiiendam,  quando 
in  omniLus  unus  atque  idem  Deus  sit  gloriosus. 
Loqueiis  enini  de  niembris  Chrisli,  id  csl  fidelibus 
ejus,  non  ail,  iia  ct  nicmbra  Christi,  scd  totnm  hoc 
Christum  a|ipel!avit.  Eigo  siinul  omnes  (ideles  cura 
capite  suo  sunt  Christus,  et  propterea  caput  de  coelo 
clamavit  :  «  Saule,  Saule,  quid  me  perscqueris  ? 
(Acl.  IX.)  >  Christus  enim  capul  et  corpus,  ideinque 


t  eorum  in  corpore  sicut  voluiJ-   Quod  si  essent 
I  omnia  unum  membrum,  ubi  corpus?  Nunc  ?u- 

<  tem  multa  quidcm  membra,  unum  auCem  cor- 

<  pus.  > 
Et  bene  nos  omnes  unum  dicimur.:  nam  el  corpus 

humanum,  cui  Ecclesia  similis  cst,  non  esi  unum 
membrum,  sed  multa.  Sic  et  nos  ex  quibus  conslat 
Ecclesia,  non  nmnes  unum  oflicium  vcl  donum  ba- 
bcmus,  s«d  multa.  Ideoque  minori  non  est  doleii- 
dum  quia  miiius  habct,  neque  majori  superbicndum 
cx  eo  quod  majus  donum  vel  officiuni  soriitus  csl. 
Vere  multa  sunt  in  Christi  corpore  membra.  Nam 
si  pes,  id  est  aliquis  fidelis  qui  inferius  donum 
habct,  ei  per  terrenas  acliones  inccdit,  dixcrit  quo- 
niam  yien  sum  manus,  quoniam  non^habco  superio-i 
rem  et  mundam  spiritualium  operaiionem  non  tum 
de  corpore  Christi,  num  ideo  non  est  de  corporef  id 
est  num  ideo  consequens  est  ut  non  sit  de  corpore 
Christi,  quia  polest  aliud  csse  quam  manus,  et  ta- 
,men  in  hoc  corpore  maiiere?  Et  eodem  inodo  si 
auris,  id  est  flle  qui  doctrinam  audit  a  magislris 
dixerit,  quoniam  non  sum  ocutus,  id  est  quoniam 
Qon  intueor  praeclarum  lumen  sapientiae,  ut  milii  ci 
aliis  providere  queain,  iio«  sum  de  corpore  Chrisli^ 
nuni  ideo  non  est  de  corpore,  id  est  num  ideo  conse- 
quens  est  ut  non  sit  de  lioc  corpore,  quia  mulia 
sunt  in  eo  niembra  prajter  oculos  ?  Hoc  dicilur  pro- 
pier  niin<»res  Corinliiiorum,  qui  desperantes  dice- 
Christus  vcrliuin  Dci,  unigcnilus  »qualis  Patri.  Et  r  bant  se  non  pertinere  ad  corpus  Chrisli,  quoniam 


inde  vidcmus  quanla  gralia  pertineanius  ad  Deura,  ut 
ipse  voluerit  esse  nobiscum  unus,  qui  est  cuin  Patre 
ununi.  <  Ego,  inquil,etPaier  unum  suiniis  (/oa».  x).  > 
Nobiscum  vero  est  uiius,  quia  iioii  dicit,  el  seniini- 
bus,  quasi  in  nniltis,  scd  <  qiiasi  in  uno,  cl  seniini 
luo,  qui  esi  Cliristus  (Culal.  iii).  >  Vere  nos  oiiines 
cuin  capiie  noslro  simul  sumus  Christiis,  quia  in 
uno  Spiritu,  id  est  in  graiia  ctoperatione  sancti  Spi- 
ritus,  qui  uniis  alque  idem  seinper  esl,  nos  ornncs, 
tive  Judwi,  sive  gentiles,  sive  servi,  sive  liberi,  id  est 
qui  prius  et  nalione  et  conditioiie  divcrsi  ct  impares 
eramus,  baptizati  sunius  in  ununi  corpus,  id  esl  ba- 
ptismatis  ablutione  per  liJem  dedncti  sumus  in 
unum   Christi    corpus,   ut   amodo    sunius    omnes 


haberc  non  poterant  illa  magna  charismala,  qua; 
in  spiritiialibus  viris  cernebant.  Propter  eosdem 
pusillos  dictum  'est  superius,  quia  nemo  in  Spiritu 
Dei  loquens  dicit  anathema  Jesu.  Dicebant  eiiim 
anathema  Jesu,  quod  intcrpretatur  a  Salvatore  alie- 
natio,  duin  se  alienos  a  corpore  Salvatoris  dicerent, 
quia  non  erant  ex  superioribus  inembris.Sed  ne- 
resse  cst  ut  sint  in  corpore  diversa  membra.  Nam 
si  totum  corpus  oculus  essct,  id  est  si  tola  Ecclcsia 
solum  oiTicium  aspiciendi  spiritualia  habere.t,  ubi 
essct  auditus ,  id  est  ubi  essciit  discipuli,  qui  vo- 
cem  prKdicalionis  a  doctoribus  audirent?  Vel  si 
toium  corpus  esset  auditus,  id  est  tota  Ecclesia 
essct  popuhis  subjectorum,  obedienter  audiens  prae- 


unum,  sicut  illi,  quorum  erat  cor  unum  el  anima  „  cepia  magistrorum,  ubi  essel  odoratus?  id  cst  illi 

qiii  bonuni  odorem  virtutum  etmalum  odorem  vitio- 
rum  qiiasi  iiares  subtiliter  discernunt  et  a  longe 
praesciiiiunl?  Ac  si  dicatur  :  Si  omiies  essent  unius 
olficii  vel  operis  qiiomodo  impleretur  reliqua  ne- 
cessitas  corporis,  cura  consiet  multis  ofliciis  opus 
esse  ad  gubernationem  corporis?  Nain  Ecclesia  su- 
perni  capitis  corpus  est.  In  qua  alius  alla  videndo, 
oculus;  alius  recta  operando,  manus;  alius  ad  in- 
juncta  discurrendo,  pes;  alius  piaeceptornm  vocein 
inlclligendo,  auris;  alius  malorum  fetorem,  bono- 
rumque  fragranliam  discerneiulo,  naris  est.  Qui 
corporalium  more  membroruin  dum  vicissim  sibi 
acccpta  oflicia  impendunt,  unun  de  semetipsis  om- 
nibus  corpus  reddunt ;  et  cum  diversa  in  charitalo 


una  {Act.  iv),  et  omnes  potati  snmus  vno  Spiriiu, 
id  est  pro  capacitate  uniiiscujusque  pcrcepinius  om- 
nes  Spiriliim  sanctum,  quo  debriarcmur,  et  qui 
cum  sit  uiuis,  diversis  niodis  operareliir  in  nobis, 
sicut  iina  boiniiiis  aninia  viiiet  in  ociilo,  audii  in 
aiire,  loijiiilur  in  ore,  ambulat  in  pede,  et  in  caete- 
ris  niembris  cailera  facit. 
<  Nam  cl  corpus  non   unum  cst  incmbrum,  sed 

<  mulla.  Si  dixcrit  pes,  quoiiiani  non  suui  manus, 

<  non  sum  de  corpore,  iiuiri  ideo  noii  est  de  cor- 

<  pore?  Et  si  dixcrit   auris,   quoniain    non    sum 

<  oculus  ,    non    sum  de  corpore,  num  ideo   non 

<  est  dc  corpore?  Si  totuni  corpus  oculus,  ubi   au- 
*  dilus?   Si  totiini   audiius,   ubi  odoralus?  Nunc 


m 


HERVEI  BURGIOOLENSIS  MONACIU 


filS 


peragunt,  diversum  esse  pioliibeiU  ubi  conliuentur.  A  clesi.-e   membra  licet  Blnt  infeiiora,  nou  laiiien  sant 


8i  autem  unum  quid  euncti  agerent,  corpus  uti- 
que  quod  ex  muitis  continetur  rnembris,  non  es- 
sent.  Quia  yidelicet  multipliciter  compactum  non 
cxisleret,  si  hoc  concors  membrorum  diversitas 
uon  teneret.  Sed  mmc  propter  vitanda  hsec  incon- 
venientia,  posuil  Deus  membra  in  corpore  Chrisli 
unum  quodque  eorum,  id  ost  majus  et  minus,  sicut 
ipse  votuit.  Et  ideo  nec  rnajor  debet  superbire,  mi- 
rioremque  despicere,  nec  minor  dolore  vel  majori 
invidere.  Deus  enira  sic  disposuil  eos,  cujus  dispo- 
sitio  nou  est  ab  homine  raulanda;  et  sic  voluit  eos 
esse,  cujus  volunias  nunquara  est  injusta.  Quod 
«i  essent  omnia  unum  viembrum,  id  est  si  onincs 
fideles  essent  unius  ofDcii,  ubi  esset  corpus  Eccle- 


inutilia.  Sed  mutto  magis  Mi  metubru  corporii  Eccle- 
si;e  quce  videnlur  esse  infirmiora,  id  est  spirituati 
charitate  magis  carentia,  sunt  necessariora,  quia 
minores  qni  sunt  in  Ecclesia,  quamvis  inGrmi  et 
coniemptibiles  appareant,  plus  tamen  uliles  sunt 
aliquoties;  el  qu(v  putamus  essc  ignol/iliora  membra 
corporis  Ecciesiae,  id  esi  per  ignobiliiatera  morum 
degenerare,  his  circumdumus  abundanliorcm  liono- 
rem,  id  est  nonnunquam  circumlegimus  verbis  no- 
stris  degeneres  eorum  mores.  Despcctis  enim  exhor- 
tatio  bonae  tocutionis  est  necessaria,  perquam  adda- 
tur  iltis  atiquis  lionor  ut  liant  iitiles;  alioqui  ipso 
contemptu  ncgtigentiores  circa  se  et  deteriores 
lient,  et  membra  nostra  qua:  per  aliquod  peccatum 


sise,  quod  non   nisi  variis  merabrorum  ofificiis  gu-  ^  sunl  inhonesta,  id  est  carnales  litii  Ecctesiae,  abun- 

bernatur?  Si  eiiim  omnes  unius  dignitatis  essent, 

jam  deperisset  honesta  compositio  vaiiaruin  par- 

tium.  Sed  uunc,  id  est  ne  corpus  pereat,  quod  non 

nisi  ex  diversis  membris  constare  potest,  mutta 

quidem  sunt  membra,  sed  unum  corpus  ex  iltis  om- 

iiilius.  Quoniani  mulia  cum  invicem   sui  egeant, 

non  discrcpant  in  unitate  naturae,  quamvis  diversa 

sint,  quia  diversitas  hxc  in  unum  concurrit,  ut  cor- 

poris  uiililas  expleatur. 

I  Non  polest  autera  dicere  oculus  manui  :  Gpera 

•  tua  non  indigeo  ;  aut  itcrura  caput  pcdibiis  :  Non 

<  estis  raihi  necessarii.  Scd  niutto  magis  quae  vi- 
t  dentur  membra  corpoiis  inlirraiora  csse,  ncces- 

<  saria  sunt ;  ct  qua;  pulanius  ignobilidra  memlua  _  est,   nisi  in  sernione  adnionitionis  iiHani  pro 

•  essc  corpoiis,  his  bonorem  almndantiorcm  cir-      '   -  ■    -  ■  -^ '-■•    ■-'— ■ 

«  cumdamus ;  et  quae  inhonesta  sunl  nostra,  abun- 
«  damiorem  tionestalem  hal)ent.  Ilonesia  autcm 
«  noslra  nullius  egent.   > 

Membra  qtiidem  sunt  multa,  sed  nullum  ex  his 
superfluum,  imo  omnia  sibi  inviccm  suiit  neces- 
saria ,  quoniam  oculus ,  id  est  ille  qui  cxteris 
viam  rectse  opcralionis  praividet,  non  poiesi  dicere 
manui,  id  esl  operatori,  non  indigeo  operu  tua, 
id  est  sludio  lua;  operationis.  Nam  sicut  nianus 
indigct  oculo  ut  operari  valeat,  id  est  disciputus 
jjrovisione  doctoris  ut  bonum  opus  expleai ,  ila. 
oculus  indigcl  operalionc  maiius,  id  est  doctor  qui 
per  seipsum  agere  non  potest  quod  agendum  prse- 


dantiorem  honestatcm  habent  a  nobis  cetantibus  foe- 
ditatem  eorum.  Sed  Iwnesia  nostra,  id  esi  Eccljsise 
membra  quae  salis  habent  honoris  per  decorcm  sutb 
sanclitatis,  nullius  e3i:Ht  lionestationis  per  legimeii 
obscoeniialis.  Quod  mclius  oslendimus,  si  ipsa  quse 
plerumqne  accidunt  proforamus.  Nam  qiiilibet  po- 
tens  et  piolervus,  cum  aliquid  iiiique  pcrpetrasse 
cognoscitur,  leinpus  qureritur  ut  de  nialo  quod  fecit 
increpeiur.  Nisi  enim  pra;dicator  suslima!  quando 
fcrre  congrnc  cnrrcptionem  possit,  aH-;itur  iii  co 
matuin  quod  insequilur.  S*pc  enim  coniingit  ut 
taHs  sit,  qui  iiulla  increpalionrs  verba  sustineat. 
Quid  itaque  in  liujus  culpa  piajdicatori  agendum 

coin- 

muni  saluie  omnium  auditorum  facit,  lales  culpas 
ad  mediam  dedueat,  quales  eum  pei  peirassc  consi- 
dcrat?  Qui  el  praesto  est,  et  de  se  solo  adhuc  aigui 
non  polesl,  iie  delerior  fial ;  et  cum  generaliter  coii- 
tra  culpaiii  invectio  inienditur,  correptionis  veibtiin 
libenler  ad  mentem  reducitur,  quia  polcns  pravus 
ignoral  qiiod  sibi  hoc  spixialiter  dicatur.  Undc  fit 
pleruraque  ut  eo  velicmcntius  perpeiratam  culpam 
liigeat,  quo  realum  suum,  et  cuni  percussum  sen- 
lit,  nesciri  putat.  Magna  ilaque  arte  prsdicationis 
agendum  est,  ut  qiii  ex  aperta  correptione  deterio- 
rcs  liunl,  quodam  correplionis  temperamcnto  ad 
salulem  redeaiit.  L'nde  iiunc  aperie  dicitur :  Qu* 
putamus  ignobiliora  esse  inembra  corporis,  his  lio- 


videt,  necessarium  habet  discipulum,   per  quem  D  norem  abundaniiorem  circunidamus ;  et  qua  inbo- 


fiat  quod  necessariuni  prsevidet.  Iiianiier  eniin  prie- 
videret,  si  non  esset  qui  consequenter  faceret,  aut 
iterum  caput,  id  est  ille  qui  in  summa  dignitale  po- 
sitns  cst,  non  potest  dicere  pediOus,  id  est  novissi- 
mis  Ecclesia!  raembris,  nou  estis  mihi  necessarii. 
O.iinino  necessarii  siinl  ei  suljjecti,  quia  potest  Iiii- 
milis  quod  non  potest  subtimis,  quia  et  ferrum  po- 
tesl  quod  aurum  non  potesi;  et  qtiamvis  aliquis 
dignitate'.  sublimis  sit,  lamen  si  subjectus  dcfuerit 
qui  obscquiis  illuin  faciat  gloriosum,  ipsa  digiiitas 
conteniplibilis  eril.  Hoc  prsecipue  nuiic  dicitur  pro- 
pter  eos,  qui  sumrais  charismatilius  inter  Corin- 
tftios  prxemineljant,  el  minores  quasi  superOuos  et 
iDutiles  despiciebanl  et  abjicieiianl.  Sed  talia  Ec- 


nesla  sunt  nostra,  alsundantiorcm  boncsiatem  ha- 
bcnt.  Honesta  autcm  noslra  nnllius  egcnt.  Siciil 
enim  inlionesla  meinbra  in  corpore,  ita  quidam 
intra  sanctam  Ecclesiam  potentes  et  pravi.  Qui 
dum  aperta  invectione  feriri  non  queunt,  quasi 
hoiiore  tegminis  vclaiitur.  Sed  ha;c  de  occullis  po- 
ti  ntuni  deticiis  loquiniur.  Nam  quando  ct  atiis  co- 
gnoscentibus  peccant ,  aliis  etiam  cognoscentibus 
increpandi  sunt,  ne  si  prsedicalor  tacel,  culpam  ap 
probasse  videalur,  atque  hsec  crescens  in  excmplum 
venidt,  quain  pasloris  lingua  non  secat.  Vel  si  de 
corporalibus  membris  uniuscujusque  nostrum  haec 
inteltigantur,  manifestura  est,  quia  pudenda  nosira, 
qua;  lurpia  videntur  dum  aspcclus  publico»  viunt, 


9i9 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  UV  EPIST.  I  AD  COR. 


1)50 


lioiiegtate  ge  legunl,  ne  pei-  irreventiain  hori-eant.  A  videt,  oculus  dicit ,  auris  mihi  audll,  ocuH  et  aures 


Absit  enira  ut  aliqua  lurpitudo  in  raembris  sancto- 
vum  etiam  genitalil)us  esse  dicalur  vel  credatur. 
Dicuntur  quideni  inlioiiesta,  quia  non  habcnl  illara 
speciem  decoris,  quam  menibra  qua;  iu  proraplu 
locata  sunt.  Vel  certe  (quod  probabilius  dici  poiest), 
propter  legem  in  membris  repugnantera  legi  nienlis, 
qu*  de  peccalo  accidit,  non  de  prinia  nostrae  insti- 
tutione  naturse.  Illicitus  ilaque  et  temperantiae  iegi- 
Lu»  non  subjectus  niembrorum  illoium  usus,  est 
tiirpis,  non  ipsa  meaibra. 

i  Si  Deus  teniperavii  corpusi,  ei  cui  deerat,  abun- 
daiitioreni  tribuendo  honorem,  ul  non  sil  scliisma 
in  corpore,  sed  in  idipsuin  pro  invicem  sollicita 
sint  merabra,  et  si  quiJ  patitur  unum  raerabruiu, 
eompaliuniur  omnia  membra ;  sive  glorialur 
uiium  membrum ,  congaudent  orania  membra 
{llebr.  VI ;  Hom.  i,  8). 
Ea  qufe  videntur  inboueslo  in  niembris  Eccle- 
6ix ,  non  siint  inhonesta.  Sed  Ucus  temperaat 
tpsuin  corpus  varietate  raenibror.um,  ofUcia  diversa 
in  unitatis  cgmpage  servantiuni,  tribucnJo  per 
digna  menibra  aliundanliorein  Iwnorem  ei  nienibro 
cui  deerat  in  se,  sicut  oslemiiinus  de  piotcrvo  po- 
tente.  Vel  tribuendo  abuudantiorem  honorem  per 
bonam  vitain  ei  membro,  cui  deerat  per  stientiain 
piXNiicandi.  Vel  ei  qui  despicabilis  apparebat  iiorai- 
nibus,  tiibuit  Deus  largiorem  honorera  per  immen- 
sain  miraculorum  vel  aliorumcliarismatum  gratiam, 
Ita  temperavit  Deus  Ecclesiae  corpus,  ut  nullura  ex  r 
raembris  eju.s  sit  superfluum,  sed  omnia  sint  neces- 
^aria,  ideo  ut  non  iit  sdiisma  in  corpore  Eeclesiae, 
ubi  debet  esse  unilas  et  concordia,  id  esl  iie  alter 
alterum  abjiciat  qnasi  inulilein  aat  superfiiium  ;  sed 
membrti  sint  solHcita  pro  se  invicetu,  id  est  niajora 
pro  miiioribuB,  et  niinora  pro  majoribus,  quoniam 
iilia  sine  aliis  non  possunt;  membra  dico,  tendenlia 
i/i  idipsum,  id  esl  in  unilateni,  ut  oninia  studeanS 
habere  cor  uniini'et  aniinam  unam,  ut  duin  sic 
agunt,  si  quid  adversi  patitur  miitm  memhrum,  com- 
patiuniur  ei  omnia  membra,  qnasi  adversitas  iila  sit 
omnium,  sive  yloriatur  de  boiio  unum  membrum, 
congaudent  ei  omnia  membra,  quasi  bonum  illud  sit 
oninium.  Nam  et  in  membris  buraani  corporis,  ex 


dicnnt,  manus  nobis  operantur  :  raanus  dicunl,  pe- 
des  nobis  ambulant :  omnia  in  uno  corpore  cum 
operantur,  si  sit  ibi  sanilas  et  concordent  merabra, 
gaudent  et  congaudent  sibi;  et  si  aliquid  molestise 
est  in  aliquo  meinbro,  non  se  deserunt,  sed  compa- 
tiuntur  sibi.  Sic  et  filii  Ecclesias,  id  est  merabra 
Christi,  omnino  debent  agere.  Nec  putent  se  ad 
Deum  non  pertinere,  si  miracula  non  fecerint.  Sed 
quisquis  in  corpore  non  poiest  resuscitarc  mortuum, 
non  illud  qujerat,  ne  discordet  in  coipore,  quoraodo 
si  auris  quaerat  videre,  discordare  poiest,  nam  quod 
non  accepit,  non  potest  facere.  Si  aulem  ei  objectuin. 
fuerit  et  dictum  :  Si  justns  esses  ,  resuscitares 
mortuum  quoraodo  fecit  Petrus,  rcspondeat :  Petrus 
et  mihi  fecit,  quia  in  eo  corpore  sum,  in  quo  Petrus 
fecif.  In  illo  quo  potest  possum,  a  quo  divisus  non 
sum.  Quod  minus  possum,  corapalitur  mihi;  et 
quod  plus  poiest,  congaudeo  illi.  Si  ergo  unusqiiisque 
quod  potcst,  juste  egerit,  ac  de  bono  quod  accepit, 
aliis  prodesse  studuetit^  et  in  eo  quod  alins  plus  po- 
test,  non  inviderit,  sed  congratulatus  fuerit  tanquam 
in  uno  corpore  cum  eo  constituins,  ciistodielur  in 
mombris  Christi,  quod  custodiunt  invicem  coiporea^ 
ijieinbra  cujuslibel  hominis. 

I  Vos  autem  estis  corpus  Christi,  et  membra  da 

membro.  Et  quosdam  quidam  posuit  Deus  in  Ec- 

clesia,   primura    apostolos,  secundo    prophetas, 

terlio  doctorcs,  deinde  virtiites,  eiinde  gratias 

«turationum,  opitulationes,  gubernaiiories,  genera 

linguarum,   interpretationes    sermonum  {Ephes. 

iv).    Nunquid  omnes  aposloli?  nunqiiid  onmes 

prophetse?   nunquid    omnes  doclores?    nunquid 

omncs  virtutes?  nunquid  oinnes   habent  gratiam 

curationum?-  nunquid  omncs  lingujs  lonunnliir? 

nunquid  oinnes  inttrpretaHtur?.» 

Ostendit  Apostohis  nostram  se  causam  per  mcm- 

brorum  carnaliura    rationem  tractasse,   quia  non 

omHeseadem  possuinus,  sed  singuli  pro  qualitate 

fidei  et  gralia  quam  accepimus.  Haec,   inquit,  con- 

cordia  varie  operandi  et   congaudeiidi  vel  tonipa- 

liendi   est  in  membris  humani  corporis.  Sed  vos 

estis  corpus  Christi,  id  est  conjuncti  et  uniti  estis  in 

Ghristiana  fide  el  veritate,  et  eslis  etiain   membra 


quorum  unitatc  atque  compage  charitas  nunc  sua-  j)  Clirisli,  ut  invicem  vobis  per  charitaleni  servialis 


dctur  membi  is  Ecclesise,  videmus  haec  oinnia,  dura 
ununiquodqueeorum  non  sibi  soli,  sed  et  ca'teris 
propriis  agit  officium.  Oculus  enim  videt,  ct  noii 
audit;  auris  audit,  et  non  videt,  manus  opcralur, 
nee  audit,  iiec  videt;  pes  arabulai,  nec  audit,  nec 
videt,  nec  facit  quod  manus.  Sed  in  uno  corpore  si 
sit  sanitas,  et  non  adversivs  sc  litigent  mcmbra,  et 
auris  vidct  in  oculo,  et  ocuUis  audit  in  aure.  Nec 
objici  potest  auri  quia  uon  videt,  ut  dicaiur  ei : 
Nihil  cs,  niinor  es.  Nuiiqaidvidere  el  disceruere  co- 
lores  potes,  quod  facit  oculus  ?  Respondel  enira  au- 
ris  de  pace  corporis,  et  dicit :  Ibi  suin  ubi  est  ocu- 
lus,  in  eo^corporc  suin.  In  rae  non  video  in  iilo  cum 
^uo  sum,  video.  Itn  cum  auriS'  dicil :  Oculus  luihi 


unusqiiisque  de  dono  vel  officio  quod  habet.  Mem» 
bra  esiis  peiidenlia  de  membro,  id  est  de  nie  qui  sum 
inajus  meinbrum  Ghristi,  et  vos  mibi  sicut  digitos 
manui  adhKrere  in  ejus  corpore  feci.  Nam  aliud 
quidem  esl  raembrum  corporis,  aliiid  meinbrum 
raembri.  Membrum  quippe  corpnris,  pars  ad  tolum 
esl;  niembrum  vero  membri,  particula  ad  partem. 
Membrum  namque  membri  est  digitus  ad  inaiium, 
manus  ad  brachium  ;  membrum  vero  corporis  est 
lotum  hocsiinul  ad  oorpus  universuin.  Sic  ergo  in 
spirituali  dorainico  corpore  inembra  de  memliro  di- 
cunlur,  qui  in  ejus  Ecclesia  ab  aliis  reguntur.  Hinc. 
Apostolus  expoiiit  diversitatem  in  fldelibus,  quam 
dixeiat  in  merabris,  et  determinal  de  donis  De\. 


951 


HEftVl;!  BURGIDOLENSIS   MONACHI 


9Si 


(\ux  slnl  alliora  et  quiC  inferioia;  qui  de  liis  puta-  A  dunt.  Quicunque  autem  \iam  cliaiiialis  seclantur, 


liant  Corinthii  quod  minus  esset,  niajus;  et  quod 
iiiajus  niinus.  Vos,  inquil,  eslis  membra  Cliristi,  et 
eum  silis  mcmbra,  non  estis  sequalia,  quoniam 
Deus  posvit  in  Ecclesia  quosdam  divcrsoriim  gra- 
iluum  fideles,  scilicet  primum  dignilate  et  tempore 
apostolos  vice  Cliristi  prsedicantes  ;  secundo  dignila- 
tis  loco  proplietas  fulura  praedicenles,  qui  post 
adventum  Domiui  fnerunt,  sicut  Agabus,  el  beatus 
Benedictusl  (Act.  xi,  1-2);  lertio  gradti  digiiitatis  po- 
suit  (iocroies,  id  est  prsedicatores,  qui  doctrina  ve- 
liiatis  Ecclesiam  instruerenl;  deinde  virluics,  id  est 
eos  qui  foriia  miracula  faciunt,  ut  in  exp:ilsione 
dismonum  el]  mutalione  eleraentorum  sicut  aeris 
serenitatem    in  pluviam  convertendo,    vel   super 


ad  supernampatnani  lendunt.  Quoraodo  eniui  oleum 
nullo  bumore  preniilur,  sed  disruptis  omnibus 
exsilitet  supcreminet,  sic  cst  cliaritas.  Non  potest 
prenii  in  inia,  scd  necessc  est  ut  ad  superna  erai- 
cct;et  ideo  qui  vuU  ad  superna  coelorum  regna 
pervenire,  studeat  per  viam  charitatis  Incedere. 
Nam  qnare  charitalcmaposloliisexcellentioremviain 
appellaveiit,  declarat  ipse,  cum  protinus  subjungii  : 
CAPliT  XIII. 

•  Si  linguis  honiinum  loquar  elangelorum,  chari- 
I  latem  autcm  non  habeam,  facius  sum  velut  a;s 
€  sonans  aut  cymbalum  tinniens.  Et  si  habuero 
I  (pmnem  propbetiam,  et  noverim  mysteria  omnia 

et  omnem  scientiam,  et  si  habiiero  omncm  fidcm 


aquara   siccis  pedibus  ambulando,   exinde    posuit  ^  <  ita  ul  moutes  Iransfcrani,  cbariiatem  aiilein  iion 


gratias  curalionum,  id  est  eos  qui  per  oracionein 
curant  infirnios,  et  opiiulaiiones,  id  est  eos  qui  opi- 
tulantur  inajoribiis,  ul  Tiius  Aposlolo  vel  archidia- 
conus  episcopo  et  gubernaliones,  id  est  minoruin 
personarum  prxlaiiones  uisunt  presbyteri,  et  gencra 
linguarum,  id  est  scienliam  loquendi  linguis  variis 
per  donum  gratix  ci.  Qiiia  Corintbii  donuni  istud 
magis  appelebaiif,  a;stiinantes  lioc  esse  maximum, 
ideo  novissimum  lioc  posuit  Apostolus,  innuens 
esse  inferius  et  indignius  ca!teris  prsemissis.  Talia 
dona  fidelibus  suis  Deus  vaiie  distribuil,  secundum 
mensuram  donalionis  suaedans  unicuiquc  gialiam. 
Aliud  eiiim  habet  ille,  aliiid  isle  ;  et  quod  habei  ille. 


non  babet  isie.  Mcnsura  est  divisio  quxdam  doiio- 


rum.  Non  enini  oranes  sunt  aposloli,  sed  il!i  soli 
quos  Christus  misit ;  ncc  oinnes  habeiil  spirituini 
prophetia;,  sed  quibiis  liaec  gralia  diviniius  esi  cmi- 
cessa ;  iiec  omncs  balient  scientiain  doceiidi  alios, 
nequeomnes  operantur  viriuies  miraculorum,  ncquc 
omnes  babent  gratiam  curandi  infirmilales,  nec 
oinnes  diversis  linguis  loquuntur,  nec  oinnes  inter- 
prelaiitur  Scripturas  aut  linguas.  Num  si  Omiics  ha- 
berentlwsc  oniiiia,  jam  iion  csscnt  (juibus  ba;c  of- 
ficia  servirenl.  Ideo  pulcbrum  et  iiecessariiim  est, 
ut  alii  babeant  qaod  non  babent  alii,  et  alii  rursum 
alia,  quateuus  unusquisque  quod  ipse  habct,  cajte- 
ris  ministret  i|ui  non  babent. 

«  i£miilainini  autem  cbarismaia  meliora.  Et 
i  adliiic  excellentiorem  vobis  viain  demonstro.  > 

Hucusijue  revocavit  illos  a  schismaie  ad  concor- 
diam  et  uiiioiiem,  ui  nullus  glorietur  de  charisinaie 
superiori,  iiullusque  doleat  de  inferiori.  Hiiic  eo.s  ad 
charitatem  innuit,  oslcndens  sine  ea  niliil  c;elera 
valeie.  Dciis,  inqiiit,  varia  dona  consucvil  (idclibus 
suis  inipendere.  Sed  vos  ccinulaniiiii  cliarismaia 
melioia,  id  est  de  his  qii33  supra  demonslravi,  desi- 
ilcratc  utiliora,  non  linguas,  Ut  solobaiis.  F.i  adlmc 
proeter  ba-c  in  praediciis  ostcnsa,  demonuro  vobis 
excelle.nliurem  vium,  id  est  charilalcm,  qua;  superc- 
niiiientissimum  locum  inter  caeicras  viriuies  obtinel, 
et  est  via  per  quam  illi  gradiuntur  qui  tendunt 
ad  regnuni  calorum.  Nam  per  ca;leraruin-  viriutnni 
vias  ainbulare  possuiit  cl  illi,  qui  ad  iufcr iOra  desccii- 


:C 


I  habuero,  nihil  siim,  et  si  distribucro  -in  ciL.os 
«  puiiperum  oinnes  faculiates  nieas,  el  si  Iradidero 
«  coipus  meuin  ita  ut  ardeam,  cbarilatem  autcni 
«  iion  liabuero,  nihil  mihi  prodest  (Malth.  \\i  ; 
i  Marc.  w).  » 

Quoniain  loqui  diversis  linguis  prsecipue  deside- 
rabanl  Corinthii,  proptere»  donum  hoc  in  primis 
ostendit  Apostolus  sine  charilate  non  prodesse.  Si 
egn,  inquil,  loquar  liuguis  omr.inm  Iwminum  et  an- 
gelorum,  \ii  est  si  n'ihiper  gratiain  daiiim  sil  utsciam 
loqui  sicut  oranes  honiines  qui  suiit  in  lerra,  ct 
sicut  angeli,  qui  sunt  iu  coelo  sed  cliuritalem  nou 
haheam,  qua  carere  potest  oninibuc  linguis  loqiiens, 
faclus  sum  siniilisferi  sonaiiti  vcl  cymbalo  tinnienii. 
Nain  variis  linguis  loqui  vel  similia  facere  non  sem- 
per  ad  merituni  dalur^  scd  ad  gloriani  Dei  genlibus 
ostcndendam,  nec  per  hac  vilani  oeieiiiam  consequi 
v:ilciil  illi  qui  ea  iaehinl.  Cbarilasvoro  et  nieritum 
scmpcr  augel,  el  vilam  seternam  pra;bet.  Habeiit 
aulem  ct  angeii  suas  linguas,  qnibus  majores  inti- 
niant  minoribus,  quoil  de  Dei  voliinlale  senssriint, 
vel  quibus  ad  homincs  missi  uluniur.  Nam  priini 
angeiorum  suscipiuiit  ab  ipso  Deo  illuminaliones 
sciciiiiarum,  ac  dcinde  tradunt  eas  subjectis  spiriti- 
tibiis.  Lingine  vcro  qiiibus  s>c  alii  loqnuiilur  aliis, 
inielligunlur  aliqui  niiiiis  vel  inlcriores  inolus,  per 
quos  intimant  sibi  vicissim  quod  voluerini.  Neijue 
eniiu  minores  sciunt  oninia  qux  niajoribus  siint 
D  nola,  sed  ca  tanlura,  qua;  sibi  fuerint  a  superioribus 
inlimata.  Scd  si  data,  inqiiit.  fiieiit  niibi  lanta  liii- 
•uarum  scicntia,  ut  loqiiar  lingiiis  et  aiigelorum  et 
bominum,  nec  charilatcm  babueio,  faclus  sum  i<e- 
lul  ces  sonans  aut  cymbaluin  tinniens.  Nam  sicut  ;cs 
aiit  cymbalum  non  per  sc,  scd  iinniilsu  aliquo  rcso- 
iiat ;  sic  loqucns  lingiiis,  i)on  pcr  se  qui  nescit,  sed 
pcr  iinpulsuni  Spiriius  profert  ea  quibus  audientee 
inulceat.  jEvo  quippe  vcl  cyinbalo  insensibiles  ac 
nimtua;  bomiiium  nienlcs,  quse  viiam  cliaritatis  noii 
liabcnt,  deSignantiir.  Nam  sicut  corpus  sinc  spiritu, 
id  est  si  fuerit  sine  anima  morluum  cst,  sic  aniina  si 
siiie  sanclo  Spirilu,  id  esl  sine  cbarilatc  fueril,  morlua 
defnvtabilnr.  In  soiiiiii  a^ris  vel  cymbali  dcleclantur 
airdieiiles,sivcpcicipiuntaliquaiuuiiIilatcin;sibiYero 


9S3 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI 


nihiihoc  prodost,  sed  potius  in  suo  detrimento  comrao- 
duin  aliorum  operaliir,  Sic  otpicedicalor  qui  sensum 
cliapitaiisnonluibet  in  eoquod  ioqniiur.nlios  delettat 
nesciens,  el  ipse  deliinicntum  inJe  percipit,  undc 
audientibus  prolicil.  Nam  sicut  quod  oes  sonat,  dulce 
est  aftis  sed  sibi  labori  et  diiniiiiitioiii,  sic  ei  quod 
loquitur  prieJicator  cliaritate  vaeinis.  Nec  soluiii  de 
pi«dicaiore  pniesl  linc  inielligi.  Apte  cnim  ct  qtio- 
rumlibet  inseiisibilium  liominum  corda  per  aes  et 
cymbulum  designantur,  qiii  saepe  ct  supenios  ictus 
accipiuiit,  et  tamen  nulla  disciplinse  percussione 
mollesi  uiit.  /Es  vero  cutn  pcreutitur,  canorus  valiie 
sonitus  ex  ejus  percussione  forniaiiir.  Ei  qiiidein 
metallo  aeris  in  nullo  discrepantes,  ciun  flagella  sn  • 
pernoe  percussionis  accipiunl,  pi.E  confessiCil.*  soni- 
tus  emillunt;  sed  quia  liiiniililaiis  voces  ex  corde 
uon  profcrunt,  ad  statiim  saliiiis  reducti,  iiesciuiit 
quod  prorai.seruni.  In  nuUo  igiliir  ;eris  imilaiionem 
fiigiunl.qui  in  perciissione  posiii.bona  qu.ic  iion  sen- 
tiunt,  loquuntur.  Quisqiiis  eniiii  bona  loquitur,  sed 
per  aroorcm  eadem  bona  noii  sequitur,  velut  ses  aut 
cymbalum  sonitum  reddit ,  quia  ipse  iion  sentlt 
verba  quie  ipse  facil.  Et  si  Imbuero,  inquil,  proplie- 
tiatn,  ut  per  Spiritum  Dei  quai  futura  suut  prienuu- 
tiem,  sicut  Balaam  {Num.  xxii,  xxiii,  xxivj  et  Cai- 
phas  (Joan.  xi).  El  novcrim  imjsleria  omuia.,  id  est 
occulta  Veleiis  et  Novi  Testamenli  sieut  Salomon, 
et  noverim  omncm  scientiam  df  his  quas  fucrint,  et 
qusesunt,  ct  quae  fiitiira  sunt,  vel  de  divinis  et  hu- 
manis,  sicut  idem  Salomon,  cl  ii  habuero  pdcm  om- 
neni,  id  est  de  omni  re  unde  esl  habenda,  iia  perfe- 
ctam,  ut  rjus  [virliilc  rnonies  de  looo  ad  locuin 
Iransferam,  sed  omnia  li;ec.  habens,  charitaiem  ncn 
hahuero,  nihil  sum,  eisi  h.Ee  magna  sint.  Salvator 
dixerat  fidem  qu.T  fiieiat  sicut  granum  sinapis, 
nioules  pcssc  traasferre  {Matih.  xvii) ;  ct  iiunc  Apo- 
stolus  dicil  omneni  fulem  esse  qiia  monles  trans- 
ferat.  Unde  intelligiliir  perfec.tam  esse  lidcin  (]nx 
grano  siiiapis  comparalur,  et  hoc  non  projiter  exi" 
guitatem,  sed  propter  integrilatem  dictuiii  esse.  Scd 
lides  sine  cbarilate  nil  valet  ad. saliitem  (/acofr.  ii), 
quia  etdxinones  iiabent  hujusmodi  lidem.  El  si  dis- 
Iribnero,  inqnit,  facultales  meas,  id  est  omnia  quai 
possuni  habere  divisero,  ul  phiribus  prosim,  dans 
omnia  in  cibos  non  divituiu  qui  reddaiu,  sed  paupe- 
runi  qui  non  habeiit  unde  reddere  possini.  {Luc.  xiv) ; 
et  qiiod  est  majus,  si  tempore  perseculioiiis  tradidera 
pro  fide  corpws  Hieum  ssvissimis  cruciatibus,  ita  iit 
ardeam,  seii  cliarilalem  noii  habuero,  id  est  noii  cha- 
ritaie,  sed  jacialionc  hoc  fccero,  vd  odium  in  corde 
meo  adversus  aiiquem  retinuero,  ;ii7(i/  mihi  totum 
hoe  prodest.  .Magna  ilaque  et  mirabilis  cst  cliarilas, 
sinequanec  locutio  diversarum  lingiiaruni  aliquid 
prodcst,  nec  prophetia,  nec  mysleriorum  ei  scicn- 
tiaruin  nolitia,  ncc  fldes,  nec  faciillalum  distributio, 
nec  marlyrii  passio ;  et  cum  hxc  quae  m;ijora  sunl, 
luhil  sine  C.hariiate  prosint,  manifeslum  cst  qnia  iicc 
caelera  bona  prodesse  valenl  sine  hac  cliarilaie.  Alia 
enim  bona  ol  reprobi  habere  possilnl,  scd  ch»ri!aiem 


IN  EPiST.  I  AD  C01\.  &5i 

A  noii  nisi   soli    possident  clecli.  Cujus  membra   et 
species  Apostolus  consequenler  describit,  diteiis  : 

€  Charitas  patiensesi,  benigna  est.  ChariLis  non 
I  xiiiulatur,  non  agil  pei  peraiii,  non  inllaUir,  non  est 

<  ambiliosa,  non  quisrit  qu3e  sua  siiiit  {Philip.  ii), 
«  non  irrilalur,  non  cogilat  maliiui,  non  gaudel  sii- 
I  per  iniquilale ,  congaudct  aulem  verilati.  Oinnia 
«  sufferl,  omnia  credit,  omnia  spcral,  omnia  susli- 

<  nel.  Charilasnuiiquam  excidit.  » 

Omnia  bona  sine  cliaritate  vilia  sunt  et  inuiilia, 
sed  cum  cbarilate  chara  sunt  et  uiilia.  Qux  charilas 
babcl  in  se  viifutes,  qiia;  nunc  cnumcranlur.  Est 
enim  paticns,  id  est  paticntiam  servans.  Palienliam 
vero  servare,  est  alieiia  mala  wqnanimil.er  perpeti  ; 
contra  eum  quoque  qui  inala  irrogat,  iiullo  doloro 
B  morderi.  Nam  qui  sic  proximi  mala  portal,  ut  la- 
men  tacitus  doleat,  el  tempus  digna;  retributionis 
qu;Brat ,  palienliam  non  serval,  sed  simulat.  Sed 
chnritas  est  patiens,  quoiiiain  aliena  inala  aequo  ani- 
mo  lolerat,  el  est  beniijna,  quia  ipsns  etiam  a  quibus 
mala  palitur,  amat.  Patieiis,  quia  illata  a  proximis 
mala  xquanimiter  porlal ;  benigna  vero,  quia  pro 
nialis  boiia  largiier  adniinistral.  Paiieiis  est,  qiiia 
Iraiiquillam  mentein  iii  adversis  servat;  benigna  ve- 
ro,  quodiam  misericordiler  saa  boiia  proxirais  indi- 
genlibiis  iinpendit.  Patiens  est,  quia  contra  lenlatio- 
nes  sscnU  vel  proteJIas  iii  Deuin  fixa,  persislil  im- 
niobilis  ;  benigna  vero,  quia  prexiiiioriini  dolectalur 
profectibus.  Charilas  non  (vmuialur,  id  est  iion  invi- 

det,  quia  ubi  est  inviJia,  ibi  fraternus  amoresse  iion 

C 

potcst.  Non  xmiilalur,  quia  per  lioc  quod  in    prac- 

scnti  niodo  nil  appelit,  invidere  iciienis  succcssibus 

nescit.  Non  aunulatui ,  qnoniam  aUerius  bonum  riili- 

git  ut  snum,  non  agit  perpcram,  id  cst  perverse,  quiij 

qtio  se  iii  solum  Dei  ac  pnixinii  ainurem  dilalalquid- 

quid  a  rccliludine  discrepal  ignorat:  noninjlatur,  id 

esl  non  inluniescit  de  ttimpor;ili  reliciiatc,  vel  carnis 

generositate,  vel  scieiitia;  vel   meiilo,  seu  qitalibet 

alia  re,  quia  cuin   pr;i'niiuin   iiiterii;e  reiribiitionis 

anxia  desiderat,  de  bonis  se  exlci  ioribus  aut  transi- 

toriis  noii  esalliit,  non  ambiiiosn,  id  esl  ciipicns  lio- 

nores  sseculi,  quiara.ijor  aliisesse  non  ambii,  e!  su- 

per  CTteros  dominari,  vel  ea  sibi  vindicare  qiia;  sunt 

alieni  jiiris;  non  es!  igiiurambiliosa,quia  quoaidefl- 

j)  ter  iiitusad  stta  fatigat,  foris  iitillaienus  aliena  coiicu- 

piscit,  twnquairit  ea  quce  sua  sunt,  quia  cuncta  quse 

hic  transitorie  possidet,  velut  aliena  negligif,  ciim 

iiihil  sibi  esse  proprium  nisi  quod  sectini  perinartcal, 

agnoscil.  Non    qtiaerit  qua;    sua   sunl,  quia  proplcr 

aliorum  commoda  suas  ulilifates  deseril-  nec  se,  sed 

alios  exaliaie  sludtt  ;  non  irriialur,  id  est  non  pro- 

vocatur  ad  iram,  qiiia  ct  iiijuriis  lacessila  ad  nuilos 

se  iillionis  su«  niolus  cxcilat,  dum  pro  magnis  labo- 

ribus   majora  post  pipcniia  cxspeclat ;  non  cogitat 

mnlum,  id  est  non  cogital  quomodo  ei  qui  sibi  facit 

injuriam,  vicem  redda!.  Non  cogilat  malum,  quia  ia 

amore  mundilia;  nienlem  snlidans,  dtim  oiuae  odium 

eruit,  versari  in  anima  quod  inquinai,  nescit.  -Vo« 

gaudet  supcr  iniquHatc,  quia  sola  dilettiop.e  erga  om- 


955  HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHF  056 

nes  inhlat,  nec  de  perdilioiieaJversantiiim  exsultai.  A  aliquid?  Poterunl  quidem  loqui  ad  Invicem  sancti  si 


Sunt  enim  noimuUi  qui  iiec  faciunt  malum,  nec  fa- 
cere  cogitant  eis  a  quibus  adversa  perferunt;  sed 
tamen  si  factum  illis  ab  allis  fuerit,  loelantur;  et  ideo 
iiiini:  postquam  dictum  cst,  quia  cliaritas  non  irrita- 
tur,  nec  cogitat  mal::m  ,  additur  quia  non  gaudet 
super  iniquiiate,  id  est  non  ei  placct  si  quid  inique 
passus  fueril  vtl  ipse  qui  ei  adveisatur.  Sed  congau- 
dens  teritati,  delcctalur  verbis  veritatis,  \cl  operibiis 
verae  sanctilatis,  quia  c;ieteios  ut  se  diligens,  per  hoc 
quod  rectum  in  aliis  coiispicit,  quasi  de  augnienlo 
proprii  profeclus  liilarescit,  Oinniu  svffert,  qiiia  pro 
spe  quielis  a;ternae  nihil  adversitatis  pati  recusat. 
Supiadicluin  fuerat  qiiia  patiens  est,id  esl  non  mur- 
niurans  iii  adversis,  sed  coide  tacito  cuncta  peife- 


voluerint,  sed  nun  necesse  erit,  ubi  scieniia  vocem 
praeveniel.  Et  si  quid  inter  se  locuti  tunc  fuerint, 
non  eo  modo  id  facienl  quo  nos  nunc  loquimur ; 
sed  eo  potius,  quo  in  superiiis  angelici  spiritus  ad- 
invicem  loqnuntur,  sivc  scieniia  nuiic  habeatur,  per 
quam  de  Deo  et  seerclis  ejus  aliquid  sciatur,  iii  fu-; 
turo  sa!cuIo  desLruetur,  quia  si  quam  nunc  de  Deo 
cogniiionem  habemus,  hanc  non  iii  natura  divinita- 
lis  ipsius,  sed  pt-r  sirailitudincia  et  naluras  exterio- 
res  habenius.  Nam  quanlalibet  nieiis  humaiia  se 
iiitenlione  telt^nderit,  etiam  si  jam  plianlasias  imagi-. 
iium  corporalium  a  cogitalione  compescat,  si  jara  om- 
ncs  circurascriptos  spiritus  ob  oculis  cordis  amoveat, 
adliuc  tameii  in  carne  posita  mortali,  videre  vel  co- 


rens ;  et  nunc  dicitur  quod  omnia  sufleit  el  in  actu  "  gnoscere  gloriam  Dei  non  pi-jevalet quidquid  est;  ct 


eiistinet  quidquid  adversilatis  acciderit.  Ibi  enini 
laudata  est  tranqiiillitas  cordis,  liic  fortitudo  passio- 
nis,  el  ideo  sulTert  omnia  in  pi;esenli  vita,  qnia  cre- 
dit  omnia  de  fulu'a  vita.  Et  sustinct  oinnia  qiise  liic 
gravia  immillnntur  ,  quia  spcrai  oninia  qua;  sibi 
dulcia  promittuiilur;  el  propterca  nunqiiam  excidit, 
id  est  nunquara  cadit,  sed  siiie  casu  persistit.  Nec 
quod  dicluni  est,  omnia  credit,  sic  acciplainus,  ut 
charitati  ciijusquam  derogemus  si  maUiiii  qtiod  dje 
fratre  audierit,  non  statim  crediderit  (/  Joan.  iv). 
Quia  ipsa  charitas,  quse  omnia  crcdit ,  non  orani 
Bpiritui  credit.  Ac  per  lioc  oinnia  quidem  credit,  sed 
Deo,  quia  non  dirluin  cst,  omnibus  tredit.  Omma 


de  ilfa  sicut  esl,  quod  in  mfiite  resplendent,  simili- 
«uJo,  et  non  ipsa  est.  El  idcirco  lalis  iiostra  scientia 
destnielur,  quando  veiiLis  ipsa  pure  manifcstabi- 
tur.  Scientia  hacc  et  prophetia  vel  loculio  destrucn- 
tur,  qua;  eapere  vel  iiarrare  jion  possunt  plcnitudi- 
ncin  verilatis,  quia  ej;  parle  sunt.  Nani  ex  parte  co- 
g))oscim«s  veritatem,  non  ex  tolo,idest  imperfecte 
scimus  qtiidquid  adhucde  Deo  novimus;  et  exparte 
prophetamus  de  futuris,  quia  qua;dain  futura  pe: 
propheliam  prxnuntiamus ,  sed  plurima  ignoramus, 
Scd  orane  quod  ex  parle  esl,  destruetur.  Quia  cum 
venerit  quod  perfectum  cst,  id  esl  quande  dabitur  Dei 
Rotitia,qu3;  non  ex  parte,sede\  perfectione  lit,  quo.- 


ergo  qu;e   sanctis   credciida   suiit,  credit;et  omnia  p  niam  vidcbimus  eum.sicuti  est  (/oaH.xiii),  tunc  eoo 


quae  sibi  divinitus  promissa  sunt,  sperat;el  omnia 
susiinet,  id  est  exspsctat  per  patientiam  longanimi- 
liT  eadcm  bona  qu;ie  sperat,  vel  interim  suslinet  ad- 
vcrsa  pro  spe  bonornm  ipsoruin.  Habet  etiam  hoc 
cliariias  pra'ter  c;vicras  viitutes,  in  quo  rursuni  di- 
giiior  illis  est,quia  nunquam  excidit,  id  esi  luiiiiiuam 
ex  to;o  cadit.  Licot  eniin  opcia  ejus  cadaiii,  hoc  est 
dcliciant  et  cessfnt  iii  futuro  s;\'culo,  ipsa  tamen 
iimiqiiam  a  suo  statu  decidet,  sed  validror  stabit,  ac 
l„*severabit  in  a|lo  s;eculo  qunm  in  islo.  Si  eiiim 
dum  credit  ct  sperat  ac  pr;cslolatiir,  diligit  quod 
nondum  videtur,  quanlo  magis  diliget  cura  videbit 
el  lenebit? 

€  Sive  propheti.TJ  evacuabunlur,  sive  linguae  ces- 
«  sahunl,  sive  scieniia  destruetur.  Ex  paite  enim 
t  cognoscimiis,  et  ex  partc  pioplielainus,  Cum  au- 


cnabitur quod  ex  parle  est,  id  estoninis  imperfeclioad 
nihilum  veniet.  Nostra  impcifcctio  destruelur,  iion 
id  quod  verum  cst,  evacuabitur.  Dcslruclio  imper- 
feclionis  erit  quaiido  id  quod  perfectum  est,  imple- 
hitur  pcrfeciioiie  veritatis.  Deiiide  Apostolus  ut  ali- 
qua  similitudine  ostendcict  qiiantnm  ah  illa  quje 
futura  est,  distet  ha;c  vita,  non  qu;iliiiiucunque  ho- 
miuum,  sed  etiaiu  illorum  qui  pnccipua  sic  sanctL» 
tatesunt  prsdili,  suhjecit : 

I  Cuin  csscm  parvuUts,  loquehar  ut  parvuliis,  sa- 
<  picbaiii  iit  purvuhis,cogitabam  ut  parvulus.Quando 
€  autemfactussuin  vir.evaouavi  qua;  erantparvuli.> 
Ad  illa  eiiim  inetTahilia  qualecunquc  adhibens 
de  iiotis  rebus  exempluin ,  parvulam  .letatem  vi- 
D  rili  romparavit  a;tati.  lii  hac  ergo  vila  mirabilliini, 
homiuum  prophetia  vel   stientia   ita   comparanda 


tem  veiierit  quod  perfectum  est,  evacuabilurquod      est  iili  vit»,  quasi  scientia  parvuli  ad  virum.  Quia 


«  ex  parte  est.  » 

Cliaritas  quidem  nunquam  excidlt,  id  est  nec 
nunc,  nec  in  alia  vita  a  siio  statudccidit,  iil  niinua- 
luraut  deflciat,  sed  c:etpra  charismata  decidunt  et 
deflciunl.  Qiiia  sive  prophetice  accipiantur  qua;  nunc 
necessaria;  siwl  iii  tcmpore  caecilalis  iiostnc,  iii  luce 
futuri  sacculi  cvacuabuntur,  id  est  ahoiiini  utiliiato 
lient  vacux,  et  ideo  cessabiint.  Nam  ubi  eruiit  om- 
nia  pra;sentia,  quornodo  pra;dicerctur  aliquid  futu- 
rum?  S!i'e  lingucF,  accipiantur,  id  est  variarum  lin- 
guarum  locutiones  ,  in  illo  s:i;culo  cessfibunt.  Ubi 
erunt  enim  manifcsta   ouinia,  cur  alicui  diccretur 


sicut  vita  li;i;c  imperfecla  est,  sic  et  sciciitia.  Tunc 
autem  pertiiigeiniis  ad  virilem  perfeclioiiem,  cun) 
forti  seiisii  perveiierimusad  angelorum  ;i;qualitatem. 
Quasi  dicatur  :  Prophetia  et  scientia  qua:  sunt  ex 
parte,  sic  evacuabuntur  cum  vcncrit  illa  veritatis 
pcrfecta  cognitio  sicut  scnsus  et  locutio  parvuli 
evaouatur,  cuin  ille  ad  perfectam  scienliam  perve- 
ncrit.  Cur  eiiim  iioc  Apostolus  dixerifr,  insinuat 
subdendo. 

1  Yidemus  nunc  per  speculum  in  seiiigmate,  tunc 
«  autem  facic  ad  fariem.  Nunc  cognosco  ex  parU", 
(  tuBC  auicm  cognoscam  sicut  el  cognitus  sam.  >. 


957 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI. 


IN  EPIST.  I  AD  CGR. 


996 


Indc  poiesl  videii  quoniam  oum  perfeclio  veneril,  A  festa  visione,  sicut  olim  antequam  essem,  cogiiitus 
evacuaLiitur  imperfectio,  quia  nunc,  id  est  caligine      sum  ab  eo  in  prasdestinatioiie. 


praeseutis  viiEe  videmus  per  specutuni,  id  esl  cogno- 
scimus  Deuin  per  iinagiuem  suani;  sed  lunc,  id  est 
in  futiiro  saeculo,  nianifostc  videbimus  :  in  speculo 
enim  cernitur  imago.  Et  nos  qui  sinnus  imago  Dei, 
conamnr  uiounque  videre  eunl  per  haiic  imaginem 
suam  tanqnam  per  speciilum.  Speculiim  est  aniina 
ratioiialis,  in  cujus  consideraiione  aliquo  modo  vi- 
demus  Deum,  sed  obscuie.  Yidomus  eniin  per  spc- 
culuni  in  a;niginate.  .^nigina  autem  est,  noii  oninis, 
sed  obscura  allegoria.  Nam  sicut  oinnis  eqiius  ani- 
nial  cst,  non  autem  omne  animal  equiis,  ita  omne 
%nigma  allegoria  est,  non  autera  omnis  allegoria 
a^.nigma.  Alb^goria  vero  est,  cum  aliud  ex  alio  signi- 


«  Nuiic  autem  manent,  fides,  spes,  charitas  :  tria 
haeo.  Major  autem  liorum  esl  cliarilas.  > 

-Ad  tantam  Uei  cognitionem  pervenluri  siimus. 
Sed  ut  pertingere  ad  hanc  valeamus,  nunc  intcrim 
manenl  in  peregrinalione  hac  nobiscum  fides,  spes, 
alque  charitas,  qure  nos  praeparant  illi  visioni. 
Fides,  qua  credimns  quidiiuid  Scriptur.-e  sanctnp 
nobis  credendum  iniimant;  el  spes,  qua  speramus 
promissa  nobis  divinitiis  prseinia;  et  charitas,  qua 
Deuin  ac  proxiraum  diligimus,  et  ipsa  prpeinia.  Et 
ita  sibi  tres  istse  virtutes  copulantur  jn  liujus  vitse 
lempore,  utnulla  earum  sine  duabus  loliquis  proli- 
ciat.  Nunc  maiict  in  sanctis,  lides,  spes  et  charitas. 


ficatur,  id  cst  aliud  dicitur,  et  aliud  intelligitur;  "  (ija  fta;f,  pauca  quidem,  sed  multum  ulilia,  quoniara 


sicut  est  :  «Non  alligabis  os  bovi  triluraiili  {Dcul. 
XXV ;  supra  ix},t  id  esl  non  proliibebis  praedicato- 
rera  vivere  de  prsedicatione.  Sed  ibi  solummodo  al- 
legoria  cst  senigraa,  ubi  difficile  patet  intellootus. 
Lbi  auXein  facije  intelligitur,  non  est  a;nigma.  Cnm 
ergo  dicilur,  videmus  nunc  per  speculum  in  seni- 
gmate,  sicut  in  nomine  speculi  imago  designalur, 
iia  nomine  aenigmatis  simililudo  obscura,  et  ad 
disperliendum  diflioilis.  Nenio  itaque  mircliir  eliain 
in  hoc  videndi  modo,  qui  concessus  esl  luiic  vilae 
per  speculum,  scilicel  in  senigmate  laborare  nos,  ut 
quomodociinquc  videamus.  Nomen  quippe  hic 
«on  sonaret  aenigmatis,  si   esset  faciliias  visionis. 


sine  his  nemo  lit  digiius  ad  illam  visionem  ascen- 
dere.  Et  magna  qiiidem  sunt  lucc  Iria  bona,  sed 
liorum  major  esl  cliarilas,  id  est  cbarilas  quse  lioruin 
trium  esl  una,  ipsa  esl  major,  id  est  majus  ineid- 
tum  habel  quain  fides  et  spes.  Sciendum  quia  quand» 
compar:ilio  lit  ad  plura  ejusdein  generis,  ut  nunc 
charitatis  ad  (idera  et  spem,  quae  similiter  suni  vir- 
tutes,  potest  et  debet  lieri  per  genitivum.  Elliorum, 
poiiitur  propler  tria,  quod  prieccsserat,  major  esl 
charitas,  cui  (ides  et  spes  non  possunt  deesse,  sed 
lides  et  spes  sine  cbaritate  pnssnnt  essc,  Yel  ideo 
major,  quia  lides  cessabit,  dum  fuiura  qute  ciediin- 
tur  .idvencrint;  ot  spes  linem  habebit,  dum  beatitu- 


Nunc  videmus  per  speculum  in  oeniijmnte,  sed  tunc  ^  dinom  qiiam  quisque   pra?slolatur,  acoeperit;  sola 


cum  venerit  illa  perfectio,  videbinius  (acie  ad  fa- 
ciem,  id  esl  manifeste  ad  similitudinein  duorum, 
qui  se  invicem  directo  vultu  sine  aliqua  re  interpo- 
sita  aspiciunt.  Facies  autem  Dei,  manifestatio  ejus 
intelligenda  est.  Facies  vero  nostra  intentio  cordis 
noslri.  \'idebimus  ergo  facie  ad  faciem,  id  est  ma- 
nifestatioiie  Dei  posila  ad  nostrae  inenlis  iiiteiilio- 
nem,  ut  nihil  iiiter  nos  ct  ipsum  intersit.  In  nullo 
enim  membro  tain  bene  cognoscilur  quisque,  sicut 
in  facic.  Et  (um  facies  unius  directa  est  in  faciem 
alterius,  tunc  sine  aliqua  anibigiiiiale  se  cognoscunt. 
Sic  videbimu»,  ciim  in  seipjjo  inanifoste.  Modo  enim 
non  videmus  eum  in  facie,  sed  in  extranea  et  mul- 
tiim  ab  eo  diversa  creaturarura  similitudine.  Et  ego 


vcro  charitas  in  jeternura  porsoverabit,  et  de  visione 
Conditoris  ac  beatitiidine  sanclorum  sine  fine  gau- 
debit. 

CAPUT  XIV. 

«  Seclamini  charitatem  ,  wmulamini  spiritalia, 
I  magis  autem  ut  prophetciis.  Qui  enim  loqiiitur 
I  lingua,  non  boniinibus  loquitur,  sed  Deo.  Nemo 
s  enim  audit.Spiritusautem  loqiiitur  mysloria.  Nam 
I  qui  prophetat,  horainibus  loquitur  ad  *dificat.io- 
t  nem  el  exhorlationem  ct  consolationein.  > 

Quoniani  taiita  esl  charitas,  et  sola  est  quK  per- 
ducii  ad  vilain,  aique  pcrmanet  in  a?ternum,  ideo 
soclflmiiii  toto  dosiderio  charilatem  :  (emulumini 
etiam  spiritaliu,  id  est  desiderate  etiam  illa  spiritus 


eliam  Ipse  qui  tanta  scientia   pise  cwteris  donatus  D  doiia,  ut  smu  gcnera  linguarum,  etc.  sed  magis. 


siim,  nunc  cognosco,  Deuni  ex  parte,  sed  tunccogno- 
scam  eum  ita  sieiil  ab  eo  cognitus  sum.  Magna  enim 
est  interpositio  cordis  nostri  ad  contemplandam  su- 
blimitatem  Dei,  ipsa  inlirmitas  nostra.  Sed  tunc  ad 
purum  intueliimur  eum,  a  quo  nunc  subtiliter  in- 
luemur,  cum,  hac  inlirmitate  deposita,  ad  contem- 
plationis  interna!  gratiam  veneriraus.  Tunc  cogno- 
scam  eum  sicut  ab  eo  sura  ego  cognitus,  id  est  pure 
cognoscam  eum  sicut  et  ipse  ihe  novit,  quia  tunc 
non  per  aliud  videbimus  eum,  sed  raanifeste  con- 
templabiraur  in  iilo  ipso  hoc  quod  ipse  est,  sicut 
ipse  hoc  quod  nos  sumus,  perfecte  cognoscit.  Vel 
lunc  cogiioscam  eum  ita  sine  ambiguitate  in  mani- 


post  cbaritatcm  desiderate  ut  propheteiis,  qiiam  ut 
linguis  loquamini,  vel  virtutes  miraculorum  opere- 
Hiiui.  Post  charitatem,  propbetandi  sludiuin  magis 
liateiuhim  hortatnr,  quia  quamvis  magni  sir.t  spiri- 
tualium  donorum  gradiis,quos  superiusenumeravit, 
hic  lamcn  m.ijor  est,  quoniam  ad  utilitatem  Eccle- 
siae  prolicit.  In  quod  eiiim  qiiis  animum  doderit,  in 
eu  ipso  donum  accipit.  Ideo  gratia  prophetandi  cst 
desideranda,  ut  pra>  dosidorio  accipiatur  ob  multo- 
rum  .•edificationem  poiiiis  quain  linfe-iiarum  varietas, 
quae  nou  proficit  audiloiibus.  Nam  qui  toquilur  lin- 
gua  incogniia,  non  loquiiur  hominibus,  id  esl  intelli- 
gentiae  hominum,  sed  Deo,  cujus  laudes  dicit,  et 
qui  novit  ea  quae  ille  dicit.  Homines  enim  nesciunl. 


95'J  HERVEt  riUUGIDOLENSlS  MOMACHl  «60 

ideoque  nuUus  est  eis  ex  hac  locutione  profectus.  A  c  in  revelationc,  aut  in  scientia,  aut  in  prophelia. 


Nemo  eiiitn  avdit,  id  est  intelliyit  ea  quse  ille  ioqui^ 
tur.  Sed  tamen  Spirilu  sancto  loquiiui-  ipsc  inystc- 
ria,  id  est  secreta  Dei,  quainvis  honiines  ignorent 
quoJ  dicit.  Vel  Spiriius  sanctus  per  euni  loquitur 
wysteria  secrelorum  Dei,  non  ipso.  Iileo  ni.igis  a>n)u- 
lari  piophetarc  dehelis,  quia  qni  proplietat,  id  est  qui 
ventura  vel  occutla  maiiifestat,  iste /o(/Mi<Hr  Iwmiiti- 
bus  ad  adijicationem  eor.um  in  meiite,  i\\ix  adifica- 
tur  ut  sit  teniplum  Dei,  et  ad  exliortaiionem  eorum 
ad  bene  agendum  in  operalione  et  ad  consolaiionem 
eorum  ne  desperent  de  peccaiorum  prseteritorum 
magnitudine,  vel  ad  consolationera  trislitise  prae- 
Bcntium  iribulationum  per  promissionem  fiiliiiaium 
remunerationum.  Possunt  et  doctoies,  qui  Scriptu- 
ras  aliis  esponunt,  nomine  prophelariim  designari, 
juxta  illiid  Sapientis  :  <  Adhuc  doctiinam  quasi  pro- 
phetiameflundamffcc/i.xxiv.j^Sicutcnim  propheta 
pra;dicit  futiira  qua;  nesciuntur,  ila  et  i(octor  diiin 
Scripiuraruni  sensum,  qui  nuiliis  oecultus  est,  nia- 
nifestat,  dicitnr  piophetare.  Et  iste  ad  multorum 
utilitatem  sic  piophelat,  iicc  ab  homine,  sed  a  Spi- 
litu  sancto  est  scnsus  dictorum  cjiis. 

I  Qui  loquinir  liiigiia,  scmctipsiim  a^difical;  qui 
«  auteui  prophelat,  Ecclesiam  Dei  ledilical.  Volo  au- 
«  tem  oninosvos  loqui  liiiguis,  magis  autem  prophe- 
I  tare.  Naiii  niajor  est  qiii  prophelat,  quani  qui  lo- 
t  quitiir  liiiguis,  nisi  forle  iiitcrpretatur  ut  Ecclesia 
I  nedificalionem  accipial.  i 


f  aut  in  doctrina.  > 

Di.xi  qiu  prophetat,  major  est,  propter  aedifica- 
tionem  quani  prcebet  Ecclesise,  quani  qui  lingua  lo- 
qnens,  se  soluni  sdificat.  Sed  hoc  polestis  etiam  in 
meipso  videre,  quia  si  venero  ad  fos,  o  fratres,  lo- 
quens  incogiiitis  /injuis,  quid  vobis  prodero,  cuin 
nesciatis  quid  dixero?  Niliil  prodero,  nisi  loquar 
vobis  uut  in  revelatione,  id  est  in  e.\po5itioiie  revelatio- 
nis,  in  qua  inihi  per  quasdam  figuras  ostensa  fue- 
riiit  mysteiia  Cbrisli,  sicut  et  Joanni  ostensa  legun- 
tur  iii  sua  revelatione;  aut  nisi  loquar  vobis,  in 
«n«ntta,  quam  studio  et  disciplina  niea  conquisivi, 
ut  vos  scire  faciani  qualiter  his  lemporalihus  uti 
dehealis,  et  quid  de  his  seiilire;  aut  in  proplietia,  ut 
vohis  pra;nuntieni  futura,  vel  imnifeslein  occulta  ; 
aut  in  doctrina,  ul  doccam  vos  de  fiJe  et  moribui. 
Et  fum  nuiic  vobis,  qiiando  jam  fialies,  id  esl  Chri- 
stiani  estis,  non  prodesseni  si  liiiguis  iiicogiiitis 
loqucrer  :  palcl  qiiia  miilto  minus  lunc  prodessem, 
cum  adliuc  essetis  infideles.  Cumqueego  qiii  tantus 
sum  apostolus,  loqiiendo  linguis  iioii  possem  vobis 
prodesse,  constat  vos  multo  ininus  lali  locutioiie 
audienlibus  prodosse.  Lingua  inlelligitur  in  hoc 
loco,  obscuras  dicere  et  mysticas  significatioiies,  a 
qiiibus  si  iniellectus  menlis  removeatiir,  nenio 
xdificatur  audiendo  quod  non  iiiielligit.  Uiide 
et  supra  di\it  :  «Qui  loquitur  liiigua,  noii  hoiiiiui- 
bus  loquiliir,  scd  Deo.  Nemo  enini  audit.  Spirilus 


Itemniagispropheliamquani  lingiiam  ideo  debelis  r  iiule»'   loquilur   mysleria.   >   Ibi    eiiim    satis    in- 


optare,  quia  qui  loqitiiur  iinijua  pcregrina  myste- 
rium  aliqiiodet  noii  interprel;ilur  quod  dicit,  semet- 
ipsum  soliim  teJificat  per  id  quod  soliis  foi  lasse  scit 
quod  loquitur;  sed  qui  prnphetat,  id  cst  qui  futura 
CBCteris  pneimiiiiat,  vel  hoiia  qiiae  in  abdilis  Scriplti- 
rarum  iiilclligil,  fratribus  ex  charilaie  revelat,  Ec- 
ctcsiam  Dei  a'difu:at,  quia  onincs  intelliguiit  quod 
loquitui.  QiH  liiigua  ignota  loquitur,  sedificat  se, 
)ion  alios.  Sed  ego  volo,  id  esl  volunlas  mea  est,  nec 
niibi  displicct,  vos  omncs  loqui  lingnis,  id  est  si 
oinncs  donum  loqiiendi  linguis  variis  habcretis, 
quia  alter  adversus  alterum  non  haberet  materiam 
gloriandi  vel  invidendi,  quoniam  omncs  in  lioe 
esselis  fequalcs.  Non  prohibeo  vos  omncs,  si  pote- 


dieavit  eain  se  linguain  appellare,  uhi  sunt  signifi- 
cationes  \elul  imagines  lerum  ae  siinilimdines,  quae 
ul  inlclliganlur,  iiidigeiit  mentis  obtulii.  Cum  au- 
tem  non  inlelligunlur,  in  spiritu  eas  dieilesse.  iion 
in  mente.  Qui  loquitur  lingua.id  csl  spiritu  nonduit 
intelligens  signilicaliones  quas  lingua  spiritus  vohiit, 
plus  semeiipsiim  aedificat.  Contiiigebat  eiiim  ut  qiii 
sic  loquebantur  mysteria  Dci,quamvis  profuiidi- 
tatem  non  intclligereni,  tamen  ex  ipsa  locuiione  ad 
compunctionem  cordis,  ct  niiihotics  ad  liOiium  opus 
incitarentur.  Quia  ergo  etiani  liiigua,  id  est  meinijro 
corporis  quod  movemus  in  ore,  cum  loquimur,  sigiia 
ulique  reriim  daiitur,  iioii  rcs  ipsa?  pioferuntur, 
proptcrea    Iranslalo  verbo  linguani  appellavit  Apo- 


ritis  loqui  divcrsis  linguis,  qaia  doniim  est  Spiriius  D  stolus  quamlibel  sigiiorum  prolationem,  priusquam 


saiKti,  sed  iiiagis  volo  vos  prophctare,  quia  utilius 
est.  Nam  major  est  qui  proplietat,  id  esi  majuris  di- 
gnitatis  esl  in  Ecclesiaqui  fulura  |ua'tlicit,  vel  Scri- 
pturas  aperit,  quam  qui  lotjuitnr  luujnis,  id  est  qui 
iiicognltis  locutionibus  mysti^-ia  proferi,  qiii.''  sibi 
soli  pruficii.  Hoc  eiiim  majus  est  quod  pliiribus  pro- 
desl.  Qiii  liiiguis  loquiiur,  minor  est,  m'si  forte  in- 
terpreletur,  h\  est  cxponat  aliis  qiiod  ipse  Deo  loqui- 
tur.  Si  enini  inierpielari  dicla  sua  poterit, «t  Eccle- 
sia  wdiftcutionem  inde  accipiat,  non  erit  minor. 
Fortc,  dicit,  ut  innuat  quoniam  raro  solet  contin- 
gere  ui  utruinque  uiii  concedaliir? 

I  Nunc  aulcni  ,  fratres,  si  venero  ad  vos  linguis 
ioquens,  quid  vobis  prodero,  nisi  vobis  loquar  aut 


intelliganlur.  Quo  ciiin  inlellectus  acccsscrit,  qui 
mentis  est  proprius,  fit  revelatio,  vel  scieiitia,  vel 
prophctia,  vel  doctriiia.  Proiiide  ail:  Si  venero  ad 
vos  linguis  loqiieiis,  (|uid  voliis  prodero,  nisi  loquar 
vobis  in  revelaiioiic,  aut  in  scientia,  aul  iii  prophe- 
tia,  aut  iii  doctrina?  id  est  nisi  signis,  hoc  est  lin- 
gua;  accesserit  intellectus,  ut  non  spiritu  lantuin, 
scd  ctiain  menle  agaiur  quod  agilur.  Proinde  cui 
sigiia  per  aliquas  rcriini  corporaiiiim  similitudiiic s 
dcmoiistral.antur  iu  spiritu,  nisi  accessisset  menlis 
oQicium  ut  etiam  intelligerentur,  nondum  eral  pro- 
pliela  :  .Magis  piopheta  erat,  qiii  intcrpreiahatur 
qiiod  alius  vhlisset,  ^uain  ipse  qiii  vidissel.  Unde 
apparet  iiiagis  ad  inentem  pertinere    prophetiikm^ 


Dci 


COMMENT.  IN  EPiSTOLAS  PAIJU. 


IN  EPl.ST.  I  AD  COR, 


902 


quam  aJistum  spiiiium,  qui  modo  qiiodara  proprio  \  fundeiitur  iii  aera,  quia  nec  austullare  talia  digna- 


vocatur  spirilus,  vis  anima)  qua;diiiii  meiite  iiife- 
rior,  ubi  corpnralium  rerum  simililudines  expri- 
muiitur.  Sic  olim  raagis  Josepli  proplieia  fuil,  qui 
intellcxit  quid  signilicarent  seplem  spica;  et  septem 
boves,  quani  Pharao  qui  eas  viilit  in  somnis  {Cen. 
XLi);  illius  eiiim  spirilus  informatus  ,est  ut  videret, 
hujus  mens  illuminala  ul  iiilelligerct.  Ac  pcr  hoc  in 
illo  eratlingua,  iii  isto  piophetia,  quia  in  illoreriim 
imaginatio,  in  isto  imaginalionum  inierprctalio.  Mi- 
nus  ergo  proplicla  esl,  qui  rerum  qiiae  sigiiificaniur, 
sola  ipsa  signa  in  spiritu  per  rerum  corporalium 
imagines  videl ;  et  magls  iuopheta,  qui  solo  earum 
inlellectn  pr;cditus  cst.  Sed  niaxime  propheia,  qui 
utroque  prxcellit,  ul  et  videal  in   spirilii   corpora- 


buiiturhomiiies.  Non  ad  corda  hominuin  loquemini, 
sed  iii  acra,  id  cst  non  iililiaeruntvcrba  vcslra,  sed 
otiosa  el  iiiania  eiitis  loqueiites.  Tam  viulta  ntputo 
sunl genera  tingHarum,\i\ est  oliam  si  tam  niulta  loqua- 
mini  ut  suiit  gcnera  linguaruai  iii  toto  lioc  mundo, 
quid  pioderit  lia>c  vestra  locutio,  cuni  niilliis  intcl- 
ligal?  .Multa  suntgencra  linguaiuni,  el  niliil  sinc  vace. 
est,  quia  nulla  res  est  siiie  sua  \oce  et  appellalioiio 
in  unaquaque  lingua.  Ciim  sint  enim  plurima  lin- 
guarum  genera,  habeiit  tanicn  vocum  sigiiificatio- 
nes  proprias  ut  iiiicliigantur,  ncc  potcst  aliquid  in- 
vcniri  qiiod  non  habeat  voccm  signilicalivam  sui.  £l 
idciico  iiianis  cst  loculio  qurC  non  inlelligitur. 
«  Si  crgo  nesciero  virtutcm  votis,  ero  ei  cui  !(>• 


liuni  reruni  signilicativas  similitudiiics,  et  eas  viva-  B  <  qnar,  barbarus  :  et  qui  Inquitiir,  mihi  barbarux. 


citaie  inentis  iniclbgat,  sicut  Daniclis  excellentia 
tentata  esl  et  probata,  qui  regi  somnium  quod  vi- 
deratdixit,  etquid  signilicaret  aperuit  (Dan.  n).  Et 
ipsa  quippe  iniagincs  corporales  in  spiritu  ejus  ex- 
pressae  suiit,  el  earum  hilellectus  rcvclatus  in  mente. 
Sed  ad  epislol*  sequentia  Iranseamus. 

I  Tamen  qua;  sine  anima  sunl  vocein  daniia, 
I  sive  libia,  sive  cithara,  nisi  distinciioiicm  soni- 
«  luum  dcderinl,  quomodo  scieiur  id  qiiod  caniiur, 
aut  quod  cilharizatur?  Etcnira  si  iiicerlam  vo- 
cem  det  tuba,  quis  parabil  se  adbellum?  Ita  et 
vos  per  linguam  iiisi  maiiifestum  sermoiicm  de- 
deritis,  quomodo  scietur  id  quod  dicitur?  Erilis 
enim  in  acra  loquentes.  Tam  multa  ut  pula  ge- 
nera  linguarura  sunt  in  hoc  mundo,  et  nihil  siae 
voce  est.  f 

Linguas  non  prodesse  sine  inlerprete,  siiperius 
ostendi  per  me  qui  sum  rationalis,  ct  laineii  per  in- 
animata  idem  patet.  Nam  ea  qum  suut  sine  unima 
danlia  vocem,  sive  hoc  sit  tibia,  sive  ciiliara,  nisi  de- 
derint  distinciionem  soniiuum,  id  est  distinctos  intel- 
ligibilcs  sonos,  quomodo  scietur  id  quod  canitur,  aul 
quod  citharizatur,  id  est  citbara  resonatur?  Sicct 
loculio  vcstra,  ctijus  spirilualis  suavitas  non  aures 
debel  mulcerc,  sed  meiilem,  inanis  eril  si  iniellecta 
non  fuerit.  l)c  (ibia  et  cilhara  nescietur,  quia  necde 
luba.  Aiia  similitudo  cst  dc  eadem  re.  Etcnim  si  tuba 
dct  vocem  incertam,  id  est  qtiK  bellum  aperle  non 


«  Sic  ct  vos,  (]uoniain  a;miiI.ilores  cstis  L^pirituuni, 
I  ad  aidilicationem  Ecclesiic  qua;rite  ui  abundetis. 

<  Et  ideo  qui  loquilur  liiigiia,  orct  ut  iiitcrprctetur. 
f  Nam  si  orem  liiigua,   spirilus   mcus  orat,   niens 

<  aiiiein  mca  sine  fructu  cst.  Qnid  cst  ergo?  Orabo 

<  spiiiiu,  orabo  et  nieutc  :  psullara  spirilu,  psallara 
«  ct  niciitc.  ) 

Quandoqiiidera  alii  sine  inlcrprete  non  intelligent, 
vcl  quando  quidem  tot  lingiise  suiil,  ct  unaqii^eque 
propriam  distiiictionem  babet,  ergo  si  nesciero  vir- 
tutem  vocis,  id  est  si  ignoravero  vim  propriam  vocis 
quam  profero,  ut  illi  qui  lantum  doiia  linguarum 
habent,  ero  non  intcllectus,  sed  barbarus  ei  cui  lo' 
f,  quor,  qnem  instruere  debco,  quia  noii  potcro  illi 
sensuDi  dietoriim  meorum  intcrpretari  ;  et  ille  vi- 
cissiin  qui  mlhi  loquitur,  crit  milii  barbarus,  cum 
ignoret  senlentias  vocum  quas  proferl,  iicc  valeat 
exponere  mihi.  Sic  ct  vos  eritis  ad  inviccm  barbari, 
si  per  incognitam  linguam  aller  altcri  loculiis  fue- 
rit,  et  iia  erit  dissensio  inter  vos.  Propterea  non 
dissonantiam  ignotarum  linguarum,  pcr  quas  dis- 
cordia  gcneretur,  debetis  aiipclcre ,  scd  unilalcm 
intellcctus,  per  quem  conimuni  laelitia  gloriemini. 
Lt  qitoniam  esiis  cpmuldioies  spiriluuni,  id  esi  desi- 
dcraloics  spirilualium  donorum,  qua:riU'Ut  his  abun' 
dclis  ad  ccdificulivnem  Ecclesiir,  id  esl  ul  non  solura 
linguis  loquamini,  sed  etiam  iiiterpretemini  ut  a;di- 
ficationem   sumat   Ecclesia,    quoniam   seinulatores 


sigiiiricet,  flHis  parabit  se   ad  bellum?  hi&xis  erat  p  estis  spiritiialium   charismaliim.  i^l  jV/tv,  id  csl  ut 


usus  tukc  in  festis  et  bcllis,  diversis  sonis;  et  hoc 
est  quod  dicitur,  quia  si  vox.  tub.is  incerta  fuerit, 
nemo  disccrnet  utrum  solemnitalis  an  belli  sit,  ne- 
moquc  se  ad  bcllum  arrnaiiil.  Ita  et  vos,  qui  quasi 
tiiba  cxaltare  voccm  vcstrum  debctis  {Isu.  Lviii),  ut 
Christi  militos  ad  spii ilualo  bellum  coniia  drcmones 
prjeparetis,  per  linynain  alienam  loqiientes,  nisi  in- 
tcrprciando  dederilis  mauifestum  sermonem,  qiii  pa- 
lam  audientcs  rctincat,  quomodo  scieiur  ab  aliis  id 
quod  a  vobis  in  lingua  alieiia  dicitur?  Ncscieiur  ab 
audltoribus  vestrae  locutionis  sciisus.  Nam  eriiis  lu- 
quentes  in  aera,  id  est  ea  qua;  nulli  pioficient,  scd 
iii  aera  solveniiir,  dum  non  invenicntia  locuni  rece- 
ptaculi  in  audientium  auribus  ut  inlclliganlur,  dif- 


Ecclcsia  sedificctiir,  qui  loquiiur  lingua,orct  ul  inler- 
preletur,  id  esl  orct  ut  accipial  doiuim  inierprclandi, 
iit  proliciat  caeieris  studium  cjus.  Oiet  iion  laliiis 
taiitum,  scd  affectu  cordis,  ut  exaudiii  iiieri'ai'ir. 
Nuni  si  elijin  cgo  qui  laiitus  sum,  orem  iingua,  id 
est  voce  sola, spii i(Ms  meus,  id  esi flatus  oris  mei  orat 
dum  loquor  iii  oralione;  sed  mens  mea  est  sine  fru- 
ctu,  id  est  non  capit  Iriictum  cx  ipsa  oratione,  ad 
quam  non  csi  iiilenta.  Hoc  sa;pe  nobis  accidit,  diira 
psnlmum  vel  oralionem  labiis  profcrimus,  ct  mcnte 
quod  osprofcrl,  non  cogitamus.  El  quando  quidem 
raens  quje  intus  pio  afleclu  non  oral,  quod  os  lo- 
quendo  foris  precaiur,  fiuctum  orationis  non  babct, 
ergo  quid  est  milii  faciendum  .'  Qiiid  est  mihi  utilc? 


963  HERYEI  BURGIDOLENSIS  MONACllI  9C4 

Hoc  Ecilicet,  Orabo  spiri(u  per  os  prohiio,  id  est  A  ftxponalis  adinstiuctionem  audlenlium.  Cfcferum,  id 


orabo  sermone  orans,  orabo  et  menle,  iti  esl  affectii 
mentis,  psallam,  id  est  psalmos  dicam  ;  spiritu,  id 
est  prolaiionc  oris;  psallam  et  menle,  iJ  est  nientis 
atteutione.  Yol  ita  :  Qui  loquitur  liugua,  sic  oret,  id 
est  sic  loquatur  ut  inierpreletur  quod  dicit.  Nam  nie 
ipsum  do  vobisexemplum,  quia  si  oreni,  id  est  si 
loquar  iingua,  spiritus  meus  orat,  sed  meus  mea  cst 
siue  fructu,  id  est  sine  iulelligenua  eorum  qua;  dico. 
Si  eniui  dicam  liugua  quod  non  inteliigo,  velut  allla- 
tus  spiritu  in  ecclesia  loquor,  et  mens  esi  sine  fru- 
ctu.  Ignorat  eniui  animus  si  liugua  ioqiiatur  quam 
nescit,  sicut  soleiii  Latiiii  Iiomiiies  Graece  caiitare, 
oblectaii  sono  verborum,  nescientes  tanien  quiddi- 
cant.  Ut  supradictum  est  spiritus  vocatur  vis  auiraa; 


est  sed  si  bcnedixeris  spiritu,  id  est  si  aliqua  dixeris, 
si  Dei  laudcs  dixeris,  vel  si  benedictionem  aliquam 
proluleris  ignota  lingua,  quam  non  possis  audien- 
tibus  inierprptari  :  qtiis  supplet  locum  idioiw  ?  In 
spiritu,  non  in  menle  beiiedicit,  qui  boua  qua;  lo- 
qiiitur  non  intelligit,  quoniam  sigiia  rerum  cum  uon 
intelliguntur,  et  in  spirilu  sunt ,  non  in  mente. 
IJiota  veio  est  inenuliliis,  qui  nilii!  scit  nisi  quod 
ei  proprietas  naluix  deJit,  quoniam  iSiwfta  Gra;- 
ce,  proprieias  di(  iiur  Latiiie.  Locus  autem  idiotse 
est,  ut  in  iiovissiir.o  benedictionis  dicat ,  Amen, 
qaod  inieipreiaiur  vcrum ,  per  hoc  enim  et 
consensum  suum  indicat  ,  et  beiiedictionem 
coniirmat.  Sed  si  benedixeris  spiritu,  id  esl  si  bene- 


qusedam  mente  iiiferior,  ulii  corporalium  rerum  si-  "  dictionem  dederis  ignota  lingua,  ut  nec  tu  sensum 


militudines  exprimuntur.  Mens  autem  est  illa  supe- 
rior  pars  animae,  iibi  iiitelleclus  et  ratio  proprie  se- 
dem  babent.  Lingua  quoqae  siculet  superiusdictum 
cst,  designare  potest  quamlibel  signorum  prolatio- 
nem  priusquam  inielligantur.  Itaque  dicitur :  Si 
orem  linyuu,  id  esl  si  loquar  prolatione  signorum 
adhuc  non  intellectorum,  spiritus  meus  oral,  id  est 
illa  pars  aniinae  nie;e  lantuni  loquitur,  in  qua  cor- 
poralium  rerum  imagines  exprimunlur  ;  sed  mens, 
id  est  superior  animae  mese  subtilitas,  est  sine  IVu- 
ctu,  quia  iiullam  ibi  refeclioneni  intelligenliK  liabet. 
Cum  enim  spiritus  et  inferior  anima;  natura  loqui- 
tur  profereiido   signa  qua;  non  intelligit,  mens  ad 


diclorum  liiorum  intclligas,  iiec  aliis  exponas,  quis 
supplet  locum  idiotae?  id  est  quis  loco  idiolse  re- 
spondet  Amen  in  (ine  sermoiiis?  Nec  sapiens  lioc 
faeere  novit,  nedum  idiola.  Quomodo  eiiim  dicet 
Amcn  super  luam  bencdictiouem,  cum  nesciat  quid 
dicas  ?  Imperilus  enim  et  abs<[ue  litteris,  audicna 
quod  non  inlelligit,  nescit  (inem  oralionis,  et  non 
respondet  Amen,  id  est  rerum,  ut  conlirmetur  bene- 
dictio.  Per  boc  enim  completur  conlirmatio  precis, 
qui  respondent  Amen,  ut  oinnia  dicta  veritaiis  testi- 
monio  iu  audieiitiiim  mentibus  confirmentur.  Non 
poterit  idiota  rcspondere  benedictioiii  tiia;  quam 
non  intcUigit,  num  lu  quidem  bene  gratias  agis  Dco 


quam  pertinet  inlellectus,  luilhim  frucluni  inde  re-  „  in  illa  benediclione,  et  bonum  est  qiiod  loqueris 


portat.  Qiiid  ergo  est  agenduin?  Hoc  scilicet,  quod 
me  acturum  dico.  Quia  orabo  spirilu,  orabo  et 
meiitc,  id  est  loquar  spirilu  et  menle,  ut  signa  re- 
rum  mihi  formcntur  in  spiritu,  et  corum  refuigeat 
intellecius  in  mente,  sicut  ct  Daniel  in  spiritu  vidit 
soninium  rcgis  (Dan.  ii,  4),  et  mente  interpreta- 
tionem  ejus  intellexit.  Ila  eiiim  et  ego  faciam,  quia 
et  spiritu  signa  loquar,  et  mcnte  scnsum  eorum  in- 
telligam.  Spiritu  dictiones  loquar,  mente  sententias, 
et  similitcr  psallam  spirilu,  id  cst  consonantiam  vo- 
cum  psalmodioe  in  spiritu  resoiiabo,  psallam  et 
mente,  id  est  consonantuira  senteutiarura  attentione 
meiitis  modulabor,  deleclans  rae  intclligentia  spi- 
ritualium  sensiiuin.  Yel  psallam  spirilu,  et  psallam 


sed  aller  non  adificatur  cx  verbis  tuis,  quae  non  in- 
telligit.  Ideo  ciim  ad  ecclesiam  propter  jediticaiionem 
conveniatis,  ea  debent  in  Ecclesia  dici,  qua;  intelli- 
gaiitur  ab  hominibus  et  praestent  .Tedidcationem  au- 
dientibus.  Propterea  qui  loquitur  ignota  lingiia , 
dcl)ct  in  ecciesia  tacerc,  ut  bi  loquautur  qui  prusint 
audientibus. 

I  Gratias  ago  Deo  men,  quod  omnium  vestrum 
«  lingiia  loqiior.  Sed  in  ecclcsia  volo  qiiinquc  verba 
c  sensu  nieo  loqui ,  ut  et  alios  inslruam,  quam  dc- 
I  cem  millia  verhorum  in  lingua.  » 

Propunit  se  cxemplum,  quod  puhlice  iion  dcbeant 
loqui  linguis,  in  quihus  aceipientium  non  sit  aedifi- 
catio,  sicut  ipse  in  ecclcsia  linguis  non  utitur,  ciim 


nienlc,  id  est  concordja,ra  in  rnerabris  ecclcsiae  com-  j)  oraiics  eorum  linguas  noverit.  Non  vitupero,  inquit, 


ponain,  iit  concordenCet  menle,  ac  de  sua  conso- 
nantia  dulcem  melodiam  piilchre  variatam  expri- 
mant.  Sic  et  vos  spirilu  et  raente  loqui  debciis,  irt 
et  signa  videalis,  et  sensum  intelligatis,  ct  ca;teris 
exponatis  ;  atque  id  cst  psallere  spiritu  et  mcnte, 
ut  psalmorura  sensusin  cordevestro  resonet,  quos 
ore  canetis. 

t  Caeterum  si  benedixeris  spirilu,  qnis  supplet 
<  lociim  idiota;  ?  Quomodo  dicet :  Amcn  super  luam 
«  henedictionem  ?  Quoniam  quid  dicas  nescit.  Nam 
I  tu  qiiidem  bene  gratias  agis,  sed  alter  non  sedifi- 
«  catur.  > 

Oiare  debelis  mente  et  spiritu,  ut  et  verba  hislo- 
jise  vel  litleratura;  proferatis,  et  mysticum   sensum 


invobislocutionem  liuguarum,  eo  quod  hanc  habcrc 
nequeam,  sicut  est  consuetudinis  quibusdam,  ut 
invideantj|uod  ipsi  nonvaleni  asscqui,  Nam  omnium 
vestrum  liugua  loqiior  ego,  id  cst  nullus  vcstrum 
aliqua  loquitur  lingua  qua  et  ego  non  loquar  quo- 
tics  volo.  Et  inde  gratias  ago  Deo  meo,  qui  mihi  per 
donum  graliaesuce  concessit  ut  loqui  possira  linguis, 
quas  inler  vos  omnes  babetis.  Sed  quamvis  tanla 
linguarum  noiilia  diviiiitus  sit  mihi  data  iii  Ecclesia 
tamen  cui  debeo  prodesse,  volo  quinque,  id  est  pauca 
rerbn  loqui  meo  sensu,  id  est  quae  inlelligam  ct  expo- 
nam,  ut  et  ulios  inslruam  quam  decem  millia,  id  cst 
valde  nimiam  muhitudinem,  verborum  in  lingua, 
id  cst  ut  neque  inlelligam,   neque  alios  doceam. 


I 


y65 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR. 


9G0 


Quod  a!t,  quinque  verba  et  decem  millia,  vnlgari  A  id  esl  diversis  gcneribuslinguarurn,  ei  in  o/its /afciis, 


consuetudinc  loculus  est.  Yel  sicut  noniiullis  visum 
estperquinqueverba,quinquelibros  Mosi  designavit. 
Volo,  inquil,  in  ecclcsia  loqui  nieo  sensu,  id  est 
spirituali  intelligentia  quinque  verba,  id  est  qninque 
lcgis  volumina,  quani  decem  niiilia  verborum,  id 
est  quani  legis  pcrfectionem  iu  lingua,  id  est  in 
prolatione  signorum  non  iniellecloruni.  Denarius 
enim  proplcr  Decalogum  significat  legeui,  millena- 
rius  perfeciiouem.  Posuil  autem  Aposlolus  quam 
sine  niagis,'ut  uolavct  isiam  parteui,  tum  qua  jun- 
gitur  quam,  nullo  modo  esse  amplectandnm.  Nam 
ubi  sic  ponitur  quani  ,  oslendit  aUeram  partem 
posse  staie,  alteram  vero  miiiime. 

<  Fratres,  nolite  pueri  effici  sensibus,  sed  malitia 


id  est  verbis  spirilualibus ,  loquar  per  apostolos 
huic  popiilo  Ju(la;orum,  el  nec  sic  exaudient  me,  qui 
per  legem  et  prophetas  nunquam  me  voluerunt 
exaudire,  dicit  Dominus.  Vel  in  aliis  linguis  loquar, 
id  esl  Novum  T<;slanientum  praedicabo ;  et  in  aliis 
labiis,  id  est  Velus  Teslamentum  spiritualiier  expo- 
nam,  quo;!  illi  carnalitcr  exponcbant.  IIoc  cst  enim 
aliter  eis  loqui,  quam  selegis  veteris  babenl  verba, 
dura  audiunt  Sabbaliim  solvi,  neomenias  evaciiari, 
ciicumcisionem  cess.ire,  saerificia  immulari,  escas 
dudiim  prohibilas  licere  edere,  Christum  de  Den 
Deum  prsdicari.  Hoc  est  aliis  linguis  et  aliis  labii» 
loqui,  propter  illam  varieiatem  linguarum,  quiC  per 
apostolos  in  die  Penlecosles  sonuit  {Act.  n).   Sed 


parvuli  estote,  sensilius  autem  perfecti  csfote.  In  ^  nec  sic  infideles  Judaii  vclaerunt  cxaudire  Deu 


«  legeeiiim  scriptum  esl,  quoniam  in  aliis  linguis 
t  et  iii  labiis  aliis  loquar  populo  huic  {Jsa.  xxviu), 

<  et  nec  sic  audient  me,  dicit  Domiiius.  Itaque  lin- 
«  guse  in  signum  sunt  non  fidelibus,  sed  infidelibus, 

<  propbetise  autem  non  inCdelibus,  sed  fidelibiis.  > 
Ideo  etiam  non  debetis  appetere  loqui  linguis  tan- 

tum,  quia  hoc  raodo  haberetis  pueroruni  sensum, 
qui  non  atfcndunt  quid  sit  aliis  utile,  scd  quid  se- 
ipsos  pueriliier  dcleclet.  Sed  vos  iiolite  effici  pueri 
sensibus,  ut  pueriles  sensus  liabeaiis  in  appetitione 
linguarum,  quibus  tanquam  pueroruiti  ludis  inten- 
datis,  non  cogitaiites  quid  prosit  utilitatibus  proxi- 
raorum.  Nolite  esse  pueri  sensibus.  sed  estote  viri. 


m, 

ul  ei  per  lidem  et  devotam  conversationem  obedi- 
rent.  Videte  ergo  ne  et  vobis  loquatur  Deus  iii  va- 
riis  linguis,  et  vos  non  exaiidiatis  verba  prsecepto- 
rum  ejus  faciendo.  Et  quaiuloquidein  illis,  qui  non 
exaudierunt  ut  ad  finem  converteienfur,  locufus  est 
Domiiius  in  aliis  liiiguis,  itaque  linguw  sunl  in  si- 
gnum  non  pdeiibus,  qiii  ciedunl  Deum  omnia  posse; 
sed  infidclibvs  qui  boc  non  credunt.  Nam  idcirco 
fiunt  exteriora  miracula  ,  ut  menles  hominum  ad 
interiora  perducant,  quatenus  per  boc  quod  niiruin 
visibiliter  osfendifur,  ea  qiise  invisibilia  sunt,  mira- 
biliora  credantur.  Liiiguse  igitnr  dala;  sunt  in  si- 
gnum,  id  est  ut  siiit  sigiium  invisibilis  prxsenti» 


Qui  enim  non  perduraiit  occurrere  in  virum  perfe-  p  Dei,  qiiia  inlideles  per  miiaculiim  linguarum  poten 

„. ,.„1     :„(; : •_:.._.       ...i •        ......      '■'.: .^-:      _.•-: ,■       .  .  .. 


ctum,  vel  infirmitate  virium,  vcl  mentis  levitate, 
mulieribus  et  parvulis  eomparandi  suiit.  Nolite  sen- 
eibus  esse  pueri,  id  est  nolito  esse  insipienles.  Scd 
quia  Dominus  ait:  «  Nisi  conversi  fucritis  et  effecti 
Kicut  parvuli,  non  intrabitis  in  regnum  coelorum 
{Mallh.  xviii),  (  muUlia  pueri  estote :  si  vos  deleclat 
imiiari  piieros,  non  delectel  imperitia,  sed  innocen- 
lia  ;t  ,humililas.  Malitia  eslote  parvuli.  Qua  malitia 
maiiine,  nisi  superbia;  ?  Ipsa  enim  de  vana  grandi- 
tate  prsesumens,  non  sinit  bominem  anibularc  p;T 
aictam  viara  et  inlrare  per  angnslam  poi lam  ;  pucr 
autem  facile  inlrat  per  angustam.  Et  idco  iienio  nisi 
ut  piier,  iiitrat  in  regnum  coelorum.  Estote  ergo 
parvuli  inalilia  ,  id  cst  deponite  omnem  granditatem 


tiam  Dei,  qui  eis  prsedicalur,  adesse  prajseniem  ih- 
lelligunt.  Sei  proplielia?  non  suiit  signuin  infidelibus, 
quia  infideles  non  credunt  fulura,  qua:  necdum  vi- 
dere  possunl,  si  eis  per  prophetiam  praenuntientur. 
Et  idcirco  propheli*  non  iulidelibus  datse  sunt,  qui 
prophetis  venfur.-i  praedicentibus  ciedere  iiolum,  sed 
pdelihus,  qui  fulurorum  pnenunlialioiii  prudcnter 
acquiescunt;  et  ideo  lideles  iiOu  linguas  appetere 
debcnt,  sed  propbeiias.  Vel  nomine  proplietiaruiu 
intcrprctationes  Scriptutarum  designari  possiiiit. 
Propheti.-e  crgo  non  sunt  signum  iiifidelibus,  sed 
fidelibus,  qiiia  inlideles  per  exposiiioncm  Scriptu. 
rarura  quibus  nullam  fidcm  ailbibent,  nequaquam 
Deum  cognoscunt,  (Ideles  autem  secreta  ejus  ibi 


quam  malitia  superbi»  facit,  ut  sitis   remoti  ab  D  mysleria  intelhgunt.  Major  autem  et  utilior  est  pro- 


oniiii  malitia  sicut  puerij  studcnles  his  quse  faciaiit 
ad  utilitalem  fratrum,  quod  cst  perfectio  sensus. 
Itaque  nolite  pueri  effici  sensibus  per  imperitiam, 
ut  sicut  pueri  non  inlelligatis  quod  dicitis ;  sed  ma  • 
lifia  parvuli  estote,  ut  sitis  immuiies  abomiii  niali- 
tia  veiut  pueri;  sensihus  aufem  profccti  estote,  ut 
i:ite!Iigatis  plene  quod  dicitis,  et  quid  ad  instructio- 
nem  Ecclesia;  sil  necessarium  scialis.  Nec  debetis 
pueriliter  appetere  loqui  linguis  quas  non  intelligi- 
tis,  quia  liiigua;  iu  signum  iulidelihKs  daiitur,  quod 
vos  jam  uon  estis;  et  non  aJ  jedificationem,  qiiae 
necessaria  vobis  est  jam  fidelibus,  ei  hoc  est :  Nolite 
qua;rere  linguas,  quia  in  lege,  id  est  in  libro  isaise, 
icrivlum  est  {Isa.  xxvili),  quoniam  in  aliis  linijuis. 


phetia,  id  est  prophetarum  inlerpretatio,  qu«  fide- 
libus  prodest  et  semper  esl  opus,  quam  linguarum 
loculio,  qiise  propter  infideles  ad  tempus  dafa  est. 

1  Si  ergo  conveniat  uuivcrsa  Ecclesia  in  unum, 
t  et  omnes  linguis  loquaiitur,  intrent  auteni  idioiai 

<  aut  JnUdeles,  nonne  diceut  quod  insauiiis?  Si 

<  autem  omnes  proplieteitt,  intiel  autem  quis  inli- 

<  delis  aut  idiota,   convincitur  ab  omnibus,  dijudi- 

<  caiitur  ab  omnibus.  Occulta  enim  cordis  ejus 
c  mauifesla  fiunl,  et  ita  cadens  in  faciem  adorabit 

<  Deum,  proiiuntians  quod  vere  Deus  in  vobis  sii.  i 
Alia  ratio  cur  non  debeatis  loqui  linguis,  sed  po- 

tius  propbeiare.  Quia  lingua;  in  signum  sunt  infide.- 
libus,   non   in  xdilicaiionem   Udeiibus,   propbeti^ 


967 


IIERVEI  BIJRGIDOLENSIS  MO.NACHI 


9fi1 


tero  Gdeles  seniper  aediricant,  ergo  si  conveniat  in  \  $trum  liabet  unde  possit  aliis  proficero.  Ideo  millus 


ttnum  universa  Ecclesia,   id  est  si  coadunelur  in 

unum  universa  (ideiium  congregalio,  ct  omnes  ii>i 

sinc  inlerprele  loijuunnir  lii\(jim,  sed  mlrenl  idiotm 

vel  inipeiili  vel  in/ideles,  noiinc  dicent  qitod  insaiiilis 

quasi  arn-ptilii,  tuni  altcr  alieium  noii  iniclligat  ? 

Dicenl  utique  vos  iusanire,  cuin  videanl  loculioneni 

vcstram  neinini  prodesse,  sed  tiinniltum  quemJam 

incognituni  lieri,  velut  pliienesim  suslinenlium.  Et 

sic  prafbelis  vos  itlis  derisui,  quos  exempio  vestro 

debctis  convertere.  Sod  si  omnes  in  Ectlcsia  prophe- 

lenl,  id  est  ventura  vel  occulta  per  propiicliain  ma- 

nifeslent,  intrct  autein  ad  eos  aliquis  injidttis  vel 

idiota,  convincitur  ab  omnibus  de  suo  crrore  qucm 

noti  valet  negare  conlra  eos  qui  cor  ejus  per  spiri- 

tiim  proplietiai  intuentur,  et  dijudicaiur  ab  omnibus, 

id  esl  damnabilis  osteiiditur,  dum  unusquisque  dicit 

de  eo  quam  reus  sit,  el  occuUa  cordis  ejus  fiunt  ma- 

nifesta,  vel  cogilationes  ejus  dcicguntur  a  prophe- 

tantibus,  el  ila  cum  vidcril  arcana  suaD  raentis  per 

Spiritum  sanclum,  qui  in  vobis  loquilur,  esse  denu- 

data  cadens  in  (aciem,  id  est  bumiliaiis  se,  conver- 

sus  ad  pa:iiitentiani  tam   manifesta  Dci   prxsenlia 

superatus,  ndorabii  Deum,  id  cst  Spiriluni  sanclum, 

qui  cordis  ejus  occulta  sicut  Deus  per  vos  palefa- 

cere  poluit,  prcnuniians  orisconfessione  quod  inlel- 

iigil  corde,  scilicet  vere  Deum  in  vobis  esse,  qui 

cordium  aiienorum  secreta  per  vos  rimatur.  Notan- 

duni  quia  proprie  idcirco  dicatur  prophetia,  qiio- 

iiiam  piaHlicii  futura.  Siint  tanien  iria  proplieli»  p  '  \"'  "—■••■—/•■--  ■         .      .,  .  . 

'  ■  ,,  '  lelur.  Si  autcni  non  liient  interpres,  taceat  in 

tenipoia,  praeteritum,  prccsens  el  hituiuin.  Prophc- 

tiacniro  de  prsetcrito,  ubi  de  casu  primi  angeli  di- 


se  excuset.  .41ius  euim  habet  psa/nium,  id  est  laudem 
Dei  per  caiilicum;  alius  habet  docirinam,  id  est 
scnsuum  cxpositioucni  pcr  spiritualein  prudentiam, 
qua  se  tt  alios  de  moribus  inslruere  valeat;  alius 
liabet  apocalijpsim,  id  est  revelationem  occultorura 
qu3e  sibi  Spiritus  sanclus  ostendit;  alius  liabel  lin- 
guam.  Iloc  idcirco  dixil,  ut  eos  qui  linguis  loqui  po- 
lerant,  i:on  contrislaret.  Permisit  eiiiin  eos  loqiii 
linguis,  ita  lainen,  ul  inlerpretatio  scqiieretur.  Et 
ideosubjetil,  interpretationem  liabet.  Quod  proplerea 
dixit,  ut  si  inlerpres  adessel,  daretur  locus  loqucnli 
iinguis.  Non  dixit  quod  unusquisque  liabcret  hscc 
omnia,  sed  ostendit  quia  non  erat  quisqiiam  in  eis, 
qui  horum  aliquid  non  habcrel.  Talis  ciiim  lociitio- 
nis  hiijns  cst  sensus,  ut  qui  intelligit  psalmum,  lo- 
quatur  de  psalmo,  qui  habet  scientiam  docendi,  do- 
ceal  :  qui  liabet  apocalypsim,  id  cst  revclationem- 
aliquam  myslcriorum,  dicat  qiuu  sibi  revelata  sunt ; 
et  caitera  similiter,  ut  nihii  sit  in  cis  quod  non  allcr- 
utrum  xdiricet.  Omnia,  inquit,  ad  wdificalionem 
fiant.  Conclusio  hasc  csl,  ut  nihil  incassum  in  Eccle- 
sia  geratur,  scd  magis  laboretiir,  ut  et  imperili  pro- 
ficiant.  Et  idcirco  omnes  paralos  vnlt  convenire  di  • 
versis  donis  spiriiualibus,  ut  ipsa  aviditate  mcntij 
vigitantcs,  invicem  seexhortari,  meliora  buna  lemu- 
lenlur  ad  illuniinalioiieni  fiatrum. 

I  Sivc  lingua  quis  loquitur,  secundum  diios  aut 
(ut  mulliim)  ires  ;  et  per  partes,  et  unus  interprc- 


i  Ecclesia,  sibi  aulem  loquatiir  ct  Deo.  i 


citur :  I  Quomodo  cecidisti  de  coelo  Luciler,  qui 
mane  oriebaris?  (fi.i.xiv.)  >  rroplieiiadefuturoest : 
Pominus  ad  judicium  vcnietcum  seniorilius  popiili 
sui  [Isa.  iii).  >  Prophctia  vero  dc  prxsenli  est,  qune 
in  praseiilibus  Apostoli  vcrbis  ostenditur.  Cum 
enim  dicitur  :  Occulta  cordis  ejiis  manifesta  fiunt, 
profccto  moiistratur  quia  pcr  hiinc  modum  proplic- 
li;c  spirilus  non  pnedicit  qiiod  ftituruin  est,  scd 
osiendit  quod  est.  Quo  autein  pacto  dicitur  prophe- 
liae  spiritus,  qui  niliil  futurum  indical,  sed  prsesens 
narial?  Sed  recte  propheiia  dicilur,  non  quia  p;»- 
dicit  vcntura,  sed  quia  prodit  occulta.  Rem  (|uippc 


Incipit  nstendcrc  quomodo  hxc  omnia  (iant  ad 
%diiic3tioiicin.  Omnia,  inquit,  fiant  ad  profectiini, 
sive  lingiiarum  locuiio  sive  ca;lera,  ei  hoc  est.  Sive 
quis  liiKjua  loquitur,  secundum  diios  fiat  locutio,  oiit 
ut  muttum,  dicam,  secundura  tres  Gat,  id  est  duo 
vel  tres  loqiiaiitur  linguis,  et  non  plus,  ne  occupent 
diem,  et  noii  sit  lociis  loquendi  pioplictiS',  qui  nia- 
&iine  siinl  uliles.  Et  per  paries  loquanlur,  id  est  non 
simul  omnes,  ne  insanirc  videantur,  sed  singuli,  id 
est  «nus  post  aiium,  sivc  in  diversis  ecclcsi.Te  iocis  ; 
et  unus  intcrpielctur,  hoc  est  aliqnis  exponal  popuJo 
veiba  illius  loqiicnlis.  Consueiudo  tunc    erat,'ut 


quamlibct  siciit  al)  ociilis  nostris  subtrahunl  U;m-  D  quando  convcnicbaiit  in  Ectlcsia,  vel  in  aliquo  loco 

propter  dotlrinam,  itli  qiii  scicntiam  liiiguarum  ac- 
ceperaiit,  loqiicrentiir  ct  alii  exponcrtnl,  ct  hoc  lie- 
bal  in  Ecclesia  per  catervas.  Iii  uiia  parie  Ecclesise 
erat  qiiajdam  collectio,  et  in  aliera  parte  alia  ;  et 
unaqu:cqne  pars  suum  babcbat  loqiienlem,  ct  suum 
interpietcm  :  et  hoc  est  qiind  Aposioliis  dixit,  Ht  in 
uiia  ecclesia  non  loqiiniilur  nisi  diio  vel  Ircs  ;  cl  pcr 
parles,  ul  iibi  unus  loquitur,  iioii  loquatiir  aller; 
vel  uiiusposl  alterum  loquatur,  et  unus  ■interprcte- 
lur  nniciiique.  Scd  si  non  fiterit  inlcrpict,  id  cst  qiii 
intcrpiciiMur,  taccal  linguis  loquens  in  Ecctesia,  ubi 
non  dcbet  .iinliri  locutio  iiisi  quac  siiilicet;  sed  sibi 
loquaiur,  id  esi  intra  sc  tacite  orct,  ct  loquatur  Deo, 
qui  audit  muta  omnia.   Sibi  loquitur,  qui  ex  his 


pora  in  fuluro,  ita  ab  oculis  nostris  in  prsseiiti 
subtiahit  causa.  Veiiiura  enim  res  occutlaiiir  iii 
fiituro  teinpoie,  pra;sens  auteo)  cogitatio  abscoiidi- 
lur  in  latenti  coide. 

<  Quid  est  crgo,  fraties?  Cum  convcnilis,  uniis- 
«  quisqiie  \eslriiin  psalmum  liabtt,  doctriiiani  ha- 
f  bet,  apocalypsiin  habct,  lingiiam  liabel,  inlcrprc- 
I  lalioncm  habct.  Omnia  adajdiiicationein  liant.  > 

Jam  incipit  determinare ,  quoniodo  linguis  sit 
utenduin;  quandoquiJem  h.-ec  quae  diximus,  cve- 
niuiitdelocutione  linguarum,  ergo  quiit  cst  agendiiin, 
o  fralres?  Ad  a;dilicalioncm  cxerccndx  sunt  utcic- 
tera.  Nam  cuin  convenitis  in  Eccicsia,  ubi  «difica- 
tionem  audicntium  operari  dcbetis,  ttnusquisque  le- 


969  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  IN  EPIST.  1  AD  COR.  070 

quae  dicil,  compungilur  :  et  Deo   loquiiur,  iiuis  A  adliKi-ere  cupiunl,  pacem  seijuanlar,  disscnsioiicm 
Deum  nrat  vel  laudat. 

I  PrO!>heUB  autein  duo   aut   tres  dicant,  et  cse- 
«  teri  dijudicent.  Quod  si  alii  revelalum  fueril  se- 


I  denti,  prior  taeeat.  Potestis  enim  omnes  per  sin- 
t  gnlos  prophclare,  ut  omnes  discant  et  omnes 
<  8ximrlo!'tur,  ct  spiiiiiis  propliclaiuni  prophetis 
«  subjectu9  cst.  Non  eiiim  dissensionis  est  Deus, 
«  sed  pacis,  sicul  ct  in  omnibus  Ecciesiis  saiicto- 
c  rura  docfto.  t 

Sicut  de  his  i|iii  linfcia  loqnuiilur  dixi,  ita  et  de 
prophetis  dico,  ut  duo  aut  trea  propheta;  dicant,  id 
estloquanlur  ad  popuiura  in  diversis  Ecciesiii;  par- 
tibns.  Dno  vel  tres  ioquantur,  quia  suilicit  scrmo 
tol  hominum,  et  in  ore  duorum  vcl  trium  stal  omne 
vertmift;  rojteri  vero  propheta?  dijiidicent  vcrba  eo- 
Tvm,  liiscsnicntes  a  honis  meliora  ei  a  meiioribus 
opiiina  {Deut.  xviii ;  Mattli.  xvii ;  Joaji.  viii ;  //  Cot. 
xiii).  Sed  .'li  interim  per  Spiritum  sanctum  (uerit 
revetatum  aliquid  raelius  alii  sedenli  qui  asidii  bat, 
prior  qui  loquebatur,  taceat,  ut  ct  iste  loquatur 
quod  sibi  divinitus  est  revelalura.  Saepe  eniin  ju- 
niori  revelat  Dominus  quod  melius  est;  et  ideo  per- 
mitlat  etim  prior  loqui.  Ncc  sibi  pulet  injuriam  lieri, 
si  tacuerit  ut  inferior  loquatur,  quia  plerumque  da- 
lur  inferiori  quod  non  est  conccseum  superiori. 
Ideo  loqui  debet  illecui  revclatum  es(,  quia  poiesli» 
omnes  prupketare,  tain  ilie  qui  prius  accepit  revela- 
-tioncff,  quara  ille  qui  prior  Ctt'pcrat  loqui.  Omnes 


fjigiant,  sicut  ego  docco  iii  oiiinibus  ccclcsiis  saucto- 
runi.  El  idco  i>t  vuilis  sanctoruni  ecclesiis  quae  syiit 
per  orbem,  communicare,  pacem  in  Deo  vicissim 
servate  sicut  illae.  Ve!  qui  linKuarum  nolitiam  acce- 
perunt,  qui  prophetioe  grali.Tm  habent,  ita  loquantur 
in  ecclesia  sicul  nunc  docui,  ct  sicut  in  omnibus 
ecclesiis  sanctoruin  doceo.  Ac  si  dicaiur  :  Non  est 
singulare  vel  novura  quod  nunc  dixi,  idco  Grmlter 
tenete  quod  oranes  tenenl  ecclesi*. 

t  Mulicres  in  ecciesiis  taceant.  Non  enim  permit- 
1  litur  cis  loqui,  sed  subditas  esse,  sicui  el  lei  di- 
c  cit  (Geti.  iii).  Si  qiiid  auiera  volunt  discere,  dorai 
t  viros  suos  interrogent.  Turpe  est  cnira  raulieri 
t  lo(jui  in  ecclcsia.  An  a  vobis  verbum  Dei  proces- 
«  sit?  an  in  vos  solos  pcrveiiit?  » 

Quaiuvis  dixcrim  quia  polestis  omnes  prophelare, 
mulieres  taraen  in  ecclcsiis  taceanl.  Nunc  redit  Apo- 
stoliis  ad  id  quod  supra  pi-aetermisprot.  Siiperius 
enira  veiari  mulieres  in  ecclesia  prsecepit,  modo  iit 
quietae  sint  et  verecundse  ostendii,  quia  conlra  ordi- 
nem  est  naturse  vcl  legis,  ut  in  coiiventu  virerura 
femin.i;  loquanlur.  Non  enim  ab  aliqua  aucloritatc 
permiltituT  eis  in  ecclcsia  liiqni,  sed  pr.Tcipitur  eas 
sMitas  esse,  sicut  lex  in  Genesi  dicit  :  «  Sub  viri 
potesiale  eris,  et  ipse  dorainabitur  lui  iGen.  iii).  » 
Lex  ista  specialis  est  mulipribiis  imposila,  et  ob  hoc 
Sara  subjecta  erat  Abrah*,  dominum  eum  vocans 
(Ceii.  xviii;  /  Pelr.  iii).  Duabus  de  causis  jubetur 


-inquam,  potestis  prophetare,  non  quidem  simul,  ne  ^  ,„„,1^^  esse  subjecta,  quia  ex  viro  est,  et  p^-r  ipsam 


coniurbatio  fiat,  sed  per  singulos,  alius  posl  aliuni 
ul  omnes  etiam  majorcs  discant  quse  ignorant,  el 
umnes  exliorientur,  id  cst  moneanliir  io  his  quse, 
cum  inielliguiit,  negligum.  Et  dcbct  loquens  cedere 
sedcnti  ut  loquatur,  quia  et  spiriius  proplietariim  est 
subjectus  proplietis,  id  est  in  hoc  facit  voliiutatem 
prophetarum,  ut  qiiamlo  vult  prdplicta,  perraitiat 
eum  tacere;  et  rur.uiui  quando  vuli,  permiltat  eura 
loqiii.  Ne  quis  diceret  se  non  posse  tacere,  quoniam 
spirilus  ministrans  sibi  cogerci  eum,  dicitur  quia 
spiritus  prophelarum  prophetis  subjeclus  esi,  ut  in 
swa  habeaiit  poteslalc  qiiando  taceaiit  et  quando  lo- 
quantur.  Sulijeclus  est  spiritus  prophelis,  ut  quando 


intravil  peccatum  [Gen.  ii).  Juie  enim  tacet  inier  vi- 
ros,  quse  cum  loqueretur  vlro  suo,  siiasit  pcccatum 
(//  Cor,  II ;  Gen.  iii).  Non  loqnaiitur  in  ecclcsia  ; 
sed  si  quid  vptunl  discere,  interrogent  doiiii  viros  snot 
cum  disciplina  ct  subjectione.  Nam  itirpc  esi  nnilicri 
in  ecctesia  lofjui.  Tiirpc  est,  quia  contra  discipUnant 
est,  ut  in  domo  Dei,  qui  eas  viiis  subjeetas  esAO 
praeeepit,  de  lege  loqui  prsrsiimant,  ciim  sclant  illic 
vjros  habere  primatum  et  sibi  magis  compeiere  uj 
in  domo  Dei  precibus  vaccnt,  ct  retiiifntcs  iinguam, 
auies  aperiant,  ut  audiant  qiiomodo  misericordia 
Dei  mortem  vicit  per  Christum,  qu«  per  eas  regna- 
vit.  Nam  si  audeant  in  eccicsia  loqr.i,  dcdecus  esl. 


voluiit,  tacere  possint;  ei  (luando  volunt,  loqui ;  ...  .    ,       .,. 

V,    ,      .         ,.  ,  ,      ,     _  luia  idcirco  velanlur  ut  i!i  humililate  appareaiit.  Si 

nec  cogit  eos  iit  Pytbomcus  aliqua  clamare  vel  sub- D  '  ,  ,  ...  ,  .     _    ... 

lacere.linde  si  prior  proplieta  iion  ccdit  alii,  videtur 


non  esse  in  eo  Spiritus  Dci.  Vere  subjectus  esl  eis 
spjritus  ut  pro  voluntale  sua  possinl  ratione  lacere 
vel  loqui,  quia  non  est  Deus  dissensionis,  sed  pacis, 
id  est  Spiritus  sanctus  qui  Deus  cst  ei  proplielas  re- 
p!et,  non  est  auctor  dissensionis  et  discordi*,  sed 
pacis  et  concordiae.  Esset  enim  auclor  dissensionis, 
non  pacis,  si  et  eura  qui  prior  cceperat  loqiii,  noii 
sincret  tacere;  et  hunc  qui  interini  repentiua  reve- 
lalione  impletus  esl  cogerel  loqui.  Inde  enim  discor- 
ilia  et  dissensio  nasceretur.  Sed  isle  spiritus  pacem 
general.  non  discordiam,  ut  alter  propiicta  raiiona- 
^«liler  cedat  alteri,  non  siraul  ambo  loquantur.  Deus, 
iniiuam,  estpacis,  non  discordiac,  ut  quicunque  Deo 
Patboi.  CLXXXI, 


autera  inverecuude  se  ostenduiit,  opprobrium  est 
viris,  quia  in  mulierum  insoleoiia  eliam  marili  no- 
tantiir.  H.-cc  qu.i;  vobis  irado,  tencre  dcbelis,  noa 
vestra  instituta  nieis  tiaditioiiibus  privferre,  et  caj- 
teris  fidelibiis  quasi  fonlcin  rcli^.ionis  veib  tradere. 
Quia  an  pruccssit  a  vobis  verbum  praedicalionis  Dei? 
Non  utique,  sed  a  nobis  ad  vos  venil,  quouiaiii  a 
nobis  qui  de  circumcislone  sumu.s.foepit  evaiigclica 
piaedicatio,  non  a  vobis;  ncc  beiiclicium  vos  dc<!i- 
stis,  sed  accepislis.  Ncc  quasi  singularitev  elerfi  de- 
belisgUiriari,  aut  de  singulari  scieufa  extolli.  Quia 
nunquid  in  ros  solospervenit  verbum  Dci?Non  uli- 
quc,  sed  in  alios  per  orbera  similitcr  pcrvemt,  el 
ideo  nolile  velie  fieri  magistri,.  Consiiiuendo  cov^- 


971 


HERVEI  BUUGIDOLENSIS  MONACHI 


97* 


tradiLicncs  vpstras,  sed  teiiete  quod  ubique  tenent  A  est  desiderale  prophefare  ad  mullorum  sedificatio- 


aliiT,  geiiiium  Ecclesiae. 

f  Si  quis  videtur  propheta  esse  aut  spiritualis, 
t  cognoscat  ([uk  sciibo  vobis,  quia  Domini  sunt 
«  mandata.  Si  quis  autem  ignorat,  ignorabitur.  > 

Ego  quidem  talia  vobis  scribo.  El  si  quis  inter 
vos  est,  qui  videtur  esse  proplieta,  id  esi  prssciens 
futurorum,  aut  spiritualis,  id  esl,  spiritualiter  vi- 
vens,  quamvis  non  habeat  notitiani  futuroium,  co- 
gnoscat  ista  ciua:  scribo  vobis  quia  non  sunt  a  me, 
sed  sunt  mandata  Domini.  Iloc  dixit  Apostolus,  ali- 
ler  ista  qu*'  scribebat  a  parvulis,  et  aliter  a  capa- 
oioribus  posse  intelligi  scieiis.  Solidam  enim  voluit 
esse:  scientiain  spirilaliura,  ubi  non  solo  accommo- 
daretUr  lides,  sed  certa  cognitio  tenerelur.  Ac  per 


nera ;  et  quamvis  linguae  parum  prosint,  nolite  la- 
raen  proliibere  loqui  linguis  ne  fiat  disseusio.  Sed  om- 
nia  tara  liEec  quara  alia,  fiant  in  vobis  Iwnesie.  id  est 
cum  pace  et  disciplina,(;(  secundum  ordinem,  ut  alia 
prius  e(  alia  posierius  aganliir,  el  propheiia  linguis 
pra^feratur  {Calal.  i). 

CaPUT  XV. 

•  Nolum  autera  facio  vobis  Evangeliuni,  fraires 
i  quod  praedicavi  vobis,  qiiod  et  accepisiis,  in  quo 
«,  et  slalis,  per  quod  el  salvamiiii,  qua  ralione 
«,  prsedicaverim  vobis  si  leneiis,  nisi  fiustra  credi- 
I  distis.  I 

llic  iiigredilur  Aposlolus  reprehendere  Corinthios, 
qui,seducli  a  falsis  aposlolis,  dubilabant  de  resurre- 


hoc  parvuli  ea  credebaiit,  quae  spirituales  iiisuper      ctione  communi,  existinianies  neniiiiem  resurrectu- 


cognoscebant.  Coercei  eiiam  liis  verbis  et  ad  pacifi- 
eum  ordinem  revocat  inquieios,  tanlo  ad  sedilionem 
facilioies,  quanto  sibi  videbanfur  spiritu  excellere, 
eum  superbiendo  cuiicla  lurbarenl.  Si  qiiis,  inqiiit, 
■videtur  prophela  esse  aut  spiritualis,.cognoscat  quse 
scribo  vobis,  quia  Domiiii  sunt  mandala.  Si  quis  vi- 
delur  esse,  utique  non  est.  Nam  qui  est,  sine  dubi- 
taiione  cognoscit.  Nec  admoniiione,  nec  coercitione 
opus  habet,  quia  oninia.  judical,  et  a  nemiiie  judi- 
catur.  llli  ergo  seditiones,  et  perlurbationes  in  Ec- 
clesia  faciebant,  qiiia  videbantur  esse  qiiod  non 
erant.  Et  hos  docet  cognoscere  Domini  maiidala  esse 
quae  scribit.  Praecipue  tamen   pseudoaposiolos,  a 


rum,  cum  viderent  corpora  morluorum  sepeliri  et 
putrefieri.  Hunc  errorem  destruit  apostolus,  probans 
mortiios  in  tine  ssculi  resurrecluros,  et  hoc  facit 
pei*  resurrectionem  Christi,  de  qua  ceriissimum  erat 
illis.  Haclenus,  inquit,  de  spiritualibus  donis  disse- 
riii.  Sed  niodo  notum  facio  vobis  Evangelium ,  id  est 
boiium  nuntium,  qiiojiisti  nuntianlur  resurrecturi 
ad  gloriam,  quod  non  est  novuni,  sed  olim  vobisa 
rae  prsedicaluni  :  quod  et  vos  accepisiis,  id  est  dignum 
acceptione  judicastis,  et  devote  illtid  susccpistis,  i» 
quo  etiara  et  statis,  id  est  firraiter  perduratis.  Quod 
enini  dicit,  iii  quo  et  slatis,  illis  dicit,  qiii  erant 
firiai  in  fide  resurrectionis.  Promiscuis  eiiiin  loqul- 


quibus  fuerant  depravaii,  in  hac  seiitentia  tangit,  r  '">■,  ut  ei  hi  qui  iii  fide-suiit,  gaudeant;  et  qui  nii- 


qui  pro  desideriis  hoiiiinum  non  divina,  sed  terrena 
docebant,  ideo  hic  nihil  suum  tradere  se  dicit,  scd 
Domini,  ut  quibus  suadet,  Deo  acquisili,  non  homi- 
nibus  videantur.  Cognoscal,  inqiiit,  ea  quae  scrilo 
vobis  de  lingiiis,  proplieiis  ac  mulieribus,  el  de  c«- 
teris  spiritualibus,  quia  sunt  Domini  mandala.  Sed 
si  quis  haec  ujnoral,  ignorabitur  a  Domino,  id  est 
improbabitur  cum  illis  quibus  dicetur  :  i  Non  novi 
*os  (Matth.  vii),  >  id  est  non  novi  esse  meos,  vel 
non  novi  inler  praedestinatos.  Nam  hoc  dicitur  con- 
tra  pusillos,  qui  iii  cruce  Christi  gloriantur,  et  ta- 
men  igiioraiit  ea  qu»  de  divinis  mysleriis  sublilis- 
sime  disseruntur.  Non  enim  perit  unus  de  pusillis 
(Matth.  x;  Luc.  xii),  pro  qiiibus  mortuus  Chrisius. 


Sed  siout  pracedentia   ct  subsequenlia  declaraiil,  D  parles  tidci  suscepit. 


tant,  corripi  se  doleanl  et  corrigantur.  Statis,  iiiquit, 
iii  Evaiigelio  resiirreclionis  vos,  qui  in  fide  constan- 
tes  estis  per  quod  et  salvaniini,  id  est  ad  salutera 
«ternani  pertiiigilis,  cum  de  hac  vita  raigratis,  vel 
salvamini  jam  ex  certitudine  spei  per  illud.  Salva- 
uvini,  dico,  si  memoria  ei  lide  retinetis  qua  ratione 
prtedicaverim  vobis,  id  est  quoraodo  ea  rationequa 
Chrislus  resurrexisse  creditur,  docuerira  resurre- 
ciionem  raortuorum.  Hoc  retinetis  sive  teneiis,  njsi 
fruslra  credidistis.  Id  est,  aut  tenetis  resurrectio- 
nera  raortuorum  aut  incassiim  fidem  susoepislis, 
quae  non  suscipilur  uisi  spe  resurrectionis.  Omnis 
enim  spes  crcdeiitium  in  hoc  esl,  quia  mortui  resur- 
gent.  Quod  ({ui  non  sperat,  IVustra  etiam  c%leras 


de  bis  qu»  lidem  et  raores  nuilioruin  aedificareni, 
dixii  Aposloliis,  quod  ignorans  ea  ignorabitur,  id  esi 
nt  lii^uis  prophetia  prseponeretiir,  ut  iion  pertur- 
bate  illa  gererenlur,  quasi  prophetiae  spiriius  eCiam 
invitos  loqui  cogeret,  ut  raulieres  in  Ecclesia  tace- 
rent,  ut  omnia  honeste  et  secundiim  ordinem  fierent. 
H«c  et  his  sirailia  qui  ignorat,  ignorabilur,  non  illa 
secreta  mysteria,  qua;  vix  ad  paucorum  intelligcii- 
tiam  pertincnt. 

«  Itaquc,  fratres,  cemulamini  prophelare,  el  loqui 
I  linguis  mdite  prohibere.  Omiiia  autem  honesle  et 
I  secunduiji  ordinem  fiant  in  vobis.  » 

Quandoquidem  prophetia  tani  uiilis  est,  nt  snpra 
deiiioiistr»vcriinus,  itaque,  o  fratres  !  a:mulamini,  id 


«  Tradidi  enira  vobis  in  primis  quod  et  accepi, 
«  quuniain  Christus  raortuus  cst  pro  peccatis  nostris 
«  secundiim  Scripturas  (Isa.  liii),  et  quia  sepultus 

<  esl,  el  quia  resurrexit  leriia  die  secundum  Scri- 

<  pturas  (Jort)!.  11 ;  Os(?.  vi).   • 

Nunc  priinu  ponit  hoc  quod  erat  certissimum,  per 
quod  consequenter  et  illiid  piobet,  quod  habebaiur 
dubiiim.  Vere,  inquit,  notiUco  vobis  Evangelium  de 
resurrectione,  quod  diiduin  pra;dicavi  vobis ,  et 
osleiulo  qua  ratione  illud  prxdicavcrim.  Nara  tra- 
didi  in  primis,  id  est  inter  maxiina  fidei  sacramenta 
vel  in  priniis,  id  est  in  exordiis  fidei,  quod  el  cgo  ab 
ipso  Doniiiio  occulia  inspiratione  accepi,  non  pernie 
invciii,   quoniam  Christus  morluut  cst  non  jh'o  &ua 


973 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULi.  -  L\  EPIST.  I  AD  COR. 


sn 


necessilate,  sed  pro  peccatis  nostris,  et  hoc  srcvndum  A  <  apostoloriim,  qiii  iion  suiti  dignus  vocart  Aposto- 


Scripturas  proplicticas,  qux  id  prsenuntiabant,  et 
tradidi  vobis  quia  post  mortem  sepultus  est,  ut  Scri- 
pturie  piaidixerant ;  et  quiu  resurrexitterlia  die,  id  est 
tara  cito  ut  ea  potestate"  credaiur  posse  non  susci- 
lare.  Pro  peccatis  iiostris  mortuus  est  et  scpultus, 
sicut  per  Isaiam  dicit  de  illo  Paler  :  «  Propter  sceliis 
populi  mei  pevcussi  eum,  el  dabit  inipios  pro  sepul- 
tura,  et  divitem  pro  inorte  siia  {Isu.  liii).  Qui  et  re- 
surrexit  dic  tertia  siciil  Oseeprsdixerat  :  \'ivificabit 
nos  post  duosdies,  in  die  tertia  susciiabil  nos  {Os<:. 
vi).  »  Namin  ejus  resurreciione  vivificati  sumus,  (!l 
suscitati,  sicut  alibi  dicit  Apostolus  iste  :  «  Couvivi- 
ficavit  nos  Christo,  et  conresuscitavit,  et  consedere 
iccit  in  coelestibus  {Epltes.  ii).  »  Si  ergo  mortuiis 
et  sepultus  resurrexit,  eadem  ratione  debemus  cre- 
dcre  mortuos  et  sepulios  resurgere. 

€  Et  quia  visus  esl  Cephse,  et  post  hoc  undecira. 
«  Dciiide  visiis  est  plus  quam  quiiigentis  fratribus 
I  siniul,  ex  qiiibus  inulti  inanent  usque  adhuc,  qui- 
«  dam  aiiteni  dormierunt.  Deinde  visus  esl  Jacobo, 
I  deindc  apostolis  omnibus  {Joan.  xx  ;  Luc.  xxiv).  > 

Tradidi  vobis,  secundum  testimonia  prophetarura, 
veraciter  surrexisse  Christum.  Et  etiam  in  argumen- 
lum  certioris  fidei  tradidi  vobis^«(u  visus  est  Cephce, 
id  esl  Petro,  priusquani  aliis  viris  iii  die  resurrectio- 
nis  apparerel,  etpost  lioc  !(Kf<«cim  apostolis  ad  vespe- 
lum,  qui  se  nietu  Judaeorum  clauserant.  Sed  cum 
Judas  mortuus  esset,  ct  juxta  Joannem  Tlioma  dees- 


<  lus,  quoniam  persecutus  sura  Ecclcsiam  Dei.  Gra- 
1  tia  autem  Dei  sum  id  quod  sum,  ct  gratia  ejus  in 

<  me  vacua  non  fuit,  sed  abundantius  iliis  omnibus 
I  laboravi  (Eplies.  iii).  Non  ego  autem,  sed  gratia 

<  Dci  inecum.  Siveenimego,  sive  ilii,  sic  prsedica- 
«  viinus,  et  sic  credidisiis.  > 

Ita  ut  dixi,  visus  est  cyeteris.  Sed  novissime  om- 
niuni  visus  est  et  milii  de  ceeJo  vocans  me  post  ascen- 
sionem  suani,  vel  dum  orarem  in  templo.  .Mihi  dico, 
tanquam  nbortivo,  id  est  abortivo  simili,  quia  sicut 
abortivus  quadam  iialuraj  violentia  ante  tempus 
compellitur  nasci,  ita  ego  per  terribilem  Domini  vi- 
sionera  et  luminis  oculorum  amissionem  coacius 
sum,  antequam  vellem,exiredeca;cosynagoga;utero, 
et  ad  luccm  fidci  atque  libertatem  prodire.  Novis- 
sime  post  omncs  mihi  visus  est,  ut  recentiorem  in- 
telligatis  meain  visionein,  et  habeatis  Inde  majorem 
certitudinem.  Noc  mirum  si  novissime  visus  est 
milii.  Nam  ego  sum  minimus  apostotorum.  Miniinus 
tempore,  non  dignitate.  Miiiimus  humilitate,  non 
operalione.  Minimus  in  mc,  magnus  in  Domino,  qui 
non  dignus  sum  vocari  aposiolus,  quia  ex  proecedentv, 
Vila  mea  nihil  boni  habeo,  sed  mulia  mala  me  fe- 
cisse  reminiscor,  pro  quibus  eram  dignus  poeiia,  noii 
apostolica  gratia,  quoniam  persecutus  sum  Ecclesiam 
Z)ci.,Apostolus  istc,cuni  cseterorum  sanctoriim  solli- 
citudiiieni  in  prcedicatione  robustius  laborando 
transcendcrel,  ut  ab  elationc  se  premeiet,  et  vircs 


set,  et  quomodo  tunc  Doniinus  undecim  visus  est,  o  suas  in  humilitatis  gremio  nulriret,  antiquse  crude- 


nisi  per  synecdochen  accipiatur  ?  Ubi  enim  pars  ma- 
jor  est  aut  poiior,  solet  ejus  nomine  etiam  illud 
comprehcndi  quod  ad  ipsum  noracn  non  pertinet. 
Quanto  magis  ergo  Thomas,  qui  unus  eratex  illis 
UDdeciixi,  potuit  in  undenario  eorum  numero  com-' 
prehendi,  quaravis  defuisset  quando  Dominus  venit? 
Deinde  visus  est  plus  quum  quingenlis  fratribus  simut 
posilis,  de  quibus  evangelium  lacel,  ex  quibus  mulii 
manent,  qiii  tesles  sunt  quaerenlibus,  usque  adkuc 
Jesu  lesliraonio  permanentcs,  quidam  autem  eoruin 
in  somno  mortis  dormiermit,  quia  rursum  evigila- 
luri  s'unt.  Deinde  vitus  esi  Jucobo  fiatri  Domini,  pro- 
pria  manifestatione  singularilcr.  Et  de  Iiac  re  tacent 
quatuor  evangelistse.  Sed  iu  Evangelio  quod  appel- 


litatis  sux  non  imrnemor,  aliorura  apostoloruni  in- 
nocentiara  contemplatus  ;  Ego,  inquit,  sum  minimus 
apostotorum,  qtiia  non  sum  dignus  vocari  apostotus, 
quia  persccutus  sum  Ecctesiam  Dei.  Consideravit 
enim  apostolorum,  utdiximus,  innoceiitiam,  et  pro- 
pter  prseccdentcm  malitiara  vilis  in  eis  oculis  facta 
est  omnis,  quam  exhibcl)at  in  Ecclesia,  solliciiudo 
sua.  Et  quam  multos  ex  accepto  iiitellectu  prseeede- 
ret,  non  attendit,  quia  illorum  innoceiitiam  pensaiis, 
persccutorum  aliquando  fuisse  se  doluit.  In  cujus 
verbis  quid  aliud  quam  durilia  nostrse  mentis  accii- 
satur?  Qiiia  ipse  plangebat  quod  aiite  baptismuni 
commiserat  ,  nos  vero  et  post  baptismum  multa, 
commisiraus,  et  tamen  flere  recusamus.  Non  sum. 


latur  secundura  Hebr.-eos,  quod  et  in  auctoritate  fuit  D  iiiquit,  dignus  vocari  aposiolus,  sed  gratia  Dei  sum 


apud  antiquos,  narratur  per  resurrectionem  quia 
Dominus  venit  ad  Jacobum  Justum  et  apparuit  ei. 
Juravcrat  enim  Jacobus  sC  non  coinesturum  panem 
ab  illa  hora  qiia  biberat  calicem  Domini,  donec  vi- 
deret  eum  resurgcnlem  a  mortuis.  Rursumque  post 
paiilulum :  <Airerte,aitDominus,mcnsamet  panem.» 
Slatimque  addilur  ;  <  Tulit,  panera  et  benedixit  ac 
fregit,  et  dedit  Jacobo  Justo,  et  dixit  ci  :  Frater  mi, 
coinede  panem  tiium,  quia  siirrexil  Filius  hoininis  a 
dormicnlibus  {Luc.  xxiv;  Act,  i).  »  Deinde  visus  est 
aposlolis  omnibus  in  monle  Gaiileae,  vel  in  loco  ascen- 
sionis.' 

<  Novissime  autem  omnium,  tanquara  abortivo 
<  visus  est  et  mihi  (Act.  n).  Ego  enira  sum  miuimus 


irf  quod  sum.  Quod  est  dicere  i  Per  merita  mea  nibil 
boni  consecutus  sum,  sed  polius  gratia,  id  estgra- 
tuilo  Dei  muneie  datum  est  mihi  hoc  esse  quod  sum 
ei  iii  sanctitate  et  in  scieniia  et  in  apostolatu.  Et 
hxc  graiia  ejus  postquam  milii  data  est,  r.on  fuit  in 
me  vgcua  ,  id  c»t  otioi-a,  sed  bonis  opcribus  ploiia, 
quia  in  praedicatione  taboravi  ubundantius  omnibus 
ittis  aposlolis  (lui  me  praecesserunt.  Illi  eiiim  prsedi- 
caverunt  Judseis,  qui  per  legera  et  prophelas  erant 
instructi,  ct  auctoritate  Scripturariim  convincebau- 
tur  ut  ad  novam  gratiam  converlerentur ;  ego  autein 
graviori  labore  gentibus  quae  nihilde  Deo  audierant, 
nuUisque  divinorura  librorum  auctoritalibus  acquie- 
scebant,  ad  Udcm  converii.  Illi  stipendium  ab  illi» 


975 


HERVEI  BURGIDOLEiNSIS  MONACIIl 


07ff 


qiiibus  pratlicaitant,  accoperuiit ;  ego  aulera  nihil  ab  A      «  Si  autem  Cliiistus  praidicatur  quod  resurrexit 


audiloribusineis  accepi,  seJ  ex  laboie  inauuuiii  mea- 
rum  vixi.  Postremo  iiuUus  eorum  in  lol  locis  piae- 
dicavit,  iiequo  tot  epistolas  omnes  illi  srripserunt. 
Abundantius  ilaque  iu  apostolatu  laboravi  ego  quam 
i!li.  Sed  non  ex  rae  ego  hoc  feci,  sed  polius  graiia 
Dci  mecnm  operando  hoc  egit.  Notandum  quod  su- 
perna.pielas  prius  agit  aliquid  in  nobis,  sine  nobis, 
ut,  subsequente  quoque  noslro  libero  aibitiio,  bo- 
num  quod  jam  appetimus,  agat  nobiscum.  Quod  ta- 
nien  per  iinpensam  g'atiam  in  extiemo  judicio  ita 
remunerat  in  iiobis,  ac  si  solis  processisset  ex  iio- 
bis.  Quia  enini  divina  nos  boiiitas,  ut  iniiocentes  fa- 
ciat,  piaevenil,  apte  nunc  Apostolus  aii :  Ciuiia  Dei 
sum  id  quocl  ium.  Et  quia  cadem  gratia  no^trum  li- 


<  a  mortuis,  quomodo  quidam  dicunt  in  voLis  quo». 
r  niam  resurrectio  moituorum  non  est  ?  Si  auiem 
«  resurrcclio  morluorum  non  esl,  neque  Christiis 
t  resurrcxit.    Si   aulcm    Christus  non  resurrexit, 

<  inanis  est  prxdicatio  nostia,  inanis  est  ct  iides 

<  vestra.  » 

Modo  venit  ad  rcm,  propler  quam  Socutus  est  dc 
Domiiii  resnrreclioiie.  Posiquam  enim  multis  ratio- 
nibus  probavit  Christura  resurrexisse,  ingreditiir 
per  ejus  resurrerlionem  probare  Cicterorum  nior- 
luoiuin  resurreclioneni.  Ego,  iiiqiiit,  et  cseteiiapc- 
stoli  praedicamus  Christum  resiirrexisse,  et  vos 
pro  certo  sic  credidistis.  Scd  si  Cliristus  prmdicatur 
quoa  resurrexii  a  morluis,  quomodo,  id  est  qiia  ra- 


T  '  "  •       R ^  — '  ' 

berum  arbitrium  sequitur,  adjiingit :  Et  gratia  ejus  "  lione  quidam  in  vobis,  id  esl  apud   vos,  dicuiit  quo 


in  me  vacua  twu  fuit,  scd  ubundanlius  illis  om- 
ni-us  laboravi.  Qui  dum  »e  de  nihil  esse  con- 
spioerel,  ait :  Son  auiein  ego.  Et  tanieii  quia  se  esse 
aliquidcum  gratia  iuvenit,  adjunjii:  Sei/  gratia  Dei 
mecMW.  Non  cnim  diceret,  niecum,  si  cum  pneveniente 
gratia  subsequcus  llberura  arb.inumiion  haberei.  Ut 
ergose  siuegraliauihil  esseosiondat,  ait:  !Son  ergo. 
Ut  vero  se  cuni  grat.a  operalum  esse  pcr  liberam 
aibilrium  demoiislrarct,  adjungil:  Sed  gralia  Dei 
mecum.  Bona  itaque  noslra,  el  Dei  sui;t  et  noslra. 
Quia  ipse  aos  praevenit  ul  velimus,  aspirando,  qui 
adjuvando  subsequiiiir  ne  inaniter  velimus,  sed 
possimus  implere  quod  volumus.  Pr«veiiiente  ergo 
gratia  el  boiia  vuhiiitalc  subscquente,  hoc  quod  Dei 
doiium  est,  lit  ineritum  nostruiii.  Qiiod  bene  nunc 
Apostolus  explital,  dicens  ;  Abuiidunlius  illisomni- 
bus  laboravi.  Qui  iie  vidcrctur  suae  virtuti  tribuisse 
quod  fecerat,  adjiinxit :  Non  autcm  ego,  sed  gratia 
Dei  mecum.  Quia  eiiiiu  ccclesti  doiio  pra;ventus  est, 
quasi  alienum  sc  a  bono  suo  opero  agiiovit,  diceiis: 
NoH  autem  ego.  Sed  quia  prsveniens  gratin  liberum 
in  eo  arbitrium  fecerat  in  bono,  quo  libcro  arbitrio  . 
eamdeiu  gratiam  subseculiis  est  in  opere,  adjetit : 
Sed  gratia  Dei  mecum.  Ac  si  diccret :  In  bono  opere 
laboravi,  noii  ego,  sed  el  ego.  In  eo  enim  quod  solo 
Dei  dono  pvcsventus  sum,  non  ego  ;  in  eo  autem 
quod  donum  voluiilate  suhseeutus  sum,  et  cgo.  La- 
boravi,  inquit,  jilus  illis  omnibus.  Uiide  apparet  el 
me  et  illos  in  praidicitionc  laborasse.  Nam  sive  ego,  0 
sive  ilti,  sic  prcedicavimus  ut  supra  mcmini,  id  esl 
Christum  pro  peccatis  ncstris  morluum,  lerlia  die 
resunexisse,  cl  freqiienter  apparuisse  multis.  Sic 
|»raedicaviinus  Christi  moi  tein,  et  resurrectionem 
secundum  teslimonia  prophelarum,  sivc  ego,  sive 
illi,  quia  eoncorditcr  eanulem  rem  praedicamus  ego 
et  illi,  nec  est  in  nosira  pr;edieatione  discoidia,  sed 
pax  consensionis  ct  socielas  chariiatis.  Sivc  igitur 
ego,  sive  illi,  sic  prasdicaviiiiiis  Chrislum  resur- 
rexisse,  et  vos  sic  credidistis.  Unile  uiagis  apparet 
quanlum  desipiatis,  quia  cuin  raanifesta  sit  crcduli- 
tas  hxc  apud  oranes  ecclesias,  quam  ct  vos  suscepi- 
stis,  nuiic  ab  ea  propter  falsos  apostolos  recessi- 
.«tis. 


niam  resurreclio  inortuorum  non  est  futiira?  Si  enim 
Christus  resurrexit,  concedendum  esl  necessario 
quia  resurgenl  et  raortui.  Sed  hoc  illi  negabaiit,  (|ui 
per  falsos  proplietas  depravati  eraiil.  Nam  ct  pru  • 
dentes  sseculi  siultum  judicani,  cum  audiunt  re- 
surrectionem  morluorum.  Ideoque  nonnulli  Coriii- 
thiorura,  ne  stulli  judicarenlur  ab  illis,  dicebant  rc- 
surrectioiiein  moriuorura  futuiam  non  esse.  SeJ 
si  resurreclio  niorluorum  non  est  fulura,  neque  Cliri- 
stus  resurrexit.  Nam  et  ipse  veraciler  morluus  fuit, 
utpote  verus  hoino.  Et  si  celeri  non  resuigeiit,  nec 
ipseresurrexit.  Naniejus  resurrectio  resurrectionem 
caeterorura  facit.  Siciii  eiiiin  gratis  mori  non  poiuii, 
C  ita  nec  gratis  surrexit,  quia  sicut  moriuus  esi  iit 
mortera  nostramdestrueret,  ita  resurrexit  ut  nos  re- 
suscitaret.  Cum  igilur  incassuin  resurgere  non  po- 
tuerit,  si  nos  non  lesuseitat,  nec  ipse  resurrexit.  Si 
ergo  gcneralis  mortuorura  resiirrcctiu  non  est,  ne- 
qiie  Chrislus  resurrexit.  Quisijuis  itaque  niorluos 
negat  resurrecturos,  Christuin  quoqne  iiegat  resur- 
rexisse.  Si  Clirislus  non  resnrrexit,  ergo  audile 
quanta  inde  sequantur  iiiconvenienlia.  Si  enim  ipse 
non  resurrexil,  ergo  inanis,  id  est  inutiliset  absqiie 
veritatis  pondere  esl  pra^dicatio  noslrn,  qui  prsedi- 
caraus  eum  resurrexisse  ;  ct  inaiiis  est  fides  rcstra, 
qiii  nobispra;dicantibuscredidistiseuin  resurrexisse, 
ut  et  mcinbra  ejus  in  finc  rcsurgant.  Iloc  Corinthii 
crediderant,  jVposiolo  docente,  quia  sicut  Cbristus 
resurrexit,  ita  et  mortui  resurgciit,  et  hac  spe  atlra- 
cii  fueraiit  ad  lldem.  Qiiod  utique  nunc  ad  detii- 
inentum  illorum  prolicere  asserit,  si  rrediderint 
quod  fuiiirum  iion  esl.  Et  pudoriscst,  ut  aliquis  pio- 
lileatur  hoc  se  credidisse  quoJ  falsum  est.  Et  vere- 
cundiam  crgo  illis  incutit,  et  labores  eoruni  dicit  in- 
fructuosos,  si  qiiod  a  falsis  apostolis  audierunt  ve- 
runi,  est  quia  mortui  non  resurgenl,  quod  uliqiie 
ncmo  patilur  aiiilirc,  ul  videiiles  boc  contra  se  esse, 
revertcrentur  ad  primam  fidem.  Inanis,  inquit,  uon 
solura  prsRdicatio  nostia  cst.  scd  et  lides  vestra,  iJ 
est  in  vanuni  ct  siiic  friictu  remunerationis  et  nos 
praidicavimus  rcsurrcctionera,  et  vos  creilidistis,  si 
luprtui  non  resurgunt,  quos  necesse  est  resurgere, 


977 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULL 


IN  EPIST.  I  AD  COR. 


978 


gi  Ciiiistus  restirrexit  :  non  enim  resurrexit,  si  et  A  Burrectionem  mortuorum.  Islis  autem  falsis  repu- 


illi  non  resurgent. 

I  Invenimur  autem  et  falsi  lestes  Dei,  quoniam 
(  testimonium  dixinius  adversus  Deum  quod  susci- 
t  lavwit  Christum,  quem  non  siiscilavit,  si  inortui 
«  non  resurgunl.  Nam  si  morliii  iion  lesurgunt,  ne- 
I  que  Clirislus  resurrexit.  Quod  si  Cliristus  non  re- 
«  surrexit,  vana  est  fides  vestra.  Adhuc  eiiim  estis 
<  iM  peccatis  veslris.  Erg»  ei  qui  dorniierunl  iii 
«  Cliristo,  perierurit.  Si  in  hac  vita  lantiim  in  Chri- 
€  sto  sperantes  suniiis,  mise;abiliores  sumus  omni- 
«  hiis  homiiiibus.  > 

Non  solura  pra^ilicatio  noslra  et  lidcs  vestra  est 
iiianis,  id  est  cassa  et  falsa  et  iiifrucluosa,  si  Chri- 
stiisnon  icsurrcAit,  utpereum  c;eteri  resurgerent; 


dialis,  consequens  erit  resurreciio  mortuorum.  Sed 
ad  ordiiiem  dilectionis  rcveriamur.  Adlmc,  inquit, 
eslii  inpeccttlis  vestrts,si  Clnislus  non  resunexil.  Et 
quia  vos  adbuc  manetis  in  pcccatis,  ergo  ei  illi  qui 
dormierunl  in  Chrislo,  id  est  mortui  sunt  in  rtdc 
Christi,  fuerunt  similitcr  in  peccalis,  el  ideo  perie- 
runt.  IIoc  addit  illis  ad  terroiem,  cum  'liiique  cha- 
ronim  suorum  exccssiim  noliiit  a;sliniare  perditio- 
iiem.  Qui  enim  sub  hac  spe  de  s;eculo  exierunt, 
sive  occidi  noii  limuerunt,  quia  resurgere  exemplo 
Christi  credideruni,  si  iion  est  verum,  perierunf. 
Iloc  illis  dicil,  quod  amore  suoruai  dcfunclorum  no- 
lunt  audire,  ut  illis  ainpulet  qiiod  prius  per  errorcm 
niale  coeperant  credere.   Addit  et   aliud   iiiconve- 


s  'd  eliam  nos  apostoli,  qiiibus  omnes  credunt,  in-  B  "iens :  Quia  si  tantum  in  liac  vila  sperantes  sumus  in 


venimur  futJ  lestes  Dei  super  liac  re.  El  uiique  non 
niinori,  sed  forlassis  cliam  majori  scelerc  iit  Deo 
laudatur  falsitas,  quam  vituperalur  verilas.  Falsi 
tesies,  si  hoc  est,  coinprobamur,  quoniam  diximus 
testimonium  adversus  Deum,  id  est  contrarium  Deo 
cui  omnis  falsilas  est  coiitraria,  asserentes  quod 
suscilaverit  Christum,  quod  nequaquam  verum  est, 
si  inoriui  non  resurgunt.  Et  sic  erit  nobis  ad  dam- 
iialionem  hoc  meiidaciiim  {Prov.  xix),  quia  lalsus 
ti.'stis  iion  erit  impiinitiis.  Sed  et  vos  qui  hoc  credi- 
dist^s  participes  eritis  daniiiationis.  Qtiisquis  asserit 
qiiod  Deus  Christum  suscilavit,  falsus  est  testis,  si 
iion  est  faclum.  Virtutem  tanien  Dei  praedicat  non 
ut  iniiiiicus,  qui  tam  admirabile  factiini  virtuliejus 


Chvisto,  id  est  si  nihil  boni  post  mortem  speramus 
a  Christo  nos  conseculuros,  sed  tantum  propter 
vitae  prsesentis  bona  colimus  eum,  tunc  miserabitio- 
res  sumus  omnibtis  aliis  liominibus,  qui  tot  adversa 
seinper  sustinemus.  Infideles  eiiim  vel  prfosenti 
inundo  fruuntur.  Nos  vero  continentia  ct  jejuniis 
al(|ue  vigiliis  et  afflictionibus  variis  in  hac  vita  fa- 
tigamur.  Et  si  pro  liis  nullara  in  futuro  sa-culo  nier- 
cedem  exspectamus,  omnium  stultissimi  sumiis. 
Scd  manifestum  est  quia  et  in  pra;senti  vita  ei  ia 
fiitiira  speramus  in  Christo,  qui  et  iiunc  dat  suis 
gratiam  et  in  fiituro  senipiternam  gloiiam. 

8  Nunc  aulem  Christus  resurrexit  a  iiiortuis,  pri- 
railitc  dormicntium   {Cotoss.  i),  quoniaiu  quidciii 


ascrihit.  Nec  tamen  popnas  evadet.  Qiind  si  verum  C  i  per  houiinem  mors,  et  per  homineni   res.urieclio 


est  quia  Deus  Chrisluiii  susfilavit,  quid  illi  patien- 
tur,  qiii  et  lestes  contra  Deum  facti  sunt,  et  opus 
ejus  stuliitiam  asserunt  ?  Jure  dixi,  quia  falsura  est 
Christum  a  Patre  susciiatuin  si  moriui  non  resur- 
gunt.  iYfl»i  51  illiiio»  resurgunl^neque  ipser<;sttrre.Ti;. 
Sed  si  Chrislus  non  resurre.Tit,  tunc  fides  vestra  esl 
vuna,  id  est  falsa,  qua  credebatis  per  Christi  nior- 
tem  et  resiirreciioneni  vosa  peccatis  liberalos.  ISam 
aillnir.,  post  baptismum, es/is  in  peccalis  vestris,  qtia; 
remissa  credebatis,  si  Chrisliis  non  resurrexit. 
Terret  illos  Apostolus  ut  doleant  se  hoc  per  sedti- 
ctores  ccepisse  credere,  quod  contra  ipsos  est.  Quis 
enini  peceaia  sibi  non  remissa  velit  audire?  Suiii 
autem  ver;c  ist;e  connexiones  ratiocinationis  apo-  rj 
stulicae,  falsas  habeuie.s  senientias,  quae  conseqiiun- 
tur  errorein  illorura  contra  quos  asfitiir,  quae  tamen 
ad  lioc  inferuniur  ab  Apostolo,  utin  his  eruhcscen- 
tes  illi,  quortim  erroreni  coiiseqiiuiitiir,  eumdem 
rclinquant  errorem,  qiiia  si  in  eodem  mancio  vo- 
luerint,  necesse  est  ut  ctiam  illa  qua;  ipsi  damnant, 
tenere  cogantur.  Noii  enim  vera  inferl,  cum  dicit, 
neque  Christus  resurrexit,  et  c^nn  dicit,  i)ia»is  est 
prwdicatio  nostra,  inaiiis  est  et  fides  vestra,  et  c;«- 
tera  quse  omniiio  falsa  sunt,  quia  et  Christus  rc- 
surrexit,  et  non  eral  inaiiis  praidicatio  eorum  qiii 
lioe^-Muiuntiabant,  ncc  lidescorum  qui  hoc  credide- 
rant.  Sed  ista  falsa  verissime  coiinccluntur  illi 
errauii«.4o  senientia:,  qua  dicebatur,  iion  esse  re  ■ 


«  moritiorum  (/  Thess.  iv)  Et  sicutin  Adam  omnes 
<  moriuntiir,  ila  et  in  Chrislo  omncs  vivilicabun- 
t  tur.  Unusquisque  autem  in  suo  ordine.  i 

Dictuin  est  superius  quia  si  morlui  non  resur- 
guiil,  consequens  est  ncc  Christum  resurrexisso. 
Et  si  concedalurquod  Christus  non  resurrexit,  se- 
quuiilur  inde  (sicut  disputatum  est,  inconvenientia 
niuUa  et  gravia.  Sed  nunc,  id  est  ne  sequaiilur  pia;- 
dicla  inconveiiientia,  manifestum  est  quod  Christts 
lesurrexit.  Nuiic,  id  est  ex  bis  inconvenientihus  ct 
supra  tuemoratis  prophetarum  Scripturisac  visioiiL- 
bug,  qua;  factac  sunt  discipulis,  patet  quia  Christus 
resurrexit  a  mortuis,  ipse  dico  primiliw  dorinientium 
id  est  primus  resurgens  a  mortuis,  et  causa  resu- 
scilans  morluos,  qui  tam  facile  integri  resurgent, 
sieut  evigilant  dormientes.  Ipse  esl  primitiae  dor- 
niientium,  id  est  tempore  et  dignitate  primus  evigi- 
lans  ex  dormienlibus,  ut  et  multitudinem  eorum  a 
somno  mortis  excitet,  sicut  primitiaj  cujuslibet  rei 
qax  offeruntur  Deo,  totam  subsequentem  massam 
coiisecranl,  ut  quia  pcccato  primi  hominis  mors 
omnium  invenia  est,  Christi  jtistitia  resurrectionem 
niortuorura  meruerit.  Et  bene  per  bominem  Chri- 
stuni  potuerunt  resurgere,  quoniam  per  hominem 
quidcm  inuilo  minorem,  id  est  per  Adani,  venit 
luors,  el  ideo  per  hominem  Christum  ap!e  veiiiet 
resurreclio  mortuorum.  Sicut  per  .Adaa»  mors  in- 
travii,  quia  ipse  priinus  est  niortuiis ;  iia  et  prr 


979  HERVEI  BURGIDOL 

Christinn  rcsiirreclio,  quia  primiis  ipse  rcsiirrexit.  4 
Sicut  iile  forma  morienliuni,  sic  isteest  forma  rc- 
surgentium.  Et  sicul  -in  Adam  omnes  moriiinhir, 
ijuia  sunl  ejus  filii ,  sic  et  in  Chrislo  omnes  vivifica- 
ituntur,  qiiia  sunt  ejus  lilii.  Nemo  enirn  venit  ad 
mortem  nisi  per  Adam,  nemo  ad  vitam  setcrnam  ni- 
si  per  Chrislum.  Hoc  quippc  est,  omncs  et  omnes. 
Quia  sicut  omnes  homines  per  primam,  id  est  per 
carnalem  generaiionem  periineni  ad  Adain ;  sic 
omues  homines  per  secnndam,  id  est  per  spiritua- 
lem  regenerationem  ad  Chrisium  veniuiit,  quicun- 
que  ad  cum  perveniunt.  Ideo  ergo  dictum  est  hic 
omnes,  et  ibi  omnes,  quia  sicut  omnes  qui  moriun- 
tur,  non  nisi  in  Adam  moriuntur,  ita  oranes  qui 
vivificabuntur,  non  nisi  Cliristo  vivificabuntur. 
Hsec  enim  vivificatio  propiie  ad  clectos  pertinet.  R 
Generalem  tamen  faciet  Christus  resuriectionem, 
ut,  sicut  in  Adam  omnes,  sivc  justi,  sive  injusti, 
nioriuntur,  ila  et  iii  Cliristo  omnes,  sive  credenles 
sive  dilTidentes,  resurgant.  Non  tainen  iiindeles  ita 
vivificabuntur  in  Cliiislo,  ut  sint  in  mcmbris  Chri- 
sli,  quia  nec  jusli  sic  moriuntur  in  Adam,  ut  sinl 
in  m.-issa  pereunliiini  pcr  Adam.  Sed  ita  pqtius  vi- 
vificabuntur  intideles  in  Christo,  id  est  in  potentia 
vcl  jiissu  Christi,  ut  sine  fine  vivant  pd  poenam. 
Electi  autem  vivilicabuntur  in  Christo,  id  est  in  . 
Christi  jusiilia,  quam  servaverunt,  ut  in  Christi 
corpore  quod  est  ecclesia,  perenniter  vivant.  Quia 
sicut  in  regno  mortis  nemo  sine  Adam,  ita  in 
legno  Christi  nemo  sine  Christo.  Omncs,  inquit, 
vivificabuntur,  et  hoc  erit  omnibus  commune,  sed 
diflereiit  inter  se  lanien,  quia  unusquisffue  resurgot 
in  suo  ordine,  id  cst  martyr  in  ordiiie  niartyrum, 
virgo  i<i  oidine  virginum,  conjugatus  iii  ordine  coii^ 
jugatorura,  sacerdos  in  ordine  sacerdotuin.  Vel  in 
8U0  ordine,  id  est  in  suorum  meritorum  dignitale, 
uteiiam  plerisqiie  inarlyribus  pra:feratur  egregius 
Viiicentius,  et  plerisque  s^cerdoiibus  magnificus 
Martinus. 

«  Primitia»  Christus.  Deinde  Iii  qui  sunt  Christi, 
•<  qui  in  adventu  ejus  crediderunl.  Deinde  finis, 
I  cuni  Iradiderit  regnum  Dco  el  Patri,  cum  evacua- 
«  vcril  oninem  principalum  ct  potcstatcm  ct  virtu- 
i  tem.  » 

Omnes  resurgcnt,  qiiia  Christus  est  primiliai  eo-  n 
rum,  qui  prinius  resniTexil,  ul  lieret  catisa  et  Ibr- 
nia  et  siguum  futurae  lesiirrectionis  Oinnium  :  sicul 
nianipuli  qui  prinio  colliguntur  et  primitix  vocan- 
tur,  signillcant  totam  inassam  fore  colligendam. 
Ipse  quidom  jam  resurrexit,  qiiemadmoduin  prinii- 
lia,'  primo  colligunlur  et  offerunfur,  sed  deinde.sicul 
inulti;udo  segetis  colligitur,  resurgent  hi  qui  sunt 
Christi,  uoii  "quidem  modo  sed  in  adventu  ejns 
iwvissimo.  Nam  si  capui  r.esurrexit,  iiccesse  est  ut 
ei  inembra  scquantur.  Ipse  cnim,  u(.  diximus,  pri- 
miiia;  Ckrislus  esl,  id  cst  primus  ei  maxinius  cl 
proeccdens  et  consecrans  ca:teros ;  et  deinde,  id  est 
post  eum  sunt  ca;teri  ut  mlHUs  digiii,  lii  qui  sunt 
nembra  Cliriiiti,  qui  in  (idveutu  ejus  crcdidcriiul,  et 


ENSIS  MONACHI 


980 


ipsi  cvigilabunt  in  adventu  ejus  ut  occnrrant  ei. 
Dcinde  erit  finis,  id  est  consummatio  et  omnimoda 
perfectio  secundum  sulTicientiam  bonorum  corporis 
et  animse,  cum  tradideril  regnum  Deo  et  Palri.  id 
est  cum  perduxerit  justos,  in  quibiis  nunc  regnat  es 
fide  vivenlibus,  Dei  medialor  et  liominiim,  homo 
Christus  Jesus,  ad  conlemplalionem  Dei,  qui  eum 
secundum  humaiiitatem  creavit;  etPatris,  qni  eum 
secundum  divinitalem  generavit.  Regnum  quippe 
ejus  hoc  loco  vocatur  Ecclesia  fidelium.  Aliter  ehim 
dicitur  regnum  ejus  sccundum  potestatem  divini- 
tatis,  quia  ei  omiiis  crealura  subjecta  est ;  et  alitcr 
regnum  ejus  diciturEcclesia  secundum  proprictatem 
lidei,  quse  in  illo  est.  Nec  sic  arbilremur  eiiro  tra- 
diturum  hoc  regnum  Deo  et  Patii,  iit  adiinat  sibi, 
«juia  ipse  simul  cum  Palre  unus  est  Deus.  Tradet 
itaque  regnura  Deo  elPalri,  non  se  inde  separato, 
nec  Spirilu  sancto,  quoniara  perducet  eredentes  ad 
regnum  et  contemplalionem  Dei.  Ubi  cst  finis  om- 
nium  bonorum,  et  rcquies  scnipiterna,  et  gaudium 
quod  non  aufuretur.  Neque  enim  quaucmus  aliud, 
cuni  ad  illius  conlemplalionem  pcrvenerimus,  quia 
nec  erit  quqd  amplius  requiralur.  Aliter  enim  dici- 
tur  finis,  qui  pcrtinet  ad  consummationem,  alitcr 
qui  perlinet  ad  consumptionem.  .\liter  nuniquc 
lela  finitur  texendo  aliier  cibus  comedendo.  Finis 
ergo  pcrtinens  ad  peifeclissimam  bonorum  omniuni 
consummalionern,  cril  cum  Chrislus  rcgiiuin  tradi- 
derit  Patri.  Non  quia  et  nunc  non  lencai  regiium 
Pater,  sed  ideo  dicitur  regiium  iraditurns  Patri, 
quia  Patrem  regnare  monstrabit,  ut  per  speciem 
inanifestalionemque  clarescal,  quod  nunc  a  fldelibus 
tredilur  et  ab  iiifidelibus  noa  putaiur.  Nunc  cnim 
Chrisii  regnum  periinet  ad  humanilatem  ejus  pro- 
prie,  quia  modo  regiiai  iii  nobis  dispensaiionc  sacra- 
menli  sui  per  incarnationem  alque  passioncm.  Nani 
secundum  id  quod  vcrbuni  DA  est  ipse,  tam  sine 
fine  quam  siiie  vilio  ct  sine  intermissione  regnuiu 
ejus  cst,  sicut  et  Palris.  Secuiiduin  id  aulcmqiiod 
Verbum  caro  factum  est  {Joan.  1),  cwpit  regnare  in 
credeiitibus  per  fidem  incarnationis  sua;.  Scd  iradet 
regniiin  Palri,  id  est  nutritas  lide  iiicarnaiionis  suk 
perducct  ad  speciem,  quia  jequalis  est  Palri.  Riv 
gnum  tradct  Patri,  cum  pcr  id  regnabit  in  contcmr 
plantibus  veritatem  quo  ajqualis  cst  Patri,  et  per  sc 
unigenitum  per  speciem  faciet  videre  Patrem.  Tra- 
det,  inquam,  regnum  Patri  a  lidc  incarnalionis  sii.-b 
ad  specicm  deitaiis  perducens  eos  qui  nunc  sibi 
credunt,  noii  ut  ipse  amittat,  sed  ul  ulerque  se 
uiium  ad  IVnendum  conlemplantibus  priebeat.  Tra- 
det  reginim  1'atri,  cum  evacuerit  oninem  principatum 
et  potestatem  ct  virluiem.  Unde  evacuabit,  nisi  humi- 
litalc  etpatienila  ct  infirmilaie?  Quis  cnim  princi- 
patus  non  cvacualur,  cum  Filius  Dei  propterca 
regnat,  quia  euni  piincipcs  sa;culi  judicaverunt? 
Qu;e  potestas  non  evacualur.cum  illcperquemfacla 
sunt  omnia,  proptcrca  regnat  iii  credenlibus,  quia 
iia  subjeclus  fuit  poleslalibiis,  ut  dicertt  honiini: 
«  Non  lialieres  in  mc  potcslalcm,  nisi  datum   tibi 


J»81  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAllLl.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR.  982 

esset  desuper  {Joan.  xix).  t  Qux  virtiis  non  eyacua-  A  eril,  et  lunc  tradet  ipse  regnum  Patri,  sicut  supra 


tur,  cum  ipse  per  quera  cceli  solidali  sunt,  ideo  rc- 
gnat  in  credenlibus,  quia  usque  ad  crucem  niortem- 
que  iiifirnialus  est  {Pliilip.  ii).  Ila,  regnanle  Cliristo 
per  fidem  in  Iiis  qui  credunt,  evacualur  oninis  prin- 
cipatus  el  potestas  et  virtus  creaturaruni.  Quod  cum 
plene  factum  fiierit,  lunc  iradet  ipse,  quemadmo- 
duin  diximus,  regnum  Palii,  id  est  proniovebit 
fideles  ad  visionem  Patris,  ul  per  specicin  qua 
xqualis  est  Patri,  cum  Patre  regnet  in  eis.  Vel  tunc 
evacuabit  omnem  principatum  et  potestalem  et  vir- 
tuteni,  manifeslando  utique  regnum  Patris,  ut  om- 
nibus  notum  sit  nullum  principum,  nuilamque  po- 
testatum  et  virlutum,  sive  coalestium,  sive  tcrre- 
etriuni,  per  se  Iiabuisse  aliquid  principatus  vel  po- 


exposuinius.  Vel  ita  :  Ipse  qnideni  tradet  regnum 
Patri,  et  tunc  patebii  omnibus  eum  perenniter  re- 
gnare  cnm  Patre.  Sed  interira  oportet  eum  regnare, 
donec  ponat  omnes  inimicos  suos  sub  pedibus  suis, 
id  est  oportet  regnum  ejus  in  tantum  manifeslari, 
donec  omnes  inimici  ejus  ipsum  regnare  fateantur. 
Hoc  enim  intelligitur :  sub  pedibus  ejus  fuluros  ini- 
micos.  Quod  si  de  justis  acceperimus, 'ideo  dictuin 
est,  inimicos,  quia  ex  injuslis  juslilicantur,  et  ei 
credendo  subduntur.  De  injtistis  autem  qui  ad  josto- 
rum  beatitudinem  luturam  non  pertinent,  sic  acci- 
piendum  est,  quoniam  et  ipsi  eum  regnare,  ipsa 
regni  ejus  manifestatione  confusi,  fatebuntur.  Ergo 
oportet  eum  regnare,  donec  ponat  omnes  inimicos 


testatis  aut  virtulis,  sed  ab  illo,  a  qiio  sunt  omnia  ^  suos  sub  pedibus  suis,  non  ita  dictum  est,  quasi 


non  soium  iit  sint,  sed  etiam  ut  ordinala  siot  !n 
illa  manifestatione  nulli  spes  aliqua  remanebit  in 
quoquam  principe,  vel  in  quoquam  bomine.  Qnod 
etiam  Propheta  canit  :  «  Boiium  est  speraie  in 
Dominoquani  sperare  in  principibus  {Psal.  cxvii),  » 
iit  ista  mediiaiione  anima  jam  in  regno  Palvis  as- 
surgat,  nec  cujusquara  poteslatem  pr«ler  illum 
magnificans,  nec  de  sna  si!)iipsi  pernicioslssime 
blaiidiens.  Evacnabit  ergo  omnem  principa'Aim  ct 
omnem  polestaicm  atque  viitutem,  nt  nulli  Patrem 
inliientiper  Filiumopus  sil,aullibeat  in  ciijiisquam 
creaturae  vel  in  sua  conquiescere  potcslate.  Quan- 
diu  ergo  praescntis  vitse  conversatio  tenctur,  iicces- 


cura  posuerit,  non  sit  postea  regnaturus  ;  sed  opor- 
lel  eum,  inquit,  adtantani  evidentiam  suura  rcgnum 
perduccre,  donec  iniraici  ejus  nullo  modo  audeant 
negare  qiiod  rcgnct.  Donec  pro  eo  positum  est,  ut 
non  amplius  iulclligas.  Quo  enim  amplius,  id  est 
ad  qucm  m.ijorem  manifestationem  manifeslari 
potcrit  regimm  ejus,  nisi  quousque  omnes  inimici 
enm  rcgna.^ft  fatcaiitur?  Quando  cnim  manifestius 
etit  rcgnuin  ejus,  quam  cum  claruerit  omnibus 
Iiiiiiiitis;  e!  iiide  pcrmanebit  inajternuin  {Psal.  lx). 
Oiiines  inimici  poncntur  sub  pedibus.  Sed  novissi- 
ine  inimica  destrueiiir  tnors  per  resurrectionem 
raorliiorum.  Novissime,  id  est  post  oninia  dcstriie- 


sarios  hactcnus  angelicos  principalus  ct  potestates  «  lur  mors,  ut  qui  rcsurrexerint,   ampliiis   non  dis- 

solvaniur  :  «  Non  enim  erit  aliquid  qiiod  destruatur, 
posteaquam  mortale  boc  induerit  immortalilalem, 
Tiinc  dcstrueiur  mors,  quse  est  nobis  inimica, 
qiiia  vitam  nobis  invidet,  Vere  inimici  ponentur  sub 
pedibus  Christi  et  mors  ab  eo  destruetur,  quoniam, 
sicut  Scriptura  loquitur,  omnia  Pater  sitbjecit  sub 
pedtbus  ejus  {Psal.  iii),  id  ect  nt  etiara  mortem  de- 
slruat.  Inter  aliaeiiim  quoe  illisubjectasunt,  constat 
quod  poiesiatem  super  mortuos  habeat.  Omnia  quae- 
cunque  sunt  in  univcrsitate  totius  creaturse,  subjBcit 
Patcr  sub  pedibus  ejus,  id  est  sub  humilitate  huma- 
nitatis  ejus.  Qiiod  nondum  ex  tolo  completum  esse 
ceriiimus,  quoniam  inlidelesadjiuc  dedignantur  sub- 
jici  pedibus  ejus,   sed  in  fine,  velint  nolint,  subjl- 


el  virtutes  liabemus,  per  quorum  dispcnsationem 
gubernemur,  ei  bona  operari  et  mala  superare 
possimus,  acvirtutibus  ilUistremur.  Sed  et  bomines 
necesse  est  ut  nobis  pr.TCsiiit,  sicut  pontilices  et  prc- 
sbyteri  ac  diacones,  el  sicul  reges  et  consules,  alii- 
que  principe.=.  Sed  in  futuro  soeculo  Cvacuabunlur 
omiies  Iiujusmodi  prjelaliones,  ubi  jam  nulla  earum 
nobis  cril  necessai  ia. 

I  Oportet  autem  illum  regnare,  donec  ponat  iiii- 
€  niicos  omnes  sub  pedibus  ejus  {Psiil.  cix).  Novis- 
€  sime  autem  iniinica  destruelur  mors.  Oninia 
«  enim  subjecit  subpedibus  ejus.  Cumautein  dicat, 
«  orania  subjecla  sunt  ei,  sine  dubio  praeler  eum 
«  qui  subjecit  ei  orania  {Psal.  viii).  Cum  autem  sub- 


«  jecta  fuerinl  iUi   omnia,  tunc  et  ipse  Filius  sul)~  p  ciciitur.  Sed  prKierilum  profuturo  ad  majorem  cer-. 


<  jectus  erit  illi  qui  subjecil  sibi  omnia,  utsit  Deus 
«  omnia  in  omnibus  {llebr.  ii).  > 

Dixi  quia  tradet  regnnm  Patri,  id  est  perducct  cre- 
dentes  ad  suam  et  Patris  visionera  manifestam.  Scd 
interim  oporiet  lUum  regnarc  per  lidcni  in  suis,  'loiwc 
ponat  omnes  inimicos  suos  sub  pcdibus  ejus.  Quod 
est  dicere.  Tandiu  opus  cst  ul  omnibus  valenlibns 
ajqiialitatem  Patris  ac  Filii  perspicua  inentis  lucc 
coultieri,  per  hoc  regnet  Chrislus,,  quod  tales  capc- 
le  possunt,  et  quod  pro  eis  proprie  suscepit,  id  est 
incaniationis  buniililatcm  donec  ponat  ininiicos  suos 
sub  pedibus  suis,  id  esl  donec  omnis  superbia  sie- 
cularis  incarnationis  ejus  liumiiitati  subilaiur.  Quod 
rjtiotidiB  ijt,  et  in  fiac  saecnli  prorsus  complctum 


titudincm  posuit  tam  Apostoliis  quam  et  prophela. 
Sed  cum  dicat  propheticiis  sermo,  qiiod  enutia  sub- 
jecia  sunt  ei,  sine  dubio  dicit  iion  snlum  boiios 
sibi  esse  subjcclos,  sed  et  malos,  atque  universa 
prtcler  eum  Palrem  qui  subjecit  ei  omnia.  Tara 
lalc  eniin  iiitelligenda  est  hasc  sententia,  ut  nihil 
sit  quod  iion  intelligalur  ei  subjectum,  prater  (!i|ii 
qui  el  universa  subjecit.  Solus  enim  Deus  e\cipiiuf 
ab  liac  subjectione.  Deus  enim  uoi)  ei  subjectus  est, 
sed  ipse  Deo,  secundum  quod  est  bomo.  Qtiia  cum 
subjecia  ci  fuerini  omnia,  secundum  quod  h*c  psal- 
nii  Scriplura  pra;dixit,  lunc  eliam  ipsc  Filiui  iii  ipsa 
pralatione  erit  subjcclus  ei  qui  sibi  subjecit  omnic, 
Siiigectus  erit  secundum  humanitatem,  ne  qui&pu- 


983  IiepVEl  BURGIDOLENSIS  MOIVACUl  954 

laret  hMjnaJiarn  iialuratn  quaii!  sissumpsit,  in  naiu- ^  remissionem  peccalorum  per- hoc  coiilerri ,  ul  in 


sorte  juslorum  resurgerel.  Ac  ei  dicat  Aposiolus  : 
Si  slulti  adeo  certi  suut  de  resurreclione,  non  de- 
betis  vos  dubitare. 

«  Utquid  et  nos  periclitamur  onini  iiora?  Quoti- 
t  die  morior  propter  [al.  per]  veslram  gloriani,  fra- 
I  tres,  quam  habco  in  Christo  Jesu  Doraino  nosiro. 

•  Si  secundum  houiinera  ad  bestias  pugnavi  Epbesi 
(  (A-ct.  xix),  quid  mihi  prodcst  si  morlui  non  re- 

<  surgunt?  Manducemus  et  Itibamus.cras  enim  mo« 

<  riemur.  Nolite  seduci.  Corrumpunt  mores  bonos 
t  colloquia  mala.  Evigilate,  jusli,  et  nolitepeccare.. 
e  Ignorantiam  enim  Dei  quidam  babent.  Ad   rcve- 

•  reniiam  vol>is  loquor.  i 
Insipieuies,  ut  diclum  est.baptizanlurpromortuis 

beatiludinem,  nullo  motu  animi,  nulla  pariecorpo-  B  spe  resurreclionis.  Cur  enira  hoc  facereiit,  nisi  re- 


rara  divinilalis  commutandam  ,  ui  fieret  sequalis 
Patri,  non  subjecta.  Non  autem  absurde  sic  intelli- 
gimus,  quod  et  ii>se  subjectus  erit  illi  qu»  ei  subjecit 
omnia,  ul  eum  non  solum  eaput  EcclesiK,  sed  om- 
nes  cuni  eo  sauftos  intclligamus  qui  sunt  unum  in 
Christo,  unum  semen  Abraha»,scilicet  universa  Ec- 
closia  qux.  est  corpus  Chrisii  ei  ple.nitudo  ejus.  Ac 
per  lioc  cum  omnia  Clirisio  subjecla  fuennt,  et  ca- 
piti  et  corpori,  erunt  siiie  dubio  subjecta.  Nam  se- 
cundum  id  quod  sine  tempore  Deus  natus  est,  nihil 
unquam  potuit  ei  non  csse  subjectum.  iDtelllgimus 
ergo,  sicut  dictum  esl,  caput  cum  corpore  fulurum 
Deo  subjectum;  subjeclu.m  autem  secunJura  coa- 
lernplatiouem  scmpiternK  veritalis  ad  obtinendam 


ris  iesistente,ut  in  illa  vila  nemineamaute  propriam 
polestatera,  s<(  Vcus  omnia  in  oninibus.  Niinc  au- 
tem  quibusdammeinbrisadhuc  repuguantibus,  vide- 
liir  caput  quoque  non  esse  subjectum.  Cum  autcm 
omuia  raembra  Duo  fucrint  tam  carne  quam  spiritu 
devote  subjecta  et  cobaeieutia,  tniic  ipse  Filius  qni 
caput  coruin  est,  manifeste  cognoscelur  in  omnibus 
Deo  subjectus.  Et  lunc  eril  Deus  omuia  in  <»mnibu3, 
id  est  quoMiunque  ah  hominibus  honeslc  d.;sideran- 
tur  :  ct  vita,  et  saius,  et  viclus,  ct  copia,  et  gloria, 
el  honor,  cl  pax,  et  omuia  bona.  Ipse  fiuis  ei  ii  de- 
sideriorum  nostrorum,  quia  tunc  nihil  deeril  satie- 
tati  juslorum  desideriorum.  Ilic  enim  tinem  supra 
commemoravit  Apostolus,  cum  lolum  brcviter  pri- 


surrecluros  sperarent?  Et  utquid,  id  est  quare,otiam 
nos  qui  sapientcs  videmur,  periclitamur,  \d  est  peri- 
cula  proptcr  cvangelicam  pra;dicationem  incurri- 
mus,  omui  liora  id  est  scmper,  nisi  quia  speramus 
futuram  resurreclionera?  Dicciido,  utquid  et  nos 
pericUtauiur,  discarnit  se  a  praedictis,  ostendens 
non  catholicos  esso  qui  pro  mortuis  baptlzanlur.  Di- 
\\  quia  nos  pr^dicalores  omni  hora  periclitamur. 
Et  ego  non  soUim  pericula  patior,  sed  etiam  mowor 
quotidie,  id  est  tam  duras  [al.  diras]  adlictiones 
bustiueo,  ac  si  spintum  (.xhalarem,  et  hoc  juro 
propter  vestram  gtoriam,fra-  >es,  qiiam  habeo  in  C/iri- 
sto  Jesu  Dornino  uostro,  id  e-.l  pcrgloriam  reinunera- 
tionis,  quam  apud  Deum  halieu  pro  labore  in  vobis 


iiUct  conclndere,  diinde  quasi  membratim  cx- C  expenso.  Qiiod  enim  diciturproplervestraragloriam, 


plicare  et  exponere.  Et  venil  ad  hoc  ut  in  ullimo 
diceret,  quia  Deus  erit  omuia  in  omnibus.  Nihil 
enim  amplius  quseremus,  postquam  ad  haiic  bono- 
rum  omnium  plenitudinem  perveniemus.  Ad  bunc 
fidem  debcnius  lendcie  per  omnia  quic  «umc  agi- 
mus.  Seqyilur  ; 

I  Alioquin  quid  facient  qui  baptizanlur  pio  raor- 
<  tuis,  si  oraiiino  mortui  non  rcsurguni?  lUquid  ct 
I  haptizantur  pro  illis?  i 

Supra  dictum  est  quia  resurgei  unusquisqne  ia 
suo  ordine.  Alioquin,  id  esl  si  iiou  resurrcxeriul, 
quid  facieni,  id  est  quid  profitient  illi  qui  baplizan- 
fur  pro  wioriKi.s  amicis  suis,  si  oiiDiiito  morlui  non 
ycsurgunt?  id  est  quain  utilitatera  per  baplismum 
coufercnt  cis,  si  nullatenus  sunt  resurrecluri?  Vt- 
quidct  baptizantur  pro  iltis,  si  non  resurrexerint, 
cura  peccala  baplisrno  iion  rcmitlaulur  nisi  causa 
futurae  resurrecliouis?  Fucrunt  quidam  imperiti, 
qui  pio  amicis  suis  qni  sine  baptismo  defuncli  fue- 
ranl,  baptiiabaniur,  putantes  illis  prodcsse.  Nec  fa- 
ctum  illorum  probat  .Apostolus,  sed  lixam  fiJem  in 
resurrectiono  ostendit.  Iii  lantum  enim  ratara  et 
slabilcm  vult  oslendere  lesurrectionera,  ut  cxem- 
plum  det  eoriini,  qui  lam  securi  erant  de  illa  ,  ut 
etiam  pro  mcrtuis  baptizarentur,  si  quem  fortc  mors 
prsvenissei,  timcntes  ne  aut  male  resurgeret ,  aut 
Qmniuo  non  resiirgerel,  qui  bnptizatus  non  luerat, 
el  uiiius  nomine  moltui  lingebatur,   seslimans  illi 


juratio  est.  Propler  vcstram  gloriam  quam  habeo 
in  Cbristo,  id  est  per  gloi  iam  quam  acquisiilone  ve- 
strse  salutis  ita  sum  certus  iu  Chrislo  me  habilu- 
rum,  ac  si  jam  tenerem  illani.  Propter  hanc  glo- 
riam  juro  me  quotidie  mori  sps  resurreclionis  ;  ne 
mihi  crcderc  dubitelis.  Amplius  quidem  hoc  tsl 
quam  <  Est  est,  Non  non  (Matth.  \;  Jacob.  v);  >  et 
ideo  a  malo  est,  sed  infirmitatis  et  incredulitatis  ve- 
stia%  qiii  niiii  aliler  uiovcinini  ad  (IJem.  Et  iteruin 
cSico,  qiiia  si  sccuudum  liominem,  id  esi  rationabili- 
ter  p«i;)i8ti  ad  bestias  Epliesi  (Act.  xix),  id  csl  con- 
tra  Demetriiiin  el  eseleros  bestiales,  qui  cuin  eo 
rcovebaut  adversum  me  sediiionem  populi  propter 
(  idolum  Dian;e,  cujus  culturam  desuuebam,  quid 
milii  prodcst  sic  pugnasse,  ii  moriui  non  resurgunt  ? 
Nam  propier  spcm  resurrecliouis  pugnavi  conlra 
eos,  id  est  cxpugnavi  errorcs  eorum,  offerens  me 
bestiali  eorum  furori  sine  meiu  morlis.  Ipsi  euim 
eranlbestia,  id  est  besliales,  quia  bruto  sensu  de- 
diti  erant  ventri,  ctin  lcrrena  proni,  nullam  aliam 
vilam  credentes  fore  post  islam,  el  liestiali  rabie 
sifivieniescontramepro  idoli  defensione.  Sed  ego 
viriliier  pugnavi  nt  niiles  Christi,  deslruens  errorcs 
illorum;  et  hoc  feci  sccundum  hominem,  id  esl  lo- 
quens  et  agens  ui  homo,  id  est  ut  crealura  rationa- 
lis,  duni  osleuderem  non  cssc  raiionabile  ui,  con- 
tcm]>to  Creatore,  colcrelur  croalura,  vol,  contompta 
pcrenui  vita.diligcrelur  temporalis  vila.  Sic  pugna- 


S85 


COMMENl.  IN  EPISTOLAS  PALLl. 


LN  EPIST.  I  AO  COR. 


986 


vl  secundum  liomiiiem,  id  est  disputavi,  et  bestiali-  A  resumite  lidci  consianliam  et  vigiiantiam,  iie  peni- 


ler  fremenlilms  mc  obtuli  secunduni  raiionem.  Et 
quid  luiiii  valet  ita  peiiculis  pugnasse,  si  non  resur- 
lexero,  ut  in  carne  gaudeam  in  qua  pro  Deo  mule- 
Slias  pertuli  ?  Si  ergo  mortui  non  resurgunt,  quid 
ullra  carnem  ainigeremus  in  prscsenti  viia??yon 
amplius  jam  studeamus  abslinentiae ,  sed  liixuriajet 
veiitri  taistum  simus  dediti  velut  hrula  aniniaha, 
dicenles  :  Mauducemus  ei  bibamus  (ha.  xxii).  id  est 
cainem  deliciis  nnlrianius,  quia  cras,  id  est  cilo 
riuiricmur,  et  iu  iiiliihim  redigeniur.  Talia  suade- 
baiit  Coriiitliiis  pseudoaposloli,  ut  scilicet  per  dilfi- 
dentiain  resurreclionis  atlraherenl  cos  ad  satisfa- 
ciendum  carni,  quatenus  et  ipsi  liconier  salisface- 
rent  sil)i  ciim  iilis.  Ideo  volebaiit  ut  pmarent  banc 


tus  amilialis  justiliam.  Vos,justi,evigilale,  ne  a  pec- 
caloiibus  seducamini.  Evigilate  in  fide  resurreclio- 
nis  et  cautclsprovidsecircumspecliouis,e«  «o/i(ep«c- 
carc,  id  est  nolite  venlri  et  volupiatibus,  rnore  ju- 
uienlorum,  servire,  quasi  post  hanc  vilam  non  spe- 
rclis  aliam,  ul  corruptores  inentium  suadent,  di- 
coiiies  :  Manducemus  ei  bibamus,  cras  enim  tnorie- 
mur.  Et  debetis  cvigilare,  ne  verbis  slu!iorum  illi- 
ciainini  ad  peccandum.  Nam  quidam  liabent  igne- 
raiviatn  Det,  id  est  iguorani  propositiiiii  Dei  de 
lesurreciioiie  uiortuorum,  ct  ideo  suadeiu  vobis,  ut 
in  praeseuti  vita  porcorum  niore  vivaiis,  uibil  ullra 
sperantes.  Ei  boc,  quod  ipsi  Dcum  ac  propositum 
ejus  igiiorant,  loquor  vubis  ad  revercnliam,  id  est  ad 


solam  esse  vitara,  qiiain   cum  pecoribus  habemus  ^  veiecundiara  vobis  inculiendam,   qui   tain  iinpru- 


coromuuem,  posi  luorleni  vero  liniri  totum  homi- 
nem,  nec  esse  ullam  spera  vila:  ulterius  raelioris. 
Unde  sul;jungit  Apostoliis  :  Nolile  scduci,  id  est 
nolite  verbis  sluliorum  a  recto  tramite  seraoveri , 
qui  dcsperalione  resurrectionis  cupiunl  vos  carnis 
voUiplatibus  mancipari.  £t  ideo  viiate  coUoquia 
eorura  ,  quoniam  cvlloquia  mala  corrumpunt  boiws 
morcs.Assidiiitaseniiu  pravi  coHoquii  vitiainientem, 
et  idcirco  vitanda  est,  iiiaxiuie  ab  infirmis.  Sic  euim 
vcrha  pioximorum  audiendo  quotidie  suiuimus  in 
nieiite,  sicut  flando  cl  respiraudo  acrem  trahimus 
corpore.Elsicul  malus  aer  assiduollatu  traclus  inficit 
corpus,  sic  perversa  locutio  assidue  audita  iiiiir- 
inantium  inlicit  aiiimum,  ut  tabescat  deleclaiionc  ^ 
pravi  operis  et  assiduitale  iniqui  sermonis.  Ita  cor- 
runipebanl  falsi  aposloli  siiis  confabulatiouibus 
meiilcs  iiilirmaiuieiu  Coriiiihiorum  ,  dura  dicerent 
utjumcnta  moriluros  homines ,  ncc  ullerius  sur- 
recturos  ;  idcoqiie  suadcreiil  iiiaiulucare  et  bibere, 
ac  voluptatcs  cariiis  e.xidere.  Dum  eiiim  iiegarent 
aliaiu  esse  vitani ,  negabant  et  malis  poeiiam  et  bo- 
nis  gloriara  fore  tribiicndam.  Et  dura  supplieia  ma- 
lortim  gaudiaque  Lonorum  ncg.ireiil,  impellcbar.l  ad 
quxcunqije  vitia  qux  sniU  huic  vitaedelectabilia,  et 
omne  lioninn  propositum  meniis  cverteliaiit.  Tali- 
biis  et  iiiniinteris  aliis  modis  corrumpuiit  mores 
bonos  colloquia  mala.  Idcirco  ab  infirmis  vitari  so- 
cietas  m.Morum  debet,  ne  duni  corrigi  non  valent, 
ad  imilaiionem  trahaiil,  ct  cum  ipsi  a  sua  malitia  j, 
iion  mulaiit,  eos  qui  sibi  conjuncli  fuerint,  perver- 
tani.  Noiandum  quia  de  Menandri  comoedia  versum 
liunc  iambicum  Apostolus  sumpsit : 

Coryumpnnl  mores  bonos  coUoquia  mala, 
Nulite,  inquit,  seduci  ab  bis  qui  bonos  mores  suis 
confabulatiouibus  coriumpore  stuJenl,  sed  potius 
evigilate,  id  est  torporis  et  negligeiitta:  somnum  ex- 
ciilite,  ei  raentis  oculos  atl  aspeclum  vcri  luininis 
aperile  ,  ul  menle  vigilos  sitis ,  iie  circamvenlione 
pravi  seiisus  capli,  el  a  lide  abducti ,  depravemini 
non  credendo  resurrectionem.  Evigilaie  contra  se- 
ductores,  qui  vobis  iiisidlantur.  Evigilate,justi,  id 
est  qui  (ide  justificali  estis,  ct  in  ea  parumper  ob- 
tlorraistis,  dum  de  resurrcctioiie  dtibitare  co^pistis, 


dentes  eslis ,  ul  crederelis  eis  qui,  per  igiioranliam 
Dei,  slulta  doceal.  Ad  reverentiam  loquor  hoc  vo- 
bis,  ut  amodo  vereamini  acquiescere  illis,  ct  pudeat 
credere  ignaris. 

I  Sed  dicet  aliquis  :  Quomodo  resurgeni  tr>ortui  ? 
c  Quaii  auiem  corpore  venient?  (iisipiens  U,  quod 
«  seminas,  non  viviiicatur,  nisi  prius  miji  latur.  Et 
i  quod  seiniiias ,  iion  corpus  qiiod  futtiium  esl 
<  semiiias,  sed  nudiim  granum,  iitpula  irilici  aut 
I  alicujus  cajteroruni.  Deus  aulem  dat  illi  cor- 
I  pus  sicut  vull,  et  unicuiquo  seiuinuiQ  propriun 
t  corpus.  » 

Haclenus  rcsurreciionera  Aposlolus  per  raliones 
probavit,  modo  pi'r  i|isam  rerum  naturam  posse  lieri 
ostendit.  Quasi  dicat  :  Certum  est  ex  supra  diclis 
rationibus,  quia  resurrectio  morluor-jm  erit.  Scd  la- 
nwn  dicct  milii  foisitan  alignis  :  Quomodo  resurgent 
mortui  ?  Quasi  lieri  per  naturam  non  possit.  Quo- 
modo  resurgent,  id  est  quomodo  potest  lieri  ut  re- 
surgant.  Vel  quomodo  resurgcnt,  id  cst  quis  eril 
modus  resurgentium  ?  Sed  si  lioc  eri!  ut  rcsurganl, 
quati  corpore  venient  ad  vitam,  id  est  ponderoso 
aulevi;  mortali,  an  immortali?  Quasi  dicat  :  Non 
poterit  aliud  esse  qnam  nunc,  id  est  passibile  ei 
mortale.  Huic  qusslioui  respondens  Apostolus,  ad- 
hibet  documenta  seminum,  et  dicit  :  0  lu  insipiens, 
qui  sapientiam  mysterii  hujus  ignoras,  illud  quod  tu 
iii  agro  scminas  non  vii<ificalur,M  est  vegetatur^nisi 
prius  moriuiur,  id  est  putrescai.  Vivuni  enim  herb* 
ct  arbores,  noii  per  animain,  sed  per  viiidilatem. 
Cum  animali  bomiue  non  legis  auctorilate  dispiiiat, 
quam  s;  rcciperel,  non  erraret;  sed  physica  rationc, 
de  qu.i  sibi  blaiiditur,  ul  non  credat  resurgere  reso- 
luta  et  einorlua  corpora.  Ostendit  eiiim  mortua 
rursum  ad  vilani  reparari  muliiplicius,  ut  coiifun- 
datur  error  huraanus.  Tu,  inquit,  qni  te  sapiontein 
putas,  dum  per  muiidi  sapientiam  asseris,  mortuos 
non  possc  resurgerc,  audi  ex  robiis  nitiiidi,  unde 
tua  sapieiilia  probettir  insipiemia.  >fam  scmcii  quod 
in  agri  ciiltura  seraiiias,  noii  vivilicatur  nisi  prius 
moriatiir.  Sic  et  humanum  corpus  non  fit  imnnift!»- 
liier  vivens,  iiisi  priiis  moriaturetin  lerram  rcver- 
latur,  ut  semon  quod  serilur.  Si  enim  graiium  sc 


087 


HERYEI  BURCIDOLENSIS  MONACIII 


9S8 


niiiiatiim  prius  necessanio  putrescit  et  sohiiur  in  A  aut  resiirgant,  et  qiiia  Christus  coeleslis  esl,  ei  oo 


terrani,ut  postea  vlvificetiir  et  crescal,  tiinc  corpus 
liunianum  postquam  fueril  movluuniel  putrefactum, 
simili  ratione  vivificabitur.  Ecce  liabes  quomodo 
resurgeiit  morlui,  et  nunc  audi  quali  corpore  ve- 
nient.  Quia  (/Kod  tu  seminas.  non  seminas  corpun 
quod  fuiurum  est,  id  est  non  seminas  lierbam  vel 
slipulam  el  mulliplicia  in  palcis  tcgumenta  graiio- 
rum,  sed  nudum  granum,  quod  postea  cum  culmo 
et  foliis  nascilur,  et  spicam  p'ofert  cum  muliis  gra- 
nis  virenlibus.  Nudum  palea  granum  seminas,  ut 
)mla  trilici  aul  aiicujus  cwteiorum  seminum.  Sed 
Deus  dui  itli  grano  postea  corpus  sicut  ipse  vult,  id 
est  Iraducii  illud  in  spicam  raagnam,  et  in  grana 
multa  non  nuda,  sed  veslita  paieis  et  aristis.  Et  noii 
oniiiibus  gianisdat  ideni  corpus  sed  unlcuique  scmi- 
nurit  dat  proprium,  ut  trilico  trilici  et  milio  niilii.  Si 
erg.i  Deus  potest  adducere  quod  non  erat  in  nudo 
scnnnc,  raulio  magis  potest  reparare  quod  in  ho- 
miijis  cral  corpore.  Si  enim  iiudum  granum  senii- 
iialnr,  et  Dei  nuiu  quodainniodo  elemeiitorum  nii- 
nisieiio  veslitum  resurgit,  miilta  secum  liabens  in- 
cremeiila  iitilitatis  huniana;,  cur  non  credibile  sil 
Dei  virtnie  morluuni  liominem  posse  resurgcre  nie-  , 
liorata  subslaiilia,  noii  numero  miiUipIicaliiiD?  Nam 
sicul  grano  uniuoCiijiisque  seniiiiis  dat  Dcus  prn- 
prium  et  novum  corpus  sic  unicuique  reddet  ho- 
miiii  proprium  corpus,  renovalum.  Tali  ergo  cor- 
pore  resurgentos  venienl,  id  esl  ejusdem  substanlia;, 


coelestia  corpora  dicunlur  ;  ex  Adara  vero,  quia  ter- 
reslris  est,  terresiria  corpora  nuncupantur.  Sicnt 
aulcra  sol  et  luna  vel  siella,cum  sint  unius  naturse, 
differunt  taraen  in  claritate,  iia  et  bomines,cum  sint 
unius  generis,  meriio  dissiniiles  erunt  in  gloria. 
Nunc  eiiim  de  solis  electis  sermo  est,  quos  virlutes, 
non  peccala  facient  esse  diversos.  Aliter  enim  ibi 
lucebii  virginitas,  aliter  ibi  lucebit  caslitas  coiiju- 
galis,  aliter  ibi  lucebit  sancta  vidiiilas.  Diveisse  lu- 
cebunt,  sed  omnes  ibi  erunt.  Splcndor  dispar,  co» 
lum  conimune.  Etsi  alius  elecloruni  est  alio  fortior, 
alius  aiio  sapientiur,  alius  alio  justior,  alius  allo 
sanctior,  in  domo  Patris  mei  mansionesinult,'esunt, 
unusqiiisque  niansionem  pro  suo  acccpturus  est 
'  merlto  {Juan.  \iv).  Tanqiiam  stell*  ciiim  sancli 
diversas  mansiones  divers*  clarilalis  tanquam  in 
cwlo  sortiunlur  in  regno,  sed  propter  uiium  deiia- 
riuin  nullus  separatur  a  regno.  Atque  ita  Dous 
erit  omnia  in  omnibus,  ut  quoniam  Deus  charitas 
est,  per  cliarilatem  Dat  ut  qiiod  habent  singuli,  com- 
mune  sit  oinnibus.  Sic  enim  quisqueetiam  ipse  hst- 
bet,  curo  amat  io  altero  quod  ipse  non  habet.  Nuii 
erit  itaqucaiiqiia  invidia  imparis  claritalis,quoniara 
regnabit  in  oranibus  uiiilas  cbarilatis.  Hinc  jam 
venit  Apostolus  ad  illud  quod  communiter  ha- 
bet  omriis  caro  quae  ad  vitam  resurgit  seternam,  et 
dicit  : 

«  Seminatur  iii  corniplione,  surget  iii  incorru- 


sed  meliorata;  ei  innovatifi  corpus  siiura    recipiet  r.  «  plione;  seniinatur  in  ignobililate,  surgel  in  gloria; 


unusquisque.  Jam  vero  quod  Aposlolus  siibjiingil, 
ad  differentiam  pertinct  resuigeniium,  propter  di- 
■versas  glorias  lideliuni  alqiie  saiictorum. 

«  Non  omnis  caro,  eadeni  caro ;  sed  alia  homi- 
•  nuin,  alia  pecoruin,  alia  voliieruiii,  alia  auieiii 
I  piscium.  Ei  corpora  cce!estia,elcnrpora  terrestria. 
«  Scd  alia  quidem  caiestium  gloria,  alia  autem 
«  terrestrium.  Alia  clariias  solis,  alia  claritas  luna>, 
<  el  alia  clarilas  sieilarum.  Siellaenim  a  slella  differl 
«  iii  clarjtaie,  sic  et  resurrectio  mortiiorum.  > 

:\n  oinnibus  his  iste  sensus  est :  Scd  genera  cai- 
nis,cura  cuiicta  sint  raorlalia,  difieruiit  tamen  inter 
se  pro  diversitaiilius  aniniaiitlum;  et  si  corpora, 
cuin  omnia  visibilia  sinl,  differunl   tamen   pro  di- 


I  seminatur  in  |infirmitate,  surget  iu  virtule;  se- 
«  minatnr  corpus  auiniale,  surget  corpus  spiri- 
<  tiiale.  » 

Seminarc  est  sepelire ,  quia  sicut  triticura  legitur 
iii  agro  ut  resurgat  innovaluni,  sic  corpus  defuncti 
in  sepulcro  ponitur  ut  inde  resurgat  melioialum. 
Seminainr  ergo  in  corrupiione,  id  est  sepelitiir  cor- 
pus  hominis  ciMTuptibile;  sed  surijel  in  incorruplio- 
tte,  id  est  surgel  incorruptiliile,  quia  jam  corrurapi 
non  poterit.  Vel  in  creatione  poiest  seminatio  li;vc 
intelligi.  Seminatur  in  corruptione ,  surget  in  in- 
corrupiione,  id  est  qiiamvis  homo  ex  qiio  concipi- 
lur,  usque  ad  uissolutionem  sil  in  corruplione,  ta- 
inen  surget  in  iiicorruplione,  sciHinnlMr  in  ignobiti- 


versitaiibus   locortim  :  unde  alia  coelestiura  gloria  D  tate,  id  est  sepelilur  iii  viliiate  et  abjeclione,  ul  foe- 


est,  alia  teiTestriuni ;  et  si  in  locis  subliiuibus  cuin 
sint  cuncta  coelestia,  differiint  in  se  clariiates  lurai- 
nuin,  non  niirum  est  (|uod  in  lesurreclioiie  inortuo- 
rumdistabit  gloria  nieriiorum.  Qucmadmodum  ergo 
cs  una  impensa  diversorum  animanlium  una  caro 
est,  ita  el  unius  carnis  homines  diversi  eruiit  ex 
dignitaie,  cum  resurrexerinl,  ut  talis  iinusqiiisque 
appareat,  qualis  raerili  fiierit.  Nec  solum  caro  di 
versorum  animantium  differt  iiilor  se,  scd  eliam 
corpora  terrestria  differunt  a  coslestibiis  sidcruni 
corporibus.  Ef  qui  tain  lucida  fecii  corpora  elemeii- 
Jorura,  ciir  non  piwclara  faciat  corpora  jusloriim? 
Vcr  signincatioiiein  aiitem  cocleslia  sunt  corD<.'ia 
resiirgeiitium,  tcrrcstria  vero  priiisquam  moriuniiir 


teat  et  verniibus  scateat;  sed  surget  ingtorin,  id  esl 
gloriosiim  et  lucidum.  Quid  eiiim  ignobilius  carne 
inoitua?  Vcl  quid  intorim  esl  gloriosius  ea  resur- 
gente,  et  incorrupteiain  percipiente?  scniinalur  in 
infirmiiate,  id  est  sicut  granum  semiiiis  coranienda- 
lur  terra;  iinbccilluin  et  debilc,  sed  surget  in  virtute 
forlitudinis  angelicse.  El  qiiid  per  singula  dcsori- 
berem  s«!miiiH(«r  corpus  animulc,  id  esl  quod  cihis 
sustentatur,  et  ad  ultiraum  ab  anima  dissulvilur,  iit 
corpora  ca;ternrur.i  aniraalium ,  sed  surget  corpus 
spiriiuaie,  id  esi  nullis  aliinenlis  indigens,  ab  aninm 
scpararijam  non  valcns.  Kesurgent  crgo  sanetorum 
corpora  sine  ullo  viiio,  sine  ulla  deforraitate,  sinc 
iilla  corruptione,  oncre,  ('.iflicuUalc.  In  «juibits  |;\n« 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  JN  EPIST.  I  AD  COR.  930 

quaiila  felicitas  ei il.  Proptcr  quoii  et  A  iiem  el  corrupliontin,  (|ijie  quoiiifie  cilio  ie(i(iiur 


»89 

la  faciiilas, 

spiritalia  dicla  suiil,  cum  piocul  dubio  corpora  siiit 
futura,  non  spiritug.  Sed  sicutnunc  corpus  animale 
dicilur,  quod  tainen  non  animal  est,  ita  tunc  corpus 
spiritale  crit,  coipus  tamen  non  spiriius  eril.  Gb 
lioc  enim  dicitur,  quia  seminatur  corpiis  animale, 
surget  antem  corpiis  spiritale,  quoniam  tanta  erit 
concordia  lunc  carnis  et  spirilus,  vivilicante  spiritu 
sine  sustentaculi  alicujus  indigentia  subditam  car- 
nem,  ulniliil  nobis  repugnel  ex  iiobis;  sed  sicut 
foris  neminem,  ila  nec  inlus  nosipsos  patiamiir  ini- 
niicos.  Sicut  enim  spiritus  carni  serviens,  non  in- 
congrue  carnalis ;  ita  caro  spiritui  serviens,  rccle 
appellaiur  spiritalis.  Noii  quia  in  spiritu  converlc- 
tur.sed  quia  spirituisummaetniirabilioblemperandi 


et  postea  separata  animaiitis  coinpago  dissolvitur, 
spirilale  autem  corpus,  qiiod  jani  cuin  spiritu  im- 
mortale  est.  Factus  est  primus  Adam  in  animam 
viventem,  novissimus  Adam  in  spiritiim  vivilicaii- 
teni.  Sive  intelligatur  primus  Adam,  qui  de  pulvore 
aiite  formatusest;  novlssimus  autem  Adani,  qui  de 
virgine  procreatus  est,  sive  in  uiioquoque  liomine 
uliumque  compleatur,  ut  primus  Adani  sit  boiiio  iii 
corpore  mortali,novissiinus  Adam  ideni  ipse  in  cor- 
pore  imraoriali ;  tamen  inter  aniniain  vivenlem  et 
spiritum  vivillcantein  lioc  intcresse  voluit,  ut  iilic 
sit  corpus  aniinale,  liic  spirilale.  Anima  quippe  in 
corpore  animalivivit  quidem.sed  nonviviflcat  usque 
ad  auferendam  corrupiionem ;  in  corpore  vcro  spi- 
facilitate  subdetur,  usque  ad implendain  iminortali-  "  ritali,   quoniam   perfecte  adliaeiens  Domiiio    uiius 


talis  indissoliibilis  securissimam  voluntalem,  omni 
molestise  sensu  aique  omni  coiruplibilitate  et  tar- 
ditate  delracta,  oinni  fragilitate  ac  labe  terrena  in 
coelestem  puriiatem  ac  slabilitatem  miitala  atque 
conversa,  ui  ccelesti  habitationi  conveniat. 

c  Si  est  corpus  animale,  est  et  spiriiualc,  sicut 
«  scriptum  esi :  Factus  est  primus  homo  Adam  in 
<  animara  viventem,  novissimus  Adam  in  spiritura 
I  vivificantem  {Gen.  ii).  Sed  non  prius  quod  spiri- 
I  tuale  est,  sed  quod  animate  est,  deinde  quod  spiri- 
«  luale.  Primiis  honiode  terra,  terrenus;  secundus 
«  homo  de  coclo,  coelcstis.  Qualis  terrenus,  tales  et 
(  terreni  :  ei  qualis  coelestis,  lales  et  ceelestcs.  igi- 
«  tur  sicut  portavimus  imaginem  terreni,  poi  tcmus 
«  etimaginemcoeleslis.  Hocautem  dico,  fratres.quia 
«  caro  et  sanguis  regnum  Dei  possidere  non  pos- 
1  sunt,  neque  corruptio  incorruptelam  possidebit.  » 

Vere,  inquit.surget  corpus  spiritale,  quia  si  modo 
corpus  est  animale,  est  el  spinlule,  id  est  conslat 
esse  quandoque  spiritale,  sicut  enim  animates  su- 
mus ,  quia  pater  noster  carnalis  Adain  faclus 
est  in  animam  viventem  ;  sic  erimus  in  resurre- 
ctione  spiritales ,  qiiia  Pater  noster  spiritalis  Chri^ 
slus,  factus  est  in  resurreclione  sua  in  spiri- 
tuin  vivilicantem.  Quod  sic  exponit,  siciit  scri- 
ptum  est  in  Genesi,  scilicet  nos  esse  animales, 
ab  animali  patre  descendentes.  Factus  est  primus 
Itomo  Adam  iii  aniinam  viventem,  id  est,  in  aniraam 


spiritus  esl,  sic  vivilical,  ut  spiritale  corpus  cffi- 
ciat,  absumens  omnein  corruptionem,  nullam  me- 
tuens  scparationem.  Proinde  se(|uitiir  :  Sed  iion 
prius  quod  spirituule  esl,  sed  quod  animale,  deinde 
quod  spirituale.  Prius  enim  est  auiinale  corpus,  quate 
habiiit  priinus  Adam,  quamvis  non  moriturum,  si 
non  peccasset ;  quale  nunc  habemus  nos  hacienus 
ejiis  rautata  viliaiaque  nalura  ,  qimle  in  iilo  postea- 
quam  peccavit,  effectum  est ;  unde  habet  jam  nio- 
riendi  nccessitatem,  quale  pro  nobis  etiam  Christus 
primitus  habere  digiiatus  es»,  non  iiec 'ssiiale,  sed 
polestate.  Postea  voro  esl  spiiilaie  corpus  qiiale  jam 
praecessit  in  Christo  lanquam  in  capiie  nostro,  se- 
cuturum  cst  aulem  inraembris  ejus  uliima  rcsurre- 
ctione  mortuorum.  Nam  primus  homo  de  terra  ter- 
renus,  etc.  Sed  nierito  qiuTrituv  cur  Christus  dica- 
tur  honio  secundus  post  toi  hoiiiiiies,  aiit  ciir  Adam 
novissiinus,  tara  multis  post  ipsiini  geiierationibus 
succedenlibus,  curaetsccundus  non  possitesse  post 
multos,  et  novissimus  dici  non  dcbeat  posl  quem 
niulii.  Haiio  liic  iioii  carnis,  sed  operalionis  est  in- 
tuenda.  Quam  Apostolus  non  hiimanis  sensibus  c^- 
plicat,  ilum  et  Adara  veterem  et  Dominum  Christura 
ad  prirailias  rerum  bonarum  malarumque  revocat 
ac  reducit,  diias  formas  vilales  coliocans  in  duobus, 
ut  priinus  Adam  habeatiir,  qnisquis  per  vestigia 
ejus  erroris  incesserit;  postreraus  autein  ille,  qui 
Doininum  fuerit  imitatus.  Interira   novissimus  de 


potentem  vivere  lantum  per  sustentamenia  ciborum,  D  primo  ex  eo  dicitur  Dominus,  qiiod  usque  ad  ipsera 


non  vivilicantera.  His  Moysi  verbis  additApostnlus  : 
Novissimus  Adam  factus  est  in  spirilum  vivijicantem , 
id  est  Christus  in  spiritura  qui  ita  vivificaret  corpus, 
nt  ultra  iion  egeret  aliqua  ciborum  suslentalione, 
nec  esset  solubile.  \el  quasi  a  relaiivis  probat  esse 
corpus  spiritale.  Si  est,  inquit,  corpus  animale,  est 
et  spirituale.  Cum  enim  dicitur  corpus,  frustra  ad- 
ditur  animale,  iiisi  sit  et  aliud  spirituale,  ad  cujus 
discrepanliam  dicatur  aniiiiale.  Et  quia  sit  animale, 
probat,  per  Genesim,  quoniam  factus  est  priraiis 
homo  in  animam  viventem.  Dicium  esi  etiam  de 
aniinalibus  :  «  Pioducal  terra  animam  viventcm 
lyGen.  i).  >  Intelligitur  ergo  corpus  animale  dici  si- 
mile  cxl(?ris  aiiimalibus  propier  mortis  dissolulio- 


mors  ab  illo  primo  inventa  dcsceiidit,  qiiod  usqiie 
ad  crucem  Domini  pristini  hominis  poteslatem  te- 
nuit,  quam  postrcmus  Dominus  dum  per  raortein 
expungit,  obliterat.  Et  ideo  morti  novissiinus,  non 
saiuli,  qiii  solus  chirographum  quod  ex  piotoplasio 
per  oinnos  gcnerationes  hiereditario  jure  veniebat, 
ut  moriendo  solvit,  sic  raoriendo  delevit.  Primiis 
Iwmo  facius  de  terra,  id  est  de  limoterra',  fuit  terrc- 
uus.  Qui  lanicn  non  propter  carnem,  sed  propter 
pec(;ilum  dicitur  terrenus,  quia  cum  jara  reus  esset 
factus,  et  mortis  supplicio  dcstiiiatus ,  audivit  : 
«  Terra  es,  et  in  terrara  ibis  (Gen.  iii),  »  secundus 
liomo  de  cadu,  ccelestis,  quia  Filius  Dci  venit  a(-l  car 
nciii,  qiia  suscopta,  et  homo  exterius  ficrct.  rt  Dcus 


991  HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI  992 

Ittterius  permaneret.  Non  enim  cecidil  propler  se,  A  tradicit  in  co  iiiioj  ait :  Caro  et  saiiguis  regnum  Dei 

n  possidcljuiit,  qiiia  per  cariiem  et  sanguiiiem 


sed  descendit  propler  uos;  et  sine  peecnto  carneni 
assumps^t,  in  qua  resiirrectioneni  ostenderet  noslrx 
carnis.  Naiii  quatis  terrenus,  tules  et  terreiri;  et  qua- 
lis  ccelestis,  tales  et  coetesies.  Quid  csl  :  Qualis  terre- 
nus,  tales  et  tcri<:iii,  nis!  mortaies  ex  niortali  ?  Et 
quid  est,  qualis  coelestis,  tales  et  coelesles,  iiisi  ini- 
nioiiales  per  iniinortalem  1  Illud  per  Adain,  lioc  per 
Cbri;Uuni.  Dominus  cnim  ad  lioc  terrenus  faclus 
esl,  cum  esset  cnBlcsiis,  ut  eos  qui  Lerreni  erant, 
faceret  cojlesles.  IIoc  est,  idco  ex  ininiorlali  niovia- 
lis  factus  est  assuineiido  servi  lorinani,  iion  Doiiiiiii 
mulando  nalurani,  impertiendo  Dominicam  gratiain, 
non  perpetieiido  seivilern  iiijuriam.  Qualis  lerrcnus, 
tales  et  terreni,  id  esl  oniiies  morituri.  Et  qualis 
ccelcslis,  tales  et  coelestes,  id  est  oaincs  resurre- 
cturi.  Jam  enim  coclestis  rcsurrexit.  Et  quandoqui- 
dem  terrciii  siint  similes  lerreno,  et  c<ielesies  coelc- 
sti,  igitur  sicut  portavimus  imaginem  terreni,  porle- 
mns  el  imaginem  cmleslis,  id  esl  sicut  iniitati  sumus 
lerrenum,  linitemiir  cpalestem.  Imaginem  terreni 
hominis  induimus  propagatione  prxvaricationis  et 
mortis,  quam  nol>is  iiitulit  geiieratio;  imaginemvero 
coelestis  liouiinisinduimusgratiaindulgenlisevitae.iue 
pe  pctu<e,  (luain  nol)is  per  Ctirislum  prsestat  rege- 
neratio.  Uiiusenim  generat  in  mortem,  alius  in  sa- 
liitem.  Per  Clirisluui,  inquam,  rcnovaniur,  qui  liomo 
coelcstis  appellatur,  quia  de  coelo  venit  in  terraiii, 
iit  lerrenre  morialilatis  coipore  vesliretur,  quod  cce- 


veiitrem  et  libidinein,  id  est  opera  carnis,  qua;  ibi 
omnino  noii  cruiil,  sigiiiruat.  Noleliat  eniin  ad  eos 
lioc  sedilicari,  ut  arbitrarentur  se  talia  facturos  in 
regno  coelorum,  qualia  fiunl  in  liac  vita  in  corru- 
ptioiiibus  manducaiidi  et  bibendi,  uxoies  ducendi, 
filios  generandi.Non  aulem  ipsam  caruem  dixit  abo- 
lendam  ,  qiiia  corporis  resurreciione  facla  a  cun- 
ctis  passionibus  liberati,  aeieriia  vila  cum  ineSabili 
clarilate  aique  slabiliiate  sinc  corrupiioiie  fruemur. 
bi  illa  itaque  coeKslis  regni  gloria  caro  secundum 
naturam  erit,  sed  secuiidura  passionis  desideria  noii 
erit,  quia,  devicto  inorlis  aculeo,  in  aeterna  incorru- 
ptioiio  regnabit.  El  ideo  quisquis  ad  hai.c  desiderat 
incorruplionis  gloriain  pervenire,fesliiiel  nunc  opera 
corruplionls  depoiiere,  etcoelestis  hoininis  imaginem 
Bancle  vivcndo  porlare. 

I  Ecce  mysierium  vobis  dico  :  Oinnesquidem  re- 
i  surgemus,  sed  noii  omncs  immutabimur,  in  mo- 
I  raento,  in  ictu  oculi,  in  novissima  tuba.  Canct 
«  enim  «uba,  et  mortui  resurger;t  incorrupti,  et  nos 
I  iinmutabimur.  Opoilel  oiiim  corruptibile  boc  in- 
«  duere  incorruplionera,  et  morlale  lioc  induere 
I  immorlatitatem.  » 

Dixi,  quia  caro  et  sanguis  regnum  Dei  non  possi- 
debunt,  cum  tainen  prredicem  cariiis  resuricctio- 
iiem.  Et  ecce  dico  vobis  iiide  mysterivm,  id  est  ar- 
canum  qiioddani,  quod  mullis  esl  occiillum,  in  quo 


lesti  immorlalitaie  vesliret.  Alii  vero  propterca  di-  q  possitis  iiilelligere  quomodo  caro  non  erit,  et  caro 


cuntur  cailestes,  quia (iunt per  gratiani  membia  ejiis, 
ul  cum  illis  sit  uiius  Clirislus  vclut  caput  et  corpiis. 
Portemus  eigo  imaginem  liiijus  rtcluslis  hominis 
inlerim  corde  et  morilius  atque  digna  operatlone, 
postea  vero  in  resurreciione  mortuoruni  cfiam  cor- 
pore.  Qiiod  non  fnistra  inoneo,  sed  ideo  dico  hoc, 
o  /"ra/re* /suilicet  ut  poiiemus  imagincm  cccleslis, 
^iiia  caro  et  sanguix,  id  esl  corruplio  vitiorum  et 
mortalitntis,  regnum  Dei  possidere  non  possunl.  Caro 
ct  sanguis  regnuni  Dci  iion  possidebunt,  quia  non 
erit  ibi  corrupiio  et  niortaliias  carnis  ct  sanguinis. 
Secundum  lias  enim  qiialitales,  boc  loco  nuncupan- 
lur  caro  ct  sanguis.  Nam  caro  secunduin  substaiv 
liam  de  qiia  dictum  est  :  «  Spiritus  carnem  et  ossa 


erit,  qusc  regnuiu  Dei  possideliit.  Muo-riistov  enim 
Graecc  dicitur,  eo  quod  secretam  el  reconditam  ha- 
beat  repositionem.  Mysteriiiiii  est  qnod  dico,  id  est 
obseurum  ct  latcns,  quia  inlideles  hoc  ignuraDt.  lloc 
scilicel  inyslerium  dico,  qiiia  omncs  quidem  tam  buiii 
quain  inati  resurgemus,  vcl  (sicut  in  Grscis  codici- 
bus  legilur)  itormicmus,  id  est  moriemur;  scd  non 
omnes  im7nutul>imur  ad  gloriam,  quia  soli  boui  im- 
mutabimur.  Et  ideo  uatura  nostriB  carnis  lunc 
idonea  liet  ut  possideat  Tcgiiura  Dei,  quia  a  tein- 
pore  illius  imniutalionis  aiigelicx,  noii  jam  caro 
eril  et  saiiguis,  sed  solummodo  corpus  lucidura  el 
spiritale.  Omnes  dormicmus  in  suuinu  mortis,  et 
resurgemus.   Resurgere  enim  proprie  dicitur,  qui 


noii  habet,  sicut  nie  videlis  habere  {Luc.    xxiv),  >  D  priiis  dormiendo  cecidit.   Sed  quomodo  omnes  dor- 


possiJebit  rc-iium  Dei  ;  earo  aiitoiii  seeunduin  cor- 
ruplionem  cuin  intelligilur,  noii  possidebit.  Hoc 
cniin  declaiatur,  cum  protluus  addilur,  neqne  cor- 
rupiio  incorrnptelam  possideitit.  II;ec  cnim  lepetiiio 
praedicloruin  vcrborum  est  expositio,  ut  quod  di- 
clum  eu  carii  et  sangnis,  inteiligamus  corriiptionoin, 
non  subsiaiitiam  canils;  et  quod  dictuni  est  regnum 
Dei,  iiitcl  ijanius  iic  irruptelam  palria;  coelfstis  '. 
atquc  ila  niliil  aliod  dicliim  pulcmus,  caiu  ct  san- 
guis  regnuiii  Dei  non  possidebiiiit;  qiiam  si  diccre- 
lur,  corruptio  incorruplelam  iion  possidebit,  id  est 
corrupiio  carnis  el  saiiguinis  in  ilius  regni  incor- 
ruplcla  noii  eril,  proptor  immuialioncm  scilicet  in- 
corruplioiiis.   Ei  ideo  non  carnis  rcsurrcCioni  con- 


miemus  vel  resurgemus,  si  lain  mulli  quos  iii  cor- 
pore  inventurus  est  Christus,  non  dormieut  iicc  re- 
surgent  ?  Si  ergo  sanctos  qui  repericiitur  Christo 
venienle  viventes,  eique  obviam  rapieiitur,  credide- 
rimus  in  codcm  raptu  de  morlalibus  corporibus 
exituros,  cl  ad  cudtin  mox  iminortalia  rediluros, 
nullas  in  his  verbis  palieniur  angustias,  ubi  nunc 
dicitur,  omncs  resurgemus  vel  oinnes  ^tormieinus, 
sive  ubi  diiiiim  cst,  lu  quod  semiiias,  non  vivilica- 
tur  nisi  prius  morialur,  qu.ia  nec  Hli  pcr  iminortali- 
tatem  vivilicabuniiir,  iiisi  qiianilibet  paululiim  ta- 
nien  antc  moriantur.  Ac  pcr  hoc  et  a  resurrectioiie 
non  erunt  alieni,  quia  dormitionc  prxcedent  quam< 
\is  brcvissim.i,  non  lameu  ulla.  Qnines  crgo  rcsm- 


S93  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  IN  EPIST.  I  AD  COU.  994 

gemns,  quiciinqiie  naluram  iii  iiobis  humanam  lia-  A  dicaiur;  novissinio  autem,  id  est  spplimo   angelo 


benius ;  seil  tamon  iioii  omiics  inunutabimur,  quia 
resurrectio  qiiidem  comniunis  esl  omniiim,  sed  ini- 
mulatio  ad  gloriain  ct  inip.issibilitaicm  proprie  ju- 
storum  cst.  Rcsurgonnis  omnes,  et  hoc  liet  in  mo- 
mento  sive  in  aiomo,  id  est  in  puncto  temporis  quod 
rfividi  non  potest,  iw  xciu,  ociili,  id  est  in  suinnia  ce- 
lcrilate,  in  novisstma  liiba,  id  est  in  novissimo  signo 
quod  dabitur  ut  ista  compleaiHur.  Ad  osiendendam 
Dci  omiiipotenliam  lioc  dicilur  coiitra  illos,  quibus 
impossibile  videbalur,  ut  mortuoium  corpora  ex 
aniiquis  cineribus  rcpararcntur  et  rcviviscerent. 
Tanta  enim  ceK;ritate  liet  resuiTeciio,  ut  vivi  quos 
in  corporihus  suis  consummalionis  lempiis  invenc-' 
rit,  inorluos  de  pulvcre  resurgentes  praeveiiire  non 


tuba  canente,  morlui  suscitanlur.  Qiios  scilieet  aii- 
gclos  plurimi  doctorum  senserunt  esse  pra^riicato- 
res  in  septem  slatibus  ecclesiai,  et  novissimum  an- 
gcluni  eos  prscdicatores,  qui  iii  carne  reperienitiT 
venientc  DomiHO;  el  ob  boc  in  voce  eorum  mor- 
luos  suscitaii,  qujc  intelligitur  novissima  liiba , 
qiiia  postiliam  non  audietur  vox  priedicantium.  Vcre 
in  novissiina  tuba  liet  rcsiirreclio.  Canet  enim  tu- 
ba,  el  morlui  resnrgent  incorrupti,  el  nos  immu- 
tabimur.  Mortui  resurgent,  id  esl  omnes  defuncti. 
Vel  noniine  niorluorum  inlelliguntur  peccatores, 
et  HOS  qui  ad  gloriam  pertinemus,  inimutabimnr. 
Quando  dicit:  Nos,  alium  se  et  eos  qui  secum  suiit, 
prjeter  mortuos  esse   signilicat.  Mortui   rcsurgcni 


valeant;  nec  alii  priini  et  alii  novissimi  resurgent,  ^  incorrupti,  et  Paulus  ac  c;msortes  ejus  immutabun- 


sed  omnes  simul  in  nioinento,  ut  mirabilior  sit  re- 
surrectio.  Et  quia  in  momeiito  est  aliqiia  nioruU 
quamvis  brevissima,  ideo  additur,  in  ictu  oculi,  qiiia 
scilicet  taiila  volocitate  transcurrit,  ut  pene  sensuiii 
videntis  effiigial.  Ictus  enim  oculi  est,  non  quo  pal- 
pcbram  moventes  claudiinus  ocnlum  vel  aperimus, 
sed  emissio  radiorura  ad  aliquid  \idenduni.  Qui  di- 
citur  ictus,  quia  cito  icit  visa.  Mox  cnim  ut  aperue- 
ris  oculum,  emittitur  radius  luus,  non  dico  ad  pa- 
rietem  pro.iiimum,  sed  ad  montem  loiige  distantem  : 
nec  dico  ad  monlem,  qui  ideo  proximus  videlur 
quoniam  in  terra  est,  sed  ad  solein,  ad  iunam,  ad 


tur.  Reprobienim  non  eommutabuntur  in  illani  in  - 
corruptelam,  qux  ncc  doloiis  incorriipiionem  pati 
potesl.  Illa  namqiie  fidelium  est  atque  saiictorum. 
isti  i  vero  perpctua  corruptione  cruciabunliir,  quia 
ignis  corum  non  exstinguetur,  et  vermis  eorum  non 
morietur  {ha.  lxvi  ;  Marc.  ix).  j  Quid  sibi  srgo 
vult  isia  distinciio  :  Mortui  resiirgent  incornipii,  et 
iios  immutabimiir,  nisi  qiiia  omnes  incorrupli  re- 
surgent,  sed  ex  liis  justi  ctiam  immulaluintiir  in  il- 
lam  incorruptelam,  cui  omnino  nulla  possit  nocere 
corruptio?  Ac  per  lioc  qiiod  in  eain  comniutabun- 
tur,  iiicorrupti  qiiidem  resurgcnt  integritate  mem- 
brorura,  sed  tamen  corrumpendi  dolore  poenarum. 


sidera,  qux  (am  magno  inlervallo  distant  a  terra. 

Si  enim  clausis  oculis  faciem  contra  solem  ponas,  p  Habebunt  quippe    incornipiionem  carnis,   in   qiia 

n  tuam      doleant,  non  in  qua  moriantur.  Alioquin  et  illi  do- 


Honiie  mox  ut  ens  apcrueris,  ibi  potius  aciem 
te  invenisse,  quam  illuo  eam  perduxisse  putabis,  ita 
iil  nec  ipsi  oculi  prius  aperti  fuisse  videantur,  quam 
illo  quo  intenderant,  pervenisse?  Ut  ergo  radius 
oculorum  luorum  non  cilius  pervenit  ad  propin- 
quiora,  et  tardius  ad  longinquicra,  sed  utraque  in- 
tervalla  parili  celcritate  conjungit,  ita  cuin  iii  iclu 
ociili  lit  lesurrectio  morluorum.  Oaiiiipoteiitiae  Dei 
et  iiieffabili  nutui  lam  facile  est  qiiseque  reccntia, 
quam  diuluriio  teiiipore  dilapsa,  cadavera,  susci- 
lare.  Tubse  auteni  nomine  aliqiiod  evidcnlissimum 
et  prxclarissimum  signurn  vult  Apostolus  intelligi, 
(|uam  vocem  archangeli  ct  tubam  Dci  alio  loco  dicit 
{/  Tliess.  iv),  qiia;  et  vox  Filii  Dei  in  Evangelio  dici- 


lores  finirentur.  Ad  hoc  enim  resurgcnt  incorrupti, 
ut  possinl  ajterna  suslinere  supplicia.  Incorriipiio 
itaque  propterea  communis  estomnium,  qiiia  in  ea 
miserabiliorcs  erunt  peccalores  ut  ad  lormenta  per- 
petui  sint,  et  imrnortali  atque  incorruplibili  corpore 
solvantur.  Deilla  vero  coinmulaiione  juslorum  cum 
dixisset:  etnos  immutabimur,  lanquaiii  qu;Ei'e;emi!s 
quomodo  istud  fiat,  vel  qualis  illa  conimuiaiio  fu- 
tura  sit,  adjungit:  Oportei  enim  corruptibile  lioc,  etc. 
Lbi  manifeste  docet  idipsum  corpus  quidem  resur- 
gcre  quod  sepultum  est,  sed  mulare  gljriara,  non 
nalui  am.  Quando  enim  dicit  boc,  videtur  qiiodam- 
modo  duobus  digitulis  comprehensum  corpus  oslen- 


tur  i.IoRn.  v),  quam  audient  omnes  qui  in  monumen-  D  dere.  Iloc  in  quo  nascimur  ;  hoc,  in  quo  morimur  ; 


lis  sunt,  et  procedeni ;  itaque  clangor  luba  aul  vocis 
indicat  niagnitudinem,  ju.xta  quod  scriptum  est  : 
«  Quasi  tiiba  exalta  voceni  tuam  {Isa.  lviii),  »  aut 
apertam  oninium  resurrcctionem,  secunduin  quod 
dicitur  :  «  Cum  facis  eleemosynam,  noli  tuba  caiierc 
ante  le  [Matlh.  vi),  i  id  est  absconditc  fac  miseri- 
cordiam  et  in  secreto,  ne  videaris  dealterius  mise- 
ria  gloriari.  Sed  quaerendum  cur  ad  novissimam 
tiibam  mortui  dicantur  surreciuri.  Neque  enim  no- 
vissiraa  diceretur,  nisi  aliarnm  praecedentium  re- 
spectu.  In  Apocalypsi  Joannis  (Xpoc.  viii,  ix,  ,x,  xi) 
septem  angeli  describuntur  cum  tubis,  et  claiigcnte 
primo  eorum  ac  secundo  et  tertio  qiiartoque  et 
quinto  atque  sexio,  qutd  pcr  singulos  actum  sil.  in- 


hoc,  qiiod  timcnl  recipere  qui  punienili  siint.  Nos, 
iiiqnit,  immutabimvr ;  quia  oportet,  id  cst  necesse 
est,  hoc  licri,  qtiia  bene  servivimus  ct  quia  Dcus 
promisit,  oportet  hoc  corruptibite  corpus  induere 
vclut  oinameiitiim  incorrupiionem,  ut  ultra  non  esu- 
liat  vol  aliquatenus  losdatur  ;  et  mortale  hoc  in- 
dtiere  iinniortaiilalem,  ut  ultra  uon  dissolvatur. 
Vel  ad  id  quod  dixerat :  Mortui  resurgenl  incorrupti, 
intulit  ;  Oportet  corriiplibilc  lioc  induere  incorruptio- 
nem;  ail  id  vero  quod  subdiderat,  et  nos  immuiabi- 
mur  adjecit  :  Et  mortale  lioc  oportet  induere  immor- 
lalitaiem.  Aliud  est  enim  immortalitas,  aliud  incor- 
ruptio,  sicul  el  aliud  mortale,  ct  aliud  corruptibile. 
Quidqiiid   cnim    niortalc  cst,  corruptibile  cst:  scd 


f9S 


HERVEl  DURGIDOLENSIS  MONACHI 


m 


oon  qiiod  coriiiptibile,  btatiin  ct  moiiaie  est.  Cor-  A  mullo  scelcratius  ac  flitgitiosiiis  committunlur  ea 


rnptibilia  quippe  sunt  corpora  quse  carent  aninia, 
et  tamen  iiou  sunt  morialia,  quia  nunqiiam  habuere 
vitam,  quae  proprie  aiiimaiitium  est.  Unde  nunc  si- 
gi!an',er  Aposlolus  corruplioni  incorriiptionem,  et 
fuonalitati  immortalitateni  opposuit.  Omues  ergo, 
justietiiijiisli,erunt  incorruptibiles,  justi  vero  etiam 
immortales  fieiit,  ut  morteni  gebennaiium  poenarum 
iiullatcnus  sentiie  possiiil. 

I  Cum  auteui  inortale  hoe  induerit  immoitalita- 
I  tem,  tunc  fiet  seriiio  qui  scriptus  est  :  «  Absorpta 
«  est  inors  in  victoria.  IJIii  est,  n:ors,  victoria  liia  ? 
•  Ubi  est,  niois,slimuius  tuus  {Ose.  xiii)  ?  Slimulus 
!  aulem  mortis  peccalum  est  :  virtus  vcro  pcccati, 

lex.  Oeo  auteni  gratias,  qni  deditnobis  victoriam 


quaelex  profaibet,  quam  si  nulla  lege  prohiberenlur. 
Dico  quia  aculeus  mortis  est  peccaium  ,  et  virtas 
peccati  lex.  Sed  Deo  gralins  agiinus,  qiii  dedil  nobia 
vicloriam  de  niorie  el  aculeo  ejus  ,  ut  vincereraus 
moitem  per  immortalcm  resurreclionem  ,  ct  acu- 
leum  ejus  peccatum  per  gratuitam  jusiilicationem. 
Nam  et  victoiia  qiia  peccatum  vincitnr  ,  niliil  est 
aliud  quaiii  Dei  doniiiii  in  isto  certaniine  nos  adju- 
vanlis.  Victoriam  dedit,  et  lioc  non  per  legem,  nec 
per  vires  nostras,  sed  per  Jesum  Chrislnrti  Dominum 
nustrtim,  per  quem  meilialorein  omnia  bona  quse 
babemus  dantiir  nobis  a  Patre.  Si  vero  secundiim 
alios  codices  legerimus  :  Absorpla  esl  mors  iii  con- 
tenlione.Ubi  est,  mors,  contcntiotua?  Ubi  est,  mors, 


per  Dominum  nosirum  Jesiim  Christum  {Hebr.  ^  aculeiis  tuus?  Mortem  intelligemus  carnalem  con- 

siiciudincm  ,  quae  resislit  bonae  voluniati  delecta- 
tionem  temporalium  fruendorum.  Nam  dum  sumus 
in  bac  vila  ,  conlendit  mors  ista  conlra  nos,  ct  no» 
coiitra  eam,  quia  caro  coiicupiscit  adversus  spiri- 
tum,  spirilus  aulcm  adversus  carnem  {Galat.  v). 
Sed  resurgeiitibus  nobis  absorpla  erit  mors  iu  con- 
tcntionc  ,  id  est  annullata  iii  conlliclu ,  qucm  con-' 
tra  nos  habuit,  quia  caro  prorsus  concordahit  spiii- 
liii,  nullaque  peccati  delectalio  erit  quae  resislat 
bon:e  voluntali,  el  quia  bellu.m  tunc  erit  fiiiiium, 
atque  pax  victoriam  tenebit,insu!tabimus  ipsi  raor- 
ti,  id  est  concupiscentiae  et  consuetudini  lempoi^a- 
lium  dclectationum,  dicentes  :  «  Ubi  est,mors,con- 


«  n).  > 

Pro  eo  quod  nos  secundum  Hieronyinum  in  Osee 
legimus  : «  Kro  luors  tua,  o  mors  !  Morsus  tuus  ero, 
inferne,  >  Sepluaginta  transtulerunt  :  <  Ubi  est 
causa,  mors,  lua?  ubi  est  stimulus  tuiis,  inferne?  > 
Proquo  nunc  Apostohis  posuit  :  Absorpta  est  mors 
invictoriuHJbiesl,  mors,  victoria  liia?L'bi  est,  mors, 
siimulus  luus  1  Hoc  mortale  corpus  nostrum  iiiduet, 
ut  diximus,  iinmortalitatem.  Sed  cum  id  fuerit, 
tunc  fiet,  id  csl,  implebitur  sermo  Scripturae,  qui 
iiunquam  aliler  impleretiir  :  Absorpla  esl  mors,  ic( 
est,  nusquam  comparet,  sicut  aqua  cum  riieril  ab- 
sorpta.  Quando  mortalelioc  induent  immortalilutem, 


tunc  absorbebitur,  id  esl,  innihilum  rediijetur  mors  p  leiitio  lua?  i  Yictaes,  nec  amplius  conlendcre  va- 

r<  ••11  ■  1   f. 


corporis  in  vicloria  resurgentium.  Et  tunc  ei  insul- 
labiliir  atque  dicetur  :  Ubi  est,  mors,  victoria  tua  ? 
Vbiest,  mors,  siimulus  tvus  ?  Morli  corporishocdi- 
cetur.  Hanc  enim  absorbebit  victoriosa  immortali- 
las,  cum  mortale  hoe  immorlal.talem  indueiit.  Mor- 
ti,inquani,  corporis  hoc  dicelur  :  lihi  est  victoria 
tua,  qua  oinnes  sic  viceras,  ut  etiam  Dei  Filius  te- 
cum  confligeret,  teque  non  vitando,  sed  suscipiendo 
supcraret?  Vicisti  iii  morienlibus,  victa  es  in  resur- 
genlibus.  Vii^toria  tua  qua  absorbueras  corpora 
moricntiuin,  temporalis  fuit;  victoria  nostra  qua 
absorpta  es  in  corporibus  resurgentium,  sei.erna 
constabit.  Ubi  esl  aculeus  tuus,  id  est  peccatuin 
quo  puiicti  et  veiieiiali  sumus,  ut  eiiam  in  corpori- 


les.Nolandui»  quoque  in  eo  quod  Septuaginla  traiis« 
tulerunt  ;  i  De  morte  redimam  illos.  Ubi  causa 
tua,mors?,Ubiest,stimulus  tuus,  inferne,  qula  caii- 
sa  mortis  et  siimulus  inferni,  peccatuin  est.  >  Sed 
in  resurrectione  corum  quosChristus  redemil,  non 
invenielur,  ideoqiie  morti  et  iiiferno  insultabunt. 
Prsecipue  tamen  Salvator  cum  pro  redemptione  hu- 
raani  generis  sanguinem  suunr  fudisset,  et  pecca- 
tiim  mundi  delevisset,  pro  quo  nioriebamur,  el  ad 
infernuni  ducebamur,  insuttavit  morli  et  inferiio, 
dicens  :  <  Lbi  esl  causa  tua,  mors  ?  uhi  est  stimu- 
lus  tuus ,  inferne  ?  >  Qui  et  secundum  novam 
translationeni  dixil  :  «  De  morte  redimam  eos.  Ei  o 
raors  tua,  0  mors!  Ero    morsus  luus  (idestmo.- 


bus  nostris  lieres,  et  ea  tani  longo  tempoie  possi-  D  '^*-'"'»  'c}>  inferne.  Id   nanique  quod  occidimus,  agi- 


deres?Morii  dicetur  :  Ubi  est  aculeus  tuus?Sed 
aculeiis  vel  stimutns  moriis ,  peccatum  esi.  Aculeus 
autem  niortis  dicitur,  qiio  niors  facla  esi,  noii  quein 
mors  fccit.  Peccaio  eiiiin  nioiiinur,  non  moiie  pcc- 
camus.  -Aculcus  mortis,  est  peccatuin  originale,  per 
cujus  vulnus  mors  intravit.  Peccaium  quod  nos  pu- 
pugit  el  mortificavit,  est  aculeus  inortis;  sed  vii  tus 
et  robur  peccali  est  lex  Mojsi.  Pcccavimus  enim  in 
uno  omnes,  ut  morereniur  in  uno  onines.  Accepi- 
mus  legem,  non  ut  emendalione  Uniremus  pecca- 
lum,  sed  ut  transgressione  angeremus.  Lex  cnim 
virlus  peccati,  quia  prohibiiio  augct  desiderium 
operis  illicili,  quando  justitia  non  sic  diligitur,  ut 
puccandi  cupidiias  ejug   delectaiione  vincatur ;  ct 


mus  ul  penilus  non  sit.  Ex  eo  auiem  quod  morde- 
mus,  partem  abstrahiinus,  partemque  relinquinms. 
Quia  ergo  Dorainus  in  elcctis  snis  funditus  occidit 
mortem,  mors  niorti  cxstitit.  Qiii  vero  ex  inferno 
partem  abstulit  et  partera  reliquil,  non  occidit  fuii- 
ditus,  sed  moraordit  infcrnum.  Neque  enim  inflde- 
les  quoSque  et  pro  suis  criininibus  a;iernis  .sup- 
pliciis  deditos  ab  inferno  iravit  ,  scd  cos  solum- 
modo  ,  quoi  &iie  ct  actibus  recoijnovit.  Scoui» 
tur  : 

<  Itaquc,  fratres  mei  dilecti ,  stabiles  estote  el 
«  immobiles  ,   abundantcs  iii    opere  Doniini  senir 

<  per ,  scienies  quod  labo-  vester  non  esl  inauis  ir 

<  Domino.  > 


397 


COMMF.NT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR. 


S08 


Quandoquidera    cerios  vos  feei  rie  resiirrectione  A  gnum   fueril  ui  etlam  ego  eam  ,    id    est   porgcTe 


fulura,  et  de  caeleris  vos  diligenttT  insduxi,  iiaque, 
0  fratres  mei  dilecli!  id  est  quos  niultum  diligo,  extotc 
ttabites,  in  iide  resurrectioiiis  vel  iu  pioposilo  vestro 
bono,  et  immobiles,  iit  iiemo  vos  dc  stalu  spei  fu- 
turae  ultra  niovere  possit,  vos  dico,  scmper  ahun- 
danies  in  opere  inandatorum  Domini ,  scienles  pro 
cerlo  quod  labor  vesler  non  est  inanis,  id  est  cassus 
in  Domino,  id  est  in  Domlni  servitio,  quoniam  el 
in  ipsa  carne  veslra  quae  iiiinc  laborat ,  gaudebitls. 
Omnibus  qua;  ad  doclrinam  eccleslastlcam  ordlnaii- 
dam  necessaria  sunt,  bacicnus  expositls,  ct  quse 
vitanda  vel  quae  sequenda  sunt,  demonstralis,  fixos 
esse  jam  illos  hortatur  in  bono ;  et  in  oporibus, 
quaefrucium  apud  Dciiin  raciuni.semperesse  prom- 


debcain  ,  id  est  si  copiosa  fucrit  suniptuuin  col- 
lecllo ,  tunc  mecum  ibmii ,  id  esl  pergenl  me- 
cum. 

«  Veniam  autem  ad  vos,  cum  Macedonlam   per- 
«  transiero.  Njm   Maiedoniam  pertransibo.  Apud 

<  vos  autem  iorsitan  manebo,  vel  etlam  biemabo,  ut 
•  vos  me  dcducatls  quociinque  iero.  Noio  enlm  vos 
«  modo  In  tiansitu  videre.   Spero  eiiim  me  aliquan- 

<  tulum  temporis  nianere  apud  V06,  si  Donii  us 
I  pcrmlscrii.    Permanebo  autem   Epliesl  iisqiie  ad 

<  Pentetosten.  Ostinm  enim  mibi  apertum  est  nia- 
f  gnum  et  evidens,  et  adversarii  mulli.  » 

Post  omnem  instructionem   ut  I.tcIos  illos  faciat, 
advcnliim  suum  illls  promittil.  Perquod  etiain  om- 


ptos  et  copiosos,  qnia  per  luec  qiirc  CNposita  sunt,  B  nes  adinonltioiios  suas  quibus  illos  corrigit,  inagis 

lirmal,  qula  qiii  audit  ventnium  euin  a  qiio  legcm 
acceplt,  sollicltior  lit,  iie,  advenlente  illo,erabescat. 
Parnle,  inqiiil,  cnlloctas  aiifeqnam  venlam  ;  veninm 
autem  ad  vos,  cum  penransieri)  Macedoniani,  visi- 
lando  singulas  quasqiie  eccleslas  qus  Ibi  suni,  et 
ooiifirmando  animos  (ratrum.  Nam  Macedoniam  p:r- 
Iransibo,  qiiia  non  est  opus  ibi  diu  morari,  qiio- 
nlani  pauca  sunt  in  iUis  emendanda.  Sed  apnd  v  s 
forsitan  manebo,  vet  etiam  fnemabo,i(\  ost  liieinis 
lempore  tolo  morabor,  quonlam  multa  sunl  in  v'o- 
bis  corrigenda.  Sed  apud  Ephesios  cum  quibus  ma- 
neo  dum  hanc  epistolam  scrlbo,  permanebo  usque  ui 
Pentecosten.  Ncc  niirum  sl  lanlo  lempore  ibi  volo 
manere,  nam  ostium  milli  apertum  esl  ibl  magnum 
et  evidens,  id  esi  manrfestum  prsedicaiioni  mex,  per 
quod  possiin  praedicaiido  ad  corda  audicritium  in- 
trare,  et  lidem  Cbristiahani  introducere,  ct  adver- 
sarii  multi  obslstunt  mihl,  qui  conantur  opiis  meura 
impedire;  et  ideo  me  necesse  est  cum  illls  adliuc 
coiifligere.  Quinquagenarius  enim  numenis  semper 
ad  poenitentiam  referri  solet  vel  ad  remlssionem,  cl 
muita  continet  sacramenta.  Unde  nunc  Apostolus 
apud  Epheslos,  quibus  mystica  quaeqiie  dissolve- 
rat,  dicit  se  permansurum  usque  ad  Penlecosten, 
id  est  usque  ad  qulnquagesiinam,  donec  perfecte  ad 
Deum  converlantur,  et  adventu  sanctl  Spiritus  di- 
gni  efficiantur.  Invenerat  enim  illic  pectora  Dei  gra- 
liam  silientia,  quibusprompte  infunderetmysietium 


ccrti  sunt  de  crctero  accepluros  seboni  opcris  mer- 
cedcin  a  Ouniino,  ne  pravis  colloqulis  possint  per- 
verli. 

CAPUT  XYI. 
I  De  collectis  aiitem  qu%  liunt  in  sanctos,  sicnt 
i  ordinavi  eccleslis  Galatlic  ita  et  vos  facjle.  Per 
«  unam  Sabbati  unusqnisque  vestrum  apud  se  re- 
•  ponat.  recondons  quod  ei  bene  placueril,  ut  iion 
«  cum  venero,  tunc  collectae  flant.  >  Cum  aulem 
«  prsesens  fuero  quos  probaveritis  per  epislolas  , 
«  hos  mltiam  perferre  gratiam  vestram  in  Jeiu- 
«  salem.Quod  si  dignuin  fuerlt  ui  ego  cam,  inecuna 
I  lbu»t.  > 

De  aliis,  inquit ,  Iiucusque  monui.  Sod  iiunc  de 
coltectis  iiioneo,  qua;  fitmt  in  sanctos ,  id  esl  de 
sumptibus  qui  per  siiigulas  ecclesias  coUiguntur  ut 
Jerusalcm  sanctis  mlttmitur,  qui  in  magna  iiuligcn- 
tia  sunt  apud  infidelcs  Juda^os,  quasi  ricsertores 
paternarum  lcgum,  et  credentes  in  liomincm  cruci- 
iixum.  Moneo  ut  (sicut  eccleslis  Galalaruni  disposui) 
per  vnam  Subbati,  qua;  est  Doininica  dies  unusquis' 
que  vestrum  reponal  apud  se,  quod  eis  miltat.  Apud 
sc  reponal,  ne  susplcetur  fraudem  si  apud  alium 
rcposuerit.  Ipse  dico,  recondens  lllud,  ne  itcruin 
sibi  sumat,  el  recondat^«od  ci  bene  placucril,  id  esl 
quod  devoto  corde  offcrre  voluerit,  non  quod  ani- 
mum  ejus  gravet.  Quod  idcirco  pra:moiieo,  ul  non 
tunc  fiant  collectce ,  cum  vencro,  quia  graviter,  si  lo- 


tum  subito  simul  fierct,  et  ego  majoribus  studils  p  Cbristi;  invenerat   et  adversarios  multos.  Quanto 


sum  dedltus.  Per  Dominicani  diem  colligiie,  unde 
rerrigerium  habeant  sancti  pauperes,  ut  qua  die 
Cbristus  surrexit,  vos  ad  opera  miscrlcordise  sur- 
gatis.  Culllgiie,  inqnam,  quia  quod  paulalim  a  mul- 
lis  colligllur,  nec  est  grave,  et  invenltur  multum. 
Interim  coUiglte  et  quasi  in  liiesauro  reponlte  apud 
\os  unusquisque  quod  voluerit.  Sed  cum  fuero  prce- 
sens,  miUam  inJerusalem  perfcrre  gratiam,  id  est 
gratuitam  dationem  veslram  eos  quos  probaverilis, 
id  est  prolms  judlcaverills,  ct  niittam  eos  per  episto- 
las,  quia  epistola;  lestimonium  prxbeiit  missis,  ut 
cum  gratia  excipiantur.  Utrumque  pono  in  vestro 
arbitrio  ,  ut  ct  quod  voliis  placiierit ,  tribuatls  ,  et 
quos   ad  porlandum   nilUaiu  ,  eligalis.  Scd  si  di- 


enim  idoiiei  inveniebantur  ad  lidcm,  taiito  mag  » 
insurgebant  qni  zelarentiir,  contradiceiitcs  et  repu- 
gnantcs  doctrinse  Domliii.  Nam  in  eo  quod  ait : 
Ostlura  raihl  apertum  est  magnnm  et  evidens,  et 
adversarii  moltl,  quid  aliud  Inielligi  polesl,  nisi  pri- 
milus  prajdicato  ibi  per  eum  Evangelio,  credidisse 
mviltos,  el  multos  ejusdem  fidei  adversarios  exsli- 
lisse  secundum  illam  Dnmlni  sentontiam  :  «  Vobis 
datum  est  nosse  raysteriiim  regni  coelorum,  illis 
autem  iioii  est  datura  (Matth.xiu;  Mare.  i\;Luc. 
viii). »  Ostlum  ergo  apertura  esl  in  eis  qiiibiis  datum 
est,  adversarii  autem  ex  eis  quibus  non  est  datuin; 
Ostium  magnuin  apertum  esl,  id  cst  niulta  corda  ad 
audicndum  apcrta 


999  HERVF.I  B11UGI1>0LENSIS  MONACHI  lOCG 

i  Si  autcm  veneiit  Timoilieus,  videlc  ut  sine  li-  A  gloriae,  sed  in  chanlate.  Nam  quidquid  sine  cliari- 


<  raore  sit  apud  vos.  Opus  enim  Domini  opcralur 
I  sicut  et  ego.  Ne  quis  ergo  illum  spernat.  Dcdu- 
i<  ,cite  autero  illiim  in  pace,  ut  veniat  ad  me.  Exspe- 
ctoenim*illum  cum  fratribus.  > 

Quamvis  ea  praidicaret  Timotlieus  quje  ab  Apo- 
stnlo  acceperat,  tamen  quia  non  erat  auclnritatis 
ejusdem,  commcndat  illum  Apostolus,  ne  forte  ab 
liis  qui  dissenlielianl  in  plebe,  non  ut  erat  dignus 
reciperetur  ,  et  perslrcpenlibus  eis,  nasceretur  illi 
limor,  niliilque  proficeret  advcntus  illius  saluti  eo- 
rum.  Possent  enim  et  genliles  exciiari  ad  seditio- 
ncm  discordia  plebis,  accepla  occasione  irruendi  i» 
Tiinotlieum.  Ideo  ne  spernat  eum  aliquis,  inquit, 
qnoniam  opu&  Dei  operatur  sicut  el  ego,  ut  scilicet 
in  ea  auctoritate  accipiatur  qua  et  apostolus,  eral 
enim  et  ij>so  episcopus.  Quem  tanti  meriti  esse  de- 
clarat,  ut  non  solum  iiiter  eos  lionorandum  illura 
praecipiat,  sed  eliam  cum  prolicisei  pararet,  dedu- 
cendiim  cum  obsequio  ut  aposlolum  Domini. 
Tam  enim  necessariiim  eum  ostendit,  ul  eliara 
ipse  illuui  exspectaret  cum  fralribus  propter  evan- 
gclium  Clirisii. 

<  De  Apollo  autem  fratre  vobis  notum  facio, 
I  quoniam  multuin  rogavi  euni  ut  veniret  ad  vos 
I  cum  fratribus;  ct  ulique  iion  fuit   volunias  ejus 

<  ut  nunc  veuiret,  veuiet  aiitem   cuiu  ei   vacuura 

<  fuerit.  I 

IlicApollo  exJudaeis  crat,  Alexandrinus  nationc. 


tate  agitur,  nihil  est,  quamvis  csse  bonura  valde  vi- 
deatur.  Cum  dicit  omnia ,  satis  ostendit  etiara 
ipsas  correptiones,  qua.s  asperas  el  amaras  sen- 
tiunt  qui  corripiuutur,  cum  charitate  esse  facien- 
das. 

<  Obsecro  autem  vos,  frafres,  nostis  domum 
«  Siephanae  et  Fortunaii  et  Acliaici,  quoniam  suiit 

<  primiliae  Acliaia;,  et  in  ministerium  sanctoruin 
«  ordinaverunt  seipsos,  ut  et  vos  subdili  sitis  ejus- 

<  modi   el   omni  cooperanlj  et  laboranti.  Gaudeo 

<  autem  in  presentia  Steplianse   et  Fortunati    cl 

<  Achaici,.quoiiiam  id  quod  vobis  deerat,  ipsi  sup- 

<  pleverunl.    Refecerunt   enim    et   meum    spiri- 

<  tiira  et  vestrum.  Cognoscite  ergo  qui  ejusmudi 

<  sunt.  > 

Moiuii  ut  omnia  vestra  opera  in  charitate  fiant. 
Sed  niinc  obsetro  ut  suhditi  siliseis  qui  sunl  lales, 
qualis  cgtdomus  Steplianae  et  Fortunal!.  Nosiis  enim 
domum  Steplianai  el  Fortunali  et  Achaici,  quia  skhI 
primitice  Adtaioe ,  id  est  primi  credidcrunt  ex  liis 
qui  suiit  in  Achaia,  nam  et  Corinthii  suiit  .Achaxi, 
et  ordinaveruiit  seipsos  in  minislerium  sanctorutn, 
id  est  iil  calcata  avaritia,  sanctis  de  laboribus  suis 
niinistrareut  necessaria,  el  maxime  prsedicatoribus. 
Obsecro  vos  ut  subditi  sitis  operariis  ejusmodi,  et 
omni  cooperanti,  id  cst  cum  lalibus  operanti,  ei 
laboranti.  Vos  «alibus  estotc  subditi.   Sed   ego  in 


,     ,      .     ,  ,  ,.     .     . .  pr^cseiKjfl  ^lephanw  et  Fortunatl  et  Achnict  qaudeo, 

dnctus  m  lege  ct  eloquenlissimus,  alqiie  Corintliio-  ^      ,  ^  ..... 

„ _. ,,  ,  ,        ,  ,.  ^  vcl  quia  proesenies  sunt  apud  vos,  et  in  lUis  po- 

tcstis  maguum  habere  profcotum,  vel  quia  mihi  ve- 


ruinepiscopus  (Act,  xviii);  sed  proptcr  disseiisiones 
eurum  rccesseral  a  Corintho.  Quem  dicil  Apostolus 
redire  noluisse,  signiHcans  in  hoc  culpam  eoruin, 
ui,  boc  audicnlcs,  respucrent  falsos  aposiolos,  et 
paci  sluderent,  quatenus  nierereniur  ut  ad  eos  suus 
aiitistes  revcrteretur.  Idenque  de  Timotheo  dixerat : 
ViJete  ut  sine  tiinore  sit  apiid  vos,quia  aliquiinissi 
noii  l>ene  fucraiil  suscopti ;  ac  per  hoc  non  ventu- 
rura  Apollo,  nisi  coiicordes  fierent.  Non  [uit,  iiiquit, 
ejus  voluntas  vel  Dei  ut  nunc  veniret  dum  tales  estis; 
sed  vetiiet  cum  ei  tempus  vacuum  fueril,  id  esl  quan- 
do  vos  a  pseudoapostolis  et  disscnsioiiibus  sic  va- 
ciios  iiivenerit,  iitauJicnda;  pr;cdicatioiii  ejusvacare 
velilis,  vel  quaiido  ab  his  qua;  iiuiic  facit,  exoccu- 
palus  fiierit.  0 

<  Vigilate  ct  state  iii  lide,  virilitcr  agite  ct  coa- 
<  fortaiiiiiii.  Oiniiia  eniin  vestra  iii  charitatc  fiant.  i 

Ul  A]iollo  gratanlur  ad  vos  voniat,  vigilale,  id 
esl  menlis  oculos  ad  diaboli  aslutias  piiecaveii- 
das  aperite,  ne  vel  ab  iinmundis  spirilibus,  vel  a 
falsis  pnedicaloribtisdccipiamini.  State  in  fidc,  id  csl 
ne  cedalis  vd  pscudomagistris  vel  gcntilibus,  qui 
lidem  vcstram  iinpiignare  salagunt,  et  vos  ab  ejus 
arce  pellerc.  Mriliier  [al.  viritini\  agitc,  id  csl  nolilo 
dissolvi,  nolite  vigorem  perderc,  nolite  effomiuari, 
scd  virililer  boua  facitc,  ot  inala  lolorate,  et  con- 
(orlamini ,  id  cst  scmper  robustiorcs  cirniamini  iit 
siljin  vestra  virlule  profcctus.  £l  omnia  vcstra  fiant 
coa  in  dissensione  ■vcl  ira  vel  cupiditate  sxcularis 


iierunt  pro  vohis  ministrare.  Quoniam  id  quod  ex 
vobis  de.erat,  ipsi  suppleverunt,  id  est  ministraverunt 
niihi  quod  vos  nonfecistis.  Refecerunt  enim  et  meiim 
spiritum  niilii  minislrando  necessaria,  et  veslrum 
quibus  apostolum  servaverunt.  Rcfccerunt  spiritum 
mcum,  pro  inea  l.ietitia;  refecerunt  vestrum,  p:o 
charilate  pro  vobis  exhibita.  Ergo  cognoscite,  id  est 
diligiie  ei  honorate  cos  qui  cjusmodi  sunt. 

I  Salutaut  vos  omnos  ccclcsia;  .\&\x.    Salutant 

<  vos  in  Domino  inultum  .\quila  el  Prisca  cum  dn- 

<  nicstica  ecclesia,  apud  quos  et  hospitor.  Salutant 

<  vos   omnes  fratres.    Saliitatc   inviccin  iu  osculo 

<  sancto.  Salutatio  mca  manu  Pauli.  i 

Salutant,  inquil,  vos  omnes  ecclesim  .\site.  Ac  si 
dicat  :  QuoJ  ego  scribo,  ouines  dcsideranl.  Pcr  hoc 
ciiam  couimonei  eos,  ul  siudeant  illis  flcri  similos 
a  quibus  saliitaiilur.  sKqnila  et  Prisca  sunt  maritus 
ct  uxor ,  qui  in  Actibiis  apostolorura  Icguntur 
(Act.  VIII).  Dvmesticu  eorum  erclesia,  congregaiio 
fratcrnilaiis  apud  eos  uiancns.  Eiant  enim  bospita- 
ies.  Osculiini  vcro  sanctum,  signiim  pacisest.  In 
quo  ut  iiivicem  sibi  adha;rcant,  sublata  discordia, 
inonct  ut  casta  et  pacilica  sint  oscula,  qua;  in  ec- 
clcsiis  dantur,  et  simulala,  non  siiit.  Uehiiic  se  io 
hac  cpislola  subscrlpsissc  osloiuiil,  diccns  :  Saluln- 
tio  mea  manu  Pauti,  utindubilanier  sciant  cpislolain 
cjus  esse.  Scquiiur  : 


(Oai  COMMKNT.  IN  BP16T0LAS  l'Al!Ll.  —  IN  E.P1ST.  1'.  AD  COH.  1002 

<   Si  quis  iion    amai  Domiuum   nosirum  Jesuiii  A  coiuplotus  esl ;  el  sic  ad  damiiationem  sit  ei  tecux- 


t  Christum,  sit  analhunia  niaranatlia.  i 

Anialores,  inquit,  Christi  saluto.  Scd  si  quit  non 
mna!  Dominum  noiiium  Jcsu:)i  Chyiilum,  iit  atja- 
tliema,  id  est  alienaiusa  Deo.  Anathema  quippe 
alienatio  vel  alienalus  inierpretatiir.  Secundum  Au- 
guslinum,  anathema  dicitur  condemnalus,  maTana- 
iha,  id  est  donec  Domiiius  redeat.  E.\commtiiiicat 
eig;<j  Apostoluseum,  (jui  iion  amal  Chrislum,  usque 
ad  dieiu  judicii,  quo  ipse  reddet  unicuique  quod 
jiislum  fueril  reddeie  (Matih.  ivi ;  /Jum.  ii),  ut  tunc 
si  Cbrisio  placuerit,  coraniunioiicm  qui  anathenia- 
tizalus  fueral  rei;ipiat.  Uieronyiniis  aulem  sic  ait  : 
Maranaiha  niagis  Syrum  esl  quam  Ilebraium,  ta- 
inetsi  ex  conlinio  iiirarumquc  linguaruin  aliijiiid  ot 


diis,  qui  adhiic  futurus  est. 

I  Gratia  Doinini  iioslri  Jesu  Cliristi  rohi.scum. 
«  Charitiis  iiica  cuiii  oiiiiiihus  vohis  in  Clirislo 
»  Jesu.  .\iiien.  » 

Sit  vohiscum  seniper  gratia  Chrisli,  sinc  cujus 
auxilio  subsisteie  non  potestis,  ncc  aliquid  boni  fa- 
ccie  {Jonn.  xv).  Propter  i41os  qui  disseiisioiii  stii- 
deiiles  Chrisluin  iion  amahant.  dicliim  est  :  Si  qiiis 
noii  aiiiat  Dominum  tiostruin  Jesuiii  Chrisluin,  sil 
aiiatheiua.  Qui  enim  dicebant,  ego  sum  Pauli,  ego 
autem  Apollo,  ego  vero  Cephe,  noii  aniabanl  Chri- 
siHin,  quia  noii  Chrisio,  sed  honiinibus  gloriam 
dabant.  Quia  ergo  non  in  homiiiihus,  sed  in  Chri- 
slo  spes  omnis  [loneiula  esi.  Gratia,  Inqiiit,  Domiiii 


Hehrieum   sonot;  ct  intcrpretaiur,  Dominiis  iioster  jj  noslri  Jau  Chrini  sit  vobiscum.  Et  addil  :  Charilas 

venit.  Ut  si(   seiisus  :   Si  quis  non  amat  Doininum  mea  cuin  omnibus  vobis  in  Christo,  id  cst  ea  cliari- 

nostnim    Jcsum   Chrislum,    sit    anatheina.  Kt   illo  late  vos   inviceni  in  Christo  diligitc,   ijua  ego  vos 

«■inipleio,  deinceps  inferatur  Dominus  nosiS!'  vcnit.  diligo.    In  Christo  Jesu  vos  diligite  exemplo  niei, 

Quodsupcrfluura  sit  adversus  eumodiis  pertinacibus  iion  iii  amore  SKcuIi.  Dcinde  suhjungit,  Amcn,  quod 

velle  coiilendere,  quein  veiHssc  jam  constet.  Si  </«»»  interpretalur,  ticre  ac  ftdeliler    dicta   esse  confir- 

von  ainat,  etc,  ac  si  dicatur  :  Si  quis  iion  diligit  Do-  ineiM.ur.  Amen  quippe  oraniuni  conlirmaiio  est  prae- 

ininuin  Jesum,  non  sit  «i  ulilia  adveniusejus  qui  jam  cedeutiuin. 


IN   EPISTOLAM    II    AD  GORINTHIOS, 


AROy.ME.NTUM. 
Sciens  Aposuilus  epislolaui  profecisse,  quam  Co- 
rinthiis  miserat,  aliain  eis  iterum  scribit  ad  exhor- 
landam  obeditionem  eorum,  et  t.ingit  contumaciani 
iinnnuHoruni  qiii  eniendari  nolu^ant.  In  lioc  tamen 
aniino  revelatus,  quod  ea  qiiaj  ad  ecclesiasticam  or- 
dinationein  periinent,  audierat  esse  correcta,  cerlus 
drinceps  quia  ei  vitia  eorum  paulal^im  corrigeren- 
lur,  praeterea  quia  ex  parte  magna  esse  coeperaiit 
obedieiites.  Qui  enim  ea  quai  ad  fidem  et  ad  eccle- 
siasticum  ordinem  pertinent  cmendaverant,  certam 
spcm  de  se  dabant,  quia  el  mores  atque  conversa- 
tioiiem  essonl  emendaturi.  Propler  quod  et  feslinan- 
ler  scripsil  eis  .\postolus,  ut  contrislati  ex  corie|ilio- 
i>e  prioris  epistoUe,  in  hac  consolationera  accipe- 
reiit,  et  crcsceret  in  eis  fruclus  poeniteiiliie,  quate- 
niis  videntcs  jam  placere  su  ei  cui  displicuerant, 
pioinpliores  licrent  cirta  honos  aclus.  Et  lia;c  priii- 
rilialis  hiijiis  epistola;  causa  est.  Qiii,!aiii  l.nneii 
eoiiiin,  ut  dictum  est,  nolueraiit  rorrigi,  scd  dcic- 
«tatione  peccatoriim  irretiti,  et  a  lalsis  apostolis  de- 
piavati,  pnsiposito  veritalis  Apostolo,  ipsis  falsis 
apostolis  obediebanl.  Unde  inagister  egregius  ut 
eos  acoiisectalucorumdem  pseudoprajdicatoriim  re- 
vo(  el.uuillisniodis  osiendit  errorein  et  deceplioiiem 
f;illafi:e  eoniin,  ut  niillain  amplius  iii  eis  fiduciam 
habeant ,  iiec  dolosis  praKiicationibus  Cdera  adhi- 
bcant ,  quos  vident  ad  perniciem  aniraarum  ten- 
dere.  Propter  quod  et  seipsura  iiiullifario  commen- 
Patsiol,  CLXXXI. 


C  dat,  ut  cognosccirtes  cujus  auctorilalis  alque  di- 
gnilatis  ipse  sit ,  libenter  ejus  doct;inam  susci- 
piiint,  et  sic  ad  saluiem  aniiuariim  suaruiii  per- 
veniaiit.  Preecipit  quoque  foniicaiorem  correplum 
rccipi.  Notal  etiam  eos  in  eleeniosynis  parcos.  Qiiia 
vero  pio  quorunidani  peccatis  iii  epistola  supei ioi i 
doctores  eorum  pr;ecipue  corripuerat,  et  inultum 
fiierant  contrislati,  iiuiic  eos  consolatur,  suuni  cis 
limpoiiens  exempliim  ,  et  doceiis  non  debere  im- 
iKitieiiter  ferre,  quod  pro  aliorum  salule  suiit  coi- 
lepti,  cum  ipse  pro  aliena  salute  periculis  el  morti 
(luoiiiiie  snbjacerel.  Sed  et  de  tribulatioiiibus  quas 
patiehaiitur,  consolatur  eos  c.xemplo  suarum  tribu- 
latioiium,  quas  multo  graviores  siistiiiebal.  Seiiiper 
itiam  vel  principaiiter  vel  secundario  videliir  inten- 

D  dere  revocare  a  pseudoapostolis  illam  partcm  ple- 
bis,  qu.TE  adliuc  illos  sequebatur. 

CM>m  PRl.MUM. 
«  Paulus  Apostolus  Jesu  Chrisii  per  voluntatem 

<  Dci ,  ct  Timotheus  fialer  Ecclesiae  Dei,  qua;  c..';i 

<  Coriiithi,  cum  omnibiis  sanctis  qui  suut  in  uiii- 

<  versa  Achaia.  Gratia  vobis  et  pax  a  Deo  Patro 

<  iiostio  et  Domino  Jesu  Christo.  » 

Quasi  dicatur  :  Vos  Corinthii  milii  dehetis  obe- 
dire,  et  faisos  apostolos  respiiere,  quia  sum  Paulus 
apostulus  Jesu  Christi,  id  est  mirabilis  legatus  Sal- 
vatoris  Regis.  Ille  Ilex  qui  solus  in  selenmm  salvat, 
misit  rae,  ut  vos  ad  eura  ducerem,  ut  rcgnaiet  iii 
vobis,  cl  vos  salvaiet.  Ideoque  libentfr  inihi  debo- 

32 


\m 


HERVE!  EUKGIDOLENSIS  MONACH! 


1004 


tis  obtamperare.  A[>09tolus  Cbristi  sum,  non  usur-  A  ipse  in  his  omnibus   gloriatur,  et  inde  benedicH 


palivc,  tedper  voluntatem  Dei  Patris.iid  est  a  Christo 
coDStitutus  sum  apostolus  per  voluntalem  Patris, 
sicul  ipse  Chris^us  ait :  i  Quoniam  qux  placita  suiit 
ei,  facio  semper  (Joan.  viii).  »  Dei  autem  volunta-» 
tem  justam  ct  rationabilem  manifestum  est  esse.  Ac 
per  hoc  rationabiliter  et  juste  dicor  apostolus, 
quera  per  voluntatem  Patris  ad  vos  misit  Filius. 
Pseudo  antem  aposloli,  nec  a  Christo  sunl  missi, 
ncc  per  Dei  voluntatem  venerunt,  nec  salutem  au- 
dieotiura  quoerunt.  Ideoque  respuendi  sunt.  Paulus 
vos  alloquitur,  et  Timotlieut  frater,  qui  primam  iU 
iam  ad  vos  cpistolam  portavit,  et  correptionem  ve- 
(tram  vobis  renuntiavit.  Notandum  quod  non  ait, 
Paulus  et  Timoiheus;  sed,  Paulus  et  Timotheus 


Deum,  quia  hac  pro  Christo  patitur,  et  in  his  imn- 
qiiani  sine  consolatione  deseritur.  Sit,  inquit,  be- 
nedictus  Deus,  qiii  Christura  secundum  humanitatem 
creavit,  et  secundum  divinitatem  genuit,  atque  ita 
est  Deus  ct  Pater  ejus.  Sil  beneditlus  Deus  et  Pa- 
ter  Domini  nostri  Jesiis  Cliristi  pro  tot  et  tanlis  in 
nos  beneficiis  suis.  Ipse  dico  :  Pater  misericordia- 
rum,  quia  ex  visceribus  ejus  proveniiint  in  nos  mi- 
sericordiae  ejus,  per  quas  et  multituiiinem  peccato- 
ruin  nostrorum  rclaxat,  et  ut  aurum  nos  iii  igne  tri- 
bulationum  examinat,  et  Dcus  toiius,  id  est,  integrae 
consolalionis,  quia  perfectam  dat  consolationem  his, 
qui  pro  nomine  ejus  adversa  patiuulur,  vel  qtii  in 
luctu  poenitentiae  aflligunlur.  I!oc  et  propler  Coriu- 


frater,  quia  non  ambo  apostoli.  Ad  Philippenses  ta-  "  thios  dicilur,  qui  correptionis  causa  fuerant  conlrl 


men,  ubi  non  erat  tanta  aucloritas  necessaiia,  servi 

ambo  ponuntur,  quia  ainbo  suiit  servi,  non  ambo 

apostoli.   Paulus  et   Timotheus  gcribunt   EcclesicB 

Dei,  qnm  est  Corintlii,  cum  omnibus  sanctis  qui  sunt 

in  nniversa  Acliaia.  Corinlhus  enim  metropolis  est 

Achaia: ;  ei  ideo  quod  Corinthiis  scribitur,  omnibus 

fidelibus  Achaite  provincise  scribitur.  Vobis  ad  quos 

scribimus,  sit  gratia  per  quam  peccata  vesira  re- 

mittnntur ;  et  pai,  per  quara  Deo  reconcilieniini. 

Gratia  et  pax  sit  vobis  a  Deo  Patre  nostrOy  qui  vos 

adoptavit  in  filios  ;  et  a  Domino  Jesu  Chrislo,  qiii 

vos  suo  dominio  benigne  mancipavit.  Ideo  ponit  a 

Patre  et  Filio  tantum,  quoniam  eo  tempore  nullus 

errabat  de  Spiritu  sancto ,  sed  vcl  de  Patre  vel  de 

Filio  errabat,  quicunque  in  Ude  Trinitatis  errabat. 

Namque  Spiritus  sanctus  de  quo  nunc  tacet  ma- 

Difestabatur  satis  pcr  opera  sua,  id  est  varias  lin- 

guas,  per  prophetias,  pcr  serraoncm  sapientix  vel 

•cientise,  etc. 

i  Benedictus  Deus  et  Pater  Domini  «oslri  Jesu 

Chrisli,  Paier  miserlcordiarum  et  Deus  totius 

consolationis,  qui  consulatur  nos  iu  omni  tribu- 

latione  nostra,  ut  possiraus  ct  ipsi  consolari  eos, 

qui  in  omni   pressura  sunt  per  exhortationem, 

qua  exhortamur  ct  ipsi  a   Deo.  Quoniam  sicut 

abundant  passiones  Christi  iii  nobis,  ita  et  pcr 

Chrislum  abundat  consolatio  nostia.  Sive  autem 

trjbulamur,  pro  veslra  exhorlalione  ct  salute;  sive 


stati.  MuUum  enira  refrigerii  dat,  quod  auJiunt 
Deura  esse  Patrem  missricordiarum  quia  intelli- 
gunt  se  ad  hoc  correctns,  ut  ad  pium  patrera  coii- 
verlerenlur,  qui  per  niultas  miserico:dias  mulla 
peccata  eorum  deieret,  el  gratiam  eis  virlutum  da- 
ret.  Cur  enim  Pater  misericordiarura  vocatur,  nisi 
quia  per  palernarum  misericordiarum  viscera  reci- 
pit  filios  pccnitenlix,  et  in  antiquara  gratiam  redu- 
cit,  ut  non  sola  sitveiiia,  sed  ei  prisiini  status  re- 
stauratio?  Et  ipse  est  Deus  totius  consolationis,  qui 
contristatis  in  poeniientia  dat  perfcctaro  consolatio- 
nem,  Iribuendo  spem  non  solum  evadendi  tormcnta, 
sed  el  consequendi  praeraia.  Qiii  nos  Chrisli  praJi- 
.  catores  consolalur  in  omni  nostra  tribulatione ,  tam 
corporis  quam  animae.  Non  in  quadam,  sed  iu  omni 
tribulatione  nos  consolalur,  ne  deficiamus.  Conso- 
latur  nos  vel  per  se  nobis  apparens,  vel  per  ange- 
lum  admonens,  vel  per  Sciipiuras,  vel  per  alios 
sanctos,  vel  per  occultam  inspirationcm ,  vel  per 
trihulaiionis  alleviationem  ,  sive  per  nostram  de 
tribul.tiione  liberationem.  Ila  consolatur  nos,  vl  el 
nosipsi  possimus  consoiori  eos,  qui  in  omni  pressura 
sunt  tribuhuionum  pro  nominc  Christi,  vel  .lui  sunt 
in  omni  pressura  peccalorum,  id  est  qiios  premit 
sarcina  crimiiium.  His  enim  consolalionem  exhibe- 
mus,  duin  ois  spem  veni*  pujnitcntibus  damus.  Con- 
solatur  nos  Dcus,  ut  el  nos  consolemur  alios,  al- 
que  ila  ncminem  suorura  rclinquit  desolatum,   et 


consolamur,  pro  vestra  coiisolaiioiie;  sive  cxhor- j)  multo  magis-in  futuro  rcmunerat,  quos  eiiam  in 


tamur,  pro  vestra  eshortatioiie  et  salute,  quse 
operatur  lolerantiam  earumdem  pussionum  quas 
el  nos  patinuir,  ut  spes  nostra  llrina  sit  pro  vo- 
bis,  scientes  quoniani  sicut  socii  passionum  cstis, 
sic  eritis  ot  consolalionis.  > 
Primum  perfeciis  loquitur  de  tribulatione,  propo- 
nens  se  excmplum  patientite  et  consulationis  a  Deo 
acccptx.  Gt  iiiue  se  ostendit  commendabilem,  unde 
pseudoapostoli  el  sequaces  eorum  reputabant  cum 
vilem  ac  conteniptibilem  ,  qui  ab  omnibus  apud 
quos  praedicabat,  tara  ignominiose  tractabatur,  ct 
sic  omnibus  erat  invisus,  ut  scinper  coniumeliis  et 
tribulaiionibus  aOicerctur.  H;ec  de  eodicebantdero- 
gaiores  euis    volenteB  gloriam  ejus  minucre;  sed 


prKsenti  non  dcscrit.  Eos  qui  sunt  in  adversitutum 
pressura,  possumus  consolari  exhortaiido  ad  poeni- 
tentiam  et  tolerantiam  per  exhortaiioneiii  qua  etiam 
nos  ipsi  a  Deo  intus  exliortamur  ad  constanliara  pas- 
sionuni.  Yere  consolationem  et  exhortalioncm  a  Deo 
percipimus,  ut  ct  nos  aliis  solatia  iniiiistiemus. 
Quoiiiam  sicut  passioncs  Christi,  quas  ipse  prior 
pcrtulit,  et  nobis  perferendas  dcreliquit,  abundant 
in  nobis,  qui  sumiis  memLra  ejus,  ita,  id  est  noii 
minus  abuiidat  etiain  consolatio  vosira,  quam  Deus 
nobis  intns  per  Chrisium  cxhibel.  Nam  siciii  Chri- 
slus  cst  causa  passionura,  sic  idein  ij"sc  est  causa  et 
consol.ttioiium ;  et  ideo^  non  viliores,  sed  glorio- 
siures  sestimaiidi  sumus,  ex  eo  quod  passionibus 


1005  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IM  EPIST.  II  AD  COR.  Hm 

Cbristi  commuuicamus,  quos  Deus  in  omiiibus  ad-  A  noslras.   Nolumus  ul  ignoretis  de  triLulatioiie  nn- 

Elra,  qu(C  facla  est  nobis  in  Asia  miiiore,   quje  es> 
pars  majoris  Asii',  quor.iam  stipra  tnodum,   id  cst 


versis  semper  ita  coiisolaiur,  ut  ei  alios  consolari 
possimus.  No6  quidem  a  pravis  hominibus  passioiies 
sustineraus ,  et  a  Deo  coiisolaiiones  vel  exliorla- 
tiunes  accipimus  :  scd  ba;c  oninia  pro  vobis  fiunt, 
quia  sive  tTibttlamur,  id  est  igne  iribulationis  cxami- 
naiuur,  hoc  lit  pio  veslra  ex/iorlalione  ci  pio  vestra 
saluie,  quia  nosiro  exemplo  vos  horialur  Deus  .id 
tolerantiam  tribulationum,  per  quas  ad  aeternam  sa- 
lulem  pervenictis  :  sivc  cov.sulamur  inlus  a  Deo,  pro 
veslra,  id  lii  consolatione,  id  est  ut  vos  iode  poUJ.si- 
mum  consoleinini,  sive  cxhortamur  a  Deo,  iinilis 
malis,  vel  data  virtute  nobis  ad  gravioraperferenda, 
boc  iterum  fit  pro  vestra  exlwrtaiivne  et  salute,  quia 
et  vos  Deus  sic  exhortatur  permanere  in  fide,  et  pro 


supra  quanlitalem  oninium  prfecedeiitium  tribula- 
tionum,  gravati  sumus  pondcre  tribulationis  illius 
supra  virlutcm  bumanam.  NuUa  ciiim  virtus  humaiia 
lantum  pondus  atiliclionissuslinere  possetcum  vita, 
nibi  bumaiife  fragilitativircs  tribuisscl  gralia  divina. 
Et  ita  magnitudine  tribulationum  sumus  oppressi, 
ut  tcederet  nos  non  solum  suslinerc,  sed  eiiam  vi>-ere. 
Nec  solum  ia?debal  iius  vivere,  scd  ipsi  eliaiii  re- 
sponsum  morlis  liubuiinus,  idcst  cuiii  quidam  de  vita 
nostra  ab  aliis  qiia;rercnt,  nihil  responsura  est  illi» 
de  vita,  sed  solummodo  de  morte,  qiiia  nullus  no- 
bis    viiaiu  promisit.  Responsum,   inquain,   inorlis 


ea  pati  niajora  quam  periulislis,  quse  scilicet  c\-  ^  babuinius  non  taiitnm  in  aliis,  sed  etiani  in  nobis 


hortalio  operatur,  id  est  intendit  operari  in  vobis 
tvlcrantiam  earumdem  passioiium,  quas  el  nos  puti- 
mur.  Vel  operalur  tolerantiam ,  id  est  operatur  in 
hoc,  ul  servelis  tolfrantiam  earuindcm  passionum. 
Sive  pro  una  parte  legainus  intolerantiam,  id  esl 
gravcm  toleranliam.  Nain  sieut  noniiunquain  iaipo- 
tens  dicitur  valde  potens,  ita  nunc  inioleiaiilia  po- 
tesl  dici  magna  toleraniia.  Exliorialio  igitur  quam 
a  Deo  per  nos  accipitis,  operalur  in  vobis  intole- 
raiitiam,  id  est  fortein  tolcrantiam  earumdera  pas- 
sionum,  quas  et  nos  paliinur,  et  ideo  hoc  lit,  ut  spes 
nostra  qu.Ts  est  pro  vobis,  id  cst  qua  speramus  vc- 
stram  saluieni,  (irma  sit  et  rata.  iNos  patiinur  ad- 


metipsis,  id  cst  quando  raiionem  nostiam  consului- 
mus,  nulium  iiobis  reniedium  nisi  moricm  promi- 
sit.  Responsum,  id  est  certiludinem  mortis  in  nobis- 
ipsis  habuimus,  quoiiiam  intima  iioslra  respondc- 
riint  nobis  niortem  adesse.  Vel  responsuin  raortis 
habuimus,  id  cst  mors  ipsa  rcspondit  nobis  et  do- 
cuit  nos  omne  humanum  auxilium  defecisse;  ctab 
illo  solo  sperandum  esse  remedium,  cui  eliara  mor- 
tuos  suscitare  possibile  est,  ui  non  simtis  fidentes  in 
nol)is,  sed  in  Deo,  qui  suscilat  mortuos,  qui  de  tanlit 
periculis  eripuit  nos.  Tanta  insolunlia  iniquiiatis 
contrafidei  praedicaloresinsurrexit,  ut  mortuos  ante 
oculos  habereiit.  Dcnique  erepli  de  tanta  pressura, 


versa  et  de  vobis  spein  bonain  habemus,  scieiites  -,  resuscitatos  se  dicuiit.  Sic  eniin  afllicii  fuerant,  ut 

""  ■'    ■  ■      "      "" '■  desperarent  de  prsesenti  vita.  Sed  quia  Deus  pra;si- 

dia  sua  non  ncgat  in  necessitaie  positis,  maxime 
suis,  crupuit  illos  desperantes  de  semeiipsis,  fiden- 
tes  aulem  de  Deo.  Niniia  enim  pressura  deficere  sa 
profile!;anlur,  nisi  Deus  adesscl,  et  bcc  cst,  ut  noii 
sinius  fideiiles  iu  nobis,  sed  in  Deo,  qui  suscilat 
mortuos,  ct  velut  a  morte  nos  susciiavita  pressura 
tribulatioiiis,  qui  nos  de  taulis  pei  iculis  eripnit,  ct 
quolidie  nos  eruit  ab  adversis.  In  quem  spcranius, 
quoniam  et  adliuc  nos  cripiel,  adjuvantibus  et  vvbis 
ereplionem  noslram  in  oraiione  facia  pro  nobis,  id 
est  nou  solum  cajteri  iideles  nns  adjuvabuni  apud 
Deum  ut  ;i  malis  eripiamur,  sed  etiam  vos  oraetes 
pro  nobis.  Ideo  nos  eripiet  orantibus  vobis  ct  aliis. 


pro  certo  quoniam  sicut  iiobis  estis  socii  passioKum, 
sic  eritis  in  futuro  sseculo  socii  cliam  consolalioiiis 
seternse,  quam  pcrcepturi  suinus.  His  verbis  inullura 
cos  aniniat  Apo.-^lolus  ad  lolLiaiiiiam  adversilatiim 
pro  Chrislo.  Qui  et  subjuiixii : 

€  Non  enim  voliiiaus  igiiorare  vos,  fralres,  dc  tri- 
I  bulatione  nostra,  qua;  facia  est  in  Asia,  quoniara 

<  supra  modum  gravaii  sumus  supra  virtulem,  ita 
«  ut  l;edcrct  nos  cliam  vivcre.  Sed  ipsi  in  nobis- 
«  meiipsis  responsum    morlis  liabuimus,   ut  non 

<  sinuis   fidentcs   in    nobis  ,     sed    in    Deo,    qui 

<  suscilat  morluos,  qui  de  lantis  peiicuiis  nos  eri- 

<  puil  et  eruit,  in  qiiem  speramus  quoniam  et  ad- 

<  huc  eripict,  adjuvanlibus  et  vobis  in  oratione  pro 


<  nobis,  ut  ex  mullarum  persoiiis  facierum,  ejus  j»  "' cx  pr-isonis  »««/(«rM»! /acierijm,  ad  Deum  pcr  pra;- 

dicatioriem  nosiram  conversis,  agantur  pcr  mullos 
fideles  gratice  Deo  pro  nobis ;  graiis,  dico,  cjus  do- 
ni7(io!iis,  id  est  libcraliouis  a  periculis  quwiu  iiobis 
est.  Qiioniani  gratia  Dei  eripit  nos  causa  multoruni, 
pro  quibus  ei  palimur,  idco  multi  pro  nohis  gratias 
Deo  rcferani  ciim  eripimur,  vel  orent  ciim  paiiniur. 
Persoiire  niullarum  facierum  sunt  homines  mulla- 
rum  fetaium  et  qualilatum  diversarum,  id  esl  pueri, 
adolescenies,  juvencs  ac  senes  ac  vc!er;un  uirius- 
qiie  sevus.  Et  hac  persoiiae  sunt  ejus  doiiationis  qu» 
in  nobis  csl,  id  est  pcr  doctrinam  nostram  fac.lae 
siinl  paiiicipes  cjus  fidei,  quam  Dous  nobis  dona- 
vii.  Ideo  cx  his  personis  ad  Dcum  per  nos  conver- 
sis,  el  ejus  donationis,  id  est  .'idei  quae  in  nobis  est, 


<  quae  in  nobis  est  doiiaiiouis,  pcr  mullos  gratiae 

<  agantur  pro  nobis.  » 

.Majores  cxponit  ad\ersitatcs,  quas  pro  Christo  et 
aliurum  saluie  passus  est,  ut  cuin  ipse  passus  sit 
lantas,  discipuli  et  alii  minores  non  recusent  pati 
quaslibet  tribulaliones,  et  comparalione  niagistri 
eiubescant  discipul;  suam  dolere  injuriam,  cum  ma- 
gistrtim  miillo  majora  pertulisse  cognoverint.  Dixi 
quia  nos  tribulaliones  patimur,  ut  el  vos  imitcmini. 
Et  vere  patimur.  Non  enim  volumus  ignorare  tos, 
fratres,  id  esl  ul  ignorelis  de  tribulatione  nostra,  ne 
forte  doleatis  de  vesira.  Vobis  enim  proficit  eam 
nosse,  quia  tunc  cognoscctis  vos  parva  pali.  Pseu- 
doaposloli  suiii  narraiit  gloiias,  nos  aulcm  passiones 


1007 


ilERVEl  BURClDOLENSiS  MOJSACHl 


loce 


parlicipibus  effocli»,  agaiUur  per  imillos  crcJeiiles  A  gralise  naiscent  carnales  obsetvantias  lcgis.  Nccsiii- 


IjrMtise  Deo  pro  nobis  ab  adversiiate  eieptis.  Vel 
personoB  vocantur  sancti,  qui  sunt  apuJ  Deura  ho- 
norabiles  et  acceptabiles.  El  hi  sunt  multarum  fa- 
cierum,  quia  in  interiori  horaiiie  suo  habet  unus- 
tjuisque  eorum  suara  faciera,  per  quam  a  Deo  co- 
gnoscilur,  id  est  inlentioiiem  bene  agendi,  quoniam 
alius  intendit  ad  hoc,  ut  aiios  proedicando  inslruat, 
»lius  ut  elecmosynas  iribuat,  alius  ut  fiequenter 
«rel,  alius  ut  orantibus  subsidia  corporis  ministret. 
tt  ita  suam  facieni,  id  est  suam  bonam  iiitentio- 
Dcm  habel  unusquisque,  et  h;e  niuUarum  racieniin 
personae  sunt  ejus  donaliimis,  id  est  ejus  graliai 
nobis  divinitus  datx,  quae  in  nobis  est;  el  idcirco 
c.i  his  agantur  gralisB  Deo  per  niultos  pro  nobis, 
qui  eos  fecinius  participes  doiiationis  nostras. 

<  Nam  gloha  noslra  haec  est,  testimonium  coii- 
t  scientise  nuslr«,  quod  in   simplicilate  coidis  et 

<  sinceritate  Dci  ct  non  in  sapientia  carnali,  sed  in 
«  gratia  Dei  conversati  sumus  in  hoc  mundo,  ab- 

<  undantius  autem  ad  vos.  Non  cnini  aha  sciibimus 

<  vobis,  quam  qua;  lcgistis  et  cognovislis.   Spero 

<  autera  quod  usque  iu  Cnem  cognoscetis,  sicut  ct 

<  cognovislis  nos  ex  parle,quia  gloria  veslra  sunnis, 
«  sicutctvosnostraindieDomininostriJesuChrisli.> 

Ideo,  inquit,  non  diilidimus.de  auxilio  Dei,  sed 
speramus  quia  nos  cripiel,  qnoiiiam  pura  est  con- 
scientia  nostra,  et  inde  gloriamur  in  oculis  ejus.Nam 
gloria  noslra  Iiaec  est  lestimonium  scilicet  bonum 
quod  perhibetnobis  conscientia  nostra,  qux  teslalur 
nos  bono  ac  simplici  animo  fecisse  quidquid  leci- 
mus.  Sicut  magna  poena  est  irapiorum  conscientia, 
sicinagnura  gaudium  estpiorum  conscientia.  Nam, 
elsi  diabolus  vel  homo  perversus  falsas  eis  crimina- 
tiones  impingere  quxrat,  ipsi  tamen  coram  Deo  in- 
tus  gloriantur  ex  bonae  conscienliaj  tesliinonio.Unde 
niinc  gloriara  suara  Apostolus  tesliniouium  con- 
scienliiE  suk  mcmorat,  quia  favores  oris  alieni  non 
appetens,  vita  suae  gaudia  exlra  scmeiipsum  poiiere 
ignorat.  Ac  si  dicat  :  Ideo  glorior  in  tribuialionibus, 
quia  conscienlia  raea  nie  non  reprehenditprxdicasse 
causa  lucri  vel  glori«  temporalis,  sed  lestis  est  rai- 
hi,  me  pio  studio  vestram  salutem  quicsisse.  Nam 
gloria  nostra  licec  est,  teslimonium  conscieuti<e  no- 


ceriter,  id  est  sine  carie  terebrata;  cl  corruptje  con- 
scienlia!  quidquam  faciunt.  Nos  vero  convcrsati  su- 
mus  in  siraplicitate  cordis  et  sinceriiale  Dei,  et  nort 
in  sapientia  carnali,  quoe  est  voluplates  diiigerect 
labores  vitare,  ac  corporis  comnioiia  quanere,  el 
hominibus  placere,  v«l  secunduin  naturas  rerum  et 
non  contra  praedicare,  sed  in  gratia  Dei,  id  est  in 
gralia  evangelicae  praedicationis  et  saDctilatis,  con* 
versati  sumus  in  hoc  raundo,  ubi  tot  mala  fiunt,  sed 
abundaniius  ad  vos  boc  feciiuus,  quia  nihil  unquain 
a  vobis  atcepinius,  cum  possemus  siipendia  snincre 
de  bonis  nostris.  Pseudoaposioli  auleiu  et  juxta 
raundi  sapientiam  priedicebanl,  ne  offendevent  ho- 
mines,  et  qu.oeslus  causa  praedicabani.  Unde  .Aposto- 
lus  nun(|U3m  a  Corinthiis  voluit  siiiiiplus  aecipere, 
ne  liis  occasiouein  daret  actipiendi,  et  hcc  esi  quod 
abundantius  ad  eos  (id  esl  apud  eos),  in  gratia  Dei 
conversatum  se  dicit,  quia  cura  ab  aliis  interduin 
acceperit,  ab  his  nunquam  aliquid  sumere  voluit,  no 
sibi  aucioritatem  arguendi  eos  rainueret.  Yere  apud 
vos  abundantius  quani  apud  alios  conversali  sumus 
in  gratia,  id  est  gialis  oninia  vobis  minisiraviinus, 
qiiia  inodo  iioii  aliu  scribimus  vobis  quam  ea  quoele- 
gistis  in  epistola  priore,  et  qua:  cognovistis  in  ex- 
perieniia  operum  nostrorum,  id  est  nec  modo  per 
hanc  cpisiolam  a  vohis  aliquid  exigiinus,  nec  per 
praemissam  epistolani  aliquid  exegimus,  nec  cum 
praisentes  esscmus,  quidquara  a  vobis  susrepimus 
sicut  recogiioscitis.  Et  non  solura  nunc  istud  rcc»- 
gnoscilis,  sed  etiain  spero  ijuod  usque  in  finem  vila; 
nostrae  cognoscetis  idcmdc  nobis,  id  est  iios  in  eo- 
dem  permaiiere,  ut  nihil  a  vobis  sumatniis  sicut  t'. 
cognovistis  nos  ex  parte,  non  ex  lotu,  quia  et  scilis 
quod  abslinuinius,  non  lamen  si  ilis  quaiiia  dile- 
ctione  id  feciraus.  Idco  cognoscelis  nos  iu  lioc  per- 
severare,  qula  nos  sumus  gtoria  vestra,  sieut  el  tos 
nosira,  id  est  per  nos  gluriam  xicrnam  ronscqui 
debetis,  et  nos  per  vos  bene  instructos.  Quod  hou 
esset,  si  cuin  offendiciiln  a  vobis  accipereiiius.  Et 
ha^x  gloria  nobis  est  fuiura  nou  in  nocle  prxsenlis 
sasculi,  sed  iu  dieel  clarifieatione  Domini  nosiri  Jesu 
Christi,  quia  ipse  manifestabil  omnia,  et  ejus  volun- 
lali  iiemo  resistet.  Tunc  el  vos  glorilicabiinini,  ([uia 


strw,quod  scilicet  in  simpliciiate  cordis  et  sinceriiate  jv  bcne  nobis  obedislis;  el  nos,  quia  vos  bene  docui- 


Dei  conversati  sumus  in  hoc  mundo,  lla;c  est  gloria 
conscientia;  iioslr.-e,  simplicilas  ct  sinccritas.  Sim- 
plicitas,  quia  iiibil  per  duplicitalem  (eeinius,  ut  aliud 
haberenius  in  coide,  aliud  in  ore,  sed  lotum  per 
simplicera  puritatem.  Sinceritas  (2U),  quia  siiie  ca- 
rie,  id  est  sine  corruptionc  conscientiam  habuinius 
inlegram.  Et  haec  sincerilas  ei  siniplicilas  fuil  Dei, 
quia  sinceriter  et  simpliciter  Deo  placere  studuimus 
in  cunciis  quae  gessimus,  ct  iii  eo  simplices  ac  sin- 
eeri  fuiraus.  Pseudo  autein  aposloli  non  simpliciter, 
sed  dupliciter  ambulant,  (luia  per  hypocrisim  fa- 
ciunt  quidquid  boni  facere  videntur,  et  evangelicae 


nius.  Ideo  perseverare  debelis  in  bonis  quae  coepi- 
slis,  et  semper  meliorari. 

«  Et  hac  coniidentia  volui  prius  venire  ad  vos,  ut 

<  secundum  gratiam  haberelis,  el  per  vos  transire 
«  iii  iMac-edoniam,  et  iterum  a  Macedonia  vcnirc  aJ 
«  vos,  eta  vobis  deduci  in  Jud^eaiii.  Cum  ergo  hoc 

<  voluissein,  nunquid  lcvilate  usus  sum?  aut  qua; 

<  cogito,  secundum  carnem  cogitu,  ut  sit  iytud  me, 

<  Est  et  Noi)  ?  » 

Postquam  se  commendabilem  oslendil  de  tribula- 
tionibus  suis,  unde  vilis  ct  abjectus  apud  quosdam 
potcrat  xstiraari,  purgal  sc  cliain  de  quadam  re,  do 


lili)  Etyniulogia  ha;c  a  doctis  non  recipitur. 


tm  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PALU.  —  IM  EPIST.  II  AD  COR.  Iftia 

^ua  rnttnJ»!  et  levis  poterst  repuluri  a  >inil)iisdam.  A  "««,  Est  et  Non?  idest  affirmatio et  uegatio de  caJfin» 


tii  priore  enim  epistola  promiserat  se  veiitiirum  ad 
eos,  cum  Macedoniam  pertrangiret,  elapud  eos  ali- 
quaudiu  moraturum,  et  lamen  non  Vfnit.  Et   inde, 
quaiitum  ad  rcputationem  quorumdam   simpliciier 
intelligentium,  videri  poterat  meudax,  et  instabilis; 
sicque  jam  apud  e»is  amitlpbat  firmitateni  auciorita- 
lis.  Uiidc  se  excusai,  et  multis  rationibus  ostendil, 
quia  non  ideo  niendax  scsiiniaii  debet  quoniam  iion 
veiiit  ad  cos,  quia  iioii  absolute  dixit  se  hoc  factu- 
rum,  sed  ail  :  «   Si  Dominus  permiserit   (/  Cor. 
\\\\.  ►  Nrc  cst  judicandus  mendax,  qui  dicit  l'a!- 
sum  quod  pnlal  veruni,  quia  quanlum  in  se  esl,  noii 
fallil,  scd  fallitur;  et  econtra  msntitur.  qui  dicit  ve- 
riim  (|uod  piuat  falsum  ;  iiec  esl  liber  a  niendacio, 
<|ui  ore  nesciens  vera  loquitur,  sciens  autem,  vo- 
luiitaie  meiititur.  Vestra,   inquit,  glona   sunuis,  et 
vos  nostra.  Et  kac  confideniia,  quia  conlldo  quod 
sumus  invicem  aiii  gloria  aliorum,  id  cst  quia  jam 
emeudala  cst  vita  veslra,  ut  sit  digna  nos  glorificare, 
volui  priusquam  ireni  in  Macedoniain,  veniread  vos, 
ut  cx  advcnlu  meo  liaberetis  secundam  gratiam  qui 
duduin  liabuistis  primam,  quando  vos  ad  fiuem  coii- 
veili,  id  est  ut  baberelis  confiimationem,  quae  est 
post  lidem.  Non  est  igilur  oliosum  quia  volui  veniie 
el  noa  veni.  Intelligcrc  enim  debotis,  esse  aliquos 
intcr  vos,  quorum  causa  voluntatem  meain  non  im- 
plevi,  qui  sc  prius  del)ent  corrigere,  ut  me  possint 
heti  suscipere.  Volui  ad  vos  venire,  qiios  emenda- 
los  desiderabam  videie,e(  pcctios.id  esl  veslro  liuctu 
transire   in  Macedoniam,  quia    licet  conipendiosius 
per  aliam  viam  illuc  ire  posscm,  vcstro  laiaeii  amo- 
le  per  vos  liansire  disposui ;  ci  iterum  a  Macedo- 
nia   venire  ad  vos,  ut  niiillipliciter  vos   con!iima- 
rem,  el  a  vobis  deduci  in  Jndicam,  ul  ferrem   elee- 
inosynani.    Et  quia  hoc  volui    nec   implcvi,  ergo 
cum  lioc  votuissem,  tiunquid  levitale   usus  suw,  ut 
r.<m  firina  ralione,  sed  mentis  levitale  hoc    veilein, 
pt  cadem  levitale  dimiiierem?  Neqiiaquam  hoc  est 
putandum.  Nara  levitalis  vilio   non  succumlio,   ct 
idcirco  mntabilitatis   aura  non    moveor.  Quia  non 
leviiate,  sed  consilio  feci,  ut  non  iraplerem  quod 
disposuerara,  nec  aliud  feci,  quam  quod  faciendum 
eral,  quia  ulititas  anleponendrt   cst  volunlali,  nu» 


re  per  inconstantiam  animi,  scilicet  ut  sit  in  ine  du 

plicitas,  et  in  verbis  meis  contrarietas.  Nequaquani. 

«  Fidelis  autem  Deus,  quia  sermo  nostor  qui  fuit 

«  apud  vos,  non  est  in  illo,  Est  et  Non,  sed  Est,  iii 

<  illo  est.  Dei  enim  Filius  Jesus  Chrislus,  qui  in 
1  vobis  per  nos  praedicalus  esi,  per  me  et  Silva- 
«  num  ct  Timotheum,  non  fuit  in  illo  Est  ct  Non, 
«  sed  Est  in  illo  fult.  Quotquot  enim  proniissionei. 
«  Dei  sunt,  in  illo  Est.  Ideoet  per  ipsum  dicimug: 

<  Amen  F/eo  ad  gloriam  iiostrara.  » 

Non  est  in  sermone  meo  contrarictas,  ut  quod 
aflirmavi,  negem,  dicendo  Est  et  Non.  Sed  Dcus 
cst  fidclis,  id  est  verax,  qui  per  os  meum  loquitur, 
quia  sermo  noster  qui  fuii  npud  vos,  id  est  quem  Io~ 

^  quimur  ad  vos  ;  vel  qui  fuit  apud  vos,  id  est  quem 
locuti  sumus  vobis  in  conversione  vestra,  dum  mo- 
raremur  apud  vos,  non  cst  fluctuans  et  mendaciis 
peimistus,  sed  stabilis  ct  verus,  quia  iioh  est  if»  ilio 
Est  et  Non,  id  est  ainbiguitas  et  variatio,  sed  Est  in 
itto  est,  id  est  cerla  pur*  veritatis  asserlio.  Nain 
quod  dixi  me  venlurum  ad  vos,  idcirco  distuii,  quin 
nondum  eslis  bene  correcti,  ut  in  advenlu  meo  pos 
sitis  isetari ;  et  ideo  non  in  me,  sed  iii  vohis  reman- 
sit  quod  non  voni;  sed  semper  habiii  voluntatem  ve- 
nieiidi,  et  nunauam  fuit  in  mc  velle  et  non  velle, 
sed  est  semper  in  me  vclle.  Et  ita  iioii  varialur 
sermo  meus,  sed  in  affirmatione  sua  perraaiiet.  Noii 
est  in  serraone  meo  Est  etNon.  Nain  Dei  Fitius  Je- 

„  sus  Cliristus,  qui  in  vobis  per  nos  prccdicalus  esl,  per 
me  et  Sitvanum  ei  Timoilieum,  id  est  quem  vobi* 
prardicavimus  ego  et  Silvanus  (id  est  Silas),  et  Ti- 
inotheus,non  habel  in  pra^dicatione  sua  Est  et  Non, 
id  est  duplicilatem.  ut  aliquid  ibi  nunc  aflirmelur, 
et  nunc  negelur ;  iiec  fiiit  unquam  in  ilto  Esi  et  Non, 
sed  Esl  in  itlo  (uit,  id  est  certa  aflirmatio  consum- 
matse  veritatis.  Quod  si  raendaces  essemus,  tuiic 
ipse  mendax  esset,  quia  hoctantura  pioedicamus 
quod  ille  docuit.  Sed  ille  non  docuit  de  eadem  ro 
dicere :  En  et  Non  csl,  quia  non  fuit  in  illo :  Esi 
et  non  est,  ac  per  hoc  nee.iii  nobis.  Non  est  in  illo 
Esl  et  Non,  id  est  duplicitas  vel  falsitas;  scd  Est  in 
illo  fuit,  id  est  verilas  et  immutabilitas,  sicul  Moysi 
dixit;  c  Ego  sum  qui  sum  {Exod.  iii).  >  Ille  enim 


voluntas  uiilitati,  aut,  ea  qua;  cogito  secundum  car~  D  vere  cst,  qui   .seinper  idem  ipse  est,  et  imrnutabilis 


netn  cogilo,  id  est  more  carnalium  hominum,  qui 
proterrenocommodo  facile  inulantvoluntateinsuam. 
Nunquid  carnaliter  cogito  ut  pro  carnali  comiriodo 
vei.ire  disposuerim,  et  quia  non  crat,  dimiserim  ? 
Non.  Qui  eiiim  secundum  carnem  cogitat,  lunc  non 
implel  quod  disposuit,  quando  aut  amplioiibus  per- 
sonis  uifTert,  aiit  certe  lucris  aut  apparatibus  viii- 
cit.ir.  Spiritualis  autein  tuncdisposituni  non  implet, 
quando  providentius  aliquid  pro  salute  anim.T  me- 
diialur.  Sicet  ego  idcirco  non  implevi  quod  volue- 
rain,  iit  vos  pel-  Iioc  ipsum  efliceremini  roeliores, 
scientes  nie  proptereadisiulisse,quia  quidara  adhuc 
jntcr  vos  non  se  purificaverant  a  peccatis.  Nun- 
quid  sccunduin  caraem  cngito,  iit  pT  hor  ti?  nv-"^ 


permane!.  Vcl  in  illo  Est  fuit ,  id  est,  raia  assertio 
eorum  qua;  temporaliler  in  homine  gessit.  Non  fuit 
in  illo  Est  el  Non,  sed  Est  iii  illo  fuit,  quia  nun- 
quani  aliud  voluit,  quam  hocquod  est  utile.  Seinper 
cnim  voluntas  ejus  cura  utilitale  est,  necimmutatu?. 
est  ut  facerel  invitus  sicut  homo  quod  est  utile, 
aut  ut  ambigeretdealiquibus  et  niuiaret  voluntatem. 
Vere  non  est  iu  eo  ista  varielas,  sed  immutabilis  lir- 
milas,  quia  quotquoi  promissiones  Dei  suut,  id  est 
quotquot  promissionos  per  legem  et  prophetas  Deus 
Pater  feci!,  »>i  itlo  Est  sunt,  id  est  esseniiamhabent 
iii  illo,  quia  omnes  adimpletaB  sunt,  vel  adiinplen- 
tur  in  illo.  Omnes  promissiones  Dei  in  ilio  firmatas 
«•n;!  c!  r^hib:!:?,  ■jula  IimUo  coinpl-fun  esiquidquid 


1041 


HEnYEI  BUnCIDOLE^SlS  MOi^ACMl 


{Ci2 


pio  saluic  noslia  prophetatum  est.   El  idRO  palct  A  let.  Oui  veio  nocdum  giistavUquoiiiaai  duleis  est  Do- 


quia  in  seniici)il)us  suis  vel  per  se  vel  per  alios 
inendax  non  fuil,  por  iiiiera  Pater  verax  appaniit. 
Et  quia  Dci  promissiones  habeiit  in  illo  esse,  id  est 
consistunt  inillo  atquecompietai  sunl,  ideo per  ipsum 
esl  Amen,  id  esl  veritas  Deo  Patri,  quia  per  ipsum 
verax  esse  probalur,  ad  gloriam  noslram  per  quos 
hocmanifostatur.Manifeslumcst  quia  semper  in  Deo 
veritas  est,  hoc  est:  .^men,  manifestata  per  Chri- 
^tmn,  et  p'  «t  per  aposlolos  praedic.ita,  signorum 
virtulibus  tesiimonium  )  nibentibus  vera  esse  pcr 
Cliristum  qiise  promisit  ^  eus,  el  est  sensus  :  Omiiis 
veritas  proniissionum  in  Christo  cst,  qii;e  per  nos 
annuntiatur.  Unde  et  nos  gloriam  baboinus,  quo- 
niam  veia  dicerc  comprobamur.  Gloria  enim  apo- 
«olorum  fuit,  magistrum  vcracem  in  quo  promis- 
siones  Del  completic  esscnt,  praedicare,  ct  miraculis 
5ua  dicta  lirmare. 

I  Qui  autem  confirmatnosvobiscuminChristo,  et 
«  qui  unxit  nos ,  Dcus  ,  et  qui  signavit  nos,  et 
«  dedit  pignus  Spiritus  in  cordibus  nostris.  Ego  aii« 
«  tem  testem  Deum  invoco  in  aniniam  mcam,  quod 
«  pnrcens  vobis  non  veniuItraCorintbum.  Noii  quia 
<  dominamur  fidei  vestrnc.sed  adjutores  sumusgau- 
«   dii  vcstri.  Nnm  fide  slalis.  » 

Gloiiani  vestiam  dixi,  non  lamen  nobis  tribiio, 
?cd  qui  confirmat  iios,  Dtus  es,t.  Ycl  ita  :  Nos  per 
Cbrislum  dicimus  Amen  Deo,  id  est  vcracem  lauda- 
iiius  cuni ;  sed  qui  nos  in  Christo  conftrmat,  Deui 


minus  (Psal.  xixiii),  etamorem  charitatis  non  sen- 
sil  adlmc  sine  pignore  est,  nuliam  futiira;  beatitu- 
diuis  [aL  salulis]  «ertitudiucm  h.ibct.  Dixi  quia 
Deus  nos  in  Cliristo  qui  verilas  est,  confirinat,  ut 
in  veritate  firmiter  maneamus,  nec  in  ejus  doctrina 
quiilquam  mentiamur.  Scd  ecfo  quod  riUra  non  veni 
Corinthum,  non  feci  mentiens,  sed  polius  tobis  par- 
cens,  id  esl  nolcns  vosferire,  qiii  nondum  estis  cor- 
recti.  Et  inde  tcslem  invoco  Devm  in  animam  meam, 
ut  ipse  inspiciat  si  veriim  dico,  el  sit  mihi  testis; 
si  autem  laentior,  puniat.  Nunc  maiiifestat  qna  cau- 
sa.  cuin  voluisset  ire  ad  ilios,  distulit,  scilicet  iit  turic 
irct,  quaiido  jam  prope  omncs  emendatos  invenirct. 
Illis  enim  nunc  loqiiilur,  qui  vidobantur  velle  so 
'  corrigere,  sed  operam  nondabant  at  hoc  implerent. 
Quia  crgo  corrigore  illos  neccsse  erat,  iter  siiuni 
ab  illis  averlit,  nc  coiiirislaret  muitos,  vcl  in  sedi- 
tionera  vertcrct  .iliquos  ;  et  ita  pcporcit  illis,  ut  ipsi 
sua  sponte  corrigerentiir  antcqiiam  veniret.  QiioJ 
ut  roentibus  eoruin  commendel,  Deum  testera  dat, 
neputent  se  contemptos  ab  illo.  Quo  coinpcrto,  ut 
prsesentiani  ejus  mereantur,  cmendent  se.  Et  hoc 
est:  Parcens,  inquit,  vobis  non  veni  ulfa  Corin- 
thum  post  primam  vicem,  id  est  ultra  primain  vi- 
cem  non  veni  ad  vos,  ne  compcllerer  vos  ferire.  El 
ne  indignarentur  qiiasi  de  doininio,  addidit  Dixi 
parcens ;  non  qu\a  domitiamur  vcstvK  fidei,  sed  quia 
sumus  adjutorcs  ijavdii  vesiri,  Fide  enim  statis.  Ac  si 


est.  El  iJeo  tolum  ab  illo  es(.  Scd  et  nos  vcraciores  c  dicerct :  Idco  non  doniinamiir  fidci  vcstrae,  quia  fidc 


inde  sumus,  qui.i  ipse  iios  in  veritate  qua;  Clirislus 
cst,  conGrinat.  Dimis  est,  qui  nos  confirmat  in  Cbri- 
/  sto,  id  est  in  vcra  pr.-edicatione  Chrisli,  ul  siinus  in 
eo  slabilcs  ct  firmi,  ne  unquam  ad  verbum  falsilatis 
declinemus.  Conlirmat  nos,  et  hoc  vobiscum.  lloc 
per  ironiam  dici  videtur.  Ac  si  dicatur  :  Si  vobiscon- 
Btat  de  conlirmalionc  vcstra,  tunc  eliam  conslct  de 
iiostra,  qui  non  minus  quam  vos,  surnus  in  Cbrisli 
veritate  confirmati.  Magis  enim  constat  de  confir- 
mationedoctorum,  qiiain  de  discipulorum,  qui  por 
doctores  sunt  coiifirmati.  Yel  confirmat  nos  vobis- 
cuni,  id  cst  Judaeos  cum  gcntibus  solidat  in  fidc 
Cliristi,  et  qui  nnxit  nos,  id  cst  Chrisios  fccit  un- 
ctione  sancti  Spirilus  in  baptismo.  Unxit  nos  in  re- 


slatis.  Non  eniin  pradaii,  scd  aM|uales  vobis  sumus, 
in  quo  vos  slarc  cognosciinus.  lioc  loco  se  praila- 
tum  ignorat  Aposioliis.  Sed  supcrius  cuin  gravcm 
fornicaloris  culpam  agnovisset,  illico  inagistrura 
se  esse  recoluit  dicens  :  «  Qiiid  vultis?  In  virga  ve 
niam  ad  vos?  (/  Cor.  iv.)  >  Summus  enim  locus  bcna 
rcgitur,  cum  is  qui  pricest,  vlliis  potius  qiiam  fra- 
trilms  dominatur.  Quia  crgo  (ides  non  ncccssiiatis, 
sed  voluntatis  res  est,  non  dominamur,  inquit,  fidei 
vestrte,  Dominalus  cnim,  ncccssilalis  causa  est.Non 
dorainamur  vcstrie  Udci,  qii»  coactionem  pati  non 
putest ;  scd  sunius  adjulorcs  gaudii,  quod  in  cmen- 
dationc  estis  habituri,  qiiia  vobis  emendarc  volcn- 
tibus  admonilionem  iiiinistramus,  ut  quod  coppistis 


ges  cl  saccrdotcs,qiiia  reges  ct  sacerdotes  ungeban-  ''  velie,  possitis  implerc;  ct  bcnc  corrccti  cum  vcncro. 


tur  dum  constilucrcntiir,  ct  qui  siynavit  nos,  id  cst 
«liscrcvit  nos  ab  infidclibus  signo  crucis,  quod  no- 
stris  fiontibus  iniposuil,  ct  dedil  in  cordibus  noslris 
piijnus  spiriius,  qiiando  per  imposilionem  maiiiium 
accspinuis  Spirilum  sanctuin  in  pignus  fuliira;  hca- 
titudinis.  Qui  enim  morlalibiis  adhuc  spiritum  suum 
dcdit,  dubium  non  est  qiiiu  immorialibus  addatglo- 
riam.  Ad  hoc  cnim  pigniisaccipinius,  ut  de  promis- 
sionc  qua;  nobis  fit,  ccrtiludiiicm  tencanms.  Doniiin 
ergo  sancti  Spiritus  pignus  dicitur,  quia  pcr  hoc 
nnima  nostra  ad  inlerioris  spci  ccrtiludincm  robo- 
r.llur.  Doiiuin  anlcm  sancli  Spiritus  liabct  qiiisquis 
igiie  charitatis  ardet;et  ideo  sc  ad  xtcrnam  bcati- 
l.idiiicm  prrvcnluruni,  si  pcrsevcravcril,  non  dubi- 


gaudiuin  habcalis,  alque  laiidem  iii  regno  coelesli 
gaudealis.  Ideo  noii  doininamur  vestra;  fidei,  quia 
fide  statis,  (iu;c  pcr  dilectioncm  operatur  (Caiiit.  v), 
non  Dcr  doniinium  cogit.ii"' 

CAPUT  11. 
«  Rtadii  autera  hoc  ipsum  apiid  mc,  ne  iterum 

<  in  trisliliavenirem  ad  vos.  Sienim  cgocontrisio 
«  vos,  et  quis  est  qiii  mc  Ia;tificct,  nisi  qiii  coiitri- 
«  slaturex  ine?  ci  hoc  ipsum  scripsi  vobis,  ut  iion 
t  cc.m  vcncro.  tristiliam  siipcr  tristitiam  habeam, 
«  de  quibus  oportucrat  mc  gaudcre,  confidcns  in 

<  omnibus  vobis,  quia  nieum  gaudium  omnium  vt- 
«  strum  csr.  Nam  ex  inulia  Iribulalionc  et  angusiia 

<  cordis  scripsi   vobis  per  multas    lacrymas,  liou 


I 


tOIS  COMMENT.  1«  EPiSTOLAS  PAIILl.  —  IN  EPIST.  11  AX>  COR.  «<H* 

i  ut  contrUtcmini ,  seJ  ut  scialis  quam  charitatem  A  doleat  pcccalum  ejus,  non  utiqueut  illum  confristet, 

corripit,  sed  ul  ostendat  illi  quo  amore  diligat  eum. 
Qui  autem  iioii  lioc  afffciu  corripit,  conlristat  fra- 
trem.  Iusuliat  enim,  qui  non  condolet  fratri. 


<  haboam  abundaiitius  in  vobis.  i 

Dixi,  quia  peperci  vobis  in  co  quod  non  veni,  ne 
opus  cssetut  vos  aspere  tractarcm.  Nec  solum  re- 
tardavi  iter  meum  parcemJo  vobis,  sed  slalui  lioc 
ipsuin  apud  me,  id  est  dccrevi  in  corde  meo,  ut 
non  vcnirem  ad  vos  iterum  in  trislitia,  id  est  ut 
advenlum  meuni  diffiTrem  ilonec  essclis  correcli, 
iie  veniens  conirislarer  ilerura  de  incorrertione  ve- 
stia,  qui  nunc  contristor  dc  peccaiis  vestris.  Yel 
quisemelad  vos  veni,  qiiando  vos  ad  fidem  converii, 
statui  ne  iterumvenirem  ad  vos  in  trislitia,  id  est  ne 
vos  contristarem  corripiendo  quosdam  cum  itcrum 
venirera.  Ideo  slatui  iion  venire,  ne  iterum  trisli- 
liam  haberem,  vel  ne  iterato  advcntu  meo  vos  con- 
tristarera,  quia  siego nunc pcr epislolam vos  contristo, 
quasi  et vos  me  per  peccata  contrislatis, quis  e'4  qui  me 
cum  venero  laetificet ,  nisi  qui  nunc  contris'atur  ad 
poenitentiam  ex  me  contristato,  id  est  es  co  quod 
ine  suis  peccatis  conlristavit,  vel  cx  me,  id  esl  ex 
meis  verbis.  Si  ergo  minc  in  absentia  mca  vos  ad 
trislitiam  et  lacrymas  poeiiitenl  ae  coinmoveo,  certus 
sum  quia  cum  veuero,  gaudebo.  Quis  eiiim  est  qui 
me  tunc  Islificet,  nisi  qui  modo  ad  poenitenlia;  Iri- 
Etitiara  convertitur  est  me  quem  conlristavit?  Coii- 
Iristari  ciiim  debetis,  non  solum  quia  peccastis  ct 
Deum  offendislis,  sed  etiam  quia  nie  magislrum 
vestrura  peccando  contristasiis.  Et  hoc  ipsum,  quod 
remo  me  Iretilicat  iiisi  qui  conlrislalur  ex  mc,  scripsi 


<  Si  quis  autem  contrislavit  me,  non  me  contri- 
stavit,  sed  e.\  parie,  ut  non  onerem  omnes  vos. 
SulTicit  illi  qui  cjusmodi  est,  objurgatio  haec  qua 
sit  a  pluribus,  ila  ut  econtrario  magis  donetis 
et  couscleraini,  ne  forte  abundantiori  tristilia  ab- 
sorteatur  qui  ejusmodi  est.  Tropter  quod  obse- 
crovos  {Joan.  iv),  ut  conQrmetis  in  illum  chari- 
tatem.  Ideo  enira  et  scripsi  vobis,  ut  cognoscara 
experimciitum  vestrum,  an  in  oranibus  obedien- 
tes  siti».  Cui  autem  aliquid  donatis,  el  ego.  Nam 
I  et  cgo   quod    donavi,   si   quid  donavi,   propter 
<  vos  in  persona  Christi,  ut   noii   circumveniaraur 
i  a  Satana.  Noiienim  ignoramus  cogitationes  ejus.> 
Ego  trisiiiiara  habni.  Sed  si  quis  pcccans  contri- 
itavii  me,  non  me  solum  conlristavit,  sed  et  vos  ip- 
sos  e.t  parie,  id  est  quosdam  ex  vobis,  hoc  est  bo- 
iios  et  correclos,  qui  de  pcccato  fratris  doluerunt. 
Ideo  dico  vos  ex  parte  contristatos,  ut  non  onerem 
omnes  vos ;  id  est,  ut  onus  Iristilis  non  omnibus 
vobis  imponam,  quia  non  oraiies  sincere  justiliara 
diligilis,  ut  pro  pcccalo  conlristari  velitis.  Hic  re- 
prehendit  illos,  qui  de  gravissima  niorte  animse  fra- 
tris  non  doluerunt.  Potest  et  ita  intelligi  :  Non  mo 
conlristavit  ex  toto,  sed  cx  parte,   ut  iion  onerem 
omues  vos  magnitndine  tristiiiaj  mea;,  si  ei  toto  con- 


vobis  nunc,  ut  hoc  scientes  defleatis  modo  peccata  p  tristatum  me  dixero.  Ipse  rae  conlristavit,  ct  tanien 
vestra,  ne  cnm  venero,   triitiliam  super   tristitiam   '  parcite  illi.  Suflicil  enim  ilU  qui  est  ejusir.odi,  id  est 

qui  tam  graviler  deliquit,  objurgulio  hcec  qu<B  fit  a 
pluribus.  Magnum  enim  dolorem  patitur,  qui  deli- 
ctum  suum  videt  a  pluribus  horreri  ct  argui.  Et  qui* 


habeum,  id  est  conlrisler  iterum  de  vobis,  sed  gau- 
dcam.  Sive  hoc  ipsum,  quod  parco  vobis  non  ve- 
niens,  cl  quod  statui  non  venire,  in  tristllia  scripsi 
vobis,  ut  inicrim  cilo  converlamini  ad  lucium  poeni- 
tcntiiej  ne  cum  vcnero,  iristitiam  babcam  dc  incor- 
rectione  vestra,  supcr  tristiliam  quam  habeo  de 
peccatis  vestiis.  Non  addatur  mihi  tristilia  de  vobis, 
de  quibus  oporluerat  me  gaudere,  non  solum  nunc, 
sed  oliiu  quando  me  contristaslis,  et  sic  graviler 
peccastis  Scripsi  vobis,  cl  hoc  feci  confidcns  in  om- 
nibus  vobis,  quoj  ultra  iion  habeara  trisliliam  de  vo- 
bis,  et  vidcte  ne  frustra  confisus  siia  ,  qula  gau- 
dium  meum  est  omnium  vestrum,  id  cst,  saudium 


taiis  facile  dcsperaret,  sufficit  illi  objurgatio  multo- 
rum,  id  est  sufficiens  medicina  csl  ad  evacualionem 
culpa;  illius  sola  objurgatio  qua  illum  objurgastis. 
Et  ita  sufficit,  ut  non  amplius  eum  exasperetis,  sed 
raagis,  id  est  polius  econtrario  condonelisei,  quia 
qnanto  a  phuibus  cst  objurgalus,  tsnto  magis  est 
illi  condonaiidum.  Nunc  revocal  eum  quem  SataiiiB 
tradiderat,  et  ecclesiae  membris  asscciat  (/  Cvr.  y). 
Quod  utique  non  faccret,  nisi  processu  temporis  di- 
gnos  in  eo  poenitentiaj  fructus  praividisset,  et  nisi 


meum  est  purificatio  vcstra,  ct  profectus  vcstcr  vos  D  caro  illius  jam  p.^scriptum  interitum  pertulisset. 


ipsos  laitificans  in  Domino.  Dixi  iie  tristitiam  de  vo- 
bis  habeam  super  tristiiiam  prislinam.  Nam  gravem 
passus  sum  tristitiam  cx  dcforinitale  vestia,  quans 
peccando  contraxistis,  quia  priraam  epistolam 
seripsi  vobis  ex  mulla  tribulalione  et  angnstia  cordis 
mei,  id  esl  ex  mnlto  dolore  multaque  solliciludine 
mcntis  pro  vcstro  casu,  scripsi  per  mulias  lacry- 
mns,  qufc  foris  ObtendebaiitiiUernum  animidolorcm. 
El  scripsi  aspere  vos  rcprehendens,  non  ut  contri- 
stemini  ex  verbis  meis,  sed  ul  scialis  quam  charila- 
tem  habeam  abuudantius  in  vobis,  id  est  quam  ma- 
gno  dilcctionis  aflectu  vestram  salutcra  qu;eram, 
cupiens  vos  a  peccalis  eripere  et  Cliristo  redderc. 
Qiiisquis  aliqiicm   hoc  affeclu  corripit,  ul  phis  ili'^ 


peccalo  scilicet  cl  vitiis  mortua,  ut  sic  Deo  viverct. 
Condonate  illi,  consolamini  illum,  id  est,  ila  nunc 
eslote  prompti  ad  ignosccnJum  ct  consolandum,  sic- 
ut  tunc  fuislis  ad  objurgandum  et  cjicieiKlum ,  ne 
forte  qui  ejusmodi  cst,  id  csl  qui  sic  objurgalus  et 
abjcclus  est,  absorbculur  abundantiori  irisliiia,  id 
est  mergatur  fluctibus  immodcrata;  iristitiK,  si  se 
diutius  viderit  a  cunctis  abjici,  et  despcrans  de  sc, 
det  animum  ad  mundum  fruenduii!,  quasi  qui  lo- 
cum  apud  Deura  Jam  non  habeat.  Hoc  est  enira  ab- 
sorbcri  raajori  tristitia,  despcrantem  de  se  converti 
ad  admittcnda  peccata,  quibus  gravalus  absorbea- 
iiir  a  morte  sccunda.  Ideo  consolamini  illum  posl 
objiirgationem,  quoniam  pocnitenli»  si  de  vcro  ans- 


{015 


MERVEl  BCRGtDOLKHSIS  M0.1ACHI 


101« 


Jiio  6*1,  id  est  si  ille  qui  corripilur,  Etaliin  ai)lino  do-  A  Apostolus.    Dum  enim   coguovisset  eos  super  huna 


l'al,  proiinus  habet  fiuclum.  Et  vera  pojpilentift 
esl,  jam  cessare  a  peccato.  Sic  cnim  probat  se  res- 
|iicere,  et  dolore,  si  de  cactcro  dcsinat.  Propter  qvod, 
ikl  est  ne  per  nimis  asperam  correctioncm  absor- 
bealur  fluctu  vehenientioris  tristitia,  et  cadat  in  ba- 
ratliruni  despcrationis,  ego  qui  jubere  possem,  ob- 
ieero  tos,  ut  recipienles  eum  in  communioiicm  , 
eoiiftrmeds  cliaritatem  vestram  in  iiiurn,  ut  firrna 
fiat  charitas,  qiia  illum  diligilis,  et  aflectus  vestrae 
(lileclioiiis  Itrniiter  iii  euni  tr.^iiisire  probeturperdul- 
tedinempite  coiisolaiionis.Velin  illoconfir.iiate  cha- 
rilalem  ejus  veslris  exhortationibus,  quae  nuiie 
piopter  haiic  nia'Sliludiiiem  infirma  et  vacillans  esi. 
lit  debclis  hoc  agere.   Nam   ideo  el    scripsi   vobis. 


fiatrem  jam  misericorditer  moios,  quia  bcna 
egerat  poenitentiain,  ait  :  Cui  aliquid  donalts  el  ego ; 
ac  si  diceret  :  A  bono  vestio  non  dissentio, 
meum,  quidquid  ipsi  fecistis.  Atque  mox  sulidi- 
dit,  Es  cgo  si  quid  donavi,  propler  vos.  Ac  si  di- 
ccret  Yestris  actibus  bonum  addidi,  quidquid 
propter  vos  misericorditer  feci.  Vestra  ergo  esl  uti- 
litas  boniias  mea,  raea  est  uliiiias  bonitas  vestra. 
Qui  ipsam  mox  compagem  cordium,  in  qna  sic  tc- 
ncltir,  adjungens,  subdidit:  /n  persona  Christi.  Cui 
velul  si  dicere  prxsuniamus,  qiiare  le  ita  caute  di- 
scipulis  copulas,  quarn  vel  te  illoi  iiiii,  vel  illos  tuis 
aciionibus  lam  sollicila  niente  conforiiias,  illicosub- 
juiixit:  (Jt  non  circumveniamur  a  Sntana.  Idco  enim 


id  esl  scri).;o  persiiadere  id  studui,  ut  iii  boc  cogno-  ^  tanta  liumiliiaie  voluntati  eoriini  iii  parcendo  se  so 


scani  cxperimenlHni  vestriim,  id  cst  cogisoscam  quale 
liiil  illud  quod  cxpertus  suiii,  vos  obedisse  inihi  in 
ejus  exconimiiiiiiatione ;  !ioc  probem  et  sciam  utrum 
iwiiK  aii  nialo  aninio  expulsistis  oiiin.  Expertus  sum 
eiiim  vos  fuisse  obediciilcs  iii  ejus  abjeclione,   sed 
illud  expcrinicntuni  cognoscere  volens,  sci  ipsi  vobis. 
de  confirmalionc  cbariljtis,  qnia  si  nuiic  in  recoii- 
ciliatione  apparucritis  charilativi  iu  eum,  tunc  co- 
gnoscani  quod  non  odio,  sed  charitate  iibentereum 
abjecisiis.  Exporinicniun)   vuslri  volui  cogiioscere, 
probaiis  an  in  omnibns  si/j.s  obedientes,  id  esl  aii  ita 
iiuiic  obedierliis  iii  lecipi.ndo  et  coiisolando,  sicnt 
obedistis  in  ejicieiuio  e.t  obiiirgando,  vel  etiani  sicut 
obedisiis  eraciidanilo  lUa  quse  ad  ecclcsiasticum  ordi- 
iicni  pertinent.  Moneo  vos  clomintcs  in  eum  (ieri, 
sed  vos  jain  in  cordibus  vestris  condonaslis  ei,  quo- 
iiiaiu  vidisiis  eum  asperam  egisse  pceiiitciiliam,  et 
<iii  vos  atiquid  doiiasiis,  cl  cijo  illi   condonavi.  Et 
vere  hor  fcci  sicut  et  vos.  JVam  et  ego  quod  illi  do- 
r,aii,  id  est  coiidonavi,  li  qnld  ei  doiiavi,  hoc  fof  i 
■propler  eos,  qiios  supcr  ciiin  pie  cominolos  agnovi. 
Quod  tamen  de  sanclioribus  viris  iniclligilur.  non 
dc  niultiludine  carnalium,  qui  visccra  pictatis  adliiic 
iion  liabebant  et  ideo  raovenlur  a.1  misericoidiani. 
Propter  vos  qiii  spiritualcs  esiis,  pie  condoluislis  ei, 
cl  ego  condouavi  illi.  Et  n.!  irrila  videatur  liujiis- 
iiiodi  condoiiatio,  qu.T  propter  aiiiicos  facia  est,  ego 
in  persunn  Christi  hanc  fec i,   id  est  ac  si  ipse  Chri- 
slus  illi  condonaret.  Et  hoc  feci  vl  non  circunnenia- 
ifur  a  Satnna, ii\  cst  ne  decipiamur  abadversario,  ut 
peruniiis  asperam  p«iiileiiliam  quam  ilii  iinposui- 
inus,  faclat  eum  desperare.  Et  debemiis  artes  iiii- 
mici  prTcavcre,  qiiia  non  ignorainus  cjus  astutias, 
quihiis  nos  et  illmii  cogitat  perdere.  Naiii  consola- 
tio  debct  siibscqiii  fralreii»  delicium  ncnlein,  ne  diu 
coniristaiiis  ct  coiitcinplus  a  cbaritale  EccIesiiB,  in- 
lipiat  dcsperare  de  se  ;  et  videns  qui  semper  in  iii-- 
sidiis  cst,  suhiilis  diaboltis  mentem  ejus  vilem  effe- 
ctum,  accedat  ct  siii^gerat  ei,  ut  \A   pra;sentibus 
fruatur   qui  de  spe  fiituri  praemii   dejectus   est,  el 
pereat  possessus  a  diabolo,  cui  ad  hoc  poBnitcnlia 
d.ila  erat,  ut  conversus  leformaret  sf.   Nolandiini 
qiiam    stuaiose    uiiitatem   cuin  disciptilis     servet 


ciat,  quia  sollltiio  Providenlire  ociilo  aileadit,  quod 
plcrumquc  duin  alter  doiial,  alier  irascilur,  el  qiiale 
est  jain  misericordiae  sacrilicium,  quod  cum  discor- 
dia  proximi  oCfcrtur?   Unde  rccle  dicilur  :  Ut  non 
circumvenianiur  a  Saiaiia,  non   eniin  ignoramui  co- 
gilutiones  ejus.  Qiiia  videliccl  inde  in  alteriiis  corde 
rixiB  malum  solct  imniiltcre,  unde  in  altcrum  cou- 
spicit  pietatis  ncgolium  fccissc.   Inipfrfectum  cnim 
bonum  est  quod  sic  agitiir  ut  qiiid  ex  alio  iaicre  ma- 
lum  .subrepat,  non  aiiendalur,  nisi  forle   boc  quod 
fine  ciijuspiain  scandalo  fieri   non  potest,  culpa  sil 
non  lccisse.  Jure  ergo  maluiii  discordine  in  bona  ac- 
lione  sna   prapcavens  Aposlulus,  «<  non   circwive- 
..  ttiamur,  inquit,  a  Saiana.  Qui  scilicet  solct  dc  boiiis 
iiiala  generare,  ct  hoc  quoJ   per  charilatem  agUur, 
a;l  discordiain  tiahere.  Polc»t  hoc  ct  de  alio  sic  iii- 
tilligi.  Dixi  ut  in  pracdiclo  pflBuilciili;?  confirmeiis 
charitatcm,  sed   hoc  libenler  dcbelis    proplcr  me 
facere ,  quia  ego  proplcr  vos  similia  feci.   Qui'» 
si  alicui  rco  donasiis,   iil  cst  coiidonaslis  aliquid 
ciilpae  ,  cl  ego    pio  vobis  similitcr  feci.  Ideoquo 
jiistum  est.utel  vos  huic  pro  nie  ignoscalis.  Nair 
et  cgo   qiiod  donavi   si  cui  aliquod  pcccatuni  do- 
luivi,  pioplcr  vos  hoc  feei,  id  est  precibus  vcsiris 
aiiiiiiens.    iioc    diclo    gravut     illos.   Quia    si   iiia- 
gislcr  polentibus   donavil  discipulis  cui   voiueruiit 
pcccatiim,  qiiaiiio  magis  obedire  debcnt   discipuli 
inagisiro,  ut  oi  doncnt  cui  rogat  ipse?  El  iit  ratum 
0  ci  ciii  doiiavit,  ostonderct  apud  Deum,  ail  iii  per- 
fona  Cbristi  se  donasse  quod  donavil,  id  est  vice 
Cbristi  qui  ail   :  <  Quoriim   remiseritis  peccala  rc- 
milliinlur  cis  (Joan.  xx).  >  Si  ergo  huic  pro  quo 
poiierunt  Aposlolum,  ipsc  proChristo  ignovit,  qiian- 
10  iiiagis  illi   ignosccf.dum   erat,  ciii   nl  doiiciil,  ot 
ipse  hoilylur?  Donate,  inqiiil,  sicut  ego  donavi,  iio 
per  discordiain  circumvcniamur  a  Satana,  quoniam 
si  causa  vcslri  nou  donarcm,  et  vos  causa  nici, 
jam  inter  nos  discordia  ficrct,  ct   niutiia   cbarilas 
depcrirei,  ci  sic  noster  advcrsarius  vicior  cxsulla- 
rol.  Nuu  cnim  igiioiaiiius,  qtiani  callidc  iiiala  con- 
tra  iios  incossanter  exquiral. 

•  Cum  venissera  aiileui  Troadem  proplcr  Ev.tn- 
«  gelium  Chri.'li,  el  osliura  inihi  apcitum  essel  ia 


1017 


CO.MMENT.  IN  EPIST0LA8  PALLI.  —  IM  EPIST.  11  AD  COR. 


<Ui8 


I  Domino,  non     abiii   re/iuiem  spirilui    meo,   eo  A  ii'.liilelil)us  resisteret ;  idcoque  lalior  erat  iritolera- 


<  (juod  non  invenerim  Tiium  fratrem  meum.  scd 
I  vate  faciens  eis,   profeclus  sum  in  Maceiloniam. 

<  Deo  aulcm  gralias,  qui  semper  triumplirit  nos  in 
1  Cbristo  Jesu,  et  odorem  nolitix  siiae  manifestat 
(  per  nos  in  omni  loco,  quia  Christi  bonus  odor 
f  siiinus  Deo  in  Iiis  qui  salvi  liunt,  et  in  his  qui 
€  peieunt ;  aliis  quideni  iidor  morlis  in  mortem, 
!  aliis  aulem  odor  viiae  in  vitam.  Et  ad  htec  quis 

<  tam  idoneus?  Non  enim  sumus,  sicul  plurimi, 
I  adiillerantes  verbum  Dei  ,  sed  es  sinceriiaie  , 
«  sicut  ei  Deo,  coram  Deo  in  Christo  loquiniur.  > 

Narral  nuncCorintliiis  qua;  passus  sit,  et  quo- 
modo  in  cunctis  Deo  gratias  agat,  ut  sub  exeinplo 
sui   itlos  provocet  ad  certandum.  In  Asia,  inquit, 


bilis  ,  cum  dcessel  snlaiiura  Tiii.  Et  idcirco  recessil 
inde,  valefacieiis  eis  qui  crodideranl,  iii  quorum 
scilicet  cordibus  evangelizanti  apertuni  est  osiium. 
Ei  hoc  est,  non  habai  requiem  spirilui  meo,  id  est 
non  potui  satisfacere  volunlati  nicsc,  quia  ibi  sicut 
sperabain  non  inveni  Tilum,  qui  ibi  necessarius 
eiat.quoniam  ipse  lingua  eoruin  forl^ssis  rxpressius 
uti  polerat :  sed  valefaciens  eis  qui  eraiil  conversl, 
piofertus  stim  in  Macedoniam,  si  forte  vcl  ibi  Titum 
invenirem,  utliabereni  inlerprclationis  Evangeliique 
solatiiim.  Ergo  illuc  pcriexi,  et  ibi  qiioque  niulia 
pertuli.  Scd  Iku  gratias  ago,  (itii  non  sinil  nos  de- 
ficere,  sed  semper  triumphal  nos  in  Chrisio,  id  esl 
triumphare  nos  facit.  Vel  triumphat  de  nobis,  sive 


passus  sura  gravissimam,  ut  siipra  dixi,  Iribulatio-  B  niumphum   suum  per  nos  agit,    et  odurem,  id  est 


nem.  Scd  et  ciim  venitsem  Troadem  non  qiiicvi.  Vel 
ila  :  Non  soliim  proplcr  pnediclas  causas  non  veni, 
scilicel  ul  non  veniendo  parcerem  vobis,  ct  ne  tri- 
sliiiani  super  tristitiam  habereni,  sed  eliam  iJeo, 
quia  Tilum  qiieni  miseram  ad  vos,  ut  rcnunliaret 
niihi  si  essetis  corrccti,  cum  Troadem  venissr^m  non 
inveni,  sicut  illic  disposueiaui .  ideoque  nihii  sciens 
dc  correctione  vestra,  noii  poiui  ad  vos  venire.  Scd 
et  aliis  grave  damnum  incorreclio  veslra  fecit,  quo- 
niani  Troadensibus  parum  proficere  sine  Tito  poiui, 
qiiem  vestra  incorreclio  deliiiebat.  Sicutenim  \estra 
tnlpa  fiiit  qiiod  noii  veni  CorintliuRr. ;  sic  quod  non 
profeci  iii  Troad»,'duin  apud  vos  impedilus  mora- 


bonam  famain  notifue  suse  per  nos  ubique  spargit. 
Apostolus  niulia  iicipessus  adversa,  gratias  agit  Dco 
in  Chrisio  Jesu,  quem  gentibus  prsedicabat  quod 
dignuni  se  elegerit  triumpho  Filii  sui.  Triumphus 
Dei  est  passio  martyruii!,  pro  Christi  nomiiie  cruo- 
ris  efTusio,  el  inter  tormeiila  helitia.  Cum  enim 
quis  viderit  tanta  perseverantia  stare  martyres 
atqiie  lorqueri,  et  in  suis  crucialibus  gloriari,  odor 
rolilis  Dei  disseminatur  in  geiites,  ct  sibi  tacita 
loquitiir  cogilatio,  quod  nisi  verum  esset  Evange- 
liuni,  iMinquam  sanguine  defcndereiur.  Iloc  eliam 
est  neuin  aposiolos  triumphare  in  Cliristo,  vicloies 
illos  facere  in  lide  Chrisii,  ut  calcala  perCdia,  tro- 


rc!ur  Titus,  sine  quo  noii  poierain  ibi  prolicere.  Et  _,  pii.tum  liabeal  tidcs,  dum  er  pcrfidis  fiunt  fidcles,  et 
hoc  est :  \'eni,   inquil,  Troadem,  ((uae  prius  Troia   '  ma!evo'i  non  prorRiunl  in  perscqucndo  fidelcs.Odor 


^scabaiur,  ul  Evangelium  Christi  in  Asia  pnedica- 
rem.  Cumque  mihi  ostium  apertum  esset  in  Domino, 
id  est  plurimi  epcdidissenl,  sive  per  signa  alque  vir- 
lutes,  quae  iii  me  operabatur  Deus,  spes  esset  fidei 
nasceiitis,  et  in  Domiiio  succrescenlis,  non  habui 
requiem  spiritui  meo,  id  CKt  speratam  consolationem 
iiiveiiire  non  polui  eo  quod  Titum  non  imenerim, 
sicut  ante  condixeramus.  Ostium  enim  appellatur 
aditus  vel  oppoiiuniias  praedicandi,  sive  quia  Deus 
apcruii  corda  eorura  quibus  ille  praedicabat ;  et  ut 
bealus  Ilieronymus  loquitiir,  cum  Apostolus  habe- 
rel  sanctarura  scientiaiii  Scripturarum,  et  sermonis 
diversarumque  linguarum  graliam  possideret,  divi- 


aulcm  notitia}  Dci  per  signa  et  prodigia  nianifesta- 
tur,  dum  vcra  esse  praedicalio  Dei  virtutis  teslimo- . 
iiio  cnmprobnlur.  Quse  sciiicet  pnedicatio  per  odo- 
rem  desigiialiir,  quia  ciiin  Deus  non  vidcalur  per 
li-.cc  quas  visibilitcr  operalur,  in  apostolis  esse  ie.tel^ 
ligitur,  ut  veritas  doctrins  manifestetur.  Sicut  eiiira 
quaedam  rcs  cum  non  videanlur,  per  odoreni  tamen 
agnoscunlur,  ita  et  Deus  qui  invisibilis  est,  per 
evangelicam  pia'dicationera  voluit  agnosci,  qus  in- 
visibiliter  ad  aures,  sicut  odor  ad  nares,  pcrvcnit. 
Et  nolandum  quia  huciisque  loculus  est  dc  suis  tri- 
bulationibus,  et  cur  Corinlhiim  iion  veiicrii.  Hiiic 
vero  incipit  se  commcndare  et  pseiidoapostidos  i\e- 


norum  sensuura  majestatem  non  poteral  Grseci  elo-  D  primere.  Etquidquid  nune  dicitde  se,  totiim  ab  illis 


quii  digno  explicarc  sermone  (215).  Habebat  ergo 
Titum  interprctein,  siciit  beatus  PetrusMarcum.  Et 
iJei)  contristatus  est,  quia  pr.Tdicalionis  sus  fistu- 
lam  org.".numquc,  per  quod  Chrislo  caneret,  in  prae- 
senli  non  iiivenerat.  Est  ct  alia  fortasse  probabilior 
causa,  cur  Titum  abesse  dqluerit,  quia  solus  non 
polerat  el  fideles  instruere,  el  porstrepentihus  incre- 
dulis  repugnarc.  Quamvis  Enim  quidam  eorum  ape- 
ruissent  cnrda  siia,  ad  suscipiendum  Dei  verbum, 
impudenlia  tamen  infidelium  non  miniina  exsurge- 
bat  in  Aposlolum  zelo  credenllum.  Et  hacc  ab  uno 
i:iipleri  iion  pi)ierant,  iit  et  credciilcs   inslrueret,  ct 


est  removendum.  Odorem,  inquit,  id  esl  suavem 
famam  nolitioe  suw  mnnifestnt  per  nos  in  omni  loco, 
id  est  iibiciinque  prxdicamus  ,  tfuin  svmus  odor 
Chrisli  honus  et  suavis  Deo,  etsi  non  ila  vobi?  o.lor 
Chrisii,  id  est  puritas  nostras  convcrsalionis  Cliri- 
slum  redolet,  et  pr.-edicationis  iiostr;e  Umge  latcque. 
spiral  fragrantia.  El  sumiis  odor  bonus  in  his  qui 
satri  ftunl,  et  in  his  qid  pereunt.  Nani  quia  homines 
siio  arbitrio  derelicli  sunt,  neque  crii.m  bonum  ne- 
cessiiate  faciunt,  sed  vnUintaie,  iit  crcdentes  coro- 
nam  accipiant,  ct  increduli  suppliciis  mancipentur  ; 
idco  noster  odor,  qui  per  sc   bonus  cst,  virhiie  eo-, 


(il;i)  Locus  obscurus. 


1019 


HERVEJ  BUIIGIDOLENSIS  MONACHl 


i020 


rum  et  vitio  qui  suscipiuiit,  sire  non  siiscipiunt,  in  A  non  sumus  ad  itsec  investiganda  cur  fiant.  Quis  est 


vitam  iransil  aiil  iiiorlem ;  ut  qui  credideriiit,  salvi 
liaiil;  etqui  rion  crcdiderint,  pereant.  Nec  niirum, 
cum  ct  solis  radios  lani  niunda  loca  oxcipiant  qnam 
immuiida,  et  sic  in  floribus  ut  in  stercore  luceanl, 
nec  tamcn  polluanlur  inde  radii  solis.  Ita  et  Christi 
bonus  odor,  qui  imnquam  mutari  polest  nec  suam 
naturam  aiuitlere,  credentibus  vila  est,  incredulis 
niors.  Bonus  Ciirisii  odor,  pra;dicatio  veriiaiis  est. 
Quem  odorcm  in  viiam  capit,  qui  Evangelio  moribus 
bonis  servit  et  congruil.  Mortem  incurrit,  cujus  ab 
bis  quK  beue  loqnitur,  vita  disscnlil.  Qua;  coiiditio 
ctiam  audiiores  aslringit,  cum  recta  pra;dicatio  ab 
aliis  per  iiicredulitaiem  ainiitnr  in  mortem,  ab  aiiis 
per  fidem  suscipitur  in  salulem.  Bonus,  inqnil,  odor 
sumus,  et  horum  respeclu  qui  inde  salvaniur,  et 
liorum  qui  conteninenlcs  pereunl,  quia  bona  inlcn- 
lione  facimus.  Sive  eniiu  considcraveris  salvatos 
prsdicatione  nostra,  sive  perditos  conlemptu  cjus, 
nos  tanien  Deo  semper  videmur  bonus  odor,  quo- 
niam  ipse  videt  intentionem  nosti  am,  id  esl  quid  in- 
tendamus  duni  loquiiniir,  scilicet  quia  intcndimus 
ut  omnes  aiidilores  salvi  fiant,  non  ut  aliqui  ex  illis 
pcreant;  et  idcirco  sumus  Deo  bonus  odor.  Sed 
hominibus  aliis  quidem  videraur  odor  morUs,  quia 
prxdicainus  crucem,  id  esl  rainistri  mortis  a;stima- 
inur;a/!(s  autem  odor  vitce  credimur,  id  est  odor 
spirans  vitara  per  Salvaloris  praedicationcni.  El  uiri- 
que  lit  juxta  quod  aestiniant.  Nam  qiiibus  aestima- 


tam  idoncus  ad  lixc  discutienda,  ut  inveniat  cur  ila 
fiant?  Vel  quis  est  tam  idoneus  ad  ha;c  inlelligenda, 
ut  cognoscat  quomodo  boniis  odor  alios  vcgeiat,  et 
alios  necal?  !d  est  quis  est  idoneus  inlelligere  quam 
juste  iiat  quod  Doniinus  ait]:  i  Ego  veni  ut  qui  non 
vident  videant ,  et  qui  vident  ca;ci  flant  ?  i  (Joan. 
IX.)  Ipsa  esl  enim  aliiludo  diviiiarum  sapientise 
Dei,  qua  facit  ex  cadein  massa,  aliud  vas  in  hono- 
rem,  aliud  in  conturaeliam  (Rnm.  ix).  Vere,  inquit, 
bonus  odor  sumus  Deo,  quia  iion  sumus  adulleran- 
les  verbum  Dei,  id  cst  falsa  illi  admiscenles,  et  pro 
voluptatc,  non  pro  gignenda  prole  semeii  verbi  fun- 
denies.  Vel  coiiira  falsos  apostolos  et  conlra  merce- 
narios  dicil,  et  ad  hsec  quis  tara  idoneus  ?  Id  est  ad 
'  ha;c  quie  per  vos  Deus  agit,  quis  esl  tam  idoneus  ut 
vos?  DiQicile  cniin  dignus  prseco  virtuium  Chrisli 
inveniri  poiest,  qui  in  annuniiandis  illis  non  suam, 
sed  ejus  gloriam  quieral;  nec  sua  lucra,  sed  Domi- 
nica  cogitel.  Et  vere  nullus  praeter  nos  est  ad  ba;c 
tam  idoneus.  Non  enim  sitmus  adutterantes  rerbuni 
Dei,  sicut  plurimi,  id  est  sicul  pseudoaposloli  et 
mercenarii,  qui  vel  corrumpunt  admislione  falsi- 
tatis  sensum  divina;  pra;dicationis,  vd  ex  ea  quae- 
runt  voluptatem  lucri  carnalis,  sed  ex  sinceritaie,  id 
est  ex  sincera  inteniione,  non  pro  qucxslu  loqnimur, 
et  sicut  ex  Deo  liabentes  qnidqnid  dicimus,  coram 
Deo  ttquimur,  id  est  illi  soli,  el  non  bominibus  pla- 
cere  ex  uosira   locutione  quxrimus ;  et  loquimur 


niur  odor  mortis,  aestimalio  ha;c  vertiUircis  in  aetcr-  q  in  Clirii,:n,  nunquam  exccdcntcs,  ut  pseudo,  qui  de 


nam  morlem  ;  ct  quibus  vidcniur  oJiir  vita;,  fides 
eoruin  ducit  eos  in  vitam  aelcrnam.  Ka;c  ila  Deus  per 
iios  operalur.  El  ad  hwc  quis  esl  lam  iduneus,  ut 
inlelligat  quomndo  facit  Deus  miris  modis,  ut  hono 
odore  el  boni  vivanl,  et  mali  morianlur?  Paiilum 
aposloluni  bene  ageiUeni,  bene  vivenlem,  jusliliam 
verbo  pra;dicanteni,  opcredemoiistraniem,doctnrera 
mirabilcMi,  fideleni  dispensatorem,  faina  nsque- 
quaque  disseminabat.  Quidam  diligcbant,  qnidani 
invidebant.  Illi  qui  diligobant,  bono  odore  vivcbant; 
iili  qui  invidebant,  bono  odoie  peribant.  Idco  per- 
cuntibus  non  malus  odor,  sed  bunus  eral.  Inde  eiiim 
inagis  invidebant,  quia  tam  bona  graiia  pra;valebat. 
Nemo  eniin  invidet  misero.  Eiat  enim  gloriosns  in 


legali  obicrvantia  ct  sa;cuU  philosopliia  cuin  Evau- 
gelio  Cliristi  loquebanlur.  .\dulter  in  carnali  coiiu, 
non  prolem,  sed  volupialem  qu.^crit.  Et  perversus 
quisque  ac  vana;  gloria;  serviens,  recie  adulterare 
verbum  iJei  dicilur,  quia  per  sacrum  eloquium  noii 
Deo  lilios  gigneie,  sed  suam  scientiam  desiderat 
osienlare.  Qiiem  enim  libido  gloria;  ad  loquendum 
traliit,  voluplali  magis  quain  gencralioni  operam 
impendit.  .*dultcrare  namque  vcrbuin  Dei,  cst  aul 
aliter  de  illo  seiilirc  quam  est,  aut  ex  eo  non  spiri- 
tales  fruclus,  scd  adulterinos  foetus  qnsrere  laudis 
humanoe.  Ex  sinccritate  vero  loqui,  cst  nihil  in  elo- 
quio  exlra  quod  oporlet  quaerere.  Sicut  ex  Deo  au- 
lera  loquitur,  qni  scit  non    se  a  se  habere,  sed  ex 


pra\licatione  vorbi  Dei,  cl  vivciis   setundum   regii-  D  Deo  accepisse  quod  dicit.  Corara  Deo  vero  loquilur. 


lam  pra;coplorum  Dci.  Et  diligebant  cum,  qui  in 
illo  diligcbant  bonum  (quem  scquebantur)  odorem. 
Alii  autem  qnanto  inagis  ei  invidebanl  in  gloria  pra;- 
dic.itionis  ct  in  vita  iiiculpaliili,  lanlo  magis  iiividia 
torqiiebaiitur  el  occidebaiilur  bono  odorc.  Quisqiiis 
enim  invidet  gloriosic  fama;  Cbristi  vel  aiicujus 
sancti,  bono  rfdore  morilur ;  qui  auiem  diligiteam, 
bono  odore  vivil.  Qiiia  ergo  diflicile  est  iiiloUigere, 
4|ua  laiionc  quis  bono  «dorc  pcreal,  vel  quia  occul- 
tis  Dei  judiciis,  qii;e  in  hac  vila  ab  hominibus  com- 
prchciidi  non  possunt,  agitur  ut  codem  bono  odore 
alii  vivant  et  alii  moriaiitur,  recle  dicitur:  Et  ad 
hasc  quis  tam  idoneus  ?  ac  si  dicalur :  luuiici  quidcm 
SHDins  ad  hxc  oonsi('orap.iia  qnia    fiant,  $wl   idonm 


qui  iu  omni  quod  dicit,  non  humanos  favores  ap- 
petit,  sed  omnipolentis  Dei  pra;senliae  intendil;  nec 
suani,  sed  auctoris  gloriam  requirit.  Et  in  Chrisio 
loquitur,  cujus  sermo  lolus  in  Christi  veritate  per- 
sislit  ut  nec  incndax  sil,  nec  aliud  quam  Chiislum 
prxdicet.  Qui  autem  scit  quidcm  cx  Deo  se  acce- 
pisse  quod  dicit,  et  lamen  diccndo  propriam  glo- 
riam  qua:rit,  sicul  ex  Deo  loquilur,  sed  non  coram 
Deo,  quia  cum  quem  cordi  Suo  non  proponit,  cum 
prxdicat,  quasi  absentem  putat.  Scd  sancti  viri  ci 
ex  Deo  loquuntur,  et  coram  Deo,  quia  ab  co  sc 
sciunt  habeic,  quod  dicunt,  et  ipsura  suis  sermo- 
Nibus   ado^M  jndicom   aoditnrvniqu«  «onsiJcrant, 


IWl  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAUU.  —  IN  EPIST.  11  AD  COR.  1011 

Potesl  ct  mysterium  Triniialisin  hujus  capiluli  line  A  de  reliiienius.el  solliciunlineni  de  salute  vestra  sem- 


moiisfrari.  Kx  Deo,  id  esi.  ex  Spirilu  sancto,  corani 

Oeo  Patro  in  Christo  loquimar. 

CAPUT   lil. 

€  Incipimus  itcruni  nosmetipsos    commendare? 

aut  nunquid  egeinus  (siciit  quidam)  commendati- 

tiis  epistolis  ad  vos,  aut  ex  vobis  ?  Epistola  sostra 

vos  estis.  scripla  in  conlibus  nostris,  qua;  stiiur 

et  legilur  ab  omnilius  hoiiiinibus,  mai!ifeslati  quo- 

«  niam  episiola  estis  Christi,  ministrala  a  nobis  et 

«  scripla  non  atramcnto,  sed  Spiritu  Dei  vivi,  non 

e  in  tabulis  lapideis,  sed  in  tabulis  cordis  carnalibus.  > 

Quia  scicbal  sinistie  accipere  eos  suani  commen- 

datinnem  etiam  in  prinia  epislola,  quasi  suam  glo- 

riam  qiixreret,  incipil  contra  opinioiiem  eorum  lo 


per  habemus,  dum  ptccatorum  vestrorum  correc- 
tioiiem  desideranms,  et  proressuin  in  melius  ac 
perseveraiiiiam  in  bono  vobis  scmper  oplamus,  qu% 
scilicet  epislola  scilur  el  legilur  ab  omnibus  liomini' 
bus.  Scilur  ab  omnibus  Iif>minibus,  id  est  omnes 
sciunt  qiiod  per  nos  estis  instituti ;  el  legilur,  id  esl 
in  vobis  disciint  iios  imitari.  Sicquo  fit  ut  scientia 
et  loclionc  hujus  cpistola;,  id  est  notilia  et  conside- 
ratione  bonae  convcrsalionis  vcstrK,  nos  efliciamur 
comiuendahiles  omnibus.  Dixi,  qiiia  estis  epistola 
iiostra,  vos  dico,  manifestati  oinnibus  iiuotiiam  epi- 
tota  Chrisli  eslis,  minislratu  a  uubis.  Omnibus  enim 
manifesluni  est,  vos  Cliristo  pcr  miiiist?riun»  no- 
slnim   credidisse    conliiinanli  doctrinam   nostra:;i 


qui.  Nam  pscudoapostoli  hoc  in  eo  reprchendehaiit,  "  per  virtutes.  Etila  principaliter  estis  epistola  Chrt  • 

quod  se  commendabal,  et  quod  bona  qufe  Dcus  in 

eo  posucrat,  aliis  annunliabat,  alque  iiule  superbum 

et  inani  gloria;  studentem  asserebaiit.  Et  propleiea 

nunc  ipse  dcmonstral,  quod  commendalio  sua   non 

ad  sc  comraendaiidum  spectet,  sod  ad  illum  soluin, 

CHJus  est  minister  idoneus,  et  hoc  est  qiiod  incre- 

palive  per  interrogaiionem,  vel  per  ironiani  dicit  : 

Incipimus  iterum  sicut  iii  prima  epistola  commenda- 

re  nosmctipsos,  nonDeuni?  Incipiinus  quasi  semper 

'n  hoc  novi,  nosipsos  rursum  comiiiendaic,  diim 

dicimus  quia  Chrisli  bonus  odor  sumiis,  elc.  Qiiasi 

dicat  :  Commendamus  qiiideni  nos  ct  in  hac  epi- 

stola  sicut  in  priina,  sed  non  nosmetipsos,  quia   in 


sti,  secuiulario  nostra,  quia  ipsc  principaliter  voi 
scripsit,  nos  secuiidario,  id  est  per  ministerium 
nostrum  ipse  scripsit  in  voi.is  fidem,  spem  et  chari- 
tatcm  ac  rcliqua  bona.  Vus  eslis  epistola  scripla 
non  atramenio,  sed  spiritu  Dei  vivi,  id  est  quod  estis 
reprxsentalio  Chrisli  et  noslra,  fiimiter  scriptum 
est  in  coidibus  noslris,  noii  delebiliter,  ut  quod 
atramento  scribitur.  Noii  atramento  scriptum  est,  id 
est  non  ila  ut  possil  deleri,  sicut  ca  quse  atramenlo 
scribiinlur;  sed  Spirilu  Dei  vivi,  id  est  ut  jetcr«ali- 
lcr  et  vivaciter  in  cordibus  nostris  aut  vestris  per- 
maneat,  sicut  ille  qui  sciipsit,  vivit  et  Kternus  est. 
Quoniam  Eelcrna  suiit  qu»  nobis    promissa  sunt, 


nostra  commcndatione  illum  maxinie  commeiida-  p  idcirto  Dei  spiritu  qiii  semper  esl,  dicilu''  scripta 


mus,  ad  cujus  gloriam  ciincta  rcferimus.  Non  ergo 
cariialiter,  sed  spiritualiier  nos  commcndamus  ad 
profccium  vestrs  salutis,  ut  hoc  de  nobis  tredatis 
quod  est,  quia  qui  de  bono  male  sentit,  peccat.  Et 
vobis  expcdit  ut  nos  cognosoatis,  qiiia  tunc  dicta 
nostra  libcnter  siiscipielis,  cl  sicad  salutem  pcrvc- 
nietis.  Ac  propterea  commendalio  vobis  potius  pro- 
lieit.  Non  enim  nos  propter  nos  commcndamus,  sic- 
ut  pscudoaposloii,  qiii  propriam  glnriam  et  propria 
lucra  quarentcs,  seipsos  cominendant.  Aut  minquid 
egemus  commendatiliis  epistolis,  missis  ab  aliis  fideli- 
bus  ad  vos,  aut  ex  vobis  ad  alios  sicul  quidam,  id 
est  sicut  pseiido,  quns  niilla  propria  virtus  aut  sa- 
pientia  commendat?  Ipsi  enim  indigont  ut  per  epi- 


ha;c  Ppistola.  Tempoialia  autcm  atraii^eiilo  scrihun- 
•iir,  ct  quod  obliteialur  et  peniit  inemoriam.  Vci 
non  atramento,  id  est  non  teti  is  noiis  cst  scripta, 
sicut  pscudo  scrihunt,  qui  hsercses  interserunt,  scj 
luce  Spiritus  sancti,  non  in  labulis  lapideis,  utaiiti- 
qua  lox.  ied  in  labnlis  cordis  carnidiiuis.  fbi  ciiini  ia 
labulis  lapideis  digitus  Dei  {F..rod.  viii ;  E.vod.  xxxi), 
id  esi  Spiritus  sancliis,  opeiaius  est  hic  in  cordibus 
hominum.  Ibi  lex  extrinsecus  posita  est,  qua  iiijiisti 
ierrcrentur;  hic  iniriiisecus  data  est,  qua  jiisiifira- 
rentur.  lllud  enim  extra  honiineni  stribitiir,  ut  euin 
foriiisecus  tcriificet,  hoc  in  ipso  Iiomine  cst  cum  in 
Irinsec.is  justifieet.  Carnales  voro  taliulas  cordis 
dixi,  non  carnalis  priidonliae,  scd  taiiqmam  viventis. 


stolas  commeiideiitur,  dum   proprii  bonoiis  ct  qui-  D  sensumque  habentis,  in  comparaliono   lapidis  qui 


stus  causa  circiieunt  ecclesias,  non  ad  tribuendam, 
sed  ad  auferendam  salutem.  Nos  vero,  quos  Deus 
virtute  mirabilium  oporum  et  liice  sapieniia;,  quO- 
cunqsie  pergamus  commendat,  non  npus  habemus  ut 
per  epistolas  hoininum  alicubi  commeiidomur.  Nam 
Tos  estis  cpistola  et  commcndatio  nostra  apud  ho- 
mines,  hoc  est,  vestra  fidcs  et  charitas  et  omne  bo- 
num  qimd  in  vobis  est,  nos  reddit  commendahiles, 
qiiia  inde  laudamiir,  quod  per  nos  Dous  vobis  haec 
omnia  dedit.  Epislola  enim  saluiis  iiidiciiim  est. 
Episiola  nostra  vos  cstis,  \n  quibus  scicntia  et  vita 
noslra  lepraesentalur  aliis.  Epistola  nostra,  dico, 
*cripta  in  cordibus  nosltis,  iil  est  in  memoria  no- 
Strj;  mentis  iwsita,  quis  vos  scmper  in  noslro  cor- 


sine  sensu  est.  Rospexit  enim  ad  illud  qiiod  Deus 
per  prophetam  proiniseral  :  t  Auferam  cor  lapideum 
de  carne  vestra,  et  dabo  cor  carnoum  (Ezecli.  xi).  > 
Cor  iiamque  carneuin  a  corde  lapideo  voluit  vila 
sentieiite  discerni,  et  per  vitam  sontieiilem  significa- 
vit  iiilelligentem.  Non  ergo  proptcrea  diclum  est,  iii 
tabulis  cordis  carnaiibus  ut  carnalitcr  vivatis,  qui 
debetis  spiritaliter  vivero.  Sed  quia  lapis  sine  sensu 
est,  cui  comparatiim  esl  cor  durum,  cui  nisi  cariii 
sentienti  cor  intcUigens  debuit  comparari?  quando- 
quidem  ipsum  corlapideum,  non  significat  nisi  du- 
rissimam  voluntatem  et  adversus  Deum  omnino 
iiiflexibilem.  Judsei  enim  in  lapideis  tabulis  legcm 
acceperunf,  adsignificandam  duritiam  cordis  corura 


1023  HERVEI  BLRGIDOLENSIS  MOMACHI  1024 

«Tjia  liricclioriem  Dei  et  Intelligeutiani ,  quia  ncque  A  Apostoius,  ul  oslendat  te  suosque  so(.toa  uinil  sua 

viilule  vel  prudeulia  facere,  cum  utique  lam  pauci 
iiomines  et  idiotae  iiunquara  siiie  Dei  graiia  coope- 


Dciiin  eranl  amaturi,  ncquc  logeni  ipsam  iiilellectu- 
li.  Per  lapideas  eiiim  tabulas  dura  et  inseiisibilia 
(■orda  eoruni  designala  sunt.  Per  labulas  vero  cor- 
dis,  mentes  dilalalu;  cliaritalis  latituuine.  Unde  et 
oarnales  dicuntur,  id  est  molles  et  scniientes,  et  af- 
fectuin  dileciionis  vel  bene  ageiidi  liabentes.  Caro 
'^nim  animata  seiitit,  et  affettiiin  liabel  circa  illud 
quod  tangit,  ui  per  cor  lialieamus  intellectum,  cl 
per  carnem  dilectionis  affectum,  Itaque  Spiritus 
sanctus  scripsit  epistolam  nostram  iii  tabulis  cordis 
eariialibus,  id  esl  sic  in  vobis  pijeccpta  sua  posuit, 
ntdarel  vobis  faeultatem  ad  intelligenduin,  et  affec- 
luni  dilectionis  ad  conipleiiduin. 

<  Fidiiciam  autem  taleni  babemus  per  Christura 


ranie  totum  mundum  ad  fidem  convertere  potuis- 
scnt.  Ob  lioc  eiiam  ista  pr»>misit,  ne  quid  sibi  arro- 
gare  videietur,  ubi  dicturus  eral  lanlo  roajus  se  mi- 
iiisterium  suscepisse  quani  Moyses,  quantu  majus  cst 
Novum  Tcstanieniura  quam  Yelus.  Nam  sulijuiigit : 

«  Qui  et  idoneos  nos  fecit  minisiros  Novi  Tesla- 
I  meiiii.  11011  liitera,  sed  spiritu.  Litieia  enim  occi- 
<  dit,  spirilus  autem  vivilicat.  i 

Et  incipit  se  nuiic  alio  inodo  quam  superius 
coinmcndare,  ut  et  pseudoapostolos  deformet,  iii- 
iiuens  eos  esse  niinistros  Yeteris  Tesiamenti,  dum 
osteiidil  se  luinistrum  esse  Novi.  Suflicieiitia  nostra 


<  ad  Deiim  (Hebr.  iv),  non  quod  sufficientcs  simus  ^  «x  Deo  est.  Qtti  et  intaiitum  nos  sublimavil,  uiido- 


<  cogitare  aliquid  a  nobis  quasi  ex  nobis,  sed  suf- 

<  (icientia  nostra  ex  Deo  est.  i 

Poslquam  ostendit  quare  non  cget  commendaii- 
liis  epistolis,  respoiidet  ad  illud  quod  prsemiserat, 
scilicet  quia  non  commendat  seipsum,  sed  Deuin  a 
qiio  liabet  omnia.  Quasi  dicat  :  Dixiinus  quia  Deus 
per  iios  semper  tiiumpbat,  et  odorem  notiiiae  sii.^e 
per  nos  ubique  manifestat,  et  quia  Cliristi  boiius 
odor  sumus  Deo.  Et  quod  lam  fidutialiler  haec  et 
iiis  siinilia  lnquiinur,  non  ad  commendationem  no- 
slram  facimus,  quasi  de  nostris  viribus  glorianles, 
ct  ad  nos  ista  leferenies,  sed  talem  ac  lantam  fidu- 
ciam  liabemus,  id  est  referimusafi  Daum,  a  quo  no- 


neos  ministros  iSovi  Testamenti  uos  faceret,  id  csl  ut 
per  nes  scientia;  et  vitje  perfeclione  decoio»  mini- 
straret  aliis  Novuin  Testamentum.  Novus  enim  li- 
quor  in  vasa  nova  mittendus  crat  [Slatth.  ix ;  Marc. 
II ;  Ltic.  v),  uiide  sine  acredine  propinaretur.  Tesla- 
mciiti  dico,  cxistenlis  non  in  liilera  tantuin  docenlc; 
sed  in  npirilu  adjuvaiite,  qui  per  uos  a  Deo  Iribui- 
tur.  Non  aSia  nunc  inieiligiiur  littera,  quam  ipse  de- 
calogus  iii  illis  duabus  labulis  scriptus.  Spiritus 
autem  intelligi  potesl  lex  fidei,  quse  uon  scribitur, 
kcd  aiiiiiio  coiitiiiettir.  Ideo  iion  in  litlera,  scd  iii 
spirilu  per  iios  niiuistraiur  Novuni  Testameiiluin, 
quia  liliera  occidii,  spiriius  autem  viiifical.  Lillera 


bis  estdatum  qiiidquid  boiii  liabemus.  Vel  ita  con-  ^  «ccidit,  duni  facit  scienter  peecarc,  et  addil  prxva- 


tiiiuatur  ad  proxiiniim,  Epistola  Cliristi  et  liOSlra 
esiis.  Sed  fiduciam  dicendi  lalia,  iion  ad  nos,  scd 
ad  Deum  referimus.  Nam  ex  puritate  conscienlix 
habcmus  talein  fiduciam  ad  Deum,  id  esl  coufidi- 
inus  quod  ei  placet  quia  sic  loquimur;  clliabcinu* 
eam  per  Christum  medialorem,  per  qucm  noliis  ha^c 
poleslas  esl  dala.  Sed  nihil  viiibus  nostris  ascribi- 
luiis.  Halicmus  eiiim  apud  Deum  mediatore  Chrislo 
inagnam  fiduciam,  sed  non  ila  quod  simus  sulpcienits 
saltem  cogilare  aliquid  boni  quod  sit  a  nobis,  id  est 
a  nostra  parlc  veniens,  quasi  ex  nobis  iuilium  ha- 
Leiis,  scd  polius  oninis  sufficienlia  nostra  ad  bene 
pagilanduni  et  agenduin  ex  Deo  nobis  est.  Et  hinc 
t;ognoscimus  quia  niliTl  somHS,  iiisi  niisericordia  el 


ricalionciii  cl  niagis  incilat  ;  sed  spiritus  vivilicat, 
dumfacil  impleic  qiia;  jussasuiit.  Liiteraenim  pro- 
hibciis  pcoatum,  iion  viuUeat  hominem,  sed  potius 
occidit  augeudo  coiicupiscenliam,  et  iniqiiitatem 
praevaricalione  cuniulaudo,  iiisi  libercl  gralia  pe; 
legem  hdei,  qux  esl  in  Cliristo  Jtsu,  cum  diffuudi- 
lur  cbarilus  iii  curiie  per  Spiritum  sancttim.  Nani 
lex  quaiido  iiun  adjuvat  gratia,  prxvaricatorcs  fa- 
cit,  et  laniumiuodo  in  litteru  cst.  Accedal  ergu  ij 
litieram  spiritus,  non  occidit  littera  quaui  vivificai 
kpirilus.  Noii  igitur  putenius  damiiaiaiii  vcl  rcpre* 
Lensam  esse  litleraiu,  quia  dictum  csl :  Litiera  oc- 
cidil.  Hoc  esl  eiiiui  :  Littcra  rcos  facit.  Naiii  et  hac 
locutioue   dicluin   cst   :    <  Scientia  inflal    (/    Cor. 


grutia  Dei  regamur.  Aitendant  h«c  verba.  qui  pu-  0  vin).  >   Quid  Csi,  scieiilia  inllal'  Scientia  damnata 


^ant  ex  nobis  esse  fidei  coeptum,  et  ex  Deo  csse  iidci 
Bupplemcntiim.  Quis  ciiim  non  videat  priiis  esse 
pogiiare  quam  crcdere?  Nullus  qnippe  crcdit  aliquid, 
pisi  prius  cogitaveril  esse  credeiulum.  Si  crgo  noii 
suflicimus  cogiiare  boni  aliquid  ex  uobis,  profeclo 
iicc  creaere  sulRciiiiiis,  qiiud  siiie  cogitatioiie  uoii 
possumus  ;  sed  sunicientia  nostra,  qua  el,  credere 
iiicipiannis,  ex  Deo  est.  Cogitantes  crcdimus,  cogi- 
taiiles  loquiniur,  cogitantes  agimus  quiili|uid  agi- 
inus.  Quod  aiitem  altiuet  et  ad  pietatis  viain  et  ve- 
runi  Dei  ciiltuin  non  suflicimus  vel  cogilare  aliquid 
3  nobis  quasi  ex  nobisipsis,  sed  sufficientia  noslra 
i\  Deo.  Non  eniui  est  e.\  poiestate  nostra  cor  no- 
flruiH  m  KOjjiiationfls  norlrx.   Ilrec  idcireo  loqailiir 


esl?  Absit.  Sed  quoniani  adjtiiixit :  <  Charitas  vero 
spdifical  {i6id).  i  quoiiiodo  cl  uunc  adjunxit  r  Spiri- 
itis  aulein  viii/icat,  dedit  iulclligi,  liltera  sinc  spi- 
riiii  occidit,  spiritus  vivilical  et  implcri  litteram  fa- 
cit.  Si  sciiMitia  siue  charitate  innat,  chaiitas  veio 
cum  scientia  xdiUcat.  Itaque  liltera  sola  pruhibeiis 
malum  et  imperans  bonuiu  occidit  animas  eorum, 
qui  prKvaricautur  illain.  Spiritus  aulem  qui  pcr 
Novi  Testameuti  gratiam  cst  in  cordibus  fideliuni, 
vivificat  iii  praescnli  auiinas  eoruin,  justificando  il- 
las,  et  iii  futuro  coipora  nuoquc  cum  animabiij 
perpetualiter  vivere  faciet.  Vel  littera  carnaliler  in- 
tellccta  occidit  aniinam.  Cavendum  esl  enim,  rc 
figuralR    locntio  nd  litlorniii   «ccipiatiir.  Cuni  «nim 


1025 


COMMENT.  IIS  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  11  AD  CO». 


10?« 


figurale  dictum  sic  aceipilur,  lanquam  proprie  di-  A  csl  lex  ministralio  mortis,  ad  qiios  et  in  lapiilibii* 


€tum  sit,  carnalitur  sapitur.  Neqiie  ulla  mors  ani- 
mae  cdngruenlius  appellatur,  qunm  cum  id  etiam 
quod  in  ea  bcsiiis  aiiiecellit,  hoc  est,  inlelligentia, 
carni  subjicitur  scquendo  littcrain.  Qui  eiiira  se- 
quitur  litlcram,  translala  verba  sicul  propria  te- 
net;  neque  illud  quod  proprio  verbo  signilicatur 
refert  ad  significationem;  sed  cum  sabbaliini  au- 
dierit,  verbi  graiia,  non  intclligit  nisi  unuiii  dicin 
de  seplcm,  qui  contiiuio  voluiniiie  ropetuniur;  et 
cuni  audierit  saci  ilicium  noii  excedit  cogilalione  il- 
lud,  quod  ficri  de  victiuiis  pccorum  vel  lerreiiis  fru- 
ctibus  solel.  Ea  denuim  esl  niiserabilis  animse  ser- 
vitus,  signa  pio  rebus  accipere,  et  siipra  creaturam 
corpoream  ocuhiin  menlis  ad  liauriendum  seleriiuni 


scripta  est  ad  eorum  duritiam  ligurandam,  non  ad 
606  qui  legem  per  charitatcin  implent.  Fiiit  enim 
lillerh  defoimala,  id  est  cvidenter  descripta,  ut  bciic 
posset  legi  in  lapidibus  duarum  tabularuin,  ut  ct 
patenter  agnosceretur,  et  duritiam  cordis  eorum 
convincerel.  Et  ha;c  minislratio  licct  esset  moriis, 
id  est  per  Moysen  ministrata,  quamvis  prievariea- 
loribus  esset  causa  inortis,  lainen  ita  ministro 
Moysi  fuit  iii  gloria  ,  til  filii  hrael  nonposseiH  aciem 
visus  sui  inlendere  in  facietn  ejus  propler  gloriam 
lutltis  ejits,  quam  acceperat  cx  colloquio  Domini. 
Non  pnierant  aspicere  splcndorem  vultus  ejus  cum 
dcscendisset  de  monte,  portans  legeni  in  tabulis 
quas  a    Domino  susceperat,    quia  et  reatus  vitiili 


lumen  levare  non  posse.   Spiritus  autem  vivillcat  B  retundebat  visum  eoruin,  ne  gloriosam  jiisti  faciem 


el  liberat  qui  iiitus  docet  animam,  qualiier  ca  quae 
audit,  intelligere  debeat. 

I  Quod  si  iniiiistralio  morlis  littcris  deformala  in 

<  lapidibus,  fuit  in  gloria,  ita  ut  non  possunt  inten- 
(  dcre  lilii  Israel  in  faciem  Moysi  propler  gloriam 
«  vultus  ejus  (Exod.  xxxiv),  qua:  evacualur,  quo- 
«  modo  non  niagis  minisliatio  s[iirilus  erit  in  glo- 
«  ria  ?  Nam  si  ministralio  dainnalionis  in  gloria 
i  est,  multo  magis  abundat  minisierium  jusiitiae  in 

<  gloria.  » 

Nos,  inquit,  sumus  ministri  Novi  Tcstamenti, 
el  htec  miiiislratio  erit  in  gloria  perenni.  Atque 
Iiocprobat  per  minus,  id  est  per  Veliis  Teslaineii- 
tum  quod  olim  fuit  in  gloria.  Qiiasi  dicat  :   Nos  in 


manileste  conspicercnt  {Exod.  xxxiv.)  Lbi  et  signi- 
licalum  est,  quia  spii italem  sensum  legis  nou  ciaiil 
visiiri.  Facies  enim  Moysi  splendida,  figuram  ba- 
bebal  verilatis,  qtice  figura  «i'ffri/«»«r  per  manifesta- 
tionem  veritalis,  id  est  visibilis  gloria  legis  evacua- 
lur  per  gloriam  Evangclii.  lla  eniin  evacuaiur,  ul 
proficial ,  sicut  infanlia  evacualur  iii  juventiile,  ct 
senieii  in  IVuctu.  Evacuatur  ergo  .Moysi  gloria, 
quoniara  omnes  uiubr%  signilicantes  evaciianlur, 
cum  res  quse  signiUcalur,  advenerit.  Queniadmo- 
dura  enim  scienlia  qua;  iiuncest,  evacuabitur,  cum 
venerit  illa  quee  erit  facie  ad  faciem  (/  Cor.  xiii) ; 
sic  et  ista  qu*  umbris  iraiiila  erant  Judxis  in  Ve- 
lcri  Teslamenio ,  necesse  luit  evacuari  rcvelationo 


spiritu,  non  lillera  novum  ministramus,    ubi  per  "^  Novi  Tcstamenii.  Gloria  quam  Moyses  habuit,    eva- 


spiritum  vivificanlur  cullores.  Quod,  id  esl  sed  si 
ministratio  morlis,  id  estlexcujus  litlera  occidit, 
(nit  in  gloriaMoysi  ministio  &uo, quomodo  ministra- 
tio  spiritus,  id  est  Novuui  Tcstamentum  quod  in 
spirilu  ministratur,  et  in  quo  spiritus  datur  ,  non 
viuUo  magis  erit  vobis  in  gloria  ?  <  Lex  quideni  san- 
cta  et  mandatiim  justum  el  sancium  ct  boiuim 
(liom.  vii).  >  Ei  tamen  quia  de  ipso  bono  inlerfici- 
lur  inobediens  aninia,  ubi  iion  adjuvat  Dei  gralia, 
minisiraiio  mortis  facta  est  iex  iii  Veteri  Tesia- 
roento  propter  occidentem  litterani,  el  ministralio 
ifilse  facla  est  gratia  iii  Novo,  propler  vivificantein 
spiritum.  Distinguitur  ergo  lex  a  gratia,   eo  quod 


cualur  nunc  in  ministris  illius  legis  ,  iic  pseudoapo- 
stoli  qui  carnales  ejus  observanlias  adhuc  prKdi- 
canl,  gloriae  Moysi  participes  fianl.  Quandiu  eiiim 
carnales  istse  observationes  slatuin  liabuerunt,  ini- 
nistri  earum  quamdam  gloriam  et  reverentiam  indc 
babueriiiil.  At  poslqiiain  cainali  spiritalisobservan- 
tia  succcssil,  gloria  miiiislrorum  carnalium  evanuit. 
Sedct  in  ipsoMoyseiion  seinper  iKCcgloriaperman- 
sit.  Itaque  si  minislratio  monis  fuil  Moysi  iii  tanta 
gloria,  quiiniodo  iioii  iniilto  iiiagis  cril  nobis  in  glo- 
ria  ministralio  spirilus,  id  est  Teslameiitum  iiovum 
qiiod  miiiistramus,  in  quo  fides  impelrat  spiritum 
vivificalorein?  Erit  ulique   nobis    iii  gloria   miilto 


sub   illa   elidantur    elati,  sub  ista   erigaiitur  elisi;  q  iiiagis  quam   Velus  fiiit  Moysi.    Splendor   enim   iii 


et  quud  illa  jii  lantum  bona  sit  ul  boiia  jubeat,  ba:c 
in  tanlum  ut  boiia  conferal  :  illa  Juslilia;  faciat  au- 
ditureiu,  ista  factorera.  Et  ideo  sub  illa  peccalor, 
insuper  eliam  prajvaricalor,  aniissa  excusaiione 
igiioranliae  convictus  jacet;  sub  ista  veio  el  par- 
centc,  ct  opitulante,  iiec  qui  mala  est  operatiis, 
exstinguitur ;  et  ut  bona  operetur  ,  acci'iiditur. 
Quid  ergo  mirura  est  si  illa  dicta  est  ininistralio 
morlls,  ubi  litlera  occidit,  malum  prohibciido  quod 
lil,  et  boiium  iniporando  qiiod  non  lil ;  isla  vero  di- 
eta  est  ministraiio  spirilus,  uiique  vivificanlis,  iiisi 
ut  a  prsevaricationis  mortc  surgamus,  et  justiliam 
non  rei  legamus  in  tabulis,  sed  liberi  iii  cordibus 
et  in  moribus   liabcamus?  Ad  Juda;os  enim  dicla 


facie  Moysi  lanquam  iii  facie  carnali  et  inortali  diu- 
turnus  aut  selernus  esse  non  poluit,  quia  vel  iiiorle 
ablaius  est.  Splendor  autem  gloria;  Doinini  nostrj 
Jesu  Ciiristi,  cujus  parti<;ipeserimus,  sempiternus. 
Nam  sicut  promissioiics  Teslamenti  Veteris  fuerunt 
lemporales,  id  est  temporalia  boiia  pollieentes,  ila 
ct  Moysi  gloria  lemporalis.  Et  sicut  promissiones 
Tcstainenti  Novi  quod  per  nos  minis-tratur,  snnt 
a;lein8e,  sic  et  gloriam  qwam  pro  minisierio  hoc 
sumus  perccpturi  in  Christo,  est  aeterna.  Vere  inini- 
stratio  spirilus  erit  nobis  iii  maxinia  et  permaneiili 
gloria.  iVam  si  ministrutio  damnalionis,  id  est  lex 
quae  damiiat  prxvaricatores  ut  statim  perimanlur, 
nou  reeervans  eo»  ad   preniientiain,  esi  Moysi  ih 


,027  HERVEI  BLRGIDOLENSIS  MONACHI  1048 

titoria,  lunc   minUlenum  juuUia,  id  est  Novum  A  lum  cst,  qiianium  ad  uos,  pronier  esccUciitein  «lo- 

riam  quoe  r.obis  daliitur.  Non  hoc  de  futura  Moysi 
gloria  dicitur,  sed  de  illa,  quain  visus  est  liabere 
cuiii  desccnderet  de  monte  {Exod.  xxxiv).  Vere  ex- 
celleiitem  gloriam  cx  hoc  niiiiisterio  con>equemur, 
quia  manens  est  et  sine  immuiatione  perduralu- 
rum.  Nani  si  illud  quod  evacuatur,  id  csl  quod  se- 
cuiidum  umbras  carnalis  ictelligcntioe  vel  observa- 
tionis  cessat,  esi  in  suo  lempore  per  gloriara 
Jioysi.vcl  sicul  in  aniiquis  codiiibusinvenitur  in  glo- 
ria  fuit,  multo  magis  hoc  Novi  Testamenti  ministc- 
rium,  quod  sine  iramulationc  raaiiei,  esl  iii  gloria 
ministris  suis. 

I  Habentes  igilur  talem  spem,  muka  liducia  uti- 

€  mur:  et  non  sicut  Moyses  ponebat  velamen  supcr 

B  (  facicm  suam,  ul  non  intenderent  tilii  Israel  in  fa- 

t  cicm    ejus,   quod  evacualur  (ii>id.).    Sed  obtu&i 

<  sunt   scnsus   corum.  Usquc   in  hodiernum  cnim 

<  diem  idipsum  velamcn  in  lectione  Vcteris  Tesia- 
i  nicnti  uianet  non  rcvelaium,  quoniam  in  Christo 
«  evacuatur.  Sed  usque  in  hodiernum  diem,  cum 
i  legiiur  -Moyses,  velamen  est  posilum  supcr  cor 
«  eoium.  Cum  autcm  conversusfuerit  ad  Dominum, 
«  auferctur  velamen.  Dominus  autem  Spiritus  est 
«  {Joan.  iv).   Ubi  autem  Spiritus  Domiui,   ibi  li- 

<  berlas.  > 
Quandoquidcm  ministerium  Novi  Testamenti  erit 

noliis  in  perinanenti  gloria,  igitur  nos  habenles  lalcm 
sjiem,  id  est  speraiiles  quia  ex  pra?dicalione  nostra 
percipieraus  «lernam  el  imroensam  gloriam,  multa 
liducia  ulimur  in  prjedicatione,  id  est  tam  coristan- 
tcr  pricdicamus,  ut  neque  minis  neque  verlieiibus, 
iicc  ullis  tormeiiiorum  crucialibus  ab  annuntiatione 
verilatis  taceainus ,  ct  non  iia  prxdicamus,  sicut 
Mcjses  quando  ponebat  telamen  suuni  super  (ucicm 
suam ,  id  cst  non  celamus  sensuin- nosirum  sicut 
Moyscs,  scd  aperte  dicimus,  quia  noii  prxdicanius 
carnales  obscrvanlias,  sed  potius  ipsam  verilatea» 
ct  Vetcris  Testamenti  signilicationcm.  Qtii  eniin  car- 
nales  observantias  prseJicat,  velamen  ponit  super 
faciem  suam,  et  velamine  litterae  scnsuni  iiitcriorera 
operit.  Nos  vero  faciem  non  velamus,  qiiia  vobis 
aspecluin  splendoris  interioris  non  ncgainus,  sicut 
Moyses  ponebat  vclamen  carnalium  figurarum  snper 


Teslaiiientum  quod  per  nos  miiiislratur,  in  quo  per 
fidem  etSpiritum  saiiclum  datur  vera  justitia,  multo 
mayis  abundat  in  gloria,  id  est  mulio  abuiidantio- 
rem  gloriam  dat  nobis  minisiris  suis.  Ula  eniin  glo- 
ria  sicut  diximus,  tcmporaiis  est,  hiRc  autem  oeler- 
na  ;  illa  lerrena,  ha^c  coeleslis.  Vel  in  se  ipso  habct 
Novum  Teslanieiitum  majorem  gloriani  qiiam  Velus, 
quia  major  gloria  cst  pcccatoicm  juslificare  quam 
damnare.  Quamvis  eiiiin  juste  daranet,  tamen  ad 
laudem  niagis  proficit,  si  indiilgeat  ul  possit  se  reus 
corrigere  et  ad  jiisliiiam  rosurgere. 

<  Nam  nec  glorilicalum  est,  quod   claruit  iii  hac 

<  parte,  propler  excellentera  gloriam.  Si  enim  quod 
«  evacuatur,  per  gloriam  cst,  niulto  niagis  quod 

<  manct,  in  gloria  est.  i 
Vere  Noviiin  Testamentum  habet  majoreni   glo- 

riain.  Nam  iii  ejus  comparatione  gloria  .Moysi  nec 
gloria  esl.  Et  hoc  est  :  Hiam  quod  claruit,  id  est  fa- 
cies  iyioysi  qua;  radium  clariialis  emisit  ul  cornuia 
viderelur,  nec  glorificatnm  est  in  huc  parte,  id  est 
nec  gloriam  liabuit  in  hac  consideratione  Novi  Te- 
stamenli,  proptcr  excellentem  gloiiam  quLe  ibi  csl. 
Non  est  glorificatum,  quia  iioii  habiiit  fructum  glo- 
riae.  Quando  eiiim  gloria  vultus  ejus  nulli  pnifuit, 
sed  magis  obfuii,  licet  non  suo,  sed  peccaiitium 
vitio,  lameii  in  liac  partc  gloria  non  csl.  Illa  autem 
niagis  est  gloiia,  qii;e  abundat  in  gralia,  ut  purifi- 
cali  homincs  dono  Dei,  abstcrsa  mentis  caligiiie, 
possinl  videre  gloriam  Christi.  Excellentior  eiiim 
8Sl  Novi  Tcstamenti  gloria,  in  quo  gralia  siiprr- 
tminet  el  misericoidia.  El  ad  comparationem  glo- 
riae  Evangelii  obumbiatur  gloria  legis  ut  nec  csse 
videatur,  sicut  ortu  solis  cajcatur  lumen  luccrnx, 
qiiod  antea  vidcbatur  magnum  habere  fulgoreni. 
Vere  supcremiiiet  gloria  Novi.  Quia  si  Vclus  Te- 
stanientum  quod  secundum  carnales  observaiiiias 
eiacualur,  est  per  gloriam  vullus  Moysi  ministra- 
ktira  et  rcceptum,  siiie  qua  non  comroeudarelur  ; 
multo  mugis  Novuin  quod  manet,  id  est  cui  non  suc- 
cedit  aliud,  est  in  gloriu.  Per  gloiiam  cnini  Moysi 
est  illud,  id  cst  cxistil  suo  tempore  aulheiUicum. 
Sed  lamcu  evacuatur  secundum  figuras  in  advciilu 
pcrmanentis  veritalis.  Ideo  major  cst  gloria  Novi 
quam  Veteris,  quia  quantum  iiiierest  inlor  ligiiram  q  faciem  suam,  id  ost  supet  claram  dictorum  suoruni 


et  veritatem,  tanium  dislal  inter  gloriam  vuUus 
Moysi  et  gloriain  Cliristi.  Sicut  enim  in  vespcre 
stelliB  gIorios;B  sunt,  oviente  autem  sole  evacualur 
earuiii  claritas  ;  ila  ct  Moysi  gloria  qua;  prius  radia- 
bat,  evacualur  anpareiitegloria  Christi.  Vcl  ad  isii- 
nist.os  rekwcnda  tst  gluria  Novi  Testamei;ti.  Vcie 
nobis  abundat  iii  gloria.  Nam  quod  claruit,  id  cst 
facies  Moysi  qu*  in  legislalione  daruit,  nec  glori  ■ 
ficatum  est,  id  cst  nec  ctiam  Iiabuisse  gloriam  vi- 
detur  in  liac  parie,  id  est  respeclu  hujiis  iiostrac 
pariis,  proplcr  excelleiitcm  gloriam  quam  de  Novo 
Teslamenlo  habcmus  et  Iiabiluri  sunius.  Sivc  quod 
rlaniit  in  bac  parle  pnedicla,  id  esl  .Moyscs,  iiui 
clarus  cl  glo'io;us  appaiult  in  facie,  ucc  gloniica- 


spiritalium  iiit''lligeiiliam,  ideo  ul  jilii  Israet  non 
intenderent  in  faciem  ejus,  id  est  non  iiispicerciit 
spiriialera  scnsum  cjus,  quia  non  posscni  siiOretre 
propter  suain  imbecilliialem  el  irrcligiositaicm.  Cla- 
rilas  cnim  vultus  Moysi,  veiilatem  nova;  legis  quae 
per  carnalcs  observaiilias  designata  est,  signilicavit. 
Et  sicut  Jiuhei  laiilam  illam  clarilnlcm  non  potue- 
ruiit  pati,  nisi  niiligarclur  cis  pcr  opposilio  n  m  ali- 
ciijus  velaminis,  eodera  inodo  perfoctionem  viiaj  vel 
iiitelligeiiti;e,  qiix  fuil  ibi  signifioaia,  non  ^uflerrct 
imbecilliias  menlis  eoruui,  si  cis  ipsa  ver  tas  Novi 
Tesiamciiti  nudala  luonstr.-.reiur.  Ideo  pe.  velamen 
rarnalium  observationuin  et  proinissionjiii  obum- 
braia  esi  fjcies  vcril.Tlis,  qtia>  tompcrc  gr  tlo."  fucrat 


ia29 


COMMEM.  IN  EPISTOLAS  PAUIJ.  -  IN  EPIST.  II  AD  COR. 


mo 


revel.^nda.  Si  cn!m  dicia  Moysi   spirilatitcr  intel-  A  Tcslainenliini ,  scd  vel.nnicn  ejns,  ut  prr  Cliiistum 


lexisseiit,  iiilirmiias  eoruin  aii  lanlam  perrettionein 
noii  asceiidissei,  nec  lippieiis  covnni  oculiis  tanlam 
sapicntiie  clariialein  susliiniisset.  Et  si  ipsa  veritas 
siiie  velainine  fuissot  illis  ostousa,  lanto  damnahi- 
liores  esscnt,  qiianto  iiiajoiem  jnstilix-  pcrfeclioncm 
cogiiovissent,  tuin  niiiil  pcrfectioiiis  iii  aclionc  tc- 
nuissent.  1'ropterea  velamine  littcrie  texil  illisMoy- 
ses  faciem  spirilalis  intclligciili:c,  nc  ad  luinc  splen- 
dorcm  vultiis  ejus  intendercnt,  quod  vclainon  evi- 
euatur  nnnc  tcmpore  grali;c,  ut  iiilfrna  pulclii  iluJo 
vcritatis  qnM  lalueiat,  nianifeslctur.  Sed  pseudoapo- 
stoli  qui  carnales  observantias  adlinc  praBdicant,  i:o- 
luMt  ui  velamcn  evacuctur,  sed  ut  ycriias  scmper 
figurii  adunibrctur,  nccunquam  manifcstetur.  Ideo- 
qiie  suos  auditores  in  umbram  diicuni,  non  veriiaiis 
luccy.n  illis  ostendunt.  Vclamen  quiilem  niodo  per 
nostras  expositiones  evacuatur  et  removetur,  sed 
sensus  Judxorum  siint  ohtusi,  iJ  est  beljclali,  nec 
possunt  oculis  cordis  aspicere  fiilgorcm  nudae  veri- 
tatis.  Qu;c  obtiisio  causa  infldelitatis  accidit.  Idco 
conversis  ad  lidein  acuitur  acies  mcnlis,  ut  videant 
splendorcm  divini  luminis.  nebctati  sunt  oculi  seii- 
suum  illoriim  ,  ne  lucem  spiriialem  videaiit.  Nain 
usque  in  liodiernum  diem ,  cuin  jam  nianifestata 
veritas  ubique  refulget  idipsum  vetamen  carnalis 
iiiteUigenlia;  manel  in  lectionc  Veteris  lestitmcnli, 
quia  cum  audiunt  Icgi  Scripliirani  illam,  iion  intcl- 
Iigunt,  nisi  qiiod  liltcra  foris  caniolilor  sonal,  el  ita 


intelligalur  cl  qnasi  denudeiur,  qiiod  sine  Cliristo 
obscurum  atque  adopertum  csi.  Ilis  qiiiileni  qui 
siint  in  Cliiisio,  evacuatur  velainen.  Scd  sujier  car 
eoriim  qui  in  iiilidelilalo  peidiirai:!,  csi  usque  hodie 
vcliimen  posilum,  id  cst  ca-cilas  dcpriniens  ratio- 
ncm  coriim,  cum  legiiur  Muyses,  qiiia  totiwn  car- 
naliter  inlclligunt ,  iiec  ad  spirilalem  sensum 
piopier  nebulam  c;pcilalis,  quani  in  coidc  pur- 
lant ,  aspiccre  possunt.  El  iia  diio  illis  olisuiit 
ne  inlelligant,  id  est  velaineii  leciionis  et  vela- 
mcn  coKlis.  Sed  cum  aliqiiis  eoriim  fucrit  ad 
Dominitm  Jesum  conversus,  niox  cufcrelur  ei  vela- 
vieu.  Velamen  ciiiiii  aufertur,  quando  siinililiidinis 
Ct  aIlegori;e  coopcrinieiilo  ablalo,  verilas  nudalur 
ut  possit  videii.  Velamen  quippc  aufcrri,  cst  car- 
nalem  scientiain  lotiis  cvacuari.  Coiiversi  naraque 
intenlio  mutalur  dc  Veiere  ad  Novuin  Tcslamentum 
ul  non  jam  intendat  accipere  cariialein.  sed  spiri- 
talem  fclicitatcm,  iJ  cit  ab  ihtentione  qua  cxspecta- 
batur  in  regno  terreno  beatitudo  umbratilis  et  car- 
nalis,  ad  inlcntionem  qua  exspeclalur  in  rcgno  coc- 
lesti  bealitudo  vcrissinia  et  spiritalis.  Et  sic  aufertur 
velamen,  quo  tegebanlur  utilia  legis  arcana,  duni 
ab  eo  qui  venilad  Cbristum,  tollitur  insipientia  et 
ignoranti*  nebula.  Sed  quid  mirum?  i)omi»Ms  eniin 
est  spiritus (Joan.  iv),  id  est  Spiritus  sanctus  Domiiius, 
hoc  cst  suae  polestatis,  valcns  perliccre  qiiod  \u\>. 
Ac  per  hoc  quos  vull,  illiiminat;  et  quos  vult,  in 


celatureis  sensus  interiorum.  Uiide  ct  Moyses  cura  q  lenebris  ignoranii.Te  dcsciit.  Taiiquam  prnprie  vi- 

ad  eos  Inqucretur,  faciem  velabat,  signilicans  quia 

populiis  ille  verba  quidem  legis  cognoscerct,  scd 

cjusdein  legis  clarii.item  omntno  noii  videiet.  Faties 

enim  Moysi  splcndida,  sicut  dictum   est ,  figuram 

liabebat  veritatis,  facies  Moysi  Cliristum  designabat. 

Sonabal  vox  Moysi  per  veluin,  et  facics  Moysi  noii 

apparcbat.  Sic  et  moJo  Judseis  soiiat  vox  Chrisii  pcr 

voceni  Scriptiirarura  veterum.  Vocem  loqueniis  au- 

diunt,  ct  faciem  ejus  non  vident.  Personam  cjus  ge- 

renat  Moyses,  et  ideo  vclum  ante  se  pouebat  quaiido 

loqutbatur  populo.  Idipsum  ergo  velamen   usque 

hodie  manet  in  lectione  Veieris  Testamcnti,  quia 

quandiu  in  Icge  carnalia   gaudia  et  voluptales  et 

terrena  bona  promilti  intelligunt,  velamen  est  po- 


detur  Filiusvocari  Dominus.Sed  ct  Spiritus  sanctus 
hoc  loco  Dominus  vocatur,  ciim  dicit  Aposlolus  : 
Dominus  aulcm  spiritus  est.  Ne  eniin  qiiisquaiu  ar- 
bitrarelur  Filium  signilicatum,  el  proplcr  incorpo- 
ream  substaniiain  dictum  Spirilum ,  secutus  con- 
texuit  :  tJbi  auiem  Spirilus  Domini,  ibi  iibcrlas. 
bominus  ergo  est,  id  est  nihil  servitiilis  liabens,  sej 
iniperiali  pntentia  omnibus  dominaiis  Spiritus  san- 
clus.  Et  idco  sicut  Dominus  aufert  \elamen  antiqu:B 
serviiutis  ab  bis  (|ui  convcrtiiivtiir,  ipsc  Spiritus  est 
Dominus.  Sed  ubicunque  est  Spiriliis  Doniini,  id  esl 
ideni  Spirilus  sanclus  qui  cst  Spiiilus  Filii,  ibi  est 
nicnlis  libertas,  iit  rcinoto  servili  velamine,  possil 
libere  niens  vcritatem  inspiceie.  Nam  quia  iste  Spi- 


situra  contra  faciera  cordis  eorum,  nc  videant  in  D  ritus  est  Dominiis,  et  est  Spiritus  Domini,  ideo  per 


Scripturis  Christiim.  Idipsum  velamen  qiioJ  Moyscs 
posuit,  niauet  adhiic  in  illa  lectione,  quia  et  nuuc 
sicut  aiile  Salvatoris  adventura,  abscondit  eis  sen- 
SUHI  spiritalcm  superficies  lillerse  carnaliter  intellc- 
cta.  Velamcn  dico,  non  revelatum  cis  csse  velaiucn 
quia  neque  hoc  sciunt  quod  sit  velamen,  id  est  ne- 
que  vel  lioc  aniinadvcrlunt,  quod  illa  litteralis  su- 
perficics  sit  velamentum  alicujus  occulti  sensus 
quera  velet  inlra  se.  Nihi  enim  ibi  putant  debere 
intelligi,  nisi  quod  litiera  carnaliier  souat.  Ncc  mi- 
rura  si  velainen  adhuc  eis  nianei,  ila  ut  ncc  intcUi- 
gant  hoc  csse  vclamen  absconditse  pulchritudinis, 
qucniam  in  Chrislo,  id  est.in  (idc  Chrisli  solummoJo 
erncualiir.  Evaccatur  namquc  in-Christo  non  Vclus 


liiiiic  Dominns  Jcsus  dedit  libcrtatis  lcgcni,  non  lil- 
leris  utique  scriptam,  seJ  por  liJ 'in  animis  intiraa- 
tain,  non  qure  visibilia  doceal,  seJ  quoe  invisibilia 
credi  suadeat,  qu;c  animus  spiritualiter  colligat,  non 
qua;  ocuhis  corpoialilcr  ccrnat.  Sicque  per  hunc 
spiritum  aufertur  volaiuen  carnalis  intelligentiaj 
quoJ  cst  servilulis,  et  dono  spirilalis  inlclligcn- 
tis,  triliuitur  gralia  libertatis.  Sed  el  in  actione 
scmper  cst  libcrtas,  ubicunijue  spiritus  isle  habitat, 
quia  facit  bonum  operari  non  liiiiorc  poeiue,  sed 
amorc  jiisiiliae.  Ignorat  cnim  mens  gratiam  liber- 
talis,  qiiam  ligat  servitus  tinioris.  Nain  qui  idcirco 
bon»  fiicii,  qiiia  tormentorum  niala  inetuit,  vult 
iioii  esse  qiiod  nictuai,  i:l  au  leBier  iilicila  commi:- 


nEUVEI  nilRGlDOLENSlS  MONACHI  iOS2 

,at  Sod  cum  istcpinla.  cl.an.alem  u!.ic»n,iuc  A  ol.scura  imago  Dei  esl.  Cum  e>,i.n  nalur.  bun..na 
n  nsen.  i..fMndat,  cl.aritas  vero  scrvi.e-n  limorem  a  Crea.ore  suo  c.jus  est  ....ago,  ab  .mp.eta.e  jus..- 
"i  n  .  patet  juia  in  quacnnque  mente  spi.itus  n.atur,  a  deforn.i  forma,  formosam  ransformatnr 
vit»f""t,ibimoxliber.a;  regnnm  ob.inebi..  O.i-  in  forn.am.  E.  transforma.ur  a  dar.ta..  crea.,on.s 
genes,  quia  nunc  sermo  Apos.oli  ad  sub.iliorem  et 
spi.-italera  inlelligentiam  provoca.  audiiores,  et  xult 
eos  nil.il  carnale  in  lege  sc.ilire  ;  dicit  :  Qui  vul.  au- 
ferri  velameu  de  corde  suo,  converlatur  ad  Domi- 


1051 


num ,  non  quasi  ad  carnem  Dominum ;  est  en.m  ct 
lioc  quia  verbum  caro  fac.um  est,  sed  ad  Spii  iluiu 
Dominum.  Si  enim  quasi  ad  Spiritum  Dominum 
conver.a.ur,  de  carnalibus  ad  spirilalia  veniet,  et 
ad  libe.-.a.em  de  scrvitute  transibit,  ubi  ei.i.n  Spi- 
ritub  Domini,  ibi  libcr.as.  His  ergo  qui  de  carnali 


1«  cluiitatcm  jusiilica.ionis.  Atque  transformamur 
tanqugm  a  Spirilu  Domini,  id  cst  .anciuam  illi  quos 
Spirilns  Domini  transformat,  et  per  graiiam  suam 
in  nicliiis  iransmutal.  Cum  ergo  hac  transfor- 
nia.ionc  ad  perfec.um  fuerit  baec  imago  reno- 
vala  ,  similos  Deo  erimus,  quoniam  videbimus 
eiim  non  per  speciiIn.Ti,  sed  sicuii  es.  {I  Joan. 
ui).  Vel  quia  speculaiio  solet  dici  con.eniplalio, 
possumus  et  i.a  in.elligere  :  Nos  omnes  reve- 
la.a  cordis  facie  a  lejis  velamine,  quod  cst  unibra 
l'u.u.'crum  (//^iir.  x),  glorian.  Domini  speculan.es. 


ad  spirilalem  intelligeiitiain  provocantur,  d.citur 

Dominus  autem  Spiritus  est,  ubi  autem  Spiritvs  Do-  B  'd  est  pcr  bdera  con.emplantes,  iransformamur.  irt 

mini,  ihi  liberias.  Poiest  et  sic  intellisi  :  Cum  q..is      est  quo.idiano  profectu  transmu.amur,  in  eamdem 

eoruiii  fiicrit  conversus  ad  Dominu.n,  qui  est  Pa.er 

et  Filius  ct  Spirilus  saiictus,  aufereiur  ei  velamen 

carnalis  iii.elligenlia;.  Ipse  coiivertetur  de  carnali- 

tale  ad  Dominum ,  qui  est  ut  diximus,  individua 

trinitas.   Sed  Dominus  ad   qucm   convertetur,  est 

Spiri.us,  id  esl  incorporeus,  sicul  in  Evangelio  di- 
citur  de  tola   liac  irini.ale  :   •   Spiritus  est  Deus 

{Joan.  iv),  >  ct  cos  qui  adorant  eum,  in  spiritu  ct 

veritate  oportet  adorarc.   Siiniliter  et  hic  dicitiir 

quia  Dominus  est  Spirilus,  ut  animadTerlamus  quia 

quisquis  ad  cuiu  inteiitioncm  animi  conver.i.,  ut  in- 

tcHigat  eum,  in  spirilu  et  verilale  oportet  intclligere, 

non  in  carne  et  umbra ,  sicut  volunt  faceie  qui  te 


imaginem,  id  esl  in  eamdein  similitudinem  glorix 
Doniini,  quam  contemplamur,  ut  post  mortali.a.is 
l.ujiis  tencb.as,  ad  plenum  inveniamur  similes  glo" 
riifi  ejus.  «  Scin.us  enim  qiiia  cum  apparuerit,  si- 
milcs  ei  crimus  (IJoan.  iii).»  Transformamur  auiem 
a  clarilale  in  claritatcm,  id  est  eunies  ab  una  clara 
cognitione  in  aliam.  A  claritate  tiilei  in  claiita.cm 
speciei ;  a  clariiatc  qua  fllii  Dei  sumus,  in  clarita- 
tcni  qiia  similcs  ei  crinius,  quoniani  vidcbiimis  eum 
sicuti  cst  (ibid.).  Et  ila  ducimur  a  claiilalc  in  cla- 
ritatem  tanquam  a  Domini  Spirilii,  quia  tanta  nobis 
clariias  datur ,  qua;  siiblimi.a.i  congruat  dantis. 
Tanlwin  cnim  claritaiis  vei  gloriae  nohis  dabi.ur. 


iientur  sub  lege.  Dominus  cst  Spiri.us,  et  spiriialiter  C  quantum  dignum  esi  dare  Dominuni  per  Spiriium 
debet  ii.ielligi,  atque  spiri.alem  dat  iiileUige.itiam. 
Sed  ubi  fuerit  Spiritus  Domini,  id  csl  spiritalis  gia- 
iia  chai  itatis,  ibi  liberlas  est  et  reete  inlelligendi  ct 
recie  facicndi. 

«  Nos  vcro  omnes   revclala  facic  gloriam   Dn- 

<  mini  specula.iles,   in  eamdem   i.i.aginem  .laiis- 
€  formamur  a  clari.a.e  in  clarila.em   taiiquam  a 

<  Domini  Spiri.u.  » 
llii  qiiidem,  quia  non  conversi  siiiil  ad  Doniinuw, 

<iui  Spiritus  es.,   babent  velanien   super  cov.  Sed 

nos  omiies,   qui   liberla.em   cnnsecu.i   sumus   pcr 

Spiri.ura  Doniini,  revelala  facie  cordis   nostri ,  id 

csl  ab  (niini  vclamento  erroris  delecta  mentis  iii- 

teii.ione,  gloriam  Domini  sunius  speculuntfs,  id  cst 

pcr  speculum  iiinieiiies.  Speculan.es,  cnim  dicliini 

est  per  spcculum  viden.es,  non  de  specula  pro-pi- 

f  icntes.  Qiiod  in  Gnuca  lingua  non  est  ambiguuin. 

l.i  speciilo  auteni   non  nisi  imago  ceri.itur.  El  nos 

qui  sumus  iiiiago  Dei,  speciilamur,  id  cst  per  spe- 

■ciilu;.!,  boc  cbt   per  l.anc  imagiiiem  suam  videnius 

{■loriamDomii.i.  Dum  enim  diligcn.cr  nos  ipsos  acu- 

4uine  ralionis  consideramus,  ad  visioiicm  glori;e  cjiis 

■cujiis  iniago  siinius,  quodaniniodo  peuc.ramus,    et 

jn  eamilem  imaiiiiiem  Dei,   pcr  qnam  speculanujr, 

■transformamur,   id   cst  transmutamur   ad   bo( ,   ut 

pcrfccic  sinius  imago  Dei,  Transformaniur,   id  cst 

tteforma  iii   forniam  niutamur,  a.qiic  Iransiniu:;  dc 

forraa  obscura    in   lu;i:iain   lucidain.  Qi.ia  cl   ip^a 


«uuin. 

CAPLT  IV. 
«   Idco   liabeii.es  hanc  adminis.iationem  ,  j.iita 
«  quod  Hiisericordiam  consecuti  sun.us,  noi.  dctici  - 

<  nius,  sed  abdicamus  occtilla  dcdecoris,  i.on  am- 

<  bubn.es  in  astutia,  neque   adulierantcs  vcrbum 
«  Dei,  sed  iu  nianifesla.ione  veritatis,  com..icndan- 

<  tes  nosmctipsos  ad  omnem  conscientiam  hon.iniiin 

<  coram  Dco.  » 
Iliiic  ergo  conjicere  debemus,  quaiUo  in.ijora  no- 

bis,  (niaiii  Jiidieis  suporna  clementia  gra.ise  suae 
d(»na  coii.ulerit.  Jud.i-i  enim  cuin  niinor  esset  gloria 
vullus  Moysi,  cain  spcculari  non  poterant;  nos  vero 
noii  Moysi  gloriam  quae  inferior  esi,  sed  exccUcn- 
tem  Sahaloiis  gloriam  vsurosnos  credimus.  JuJsei 
gloriani  scrvi  i.on  mciuerui.t  videre,  nos  autcm 
omi.ium  Domi.ii  gloriain  suinus  visuri.  Et  ideo  iio* 
liabentes  lianc  Douiini  aflminislratiottem,  qiia:  nos  ad 
tan.am  promovet  gloriam,  et  habentcs  eani  juaiia 
ijuod  miiericordiam  consccuti  sumus,  id  est  liaben.es 
cam  i.on  ex  mcri.is,  sed  e.v  Dei  n.isericordia,  quac 
nos  abluit  et  justilicavit  et  iiiiuislros  suos  iVxit, 
nun  de/icimus  iii  prcssiiris  piopter  spcm  glori.-c 
(jiiam  cxspectan.us,  nec  nii..oratur  iri  nobis  animi 
fortiludo,  sed  inler  adversa  cons.an.er  adimplemus 
onicium  noslrae  miiiis.raiionis.  Non  deficiuius  pro 
aliquibus  advcrsis,  scd  ahdicamus,  id  cst  alineg,-!- 
mus,  e.  proei.I  a  nobis  removcmus  oa-ii/fa  dedecorii, 


1033 


COMMENT,  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  II  AD  COR. 


1034 


id  est  occultos  aclus  ncquitiae,  qai  dedecus  et  op-  A  h'S  qui  pereunf,  id  esl  in  corde  eorum  est  opertum 


proUrium  generant,  et  idcirco  liuiit  in  absconso,  ne 
ii)  publico  dedecus  suis  operariis  inferant.  <  Omnis 
eniu)  (joi  male  agit,  odit  lucem  (Joan.  it).  >  £t : 
t  Quae  iii  occulio  fiijni  ab  ipsis,  turpe  est  et  dicere 
(Ephes.  v).  >  Ha;c  sunt  occuUa  dedecoris,  quaj 
prorsus  abdicamus.  Vel  occulta  dedecoris  suni,  co- 
gitationes  alicujus  tm'pis  sctioRis,  sive  ea  quae  pravo 
sensu  quis  inediialur  ad  prsdicandum,  ut  audiiores 
fallai.  Ad  dedecus  eiiim  et  delormationem  ejus  pro- 
Ocit.  qui  subdola  menie  confingii  doctrinam  ad  de- 
cipiendura  corda  simpliciuui,  Hsec  conlra  pseudo- 
apusiolos  dicuntur,  qui  non  habebant  revelatam 
faciem,  nec  Testaincnti  Novi  ministralionem ;  et  si 
tribulatio  illis  accidisset,  mox  deficisiiant.  Et  licet 


velamine  caecitatis  ipsorum  Evangeliiim  nostras 
praedicaiionis.  In  quibus  pereunlibus  Deus  excosea- 
vit  mentes  infidelium  hujns  sceculi.  Deus  excsecavit 
inenies  infidelium,  qui  ct  Filiiim  suum  misit  dicen- 
tem: «  Injudicium  veni.ut,  qui  non  vident,  videant, 
elqu:  vident,  ca;ci  fiant  (Joan.  ix).  >  Excaecavit  au- 
tem  nou  nialitia,  sed  astulia.  Non  enim  est  iniquilas 
apud  cuni,  cui  dicilur  :  <  MiscricoidiatQ  et  judicium 
canlabo  tibi,  Domiiie  (Psat.  c).  i  Illuminat  ergo  mi- 
sei-icordia,  exca;cat  judicio  utique  squissimo,  etsi 
occultissimo.  Prxceiiit  enim  aliquid  occuiium  in 
occultis,  ubi  ipse  agat  justissimum  eiamen  jiidicii 
sui,  ut  quoi  umdam  mentes  excacenlur,  et  quorum- 
dam  illuiuinentjr,  cui  verissime  dictura  est  :  «  Ju- 


exlerius  faciem   religioiiis  ostenderenl,  interius  ta-  B  dicia  tna  abyssus  multa  [Psal.  \xxv).  >  Deus  iiaque 


meu  occultu  dedecoris  non  abdicabant,  sed  turpia 
in  suis  cogilatiouibus  volvebant,  et  iii  secretis  locis 
perpetrabant.  Nec  sumus,  iriqiiit,  ambulantes  in 
astutia,  id  est  hypocrisi,  sicut  prfedicii  pseudoapo- 
stoli,  qui  videnlur  huniiles  et  religiosi  coram  homi- 
nibus.  in  astutia  enim  ambulanl,  dum  occulta  sua 
non  detegunl ;  sed  imaginem  sanctitatis  osteitdunt, 
dum  iiihil  accipiuut,  sed  famulis  suis  totuin  dari 
permiltunl,  per  quos  ad  usum  suuin  omnia  reditura 
sciunt,  neque  sumus  adulterantes  verbum  I)ei,  sicut 
illi,  id  esl  non  pr*dicami!s  propier  delectationem 
hiimanae  laudis,  ve!  lerreni  hicri,  nec  admistione 
falsitalis  veritatem  corrumpinius.  Hsec  perversa  non 


justus  mcntes  iiilidelium  hujussaeculi  excaecavii,  id 
est  ex  tolo  cajcas  fecit.  E^-ant  enim  in  Adam  quo- 
dammodo  CMcaiae,  sed  non  ila  quiii,  si  veilent,  Crea- 
totem  suum  intueri  possent.  Quia  vero  iiolueruni, 
excaecavit  eas  Deus,  quando  lucein  Spiritus  sancti 
praesentem  subtraxit  eis,  el  spleiidorem  suae  visio- 
nis  occultavit.  Sic  e.xcaecavit  mentes  eorum  propter 
inlideliiatem.  Ac  si  diceret  eis  :  s  Nisi  credideritis, 
non  iiitelligetis  (Isa.  ix,  sec.  LX.X).  >  Ei  erant  hujus 
sa;culi,  id  est  non  pertinehant  ad  aliud  sseculuni, 
ubi  esl  perpflua  lux  et  felicitas.  Vel  Deus  hujus  saa- 
culi  excscavit  menles  infidelium.  Idcircoenim  Peus 
qiiem  pra;dieant  aposloli,  dicitur  Deus  hujus  saeculi. 


ngimus,  sed  sumus  commendantes   nosmetipsos  in  „  ne  in  lioc  saeculo,  ubi  lot  mala  fiunt,  pularetur  ali 

.-.  ..  ,  •/.  .  ■.•.'■I.  T\  KT 


maHi[estalione  verilatis,  quia  manifestamus  verita 
lem,  quae  fueratoperla  velaminc  Moysi,  et  ita  com- 
m'-ndabiles  reddinius  nosmetipsos  sine  coinpara- 
lioiie  adversariorum.  Hoc  est  dicere  :  Veritas.quam 
in»nifcstamus,  nos  ipsos  cflicil  commendabiles.  Et 
lioc  ud  omnem  eonsrienliam  hominum,  ut  conscien- 
tia  eoruiii  qui  ralioiiabiliter  iiitelligun!  noverit  nos 
libenter  a  cunctis  deberc  suscipi,  qui  tam  evidenter 
«pcrimus  veritatera.  Et  commendatio  isla  fit  coram 
Deo  ad  laudem  et  placilum  ejus,  qui  ad  hoc  nos 
conimendamus  hominibiis,  ut  videant  opera  nostra 
l)Oiia,  et  gloriliceiii  iion  nos,  scd  Patrem  iiostrum, 
qui  in  coelis  est  (Matlh.  v).  Vel  coram  Deo  id  agi- 
inus,  quia  ipse  testis  cst  nos  manifestarc  puram  ve- 
ritatem,  ciijus  oculos  nilii!  iatet. 

<  Quod  si  eliam  opertum  est  Evangelium  nostrum, 
«  in  his  qui  percunt,  est  operiura  in  quibus  Deus 
<  hujus  sa;culi  excaecavit  mentes  infidelium,  ut  iion 
I  fuigeat  illiiminatio  Evangelii  gloriae  Christi,  qui 
«  est  imago  Dei    > 

Nos  quidem  revelata  facie  prafcdicamns  et  verita- 
lem  manifestamus.  QMorf,id  est  sed  si  etiam  opertum 
est  Evangelium  nostrum  in  his  qui  pereunt,  est  oper- 
ttim,  non  in  his  qui  salvi  fiuut.  Infideles  enim  vet 
pseudoapostoli  praedicatiuiiem  nostram  non  inielli- 
giint,  fideles  autem  Deo  i-evelanie  cognoscunt  el 
iniedigunt.  increduli  veio,  qui  in  perditionem  ten- 
duiii,  ea  quae  dicinius  videre  iioii  possuiit,  qiiia  ve- 
lamcu  erroris  et  iguovsuii*  est  super  cor  eorum.  la 
Patrol.  CLXXXI. 


quis  alius  Deus  esse.  Nou  soluin  enini  invisibiles 
creaturas,  sed  etiam  hoc  visibilc  ssculum  regit  Deus 
nosler,  nullusque  Deus  cst  praeter  euni,  qui  et  pra- 
vorum  maliiia  bene  utitur.  Qui  ad  boc  excaecavit 
menles  iufidelium,  ul  non  fulgeai  eis  illuminatio 
Evangelii,  id  est  ut  non  videant  fulgorero  Evangelii, 
quod  illiiminat  nientes  credentium,  nec  appareat 
eis  quod  Evangelium  sit  lux,  qua  lideles  iiiustrantur. 
Evangeiii  dico  glorice  Christi,  quia  ibi  prsdicalur 
excellentia  divinitatis,  et  gloi-ia  resurrectioiiis  ejus, 
quam  nolunt  inlldeles  audire.  Nam  praedicationem 
contumeliae  passionis  ejus  iibenter  audiunl.  Pruedi- 
cati^nem  vero  gioria;  resurrectionis  et  divinitatis 
ejus  veram  esse  non  credunt.  Et  hoc  est  quod  noa 
D  fulgei  eis  illuminatio  Evangelii  gloriae  Glir  sti.  Qui 
est  imago  Dei,  id  est  omiiino  per  orania  siniillimus 
Patri,  sicut  ipse  dicit  :  t  Qui  vidct  rae,  videt  el  Pa- 
trem  (Joan.  xiv).  >  Nam  qualis  est  isie,  lalis  est 
ille.  Quantus  est  ille,  tantds  et  isle.  Sicut  ille  caret 
initio,  sic  et  iste.  Sicul  ille  est  aeternus  et  incommu- 
tabilis,  sic  et  iste.  Sicut  iile  Deiis,  sic  et  iste.  Sicut 
ille  Creator,  sic  et  iste.  Sicut  ille  scitomnia  et  po- 
lest,  sic  ct  iste.  Et  quod  cst  ille,  Iioc  et  iste.  Quia 
ergo  iste  de  illo  est,  el  consubstantialis  atque  co- 
iEternus  et  coaequalis  est  illi  ac  per  oninia  similis, 
recte  vocatur  ejus  imago.  Et  hanc  illius  gloriam 
praedicai  Evan?elinm,  cujus  illumiiiatio  fii'get  men- 
libus  credentium  inci-edulis  autem  justo  Doi  judicio 

3? 


1^5  HERVEI  BURGiDOLENSlS  MONACHI  1035 

absconditur<  Qui  enim  oculo£  ad  lucem  chudunt,  A  scientiam  quam  habemus  de  claritate  Dei.  Hxc  est 


justuro  est  ul  eis  lux  occuUetur. 

t  Mon  enim  nosmelipsos  pnedicaraus,  sed  Jesum 
«  Cbristum  Dominum  nostrum,  nos  autem  servos 
«  veslros  per  Jesum.  Quouiam  Dcus,  qui  dixit  de 
c  tenebris  lucem  spiendescere  (Gen.  i),  qui  iiluxit 
«  in  cordibus  nostris  ad  iiluminaiionem  scientiae 
c  clarilatis  Dei  in  facie  Christi  Jesu.  Habemus  au- 
«  tem  thesauram  istum  in  vasis  fictilibus,  ut  subli- 
«  mitas  sit  viriutis  Dei,  et  noa  ex  nobis.  > 

Neque  Evangelium  adulteramus,  neque  nosipsos 
commendamus  in  nianifestatione  veriiatis.  Quia  non 
vTXdicamus  mstnelipsos,  sed  Jesum  Cltristum,  id 
est  priedicalio  nosira  non  tendit  ad  gloriam  nostrara 
Tel  lucra,  sed  ad  Christi  gloriam,  qui  est  Saivator 
es  Rex  suorum.et  cujusdominio  libentersubjicimur. 
Non  gloriam  nostram,  sicut  pseudoapostoli  consue- 
\erunt,  denuntiamus,  ne  quis  nos  dicat  propter 
nosipsos  evangelizare,  ut  gloriosi  appareamus,  et 
quastum  nobis  de  rebus  vestris  faciamus.  Qui  enim 
propria  commoda  quaerit,  non  Christum  pradicat, 
fied  se,  sicut  illi  qui  suo  ventri  deserviunt.  Jesum 
prsedicamus  Dominum  nostrum  esse.  Sed  nos  esse 
dicimus  servos,  id  est  ministros  vestros  per  Jesum, 
qui  Dobis  prsecepit  ut  vobis  serviremus  in  ministe- 
rio  prsdicationis.  Cum  simus  ministri,  dicimus  nos 
propter  humilitatera  servos,  ut  appareat  quia  non 
ad  gloriam  nostram  praedicamus  Evangelium,  sed 
ad  claritatem  Christi;  cui  obedimus,  dum  vobis  in 


B 


enim  srieutia  claritatis  ejus,  qua  scimus  ipsum  csse 
lumen  quo  teuebrx  nostia  iltuminantur,  ut  qui  ali- 
quando  fuimus  increduli  in  ignorantia,  id  est  in  te* 
nebris.  imnc  exhibeamus  lumen  aliis.  Quod  enim  de 
tencbns  lucem  fecit,  hoc  signiScavit,  quia  eos  qui 
in  rcgione  dissimilitudinis  per  ignoratitiam  abierant, 
et  in  tenebris  positi  eTa.nl,  illos  iltuminaret,  illis 
verbum  praedicalionis  commiiieret,  et  ita  de  tene- 
bris  lucem  splendescere  faceret.  Illuxit  ergo  in  cor- 
'dibus  nostris,  ut  et  nos  luceamus  vobis,  ad  hoc  ut 
percipiatis  illuminaiionem  scientiae  claritatis  Dei  tn 
facie,  id  est  in  cognilione  Chrisii  Jesu.  quia  per  fa- 
ciem  unusquisqu»  cognoscitur.  Ipse  nostris  raenti- 
bus  illuxit.  Sed  iiunc  thesaurum  divitiarum  £terna! 
sapientiae  habemut  in  vasis  fictilibus,  id  est  in  cor  - 
poribus  terrenis  et  fragilibus.  Tbesaurus  iste  est  sa- 
cramenlum  Dei  in  Christo,  quod  fidelibus  erogatur, 
incredulis  autem  abscondilur.  Kunc  ihesaurum  quo 
alios  ditamus,  et  quo  signa  frequenier  operamur, 
haliiemus  in  vasis  ficlilibus,  id  est  in  terrenis  corpo- 
ribus,  per  quae  ipsi  nos  infirmamur,  qui  sanitalem 
aliis  ssepe  ccnferimus,  ut  sublimitas  mirabilium  ope- 
rum  nostrorum  et  prxdicationis  sil  virtutis  Dei,  et 
nqn  ex  nobis,  id  est  appareat  esse  ex  Dei  virlute,  et 
iton  cx  nostris  viribus.  Quod  non  ita  patesceret,  si 
thesaurus  iste  angelis  ad  erogandum  commissus 
fuissel.  Et  idcirco  infirmis  bominibus  est  commissue 
ad  dispensandum  aliis,  ut  hujus  tbesauri  subiimilaB^ 


ministerio  verbi  serviinus,  non  propter  vestrum  me-  q  id  est  tanta  sapientia,  tanta  eloquenlia,  tanta  mira- 


riluni,  sed  propter  Domini  praecepiura.  Nos,  inquam, 
per  Jesum  hoc  faciraus,  ut  vobis  in  ministerio  prse- 
dicalionis  seiviamus,  quia  et  Deus  per  cum  majora 
fecit  nobis.  Quoniam  Deus  qui  in  mnndi  constitu- 
tionc  dixit,  id  est  verbo  suo  (quod  est  fili  ejus)  fecit 
de  tenebrif  lucem  spUndescere,  quaudo  dixit :  «  Fiat 
lux,  et  facta  est  lux  (ibid.),  »  ipse  est  qui  iltuxit  in 
eordibus  nostris.  Et  qui  tunc  per  verbum  suum  in 
jnundo  corporalera  fecit  luccm,  ipse  nunc  per  ideni 
verbum  in  aobis  spiritalem  dedit  lucem.  Non  sine 
initio  semper  fuerunt  tenebrae,  sed  coeperunt  esse,  ex 
quo  conlusa  moles  coeli  esse  coepit  ac  terra:,  ante- 
quam  lux  ista  essct  facta,  quie  illuminaretur,  quod 
sine  luce  fuerat  tenebrosum.  Quid  autem  inconve- 


culorum  ostensio,  tanta  in  iribulationibus  conetan- 
tia,  inielligatur  esse  virtuti^  Dei,  et  uon  et  nobis. 
Fictilia  vaia  significant  natura:  humanae  infirniita- 
tcm,  qu36  iiihil  potesl,  nisi  a  Deo  acceperit  virtu- 
lem,  ut  ad  laudem  suam  Deus,  per  infirnia  vasa  sc 
praedicet,  ut  gloria  illi  detur,  non  homini,  qui  ex 
luto  fictus  est  (Gen.  ii). 

c  In   omnibus  tribulationem   patimur,  sed  non 

angustiamur.  Aporiamur,  sed  non  destituiraur. 

Perseculionem  palimur,  sed  non  dereliuquimur. 

Humiliamur,   sed  non  cunfundimur.  Dejicimur, 

sed  non  periinus.  > 

Indc  probatur  nos  esse  idoneos  ad  illuminationem 
aliornm,  et  ad  erogationem  dlvini  tbesauri,  quia  tii 


fiatns,  si  mundanse  materiae  fuerant  tencbrosa  pri-  D  omnibus  locis,  vel  in  omnibos  roodis  tribulationem 


mordia,  ut  accedente  luce,  mclius,  quod  factum  est, 
viderelur,  et  lanquam  proficicntis,  quod  postea  fu- 
turum  erat,  hoc  modo  signiticaretur  affectio?Nam 
sicut  suum  de  tenebris  lux  visibilis  iiiitium  snm- 
psit,  ita  post  tuiic  lux  invisibilis,  cui  dictum  est  : 
(  Fuistis  aliquando  tenebrae,  iiunc  autem  Inx  in 
Domino  (Ephes.  v).  >  Et  quis  hoc  fecit,  ni.si  ille 
qui  cum  lenebriB  esseut  super  abyssum  ,  dixil  : 
I  Fiat  lux,  el  facta  est  lux?  (Gen.  i.)  >  Deus  ergo 
est  qui  in  separatione  elementorum  dixit,  id  est 
verbo  suo  fecit  de  tenebris  lucem  spleiidescere,  qui 
Uluxit,  id  est  lumen  quod  ipse  est  lucere  fecit  in  cor- 
dibus  uostris,  ad  iUuminaiionem  sciemiai  clarita' 
itt  Ofi,  id  est  ad  boc,  ut  Ulumiueinus  alios  pec 


patimur,  sed  non  in  animo  angusiiamur,  id  est  non 
tautum  opprimimur,  ul  pusiilanimcseffecticedamus. 
In  omnibus  tribulatiouum  modis  afDigimur,  quo- 
niam  vincula,  carceres  et  verbera  ct  caelera  tribula- 
tionum  genera  in  corporibus  noslris  sustiiiemus. 
Sed  non  angusliamur,  inio  dilalamur  ampliuri  lali- 
tudine  cordis,  ut  intus  regnct  charitas,  ei  spaiieiur 
animae  libertas,  apud  se  babeiis  thesauri  coelcslis 
divilias,  quibus  et  aliorum  ditet  inopiain.  Aporia- 
mur,  id  est  inopiam  putimur.  Quia  iroptc  Graecc  di- 
cilur  facullas,  ubttndantia,  ic  vero  privalivum  est. 
Aporiamur,  id  esl  sine  lucro  eificimur;  aporia 
nainquc  est  spoliatio  omnium  bonorum.  Aporiamur 
ergo,  id  est  bonis  corporalibus  privaoiur,  sed  non 


1037  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  IN  EPIST.  II  aO  COh.  i058 

desiiiuimur,  Deo  iiecessana  nobis  ministrante.  Vel  A  ^st  domiiiium  exercet  in  nobis,  vos  ad  voluptales 
aporiatnur,  id  est  laborando  sudumus.  Nam  poros      viiae  tendilis. 


vocamus  foramina  per  qux  sudor  exil.  Et  inde 
aporiuius,  id  est  sudaos  appullalur.  Aporiamur  ergo, 
id  est  i»  labore  triliulaiioteum  desudamus,  sed  non 
destittiimura  Deo,  qui  nos  coiifortai  ne  deliciatnus. 
Sive  apwiamur,  id  est  quasi  sirie  poris  eiTicimur, 
lioc  est  sine  !>udore,  du.n  velut  fiigore  co>isii'iiigi- 
«lur  egestalis  riecessilaie.  Sed  non  desliliiimur  a 
tlicsauro  coelesti,  quera  habetnus  in  vasis  liclillbus. 
Persecutionem  palimur,  id  csl  de  loco  ad  locum  fo- 
gamur,  sed  iioii  derelinquiinur  in  raanus  initnlco- 
ruin,  ne  satisfaciant  sibi  de  nobis  (2fC).  Dejicimur, 
id  est  verberibus  prosternimur,  sed  iioii  perinius,  id 
est  nun  moriilicamur.  Vei  non  perimus,  id  est  a 
coiifssione  verilatis  et  praedicatione  non  cessamkis. 
Tunc  en  m  lieret  noslriim  perire,  si  fiicut  habent 
doiiiiiiiuni  in  carne,  doniiiiarentur  ^H  praedicationi 
nostne. 

I  Semper  niorlificaliouem  Jesu  Christi  in  corpo- 
I  re  nostro  circumfereiites,  ui  et  vita  Jesu  maiiife- 
•  sletur  in   corporibus   iiosiris.  Semper  enim  nos 

qui  vivimus,  in  moriera  tradiraur  propiet  Jesum, 

ut  et  vita  Jesu  manifestelur  iii  canie  nostra  mor- 

tali.  Ergc  mois  ia  nobis  operalur,  vita  aulem  in 

vobis.  » 

Quid  per  singula  numerarcmus  ea  quag  patJmur? 
(Juia  semper  sumus  circnmferentes,  id  est  exterius 
et  in  aperto  ferenies,  el  ad  exerapJum  aliis  osien- 
dentes  in  corpore  noslro  moriificationeni  Jesu,  id  est 
quam  Jesus  pro  nobis  sustinuit,  et  nobis  siisiinen- 
dam  reliquit.  Hanc  in  nostro  corpore  scmper  cir- 
cumferimus,  quoniam  ad  ejus  iinitalion-im  assidue 
carnem  mortificaraus,  ut  et  aliis  exempium  absli- 
nentia;  prxbeamus.  Quod  ideo  facimus,  vt  ei  vita 
Jesti,  sicut  nunc  morlificalio,  id  est  ut  gioriosa  im- 
morlalilas  resurrectioiiis  manifesteiur  oninibus 
eliam  inimicis  in  corporibus  nosiris.  Ecce  quomodo 
circuniferiraus  mortificaiionem  Jesu.  Quia  videiicet 
ttos  qui  per  observaiionem  juslitiai  iiitus  vivimus, 
semper  tradimur  in  moriem,  id  est  in  pericula  inorlis 
propter  Jesum,  quem  praedicaraus,  vel  nos  qui  vivi- 
inus,  seniper  tradirour  iti  racriem,  id  est  cura  prse- 
seitlem  vilara  habearaus  et  vivere  possimus,  nun- 
qaam  recusamus  in  inortem  tradi  proptcr  Dominum 
noslrura  Jesum.  Et  hoc  ideo,  ui  et  vila  Jesu,  id  est 
quam  ipse  jam  habel  ex  quo  resurrexil,  manifeste- 
tur  cunctis  in  nostra  carne,  quae  nuuc  est  mortalis. 
Ei  quia  raoriificalioncm  iii  no&lro  e.\teriori  homine 
circunifcrimus,  nec  iu  morteni  propter  nomen  ejus 
Uadi  recusaraus,  ut  et  vitae  ejus  participes  simus, 
ergo  mors  qiia  quotidie  pro  Salvatorc  raorimur,  non 
es!  inutilis,  sed  operatur  magnum  quid  in  nobis,  id 
e&t  vilani  perpelua!  feliciiaiis.  Sed  etnntrario  vita 
qua  deleclamini  in  terrenis,  operaiur  in  iiobis, 
mortem  *teriiam.  Increpative  hoc  dicitur.  Nos  buic 
luundo  quoiidie  moritniir,  ut  Deo  vivamus ;  vos 
mundo  vivilis,  ut  Deo  moriamini.  Mors  operaiur,  ii 

(21 C)  Hicvidelur  aliquid  deesse. 


I  Ilabentes  autem  eumdem  spiritum  lidei,  sicut 
scriptum  est :  Credidi,  propter  quod  locutus  sum 
{Psat.  cxv);  et  nos  credimus,  propter  quod  et 
loquimur,  scienles  quoniam  qui  suscitavit  Jesum, 
el  noscura  Jcsususcilabit.et  constiluct  vobiscum. 
I  Omnia  enim  propter  vos,  ui  graiia  abundans  per 
<  niultos in gratiarum actioneabiindetin gioriam  Dei. » 
Semper  quidem  mors  in  nobis  operatur,  sed  nns 
fidem  Christi   propler  quara   morsniur,  loqui  non 
cessamtis.  El  hoc  esl,  nos  habenteseumdem  spiritum 
fdei,  quem  habuerunt  piophelBe,  sicut  scriptumesl, 
dicente  David  •  Credidi,   propter  quod  loculus  sum; 
et  nos  simiiiler  credimus,  propter  quod  et  loquimur, 
B  id  est  oris  foiifcssione  lidein   nostram  profcritnus. 
Eunidem  .splritum  fi  lci  habemus.  Non  ait,  scientiara 
fjdei,  sed  spirilura  fidei.   Q.iod  propteres  dixit,  u£ 
inleiligeremus  quia  lides  cllam  non  peiita  concedi- 
lur,  ut  ei  petenti  alia  concedanlur:  <  Quomodo  enim 
invocabunt  in  quem  iion  crediderunt?   {Rom.  x).  t 
Ergo  spiritus  gratia;  facit  ut   )iabeamus  fidcm,  ul 
pcr  fidem   impetromus  oranJo,  ui  possimus  facere 
quod  jubemur.  Ipsa  vero  lides  tenuit  corda  prsece- 
di  nliura,  qua;  replcvit  corda  sequentium.  Spirilales 
quippe  illi   patres  oinnipotentem  Deum   trinitatem 
iia  esse  crcdiderunt,  sicut  eamdein  trinitatem  novi 
patres  aperte  locuti  suiit.  Sed  ei  eadem  fides  incar- 
natioii is  Cbrisii  salvavit  eos,  qua  et  nos  saivaraur, 
quia  sicut  nos  credimus  eum  venisse,  passum  esse, 
C  resurrexisse,  ita  et  illi  crediderunt  venlurum,  pas- 
surura,  lesurreclurura.  Tempora  variata  sunt,  noti 
fides.  Habenius  enim  eumdein  spiritum  lidei,  quem 
habuerunt  ilii,   siciit  scriptum  est  in  eorum  libris  : 
Credidi,  propter  quod  locuius  sum,  id  esl  perfecto 
credidi.  Non  enim  perfecte  credunt  qui,  qu(d  cre- 
dunt,  loqiii  nolunt.  Ad  ipsara  enim  iidem  |iertinet 
eiiam  .illud  credeie  quod   diclum  est:  <  Qui  me 
confessus  fuerit  corain  honiinibus,  confitebor  et  ego 
eum  corara  Paire  meo;  qui  autem  me  iiegaverit 
coiam  hominibus,  iiegabo  eum  coram   aiigetis  Dei 
{ilaiih.  x).  t  Jure  cigo  non  ait :  Credidi  et  locutui 
sum  ;  sed  propter  hoc  dicit  se  locutuin,  quia  credidit. 
Simu!   enim  credidit,    el  quod  primuin  loquendo 
speraret,  et  quia  poDiiam  taccndo  liniere  non  debe- 
ret.  llli  crediderunt,  et  propteiea  iocuti  sunt.  E? 
uos  credimus,  propter  quod  et  ioquimur..Haec  voi 
praicipue  raartynim  est.  Si  enim  tanturamodo  cre- 
dhlissenl,  el  iion  loquerentur,  non  peiereiitur.  Cre- 
deiido  apprehenderunt  vitam,  et  loquendo  invenc- 
rnnt  mortem,  Sed  mnrtera,  in  qua  corpus  Corrupti- 
bile  seiTiinarelur  et  incorrupiio    meteretnr    Nullo 
metu  suppliciorum  umitlimns  loqui  ea  quse  credi- 
m\is,  scientes,  pro  certo,  quoniam  qui  tuscitavit  Je- 
sum,  ipse  etiaiii  nos  propter  confessionem  ejus  Udei 
mortuos  susciiahii  cum  Jesu,  ponens  in  eadera  glo- 
ria,  el  constituet  nos  in  illa  regione  viventium,  uf 
ullra  npn  moriamur.  ^tque  vobiscum  uos  ibi  consti» 


{059  HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI  1040 

luet,  ut  ipii  aBam  fideai  habemus,  in  uno  regiio  si-  A  eunque  remanet,  quod  non  remittatur.   Sed  quem- 
mus.  Nos  voUiscum,  non  vos  iiobiscum,  ui  iion  in- 
leriores,  sed  paies  nobis  sitis,  si  voluKrilis.  Et  re- 


cle  (ie  vobis  hoc  asserinius.  Nain  omnia  propler  vos 
insiruendos  facimus,  itl  est  fniiilquid  loquimur  et 
quidquid  paii;!iur,  pro  salute  vcslia  toliim  agiinus, 
Di  exiinplo  nusiro  vos  ad  siniilia  piovoceinus,  ei  ad 
eiBiiai»  Uei  peiducamns.  Ei  ita  speclant  ad  vos 
crania  quai  lacinius,  ul  gralia  Dei  abundans  in  no- 
lis  abundei  per  nuittos,  id  esl  per  vos,  et  per  alios 
longe  laleque  cuniiileLur,  iii  aclione  graliurum,  ul 
seaiper  iii  adversis  et  prnsperis  Deo  gralias  agaiis, 
vei  de  Dobis  illi  gialias  referalis,  qui  per  nos  vobis 
gratiatn  suam  infundit.  Et  abuitdet  bsec  gralia  in 
gloritim  Dei,  ut  ipse  glorilicetur  ab   omiiibus.  idco 


adiiiodum  aliud  esi  carere  lebribus,  aliud  ab  infir- 
niilate  qiise  febiibus  facla  esi,  revalescere;  itemque 
aliud  esi  iiifixum  ttlum  de  corpore  deinere,  aliud 
viilnus  (jiiod  eo  facfjm  est,  secunda  curalione  sa- 
iiaie  :  iia  priina  curaiic  esl  causani  removere  lan- 
guoris,  quod  pir  oinniiim  fit  indulgeniiam  pcccato- 
ruiQ ;  secunda,  ipsuni  sanare  languorem,  quod  Gt 
paulalim  proficicndo  in  reiiovatiorie  hujus  imaginis. 
Qii»  duo  demonsiranlur  in  psalnio,  ubi  canitur : 
<  Qui  propilialur  omiiibus  iiiiqtiilalibus  tuis  (Psnl. 
cnj,  >  quod  fit  in  baplisnio.  £t  addiiur  :  «  Qui  saiiat 
ouines  iiifirmitates  tuas  {ibid.),  >  quod  lit  qiiotidianis 
profcctibus,  cum  hsec  iinago  magis  ac  magis  leno- 
vaiur.   Noiidum  enim  ex  iniegro  est  renovata.  Re- 


cuiicia  facimus,  ut  abiiiidans,  id  est  copiosuin  Dei  "  novaiiir  auieiii  quoiidie  proCciens  iii  sanciitaie.  duia 

iiansferi  aniorem  a  tenipoialibus  ad  xturna,  a  vi- 
sibilibus  ad  intelligibilia,  a  carnalibus  ad  spirilualia, 
et  ab  istis  cupidilatem  frenare  vcl  niunire,  atque  illo- 
runt  se  ciiarit-ite  alligaie  (iiligenier  insislit.  Corpus 
vero  tanquata  homo  exterior,  quanto  esi  in  hac  viia 
diuiurnius,  magis  mag  sque  corrumpitur  vel  setate, 
vel  morbo ,  vel  variis  afllictionibus  ,  doncc  veniat  ad 
ullimain,  qua;  ab  oninibns  niois  vocatur.  Quia  ergo 
sancti  quo  exterius  deliciuut,  eo  Intcrius  proficiunl, 
et  quo  magiu  exterius  adversa  lolerant,  eo  verius 
iiimine  interius  coruscant,  recle  dicuni,  quia^licet 
is  qui  foris  est  nosler  hoino  coirunipaiur,  tamen  is 
qui  iiitus  esi,  de  die  in  diera  renovaiur.  Et  »060, 


munus,  quod  ipse  paratus  est  omnilius  dare,  sed 
non  oiuiies  digni  sunt  accipere,  non  rainuaiur  per 
paucos,  sed  abundel  per  miiltos  in  aclioiie  giatiarura 
iii  gloi'iam  Dei.  Gloria  eiiim  Dei  est,  iit  niulti  refe- 
ranl  illi  gratias  pro  multiiisdine  largiflui  doni  gra- 
ti:»-  eius. 

I  Propler  quod  non  deficimus.  Sed  licel  is,  qui 
I  (oris  estnoster  hoino  corrumpatur,  tanien  is  qui 
I  intus  est  renovalur  de  uie  in  diem.  Id  eiiim  qiiod 
t  iii  prseseiiti  est  momentaneum  et  leve  tribulationis 
I  nostrx,  siipra  modura  in  subliinitale  aelernum 
glorise  pondus  operatui  in  nobis,  non  conlcm- 
plantibus  nobis  quae  videntur,  sed  qiise  poii  videii- 


tur.  Qua  eiiim  videntiir,   tenipnialia  sunl;  quiE  ^  inqu  unt,  ncn  deficimus  in  pressuris,  quia  id  tribu- 

autem  non  videiitiir,  aeierna  sunl.  > 

Sppm  beatae  resurrectionis  h;ibemus,  ct  abundan- 
lem  gratiam  Dei  per  mullos  spargere  ad  gloriam 
ipsius  eiudemus.  Proptercjuod  non  dejicimus  in  adver- 
sis,  sed  officium  nosirum  conslanter  implemus. 
Non  deficimus,  quaravis  gravia  paliamur.  Sed  licel 
is  liomo  noster  qni  foris  est  expositus  malis,  id  esl 
corpus,  corrumpatur  pressu  is,  plagis,  fanie,  siti, 
frigoie,  nuditate,  tamen  is  qui  intus  esl,  id  est 
niiima  munita,  ad  quain  non  acccdit  humanus  furor, 
renovatur  in  agnilione  Dei  de  die  in  dkm,  id  cst 
assiJue  purior  efTiciuir  per  ignem  iribnlalionis.  Yel 
de  dle  in  diein,  iJ  esi  de  clariiate  in  clariiaiem  pro- 
ficiens.  Interior  i.oino  pro  spirilu  menlis  pos  tus  esl. 


lutionis  nosira;,  id  esl  exiguum  tiibulatioiiis  quod 
niMic  paliniur,  quoU  est  in  prasenti,  id  est  in  hujus 
vil»  tempore,  ubi  nemo  sine  alHictionii.-us  est,  et 
est  momcntaneum,  id  est  parura  duians  et  ad  lole- 
randum  le<.<e,  operaiur  in  nobit,  id  esl  in  exleriori 
nosiro  sempiternam  gloriam,  et  hoc  supra  modum, 
id  est  supra  quantitalera  universx  irlLulat.onis. 
Parvis  enim  laboribus  i[i<agna  merces  acqiiiritur,  ut 
piu  humilialione  lcvis  tribulationis  supra  modiim 
sublimitas  a>ternx  gloriae  rependalur.  Et  .id  com- 
parauonein  xterniiaiis,  omne  quod  in  prxsenti  vita 
palimur,  niomentaneura  est,  lirct  diuiurnum  esse 
videauir.  Ideo  supra  moduni  iribuiationis  est  raa- 
gnitudo  remuneralionis,  qiiia  si  recle  censesiuus, 


eiterior  aulein  pro  CDrpiiie  atque  nioriali  vila.  Non  j)  selerna  requies  alerno  labore  fueral  emenda,  sed 


tainen  uinimque  lioruni  simul  duos  hoiiiines  Apnsio- 
lus  uiiquam  lcgiiiir  appellasse,  sed  uiiiim  quem  Deus 
lolun.  feceiil,idest  el  id  quod  interiusesl.ct  id  quod 
exli-'rius.  Si'd  totiis  iste  bonio,  id  est  interioieet  exte- 
rioiesiiip;irte,iiiveteravitpiopterpeccaliim,el  pcHiia! 
moilalilalis  addicuis  est.  Renovalur  aulem  niinc  se- 
ciindiiiviinlciioreni  homiiieni.ubibecundiimsiiiCrea- 
loris  imagiiiem  reformatur.  In  resuriectione  vero 
ctiam  exierior  pei''''*ii'l  coeleslis  habiiudinis  digni- 
tatem.  Renovatio  iiiieiioris  inclioauir  a  lide,  bonis- 
que  moribus  aiiginur,  et  rohoialur  de  die  in  dicm. 
Non  eiiim  iiioincnlu  iiiio  lit  ipsius  convcrsationis 
renovalio,  siciit  mumcnto  uiio  fit  in  buptismo  pfcca- 
lorum  icmissiu.  Ncque  enim  vel  unum  quantuluin- 


Deus  inisericoiditer  pro  bievi.simo  laboie  dat  xiet 
!iam  requieni,  pro  brcvi  despeclione  sempiiernam 
gloriam.  !Jco  supi^a  moduai.  Yel  supra  modum, 
id  cst  supra  mensfram  el  comprelieiisioiicm  liu- 
manx  ratioiiis,  <  quia  dabiuir  quod  oculus  non 
vidit,  nec  auris  audivil,  nec  in  cor  iiomiiiis  ascen- 
dit  {Isa.  L.tiv ;  7  Cor.  li).  >  Operatui  r.obis  in 
sublimltatem,  id  est  ut  subliinemur  usque  ad  ange- 
lorum  celsitiidinem,  vel  iii  siibtiMitcAe,  id  esl  in 
cocloium  altituriine.  Et  conita  moniei.taneum  ac 
leve  triluiiationig  operalur  wiernum  pondus  vro  iii- 
bulatione  pondus  gloria:,  ut  pro  momenlaneo  a'ler- 
nuin,  pro  levi  pondus,  pro  Irihulatione  gloriam  acci- 
piainus.  SiiicUne  crit  lijec  gloria,  sine  Une  crit  re- 


1041  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAUL!.  -  IN  EPIST.  11  AD  COR.  lOiS 

quies  ista,  sine  fine  erit  liac  Isetilia,  sine  One  erit  A  catur,  ut  in  Hneparata  inveniattir.  Vel  domum  hanc 


haec  remuneraiio  et  incorruplio.  Ideoque  pio  niliilo 
reputamas  i^uidquid  niolestiarura  iii  proesenti  slecuIo 
toieramus,  non  conieniptumibtts,  id  esl  non  appcteii- 
libus  vel  attendenlibus  nobis  ea  qn(e  vicientur,  id 
est  quae  corporeis  ociilis  sunl  subjecta,  sed  ea  qucB 
videri  corporaiiler  nequeunt.  Nain  haec  visibilia 
cito  transeunt  cum  lempore,  iiivisibilia  vero  pernia- 
nent  sine  fine.  Sic  enim  visibilia  hax  siint  aa  invi- 
srbilia,  quomodo  figura  ad  veritateni.  Figura  depe- 
rit,  veritas  perniaiiet.  Rt  ideo  justi  gaiident  exire 
de  hoc  sreculo. 

CAPUT  V. 
«  Scimus  enim  quoniam  si  terreslris  domus  no- 
«  slra   hujus  habitatio.nis  dissolvatur,    quod  ajdili- 


seierram  iii  copHs,  immorlftle  corpus  accipe,  in  quo 
resurgentes  semper  mancbimus,  ciijus  fornia  jam 
in  ccelis  cst  in  Doniirii  corpore  declarata.  Donium 
dii'0  noii  niami  fnctam,  quia  corpus  animale  iit  npe- 
latione  viri  et  feinina;,  sed  corpus  spiriiale  Cet  per 
spiritum  siiie  humana  operatione.  Non  enira  coitu 
parentum  indigebinius  ad  resiirgcndum,  siciil  iiidi- 
guimus  ad  nascemlum.  iEdilicabiliir  autem  domus 
ista  diviiiiius,  qoando  (iel  quod  Ei:echieli  praemon- 
stfaliim  est :  <  Accesseruiit,  inquii,  ossa  ad  ossa, 
unumqiiodque  ad  juncturam  suaiii  ,  et  super  ea 
iiervi  et  '•arnes  accesserunt,  ct  exteiita  est  in  cis 
cutis  desupei  {Ezcch,  xxxvii).  Sic3?difitabitur  absque 
manu  iloinus  anim.'e  iioslra^,  qiiando  corpus  nostruni 


«  cationem   ex   Deo   habemus,  donium  non  manu-  B  ""•"  divino  iii  inlegium  rcslitiietur  ex   piilvere.  El 


factjui,  sed  xteinain  iii  coelis.  Nam  et  in  hoc  in- 
gemisviimut,  Iiabiiationein  nosirarn  quae  de  cojlo 
cst,  superindui  cupienles,  si  tamen  vestiti  et  non 
nudi  iiiveniamur.  ^am  el  qui  suraus  in  hoc  ta- 
«  beniaculo,  ingemiscimus  gravati  eo  qund  nolu- 
«  mus  cxspolian,  sed  supeivesiiri  ui  absorheatur 
t  quod  moriale  cst  a  \ita.  Qiii  aulein  eificil  nos 
«  in  hoc  ipsura,  Deus,  qui  dedit  uobis  pignus  spiri- 
«  tus.  > 

Non  delicimus  in  raomentaneis  et  levibus  tribu- 
laiionibus,  propter  a-ternum  gloriae  pondus  quod 
cxspectamus.  Nain  scimus  quoniam  si  ieneslris  ilo- 
vius  noairu,  id  est  caro  quie  de  terra  est,  et  prodi- 
vLf  id  terrena,  et  doraiciiiura  animae  hujus  habiia- 
lionis,  in  q;ia  habitamus  quandiu  vivimus,  dissot-  ^ 
vatur,  id  est  destruatnf  pro  Chrislo,  scimus  quod 
(sdijicaiionem,  id  esl  beaiani  mansioiiem  liabemus 
slatim  ex  Deo,  scilicet  domum  «ternaui  in  coilis, 
non  manu  fabricatam.  sed  a  Deo  pr;eparaiam,  vel 
de  temporaii  et  terrena  domo  expulsi  ,  in  jeter- 
nam  et  coelestem  recipiaraur  doinujn.  Prsfdicatores 
enim  Ecclesite  postquam  de  corporibus  iranseunt, 
nequaquam  per  morarum  spalia,  sicul  antiqui  pa- 
tres,  ceeicstis  paiiise  peiceptione  differuiitur,  sed 
iBox,  ut  3  cainis  colllgatione  exeunt,  in  cu  lesli  sede 
requiescunt,  sicut  in  hac  sententia  demonstraii;/. 
Non  enim  dicitiir,  habebimus  domuiii  seteniam  in 
coelis,   sed   iiabtmus,  qiiia   videlicet  prolii  us  habe- 


lialiebimus  dosnuni  a;lernam  in  coetis.  ISam  in  hoe 
ut  habeamus  eara,  i/igcmiscimus,  id  est  inius  recen- 
tera  seniper  gemiium  habemus,  videlicet  iilam  desi- 
derantes,  suspiramus  el  in  precibus  gemimus  ex 
«lilatione  lanla;  quietis  et  gloriae,  Nos  dico,  cupientes 
superindui  linbitulionem  noslram,  quce  esl  in  culo,  id 
est  immorialiialis  gloriam.  Mors  enim  de  terra  est, 
resurrectio  de  ccelis.  Tamen  hac  conditione  cupinius 
eam  superindui  si  veiiiii  recepto  coipore,  non  ihve- 
niamui  nudi,  id  esl  alieni  a  proraissa  gloria.  Opus 
eniin  est  ut  aiiima  corpore  indulu,  superindualur  ct 
gloria,  quis  esl  immutalio  in  clarilalein.  in  lioc,  id 
est  in  toiisideiatione  tania;  gloriae  ei  desiderio  in- 
gemiscinius  prie  diiatioiie,  et  precibus  insistimus, 
quia  cupimus  siiper  iiinovationem  aninix  quam  jam 
acccpiinus,  indui  nos  babiiationem  nostram,  id  est 
dari  iiobis  aiiima;  vctlcm  non  de  terra,  id  est  non 
corruptibilem,  sed  de  coelo,  id  esi  inconupiibilem 
ct  impassibilc.Ti  ad  ii>slar  coelesiium;  si  tamen  in 
il!a  rcsurreciione  vestiii  torpore,  non  inveniamur 
nudi  Christo,  scd  Christuin  induii.  Illis  eiiifn  soiis 
pro«iei  it  immorlalitas  qui,  ciim  fueriiit  inrtuii  cor- 
pore,  vtst.ii  Chiistum  invenieniur,  hoc  est  indu- 
raento  juslili*  circuiiidati.  Nec  niirura  si  iilcirco 
gemimus,  ouia  nondum  ad  beatiliidineni  qiiain  de» 
sidcraiiius  pcrvcniie  possumiis.  Nam  etiam  de  liac 
niiiioii  re  gciiiiiuni  habtn.us,  quin  corpore  exni 
mui,  ut  illiic  pcrvinire  (jueamiis.    Gt   hoc  esl  nam 


tur  iila  domus,  ex   qiio  isla  dissolvitur.  Piiiis  aii-  r»  qui  sumus  in  hoc  labernacuto,  id  est  iii  Imc  corpore 


tem  quam  Redemptor  nqster  morle  sua  humani 
fjeiieris  poenam  solveret,  eos  eliain  qui  ciEleslis 
patriae  vias  sectali  sunt,  post  fgrossum  carnis  in 
feriii  clansira  lenueruiit,  non  ul  poena  quasi  pecta- 
tores  piccterel,  sed  ut  eos  in  lotis  reiiioiioribus 
quiescentes,  quia  necdum  interccssio  mediatoiis 
a.lvenerat,  ah  ingressu  rcgni  rcatus  piima;  culpa; 
prohiberet.  Nuiic  auiem  peifecli  quique  inox  in 
regnum  suscipiuinur.  Domus  aeterna,  mansio  coe- 
lestis  est  inter  angelos,  ubi  vices  temporum  non 
iiiveiiiuntur.  Siipergreditur  cnim  dislinclioncm  et 
oitine  spatiuia  «■iaiis  volubile,  cui  semper  inhserere 
Oeo  honum  est  (Psat.  lvxii).  Qiise  domus  vocatnr 
a;di!lcatio,  quia  nunc  operibus  nostris  bonis  .edifi- 


quod  est  labernatulcm  aiiimja,  iit  in  eo  rnilitct  ail 
tcnipus  Deo  in  via  pra-sentis  viue,  in/jeihiicimut 
grarati  saicina  earnis,  et  ingpiiiisciniiis  eo  quoa  no 
lunius  esspoliari  coipore,  ««./  supcrvei^liri  sl.  la  im- 
murtalitat:s,  ul  ahsoibeaiiir  quod  nioilale  csi  a  \ita, 
id  est  ut  ab  inlirmilate  ad  ininiortaliiatein  ciiam 
ipsuin  corpiis  sine  morte  Iransferatur.  Si  fieri  pos- 
set,  ita  velicmus  Ceri  inirauitales,  ul  jani  \eni.«st 
ipsa  iniinortalitas,  et  niodo  siciit  sumus  mutaret 
iios,  ut  mortale  hoc  iiostruni  a  vita  absorberelur, 
uon  per  mcricm  coipiis  poiicreuir,  u!  in  fiiie  ite- 
rum  sumeretur.  Quainvis  ergo  a  iiialis  ad  bon* 
transeamus,  taraen  ipse  transitus  aliquanlulum 
aniarus  est  propter  consortiun)  quoddam  sr.ims  tt 


1045  HERVEl  BURGJDOLENSIS  MONACHI  104* 

coi-pnris,  et  quamdam  in  liis  duobus  familiarilatem  A  lis  hiijiis  carnis  oculos,  quos  hostis  rallidus  ad  con- 

cupiscentiam  aperiiit,  judex  justus  a  contuitu  inler- 


coughitiiialionls  aique  compagiiiis.  Ei  iiico  mortis 
diem  differre  conantur  etiam  illi  qui  post  morlcm 
se  jjeatius  credunl  esse  victuros.  Tanlam  vim  habet 
caniis  ei  animsB  dulce  consortium.  t  Nenio  enini 
nnqnam  carneni  suam  odio  habuit  (Eplies.  v).  » 
Ei  proplerea  non  vull  anima,  vel  ad  tempus  ab  ejus 
infirniitate  discedere,  quarnvis  eam  se  sine  infirmi- 
tate  in  «ternum  rpcepturam  esse  confidat.  Et  ag- 
gravamnr  ergo  corrupiibili  corpore,  et  ipsius  ag- 
giavationis  causam,  non  naluram,  snhstanliamque 
corporis,  sed  ejus  corriiptionem  scientes,  nolumus 
corpore  spoliari,  sed  ejus  immortalitaie  vestiri , 
quod  el  ipsum  tunc  erit.  Sed  quia  ron  uptibile  non 
erit,  non  gravabit.  Si:b  terrena  tunica  gemimus,  ad 


ni  sui  fiilgoris  premit.  Qiiisquis  enim  arbitratur  ho- 
mini  vilam  isiam  mortalem  adliuc  gerenli  possf 
coniingere,  ut  dimoto  aique  discusso  onini  nuljiU 
phantasiarum  corporalium  atque  carnalium,  sere- 
r.issinia  incommutabilis  luce  veritatis  potiatur,  ei 
menle  penitus  et  consuetudine  vitje  tiujus  alien-iU, 
illi  constanter  et  indecliuabiliterhsereat,  nequaquairr 
quiJ  quaerat  intelligit.  Jure  ergo  sumus  audentcs  ia 
depositione  corporis,  ut  veniamus  ad  manifestar; 
visionera  sempiterni  luminis,  quia  scimus  quod 
dum  sumus  in  hoc  corruptibili  corpore,  pcrpgrina- 
mur  a  Domino,  id  esle.\tranei  sunius  ab  illa  patria 
bealorum,  iii  qua  semper  Deus  sicuii  est  videlur. 


dimus  ad  patriam  vivenlium,  iu  qua  Deus  apparel 
«I  noii  per  spencm,  id  est  non  per  manifeslani  divi 
nitatis  ejus  contemplalionem.  Conlemplalio  quippe 
merces  esl  fidei,  cui  niercedi,  per  fideni  corda  niun- 


CtElestera  festinamus,  illam  volumusaccipere,  istam      ^amper/idem  invisibilium  amhulamm,  id  esl  ten- 

BOlumus  poncre.   Ergo  fiet  haec   injuria   tanto  illi 

Testimento  coelesti,  ut  veniai  nobis  super  hos  pan- 

nos  mortalitatis,  et  corruptionis,  ul  hoc  sit  inferius, 

illud  superius ;  hoc  interius,   illud  exterius?  Absit ! 

Non  ita  volumus  supervesliri,  ul  sub  incorriiptione      danlur,  sicut  scriplum  est :  «  Fide  mundans  corda 

maneat  corruptio,   sed  ut  absorbeatur  mnrtale  a 

vita,  id  est  ut  sine  aliqua  laesione  vita  deslniat  in 

nobis  mortalitateni,  ul  nusqnam  sit  in  nobis  aliquid 

niorlale,  non  infra,  Don  supra ;  non  intra ,  sed  ex- 

Ira.    Nos   ingemiscimiis  noleiites  spoliari   corporc, 

sed  imraoriale  corpiis  habere.  Sed  qiii  e/ficii,  id  est 

qui  ex  toto  facit  et  forraat  tws  in  lioc  ipsum  ut  iuge- 

ir.iscamus  desiderio  incormptibilis   corporis,    non 

homo  est,  sed   Deus  qui  dedit  nobis  hiijus  rei  im-c  id  est  cum  audacia  istud  magis  eligiinus,  ui   sepa 


corum  (Act.  xv).  »  Credeiili  colligitur  mccitum,  vi- 
deiiti  reddilur  prremium.  Qiii  ergo  peregrinaliir  cl 
per  lidein  ambulat,  iioiulum  cst  in  palria,  sed  jain 
est  iii  via.  Qui  auleni  noa  credit,  nec  in  patria  cst, 
ncc  in  via.  Per  fidcm  enim  anibiilamus.  et  iioii  per 
specicm.  Incipilur  a  fide,  ut  pervenialur  ad  speci- 
eni.  In  corpoie  iiunc  pcregriiiainiir  a  Doiiiino  el  a 
patria  nosira.  Sed  ciini  hoc  porpeiidamus  audemus. 


plcndse  pignus,  id  est  donum  sancti  Spiritus.  Dedit 
nobis  pignus  spiritus,  id  esl  dedit  nobis  Spiritura 
sanctura,  qui  est  nohis  pigiius  et  cerlitudo  immor- 
talitalis  futurae.  Per  Spiritum  enim  quein  dedit  iio- 
bis,  facil  nos  suspirare  desiderio  incorruptibilis 
viia;  elcertoi"  reddit  quod  hanc  consequemur,  cu- 
jus  janj  pignus  leneraus. 

«  Audenies  igitiir  seinper,  et  scientes  quoniam, 
€  duin  snmiis  in  hoc  corpore,  peregrinamur  a  Do- 
t  mino.  Per  fldem  enim  ambulamu$,  et  non  per 
I  spe^iem.  Audenius  autem  et  bonam  voluiitatcm, 
€  habemiis  magis  peregrinari  a  corpore,  et  praesen- 
«  les  esse  ad  Doininuni.  Et  ideo  coiitendimus,  sive 
«  absentes,  sive  prsesenles,  placere  illi.  » 


rcmur  a  corpore  et  praesenteinur  Doniiiio,  ul  euni 
in  specie  diviiiitatis  suae  videanius  ,  ct  apud  euin 
nianeamus.  Nolleraus  eniin,  si  licri  possct,  cxspolia- 
ri.  sed  immortales  fieri,  el  Ooinino  praeseniari,  sed 
cum  sine  exspoliatione  id  fieri  non  possit,  audenias 
oplare  exspoliari,  ut  ad  Duminum  perveniamus,  el 
bonam  voluntalem  habemus,  id  esl  noii  murmura- 
rausdehoc,sed  dcsideranuis  id  bona  voliinlaie. 
Audeinus,  iiiquam,  el  bnnu  aiiiino  volumiis  peregri- 
nari,  id  est  removeri  a  corpore  magis  quani  hic  iiio- 
rari,  ut  et  praesenles  siinus  ad  Deum,  el  inhairca- 
mus  illi.  Non  enim  satiat  aniinam  nisi  incorrupti- 
bilis  gaudii  vera  et  ccrta  .-i^tcrnitas.  Et  i|uia  Doniino 
cupimus  assistere,  ideo  conlendimus,   id  est  oniiii- 


Quaodoquidem  Deus  facit  nos  ingemiscere  desi-  ^  bus  modis  quibns  possumus,  corde,  verbo  ei  opere 


derio  iinmdrtalium  corporum,  et  dedit  nobis  pignus 
hujus  rel  Spiritum  sanctum,  igitur  semper  sumus 
audenies,  id  esl  scmper  audemus  velle  corpus  depo- 
nere,  ut  ad  supernam  gloriam  perveiiianius.  Ideo 
voluntas  deponendi  corpiis  vocatur  audacia,  quo- 
niaiii  res  esl  dilBcilis  cl  omnibus  reformidanda.  Pro- 
plcrea  sunius  audeiiies  ad  exuendiira  corpus ,  quia 
sumus  scienies  quod  quandiu  sumus  iii  corporp.  mor- 
lali,  peregrinamur,  id  est  remoti  sumu»  a  Domino, 
qiiia  non  videmus  eum,  licet  ipse  sil  ubique.  Per 
hoc  enim  exsules  et  peregrini  sumiis  ab  eo,  quia 
liinge  projecti  a  facie  contemplationis  ejus  CKcilatis 
nostrje  luneljras  iii  hac  valle  lacrymarum  patimur. 
Adliuc  enim  nos  antiqua  nOs  gravat,  ct  curruplibi- 


conamiir  illi  placere,  sive  nunc  absenten,  id  est  iii 
hac  vita  peregrinantes,  sive  prasentes,  id  est  in  pa 
tria  maneiitcs.  Hoc  est,  illa  nitiinur  operari,  per  quae 
nuncetin  futuro  iliiphiceamus.  MihIo  coiiteiulinius, 
quia  esl  pugna.  Sed  cum  absorpta  fueril  inors  iii 
victoria  (i  Lot.  xv)  nullajam  eritpugna,  nulliisqne 
lapsus,  quia  nulla  corruptio.  Et  ideo  jam  non  coii- 
tendcmus  placere,  sed  omnino  placebinius  Douiiuo 
in  rcgione  vivorum, 
<  Omiies   enira    nos    manifestari  oportet   anle 

<  tribunal  Cbristi,    ut  referat   unusquisque  pro- 

<  pria  corporis,  prout  gessit,  sive  boiiam,  sive  ma- 

<  lum.  I 

Et  rcctc  dixi  prsesentes,  quia  omnes  praiscnlahi* 


1045 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  !N  EPIST.  II  AD  COR. 


tm 


mur  Clmslo  judici ,  tcI  merito  eontendimus  ut  illi  A  gula  quse  nunc  faciunt  timeant  futurum  Domini 


semper  placeamus,  ne  in  judicio  disphcentes  dara- 
nemur.  Nam  omnes  nos,  cujuscunque  sexus  vel  seta- 
tis  aut  conditionis  sumus,  oporiet,  id  esl  neeesse  est 
manifestari  uniuscujusque  cogitationes  et  verba  et 
opera.  Ibi  videbitur  quis  sit  unusquisque  ,  modo 
enim  parum  dignoscitur.  Omnia  noslra  patebtmt 
ante  tribunal,  id  esl  niile  judiciariara  sedera  Ciiri- 
Stj,  quando  corara  Deo  judice  astabimus,  Pro  ma- 
gnitudine  potestatis  el  judicis,  magnitudo  tribanalis 
et  judicii  sestimaiida  est.  Quanlo  enira  major  pote- 
stas  Judicis,  tanlo  major  terror  judicii  sit  necesse 
est.  Omnes  oinnino  inanirestabiintur  ante  tribunal 
tanli  judicis,  u(  unusquisqtie  sive  justus,  sive  iiiju- 
stus,  ad  similitudinern  mcssorum  referat,  id  est  re- 


judicium,  et  desistant  a  pravis  operibus,  ne  tunc 
incipiant  tiraere,  cum  Jam  non  poterunt  damnatio- 
nem  evitare.  Vel  qiiia  necesse  est  omnes  manife- 
stari  ante  tribunal  Christi  jiidicis,  ergo  scienies  ti- 
morem  Domini,  id  est  scienles  quam  timendus  sit 
Dominusin  suo  judicio,  qui  tamen  subtiliter  exanii- 
nalurus  est  opera  et  cogisationes  singulorum,  sua- 
demus  bominibus  ut  timeant  ct  provideant  sibi,  ne 
in  judicium  damnationis  incurrant.  Hominibus  qui- 
dem  lioc  suaderaus,  sed  maiiifesti  sumus  Deo,  si  ali- 
ter  agimus  quam  docemus,  id  esi  Deus  novil  si  esl 
in  nobis  quod  aliis  suademus,  et  qua  intentione  fa» 
cimus  istaro  suasionem.  Deo  quidem  scimus  nos  es-> 
se  manifestos,  qui  videt  occulta   nosira;   sed  sper0 


portet  ilhic  propria  gesta  corpovis,  prout   gessit,  id  B  «'iam   in   conscientiis  vestris    manifestos   non  esse. 


est  sicut  ipse  unumquodque  opus  fecit,  sive  bonum, 
tive  malum.  Eodem  tnodo  et  eadem  quaniitale ,  qiia 
gessit  unusquisque  quodlibel  opus,  recitabit  illud 
judicandum  ante  tribunal  aeterni  judicis.  Unnsquis- 
que  referet,  propria  corporis,  id  est  quae  gessit  vel 
cogitavit  dura  in  corporc  fait.  Neque  enim  si  quis 
roaligna  roente  atque  iinpia  cogitatione  blaspheroet, 
et  id  nuilis  niemliris  corporis  operetur,  ideo  non  erit 
reus,  quia  id  non  motu  corporis  gessit,  cum  boc 
per  illud  tempusgesserit,  quo  gessitet  coipus. Prout 
gessitmente,  lingua  vel  manu  dum  esset  iii  corpo- 
re,  referet  <inusquisque,  etiam  parvuli,  qui  non  per 
seipsos,  sed  per  alios  gesseruol.  Nara  si  in  illa  parva 
Klate  rooriuntur,  utique  judicantur  seciindum  pro- 
pria  gesta  <  orporis,  id  est  secundum  ea  qu;e  gesse- 
nint  dum  f^ssent  in  corpore,  quando  pcr  corda  et 
ora  gestantMini  crediderunt,  vel  non  credidcrunt, 
quando  baptizati  vci  non  baptizati  sunt,  quando 
carnem  Chrisii  manducaveruct  vel  non  manducave- 
runt,  quando  ejus  sanguinen^biberunt,  vel  non  bi- 
berunt.  Secundum  hxc  ergo  quK  in  corpore  gesse- 
ruiit,  judicaiitur,  non  secundum  ea  quse  gesturi  erant 
si  diu  hic  viverent.  Neque  huic  aposloUcas  sententias 
adversantur  beneficia,  quae  pro  defunctis  coinmen- 
dandis  agimus,  quia  etiam  ineritum  hoc  sibi  quis- 
que,  dum  in  coipore  vivere!,  coroparavit ,  ulci  pos- 
sinl  ista  prodesse.  Non  enim  omnibus  prosunt.  Et 
quare  non    prosunt  omnibiis,  nisi  propier  differeii- 


Manifesta  erat  puiitas  eoruin  Corinthiis,  quia  nequa 
atiquando  in  aduiatione  fiierant  deprehensi,  neque 
praedicatio  eorum  displicuerat  sanctis,  necab  aliquo 
illorum  quiilquani,  utassolet,  occulte  eiicere  tenla- 
verant,  ut  foris  simplices  turbis  apparerent,  iiilus 
vero  dolosi  essent.  Ideo  conscientias  eorum  pulsat, 
ut  sibiinet  testes  essent  de  veriiate.  Ac  si  aperte 
verbis  aliis  dicat  :  Licet  vobis  male  de  nobis  locuii 
sint  pestiferi  honiincs,  puto  tameii  quod  non  reci- 
piat  veslra  conseientia  de  nobis  aliler  suspicari 
quam  novit,  nec  polestis  magis  aliis  fldem  accom- 
modare  quaro  vobisinetipsis.  El  quia  raodo  se  lau- 
dare  videbaiur,  subjungit  :  JSon  iterum  nos  c.ommen- 
damus  vobis,  id  est  sicut  nec  in  prima  ep'siola  nos- 
'  ipsos  vobis  comroendavirous,  ut  pulaslis,  sic  ncc  in 
isia  nunc  nos  comniendamus,  quia  per  hajc  quse  di- 
cimus,  laudem  nostrara  a  vobis  non  qusrimus;  sed 
propier  ulilitatera  vestrara  damus  vobis  per  hoec  ver- 
ba  oecasionem,  id  est  materiam  gloriandi  pro  nobii 
contia  pscudoapostolos ,  ut  glorieinini  quia  infe- 
gram  purse  veritaiis  doctrinam  a  nobis  suscepistis, 
et  fallacem  praedicationem  pseudoaposlolorum  ic- 
spuistis.  Vei  pro  nobis,  quos  Doo  piacere  nostis  , 
gloriemiiii,  ui  habeatis  occasionem  gloriandi  ad  eos 
^Mi  tn  facie  gloriantur,  et  non  in  corde,  id  est  contra 
pseudoapostolos,  qui  per  Iiypocrisim  gloriantur  de 
specie  pietalis,  et  non  de  puritate  cordis.  Vel  in  fa- 
cie,  id  est  in  exterioribus,  hoc  est  in   carnalibus 


tiaro  vitae  quam  quisque  gessit  in  corpore  ?  Quibus  q  observantiis  gloriantur;  et  non  in  corde,  id  est  in 

spiritualibus,  quae  tiunl  in  inleriori  homine.  PseU' 
doaposloli  animos  Corinthiorum  cominovere  vide- 
bantur  in  odium  Apostoli  ut  ab  eorum  cordibu» 
fides  apostolica  facilius  laberetur;  etmniti  jaclahant 
se  ab  aliis  apostolis  didicisse  qui  seroper  cum  Do- 
mino  fuerant.  Ideoque  auuc  dicit  se  his  dare  ucca- 
siouem,  id  est  rationem,  per  quam  ipsi  gloriarentur 
adversus  eos,  quoniatn  apostolus  erat,  a  quo  et  isti 
didicerant,  sicut  et  a  quibus  illi  gloriabantur  se 
docios  fuisse.  Taiis  cnim  gloriatio  in  facie  crat,  non 
in  corde,  quia  de  personis  gioriabaulur,  non  de  ve- 
ritate. 

«  Sive  enira  mente  excedirous,  Dco;  sive  sobril 
I  sumus,  vobis.  Cbaritas  eniro  Cbristi  urftcl  noa. 


aulom  prosunt,  aut  ad  hoc  prosuiit,  ut  sit  plena 
remissio,  aut  certe  ut  tolerabilior  fiat  ipsa  dam- 
natio. 

f  Scientes  ergotimorero  Domini,  hominibus  sua- 
«  demus,  Deo  auiem  nianifesli  sumus.  Spero  au« 
«  tem  et  in  conscicntiis  vestris  manifestos  nos  es- 
«  sr.  Non  ittrum  commendamus  nos  vobis,  sod 
«■  occasionem  dainus  vobis  gloriandi  pro  nobis,  ut 
»  habealis  ad  eos  qui  in  facie  glorianiur,  et  uon  in 
<  corde.  i 

Et  qnia  coram  Chrislo  judice  necessc  est  nos 
omnes  maiiifestari,  ul  recipiat  «nusquisque  prout 
gessil,  ergo  scientes  Iioc  suademus  hominibus  limo- 
rcin   Domini ,  id    est  suademus  illis   ut  per  sin- 


10i7 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHl 


lOiS 


(  ffistimantes  boc,  quoniam  si  unii3  pro   oiniiibus  A  tas  CLristi  nos  urget  ad  vos  incjinari,  (Estimantes 


<  moriuiis  ebt,  ergo  omnes  mortui  suni.  El  pro  om- 

<  nibus  mortuus  est  Ciirislus,  ut,  et  qui  vivunt,  jaiii 

<  non  sibi  vivant.  sed  ei  qui  pro  ipsis   morluus  esl 
t  el  resurreJiit.   > 

De  iiobis,  inqiiit,  polestis  gloriari,  quia  quidquid 
apimus,  vel  bonor  est  Dei,  vel  utilitas  proximi.  Sive 
enjm  mente  excedimus  omnia  lemporalia  ul  coiilem- 
pleniiir  seterna,  Deo  id  facimus,  site  sobrii  sumus, 
id  esl  ab  il!a  meiiiis  ebrielaie  ad  conimunem  sen- 
sum  eximiis,  boc  vohis  fit,  id  est  pro  ulilitale  vestra. 
Excessus  mentis  cst  inteniio  ad  superna,  ila  ut 
quodainmodo  de  ineinoria  hibantur  inlima.  In  lioc 
mentis  excessu  fueriint  omnes  sancli,  qiiibus  aroaiia 
Dei  mundum  istum  excedentia  revelata  sunt.  De  hoc 
excfssu  nunc  dicitur  :  Sive  mente  excedimus,  Deo. 
Qiiod  enim  Apostolus  meiite  excedebat,  Deo  exce- 
dcbat.  Exce;lens  enim  mente  omnem  bumanam 
fragililatem,  omnera  sseculi  lemporalitateni,  oni- 
nia  qusecunque  nascendo  et  occidendo  vanescunt 
tianseuntia,  babitabat  torde  in  qiiadam  inefTabili 
00  ileiiiplalione  quanlum  polerat ,  de  qua  dicil , 
quo.l  auOivil  ineifabilia  verba  quae  non  licet  ho- 
mini  loqui  {infra  xii).  llaqiie  si  semper  manere 
vellel  in  eo  quod  videral,  et  loqui  noii  poterat,  non 
levarel  alios  iit  et  ipsi  videre  boc  possent.  Desceiidit 
ergo  pro  eorum  sublcvatione.  Et  boc  est  quod  ad- 
liitur  :  Sive  sobrii  sumus,  vobis.  Quid  est,  sobrii  su- 
miis?Sic  loquimur,  ut  capere  possitis.  Haec  agebai 


Iwc,  quoniam  si  unui  Cbristiis  morluus  est  pro  omni- 

bus  ad  vitara  praadestiiiatis,  ergo  omnti  participa- 

lione  morliti  ejus  mortui  sunt  io  hoc  quod  prius 

eraut,  id  est  sicundura  boc  quod  veteris  bominis 

membra  fucrunt.  Ideo  libenler  ad  eo5  deberaus  in- 

clinari,  qui  jam  per  baptismuRi  Cbristo  sunl  com- 

niortui.  Vel  si  uiius  tLristus  mortuus  est  pro  om- 

iiibus,  id  est  ut  oranes  vivant,  ergo  necesse  est  lieii 

quia  oranes   mortui  sunt  iu  aiiima  per  peccatum, 

quoruin  vivilicatio  quxsita  est  inorte  iinius  qui  pec- 

cato  solus  carebat,  nec  mortis  animse  particeps  esse 

poteral.  Et  idcirco  nos  debemus  ad  eos  instruendos 

burailiari,  pro  quibus  vivificandis  Salvalor  usquc  ad 

mortem  Oiguatus  est  inciinari.  Orones  iiaque  nior- 

tui  sunt  in  peccatis,  nemine  prorsus  excepio,  dera- 

pia  malre  Dei,  sive  originalibus,  sive  eliain  volun- 

taie  additis,  vel  ignorando,  vel  sciendo.  nec  faciendo 

quod  justum  est.  £(  pro  omnibus  raortiiis  moriuus, 

esl  uiius  Cbrisius,  id  est  nullum  habens  oiuoino 

peccatum,qui  solus  bostiasuQiciens  fuitpro  peccatis 

oiniiiiiin  u<(/Mi,  per  rcmissioneni  peccatorum  viiunt, 

jam  non  sibi  vivant,  ad  ci  qui  pro  ipsis   omuibus 

moriuus  est  propter  peccala  nostra,  et  resurrexit, 

propier  justiiicationem   nostraiu,  ut  creder.tes  in 

eum  qui  justificat  impium  iRoni.  iv),  ex  impietaie 

juslilicati,  taiiquaiu  ex  niorte  vivificati,  ad  piimatn 

resuirectionem  qu«  nunc  est,  pertir.cre  possimus. 

Non  ergo  sibi  vivat  quisqiie,  sed  Chrisio,  faciens 


Apastolus,  etbooi  rectores  agere  debcnt,  quia  tunc  r  non  suam,  sed  ipsiiis  voluiitalem,  ut  possil  dicere  ; 

Vivo  autem  jam  non  ego,  vivit  vero  in  ine  Cliristus, 
et  aiiinia  niea  il!i  vivet.  llli  utique,  non  sibi.  Dcbet 
eiiiin  vila  bumana  ia  se  deflcere,  in  Ciiristo  profi- 
cere,  qui  morluus  est,  ut  nos  moreremur  pcccatis; 
et  resurreiit,  iit  resurgeremus  ad  opera  jusiiiiae.  Et 
quid  est  aliud  noii  sibi,  sed  illi  vivant,  nisi  ul  non 
secunduin  carnem  vivaiit  in  spe  terreuorum  et  cor- 
ruptibilium  bonorum,  sed  secumluni  spiritum  in  spe 
resiirrectionis,  qure  jam  ex  ipsis  in  Christo  facta 
est?  {Gatat.  ii;  Psal.  x\i.) 

<  Itaque  nos  ex  hoc  neminem  novimus  secundum 
<  cariiem.  Et  si  cognovimus  secundum  carnem 
t  Cliristum,  scd  iiunc  jam  non  novinius.  » 

Suo  niore  vilam  nostram  futurani,  quae  jam  iii 


aJ  alta  charitas  mirabiliter  surgit,  cum  ad  se  inia 
proximorum  misericorditer  altrabit .  et  quo  beni- 
gnius  descondil  ad  infima,  eo  valentiiis  recurrit  ad 
sumina.  Sobrii,  inquit,  sumus  vohis.  Charitas  enim 
Cbristi  urget  nos  sic  agere.  iNam  charitas  Chrisli, 
quffi  sanctoruin  mentcs  ad  supenia  saWevat,  e:is  pio 
nioderamine  pro  fiaterna  dilectione  etiani  ad  humi- 
litatcm  condescensioiiis  formai.  Itaquc  diciiur  :  Siic 
mcnte  excedimus,  Dco ;  sive  sobrii  sumus  vobis.  Clia- 
ritas  enint  Clirisli  urcjcl  nos.  Hoc  est  :  Si  ca  laiitum 
agere  vellemus,  et  ea  tantura  contemplari,  quae 
meiiiis  excessu  iiitueinur,  vobiscuni  iion  esst»mus, 
sed  in  supcrnis  tanquain  conteiuplis  vobis.  Et 
qiiando  vos  ad  illa  superiora  ct  interioia  inlirmo 


passu  sequeremini,  nisi  rursus  urgente  nos  chari-  D  Christo  capite  nostro  rcsurgente  completa  est,  iia 


lale  Cliristi  <  qui  cum  in  forma  Dei  esset,  non  rapi- 
nani  arbitratus  est  esse  se  xqualem  Dco,  sed  se- 
iiiet^psum  exinauivit,  forinam  scrvi  accipiens  {Phi- 
lip.  ii)  >  consideraremus  nos  esse  servos,  et  uon 
ingiati  ei  a  quo  accepimus  altiora,  propter  eos  qui 
inlii  mi  sunt,  non  contemneremus  inferiora,  et  tem- 
peraremus  nos  eis  qui  non  possunt  nobisciim  vi- 
dere  sublimia?  Hoc  «rgo  «st,  sive  meiite  excediinus, 
Deo.  ille  enim  videt  quod  videmus  iii  mcntis  e.xLces- 
su,  ille  .solus  revclal  secreta  sua.  Vobis  autem  pro- 
ficit  quando  sobrii  sumus,  id  est  quando  ab  illo 
meiilis  excessu  qiii  raeulem  ipsain  dcbriat  et  a 
Bensu  temporalium  immutat,  ad  communem  sensum 
dcscendimus,  ul  a  vobis  intelligi  possiiuus.  Cbari- 


spe  certa  inedilatur  Apostolus,  tanqiiain  jam  adsit 
prnesensque  teneatur.  Quac  utique  vita  non  erit  sc- 
cundura  carncra,  sicut  Cliristi  non  est  scciiiiduni 
carnera.  Carnem  hoc  loco  noii  ipsam  corporis  iiostri 
substantiam ,  sed  corruptionem  mortalilaieroqi:e 
carnis  vuit  intelligi,  qux  tiiiic  non  erii  in  nobis 
sicut  jam  iii  Chiisto  iion  csl.  Quia,  inqiiil,  rrsur- 
rectio  Cbrisli  nos  resurgere  focil,  itaque  ex  lioc  iciii- 
pore  resiirrectionis  nerainem  eorum  pro  quibus 
Chrisius  mortuiis  est  et  rcsuriexil,  et  qui  jam  noii 
sibi  vivuiit,  sed  illi,  novimus  secundum  carnem,  id 
est  secuiiduin  carnis  corrupiionem  propier  spewi 
futura;  imraortalitatis,  in  cujus  exspcclatione  vivunt, 
quae  in  Christo  jam  iion  spes,  sed  les  est.  El  si  C9- 


lOil) 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAHLI.  —  IN  EPIST.  II  AD  COR. 


1086 


gnovimus  Chrislum  sccundum  carnem,  iJ  esi  secun-  .  bomiiiis  opera.  Ad  veterera  quippe  hominem  perli- 


dum  carnis  mortaiitatein ,  cum  adbuc  moriturus 
esset,  sed,  id  est  tamen  jam  iwn  novimui,  quia  illud 
eis  mortale  jani  induit  immurtuiitalem.  Noveiamus 
ergu  Chri&tum  secutidum  cariiem,  id  est  secunduni 
carnis  morlalilat:m  antequani  resurgeret,  sed  iiunc 
jain  iion  novimus,  quia  4  resurgens  a  morluis  jam 
non  morilur,  mors  i!li  njtra  nou  dominaliiiur 
{Bom.  vi).  >  Nani  si  Ctii-istus  sftcundum  hsereticos 
ideo  non  habuil  carneui,  quia  dixit  Apostolus  niinc 
jara  non  nosse  Cbristuni  secunduni  carnem,  nee  illi 
babuerunt  carnem,  de  quibus  praemisit;  iiaque  nos 
amodo  ncmincui  nuviinus  secuiidum  caniem.  Sed 
quja  itiorum  secum  vitam  futuram,  ut  diximus, 
lanquain  pr:esentein  mcdilaiiatur,  qui  resurgentes 
conimutabuntiir,  amodi»,  inquit,  neminem  noviinus 
secuiidum  earneni,  id  est  lam  ceriaiu  spem  leneiuus 
futune  noslra;  incorrupiionis  et  immortaiilatis,  ut 
ainndo  jain  iu  ipsa  noiitia  yaudeamus, 

«  Si  qiia  erjjo  in  Chrislo  nova  crealura,  vetera 
«  Iransierunt,  ecce  faota  sunt  orniiia  nova  {Apoc.  x.\i). 
I  Oninia  autem  tx  Ueo,  qui  iios  reconciliavit  sibi 
I  per  Cliristum,  et  dedii  nobis  ministeiium  lecon- 
(  ciliationis.  Quoniam  quidera  Deus  erat  in  Chri- 
«  slo,  muiidum  reconcilians  sibi,  non  leputansiUis 
(  delicta  ipsorum,  et  posuil  in  nobis  veibum  recon- 
(  ciliatioiiis.  Pro  Christu  crgo  legatione  fungiinur, 
(  taiiquain  Deo  exhortantc  per  nos.  Obsecraraus 
(  proChiisto  reconciliamini  Oeo.  Eum,  qui  non  no- 
(  veral  pencatum,  pro  nobis  peccaium  fecil,  ut  nos 
(  ejriceremiir  justitia  Dei  in  ipso.  t 

Et  quia  Christus  jara  iioti  est  secundum  carnem, 
ncc  aliquis  eorum  qui  ei  vivit,  ergu  si  ma  nova 
creatura,  noc  est  si  quis  iiinovatur,  esse  potest  iii 
Christo,  nunc  patet  quod  vetera  corruplionjs  traiis- 
ieruut,  ct  ecce  facla  suni  omnia  nova  iinmortalila- 
tis.  Quoniam  omnes  in  Christo,  eisi  nonduin  re, 
jam  lameu  spe  iramorlales  sumus,  vetera  iransie- 
runl,  el  facia  sunt  oinnia  nova.  Omnis  ergo  iiova 
creaiuro,  id  est  pnpulus  innovalus  per  iideni,  ut  lia- 
beat  inlerim  in  re,  quod  in  spe  poslea  peificiatur, 
in  Ciirisio  babet  jam  quod  in  se  speral;  itaqiie  nunc 
veleia  iraiisieriint  seciiiidum  spem,  quia  nioilo  jam 
non  est  teinuus  Veteris  Testamenti,  quo  lcmporale 


net,  prxsentem  mundum  qusrere,  traiisitoria  ex 
concupiscenlia  amare,  racntem  iii  superbiain  eri- 
gere,  patienliam  non  habere,  ex  dolore  malitia;  de 
proximi  Ixsione  cogitarc,  sua  indigentibus  non 
dare,  ad  mulliplicandura  aliena  qua;rere,  iiutlum 
pure  propler  Deuin  diligerc,  iniinicitias  ininiicis 
reddere,  de  alBielione  proximi  gaudere.  Cuiicta  haec 
vetusti  sunl  hominis,  qua;  videiicet  traliiraus  de  ra- 
dice  corrupiionis.  Sed  qui  jam  ista  exsnperat,  et  ad 
prsecepta  Dominica  meiitcm  in  benigniiatc  commu- 
tat  de  hoe  rette  dicilur,  quia  vetera  traiisierunt,  el 
ecce  facta  sunl  omiiia  nova.  Tunc  enim  in  nostris 
ineniibus  nova  fiunt,  cum  a  nobis  vetusti  bomiiiis 
vitia  transienmt.  Dixi  quia  in  Cbristo  nova  creatura 

B  et  facla  sint  omiiia  nova.  Sed  tamen  ex  Deo  Patre 
Eunt  omnia  lisec  nova,  quaj  vet  in  nioribus,  vel  irt 
spe,  vei  in  re  consistunt.  Ex  Patre  siint  oinnia,  quae 
pcr  Christum  ve!  in  Cbristo  habemus,  quia  el  ipse 
Cliristus  ex  Patre  est.  Nihii  novitatis  est  nobis,  sed 
omnia  sunt  ex  Deo,  qni  ex  antiquis  iiiiiiiicis  rfcoii- 
ciiiavit  «os  sibi  per  Chrii-lum  inediatoreni.  Qiiia  cnira 
creatiira  huinana  pcccaveral  in  Deum,  nec  poenite- 
bat  ut  reverterelur  ad  eum,  Deus  opus  suura  nolens 
perire,  misit  Filium  suuin,  per  qtiera  prsedicata  re- 
niissione  peccaturum,  reconciiiaret  sibi  per  ipsum, 
per  quem  eos  creaverat.  Per  Chrisium  nos  reconci- 
liavil  sibi,  et  dedil  nobis  minislerium  rcconciUationis, 
id  esi  injunxil  nobis  legationem,  ul  per  orbem  di- 
scurrenles,  ministraremus  uuique  doctrinam  tvaii- 

^  gelii,  per  cujus  obsei  vanliam  omiies  Deo  reconcilia 
rentur,  et  in  amicitiain  revocarentiir  Vere  per 
ipsum  et  per  nos  dedit  hoininibus  reconcilialioncm. 
Quoniam  i;i  Cliristo  quidem  erat  ipse  Dem:  rccenci' 
liuns  sitii  mundum,  el  in  uobis  posuit  verbum  recun- 
ciliationis.  Deus  erat  in  Christo,  qui  ait :  1  Pater  in 
me  raanens,  ipse  facit  opera  {Joan,  xiv).  >  Pater 
enim  esi  in  Filio,  quia  uiia  est  eorum  subslantia. 
Deus  ergo  erat  in  Christo  conversanle  inler  BOini- 
nes  reconcilians  sibi  niundum,  id  est  hoinines  de 
mundo,  proquitjus  ipse  Christus  ait :  (  Ut  miindus 
credat  quia  tu  me  misisti  {Joan.  xvii).  1  Mundus 
enim  in  boc  loco  non  ilie  iiiteltigitur,  qiii  loius  in 
maSigno  positus  est,  sed  ilie  pro  quo  misil  Deus  Fi- 


atque  carnale  regnuiM  exspecielur  aDeo;  et  fact».  p  lium   suum  {I  Joan.  v),   ut  s.ilvetur  mundus   per 


suiit  omiiia  nova  setundinn  eaindem  speni,  ut  re- 
gnuni  ccelortjm,  ubi  nutla  eril  inors  atque  torruptio, 
piomissuni  teneainus.  In  rcsurrectioue  aulem  mor- 
tuoruiii  non  jam  secundum  spem,  sed  secuiidum 
reni;et  velera  transibunt,  cum  inimica  novissinia 
destruelur  mors;  et  fieni  oinnia  iiova,  cum  corru- 
piibile  lioc  iiiduerii  iiicorroptioneni,  ei  mortalehoc, 
iniinortabialcm.  Quod  jam  iii  Chiisto  factum  est, 
qumn  setunduni  leni  jam  noverat  Apostolus,  non 
secunduu!  carnem.  Eorum  vero  pro  quibus  mortuus 
est  et  resurrexil,  iiondum  secundura  rem,  sed  se- 
cunduio  spem  nemineni  nnverat  secundum  carnem. 
Sed  el  raoraliter  vetera,  id  esl  veleris  liominis  vitia 
^nsierunl,  el  facta  suut  omuia  nova,  id  est  novi 


ipsum  (^oflit.  ni),  id  est  Eijclesia  perniundi  laiilu- 
dinein  fundata.  Hunc  nmndum  sibi  Dens  reconci- 
liavit  hoc  modo  videlicet  non  reputans  illis  delicta 
ipsorum,  ut  pro  liis  punirel  illos,  sed  tain  origii  aiia 
quain  actualia  diniisit  omiiia  in  baptismo.  In  Clirl- 
sto  quideni  eiat  per  iiaturam,  sed  in  iiobis  per  gra- 
tiain,  quia  posuil  in  iiobis.  id  est  in  interiori  iiostio 
verbum,  id  est  praedicalionem  reconciliationis.  Hoc 
cst,  per  Spiriium  sanclum  iltuminavit  corda  no&lra, 
et  docuit  quibus  ralionibus  ei  possemus  homines  re- 
conciliare,convertendo  eos  ad  fidem  et  peenitenti?ni 
et  ad  bonam  operationem.  Et  quandoquidem  post 
Chrisiuin  posuit  nos  reconciliatores,  ergo  pro  Chri- 
sto,  id  esl  vioi;  Christi  [Kngimur  leyatioiic  Dei.  Chri- 


lOSl                                           HERVEl  BURGIDOLENSIS  MONACII!  4031 

slus  enim  proprie  fuit  legalus  Pati-is,  sed  nos  pro  A  ergo  pcccatum,   ut  nos  justilia,  iiec  noslra,   scd 

60  fungimur  legatione,  ut  vice  ejus  prajdicemus  re-  Dei ;   nec  in  nobis,  sed  in  ipso,   sicut  ipse  pecca- 

concilialionem  genlihus.  Legationc  Dpi  ad  vos  fun-  lum   non  suum,  sed  ncstruni ;  nec  in  se,    sed  in 

giitiur,  tanquam  Deo  vos  ad  reconciiiationem  exhor-  nobis  constitutum  similitudiiie  carnis   peccali,  in 

tanie  per  nos.  Ipse  cnira  in  nobis  loqnitur,  ct  verba  qua  crucifixus  est.  Haec  est  iila  justitia  Dei,    non 

ejus  sunt  ea  quae  ex  ore  nostro  processerunt,  ideo-  qua  ipse  justus  est,  sed  qua  nos  ab  eo  justilicali 

que  libenter   nobis  obtemperare  debelis.  Et  quia  snmus.  Ut  efliceremur,   inquil,  non  solura    justi, 

vicc  Christi   sonius  directi,  ob%ecramus  pro  Cftri-  sed  etiam  justitia,  id  est  ut  per  nos  alii  lianl  ju- 

ilo,   id  ftst  lanquam   vos  Chrlstus   obsecrct,   re-  sti.    Efficeremur  justkia    Dei    in  ipso,  id  est  in 

conciliamini   Deo.    Obsecramus   vos,   id    est    per  ejus  corpore,  quod  est  Ecclesia,  cui  ipse  est  ca- 

omnia    sacra    adjuramus,   ut  reconciliemini    Dco  put  (Colos.   i). 

per  poenitentiam,  cui  per  peccatum  estis  inimici.  C.\PIIT  VI. 

Nemo    enira   reconciliatur  nisi  ex   iaimicitiis,  et  «  Adjuvantes  autem  e.vhoriamur  nc  in  vacuum 

«ihil  inler  Deum  et  homines  facit  inimicitias  nisi  «  gratiara  Dei  recipiatis.   Ait  enim  :  Tempore  ac- 

peccatum.   Plerumque   autem  homo  qui  alteri  ho-  i  cepto   exaudivi  te,   et  in   die    salulis  adjuvi   tc 

mini  irascitur,  discordanti    sibi  reconciliari  appe-  »  <  (^lsq.   xlix).  Ecce  nunc  tempus  acceptabile,  ecce 

lil ,   sed  ire    ad  salisfaciendum  prior    crubescit.  c  nunc  dies  salutis.  > 

Pensemus  facla   verilatis,  ut  videamus  quo  jaceat  Deus   per  Christura  pro  peccatis  nostris  imrao- 

nostrse  pravitas  actionis.  Ecce  inter  nos  et  Deura  latum   reconciliat  vos  sibi.    Sed  nos    adjuvamus 

discordiam  peccando    fecimus,   et    tamen  ad    uos  opus  reconcilialionis  hujus.    Dei  cniin    sumusad- 

Deus  suos  legatos  prior  niisit,   ut   nos   ipsi,  qui  jntores.  Nos  minisierio   prxdicationis  nostrx   ad- 

peccavimus,   ad  pacera  Dei  rogati  veniamus.  £ru-  juvnntes   beneficium  divinae  opjrationis,  exhoriii- 

bescat  ergo  humana  superbia.    Confundatui'  qnis-  mur  vos  ne  tn  vacuum  gratiam  Dei  recipiatis\  quam 

que  si  non  satisfaciat  proxiino,  qu.mdo  post  cul-  vobis  offert.   Gratia    Dei  cst  remissio  peccatorum. 

para  nostram,  ut  ei  reconciliari  debeamus,  ct  ipse  Quani  in  vacuum  recipit,  quisquis  in  bonis  o^eri- 

qui  offensus  est,  legatis  intervenientibus,  obsecrat  bus  se  posiea  non  exercet.    Gratia  Dei  est  fa6ul- 

Deus.    Qiiomodo   autem  ei   reconciliaremur,   nisi  tas  bcne  concessa  divinitus  homini,  de  qua  dici- 

dcleretiir  peccatum,  quod  inter  nos  et  ipsum  erat,  tur  :  i  Sine  me  nihil  poteslis  facere  (Joan.  xv).  » 

ci  nos  ab   eo  scparabat  ?   Proinde   cum  dixissct  Quam  in   vaciium  recipit,  qui  cum   Dei  gratia  non 

Apostolus,  obseciainus  pio  Chrislo,  recouciliainini  laboiat,  nec  adjungit  studium  suum,  ut  possit  Dei 
Deo,  quasi  diceremus  quoinodo  potcrimus  recon- ^  prJEcepta  ipso  adjutore    implere.    In    vacuuro,   id 

ciliaii  Deo,  subjunxit  :  Eum,  qui  non  noverat  pe.c-  est  in  hoc  ut  sit  eis  res  vacua,  recipil  haiic  gra- 

catum,  id  est  Christum  qui  non  noveiat  peceatura  tiam,  qui    bonis  operibus  eam  iraplere  non    sat-' 

per  expcrientiam,  licct    nosset  illud  per  sapien-  agit.    Sed  nos  bcne  cum  auxilio  gratise  agendum 

liam,  (ecil  pro  nobis  Deus  Pator  peccatum,  id  est  vos  exhorlamur  ne  per  desidiam  vestram  in  va- 

sacriliciura  pro  peccato.   Bene  ergo  pnssumus  ei  cuuin  eam  recepisse  inveniamini.  Et  hoc  facimus, 

reconciliari,  qui  saogiiine  Christi  sui  delet  omnc  ut  dictum  est,  ailjiivantes  opus  coelestis  gralise  et 

pcccatuin   nostrum,   si  nos  iliud   paMiilendo  dam-  leconciliationis,    vcl  adjuvantes    vosipsos   nostria 

iiemus.    Qui  vidaUcet    Christus  peccatura  non  no-  mcrilis  et  orationibus    atque   sermonibus.     Sive 

vit,   quia  nunquam  peccati  delcctalionem   sensit.  ita  :  Nos  praidictis   causis  ct  rationibus  vos  adju- 

Seil    per  sapientiam    qua  ipse  peccalum  daranat,  vantes,  id  est  ad  reconciliationem  provocanles,  ex- 

novit   ipse   pcccatum,  id  est  novit   hoc   esse  ina-  liortainur  ne    in  vacuuni    gratiam   Dci   recipiatis, 

luni,  non  ergo  fecit  ipse  peccaium,  sed  eum  Deus  id  est  ne  falsis  aposlolis  credentes,  ita  rccipiatis  el 

pro  nobis  peccalum  fecit,   hoc  est,  utdixi,   sacri-  iutclllgatis  baptisniurn  et  fidem,  quam  suscepislis, 

licium  pro  peccato.  In  lege   enim    pcccata  voca-  «v  ut  eat  in  vacuum,    id  est    transeat  Yobis  iii  rem 

bantur,  sacrificia  quse  pio  peccalis  offerebantur.  Et  vacuam  et    oinni  plenilmline   utilitalis    privalam. 

eodem  modo   Incutionis  appellatur  nunc  Chrisius  llli    enim  qui    putant    solam    fidem  Christi   sine 

peccatiiin,  quia  pro  peccato  est   oblatus.    Simirr-  carnali  observaniia    legis  non  suOScere  ad  jusii- 

tiido  eiiara  carnis   peccali,  in  qua  venit,  dicta  cst  tiam  et  saiutem  ajternam,   gratiam  Dei,  id  est  fi- 

pi"cc:ilum.    «  Misil,  inquit,  Deus  Filiura  suum   in  dem  ipsain  intelligunt  quasi  rem  vacuam,  id   est 

simililuiline  carnis  peccati,  et  de  peccato  damna-  non  refertam  innoctnlia  et  oninium  virtiitum  pcr- 

vit  peccatum   in  carne  (Rom.  vii!),'>  id  est  de  si-  fectione.    Et  sicut   hanc  Cdei  gratiani   putant  va- 

niilitiidine  carnis  peccati,  qux  ipsius  erat,  damna-  cuam,  sic  fil  eis  vacua.qiiia  per  eam  nec  remis- 

vit  pcccaliim  in  carne  peccati.  qusenostia  est.  Eiim  sionem  peccatorum,   nec   aliqiiam  gratiam  coiise- 

itaque  qui  non    novcrat    peccatum,  id  est    Chri-  quurttur.  Sed  voseamnoliterecipere  sic,  noliie  sic  de 

sliim,  pro  nobis  peccatum  fecit  Dcus,  cui  reconci-  easeulire,  ut  vobis  cat  in  vacuum,id  cstutfiat  omni 

liandi  sunius,  id  est  sacrilicium  pro  peccatis,  per  commodo  »estro  vacua.  Vere  non  debeMscam  polare 

<|DOd  reconciliari  valercraus.  Ideo   fenit  cum  pec-  vacuain  necvobisfaccre  vacoam.quia  noncst  vacua, 

catum,  u(  v.os  efficeremur  iuslida  Det  in  ipso.  Ipso  sedbonisoperibusreferta.Nam  ipse  Deus  qui  gratiain 


1 


10S5  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAIJLI.  —  IN  KPIST.  II  AD  COR.  fOB4 

isiam  huniano  generi  oflert,  ail  in  Isala  (caj).  su\j:  A  reciplatis,  el  exhorlamiir  iit  nemini  silis  (hinies  ul- 

Cavcte  ne  maio  exemijlo  vestro 


lempoiv  acceplo,  jj  est  terapore  quod  esl  niiiii  vel 
horaiiiibus  accepliim,  exaudivi  te  orantem  pro 
reccatis  luis.  Non  esl  ergo  vacua  h:ec  graiia,  in 
cujiis  lempore  Deus  oraiile.s  exaudit.  Quoii  teni- 
pus  est  hoininibus  gratnm,  et  cum  oiniii  amplexu 
cordis  acccpium.  Plus  enim  esl  accepiuni  quam 
acceptabile,  qiioniam  acceplabile  dicilur,  quod  est 
habile  ut  recipiatur;  acceptum  vero,  (juod  jam 
meniis  devolione  receptum  est,  El  postquara  hoc 
iempns  tibi  fuerii  acceplum,  id  est  postquam  hoc 
susceperis,  exaudit  Deus  prcccs  luas,  quas  tem- 
pore  legis  non  exandiehat.  Tempore,  inquits  ac- 
cepto,  id  est  tempore  gratiis,  quod  accepisti  ve- 
iiiens  ad  fidem,  exaudivi  le  deprecantem  pro  re- 
missione  culparum  tuarum,  et  in  die  salutis, 
Jd  est  iu  hoc  eodem  tempore  gratise,  quo  vera  sa- 
Jus  de  coelo  ad  horaines  venit,  ei  lux  fidei,  atque 
Justilioe  lenebras  jnfidelitatis  atque  peccatorum 
«tfugavit,  adjuvi  te  de  assecutione  virtuium.  Lex 
autem  non  adjuvabat,  sed  (antum  pro^cipiebat. 
Sub  gratia  vcro  Deus  nos ,  inquit,  adjuvat,  ut 
l:ona  quae  praecipit  facere  valeamus.  Nam  ideo 
adjuvi  te,  quia  ipse  liberum  in  nobis  arbitrium 
reslituit,  et  ex  libero  aibitrio  iiostrc  laboramus, 
et  divina  gratia  adjuvanle  poientes  efficimur,  sine 
qua  nihil  facere  possemiis.  Hoc  Deus  Lcclesiaj  de 
gentibus  per  pruphetain  dixil  :  Tempore  accepto  ex- 
audivi  te,  et  in  die  salulis  adjuvi  te,  hoc  eidem  Ee- 
clcsiae  de  gentibus  convirBae  replicat  nunc  Aposlo-  q^ 
lus,  et  exponeiido  subjunjjit  :  Ecce,  id  esl  non  ultra 
differtur  illud  iempus,  sed  nunc  pracseniialiter  est 
itmpus  acceplabile,  quod  omnes  gratanter  accipere 
debent,  ut  et  ipsi  fiant  Deo  acceptabiies ;  et  ecre 
func  prsesentialiter  est  dies  saluiis  ,  id  est  lucidum 
lempus  gratiae,  in  quo  per  bona  opera  possint  ho- 
niines  aeternam  proniereri  saiiitem.  Ex  qiio  enim 
Salvator  in  tarne  apparuit,  semper  est  acceplabilc 
tempus,  et  dies  saluiis  iisque  ad  finem  ssecuii.  Uni- 
cuique  lamein  finitur  hoc  tempus  in  hora  obitus 
sui.  Oies  eiiim  salutis  per  Chrisli  graliam  esl  vita 
prassehs,  quoniam  apta  est  ad  bene  operandum ;  et 
concludenluf  nocte  judicii,  in  qua  nemo  poteril 
operari.    Et  ideo   adisse   lempus  dicit   Apostolus, 


lam    o/1'ensionem. 

seu  verbo  pravo  detis  alicoi  fratrum  uilam  oflen-. 
sioncin,  id  est  ne  faciatis  eum  offemiere,  nt  cadat 
pcr  vos  in  peccatum;  ne  sitis  ei  offcndiculiim,  ul 
exemplo  praviiatis  vestra;  offendat  corruens  in  ne- 
qiiitiam,  vel  ne  offendatis  eiiin,  id  est  ne  conturhe- 
tis  et  irasci  faciatis  euni.  Idcirco  vidcte  ne  male 
vivendo  vet  loquendo  praparetis  offensionem  ulli 
proximorum,ne  propler  vos  viluperetur  ministerium 
nostrse  pr;edicationis,  qui  vos  docuimus  qiialiter 
agere  debeatis.  Qui  enim  vos  male  agere  viderint, 
putabuiit  nos  ila  docuisse',  et  incipient  nostiam 
doctiinam  viiuperare.  Non  detis,  insjuam,  ulli 
offensioncm,  sed  poiius  cxkibeamus  nosmeiipsos  i(i 
"  omnibus  et  vos  sicul  Dei  miimlros.  I3t  melius  ex- 
hortotur  eos,  conjungit  se  iilis,  ac  velut  scipsum 
admonet,  quia  inUrmitalem  illorum  quasi  suam 
aeslimat,  et  si  profecerint,  prolectus  illorum  ipsius 
erii.  Exhibeamus,  inquit,  id  est  offeramus  Deo, 
nosmetipsos,  id  est  me  et  vos.  Ut  ergo  uuusquis- 
que  seipsuiii  exhibeat,  exlnheamus,  id  est  offe- 
T.imus  et  denionstremus  nos  in  omnibus  sieul  Dei 
ministros.  Ac  si  dicat  :  Non  vos  adnioueo  ui  oin- 
nes  sitis  apostoh,  vel  niinisteriuro  praedlcationis 
assumatis,  sed  ut  sitis  sicut  ministri  Dei,  id  est 
in  omnibus  miaistros  divinse  proedicationis  inii- 
temini,  ut  siinilitudo  religios*  conversaiioiiis  eo- 
rum  exprimatur  iii  vobis.  Et  si  non  omnes  sumus 
ministri,  onines  tamen  sicul  ministios  Dei  nosip- 
sos  exhibeanms,  ut,  sicut  illi  vivuiit,  ita  et  nos 
vivamus.  Et  boc  faciamus  in  patienlia,  qu»  sit 
mttlla,  id  est  sustinens  roulta,  et  neque  murinu- 
rans  conlra  Deura,  neque  indignaiis  contra  homi- 
nern  qui  mala  iiitulerit.  H.-ec  ita  generaliter  omni- 
bus  dicuntur  Christianis.  Spccialiter  vero  inini- 
stris  evangelic»  praedicationis  hoc  modo  possunt 
dici  :  Nos  qui  alios  exhortainur  iie  in  vacuiini 
gratiam  Dei  recipiant,  ita  conversalionem  noslram. 
cauta  circuraspectione  tusiodiainas,  ut  nemini 
simus  dantes  ullam  offensioiiem,  id  est  nofipsi 
faciamus  quae  alLis  facienda  suademus ;  uon  la- 
ciamus  qu«  prohiberaus,  ne  si  aliler  doccre  el 
aliter  facere  visi  fuerimus,  exemplo  nosiro  CTleros 


quo  possint  ad  induJgentiam  proficere  peccalores ;  D  offendere  faciamus.   Infirmus   enini    quisquc   pliis 


diem  ades3e  dicit,  quo  morbis  mortalibns  ani- 
marum  possit  adhiberi  inedicina  salulis.  Se- 
quitur  : 

«  Memini  dantes  uUam  offensionem,  ut  non  vi- 
«  tuperetur  ministerium  noslrum  (/  Cor.  iv).  Sed 
«  in  omnibus  exhibeainus  nosmetipsos  sicut  Dei 
€  rainistros,  in  miilta  patienlia,  in  tribulationibus, 
i  in  neccssitatibus,  in  angusliis,  in  plagis,  in  car- 
«  ceribus,  in  seditionibus,  in  laboribus,  in  vigiiiis, 
«  in  jejuniis,  in  castitate,  in  seientia,  in  iongani- 
«  mitate,  in  suavitate,  in  Spiritu  sancio,  in.  cha- 
«  ritate  iion  ficta,  in  verbo  ventalis,  in  virtute 
<  Dei.  t 

Exbortati  sumus  vos  ne  in  vacuiim  gratiam  Dei 


attendit  facta  prxlali  sui  quam  verha,  et  putat 
sibi  licere  quidquid  illum  videiit  agere.  Et  ila 
pra^Iatus  qui  maie  vivit,  licet  bene  doceat,  offcn- 
sionem  subditis  parat.  Nemini  ergo  simus  daiites 
ullam  oflensionem,  ut  non  vituperelur  ministerium 
nostrum.  Vitjperabitur  enim,  et  linguis  obtre- 
ctantiumlacerabilur,  non  si  fecerimus  mala  soluin 
quae  improbamus,  sed  etiam  si  iicn  feceiimus 
bona  quae  docemus.  Neminem  offendamiis,  sed  iii 
omnibus  verbis  el  actibus  nostris  exhibeamus  nos- 
reeiipsos  sicut  decct  Dei  rninistros,  id  est  ul  ex 
operibus  nostris  homines  Deuni  glorificent,  et  nos 
intus  Deo  placeamus.  Ei  id  faciamus  in  niuUa  pa- 
tieutia,  per  quam  et  indisciplinalos  uiore»  fiatrum 


«055  HERYE!  BURGIDOLENSIS  MONACHI  1038 

tolerando  paiiiatim   conigamus,  et  iniideliuin  per-  A  ducebalur  pjusconvprsalio,.')u!  nunc  seciini  liortauir 


secutiones  fortilersustiueamus.  Nam  subsequeiUer 
ostenditur  per  partes,  quam  raiilta  debeal  csse  isla 
patientia.  Nec  soluni  minislris ,  id  est  pnelati» 
F^iclesias  jubenlur  ista,  sed  el  subjectis,  ut  prierai- 
simus,  qui  siiuiies  in  moribus  debent  esse  bonis 
minisiris.  Multam,  inquit,  palientiam  liabeanius  in 
iribulationibus,  id  esi  in  pressuris  et  vexationibus, 
quae  nobis  inferentur  a  pravis  boniinibus,  in  tieces- 
sitatibus,  id  est  in  egestatibus  cibi  v«I  potus  ve!  in- 
dumenli ;  iii  angusliis,  id  est  in  sollicitudinibus  el 
curis  aiiiii  i,  atque  timore  pcsnaruii»,  unde  mens 
aiigustiatur  ;  in  plagis,  id  est  in  verberibus  sicut  est 
virgarum  caesio ;  in  carceribus,  id  est  in  tenebrosis 
el  fctcntibus  locis  reclusi ;  in  sedtiionibus,  id  est  in 


minislros  Evangi-lii  etomiiesChristi  scrvos.i.l  l  iiiipi 
vivere  stiidcant.  Fervens  eiiim  Dei  am«r  facilc  lolc- 
r?t  omncs  advcrsilates.et  assequituromiies  virtiitcs. 
AJhuc  autem  subjungit  Apostolns  in  aUinonitinne: 
<  Per  arma  justitiaj  a  dextris  et  a  sinistiis.  per 

<  gloriam  ei  igtiobiiitatein,  per  infaiiiiani  et  boiiam 
I  faniain,  ul  seduciores,  et  veraces  :  sictit  qiii  ignoti 

<  etcogiiiii;quasi  moriciitcs.etecce  viviinus:uica»ti- 
I  gati,et  non  inortiftcati;  quasi  lristes,senipeiauteni 
•  gaudentes;  siciilegentes,  muliosaulein  lociipletan- 

<  tes.tanquain  iiihil  !ial)ei!tes,ctoniniapobsidcntes.» 
Exbilieninus,   inquit;  nosipsos  ut  Dei.  minisiros 

'per  arma  jnsiii>(e,  quibus  regnuin  peccali  debelle- 
raus,  id  est  per  viriules  viiiis  coniiarias,  iit  hunii- 


comraollonibus  populi  contra  nos.  Si  popuius  contra  P  Htas  dcjiciat  superbiani,  largitas  exsiirpet  avaritiara. 


»os  insurgat,  el  cum  quodani  tumuUu  coiietur  nos 
a  bono  opere  revocare,  nos  patienter  feramus,  et  a 
bono  iioii  separemur.  Sed  et  in  laboribus  babeamus 
palientiani,  id  esl  si  pravi  hoinines  longis  iiineribus 
aut  graviLus  opcribus  nos  laboiare  coguni,  vel  si 
labore  maiiuiim  iiostiaium  nobis  victuni  qu:tsieri- 
mus.  Et  in  vigiliis,  id  esl  si  necesse  fuerit  nos  vigi- 
lare,  ut  per  noctem  opereuiur  unde  viv.iii!us,  vel  iu 
■vigiliis  ad  psallendum  et  orandum.  .\lquc  injejuniis, 
qua>.  vei  sponte  facimus,  vd  indigcntia  faccrc  co- 
egei  it,  aut  quiclibet  necessilas.  lii  his  oninibus  pa- 
tientiam  leneanius,  cl  nos  ut  Dei  ministros  cxbi- 
beamus.  .Miiiistr;  enim  siint,  qiiicuiique  beiic  ope- 


benevolentia  invidiani,  et  sic  cxter»  virlu.es  de~ 
struanl  opposita  sibi  vitia,  Virtutes  eniin  sunt  arrua 
jnstiti%,  quibus  inuniri  debemus  a  dextiis  et  a  sini- 
stris,  id  est  a  parle  prosperorum  et  a  parte  adveiso- 
rum,  ul,  contra  prospera  ci  adversa  virtutuni  armi» 
semper  muiiiti ,  nee  prosperis  elevemur,  nec  adver- 
sis  perturbemur,  iicc  blandis  ad  vuluptatero  dcmul- 
cean-.ur,  nec  asperis  ad  desperationein  promamur. 
Et  auditeqiiie  siiit  dexlra  et  sinistra,  id  cst  prospera 
et  adversa.  Per  gloriant  el  ignobilitatem,  etc,  usque, 
Tanquam  niliil  liabenles,  et  omnia  pessidentes.  Dcxtia 
cnim  jusiorum  sunt  gloria,  bona  faina,  et  quod 
verace.s  sunt ,   quod  cognoscuntur,  quod  vivuni , 


rantur,  quia   Deo  rainistrant,   id    cst    deserviunt.  ^  q,iod    iion    mortilicantur  ,    quod    gaudent  ,    quod 


Exci'pto  igitur  praed  cationis  officio  et  altans  mini- 
slerio,  (laines  agnoscanius  nos  essc  Dei  ministros, 
nt  tanti  Oomini  famuios,  exhibeamus  nos  idoneos 
in  casiilate  m''iiiis  et  corporis ,  et  in  scienHa,  ne, 
fatuis  virginibus  similcs,  amittamus  per  impiu- 
dentiam  menlura  castitalis  ( Mattlt.  ixv }.  Ha- 
beamus  crgo  scientiam  Sctipturarum,  vel  scien- 
liam  qua  prudenter  agcre  bona  sciamus  et  mala 
respiieie.  ¥a  ut  ministros  Dei  nos  eshibeamus  in 
lonqiminiilate,  id  cst  in  loiiga  animi  exspectatione, 
qua  patienier  usque  in  fmem  perseveremus,  adversa 
pr,c?eiitis  vitne  ferendo  cl  gaudia  sequentis  vitse  spc- 
rando.  Et  in  tuaiitate,  nc  per  rancorem  animi  cffi- 
riAinur  illis  asperi,  a   qiiibus    longanimiter  mala 


multos  ditant,  quod  omnia  possidcnt.  Sinistra  vero, 
quod  i^nobiies  et  mfames  hacentiir,  quod  scdu- 
cl.orcs  putanlur,  quod  ignoranlur,  quod  moriuniur, 
quod  castiganiur,  quod  contristanlur,  qu*i  egcnt, 
quod  nihil  hab.ire  videnlur.  Sed  militcs  Cbrisli  per 
arma  justitix  a  dextris  et  a  sinistris  muniii  debent 
incedere,  ut,  binc  et  inde  diabolum  expngnanles,  et 
in  prosperis  limeant,  ct  in  adversis  conlidanl.  Exlii- 
lieamus  ergo  nos  ut  Dei  minislros  per  gloricm  ct 
innobiliiatem,  id  est  quando  in  gloiia  et  veiicdiionc 
apud  homines  criinus,  non  inde  exlollamur ;  ct 
quando  nos  judicabuiit  esse  ignobiles  alque  con- 
templibilcs,  iion  inde  frangamur.  Eodeni  niodo  aga- 
nius  per  in(amiam  ct  bonam  famam,  id  cst  si  falso 


loleramus,  sed  per  dulceiiinem  mentis  sinius  illis  D  infamamur  de  aliquo  crimine,  vel  si  bonam  famam 
siiav.^s  et  blamii,  ut  iicc  verbo  nec  opere  nostro  illis      habcmus  de  rciigiosa  coiiversatione ,  utrumque  pcr 


vcl  aliis  genercmus  ai^peritatem  atnaritudinis.  Et  in 
Spiriiu  sancio,  ul  oninia  bcnigne  ei  sincere  faciamus, 
siiiit  Spiritus  sanclus  doce!.  El  in  charitute  non  ficta 
ut  affocium  dilcclionis  non  tantuin  in  vuliu  et  verbo, 
st'd  «tiain  in  corde  iiabcamus,  ne  simus  de  illis, 
«  Qiii  loquiintur  pacem  cuin  proxirno  siio,  raala 
auteiii  iii  cordibus  eorum  (Psul.  xxvii).  >  .\tque  in 
nirbo  veritatis  prajdicando  vel  loqnendo,  ut  habeat 
piiram  vcritaicm  sine  falsitatis  adiiiistione  ve!  prse- 
dicitio  nostra  vel  locutio.  Et  in  tiirtute  Dei  ut  non 
noslris  virilms,  sed  dono  virliitis  divin»  credamus 
noii  possc  quidquid  boni  puterimus  agcre.  Omnia 
haic  iu  Apostolo  maxime  prxXulgebant,  ct  in  talibus 


paticnliam  fequaniniiter  ducaniiis,  ul  iios  nec  detra- 
hentes  dejiciant ,  nec  l3uda<!tcs  cxtoilani,  quia  con- 
tingit  nonnunquam  ulrosque  mcnliri.  Ilem  cxbibea- 
mus  nos  ut  seductores  ct  viraces,  id  est  ad  viani 
veritatis  artducanius  cos  qui  crraiit,  ul  c;<'tcri  qui  i;i 
errore  perseveiaiit,  judiccnt  nos  esse  seductorcs. 
cuni  simus  vcraccs.  Si  eniin  sediicere,  aliunde  ali- 
que:n  ad  aliud  persuadcndo  ducere  est,  quaerendum 
cst  unde  el  quo.  Si  a  malo  ad  lionum,  boiius  scilu- 
ctor  est,  nnde  tlJercinias  ait:  <  Scduxisti  me,  Do« 
minc,  et  scdiictus  siim  {Jer.  x\).  Si  aulem  q.uis 
aliqucm  seducendo  ducai  a  bono  ad  maliira,  malns 
«cductor  cst.  In  hanc  cigo  partera,  (iua  scducuuiur 


4057  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAUL!.  —  IN  EPIST.  11  AD  COR.  1058 

homines  a  maload  bonum,  ulinani  omnes  seduttores  A  erant  omnla  possidentes,  quod  cum  ewent  principe» 


ei  voceniur  et  sinius.  Sed  inlideies  aut  (juilibet  er- 
laiites  vocai)unt  nos  uialos  seductores,  si  quos  pote- 
limus,  ex  sociis  eorum  ad  lideni  et  religiosam  oon- 
versaiionem  aitraxenmus.  Erimus  enim  veraces  et 
vera  doceiues,  sed  illi  puiabunt  nos  esse  fallaces,  et 
faJsiiate  alios  seducenles.  Nus  dico  apud  alios  babiti 
xicul  qui  sunt  a  Dco  igiioii,  id  est  reprobati,  <:t  apud 
alios  a  Dco  cugniti,  id  est  approbati.  Vel  ila  sumus 
sicut  illi  qui  sunt  ignoli,  quia  infidelcs  el  superbi 
noi!  dignaiitiir  nos  aspicere  ei  agnoscere,  vel  agiiitos 
abjiciiiiit,  et  tameii  lideles  et  religiosi  iios  agno- 
scunt.  Et  tormcntis  surous  quani  morienles,  quia 
lundiu  torquemiir  ab  impiis  donec  credaraur  esse 
mortui,  et  ecce  Ueo  libfrante  vivimus,  quoniain  eri- 


Ecclesiarurn,  habebant  potestalem  sum£ndi  ex  rcbus 
subjeciorumqua;ciinquesibiforentnecessaria(J/fl»/i. 
x;  Mnrc.  vi ;  Luc.  ix).  Notandum  autem  quia  in 
bis  quse  sunt  adversa,  dictum  esl,  quasi,  ul,  sicul, 
tanquain ;  in  bis  vero  quae  sunl  prospera,  non  esl 
dictura.  Ail  eniin  :  Qtiusi  tristes,  semper  autem  gau- 
dcntes,  elc.  Tristilia  nosira  habet,  quasi ;  gaudiiim 
aiitem  noslrum  non  liabet  quasi;  quia  spcs  qua 
gaudemus,  certa  est.  Tristitia  vero  nostra  qiiasi, 
babel,  qiiiu  iii  somulis  transit.  Qui  soinnium  judi- 
cal,  addii  quasi.  Quasi  sedeliam,  qiiasi  loquebar, 
quasi  prandeuam,  qiiasi  eqiiitaljani,  quasi  dispiila- 
bani.  Totum  qiiasi,  quia  ciiui  evigilaverii,  non  iuve- 
nit  quod   videbat.    Quasi    thesaurum    iiiveneraro , 


piinur  a  raorte  ei  restituiaiur  viia;.  Suinus  eiiim  ut  B  dicit  mendicus.  Si  qiiabi  iioii  esset,  raendiciis  non 


casiigati  quiaiiifideles  putant  se  nos  durls  verberibus 
ac  miuis  casligasse,  ne  ulterius  novam  religioiiem 
prsedicemus ;  ei  non  sumus  mortijicaii,  quia  nec 
corpo'-is  ncc  aiiim;e  necera  ab  illis  pertulimns.  Cor- 
pus  enim  nostruni  adhuc  vivit,  aiiima  quoque  viiani 
iion  amisit,  quia  infidelibus  non  cessit,  ut  a  prsedl- 
catione  vel  confessione  veritatis  silerel.  Etsi  mulli 
marlyres  occiduntur,  Ecclesia  lamen  noii  moriliir. 
Alque  electi  Dci  diiin  super  se  exterius  rapti  in 
allum  animum  ligunl,  qnseque  in  hac  vita  patlun- 
tur,  quasi  longe  infra  labcniia  a  scaliena  ■isp.ciiint, 
ci  (ut  ita  dixcrim)  diim  mente  extra  cainem  ritri 
decertant,  pene  ipsa  qua;  lolerant,  ignoraiit.  Haic 
aulem  de  se  suique  siroilibiis  ita  loquitiir  Apostolus, 


essct.  Scd  quia  quasi  erat,  mendicus  esl.  Itaque 
qtii  niinc  ad  Ixliiias  sa^culares  oculos  aperiuni,  et 
corda  cldudunt,  transit  quasi  eorinii,  et  venli  veriim 
ipsorum,  qnasi  ipsorum,  fcliciias  esl  sssculi;  verum 
ipsoriim  pnena  est.  Nostrum  auiem  quasi  trisiitia 
est,  gaudium  non  est  quasi.  Noii  eiiim  ait  Apnsto- 
lus,  quasi  gaudeiites,  semper  autem  trislaites;  aui 
quasi  trisles,  et  qiiasi  gaudenles ;  sed  ait,  quasi 
trisles,  semper  aiiiem  gauuenles,  et  item  :  Sicul 
egentes  ei  ibi  est  siciit  vel  qnasi.  .Multos  autem 
dilaiites,  hic  iioii  esl  quasi  vel  sicut.  Nihil  habcbat 
.^pustolus ,  omiiia  sua  dimiseial,  divitias  i.ullas 
possidebal,  tamen  addidit  :  Tanquam  niliil  habentes, 
et  ipsum  enim  nihil   liabcre  Apostoli.  quasi  niliil 


ut  omnes  fldeles  ad  ea  loieraiida  vel  agenda  exhor  •      babere  erat.    Et  omtiia  poisidentes,  ibi   iion  dixit 


tetur.  Ac  si  disripulis  dicat:  No^  qiii  inagisiri  su- 
inus,  ita  vivimus;  vos  autem  qui  nos  iinitaridebeiis, 
txemplum  nostrx  conversationis  iiiseqniraini.  Qui 
ct  adjungit :  quasi  triites,  subaudi,  foris  apparenius, 
prqpter  molestias  tribulalioiium  quas  patiinur,  sed 
semper  suinus  gaudentcs  intus  piopterspem  futuraj 
remuneratiouis.  Noii  solum  eiiim  non  contrisiamiir 
in  advevsis,  sed  ctiam  gaudemus,  et  hoc  seraper.  £t 
suinus  sicut  eyenies .  quia  nibil  in  praesenti  sceculo 
videmur  babere,  sed  tamen  muUos  sunius  Incuple- 
lunles,  quia  spiiitales  divilias  largiiniir  credentibus. 
Suinus  eniiii  tanquam  penitus  nihii  habentes,  quia 
nibil  propriiim  cariialiter  habemus,  etiam  omnia 


qiiasi.  Quia  quaii  egeh.it,  noii  aulein  quasi,  seo 
vere  multos  ditabat.  Nain  el  sanciis  qui  eraiil  in 
Jeiusalem,  victuiii  rainistrabat.  Quasi  niliil  habebal; 
non  aulcm  quasi,  sed  omnia  possidebat.  Itaque  in 
bis  quae  existimantur  adversa,  quie  siiperiiis  per 
igiiobilitaiem  el  infaniiam  praftsigiiavit,  qureque  a 
sinisiris  esse  descripsit,  addidit  quasi,  vel  siciit, 
aut  tanqaam.  Iii  his  vero  qus  prospera  repiitaiitur, 
el  dextrse  parles  appellantur,  qu.^equc  vocabulo  gra- 
tise  et  bon.^e  fama;  praemonstravit,  non  apposuii  quasi 
vel  aliquid  tale.  !n  prosperis  enim  vel  dextris  est 
verilas,  in  ad^ersis  autem  et  sinistris  umbra  vel 
similitudo,  non  ipsa  res.  Qiise  autem  a  dextris  de- 


possidomus,  id  est  non  soluin  peoiinias,  sed  ci.iam  f)  scripsit,  siinl  arma  dextra  jnstorum.  llla  etiain  quas 

ipsos  pecuiiiarum  doininos,  qui  se  iiobis  iradunt,  et 

res  suas  ad  pcdes  nostrcis  ponuiU.  Sirailiter  et  vos, 

licet  in  adversis  quasi  tri^ies  appareatis,  seuipcr 

la  I  en  per  spem  iiitus  gaudele.  Et  si  babctis  divitias, 

estote  quasi  egeiacs,  quamvis  noii  siiis  egentcs,  id 

esi  in  spiritu  pauperes  estote,  sed  inulius  elecmo- 

syi.arum    vestrarum   beiieliciis   locupletare  cuiate. 

Esloie  tanquam  niliil  hnbentes,  id  ost  meiilis  despeclu 

cuncta  qu;u  balielis  pio  niliibi  ducentes,  ei  tali  cogi- 

tatione   silis   omnia    vestra  possidentes   quia    tunc 

meiis  vestra  per  haec  non  lenebilur  iii  iinis.  Sed  et 

quilibet   sancti  pauperes  omnia   possident ,  etiam 

lcniporalia,  quoniara  nihil  deesi  riinentibus  Deum. 

Aposloli  vero  cum  uibll  babere  videreutur,  iu  bofi 


a  sinistris  denotavit ,  sinistra  sunt  arnia  eorum. 
EITiciuntur  enini  viro  peifecto  arma  justitiae  , 
si  haec  illata  sibi  magnaitimiter  sustinuerit ,  quia 
per  haec  dimicaiis,  ct  istis  ips:s  quibus  impugiiari 
putatur  adversis,  lanquam  arniis  uiendo,  eisqiie 
velul  arcu  ct  gladio,  sciitoque  vaiidissiino  contra 
illos  qui  haec  ingerunt,  raunitus,  profectum  siiae 
patiei-.tiae  et  virtutis  acquiret,  et  gloriosum  constaa- 
tije  triuinphum,  nec  adversis  dejictus,  nec  prospciis 
elatus,  nec  ad  laevani  irisiilius  inipiilsus,  nec  ad 
dexteram  laiiis  raotiis,  sed  in  medio  per  viam  rectaiu 
iiidecruiab.liler  giad  ens. 

I  Os  nostruni  patet  ad  vos,  o  Corintliii,  cor  rto- 
1  strum  dilatatum  est.  Non  angustiamini  iB  nobi»- 


J059  HERVEI  BURGIOOLENSIS  MONACH!  1060 

«  an"ustiamini  autem  in  visceribus  vestris.  Eaiiuiem  ,\  mt.joia  ipsiiis  dona   capiaiis.  Diialamini  per  amo- 


I  atilera  habentes  rcnmnerationem,  lanquam  (iliis 

<  dco,  dilalamini  et  vos.  Nolite  ducere  jugum  cuin 

<  infidclilius.  Ou»  enim  pai  ticipaiio  justitix  cum 
t  iniquitato?  aut  quae  societas  luci  ad    lenebras? 

<  Quae  autem  conveni.lc  Christi   ad  Beliai?  aut  qua 

<  pais  fidcli    cum   infidcli?  Qui  autera  conseusus 

<  templo  Dei  rum  idolis '!  t 

Solent  plerumque  etiam  justi  laudare  bona  quae 
dicunt,  noii  quo  ipsi  suis  laudibus  inliient,  sed  quo 
auditores  suos  ad  audiendi  sollicitudinem  accen- 
dant,  ut  dura  eorum  roce  prseferuntur ,  ab  eoruia 
cordibus  ardenliori  aBcctu  rapiantur.  Unde  nunc 
Aposlolus  cum  mira  Corinthiis  et  multa  dixisset, 
sdjunxit  :  Oii  nostrum  palet  ad  vos,  o  Corinthii,  cor 


rem  justitix,  ui  copiam  virlutum  capiatis  in  latitu- 
dine  mcniis  vestrse.  Yos  dico  habentcs  in  futuro 
eamdem  remuaerationem  quam  ego,  si  nuiic  ita  di- 
latatl  fueritis  ut  ego,  dilatemiiii  amplitudine  cbari- 
tatis,  ut  onmes  homijies  pie  diligaiis ,  ci  non  per 
timoris  angustiam,  sed  per  araoris  latitu  linem  i>ona 
laciatis,  ditaiamini  et  vos  in  bonis  operibus  per  li- 
berlatem  amoris,  et  nolite  jugum  antiquae  ser^itutis 
quae  in  iege  cst,  ducere  cum  infidetibus,  id  est  cuin 
pseudoapostolis,  qui  fidem  Christi  conantur  ener- 
varc,  et  carnales  obsei"vai)lias  legis  statuere.  ipsi 
enim  cuui  sint  sub  jugo  scrvitutis,  ubi  omnia  per 
timorem  fiunt,  sludent  vobis  suadere,  ut,  abjecta 
lege  libertatis,  id  est  libertale  charitatis,  snbjiciatis 


tmstrum  dilatatum  est.  Et  hoc  etiam  causa  libertatis  ^  colla  veslra  eum  eis  jugo  iegis.  Sed  vos  nolile  par- 

licipes  fieri  serviiutis  eorum,  quia  vos  estis  justi  per 
fidem,  illi  vero  iniqui  per  legis  Iransgressionem.  El 
qum  panic:palio  est  jusliliw  cum  tHt<;utra(e  7  NuUa. 
Quoniam  mox  annullatur  justitia,  si  pariicipatinnem 
habucrit  cum  iniquitate;  et  ideo  ne  pareat  justitia 
vestra,  caveat  habere  participationem  cum  iniqui- 
late  illorum.  Nulla  communio  vel  in  cibo  vel  io  potu, 
vei  in  aiiquo  sacramenio  yos  eis  conjungat,  cum 
sint  ob  iniquitatem  perfidiae  ab  Ecclesia  separati. 
Aut  qucB  soeiefas  tuci  ad  ienebras?  id  est  in  quo  pos- 
sunt  habcre  communiouera  illi  qui  sunt  iux  suffi- 
ciens  ad  atiorum  illuminationem,  cum  illis  qui  sunt 
tenebra?;,  id  esi  caci  et  caccantes  alios?  Nulla  so- 
,  cieias  est  lucis  et  tenebrarum,quia  lux  hnjus  mundi 
'  obscuratur,  si  se  sociaverit  tenebris.  His  non  est 
societas.  Sed  Clirisii  ad  Betial,  id  est  ad  diabolum 
qu<e  conveniio  potest  fieri  ?  Id  est  illi  in  quibus  ba- 
bitat  Cbristus,  ct  qui  sunt  membra  Cbristi,  in  quc 
convenire  possunt  cum  illis,  in  quibus  habitat  dia- 
bolus,  etqui  sunt  membra  dlaboli?  Jn  nullo.  Quia 
mox  deserii  eos  Cbristus,  si  se  merabris  Satanx 
conjunxerint.  Belial  inlerprelatur  nbsque  jugo  (Ju 
dic.  xix),  et  sign'l!cat  illum  angelum,  qui  nec  Deo 
subjeclus  esse  voluit.  Cujus  membra  sunt  oinnes, 
qui  praecepiis  Dei  noluul  subjici.  Aut  qum  pars  fi- 
deti,  id  est  Chrisiiano  cum  infidetif  id  est  cum 
pseudoapustoio  lideni  Cathulicani  destrnente.  Nulla 
est  hispars  conimunis.   Sed   iemplo  Dei,  id  est  illifi 


dixit  ac  pur*  conscientise.  Male  eiiira  sibi  conscia 
mens  loqui  irepidat,  sensum  perdil,  in  verbis  er- 
rat.  Et  est  sensus  •■  Ita  provocati  sumus  profectu 
vesiro,  ui  lacere  non  possirous.  Profectus  enim 
discipulorum  aperit  os  magistri.  Os  nostrum  patet 
ad  vot,  quiiniara  niulta  dixiiuus  ac  dicimus  ad  vos 
corrigendos  et  inslriiendos,  qu»  gratanter  accipere 
ciincta  debetis.  Ei  ideo  patet  ad  vos  os  nostruin, 
quia  charitate  dilatalum  est  cor  nostrum.  Lata  di- 
lectio  cordib  noslii,  qu.-e  vos  omnes  compieclilur, 
non  sinit  ut  '.aceanius  ea  quse  prosunl  vobis.  Ex 
abundantia  enim  cordis  os  loquitur ;  et  ubi  charitas 
est,  lion  sunt  angustia;  (Slattlt.  xii).  Cor  nostrum  di- 
lataium  esl.  Cordis  diiatatio,  justitia>.  est  delectatio. 
Hoc  muiius  est  Dei,  ut  in  praeceptis  ejus  non  timore 
pcsnae  angustemur,  sed  dileclione  ei  delectatione 
|USlitiae  dilatemur.  Cor  nostrum  dilalutum  esl.  Licet 
enim  caro  nostra  sit  tribulationibus  et  pressuris  an- 
gusla,  cor  tamen  inlus  latitudini  liberum  gaiuiet 
exterioribus  poenis.  Cbaritas  cnim  noo  angustatur. 
Si  quis  vult  non  angustari  in  terra,  in  latitudine 
cbaritalis  habilct.  Quidquid  eiiiin  fecerit  ei  bonio, 
non  eum  angustai,  quia  itlud  uiligit  quod  non  no- 
cet.  Et  quia  nostrum  cor  ila  dilatatum  est,  atque 
nnstrum  os  patens,  ideo  nrn  angustiamini  in  nobis, 
id  est  nolite  puiare,  quod  habeatis  in  nostro  ma'- 
gisterio  vel  nostrae  r.onversalionis  exemplo  uilam 
scieutiae  vei  boni  operis  striciuram  ct  inopiam.Nos 


enim  dicimus  et  facimus  quid(|uid  erga  vus  diccrc  D  i>i  quibus  habitat  Deus,  qnis  consensus  poiest  esse 


et  facere  deberous,  sed  potius  angusliamini  in  vi  • 
sceribus  ticstris ,  id  est  intelligitc  quod  angustia  ct 
parvitas  scientias  et  boni  opeiis  quain  habctis,  esl 
iu  cordibus  vestris,  quae  dura  suntad  intelligendum 
et  faciendum.  Qui  eiiim  nobispscudo  prjelertis  apo- 
siolos,  pulaiis  quod  angustia  et  parvilas  imeHigcn- 
tiie  vestrsR  vel  saiictitatis,  sit  in  nobis,  id  csl  in  no- 
stra  culpa,  cum  ipsa  sit  polius  in  cordibus  veslris, 
id  est  in  ciilpa  duriti»  meiitiuin  vestrarum,  quia 
non  suiit  dilatnlai  sicut  cor  nostruui.  Sed  iiunc  dico 
vobis  tanquam  filiis,  id  est  taiiquam  illis  qui  exem- 
pluni  meum  cum  siin  pater  vester,  scqui  dcbetis, 
dilalaminl  et  vos,  slcut  ego  dilatatus  suin,   id  cH 


cum  idolis  ?  id  est  cuin  sacrificiis  carnalium  obser- 
vantiarum,  quae  nnn  jani  Deo,  sed  diabolo  offerunt, 
el  idololatrix  deputantur.  Nullus  eis  consensus 
ad  iiivicem.  Tot  niodis  oslensumest,  communiunnii 
psendoapostoloruni  esse  vilandam.  Possunt  et  aliu  r 
forsitan  haec  verba  Iractari.  Nolite  jugum  dueen' 
iiiiquitalis  cum  inlidelibus,  id  est  cum  gentibus,  nt 
siibdiii  sitis  jugo  peccati  sicui  illi,  cuni  debeatis  in 
libertalc  cbariiaiis  servirc  justiliae.  Quai  enim  pnr.i- 
cipalio  est  justitiai  cum  iniquitale  *  aul  quce  socieias 
luci  ad  tencbras  ?  nulla  participatio  esi  justiti;e  ei 
iniquiiali,  non  soluin  qiix  foris,  sed  etiain  qiine  in- 
tiiS  in  Ecclesia  est.  <  Novit  enim  Dominus  qui  ;unt 


per  iatellectum  dilatamini  auxilio  fratia;  Dei,  ut     eiuii,  et  recedat  ab  iniquitale  omnis  (|ul  )i)>'*K£t  na' 


I 


4061 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  II  AD  COR. 


1061 


men  Doniini  (//  Tim.  n).  >  Nulla  etiam  societas  est  \  bet  cum  idolis.  Vos  enini  csiit  ipsuro  temphioi  non 


luei  ei  tenebris,  iiou  solum  quae  foris,  sed  etiatn  quse 
inlus  sunt.  <  Quoniam  Deus  iux  est,  ei  teuebrse  in 
eo  non  sunt  ullae  (/  Joan.  i).> —  t  Qui  auieru  odit 
fratrem  suutn  iu  tenebris  est,  et  in  tenebris  ambu- 
lat  (/  Joan.  ii).>  Si  dixerimus  quod  socielatem  ba- 
benius  cum  Deo,  et  in  tenebris  ambulanius,  meuti- 
mui  (/  Joan.  i),  Non  est  ergo  socieias  luci  et  tene- 
bris.  Quid  igitur  faciemus  ?  Socieias  cura  Deo  lia- 
benda  est.  Alia  spes  vitae  reternae  nulla  est.  «  Deus 
vero  lux  est,  et  tenebrse  iii  eo  non  sunt  ullse(itiia'.).> 
Iniquitates  autem  et  peccala  sunl  tenebrse.  Iniqui- 
tatibus  et  pecciUis  premimur,  ne  societatero  cuin 
Deo  habere  possimus.  Qu.tb  ergo  spes  cst  ?  Si  conti- 
teamur  peccata  nosira,  fidelis  et  justus  est,  ut  re- 


deorum  moiiuorum,  sed  Dei  vivi,  id  est  vns  estis  in 
quorum  cordibns  habitat,  et  prxsidet  Deus  qui  iii  <e 
vivens  est,  et  vilam  suis  dat  aeternam ;  sicut  econ- 
trario  idola  sunt  mortua  suis  cultoribus,  quia  eis 
sunl  causa  mortis  stern.-e.  Ila  eslis  templum  Dci, 
sicut  ipse  Deus  per  scripturam  Testameiiti  Veieris 
dixit :  Quoniam  inhahilabo  in  illis  {Lev.  xxvi) ,  id  est 
in  menlibus  illorum.  Cum  Deus  ubiqiie  sit,  in  illis 
tamcn  habitat,  qui  ejus  sentiunt  benoficiuin ,  et  fa- 
ciunt  voluntatem.  Inhabitabo,  inquit,  in  iltTs  ei 
inambulabo  inier  eos  ,  id  est  proinovei)o  illos  in 
proveclu  viriulum.  Inambulat  enira  Deus  iii  nobis 
prxsenua  suse  inajcstatis,  si  latiludinem  invenerit 
charitalis.   Quam    eniin    latum  est  ubi  deambulat 


mitlat   nobis   peccala   nosira,  et  emundet  iios  ab  B  Deus ;  cJ  cro  inquit  i7/orum /)eus,  id  est  illi    rae  so- 


omni  iniquiiaie.  Quo  facto  societatera  babebimus 
cum  illo,  quia  lux  erimus  in  ipso.  Qute  aulem  con- 
veniio  Cltrisli  ad  Belial?  Bclial,  iii  diximus,  intcr- 
pretatur  abs^ue  jugo  {Judic.  ix).  Quicunque  ergo 
non  Dei,  sed  suam  voiunlatem  sequuniur,  hoc  vo- 
cabulo  possunt  designari,  quia  sunt  absque  jugo  ti- 
rooris  Dei,  absque  jugo  disciplinse  spiritalis.  £t  ssepe 
tales  dicunt  se  Cbrislianos.  Sed  qua;  convenlio  Cliri- 
sti  ad  Belial  ?  ChTislas  hurailiavit  semetipsum,  fa- 
ctus  obediens  usque  ad  mortem  (Pliilip.  ii) ;  >  isti 
auteni  exioUunt  semetipsos,  noleotcs  obedieniis 
jugo  subjici.  Quas  igitur  conventio  istis  et  Cbristo? 
Noii  sit  itaque  sine  Dei  jugo  ,  quicunque  vult  con- 
venire  Chrislo.  Aut  quce  pars  fideli  cum  infideli  ?  j,,,., 
Vel  quis  consensus  templo  Dei  cura  idolis?  IIoc  re-  dem 
cte  dicturo  est  illis  Corintbiorum,  qui  cum  infideli- 
bus  manducabant  sacrilicia  idoloruui.  Potest  et  ali- 
ter  intelligi :  i  Fidelis  eniin  Dominus  in  omisibus 
yerbissuis  Csa/.  cxLiv),t  quoiiiam  tideliler  adim- 
plet  vel  adimplebit  quaecunque  locutus  esi.  Ille  au- 
tem  est  inOdelis,  qui  verba  sua  negligit  adiiuplere, 
ut  faciat  bona  qux  se  facturuiii  proinisit.  Qux  igi- 
lur  pars  est  fideli  Deo  cum  infideli  homine  ?  Qui 
enim  mandala  Dei  adimplere  noluerit  fideliter , 
quam  parlem  cum  Deu  habere  poterii?  Quis  autem 
consensus  iemplo  Dei  cum  idolis  ?  «  Teniplum  enim 
Dei  sanctum  esl,  quod  eslis  vos  {I  Cor.  iii),i  et 
avaritia  est  idolorum  ser^itus  (Cotos.  iii).  Cur  crgo 


lum  colent  Deum,  quia  uon  erunt  de  illis,  quoruin 
deus  venter  est  {Pliilip.  v),  vel  qui  vitium  quodlibet 
pro  Deo  colunt,  et  ego  proiegain  illos  ab  incursu 
vitioruni,  atque  dabo  illis  successuin  virtutum,  et 
ipsi  erimt  niilii  popiUus,  id  est  ila  milii  erunt  dovoti 
et  dediti  in  unitate  concordise,  ut  non  sint  de  hoc 
niundo.  Prupter  quod,  id  cst  quia  pronsitto  me  in 
vobis  habiiare  et  inatubulare,  exite  de  mcdio  eorum, 
id  est  de  mcdio  pseudoapostolorura ,  et  ieporaivini 
ab  eis.  Quandiu  enim  patimini  eos  morari  inter  vos, 
et  sustinelis  prsedicationem  eorum,  tandiu  estis  in 
medio  eorum,  id  est  intra  consortium  eorum,  ei  ir- 
retiti  crrore  ipsorum.  Exile  de  medio  eorum,  no 
sitis  in  medio  communionis  eorum,  conclusi  in  eo- 
rcalu.  Et  ita  exilc,  ut  separemiiii,  id  est  ut 
seorsum  parati  sitis  ad  bene  agendum,  sequestrati  a 
cumniunione  eorum.  Et  hoc  dicit  ac  prKcipit  Do- 
ininus,  non  ego.  El  ne  teliyeritis  tmmundum,  id  est 
carnales  observantias,  quas  illi  siiadent  vobis,  quae 
jam  posl  Domini  lesurreciioiiem  non  valont  ad 
eniuiidalionera  ,  sed  ad  contaniinalionein  eo- 
rum  qui  tangunt,  id  est  custodiunt  eas,  et  si  ita 
vos  acoranuinione  perversilaiis  eorum  separaveritis, 
ut  sancte  et  juste  vivatis,  ego  recipiam  vos  in  cce- 
leste  regnum,  quos  a  paradiso  ejcceram.  Vel  exite 
de  medio  perversoruni  qui  sunt  in  Ecclesia,  exite 
non  corporalitcr,  sed  spiritaliter,  id  esl  facile  quod 
pertinet  ad  correptioneineorum.quantuin  pro  unius- 
illi  qui  sunt  vel  debent  esse  templum  Dei,  consen-  q  cujusque  gradu  atque  persona  salva  pace  fieri  po- 


tiuiit  avaris,  nec  redarguunt  eos?  Cur  non  timent  ne 
per  hunc  consensuin  Deus ,  qui  in  eis  habitare 
Eolet,  deserateos,  et  fiant  etiam  ipsi  habitaculum 
Satanse? 

(  Vos  enim  estis  templum  Dei  vivi  (/  Cor.  iii,  vi), 
I  sicul  dicit  Deus  :  Quoniam  inhabitabo  in  illis,  et 
«  inambulabo  intereos;  et  ero  iilorura  Deus.etipsi 
«  erunt  mihi  populus  (Levil.  xxvi).  Propter  quod 
I  exite  de  raedio  eorum  ,  et  separamini,  dicit  Domi- 
«  nus,  et  imniunduni  ne  teiigeritis ;  et  ego  reci- 
(  piam  vos,  et  ego  ero  vobis  in  patrein ,  et  vos  erilis 
<  mihi  in  filios  ct  filias,  dicil  Dominus  omnipolei|s 
f  {Jer,  XXXI ;  Ua,  i,ii),> 

Recie  4iu  qi^ia  templum  Dci  cousensuin  non  ttao 


test.  Qui  eniin  sic  agit,  liberexitde  medio  nequitise 
ct  daraiiaiioniseorura.Objurgando  enim  criminosos, 
exit  de  medio  corum  liber  in  conspectu  Dei,  cui  ne- 
que  Deus  sua  peccata  imputat,  quia  non  fecit:  ne- 
que  aliena,  quia  iion  approbavit;  neque  per  negli- 
gentiam,  quia  non  tacuit;  neque  per  superbiaro, 
quia  in  unitaie  permansit.  Sic  ergo  spiritaliter  exite 
de  inedio  eorura,  nun  scindentos  uiiitatem  Ecclesiae, 
sed  increpanles  perversiiatera  nequilise,  ne  niajus 
inalum  coramiltatis  in  separatione  bonorura,  quara 
fugitis  in  conjunctione  malorum,  et  separarnini  non 
corporaliter  ab  eis,  sed  spirituaiiter  a  coiisorlio 
pravitatis  eoruin.  Et  iiiniiunduin  w  letigerjtis,  «4 
cst  peccato  eurum  (le  CQnsenserilis.  ToleraRili  lunt 


1063 


HERVE!  BURGIDOLENSIS  MONAaS 


10C4 


enim  ubiquc  proximi,  quia   AbM  fieri   non  valel,  A  df"»  "«  teiiyeritis,  et  ego  reeipiam  ves,  ita  legitur  ia 

qiio.in  Cain  rnalilia  non  excrcei.  Unum  veroesl,  pro 

quo  viiari  maloriim  socielas  debeai,  ne  si  foriasse 

coiTit;!  rton  valenl,  ad  imitaiionem  trahant;  ei  cura 

ipsi  a  sua  iiequitia  iion  iiiuteiilur,  eos  qui  sibi  con- 

piiicti  fuerint,  perviriunl.  «Corrumpunt  enini  inores 

Uoiios  colloquia  niala(/  Cor.  xv)    i  Sieut  ergo  pei- 

fecli  viri  perversos  proximos  non  debent  fiigere.quia 

cl  eos  s«pe  ad  reciiludinem  trabunt,  et  ipsi  ad  pei- 

vcrsilatein  nunquani  trahuiitur;  ita  infiniii  quieuii- 

que  societateni  declinare  debent  pravorum,  ne  niaia 

quse  frequeiiler  aspiciunl  et  corrigcre  non  valeiit, 

lielectentur  imitari.    Unde  nunc  cis  apte  dicitur  : 

Exite  dt  medio  eorur.i  ei  separamini.  Hoc  cnim  agcn- 

duin  est,  iicn  more  schismaticorum,  sed  more  eo- 


Isaia  :  «  Recediie,  recedice,  exite  inde,  poilulum  no- 
lite  langere,  exite  de  menio  ejus,  mundamini,  el 
congregabit  vos  Deua  Israe!  (Jsa.  iii).  >  !|lud  vero 
quod  sequitiir,  ct  ego  ero  vobis  in  Patrem,  et  vos 
eritis  mibi  in  iHios  et  lllias,  noii  faciie,  sicut  re.or, 
in  nostiis  codicibiis  apparet  unde  suinptum  sit,  nisi 
forte  cx  eo  quod  p*r  Jorcniiam  dixil,  i  et  factus  sum 
Israeli  Pater  (Jer.  xxxi) ;  »  ei  per  Isaiani  :  <  Aafer 
filios  meos  de  longinquo,  et  lilias  nicas  ab  e.xtremis 
terrs  (Isa.  XLr.i),  >  vel  ex  aliquu  simili  loco.  Se- 
qoitur  : 

CAPUT  V!!. 
«  Has  ergo   babcntes  prnmissiones,   charissiini, 
i  mundemus  nos  ab  omni  inquinamentc  carnis  et 


rum  qui  cansa  religionis  petunt  eremum  ve)  rfimo-  ^  '  ''P'''''"^  peificientes  sanctificatroaem   in   Umore 


tiorem  locum.  Et  ne  tetigeritis  immundum,  id  est 
ininuinditiam  coiiiquinatioiiis  eoruni,  cucrt  ipsi  tan- 
gere  participando  nohiiit  miinditiam  veslise  sancti- 
taiis.  Ei  ego,  sicut  dictum  est;  vos  oiira  abjectos 
nunc  recipiam  in  coeieslem  gloriam.  Et  vobis  in  illa 
regiii  gloria  recepiis  ero  in  Patrem,  id  est  ero  Pa- 
ter,  el  ita  vos  diligens  ut  Paier,  quia  meipsum  vo- 
bis  perpetualiter  dabo,  et  vos  eriiis  milii  in  fiHos  ei 
/ilias,  id  esl  eritis  milii  filii  et  filiae  hoc  est  eritis 
mihi  siiniles,  ut  scriptum  est  :  «  Similcs  ei  erimus 
qooniam  videbimus  eum  siouii  est  (/  Joan.  iii).  > 
Non  solum  enim  in  lilios  critis  mihi,  id  est  gloriam 
nic.im,  sod  et  in  (Ilias.  QuoJ  ve!  proptor  iitrumqiie 
sexiim,  vel  propter  fortes  et  inlirmos  dicitur,  vel  r  ^^  '*'""'   inqiiinamcnto  carnis,  ut  omnia  vitia  car- 

quia  major  diligenlia  cullus  et  cusiodia;  filiabus  ad-      ""''"  '•■"=-■'•■•-   ='•  -'- =  = — '■ '-'■— 

hibeii   solet,  qiiam    filiis.  El  idco  pcr  filias  vcluit 


Dei. 

Qiioniam  Doiiiinus  praecepit  utexeamus  de  medio 
coinquiiiationis  peocantium,et  taiita  nobis  inde  boni 
promisit,  ergo,  chartssimi.  nos  qiii  lales  habemus 
promifisiones,  id  est  quilms  promissa  sunt  lalia,  si 
nos  separaverimiisa  contaminationemalorum, muB-' 
demns  nos  ab  omni  inqninamento  carnis,  et  tpiritut, 
ei  perficiannis  sanciificaiionem  utriusque.  Inquina- 
mentum  carnis  esl,  quod  per  carnem  conimittitur, 
sicut  luxiiria,  homiciduni  et  similia.  Inquinamentum 
spiritiis,  quando  sola  cogilatione  peccatur,  sicul 
mentis  elatione  vel  invidia  sive  odio.  Einundemus 
ergo  nos  non  tantum  ab  inquinamento,  sed  prorsus 


fnriassis  oslendere,  qiiia  sic  se  liabebit  erga  fiileks 
animas,  siciit  patererga  filias,  ornando  veste  jiiciin- 
ditatis,  et  removcndo  voUiiitatera  totius  lurpitudi- 
nis,  iit  sponso  coelesti  semper  placeant  in  ornatu 
decoiis  et  amore  puriiaiis.  Et  inde  nolite,  inquit, 
dubitare,  quia  h«c  cicii  Dominus  omnipotens,  id  est 
ille  promittit  vobis  ista,  qui  omnia  potest  facere. 
Notandiiin  qiiod  Apostolus  hacc  vel  juxta  sensnm, 
vel  jiixla  liiteram  ex  diversis  Scripturarum  iocis 
posuit.  Nam  qnod  .lil  :  Inhabitubo  in  illis,  ct  inam- 
butabo  inler  eos,  et  cro  illorum  Deus,  el  ipsi  erunt 
mihi  populus,  sic  legiinus  apud  Ezecliiclem  :  «  Dabo 


nalia  fugiadius.  Et  ab  oinni  inquinamenlo  spiriius, 
ut  coisehsum  pfccali,et  r.Ttera  omnia  qii3!  spirilum 
inquinant,  expellamus  a  cordibus.nostris.  Tuncvero 
perlicimus  sanclificationem  carnis  ct  spirilus.  si 
iitiaque  munda  scrvamus,  el  bonis  actibns  insuda- 
mus.  IKcc  enim  sanctificatio  utriusque  facla  est  di- 
vinitus  in  bapiismo.  Sed  nos  perficinnis  eam  si  per 
menibra  corporis  insistimus  bonis  nperibus,  el  meii- 
tcm  intiis  magis  ac  magis  adornamus  .sacris  virtu- 
tibus.  Qux  perficionda  est  in  timore  Doniini,  ut 
semper  vereamur  Dominum  oflTendcre,  siiie  cujus 
gratia  nihil  boni  possumus  agcre.  Qiii  enim  sineti- 
niore  Domini  viilt  bunum  aliquod  faccre,  superbus 
est,  et  perdit  qiiidquid  facit.  Vel  niundemus  nos  ab 


sanctiUcationciu  nieain   in  medio  eorum  in  pcrpe-  p  omni  inquinamcnlo  carnis,  id  est  ab  omni  contami- 


tuuin,  ei  eril  tabernacnlum  meum  in  eis,  ct  eio  eis 
Deus,  et  ipsi  crunt  mihi  populus  (Ezech.  xxxvii).  i 
Nara  pro  eo  quod  dictum  est :  t  Dabo  saiictificalio- 
nem  meam  in  medio  ebrum,  •  .Aposiolus  posuit, 
inhabitabo  in  illis.  Et  pro  eo  quod  diciuio  est  :  «Erit 
laberiiaculura  meura  in  eis,  >  Apostolus  subjecit, 
inambulambo  in  itlis.  Tabernsciiliim  enim  est  iii  iti- 
iiere.  Sed  et  in  Levitico  .reperitur  hnec  sententia, 
prasler  quod  ibi  cst  secunda  persona.  Sic  enim  di- 
ctuiii  est ;  «  Poiiam  tabernaculum  meuni  in  medio 
«■estri,  ambulabo  iiiter  vos,  et  ero  vestcr  Deus, 
vijsqiie  eritis  mihi  populus  {Levit.  xxvi).  >  Quod  au- 
teni  subjtmxil  Apostoius  :  Propler  quod  exite  de 
fneUio  eorum,  fl  separamini.Uicit  Dominus ;  et  immun- 


iiationc  cariialis  observantise,  et  simus  perficieniet 
snnciificationcm  spiiitus,  id  est  spiriialis  observan- 
tia^  quam  ccepiinus  facere,  ut  spiritaliier  legera 
implcamus,  noii  carnaliier,  cl  hoc  in  timore  Do- 
mini,  qui  legem  dedii,  non  ui  carnaliter  observa- 
reiur  semper,  sed  lanUim  usque  ad  lempus  corre- 
ctioiiis. 

<  Capite  nos.  Nemincm  Ixsimus,  ncminein  corru-i 

<  pimiis,  nemincm  circumvenimus.  Non  ad  coii, 
I  demiiationem   vestram   dico.    Prasdiximus   eniii 

<  quod  in  cordibus  nustris  estis  ad  coiumoriendiin 

<  el  ad  convivendum.  > 

Nos  ila  vos  admoncmus.  Et  vos  capiie  not,  id  csi 
accipite  quod  dicimus,  accipite  spiritualem  cibua 


1065 


COMMENT.  IN  EPlSTOLAS  PAULl.  —  IN  EPIST.  II  AD  COR. 


im 


qiicm  vobis  offerimus.  Vel  capite  nos,  non  pseudo-  A  cia  ba;c  de  priniae  epislulae  coiTcclionc  cst,  quani 


aposlolos,  id  est  noslrum  exenipluni,  noa  illorunt 
accipile  iii  omnibus  iniitandiim.  .4ut  capite  uos,  id 
esi  considerate  quales  snmus.  Et  debelis  nos  ca- 
pere,  quia  nemiiiein  vestrum  Liesimus  imprnperando 
ei  prfeterita  criniina,  sicut  pseudo,  qui  vobis  veterem 
improperanl  idololatriam ;  ct  iieminem  veslrum  cor- 
nipinius,  id  esl  nullius  anima!  iiitegritatem  violavi- 
miis,  sicut  pseudo,  qui  mullos  ex  vobis  corruperum, 
viliando  castilatem  lidei  et  integritatcm  iiinocenlia:. 
Nemiuem  veslrum  circumveniimst,  id  est  flullum 
iasluta  circumveiilione  fraudulenter  decepimus,  ut  ei 
per  iios  aut  per  subditos  iiostros  bona  sua  suljtrahe- 
renius,  siciit  pseudo  q«i  vos  adulatione  callida 
btandc  circuniveiiiunl,  et  res  vestras  artiriciose  sub- 


quia  non  aspere  suscopcrunt,  liduciam  dedenint  ad* 
nioncndi  se.  Visi  sunt  enini  velle  corrigere  se.  Unde 
gloriatur  pro  eis,  animumque  suum  ex  liAc  parte 
coiisolatuiu  pronuiilial,  iii  lantuni  ut  in  on>ni  pres' 
sui-a  superabundare  se  gaudio  dicat.  Videns  enim 
csse  spem  in  liis,  pro  quibus  angustias  paliiur,  gau- 
dctcur.i  iribulalur,  ceitus  se  niercedoin  a  Deo  rece- 
pturum  acquisitai  sahitis  coriini. 

«  Nam  et  cum  venissemus  in  Macedoniam,  nul- 
<  lam  roquiein  babuit  caro  noslra,  sed  omncm  tri- 
«  bulalionem  passi  sumus.  Foris  pugiia;,  iiiius  ti- 
i  mores.  » 

Memorat  qu«  patielatur  causa  credenlium,  ut  eos 
provocctad  cliaritatera  ct  conipassionein,  dixi ;  quia 


trahuiit.  i\'on  arf  coHrfeHmatjonemrestrnmdifo,  id  est  B  snperabundo  gaudio  in  Iribulatione  noslra.   Nam 


nonvos  abjicio,  sed  ut  corrigaminimoneo.  Qui  eniiii 
aliqiiem  condemnat,  non  illi  diraiuit.  Et  est  schsus 
aperiior  :  Non  ine  excusando  vos  condemno,  quasi 
lales  silis.  Non  proplerea  liiec  coinmemoro,  ul  cal- 
lide  dicam  vos  fecisse,  quod  me  lecisse  nego.  Nou 
cnira  possura  ita  de  vdbis  sentire,  qiios  tantum  di- 
ligo,  sicut  dixi  superias,  eo  quod  dileciio  vestia  !an- 
lim  me  faciat  liabere  liduciam.  Pia^dixi  enim  quod 
iii  cordibus  tiostris  estis  epislqh.  Prwdiximusqttod 
in  cordibus  mstris  esiis,  id  est  cura  et  sollicitudo 
vcstrse  salutis  inanet  iii  cordibus  iioslris  ad  coinnio- 
Aenduin  et  ad  coimvend.uin,  5d  est  ad  hoc  ul  vos 
nobiscum  pro  Christo,  si  necesse  fuerit,  moria  ■ 
mini,  et  nobiscum  in  regno  Christi  perpetualiter  vi- 
Tatis.  Es  praidlclis  vult  illos  cognoscere  quo  animo 
uunc  loquatur  s^d  eos.  Quos  enim  participes  vult 
babtr*  et  ad  praesentes  passiones  pro  Chrislo  t-t  ad 
futuram  vitam,  non  utiqiie  illos  abjicit,  seil  ut  par* 
lielpalione  dignos  faciat  evbortatur.  Vel  in  cordibus 
tioslris  estis  ad  commoriendura  et  ad  convivendum, 
id  est  ad  hoc,  nt  nos  vobiscum  moriamur  et  viva- 
miis;  Locest,  si  vos  susiinetis  mortem  peccati  in 
aninia,  nos  iestimemus  illam  monein  csse  nostrain  ; 
et  si  vos  in  oliservatione  justitis  vivitis,  nos  creda- 
mus  lunc  nosipsos  vivere.  Pei-fecta  enim  charitas 
profectura  vel  detrimentum  aliorura  credit  esse 
suum. 

I  Mnlta  mihi  fiducia   est  apud  vos,  multa  mihi 


tribiilationem  passi  sumus  noii  solum  iii  Asia,  sed 
el  cum  venissemus  ad  Maccdoues,  ut  eis  vitse  viam 
monstraremus,  niillam  requiem  habuit  caro  nostra, 
sed  incessanter  vexata  est  assiduis  tribnlationibus. 
Curo  non  hiibuit  requiem.  Ac  si  aporte  dicalur  t 
Qiiia  spiritus  requiem  liabuii,  duni  per  proferliim 
animae  persecutionum  suppllcia  caro  lolcravit. 
Spiritus  enim  requicvit  iii  spe  luturae  reiribu- 
lionis,  duni  caro  laborarct  in  dolorc  pra!senlis  af- 
fii(  lionis.  Non  perniissi  sumus  respiiaro,  scd  omuem 
Iribiilaiionem  peitnlimns,  quia  et  in  corporc  llageU 
lati  siimus,  et  aninio  tiniel)amus  pro  liis,  quos  ad 
lidem  convertcmmus.  Foris  enini,  id  est  in  corpore 
nostro  eranl  pugnw  suppliciorum,  intus,  id  est  iii 
corde  nostro  limores,  nc  hi  qui  nuper  eiant  coiivcr- 
si,  dclicerent. 

Nunc  intelligeremus  Apostolum  memorare  se- 
ditionem  et  pbgas  et  carcerem,  qua;  legitur  in 
Philippis  cum  Syla  pertulisse,  et  itcrum  sedilio- 
nes  ac  perseculiones  in  Thessalonica  et  Berroca 
(Act.  XVI,  x\u),  nisi  sciremus  Apostolum  ncqua- 
quam  adhuc  venisse  Corinlhum  ,  quando  illa  per- 
lulit.  U.ee  aulem  qua;  nunc  memoral,  post  conver- 
sionem  Corinthiorum  passus  est,  quando  vice  se- 
cunda  perrexit  in  Mac.edoniam  ,  nec  referuntur  iii 
Actibus  apostolorura.  Foris  eraint  pugiiai  corpori 
dum  csederentur,  et  intus  aniino  timores.  lllic  eniin 
est  timor,  ubi  et  iiitellectus  est.  Sed  timor  isteerai. 


<  gloriatio  pro  vobis.  Repletas  consolalione,  super-  D  sicul  dictum  est,  propter  eos  qui  crediderant,  ne 


<  abundo  gaudio  in  oinni  iribulalicne  nostra.   > 

Idco  estis  in  cordibus  nostris,  quoniam  muita  fidn- 
tta  cii  mibi  apud  vos,  id  est  multuin  conlido  de  ve- 
stia  correclione  et  salute,  dura  eonsidero  ea  quae 
apud  vos  sonl,  et  multa  ghriatio  esl  mihi  pro  vobis, 
id  est  multura  glorior  apud  alios  pro  vestra  reli- 
gionc.  Videte  ne  frustra  conCdam  de  vobis,  nideic 
ne  in  vacuuin  glorier  pro  vobis.  Repteius  eliamsum 
conidlatiotie  ctjm  audissem  veslram  correctioiiem,  ct 
superabundo  gaudio  in  omni  tribatatiom  itostra,  id 
est  gaudiam  quod  de  vcslra  emcndatiimc  habeo;su- 
perat  oronem  majrorem  tribulalionum  iiostrarum, 
ijoas  in  animn  partim  sustinemus  pro  peccatis  ve- 
stris.  Multa,  inquit,  fidiicia  inihi  est  avud  uus.  Fidii- 
Pixnoi,.  GLXXXI 


passione  ejus  scaKdalizarcntur.  Nam  sibi  quid  jam 
liineret  qui  p.iiiebalur  ?  Vel  foris  erant  iUis  pugiiie, 
qnia  inipugnabanlur  ab  inGdelibus  qui  siint  exlra 
ecclesiam;  intus,  id  est  in  ecelesia  timores  ,  quia 
timebant  ne  diabolus  ibi  aiiquid  operaretur.  Foris 
pugn.^  ab  apertis  inimicis,  intus  timores  a  falsis 
fratribus.  Sic  et  Ecclesia  semper  habel  inimicos,  et 
quos  ferat  foris,  el  quos  gemat  inlus.  Foris  facilius 
evitabiles,  intus  diOicilius  lolerabiles.  Sunt  cnini 
falsi  fralres,  sunt  mali  filii,  et  tamen  filii,  qui  non 
corilra  nos  blaspheiliant  Cbristum  sed  nobiscum 
adorant  Chrislura,  et  in  nebis  pcrsequuiitur  Chri- 
slnm,  sicul  Absalon  patrem  suum  (//  Reg.  xv).  Do 
his  esl  timer  in  Ecclesia,  ne  caiteros  ad  imilaiionein 


1007 


«ERVEl  BUUGIDOLENS  S  MONAClfi 


i;'jrs 


sui  perlraliant.  VaUIe  enim  periculosum  est  inliimis,  A  erhtota,  non  me  pauilel  aspcrfe  scrlFsissej  quia  hot 


liabitarc  cum  tali()us. 

<  Sed  qui  consolatur  huniiles,  consolalus  est  nos 
I  Deus  in  adventu  Titi.  Non  solum  autem  in  adventu 
i  ejus,  sed  etiam  in  consolalione  qua  consolatus  est 
t  in  vobis,  refereiis  noliis  vestrum  desiderium,  ve- 
.•  strum  fletum,  vestram  seinulationem  pro  me  ,  ita 
i  nt  magis  gaudcrem.  i 

Nos  gravem  iiil>uI;aionempassi  snmus.  Sed  Deus 
qui  consotatur  /iiimi/cs,  id  e*t  Iiiimiliatos  passioni- 
bus  pro  Suo  nomliie,  comolaius  est  nos  in  udventu 
Titi  revertenlis  a  vobis,  ut  nobls  essel  solatio.  Nam 
qiiia  Deirs  suorum  non  est  (inmemor,  sed  semper 
dat  eis  iii  adversiiale  solatium,  acceleravil  advert- 
Uim  Tili ,  ul  refiigerio  nobis  csset  positis  in  fervore 


causa  poseebat,  et  bonus  effectus  estsecutus.  Non 
nie  modo  poenilet,  quod  vos  durius  increpans  con» 
tristavi,  quia  vester  profectus  facit  nie  non  pecnr- 
lere.  Eisi  me  poDniteret  propler  charitatem  quia  vos 
contrislavi,  nunc  gaudeo,  quia  profuit  quod  v.os 
conlrisiavi.  Gaudeo  videns  (fuod  epislola  illa  tam 
aspera  vos  conlrislavit,  elsi  ad  horam,  id  est  quam- 
vis  parvo  tempore.  Pcrpendo  enira  utilitatem ,  qu3ft 
proecssit  ex  illa  tam  brevi  tristitia.  Gaudeo  enini» 
non  ideo  quiu  contristali  estis  ,  sed  ideo  quia  ad  pie^ 
niieniiam  eslis  contristati,  id  est  non  mihi  gaudium 
facti  vestra  tristitia,  sed  veslra  poenitentia,  quae 
non  pot«it  essc  sine  tristitia.  Gaudeo  quia  ciiin  pu-^ 
dore  eslis  constristali ,  nou  cum  ira.  Qui  eiiim  re- 


iribulationis.  Magna  enim  consolatio  est  patieolis,  "  prehcnsus  pudorem  patilur,  corrigcre  se  proniiliit. 

Qui  autem  irascitur,  pejorem  se  liituram  ostondit. 
■De  liac  tiistitia  gaudeo,  quia  eontristali  esiis  secun 
duni  Detiin,  idest  secundum  voluntatem  et  inspira-» 
tioiicm  Dei,  ut  in  nitllo,  id  est  iiec  in  contrisiaiionc 
vestra  puiiamini  detri\nenlum  ex  nobis  sed  ad  profe* 
ctum  omnia  proveniant.  Detrimcntum  eniro  audilof 
«X  praedicatioiie  doctoris  patitur,  quando  pneceptis 
ejus  inobetiicns  existit,  cl  priori  peccato  pcccatXiin 
inobedienlia;  adjungil.  Quia  secundum  Deum  cou' 
tiistati  estis,  idcirco  detrimentum  non  patlemiiii, 
sed  commoilum  a>sseqiiemiDi.  Nani  (rtsiilia  qua:  est 
secundum  Deum,  id  est  qtia  quis  dolet  se  fccisse 
quod  Deosodit,  opcratur  pcenitentiam  ducenlem  itt 
salutem  non  transitoriam,  sed  stabiiem  et  seternam. 
Qiii  cnim  inde  trislis  est,  quia  boc  ei  in  seipso  di- 
splicet  qnod  Deo  displicet,  elalwral  illud  poenitendo 
dolere  et  Deo  satisfacere,  ut  possit  ad  salulein  quani 
peccando  amiserat ,  pervenire.  Agit  enim  paeoiten- 
ti.-«m,  et  sperat  Dei  miscricordiam.  Sed  e  coiitrario 
iristiiia  smcuti ,  id  est  qu."  peccalor  qui  se  non  vult 
corrigere ,  trisiis  est  et  dolet ,  atque  erubescit  sc 
detectiim  esse  in  lioc  s.wulo ,  ubi  »il  verecundix. 
de  suis  nequitiis  vult  habere  ,  operatur  xiernam 
morlem.  Et  ideo  cavete  tristitiam  illam.  Trislitia 
enim  sxeuli  est  aut  de  verecundia  reprchcnsae  cul- 
pa;  aui  de  amissis  rebus  pra;se;itibus,  out  de  alienis 
iioii  invasis,  aiit  de  aliena  felicitate,  vel  de  aliqua 
hujusmodi  retorqucri.   Dum   crgo  tali  quis  tristitia 


'•i  secum  habeat  condolentera.  El  magna  nobis 
roiisolaiio  tuit  dum  nostr*  piadicationis  adesse  vi- 
deremus  adjnlorem.  'Sed  non  soiwn  in  adveniu  ejui 
consolatus  est  nos  Deus,  sed  eiiam  in  consolaiioue 
qua  ipse  Titus,  qui  dolorem  habebat  de  iirobedieiitia 
-vestra,  consolatus  est  in  vobis,  id  est  consOlalioneisi 
accepit  de  poeniteniia  vestra.  Nam  quia  vidi  Tituni 
x:oiisolatum  in  vobis.ei  ego  consolaius  sum  inve- 
stra  eraendatione.  Ipse  enim  consolatus  est  iii  vcstra 
voluntate  ad  conversionem  prompta  referens  nobis 
veslrum  desiderium  de  cmeiidatione,  vestrum  fletum 
de  commissis,  veslram  wmulaiioncm,  id  est  indigna- 
«ionem  contra  pseudoapostolos  pro  me,  id  est  pro 
mea  defeiisione.iJa  h(  magis  gauderem  de  vestra  cor- 
rectione,  quam  dolebam  de  noslra  iribulatione. 
NuntiavitTitusillos  haberedesiderium  eiucndandise, 
et  fle;  e  pro  his  quae  male  egerant,  et  semulationera 
babcre  pro  Aposlolo.  Addisccntes  enim  quae  pro- 
inissa  sunt  bene  vivtnlibus,  incitati  sunt  desiderio 
bcneagendi,  utaeterna  pra-mia  mererentar  adipisci. 
Et  correpii  iion  nitebaiilur  excusare,  sed  flebant 
dolentes  quia  peccaveraiit.  Inlelligeiites  cliaritatem 
apostoli  erga  se,  ceeperunt  iUum  contra  adversa- 
Tiosdefcndere.Cnde  ipsefliagis  gavisus  csl,  quia 
non  soliim  se  correxerant ,  seJ  eliam  aniplius  pro- 
f>'cerant.  Profeclus  enim  illorum  augiiieniavit  '.'jiis 
gaudium.  Yel  desiderium  habebant  videndi  .\po- 
sluhini    et  flebant    pi«  desiderio   ejus,    et    altcr 


scmulabatur  alterus  desiderium  pro  Apostolo  vi-  p  lenetBr,  cor  ejus  a  principe  mortis  diabolo  posside- 
deiido. 

I  Quoniain,  elsi  ^-entrislavi  vos  io  epislola,  non 
€  me  poeiiitct.  Etsi  pcenileret,  videns  quod  episiolii 
«  illa  (etsi  ad  horani)  voscontrislavil,  nuucgandei), 
«  non  quia  contristati  eslis,  sed  quia  contrislati 
i  estis  ad  poenitentiam.  Coiitristati  enim  cstis  se- 
«  cundum  Deuni,  ut  in  nnllo  detrimentum  patia- 
I  inioi  ex  nobis  (/  Pelr.  n).  Quae  enim  secunduin 
<  Deiim  iriftitia  est,  poeniteiitiam  iii  saUiieni  siabi^ 
«  lem  operatur.  Sa;cuii  auteiii  trisiiiia  inortcui  ope- 
4  ratur.  > 

•Vere  magnum  percepi  gaudium,  referenle  Tito 
quse  in  vobis  gesta  sunt.  Qwa  «<s«  conlrisiavi  vos, 
•A  est  si  errores  vestros  severius  corripui  in  prima 


lur,  ct  mortem  in  eotrisiiiia  htec  operatur.  Trislitia 
vere  secuiidum  Deum  cst,  aut  sua,  aut  alicna  pec 
cata  lugere.  Etideo  pceuitentiamoperatur,  quae  du- 
cit  ad  salutem. 

<  Ecce  cnim  hoc  ipsum  secundum  Deum  contri 
i  stari  vos,  quantum  in  vobis  iiperatur  sollicitudi- 

<  nem^  sed  defensioncm,  sed  indignationem,  sed  li- 
«  morem,   sed  desideriuin,  sed  .-emulalionein,  scd 

<  vindictani.  i 

Veru  irislitia  q»x  secunduiu  Deum  ror  ailBcit, 
opcralur  pcenitentiam  in  sabueai.  Nam  operatur 
ca  qux  conducuni.  Ecce  enint  iu  vobisipsis  hoc  ap- 
parol,in  vobisipstshoc  expcrti  estis.  Quia  hocipsum 
coiitiislari  vos  seeunduiu   Deum  ,  id  est  hoc  ipsutj 


1069 


COMMENT.  IIN  EPISlOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  11  AD  COR. 


<0T0 


quod  conlristali  eslis  secundum  Deurn,  licct  par-  A  iUos  principaliler  scripsi,  sed  magis  piopter  eccle- 


vura  videatur  esse,  quantam,  id  esi  quara  magnani, 
i)peralur  in  vobis  solliciludinem  emendandi  quod  de- 
liquistis ,  vel  ne  amplius  delinquatis.  Nec  solum 
sollicitudinem  ne  denuo  peccelis  sed  et  defensioncni 
adversus  impugnaiiones  da;monum  ,  quia  non  jam 
sinitis  vos  ab  eis  vinci,  sed  strenue  vosipsos  defen- 
ditis.  Et  non  solum  derensioncm  advcrsum  inimicos 
sed  indignalionem  contra  vosipsos  pro  malis  qu* 
fecislis.  Nec  tanlum  indignationem  ,  sed  et  timorem 
ne  damnemini  pro  peccatis  quse  comraisistis,  vel  ne 
ilcinceps  in  culpas  cadalis,  quoniam  i  beatus  homo 
qui  semper  est  pavidus  (Prov.  xxvui).  i  Neque  so- 
lum  timorem  ,  sed  et  desiderinm,  quo  desideratis  in 
tnelius  provelii.  Et  non    solura  desiderium,  sed  e< 


siam.  Et  hoc  csJ  :  igitur  etsi  scripsi  vobis  de  illis, 
non  scripsi  propter  e«m  qui  fecit  injuriam  patri, 
toUens  uxorem  ejus,  nec  propler  eum  qui  passus  est, 
\i\  est  propter  patrem  cui  uxor  ablata  est,  nam  et 
ipse  graviter  peceavit,  negligens  uxoris  suse  salutem, 
vcl  (ilii,  et  scienter  ferens  et  silenter  lanlum  flagi- 
tium,  sed  potius  scripsi  pro  omnibus  vohis  ad  ma- 
nifestandam  solliciludinem  nostram  quam  hubemus 
pro  vobis,  id  est  ut  manifestaremus  vobis  quam  so!- 
liciti  et  studiosi  siraus  de  vestra  salute  coyam  Deo 
qui  videt  occulia  inlentionis  vcslrap.  Haac  vcbis 
manifesiare  voluimus,  ut  et  vos  eam  scireiis,  quam 
in  diviuis  obtutibus  hal)eraus.  Nam  injustos  emen- 
daiido,  et  pollutos   sanclificando,  et  ecclesise  re- 


«mu/a/iontm,  id  est  leluni  atque  fervorem  imitandi  "  conciliando  totius    populi    solliciludinera  me   ha- 


nie  vel  alios  bonos.  Neque  tantummodo  semulatio- 
nem  beBe  agendi  ad  exemphim  sanctorum,  sed  et 
vindictam,  quia  pnnilis  in  vobis  ipsis  mala  quse  fe- 
cistis.  Hsec  omnia  opcratur  in  vobis  hoc ,  quod  se- 
cuiidum  Dcum  contristati  'cslis ;  et  ideu  patet  quod 
Iristitia  qnaa  secundum  Deum  ,est  operatur  poehi- 
tentiara  in  salulem  ,  quia  geneeat  omnes  has  virtu- 
les,  quaj  ducunt  ad  aeternam  salutem.  Vel  sollicitu- 
diuem,  id  est  meutis  vigilantiam  adversus  deceptio- 
nes  pseudoapostolorum ;  et  defensionem,  ut  me  seu 
vos  ipsos  defendalis  contra  illos;  et  indignationem, 
iit  illis  vel  cseteris  male  agenlibus  indignemini;  et 
limoremgehennalispoenje,  aique  desiderium  coele- 


beie  deuionstro.  Quia  in  uno  male  agente  multi 
confundunlur,  et  in  uiio  contunieliam  patiente  multi 
indignantur,etquiaprosaluieelemeodationeomniuin 
vestrum  scripsi  de  illis,  et  evenit  quod  iiitendebahi, 
ideo  consolati  sumus  duni  vos  audiremus  esse  cor- 
rectos.  Vel  exhibuistis  vos  esse  incontominatos  a 
negotio  sseculari,  quo  prius  eratis  contaminati,  cum 
dicerem  vobis  :  « Audet  aliquis  vestiiim  babeus  ne- 
golium  adversus  altoram,  judicari  apud  iniquos,'  et 
non  apud  sancios?  >  (/  Cor.  vi.)  Contaminati  enim 
eratis  hoc  negotio  dum  dicerem :  «  Omnino  deli- 
clum  est  iti  vobis,  quod  judicia  habetis  iuter  vos 
{ibid.)  I  Et  quia  nunc  vos  exhibuistis  ab  eo  esse  in- 


slis  gloriae  ;  vel  tiraoiem,  id  est  suspicionem  vestra*  q  contaniinatos,  igitur  etsi  scripsi  vobis,  non  scripsi 


fragilitatis,  ne  per  eam  vobis  contingat  ut  cadalis  ; 
ct  desiderium  recte  scmper  vivendi;  et  semulatio- 
nera,  ut  zelus  domus  Dei  vos  comedat  {Psal.  Lxviii), 
et  ardeatis  intrinsecus  fervore  corrigendi  ea  quKj 
male  fiunt  in  Ecclesia  ,  id  est  in  plebe  Christiana  ; 
el  vindictam,  ut  eodera  zelo  Dei  puniatis  peccantes 
(Joan.  n),  sicut  Ecclcsise  disciplina  exigit.  Omnia 
haec  bona  prodeunt  es  tristitia  quas  est  secundum 
Deura,  idcirco  supra  dixi  quia  non  me  poenilet  qiiod 
Tos  ita  contrislavi. 

I  In  ■  omnibus  exbiUiiistis  vos  incontaminatos 
€  esse  negotio.  Igitur,  elsi  scripsi  vobis,  non  pro- 
c  pter  eum  qui  feci!  injuriam,  nec  propter  eum  qui 
€  passus  est,  scd  ad  manifestaiidam  soUicitudinem 


principaliter  propter  eum  qui  fecit  iiijuriam  vel  qui 
passus  est,  id  est  propter  quemlibet  eoruro  qui  in- 
jurias  et  fraudes  fratribus  faciebant,  vel  patiebantur 
a  fratribus,  sed  raagis  pro  omnibus  vobis,  ul  omites 
lalia  facere  caveretis.  Et  scripsi  ad  hoc,  ut  mani- 
festarem  vobis  rae  pro  vobis  coram  Deo  sollicitum 
esse.  Et  quia  nunc  cstis  a  tali  negotio  inconlaininati, 
ideo  consolationem  habemus  in  vobis 

<  In  consolatione  autem  nostra  abundanlius  ma- 
(  gis  gavisi  sumus,  super  gaudio  Titi,  quia  rele- 

<  ctus  est  spiritus  ejus  ab  omnibus  vobis.  Et  si 

<  quid  apud  illum  de  vobis  gloriatus  sum,  nan  sum 
t  confusus.  Sed  sicut  omnia  vobis  in  veritate  locuti 
(  sunius,  ita  et  gloriatio  nostra  quse  fuit  ad  Titum, 


nostram  quam  habemusprovobiscoram  Deo.ldeo  0  i  veritas  facta  est.  Et  viscera  ejus  abundantius  in 


«  quoque  consolati  sumus.  > 

Ut  universaliter  dicam,  quid  vobis  tristitia  qu% 
secundura  Deum  est,  contulerit  in  omnibus  exhibui- 
tlis  vos  esse  inconlaminatos  negolie,  id  est  ut  silis 
incontaminati  Christiano  negotio  agendo  ,  ut  libeie 
possitis  aliorum  i^eccata  piinire,  coniaminatus  enim 
auctoritatera  non  habet  in  alios  vindicare.  Vel  ex- 
hibuislis  vos  esse  incontaminatos,  id  cst  probasiis 
vos  esse  imrauiies  a  negotio,  id  est  a  peccato  illius 
qui  patris  uxorem  habuit.  Quia  secundum  discipli- 
nam  vindicastis  in  eum  ,  osiendistis  vos  non  jam 
esse  contaminatos  negotio  iniquilalis  illius ,  cui 
arilea  consenliendo' inquinati  eralis.  Et  quia.  incon- 
tainlnati  estis ;    igitur   apparct   quia  non  propter 


«  vobis  sunt,  reminiscentis  omnium  vestrum  obe- 

<  dientiam,  quomodo  cura  timore  ct  treroore  exce- 

<  pistis  illum.  Gaudeo  quod  in  oinnibus  conQdo  in 

<  vobis.  > 

Nos  in  hoc  quidcra  consolati  sumus,  quod  incon- 
taminatos  vos  exbibuislis  negotio,  sed  amplius  de 
gaudio  Tili  qund  habet  in  vobis.  Cum  aiidisset  Apo- 
slolus  eos  per  primam  epistolam  increpatos  velle 
se  corrigere,  consolationem  accepit.  A  Tito  eiiam 
distens  quia  dolorem  paterentur  erroris  sui,  auctus 
est  in  consolalione  et  repletus  gaudio,  quia  voluntas 
eorum  in  opere  cceperat  probari,  Tito  id  cum  iaetitia 
referente.  Et  hoe  est  quod-dicit :  Nos  cohsolaii  su- 
mus  de  vestra  meliorationc.  Sed  ir,  consilationt 


107! 


IlEllVEI  BtIltr.l!>OL 


nciiUit  alitivdiitiiius  wagh  ifttirhl  srtmni  snper,  id  A 
esi  dp  gumtio  Tiii.He  utroqnc  cntm,  hl  esi  tl6  torre- 
cilottfe  vesira  ei  rfe  gaifflJo  t!ii  aban(taiittns  gavISi 
snnnis,  quani  iristaremtir  de  iribiiiitlioVic  hOstl^A-, 
sed  magis  rte  gatiiHo  Titi,  tjUia  spfrfdis  ejm  qui 
mcprt)rc  pro  vestra  snhtersiOne  defecerai,  rtfecfHs 
eit  ah  omiritiiis  loMs,  iit)fi  qtiiajain  omnes  Sitis  cov- 
reeii,  Sed  qUih  j.Dti  quiddam  spei^al  de  fCli({UiS.S(>l- 
riiiis  ejiis,  i|Ui  l^itic  Itonornm  opcfum  veStiorum 
defecerai,  rcfciKis  est  k  voltis  iilo  cibo,  At  qiio  Do- 
niirnis  rtVi :  j  MciiS  cmiis  cst  iiX  ractam  vtjmmatem 
ejils  qiii  ntisil  mc  (Joan.  IV.)  i  El  sl  ijtdriains  suin 
apud  itftm  Iti  vobis  tfM,  Id  Ciit  aliqiiid  bodi  de 
vohis  asscrcns,  iion  suin  confuias,  id  esV  non  eViibui 
de  liac  gloriatioiic.  Anlequam  pergeiet  Tiltis  al 
eos,  audivit  ab  Aposiolo  quia  eraiil  b()n?e  volunlatis  " 
in  cmendandis  viliis.  Ac  per  hoc  regi-csso  illnel  r<Iem 
rererenle,  iion  erubuii  AposioVus,  sed  alacer  facius 
est,  quia  non  alitcr  inveneiat  Tiliisquahi  audiiral 
ab  co.  Non  sum,  inquit,  conllisus  pro  wobis,  seU  Si- 
tut  omiiiii  qiia;  auilislis  a  notiis,  tocuU  snmvs  vobVs 
in  veiitate  sine  aliqua  falsiialis  adniislionc,  ita  ei 
gtoTiallo  hostra  quce  fuit  de  vobis  ftrf  Tttum,  faeta 
est,  non  snlum  vcra,  sed,  ut  plus  dicaih,  ipsa,  veii- 
tas,  id  csl  appamit  ei  vcritas,  dum  vidcrel  ita  Csse 
tit  dixeram.  EQicientia  cnim  veslrae  corrcctionis  tam 
vera  facla  est,  quam  cl  pnfedicalio  noslra.  Verilas 
enim  argiicntis  apparcl,  si  bi  qui  arguufttiii',  inci- 
piurit  se  cmendare,  qula  dum  correcti  Immuiattltlr» 
teslimoniiim  perhi!i(jiit  argnchli.  Vos,  in()oam,  spi- 
rilura  ejus  refecistis,  el  me  Vera  de  vobls  illi  di.xisse 
probastis.  El  ideo  viscera  ejus,  id  esl  affectiones 
dileclionis  ejus  dhundantius  sunl  i'n  vobis  quam  in 
aliis,  quia  vidit  profeclum  vcslrum.  Saitcti  enim 
animus  in  omni  hono  est.  Viscera  cordis  ejiis  siiiit 
-in  vobis,  remimseentis  omnium  veslrum  obedientinm, 
qiomodt),  id  est  quam  "accnrale  excepisth  eum  cum 
omni  limore  cordis  el  iremore  corporis.  Scienles  Co- 
rinthii  ab  Apostolo  missum  esse  Titum,  et  se  in 
muftis  vitiis  ab  Apostoio  fiiisse  rcprcliensos,  terrili 
sunt  in  adventu  cjus.  Ei  quia  ?itain  suam  coeperant 
emendare,  soUicili  eTaiil  obedirc  prseccptis  cjiis,  ftt 
regressus  Aposloli  animum  miligarel  eis.  Quam- 
cbrem  Titiis  eos  latidavit,  quia  in  eo  reverlti  sunt 
AposloIum.  Idco  subjungil .  Gaudeo  vos  ila  profe-  d 
cissc,  finod  in  omnihus,  rcbuSj  confido  in  vobis,  id 
est  confido  quod  in  ortmibiis  sinodo  lieiic  agetis. 
Non  solum  enim  in  bona  voVunlate  eorum  la-latus 
est,  sed  et  in  operibus  boiiis,  quibus  ea  qu<e  pecca- 
verant,  emettdabant.  Et  ideo  sicul  sapicns  nvedicns 
jam  pene  sanata  vulnera  icnissimis  medicanicmis 
curabat,  iit  prioris  increpationis  usiura  sanaretur. 
CAPUT  VIII. 
<  Notam  aulcm  fuciiniis  vobis,  fiatre&y  gratiam 
«  Dei,  quse  dala  e.'-l  in  ectksiis  Macedoiii<K,  et  quod 

<  in  miilto  experiinciiio  tilbulationis  abundanlia 

<  gaudii  ipsoruiit  ftiit,  et  allissima  paupcrtas  corum 
t  abuniiavitin  divitins  stmplicilalis  eorum,  quia  se- 
>  cundum  virtutem ,  tcstimonium   ilhs   rcddo,   et 


ENSIS  MOf<ACHT  1072 

<  stipra  vii  tmem  volimtarii  fuemnt,  ctim  molia  cx-, 

<  tlorfalionc  Oltsecrantcs  tios  gratlam  el  communi- 
»  caiVoRfm  ministerii,  qaod  fll  in  sanctos,  el  nott 
I  situt  s'peraVimu!v,  sed  scmelipsos  dederunt  pi*) 

t  nuiiiiDomiiio,  deiTide  nobis  pervoliiiitatemDei.ila 

<  ut  roj^areinHS  Tilum  ut,  qucmadmodum  ccepit, 
t  iia  at  peTftciat  iil  TOhVs  cti;ira  giariam  Tstam.  > 

Poslqttaflfi  corretfl  Stmt,  bortafui-  eoS  ad  beiie 
agcndum,  bt  excmpto  ctcresiarum  .Maccdeniae  aJ 
misefVcOrdiam  lilns  provotat,  ut  non  putchl  gravc 
quod  viderlnt  PhilippeUses  vel  alios  jam  fecisse.  El 
qiiij»  supTa  tVlxerat  :  i  cum  ■vertissemus  in  Macedo- 
niam.nolIfmV  niqtiicm  habifitcaro  nostiafsMpia  vii),» 
ne  qiris  putarel  (fuod  niiTlum  ibi  friicliim  fecisset, 
sed  gOlummodS  poenas  sastinuissct,  quod  noii  niul- 
tam  art  comnieiid^aiionem  valeret,  oslcndil  muitos 
ibi  fliisse  C0Tiveisos,ctad  culincii  perfe  lionis  subito 
pordUcios.  Qnasi  dicat :  llUcusquc  iioiaiii  fecimus 
vobis  consOlatioiicm,  qiiam  de  vestra  correclioue 
habuimus  in  tribulalioiic,  quam  apnd  Macedones 
pertutimus.  Sed  nunc  nolincamus,  vohis  grattata 
Dei,  id  est  gratultam  rargilionein  spiriliialium  bc- 
n»\  [im, qute  dtUaesl  divinttiiS  in  icclesiis  MacedoniiCi 
Noscnini  ilOii  defpclmUs  irt  tribUlntione,  sed  ptrsti' 
liinus  runitcr.donccibl  imillse  construercnftir  ecclc- 
siae.  El  (r.ila  esl  illis  (ania  gralia,  qiiod  in  mulld  ex- 
pcrimenlo  tiiVulalionis,  ifl  esi  cutii  multas  expari- 
rentur  Iriljtilatioiies ,  abundanda  gaudii  ipsofum 
seniper  aBundavit.  Qoia  diivolo  aninio  pcrcepcrunt 
verbum  Dei,  idciico  diviriitus  eis  daia  esl  gratia, 
ul  in  tribulatione  Pauli  el  Syl*  quain  supra  memo- 
ravi,  non  scandalizareiitur,  scd  de  spc  promissa 
gaudcrent,  el  se  passioiiibus  eorurn  probatos  osieu- 
deient.  Et  hot:  est  in  multo  ex!)Criineiito  noslrs  vel 
ctiam  Bua!  ii'ibul.liionis,  abuhdaniia  gauJit  inlernt 
ipsorum  qjiod  de  spe  ccelestium  pixniiorum  conce- 
peraiit,  noii  minorata  esl,  sed  abundavit.  Et  allissi' 
mii  pQttpertas  eoriim  abundavil  in  divilias.  Quasi 
dicai .  \n  iribdlalionibus  quas  paliehdo  expeiti  soni 
ct  ctiam  dc  boiiis  suis  pauperibus  Clirisli  copiosc 
largiti  sunl.  Quia  ct  allissima,  id  est  profundissiraa 
et  liUinillima;  vcl  allissima,  id  esl  nobilissims  ei 
praecoiiiis  extoUenda  paupertascoruin  abundavit  m 
divitias,  id  estmajor  facia  est  dum  tenderet  divilias 
dare.  Yel  abundavit  in  divitias  dandas,  id  cst  cum 
esscl  magna  illis  pauperlas,  abundautcr  lamen  ero- 
gavcruut  sanciis  divitias.  Qiiia  cum  tcnues  esseut 
siibstantia  facultamm,  anintus  ipsorura  dives  inven- 
lus  est  iu  minislerio  sanctocum.  Divitiag  dieo,  sim- 
plicitatis  eorum,  quia  simplici  inlenlionc  cs  co  quod 
habebam,  erogaverunt,  iion  ut  hominibus,  scd  ut 
soli  Deo  placcrcnt.  Non  eiiini  duplici,  sed  simplici 
corde  dedciiinl,  qui  noii  inde  qua?sierunt  rcinune- 
rationcm  ab  ltomiiiibu«  et  a  Deo,scd  tantum  a  Oeo. 
Vere  paupertas  eorura  abundavit  iii  divitiasi  quia 
secundum  vhtulem,  rcium  suarum,  reddo  Uli&y  iilde 
lestiiuonitini,  idest  assero  qiiia  sccunduiti  quod  vires 
corum  sufTcrrc  poleiant  erogaverunt  et  eiiam  suvtu 
fiiriulein   fuerunl  ad  daiidum    volunlarii,  quuniaD. 


J075 


eOWMKNT.  IN  EPISTOLAS  PAIJLI. 


m  EPisr.  ir  ad  con. 


1074 


ajiipHiis  voieiiaJil  daie,  quani  eoium  viies  ailmiue-  A  jam  vitia  emenJabaiil,  hujiis  largiialis  fi ulIuui  h- 
banl.  No»  eniiii  coacli,  sei!  voluiUarii  iii  lioc  fuerunt      cetenl. 


eiiam  supra  virtui^ra  faeultatum  suaruni,  quii»  piiam 
de  suisrebus  necessariis,quil)iis  vi.(a  illorum  GJirem 
non  poterat,  obtulerunt  iieraine  oogentt;.  ipsi  dico 
ohsecroHtes  nos,  ui  est  cuni  adjnratioije  sacrorum 
ileprecanies  ut  dp  suis  rebus  facefeni  §ratiam,  id 
fst  graiuiiain  donaiiouem  ^t  commuimaiionem,  id 
est  ut  sua  bona  non  qjjasi  prqpria  «ibi  retinecent, 
scd  (juasi  comnpuiiia  sanciis  ifjipenderenl,  quae  cnn- 
niunicatio  essut  minislcrn  quo^  fit  in  «ciic.iM,  id  esl 
in  hoc  fiereui  bj>iia  ecruin  communia,  ut  ex  his 
in'nistrareiurinsiist?niatio!iem  sanciorumijui  erant 
iii  JerusaJem.  Taai  simplifiiier  ei  devoteohfuierunt 
quoi  ultra  viies  oorum  orqt,  ui  cum  ifiCiyinis  du- 


«  Sed  sicut  in  omiiilius  abnrHlalis  flje,  ct  sermone 
«  el  S(Cieiitia  et  onmi  soiliciludine,  insuper  ct  clia- 
«  fitate  vestpa  in  iios,  utelin  hae  gtatia  almndetis; 
(  noii  quasi  impwaHs  dlca,  std  p«F  aJiortini  soilici- 

<  iuiiinom  etiam  vwstr»  charitalis  ingenium  Ix)num, 
t  (oniprohaiis.  Scii4s  eniin  grattam  Dontini  nostri, 
«  Jesu  Christi,  quoniam  prcpier  vos  egenus  factus 
«  csl,  cum  esset  dives,    ut  iilius  iiiopia  tos  divites 

<  esseiis.  Eicoi*siliu;n  in  hoe  de.  !loe  enim  vobis 
«  ulile  esi,  qui  «oii  solam  facere,  sed  d  velie  coe- 
•  pistis  ab  aano  [wiore.  Ntmc  vero  el  facto  perfi- 
«  ciie,  ut  quemadiHodHm  promplus  e*t  aiiimus 
«  voluntalis,  ila  sit  ci  peFfiriendi  ex  «o  fjiiod  iiabe- 


precantes  oiTonenS,  ut-v«l  sic  co^erent  accipi  a  se  "  «  lis-  6i  eniin  volimias  prompla  est  secundum  id 

quod  accipiftnduin   iion  viJehalur,  c,uia  plus  erat 

qjjam  poteral  eoram  sulisianlia,  cfi  fortc  eis  post^a 

egestas  pooisiteiitiam  boni  opoixs  siiaueret.  Sed  quia 

taies  se  oslenderun),  ul  puro  aiilmo  jani  praesentia 

posiponentes  fiiiuris  promissioiijbds,  coiilWcutia  Dei 

te  confirmarent,  aecipi  al>  eis  visum  esi,  ne  Loni 

cordis  gralis  fruttum   amilleret.  Ei  non  egcrunt, 

min  speratimus,  ijl  (juasi  pro  rediniendis  culpis  siiis 

hnc  darcni,  ut  parccfeinus  vitiis  eoium,  sed  dfde- 

runt  Domino,  non  solu&i  res  suas,  sed  el  .iimeiipws 

qiiasi  sacrillcium  immaculaluin.  Piimuin  Domiuo, 

ut  ei  soli  servirent,  se  tievoverunt;  dcinde  (i  iitibii 

84  deilerant,  ui  essent  parali  nobis  in  onvnibus  o5>e- 


«  (juod  liabet,  .i*cepta  est,  bgh  secttndiim  id  qiiod 
»  noii  lu»i>et.  » 

Uogavinms  Titum  ut  vos  monoat  ati  gtaliam  lar- 
gil:i8is.  Sed  et  pgo  vos  ad  hane  moneo,  sit  in  hac 
abundetis  sicui  in  omiiibus  rebus  abuurlnfii  fide, 
qula  in  omnibus  r^cla  lides  jam  vobrs  abrindai;  et 
sermone,  id  (ist  graiia  loqucndi  vel  in  una  iingua 
vel  iii  piuribos  abund.^lis  ;  et  scieniia  Scripluiarum, 
vel  peritia  qiiarUralihet  rcrum  diviniliis  concessa. 
Sunt  eiiim  uonniilii  qui  satis  abuudant  in  seinione. 
tcd  taincn  paruin  iiabeiit  scientiaetei  siiiit  aiii  qui 
scientia  alKHMlant,  sed  eloqHentiain  sermonis  ncn 
hahent.    Vobis  auieni  concessit  E)eus  abundaniei- 


dirc;  et  hoc  p«r  votuiiiniem  Dei,  qui  vuii,  homines /^  utrumqiK!,  et  sermonem   scWtcct  et   stientiam,  oi 


subdi  vieariis  siiis,  iil  ipsi  a  nobis  aiimonitf,  opera- 
lentur  singula  inan  lala  Dumioi  jijxia  ipotlam  nosirat 
jiissioois.  Ei  idcirco  ab  his  aci'ipere  debuinuis  (|iiad 
(jlRjreLant,  qiiia  piius  cmendantes  ei-cofes  pristinos 
etviiae  ac  morum  vitia,  uitra  qiiam  siierabamus  Oeo 
so  voverunt.  Visum  cst  "jiiim  simpiiciler  illus  hoe 
agcre,  ut  non  tiiiieiet  cui  olTcrehtitur  accipece,  qiiia 
noii  uliqiie  h(}G  apinio  ofleretout,  ut  rcriinientes  p«- 
posito.%  suos  niuncribus  sibi  mulcercnl,  uJ  viiia  eo- 
runi  non  argwerent,  qoia  niuneca  exca>cant  ocuios 
sapienliuni,  et  pervertunt  verba  juslorum.  Dantcs 
ergo  9e  priinurn  Dco  dum  eiiiendant  vilia,  deinde 
iiobis  duDi  .sanctis  oireriint  sumpliLs,  contristari  non 
debticcuut,  qui  peae  ajUcqiiam  inciperent  pei^fecti 


abundotis  in  omiii  sotiteifudine,  quia  siifficienter  in 
omiiilms  ftslis  solliciii,  in  qtiilms  vosoporielsollicilos 
esse  lnsH)>er  abiiiitintis  et  ckiiritate  in  nos,  id  esi 
vesua  charilas  tiaiisit  abundanter  iii  nos,  qiiia  co- 
piose  n«s  ditigilis.  Et  sicut  jam  hi  his  viitiitihiis 
abiindalis,  iia  siiadco  ut  el  in  hao  gratia  largitaiis 
affuiiiiefis,  qualciius  de  vesiris  rebus  abandaiiter 
jiisla  modum  possibiliialis  vesiric  sanctis  hnpcn- 
datis.  A'oH  (fttasi  imperans  boc  vobis  dica  ne  videar 
vos  ad  hoc  invitos  cogere,  quos  ad  bcne  agendum 
sponianeos  rolo  seraper  esse,  et  ne  vos  sitis  irans- 
gressorcs  impovii  mci.  Non  quasi  iinjierans,  scd 
qiiasi  consuleiis  dico,  ut  sanrtis  ncccssaria  mitratis, 
et  comprohfnis,  »d  est,  probalum  Deo  et  hominibus 


csse  voluerunt.  llorum  igitur  esemplo,  libeuter  ca  D  ^tendcre  volens,  botiam  iiujenitim  reitra;  charitaiis 


quse  CQspislis  in  minisierio  sanctcruan  vos  r.orinihii. 
dehetis  perflcere.  ha  euim  instileruiit,  et  ita  provo- 
cati  sufflus  iargitale  eorum,  iri  rogmcmits  Titiiin,  ut. 
ad  simile  opos  vos  animaret,  ul  qiKmudmudiim  eoe- 
pii  vos,  postqiiani  cotrecti  estrs,  ad  bone  agenduin 
informare,  ita  perftcint  in  vohis  eliani  gratiam  isiant^ 
ut  incilet  vos  ad  (landum.  Quaoiam  Titi  aHeclum 
siiiccfam  noverat  Apostolus  circa  istos,  necnon  et 
hos  pliedieuies  ei,  idcirco  per  ipsjim  etiaiu  ad  lioc 
opus  exiiorlari  illos  facilius  posse  sigiiiricas.  ut  qijo-' 
roodo  in  caBteris  robii9  exhortationis.suaBfiiisitum  in 
eis  habnLtit,  liabcrel  eliain  in  hac  graiia,  ut  ad  mifli' 
Eterium  sanotorum  prompioi  ?os  faceret-.  ut  nuia- 


per  sollicituiiinsm  ationtm,  id  est  per  Jioc  qiiod  pro 
aliis,  \d  cst  pro  sanclis  criiis  solliciti,  relevantes 
inopiam  eorum,  ut  videaraini  noii  (Hdicisse,  sed 
natiiralifer  possidere  raisericordiam  ct  iai-gilaiem. 
Ita  voto  fompiobare  wstram  charttgtenr  csse  ingc- 
niosam  et  pru-.lenteirt,  cum  sine  imperio  nieo  sus- 
eepepsf  pauperum  Chrisli  soii(Cituiliiicin,  roiilens 
eis  unde  rclevent  egeslaicm.  Vel  pcr  soliiciiiidincm 
albfum.  id  esl  .Maeedonum,  qiios  lefero  vobis  soL- 
licitcs  essc  (te  sustenfatiane  sanctorum  paiipcrum  ; 
vnlo  eomprobarc  elwrn  iKinum  ingenium  vestne 
charit.itis.  ut  ostcndam  chariiaicm  veslram  haiiere 
bonum  ingenium,  cnra  sine  jussii  nieo  coepcTit  SUa 
spoirte   faccre  e.t  quae  audit  Macedones  fet^isse.  "Et. 


1075 


HERVEI  bLuGiiXjLENSlS  MONACHI 


!07G 


jus(um  est  ut  in  liac  gralia  abuiideiis,  atqae  paupe-  A  subire  non  recusclts,  ut  a  sanctis  paopertatem  t(J;i- 
ri!)us  temporalia    bona   largiter   rainistrelis,  quia      getis. 


vosipsi  scitis  quantam  graiiam  vobis  Dei  Fihuscon- 
tulit,  quam  misericorditer  erga  vos  egit,qui  pauper 
pro  vobis  temporaliSer  (ieri  voluit,  «t  vos  perraa- 
iientiura  divitiaruin  parlicipes  eflkeremiBi.  Hanc 
ejus  gratiam  scitis,  quia  cum  esset  dives  in  sua  ma- 
jestate  propter  vos  egentis  faclus  est  irk  mundo,  ut 
vos  illius  inopia  divitiis  spiriialibus  repkremiiii.  Si 
ergo  illc,  qui  umnium  Creatoret  Dorainus  est,  pro 
vobis  paupeilatem  susiinuit,  cur  vos  pro  ejus  amo- 
re  partem  divitiarum  vestrarum  ejus  membris  indi- 
gentibus  non  tribuatis  ?  Dives  erat.  Unde  enim 
bomincs  sunt  divites?  Auro,  argento,  ramilia,  terra. 
Sed  omnia   per  ipsura  facta   sunt  {loan.  i).  Quid 


Iloe  enim  vobis  est  tstiie ,  ut  per  imitationem 
pauperlalis  Clirist»  tendaiis  ad  divitias  ejus.  Hoc 
vobis  est  utile,  quia  niagis  prodest  facientibus  quain 
accipientibus.  Ulile  est  vobis,  qui  jam  ccepistis  hoc 
non  sotum  facere,  sed  etiam  telte  ab  anno  priore,  id 
est  prseterito,  vel  »  priore  anno  vestr»  conversa- 
tionis  usque  nunc.  Facile  quippe  est  in  bono  opere 
obedire  etiam  nolentem,  sed  hiec  magna  in  vobis 
virtos  exstitit,  qui  hoc  bonum  quod  vobis  nnnc 
suadeo,  ct  ante  votuistis.  Sed  nune  etiam  id  faclo 
p^rficite  quod  jam  voluiitate  fecislis,  ut  non  solum 
velitis  in  corde,  sed  etiam  compleatis  in  opere.  Ita 
facto  peragite,  qnod  volunlate  jaradudum  coepistis 


ergo  illo  ditius,  pcr  quem  fael.ie  sunt  divitiae,  etiam  "  agcre,  ut  quemadmodum  pronipius  esi  aninius  iwCun- 

taiis,  ita  proniplus  sit  et  animus  |per/5ctendj,  id  est 
sicut  prompius  er.t  animus  vesler  ad  volendum,  ila 
promplus  sil  ct  ad  perficiendiim  ex  eo,  id  est  secun- 
dura  idquod  habetis,  siveplus,  sive  minus,  utunus- 
quisque  tanlura  det  quantuin  potest,  quoniam  vo- 
luntas  retinens  quod  dare  ,posset,  infructuosa  est. 
Idcirco  vobis  suadee  dare  ex  eo  quod  habetis,  quia 
s«  volunlas  est  prompta  et  parata  dare,  secundum  id 
quod  habet,  accepta  est  Dto  secundum  iltud  quod 
ila  tribuit,  non  secundum  id  quod  non  liabet.  Ac  s» 
aperle  dicatur  :  Ne  putetis  ine  ab  aliquo  supra  vires 
cxigere,  aut  tanlum  a  pauperc  quantura  a  divite  ex- 
petere.  Oinnes  cniin  sequaHter  dant,  si  uiiusquisque 


illae  quse  uon  sunl  verse  divitiae?  Per  iUiiin  enim  et 
illae  divitiae,  ingeniura,  memoria,  vita,  ipsius  corpo- 
ris  saniias,  sensus,  conQrmatioque  merabrorura.  Et- 
enim  cum  ha!C  salva  sunt,  et  pauperes  divites  sunt. 
Per  iHuia  ct  illae  majores  divilise,  fides,  pielas,  jii- 
siilia,  chariias»  boni  mores^  Ncmo  enim  et  Iias 
Iiabet,  nisi  per  cum  qui  justiHcat  irapium.  Ecce 
quam  dives.  Qiiis  enira  dives,  qui  Labet  quod  vult 
alio  faciente,  an  qui  facit  quod  vuU  et  aliura  iiaben- 
tem?PutoqHia  ditior  est,  qui  fecit  quoi)  babes, 
quia  quod  ilie  h.abei,  tu  non  habcs.  Dives  est,  cum 
sit  in  forma  DeLsequalis  omnino  Palri.  Sed  cgeniis 
propier  nos  factus  est,  quaoJo  semelipsum  exinani- 


vit  focmam  servi  accipiens  {Phiiip.  ii).  Non  aBtein  ^  ex  tanto  dat  quautum  habet.   Quia  eniin  Corinthii 


dictum  cst.egenusfactus  est,  cum  divesfuisset;  sed, 
egenus  faclits  cst  cum  Jives  esset.  PaHpertatem  enim 
assumpsil,  et  divitias  non  amisit.  InlHS  riivcs,  1'oris 
pauper.  Latens  Doijs  in  divitiis,  apparcns  bomo  in 
fauperiate.  Quia  ejus  pauperlaic  suiinis  diiali, 
quia  Ln  sanguine  ejiis.pcccatorum  nostrorum  con- 
scissus  est  saccus.  Pcr  illum  sangiiinem  abiccimus 
pannos  iniqiiilaiis,  ut  inducrcmur  slolam  iiiiniorlas 
Utatis.  Ne  crgo  divilias  expavescorcmus,  et  ad  eum 
accedere  cum  iiostra  mcndicitale  iion  audcromus, 
pauperea)  se  exhibuit,  id  esl  Deus  nasci  diguaius 
cst  homo;,  virtutcm  suas  potcslatis  bumilians,  ut 
homiQibus  divitias  su;c  divinitalis  acquiverel,  et 
eos  consiortes  divinae  iiaturac  faceret.  Qui  tamen  ia 


ad  hoc  opus  mini.itcrii  provocantur,  boc  eis  iiidi- 
cilur,  ul  non  plus  tribuant  quam  possunt ;  ne  forte 
plus  offerenics,  coacti,  iion  volunlarii,  viderentur 
sine  mercede  facturi,  quia  qui  coactus  aliquid  facit, 
mercedcm  noii  habet.  El  ideo  dicitur  cis,  quia  sj 
voluntas  est  prompla  dando  sccundum  id  qiiorf 
liabet,  acccpla  est  Ueo,  non  sccunduni  id  quod  nosk 
habet.  Ilie  eniui  dat  ex  oo  quod  habct,  qui  sibi  ne- 
ecssaria  retinet,  el  catcra  quibns  earcre  potest, 
largitur  pauperibus.  Qui  vero  dc  Iiis  tribuit  qua> 
suo  usui  neccssaria  sunt,  illc  dat  secuiuium  id  quod 
iion  habet,  id  esl  ulira  vires  suas,  quoniara  illa 
quibus  indigct,  quasi  non  habcl,  quia  carere  noii 
polest,  et  idcirco  aJ  dandnm  iHa  non  Iiabet.  Pro- 


diviniiails  suae  divlliis  nobis  invisibilis  perraanens,  D  pter  quod  nunc  dicitur  Coriiithiisqui  tenaces  sunl. 


miris  nos  polerat  viiiuiibusditare;  sed  ut  ad  inter- 
nas  divitios  redirel  lioino,  foras  appaA^re  dignatiis 
est  pauper  Deus.  Quia  videlicct  njinus  no&amasset, 
iiisi  et  pauperl.itein  nostram  susciperet;  iiec  vim 
iiobis  suae  dilectionis  cstendcret,  nisi  boc  ^uod  a 
nobis  toHeret,  ad  tenipus  ipse  siistineret.  Et  hoc 
esl  quod  auDC  Aposlolus,  ut  ad  largitatis  graiiara 
viscera  nostr.Tecoaipassioniaaccenderet,  ah:Propier 
vos  egenus  facius  est  cuin,  dives  ei^t.  Et  his  vcrbis 
hortatur  auditores  ut  'largiendo  quasi  -paiiperes 
fiant,  ut  prosit  paupcnas  eoruro,  sicut  Chrisli  pau- 
pertas  nobis  profuit.  Et  in  hoc,  iiiquit,  id  est  in  con" 
hideraiione  tanii  benpficii  Dei,  do,  vobis  consilium, 
\U  scilicet  ad  simililudjuem  Christi  paiipertaletn 


quia  voIuntDS  qiix  siia  sponle  tribuit  sccundain  id' 
quod  Iiabet,  wt  sibi  scilicet  necessaria  rctineat, 
pSacens  esl  Deo  :  non  illa  quae  coacia  tribuil  seciin- 
dum  id  quod  noii  habet,  id  est  quod  siiie  murmu- 
ralione  ferre  non  potest.  Non  enim  iiitelUgendum 
est,  non  esse  Deo  acceplutn  si  quis  dcvoto  corde 
oliiulerit  etiam  ultra  suiim  posse,  cum  Macedoncs 
inde  muliuni  sint  loudati,  quoniam  supra  virtulcra 
fuerunt  ad  dandum  voluntarii.  Illi  enim  non  indi- 
guerunt  admonrtione  ut  Corintbii,  sed  ultro  oblu- 
leruiit  cura  precibus,  ut  probarenl  so  tota  volun- 
tate  hoc  facere,  uf  pbis  offeirenl  quam  polerant. 
Ideoque  fuit  acceptabile.  Quanto  enim  amplius  ob- 
tulerunt,  lanto  plus  accepiuri  tunt.  Corinlhiis  \e;<» 


«77  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PACLI.  -  IN  F.PIST.  II  AD  COR.  i07H>. 

tanquain  adliuc    inlirmamilius  parcilur,   iintle   cl  A  Qui  itaque  nunc  in  hoc  leinporc  subsijium  pauperi 


subdilur  : 

i  Non  enim  iit  aHis  sit  reniissio,'  vobis  autem 
f  tritmlatlo,  sed  ex  «qualilate  in  praeseiiti  tenipore 
«  ^estra  abuniianlia  illorum  inopiain  suppleat,  ut 
«  el  itlorum  abundantia  vestrx  iiiopiae  sil  supple- 
t  mentum,  ut  liat  aequalitas,  sicut  scriptuni  est  : 
«  Qiii  multuin,  non  abunJavit;  et  qui  modicum,  noa, 
«  miiioravil  {Exod.  xvi).  i 

Jure  dixi  voluntatem  esse  acceptam,  si  prompla 
fuerit  dare  sccuuduin  id  quod  liabel.  Non  emm  »ua- 
ileo  vobis  tanlum  dare,  ui  aliis  quibus  dederitis,  sit 
remisuo,  id  estinopiae  allevatio  et  relaxalio,  sed  vo- 
iiis  tiibulatio,  id  esl  inopia.nimia.  Uyc  procul  dubio 
Aposiolus  condescendendo  infnmis,  ut  prreiuisiinus, 
intuii!,  quoniam  quibusdani  inopiam  ferre  iion  va- 
ientibtis  tolerabilius  esl  niinus  tribiiere,  qiiam  post 
largitatem  suam  ex  inopise  anguslia  murmurare; 
cum  enim  dantis  mens  ferre  ii!opi;\m  nescil,  si  niulta 
sibi  sublra!iil,DCcasiQnein  conlia  sc  iinpatieiitiKCX- 
quirit.  Prius  ergo  piscparandiis  est  aiiinius  palien- 
liae,  ct  lunc  ant  inuUa  aut  cuncla  sunt  largienda  ne 
(tum  mious  xquauiiniier  inopia  irruens  ferlur, '  et 
pra;missse  largilatis  mcrces  pereat,  et  adbuc  men- 
tem  deterius  murinuralio  subsequen.s  perdal.  Nou 
hoc,  iiiquit,  suadeo  ut  alii  oliose  vivant  de  bonis 
vestris,  et  liibulatione  famis  vos  cruciemini;  sed  ut 
ex  sequalilale subveniatis  illis  in  piiesenti  tempore^ 
id  est  ut  imusquisqiie  qnantum  habet,  ad  tenipus 


tribuit,  ab  eo  postmodum  perpelua  recepturus,  uX 
ita  dicam,  quasi  ad  frugem  terram  e.^jcolit,  qua; 
quod  acceperipiberius  reddit.  Restat  ergo  uLnun- 
(;^uain  etatlo  surgaiex  munere,  quando  videlicct  dir 
ves,  es  eo  quod  pauperi  tribuit,  agit  ut  iii  perpe- 
tuum  pajuper  non  sit.  Qui  enim  vivunt  in  sxculo, 
non  babent  merita  ad  ■«itam  a;ternam  sufQcientia 
(Uattli.  v).  Sed  qiiia  panperes  Cbristi,  quorum  est 
regnuni  coelorum  per  elcemosynas^amicos  et  debito- 
res  sibi  feccrunt,  per  nierila  eorum  conscquentur 
qiiod  per  se  non  mcrentur,  u.1  tunc  fiat  ulrorumque 
(cqualitas,  non  qula  non  dilTerant,  sed  quia  omnes 
idem  regnum  babebunt,  el  unicuiqiie  suilicict  quod 
habcbit.  Vel  a;qualilas  est  ut,  quia  isti  in  hoc  lem- 
poreministranlsanctls,  reddantiir  eis  vicesab  cis  hi 
fiituro,  quia  debilores  illi  faciunt  sanctos.  yEquali- 
las  ipsa  est  pax  nostra;  Jerusalem,  ut,  opera  miseri- 
cordiae  ciirporalla  juugantur  opcribus  prxdicalionis 
spirilalibus,  et  (iat  pax  dando  et  accipiendo-  Fiat 
aiqiialilas  iii  rcgno,  sicut  scriplum  est  (E.xod.  x\i)  in 
sigiio.  Qui  lunlluin  subaudi  collegerat  do  nianna,  id 
est  amplins  quam  gomor,  non  abunduvit,  id  est  non 
plus  liabuitquam  gomor,  et  qni  modicum  collegprat, 
itl  est  iiiinus  quain  gomor,  noii  minoravit,  id  est  non 
miiius  babuit  quam  gomor.  Quando  enim  vcntura 
esi  ad  cpsilas,  omncs  xqualiler  babucrunt,  lioc  si- 
giiilicanlc  Deo,  quia  pnpulus  suiis,  qui  per  desertuni 
liujus  viloe  gradiiiir  ad  tcrram  promissionis  .Tcterna!, 


dividat  cum  sanclis,  quia.non  plus  exigliur  quain  Q  sequalitaien)  habituriis  in  coii  'ivio  e.st  supcina:  re- 

fcolionis,  qnia  omnes  Denm  vi^debnnt.  Et  qni  iiiul- 
Imn  hic  laboravit,  alqiio  plui''ma  merita  congicga- 
vit,  noii  pbis  quaiitum  ad  aeicrnam.vilam  pt-rtiiiet 
Iialiebil,  quam  ille  qiii  modirum  Iwnae  operalionis. 
egit,  Unde  diciliir  iu  Evangelio  quia  illi  qui  diverois 
boris  ad  vineae  culturam  accosserunt,  omncs  paritcr 
in  vespera  donaiiuni  acc«peiunt  [Matth.  x.v).  T^inc 
ergo  fiet  icqnalitas,  quia  oiniies  liabcbunt  vIi.ts  a-tern.-B 
aiijualiialera.  Qnnies.  eruni  in  a?qualiiate,  quia  oin- 
ncs  erunt  in  aaernitate.  Non  cniin  longior  erit  viia 
sanctorum  pauperum,  quam  viia  eloctorum  s.TciiIa- 
rium.  Tamen  saiicti  paiiperos  nijvjorofii  habebnnt  iii 
carne  ei  aninia  gloriam  et  beatitudinem.  idcirc» 
autem  X(|uabuntur  ita  divites  sanctis  pauperibus 


sibi.  relinerc  debet,  dicente  Scriptura  :  «  Diliges 
proximum  tuum  sicut  icipsum  (Levit.  xix),  >  etc  ; 
<.  Quiliabetduastunicas,  detnon  habenli  (Luc.  iii).  i 
Vcl  in  pisbcnti  teraporc  brcvis  hujus  vitai  comnui- 
nicatc  illis  vestras  divitias,  ut  et  ipsi  in  xterna  vita 
commnnicent  vobis  suas.  Ki  hoc  est  quoJ  subditiir : 
vestra  abundanlia  carnalium  bonorum  suppleat,  eisi 
non  ex  toto  coniplcat  illoi  nin  corporaloin  inopiani, 
qui  omnia  mundi  deseruerunt,  ut  illvrum  spirllalis 
abundantia,sii  snpplemenium  spirita!isMSJr<5  inopifp. 
Hoc  jubet  Aposlolus.  ut  quia  juxta  lempns  sancti 
inopiam  patiebantur,  deserentes  oinnia  raundi,  et  se 
solis  divinis  operibus  mancipantes,  ut  orationi  vel 
docirinae  iDsistant  ad  profectnm  multorura,  caiteri 


Odeles    qui   negotiis   vel   ariibus    insistunt,    anl  D  in  perceplione  denarii  vifce   pcrennis,  qnia  nunc 


palernas  habenl  facultaics,  minislrent  eorum 
inopix,  nt  iteruin  saucii  illic  nbi  diviies  sunl,  et  isti 
inopes,  id  est  in  spiritualibus  eS  seternis  communi- 
ci^nteis,  quasi,  vicem  rcpendentes  rainisterio  eoruni. 
Naoi  cura  pauci  sint  qui  spirilalia  dona  percipiunt, 
ct  miilti  qui  rebus  teniporalibus  abundant,  per  hoc 
se  dlvites  virtutibus  pauperujn  inserunr,  qnod  eis- 
dem  sanctis  pauperihu.s  de  suis  divitiis  solatia  mi- 
aistrent.  V.estra,\n(H»t,_abundauliaillorum  iiwpiam 
tuppteat,  ut  el  illorum  abundantia  restrm  inopia;  sit 
tupptemeWum,  ut  videlicet  sollicite  perpendamus, 
»(iiia  et  eos  quos  nunc  inopes  cerniraus,  abundames 
(^nandoque  videbimus ;  et  qui  abundantes  asujcimus, 
sj,  largirt  nogligiinus,   quandoque  inofes  eriious. 


xquant  sibi  illos  iadivitiis  suis  non  secuudusu  pa- 
ritatem,  sed  ut  sustententur  de  rehus  eovum  sicut 
ipsi.  Rex  enim  de  toto  suo  regno  non  plus  habet 
nisi  victum  el  induraentuni,  quo  carere  praesens 
vlta  non  potest.  Et  idcirco  dives  pauperem  «ibi 
sequat,  £i  ei  cibos  et  vestimonta  praebeat,  liect  ipse 
plus  relineat  quam  largitur.  Qul  multmn,  tcquit, 
habViit  non  abundatll,.  quia  scilicctiquod  plus  lial'e- 
bat,  dedit  iadigenti;  et  qui  modicum,  non  minoravil, 
q.uia  accepit  ab  iilo,  qui  abundavit.  Vult  nos  omnia 
cooimuniter  possidere,  ut  perfecii  dactrinam  non 
ab^ondant,  et  habeiites  substanliam,  eis  non  dcue- 
gcnt  victum.  PIus  eti.im  iu  spe  futuri  sxculi  balioDt 
sancti,  q^iiam  hi  <{ui  in  isto  tem^orc  vidciilur  divi- 


t079  H£RVEJ  nURClOOLENSIS  MONACnf  1080 

tes  ;  et  tamen  utrrqoe,  sicut  dictum  cst,  in  illo  sse-  A  Luca  inlelligitur,  qui  laudem  in  Ev?ngeIio  prse  cx- 


ciilo  aiquabuiitur,  ut  sicut  istorura  beneiicio  nunc 
sustentatur  inopia  sanctorum,  ita  el  lii  beneficio 
saiictorum  tunc  divites  fiant.  Non  enim  totos  se  de- 
derunl  Deo,  ut  liic  paiiperes,  illis  essenl  diviles,  ideo 
videntui  illic  esse  panperjs.  Sed  dilabiinliir  sancto- 
rum  suffragio,  quorum  se  virtutibus  inserucnint, 
duro  eos  ad  bene  agendum  sustentarent,  niinistrando. 
jllis  necessaria,  quia  «  qui  recipit  jiistum  in  no- 
ininejusti,  mercedem  justi  accipiet  (jWa(f/f.  x).  > 

«  Gralias  autem  ago  Deo,  qui  dedit  cauidera  solli- 
«  ciludinem  pro  vobis  in  corde  Titi,  quoniam  ex- 
«  burtatiiinem  qiiidem  susccpil,  sed  cum  sollicilior 
•  esset,  sua  vnhintate  profectiis  cst  ad  vo<i.  Misimus 
«  etiam  cum  illo  natrem  no^inim,  cujiis  laus  est  in 


leris  habet,  quia  ubicunque  recitatur  Evangelium, 
laudalur  Lucas.,  qui  tam  elegan(er  illud  scribere 
mernit.  Sed  non  solum  iaiidatu.r  iibique  de  Evangelii 
descriptione,  sed  etiam  ordinatu^  est  ab  Ecclesiis  eo- 
mes  peregrinaiioKis  nostrte,  ut  meciira  pergat  quo- 
cunque  vado  peregrinans  ad  prajdieandum,  et  sil 
mibi  comes  et  adjuto;:  «iiique  in  littc  gratia.,  qu« 
minisiralur  a  vobis,  id  cst  in  hac  brgitione  elecmo- 
synarum  faciend^  cujus  nos  minislrLsumus  ad  Do- 
mipi  gloriam,  ut  Duminus  nosler  Jesus  Christus 
inde  gktriOcetur  :  el  ad  tolnntalem  nosiram,  qua 
voliimus  ut  benedetis;  voluntatero  dico,  dcstinalam 
ad  hujusmodi  stuilium ,  el  debitain  ac  divipiius 
pr.Teordinalam.  Yel  iii  hac  spiritali  gratia  Novi  Te- 


»  Evangelio  per  omnes  ccclesiDS.  Non  solum  autem,  B  siamenti,  quae  gentibus  per  Evangelium  ministratur 


♦  scd  et  ordiiialus  est  ab  ecclesiis  comes  peregrina- 

<  tionis  nostrx  in  hac  graiia,  quae  ministratiir  a 

•  nobis  ad  Domini  gloriam  et  desfinalam  voiunia- 

•  lem  «oslraiii,  devitanies  hoc,  ne  quis  nos  vitiipe- 

<  rel  in  hnc  plenitiidine,  quGe  ministratur  a  iioliis. 
«  Providemus  enim  bona   non  solum  coram   Deo, 

<  sed  ctiam  coram  bominibus  (Rum.  xii).  Misimus 

<  autera  cum  illis  el  fratrcm  nostrura,  qiiem  pro- 

<  havimus  in  multis  sxpe  sollicitiim  esse,  nunc 

<  aiitem  multo  soilicitiorcm,  confidentia  nitilta  iii 

*  vos,  sive  pro  Tito,  qiii  est  socius  meus  ct  in  vobis 
I  adjutor;  sive  fratres  nostri  apost<>Ii  ecclesiaruin, 

<  gloriaChrisii.  Ostensionero  ergo  qua;  est  charita- 
«  lis  veslrai  et  iiostrae  gloriaj  pro  vobis,   in  illos 

<  ostendilc  in  facie  ecclesiarum  Dei.  » 

Deus  quia]iistus  est,  sciens  Corinlhios  velle  pro- 
licere,  Tili  aUectum  accendil  erga  eos,  iit  adimple- 
rel  exbortniione  sua  voluntalem  illorum  iii  opere 
bono,  qui  videns  profeclum  illornm,  Ia;ialus  esi  iii 
eis.  Et  hoc  est  :  Ego  quidem,  iiiquii,  soliicite  vos  :>d 
opus  misericoidlse  provoco,  sed  gratias  ngo  Deo, 
qiii  per  Spiriuim  saiidum  dedii  in  rorde  Titi  eam- 
dem  soUiciindineni,  quam  ego  baheo  pro  vohis,  Bt 
iion  deficialis,  scd  profieiatis  in  opcre  boiin,  qiio- 
niam  non  lepugnavii,  sed  c.xliortationcm  iiosiram 
susccpit,  qiia  exhorlabamiir  ciim  iread  vos  incilan- 
dos.  Exborialionem  qiiidem  iiostram  suscepil,  vo- 
luntatcm  vero  non  per  iios  habiiit,  qiiia  jam  habe- 


a  nohis  ad  gloriam  Domiiii,  et  ad  complendam  vo- 
luniatem  nost,ram,  qua  volumus  ut  gentes  salva 
fiaiiL,  q.uae  volunlas  ad  hoc  desiinala  est.  Lucam 
coinmend.^t  Apostolus,  quia  bunc  ignorabaiit  Co 
rinthii,  ut  scireiit  in  quanta  jani  essent  boni  opi- 
nione,  ad  quos  tales  viri  initlebantiir,  ut  congaude- 
rent  cuni  eis,  augentps  eos  in  fide  operationis  Dei, 
»d  cujiis  gloriam  sollicite  hoc  agebant,  ul  ipse  agno-. 
sceretiir  in  his.  NoiiriuJli  vero  senserunt  id  et  de 
Barnaba  posse  inleiligi,  quia.  et  ipsc  ordinalus  est 
comes  peregrinationis  Pauli  {Act.  xiii),  quando  chii» 
eo  raissus  est  ad  gentes,  licet  cum  eo  non  perseve- 
ravit.  Lucas  aulem  perseveravii.  El  coustilutus  est, 
comes  ejus  iu  hac  cleemosynaruni  gratia,  qnia  hoc 
decreverunt  apostoli,  ut  ipse  et  Barnabas  prajdica- 
reiit  gentibus  (.IfJ.  xv),  sed  tanlum  inemores  essent 
sanctorum  paiiperum  qiii  erant  in  Judaea,  ut  quaii- 
diu  fames  illa  diirarel,  milierenl  eis  vicliialia.  El 
Barnabae  laus  erat  in  Evangclio,  quod  slreniie  prxdi- 
caverat  per  omnes  Ecclesias,  in  quibus  cum  P:\iiIo 
fiierat.  Sed  hoc  disMinare  vidotur,  nl  hiinc  Paulus 
frairem,  et  non  polius  aposloUim  vel  socium  nomi- 
nel;  et  quod  Iiunc  cum  Tiio  quasi  ininorera  roisisse 
sc  dicat,  et  noii  potius  Titum  cum  eo ;  vel  qiiod 
hiinc  Coriiilliiis  quasi  igiiotum  commcndct,  cuni  in 
priore  eiiistola  declaravorit  Iiiinc  eis  incognitiiin 
noii  esse,  diceiis  :  i  Aut  soUis  ego  ot  Barnabas  non 
habemus  poiestalem  Iioc  operandi  ('/  Cor.  n)1  >  id. 


Lat.  Et  voluntate  qiiidem  propria  soUicilus  erat  pro  p  psi  slipendia  sumendi.   De  Luca  vero  congrua  siint 

vobis,  sed  exhorialione  noslra  faclus  est  sollicitior. 

Et  cum  ila  sollicitior  facliis  csset,  profectus  cst  nd 

vos  sua  volujilale,  quam  illi  Deus  inspiraverat.  Vel 

suscepit  exliprtationem,  id  est  suscepit  hoc  omis 

laboris,  ul  vos  exhorlarctur  ad  largilatem  siisten- 

tationis  sanctorum;  sed  diim  propter  vestrum  pro- 

fectum  esset  facliis  sollicitior,  profectus  est  ad  vos 

iua  totuniate,  id  estvidens  vosproficern  rirca  honos 

actus,_soIlicilior  factus  est  erga  curam  vesira;  salu- 

its,  iia  ut  voUintarius   prolicisceictur  ad  vos,  qui 

pi'ius  etiam  rogatus  cxcusabat  ire  propter  vifia  ve- 

slra.  Ipsb  quidem  profecliis  csi  sponte.  Sed  nos  mi- 

simus  eliam  cum  illo  fratrem  illum  egregium,  cujus 

latts  esl  in  Evangelio  per  omnes  ecclesias.   Hoc  de 


omnia,  quia,  eisi  niinc  .ipud  nos  Lucas  major  est 
Tiio,  apiid  animos  !am?n  Corinthioriira  minor  eral, 
ideoqiie  convenienler  missus  esse  ciiin  co  dicitur, 
Excelb^ntiam  veroTiii  noverant  Corintliii,  quiatpse 
Cwinthius  eral.  .Misimus,  inqiiit,  ciim  Tiio  comi- 
tem  nostrK  peregrinationis,  qui  per  omnes  Ecclesias 
in  Evangelio  lauiialiir,  deritanlei  hoc,  ne  qvis  nos  vi- 
tuperet,  id  csi  reprehendat  in  Itac  eleemosinarum 
p<e;i!(urfine,  qii.t  ministraiur  n  nobis,  il  est  qu.^'  no-. 
slro  ministerio  fit.  Nisi  eniin  tesies  idnneos  el  bnni 
tcsliraonii  secura  Apostolus  Iiabuisset,  infirmi  vcl 
infideles  cum  tanlara  largilionem  tainque  copiosam 
'videreut ,  aliquid  siipcr  Aposiolo  sinistrc  posscnl 
SBStimare,  ut  pniarent  eiim  tanquam  sibi  acciperc  ct 


1081  COfllMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  II  AO  COR.  1082 

la  siios  coijv^Jrlcre  oa  quje  accipiebal  ad  supplcndas  A  su.t;  prjedir.Tiionis  faiita  ag  viiae  ycitiis  profuerunt. 


j»3ces!iit;iles  saiscloruni,  por  se  oCereiKla  vel  dislri- 
Luejida  indigcnlibus.  Sed  ut  oniiiem  pravam  suspi- 
.ciaii.Qiu  a  sc  rciuovuret,  piuUps  idoneos  aiHiiJjiul  te- 
stes  jn  liac  gfal.ia  plcnarie  pauperibus  minislranda. 
.Jdeo,  infiuii,  dcviiamus  Yiluporium,  quia  piovirfe- 
niiis  Ifom,  id  est  providemiis  ut  ca  fiuie  facimus, 
.sint  bona  ttoii  iotiim  coram  Deo,  «cd  eliam  corQni 
Ijoiiiimb^s.  Coram  Dco  siiHtcit  no-bis  hinia  couscioii- 
lia,  :i9d  cornm  hominibus  neccssaria  est  bona  fania. 
Piopter  nos  ei)im  conscicniia  nostra  sufficit  nobis, 
sed  propter  hdmkies  fama  nostra  uon   pollui,   sed 
pollere  debcl  ui  eis.  Qui  enim  ftdcns  canscicniia:, 
jiegligit  faniam  suam,  crujelis  cst,  quoiiiam  saiu- 
teni  proximorum  spernit.  Velidc-Q se  dixit  Aposto- 
lus  devitarc,  ne  quis  euni  viiuperar^ct  in  hi\c  pleni- 
tudine  dflctrinDB  ac   niirarulQruTn,   quia  negligens 
.firca  ciiram  sanclorum  judicari  posset,  si  segnins 
ea  q^ua  iSli$  crapt  ucccssaria,  procuraret,  quoniani 
illi  et  Barnabae  injuiixeranl  priores  apostoli,  nt  me- 
niores  essent  pauperum,  siciit   jam  di.ximus  {Aci. 
xv).  Kc  crgo  dicerclur  de  co  :  Btnc  (;.uidPni  ptse- 
dicat,  ct  rcligiose  vivit,  sed  non  est  mcmor  sancto- 
Xnm  pauperum,  nt  sibi  fucrat  inj.unctuDi,  cum  ipse 
i.n  omnibus  esset  invitiiperflLilis,  nec  in  luc  parte 
indiligens  jiidicari  voluit,  sed  ad  facieailani  .sanclis 
largitiouem,  credenles  ex  gcntibus  moivuii,   quale- 
iiiis  et  hoc  opere  camplelo,  in  oninihus,  apnacerut 
ejus  solliciludo,  et  providcntia.  Piovide^njui  enim, 
inquit,  buna  nnn  solura  coram  Deo,  scd  cliani  co^ 
ram   lioniinibus.   Providit  bona  corani  Deo,  duai 
quod   jiibel  Dcus    circa    miiiisteriuni    sajictorijin 
fiori   docerct.    Providit   bona    coram    homiiiibus , 
dum  tales  ad  hoc  opiis.  suadcndum  uiitierct,  qui 
noii  facerent  eis  scandalum,  sed  prohiiaifi  sua  pro- 
vocarent  eos,  ne  bona  ejus  doctrina  per  impro- 
vidos  niinistros  in  vitnperatinnem  cadeiet.  Nec   so- 
luiu.,  inquit,  duos  isiosniisiinus,  sed  etiain  frativm 
aliura  cuai  illis,  quem  quidani  dicunt  esse  Apnllo, 
sed  incertum  est.  Qnem  swpe  probuvinius  in  muliis 
tollicitum  essede  vestra  salute,  sed  nuiic  expeili  su- 
mus  eum  multo  solliciliorem  pro  vobis,  cum  audis- 
S£l  vo&esse  correcios,  certus  quia  obedieiis  ad  beiie 
agcndum.  Sollicilior,  inquam,  factus  est  videndi  ct 
exhortandi  ad  ministeriumsanctorum  pro  haccnnli- 
denlia  vestise  iinmutationis  in  meiius  ;  sive  pro  Tito, 
qui  de  vobis  ei  multa  retiilit,  qui  n.on  meiiliifiur, 
qui  est  socius  meus,  pergcns  mecum  ubique  ad  pra- 
^icandum  ;  el  in  tobis  est  adjvtor  meu.s,  id  eslin  ve- 
Stra  conversione  et   corrcclione.  Ipsc   esi.  ailjntor 
meus  io  vobis,  sive  caetcri  fratres  nostri,  quos  ad  vos 
dire&i,  qui  sunt  apostoli,  id  est  fpndalores  ecclesiur 
rntn,  gloria  Christi  quia  in  locis  iUis  prxdicavcniat 
Christum,  ubi  nunquam  fueral;  et  ad  gloriam  con- 
slruxerunl  scclesias  ex.  bis,  quos  ad  lidetp  conver- 
tcrunl.  Yel  fralrcs  nosu-i  piiores  apostpli,  qui  cuin 
Domino  in  carne  fueruiit,  sunt  adjutorcs  mei  iii  vq- 
bis  ;  sivequia  nonnunquam  per  vos  ixansicrunt,  et 
Tobis  aliqujd.  meiioiuti^ini.s  contuleruQti  sive  auia 


Et  quaiidoquidcin  tali^s  mi&imuti  vnros  ad  vns,  eigo 
suscipiie  cQscura  iionQr^:  «i  diloctitiiio  siotl  oporiet. 
Scilicet  osiendiic  nunc  v\  Mos.  oatensiunern  vesirce 
chnriiatis,  id  cst  cltsrilalemquaoi  osiejulcrc  consiie- 
vistis  honorilice  suscipicndo  cicleros  fratrfs,  Bunc 
ostcnditc  suscipicudo  islos  accur.itiu&,  hI  Uona  *ju« 
de  vobis  audicruut  prob<iut  csse  vera,  Et  iistonsio- 
neni  (jloriei  nastre:  pr<)  nobis,  id  ost  opcra  cii.iriuilis» 
qu«  similiier  oslcndero  solciis  in  susccptioue  fca- 
iruni,  undcct  iios  gloriamur  pro  vobis  apiid  alias 
Ecclesias,  nunc  os/('Hrfit(?  in  15/0,^,  reveiamlius  ei  de- 
votius  eos  suscipiendo.  Et  hoc  fitcite  iii  facie  et  in 
conspeciu  I^ccle^urum,  «t  c«teiae  EccU^ix  coguo- 
scant  vera  esse  bwi.i  qu»  de  vobis  audierunt,  et  ac- 

°  cipiant  ^  vobis  bonum  exeniplunv, 
GAPUT  IX. 
«  r{(^ra  4«  niiftisicrio  qund  lit  in  sanclos  ,  ex 
1  abundanii  cst  mihi  scribere  vohis.  Scio  cniui 
«  piomplum  aniaiusn.  vestrmu,  pro  quo  dc  vobis 
(  glovior  apnd  Maccdones.  Quoniani  et  Achaia  p.^- 
«  rata  QSt  ab  ajino  praeietiLo,  ct  vcsira  xniuiato^ 
«  provocavit  pliiriroos.  Misimus  aiitani  frslrcs,  ul.ne 
«  quod  gloriamur  de  vobis,  evacueUir  iu  liac  parle, 
•  iii,  qucmadmodujii  di\i,  pcirati  silis,  ne,  cum  vene- 
I  rinl  Macedoncg  mccuni^  ci  «ivenerint  vos  impa- 
I  ratos,  crubpsciimus  noij,  ul  non  dicaraus  vos 
t  iu  Ka.c  s.ulvsiantia.  Ncccssariuin  crgo  exLstimavi 
%  rogare  fiatros  utiw.TvesiiiiiU  ad  vos.,  el  praepa- 

r.  y  ceut  repromissaw.  bcncdictionciu  banc  paraiam 

<  essQ  sic  qiiasi  bciu>diciionom,  uon  quasi  avavi- 

<  liam.  I 
De  Tetcptione  juslorum  vos  admoneo,  nain  ile  mi- 

nist&rio  quud  ftl  in  sqactos  ,  noB  necossB  esi   ut  vos 
admoneam.  De  illQeniin  minisierio  esi  mihi  ex  almn-. 
dnnli,  id  cst  ex  supecfluQ  scribere  vohis.  SuperAuuni 
csl  eiiim,  si  comniojieas  cu;n  ,  quem  SA'is  factunini. 
Sed  tamen  ut  dilig?jiiiam  uicuio  o.sten<Jom,  ci  vos 
pronipliores  faciam,  uon  esl  otiosum  si  scribo,  ui 
sciaiis  roagna  vos  diligeutia  d«bere  pcrag£r.e  quoil 
ffcquenter  vohis  inllraatur.  Ideo  autem  \ide)ur  su- 
pcrfliium  ut  vobis  de  hpc  re  scribam,  quia  scio  ani-. 
miiin  vesirnm  ad  lianc  largiiionem  faciendanri  esse 
promptum,  pro  quo  anirao  veslro  ad  lianc  gratiain 
T>  Aewoio  glorior  apiid  Macedonas;  videte  ne  fruslra^ 
Solet  enim  se  nirliorein  pnvhere  ille,  de  quo  hcne 
senlitiir    ab  alio.    Idcirco  de  vobis  giorior,  quoniam 
non  solum  Corinlhus,  qHse  cst  raeiropplis  cJvitas, 
sed  etiam  «niversa  Achaia  qiiaj  est  m.Tgna  rcgio  . 
parala  esl  ab  anno  prcvlerilo  dare  qnoJ  saiictis  mit- 
tatnr,  el  vestrn  (cmitlatio,  id  cst  fervor  imilandi  v.Ois 
provocaoit,  plurimps.  ad  boo  piclatis  opus.  CaHerae 
cnim  Eccleslse  dum  audiunt  Corinthips  piius  ranliis 
errorihus  fuisse  injplicatos,  postea  vero  corrcclos  et 
misericordix  operibus  iiilcntQs,  semuiationc  eorum 
iijcilal»  sitiitad  bouuin  opus,  quasi  cogilauies  .ipud 
se  cl  dicjilea,  (luia  sj  bi  qtii  posi   accnpiam  fidcm 
ujaift  conxecsati  fueranl,  liaoc  coeperunt  hahcjc  vo ■ 
lunlaiein,  cur  uon  ma§is  illi,  in  quibus  h;ec  viiia 


1083 


UERYEl  LURG1DGLF.NS1S  iiO^fAeilt' 


«84 


II jn   suiit  repena?Ego  quldem,  Hi<]uix,  gloiior.  in  A  quao'  omnes  diviles  {Miirc.   m  ;   Luc.  xsi),  quia 


splendore  auiiiii  vestri,  qui  promptus  estad  laig[en- 
dum,  sfid  whimus  fratres,  non  ui  vos  ad  hoc  exlior- 
larenlur,  ad  quod  ex  aninio  parali  estis ;  sed  ul  vos 
faciant  memores,  ne  circa  volum  et  promissionera 
cxistalis  negligentes.    Et  lioc  est,  animus  quideni 
vester  promplns  est,  sod  misinius  praediclos  fratres 
ad  vos,  «(  siiis  pamii  ad  proierendum  quod  dcdc- 
rilis,  ne  si  imparali  fueritis,  evacuetur  in  hac  parte 
toturo  quod  gloriamur  de  vobis.   Misimus,  tnquain, 
illos,  ul,  quemudmodum  dixi  i!lis  vos  esse  paralos, 
sitis  paraii  vel  queinadinoduin   dixi  vobis,  sitis  pa- 
rati;  sive  quemadmodiim  dixi  Mace«lonibi>s,ne  Forte, 
cuin  venerint  mecnm  Maccdones,   et  iiivencrinl  vos 
imparatos,  embescamns  nos  in  liac  substantia,  id  est 
in  hac  re  possessa,  in    hac  divitiarum  substantia, 
quae  pauperes  susienlare  debuit.  Dixi  ne  erubesca- 
mus  nns  qui  de  vobis  gloriabamur,  ttt  iion  dicamus 
\os  erubescere,  id  est  ut  vcsiiara  erubescentiam  la- 
ceamus,  Veslei;  eniin  pudor  erit  maximus  iii  noslra 
Vflrecundia,  si  invcnta   fuerit  impraeparalio  vcslia. 
Nam  si  hoc  invcntum  iioii  fueril,  quod  leslilicatus 
Siim  de  vobis,  el  cgo   erubescam  in  vobis,  qui  sub- 
siantiam  sanclis  promissam  non  reddidistis  ;  et  vos 
aroplius  confuiidiMniiii,  qiii  uec  propterea  quod  testis 
\ut)is  fui,  sluduislisagere,  ut  me  dixisse  verum  de 
\obis  probaretis,  iie  ergo  CQiitingat  ut  et  vos  et  nos 
graviler  erubcscamus,  neccssarium  exislimavi  roqart 
^«•sedictos  fratrcs ,  ut  me  prmveniunt  euntes  ad  vos, 
et  pra'parent-  interim  benediclionem,  id  est  iargam  et 
charitalivam  donationem;  benediclionem  dico,  r«- 
promissam,  qiiia  jaui  promisisiis  et  repromisisiis 
eam  ;  et  pra^parando  faciaiit /lanc  esse  paratam  in 
adveniu  noslro,  sic  quasi  benediciionem,  id  csl  qiiasi 
«pus  chariialis,  nonquasi  avaritiam,'A  est  non  quasi 
strictam  dalionem,  de  qua  dolcat  qui  dederit.  Ava- 
ritia  eniin  vocatur  daiio,  quje  fil  tenaci  et  parco  ac 
tristi  animo  ;  bencdictio  autem.quse  fit  largo  el  ala- 
crianimu.  Tractiun  est  boc  vocabiilutn  a  patriarcliis, 
qui  bencdiciione  sua  filios  suos  omnium  fertiliiaij 
bunorum  replcbant,    ul  Isaac  lieiiedicens  Jacoii  ct 
Esaii,  et  lU  Jacob  hcnedii.ens  Ephraim  et  Manasseii 
{Gcn.  xxvn,  xLvin). 

€  Ifoc  autem  dico  ;  qui  parcc  seramat,  parce  ct 

<  metet;  et  qui  seminut  in  bcuedictionibus,  dcbcue-  D 

<  diclioAibus  et  mctct..  • 
Hoc  loco  ad  magna  largiendi  sludia  mentes  au- 

dientium  accendit.^poslolus,  ue  qui  multadarepo- 
test  pauca  largiatur.  Fratres,  inquii,  praecesserunt 
me  ut  prKparent  dalionem  vestram ,  sed  cgo  ciir 
large  detis  praescribo,  quii>  lioc  dico  vobis,  qttod  <j«« 
parce  semriiat,  id  est  a:vare  iribuit,  parce  etiara  nte- 
let,  id  est  param  in  futuro  sa:culo  rccipicl.  Pai^cns 
cnim  est  avarus,  cur  cxtorquetHr  quod  dal:,  dum 
compellilur  tribuerc  vel  proplor  verecundiain»  vcl 
propier  iongam  multoriira  admoniiionem,  Huic  par- 
va  messis  est,  quia  parco  animo  dedit,  licet  magna 
videatur  dcdisse.  E  contraiio  vSdua  quae  in  gazophy- 
teciam  misit  du«  minuta  est  iaudala  misisse  plus 


largo  animo  t«tuiti  quud  habcbat  misit,  cum  cxieii 
parco  ani-ino  milterenl,  et  muUo  roajora  qiiam  niii'- 
tcbant,  sibi  retinerent.  Et  ideo  parce  semiQabant, 
quamvis  niulta  seminare  videreiitur,  qiiia  tantum 
seminare  nolebant,  qiiantura  polerant.  Darc  eniin 
non  est  amittere,  sed  seminare;  ad  tempus  carere, 
Ht  postmodum  multjpliciu*  habeatur.  Scd  qui  parce 
seminat,  id  est  quinon  vult  large  Iribuere  cum  pos- 
sil,  pai'ce  ct  raeiet,  id  est  exiguum  reraunerationis 
colligftt,  quia  sieut  ipse  nunc  est  parais  ad  tribuen  • 
dum,.  Lta  et  Deus  eril  parcus  ad  retribuendum,  ei  qm 
seininal  in  benedictionihvs,  id  esl  qui  tribuil  volui;- 
late  boiia  sub  spe  fuiura;  remuneralionis,  hic  metet 
de  bencdiclionibus,  quanda  cum  eaeteris  eleemosy- 
B  nariis  audiet :  e  Venite,  benedicli  Palris  inei,  perci- 
pile  regnum,  qui»  esurivi,  et  dedistis  railii  niandu- 
care  (Mattli.  xxv).  »  Seminat  enira  in-  benedictio- 
nibus,  ubi  plus  pensatnr  atfeclus  quam  census,  id 
esl  (jui  pro  posse  suo  boiia  large  tribnit  in  benevolis 
aileciionibus,  et  idcirco  de  t>cnedictioiiibus  Dei  m&- 
lel  fructiiu  vitiB  pcrcnnis. 

<  Unusquisque  proul  destinavil  incorde  suo,  notu 

<  ex  tristilia  aut  ex  nccessitate.  Hilarem  cnim  da- 

<  torciu  diligit  Deus  {Eceli.  xxxv).  > 
Et  quia  de  benedictionibus  supernis  mctet,  qui. 

nunc  in  benedictionibus  bonx  voluntatis  seininat, 

id  est  laelo  ct  largo  animo  dat,  sive  parum,  sive 

inullum  sit  illud  quod   dat,  idco  unusquisque  dct 

prout  deslinavit  i«  corde  sno,  id  est  sicul  delibcravit 

et  prseonlinavit  \n  consilio  sua;  ratioiils  et  volunta* 

lis,  ut  quidquid  in  corde  suo  disposuit  sedaluruiiv 

det;  ct  eo  dovotionis  affeciu  quo  proposuit  det;  sci- 

licct  non  ex  tristilia  aut  ex  necessilale,  id  est  noM 

invitns  autcoactus.  Eleemosyaa  enim  plernmque  fit 

a  tristibus  cl  inurmuranlibus  ut  careanl  Uedio  in- 

tcrpellantis,  non  ut  viscera  reficiant  indi^entis ;  .sed 

non  cst  acccptabibs  Deo  talis  datio.  Et  ideo  non  c& 

tiistiiia,  scilcx  hetilia  cordis.cst  danduin  quoddatiir 

quia  cx  his  qui  tribuunt,  huuc  eligit  Deus,  utei  re< 

tribuat,  iiui  dcvoto  animo  ti  ibuit,  quast  tlicsaurl- 

zans  apud  Deum.  Sunt  enim  nonuulli  qui  muIltMn 

rogali  ab  aliquibus,  ta;dio  precis  sibi  faclse  ad  da<i- 

diim  coinpelluntur  importunitate  postulationis  as- 

sidu:e:  etsic  dant  tristes  et  iiiviii,  non  ex  atTectu 

dilcclionis  aut  pia;  compassionis  {Luc.  xviii).  Non- 

nulli  sunt  eiiani,  qiii  licet  non  sint  Iristes  vel  co- 

aclione  doleiites,  tamen  qunndo  largiuntur,  faciuni 

ex  necessitale;  sivcquia  omnes  alirdant,  sivc  (|uia 

miilii  iit  largianiur,  admonent;  ct  cum  sic  heiic- 

siaie  sua   non  possint  non  dare,  qnadani    neccs- 

siiale  ad  danduni  eoguntur.  Sed  quisquis  daiioiiem 

suara  Deo  vult  cs&e  gralam,  neii  dcl  ex  tristitia  vcl 

;x  nccessitate,  sed  ex   ketitia  el  ex  vohiulate,  quia 

hilarem  dalorem  diligil  Deus,  id  est  illum  qui  per 

jharitatem  i«ttis  et  hilaris  ac  serenus  spe  superii« 

rcirihulionis  tribuit. 

rPotensest  autem  Dcns  omnem  pratiam  abusi- 
f  darc  faccre  Ir  vobis,  ul  in  omnibus  scmpor  oia» 


1035  COMMENT.  IN  EPISTOLAS   PAIJU.  -  IN  EPIST.  I!  AI)  C0«.  M86 

«  nein  Eunicicntiam  habenles,   abundetis;  in  onine  A  petuura.  Et  si  hujus,  qui  patiperibus  dcJit,  justitia 

manet  in  seternum,  quanto  niagis  ejos  qui  ministra- 


I  opus  bonum,  sicut  scriptum  est  :  Dispcrsit,  dedit 
I  pauperibus,  justilia  ejus  manet  in  sxculum  sse- 
f  culi  (Psul.  cxi).  s 

Ego  quideni  vos  admoneo  ad  banc  largitatis  gra- 
liani,  sed  Deus  potcns  est  facere  in  vobis  quod  ad- 
moneo.  Ego  enini  vcrba  exliorlationis  eilerepossism, 
sed  il!e  mentes  vestras  in  niclius  piomovere  potost, 
qiiia  ego  quidein  plantare  et  rigare  possum,  ille  au- 
tem  dare  sufficit  incrementura  (/  Cor.  iii).  Et  ideo 
potentiara  ejusadcssevobisexoplo,  ut  sicut  in  emen- 
datione  viliorum  et  veritate  doclrinae  corda  vestra 
tetigit ,  ita  et  in  gratia  largitatis  favcat  coeptis 
vestris.  Ipse  est  cnim  poteiis  hicere  uU'rtim  nbun- 
dare  in  vobis  non  solum  istaro,  sed  et  cir>vem  gra- 
liatn  ,  ita  ut  in  otnnibus  rebus  semper  liaoenles  om- 
neth  suflicieniiam,  id  est  jion  indigentes  aliqiiando 
his  qH;e  ad  saliitem  necessaria  sunt,  aiuHdeJis  iit 
otnns  optis  bonum,  id  est  in  largitione  sicut  in  cae- 
teris.  Si  enim  solam  vobis  sufficienliam  elcge- 
rilis ,  poteritis  in  Dei  npere  abnndyre,  quia  iliud 
vobis  retiiiendo  quod  siiHicit ,  csetcra  in  usus  pau- 
peruni  expendetis  ,  et  lioc  erit  abundare  in  opcre 
bono.  Licet  eiiiiii  exigui  hominis  parvum  sit  mu- 
iius.  abundal  tamcn.  quia  bono  animo  fit.  Exteriora 
enim  nostra  Doniino  quamlibet  parva  sufliciunt.  Cor 
nanique  et  iion  suhstanli.^m  pensat  nec  Derpeudil 
quantum  in  ejus  sacrificio,  sed  ex  quanto  profera- 
tur.  Qui  eniin  pUis  habet,  plus  offerre  debet.  Ita 


vit  sanctis?  Pauperes  enim  dici  possunt,  qui  publice 
egeni  sunt.  Sancti  autcm  discerniintur  ab  bis,  quiu 
ipsi  sunt  servi  Dei  insistentcs  orationibus  ac  jeju- 
niis,  et  purani  vitam  ducenleG. 

«  Qui  autem  administrat  semen  semrnanti,  et  pa- 
«  nem  ad  7)anducandum  praeslabit,  et  muitiplicabit 
«  semen  vcs'criim,  et  augebit  incrementa  frugmii 
«  justilise  vestrse,  ut  in  oinnibus  locupletati.  aban- 
«  dclis  in  omnem  siniplicitatem,  qux  operatur  per 
«  iios  gratiarnm  aclionem  Deo.  j 

Vos  debctis  alacriter  ministrare  sanctis  ob  speni 
supernae  relributionis.  Scd  et  iii  bac  vita  peiiuriam 
non  timeatis  quia  Deus  qui  adininistral  semen  se- 
minanli,  pra;slabil  ei  eiiani  ptinem  ad  manducandtim 
interiin,  donec  ex  llto  semin.e  fnigcin  colligat,  et 
multiplicnbit  semeii  feslrum,  quod  in  lerram  misislis', 
ui  inde  copiosa  niessis  ex«uigat,  «ndc  piuies  eleeino- 
syiias  faceie  possitis.  Omni.-v  Dei  siint,  et  ssniina  et 
nascentia,  et  Dci  nutu  ciescuiit  ct  muliiplicnitur  ad 
usus  liomiirum.  Deus  ergo  qui  hicc  dal,  et  ipse  ju- 
bet  de  bis  dari  illis  qui  indigent.  Ac-  per  ho€  qui 
dat  jiixta  voluntatem  Dci,  augetur  ei  divinitus,  ut 
babeat  nnde  adliuc  ainplius  largiatur.  Vult  eniiii 
Deus  ut  iideles  qui  babenl  hiijiis  niuiidi  substantiani, 
ministrenl  necessilatibus  saiictorum,  ut  nihil  illis 
desit,  qui  celsiorem  sanctitatis  gradum  in  ecclesia 
tenere  voluerunt,  ut  spei  saecularis  vincula  cuncta 


polest  Deiim  oninem  gratiani  facere  in  vobis  abun-  -,  prasccdercnt,  et  anirnum  liberuin  divina;  militire  de- 


dare,  ut  sine  damno  vestro  aliis  beneficia  largien 
tes,  abiindctis  tendeiites  per  largitatem  in  omne  opiis 
bohum,  sicut  scripltim  esi,  id  est  ut  neque  si  in  vo- 
bis  avaiitia,  neque  prodigalitas,  sed  bona  vestra 
diiluse  et  ralionabiliter  detis  cum'  boiia  inteniione, 
uon  pro  temporali  cominodo,  sed  pro  scterna  rcmu- 
neratione,  sicut  justuni  viruin  fecisse  dicit  Scriptu- 
ra'  (Psal.  iii) :  Dispersit,  id  est  non  uni  omnia  tri- 
buit,  sed  diveiso  modo  his  et  illis  sparsit,  ut  pluri- 
bus  prolicerel,  el  unicuique  juxta  quod  decebat.  Per 
hoc  avaritia  removelur.  Et  dedit  non  indiscrete 
omnibus,  neque  divitibus  aut  hislrionibus,  sed  cura 
ralione  el  discrelione  solis  pauperibus,  qui  in  hoc 
saeculo  non  possent  ei  rcddeie.  Per  hoc  removeiur 


dicaient ;  el  quisqnis  eis  bene  rainisti avcrit,  ampli- 
(icetiir  illi  semper  unde  largius  minislrare  possit. 
Deus  itaque  qui  administrat  scmeii  seininanli,  unde 
in  futurc  anno  vivat  ct  eleemosynas  faciat,  pra^sta- 
bit  iiitcriiii  et  panem,  id  cst  subsidiura  viUe  prKsen- 
lis,  non  ad  superfluiintem,  sed  ad  manducandiii:!,  iU 
cst  ad  necessarium  iisum.  Et  ne  sitis  sollicili  do 
lempoie  futuro,  quia  ipse  propter  alimenla  prajsen- 
liaqiia^  vobis  largietiir,  noii  dimittet  quin  sonieii  ve-r 
stnini  ffiultiplicet,  et  frii^es  crcscere  faciat,  ulsemper 
iriagis  ac  rnagis  dare  sti!ricialis,ct  augebitincremen- 
ta  frugum  juslilia;  vestrae,  id  est  multo  .ibundatiora 
incrementa  dabit  frugibus,  qiias  promeretur  jusiitia 
vestra.  Justilia  enim  est,  ut  quia  Deus  dal  retribual 


vitium  avaritiae  contrariiim,  id  est  prodigalit  is,  el  y  ex  co  et  liomo  illi  cui  deest.  Et  quia  vos  LujusmuJi 


etiam  appctitio  temporaiis  relributionis.  Et  idi  o  jit- 
stitia  ejus,  id  est  justura  opus  misericordi;(  ejus 
manet  in  sweulum  saculi,  id  est  in  sternuin  quia 
ex  eo  quod  lemporaliter  juste  egil,  xlernam  liabet 
justitiam  et  vitam.  Justns  enim  est,  qui  bona  inuii- 
di  communia  reputat,  qui  sciens  Deum  omiiis  coin- 
muniler  oraDibu.s  dare,  quia  solem  suum  oiiri  facit 
omuibus  et  pluit  oranibus,  et  terram  dedit  omnibus 
{Matih.  v);  idcirco  dividit  cum  his  qiii  copiam  ler- 
rse  non  babent,  ne  beneficiis  Dei  privaii  videantur. 
Etquia  sibisolinon  detinetquoddaraaDeO  scitomni- 
bus  datum,  sed  credit  esse  jusluni  ut  habens  -det 
non  habenti,  idcirco  justilia  ejus  manet  in  aeternum 
«luia  in  futuro  sxciilo  hanc  secuni  habebit  in  per- 


justitiam  servastis,  ul,  sicut  Oeus  vobis  non  haben- 
tilMis  tribuit,  ita  el  vos  aliis  qui  non  babcnt  tribua- 
lis,  idcirco  diviiiitus  augcntur  incremeul.'*  fruguKi 
vestraium,  ui  in  omnibus  necessariis  loeupUiaii  re- 
iius.  abundelis  in  oinnem  simplicitalem  id  est  in 
omiicm  largitioneni  iion  duplici,  sed  simplici  anima 
factam.  Qui  enim  beiie  et  simpliciter  sanclis  mini- 
strai,  amplificatur  ei  nutu  diviijo,  ut  Jiabeat  unde 
semper  largiri  possit,  ct  iii  praesenii  locupietatus,  el 
in  futuro  saM;ulo.  Semel  enim  seminans  bis  inelet, 
id  est  ex  una  operatione  bona  hic  et  in  futuro  rc- 
Iributioneio  peicipiet.  Ipse  tanien  non  duplici  inteii- 
tioDe  debel  operari  boDuui,  ut  inde  quxrat  ci  in  isto» 
et  in  alio  sa:culo  remuuerationem ,  ne  canipuletur 


4037 


HERVEl  BUnOIDOLeNSlS  MOKACHI- 


im 


Incis,  dc  quibus  diclqin  esl :  Reccperunl  i«ercedi;m  a  sc<l  etiam  plus  operatur,  s.ciljcot  abmidut  gratiarum 


suam  {Matlh.  v);  sed  simplici  cordc  solain  in  su- 
pernis  relribtitionem  appclat,  licet  Deiu  ilR  et  in  lioc 
s^culo  vetribual.  Potest  semen  intelLigi,  quidguiil 
pro  Deo  daliir.  Ei  ipse  Qui  adinimstrat  scmen  seiin- 
nanti,  id  est  qui  dat  cleeniosynario  reni  quam  pau- 
peii  tribuat,  prastabit  etiam  panem  ad  manducan- 
(Juin,  id  est  pr.-pbeiiit  unde  possit  vivere.  Et  niulti- 
pSicabit  sconen  \estriim,  id  cst  multipliciter  abiin- 
dsire  facjet  rem  vesuam,  quam  sefninatis  dando 
pauppribui,  iii.  iic^bealis  et  qiio,d  largiiis  somineiis, 
et  iinde  vivatis.  Et  aiigebii  incremcnta  frugurixinsti,- 
liae  vesU'».,  iil  est  auguienlAblt  eleemosvnas  vesttas, 
pro  quibtis  frujjem  aelerna;  rciribulionis  accipiet  ]u- 
sliiia  vestia.  J[nstitia  eaini  est  oliservatio  nianiialo- 
rum  Dei,  el  indc  fruges,  ij)  est  fructus  asteniae  remu- 
nera.lii)nis  proveiiiunt.  Incremenia  fnigis  liuji|S,  sunt 
cleemosyuffi,  pro  quarmn  merito  et  bic  viriu.tusau- 
geniur,  et  in  tuturo  gIoria.crescit.Vel  iiicremenla 
ca'Iesiium  fiiigiim  vcstiaxun)  sunt  allt'ftioii,es  dandi 
largii^s,  et  subvenienJi  indigentibus,  quia  qiianto  ma- 
jovi  ailectn  piao  compassionis  subveiiit  quis  indigen- 
tise  proxiini,  tanto  m.ijorem  sibi  frugem  ncquirit 
setcrna!  refcciioiiis.  Et  Deus'  sic  augebit  semen  ve- 
strum  81  frugein,  ut  locuplciati  iii  omiiiUus  corpo- 
ralibus  ct  spiiitaiibus  rcbus,  abundctis,  id  cst  iutc- 
rius  bona  \oluntaic.,  et  cxterius  bona  operaiione. 
Aliaadeti.i  dicc^,  tendfiiites  in  omnem  siiaplicitatem, 
id  eslin  lioe  ijl  pura  ci  simplici  corde  faciatis  om- 


ar/ioiie  facia  pfr  mtdtos  in  Dumino,  id  esl  causa  et 
iiicitameiitum  est  miiltis  iil  agant  gratias  pro  vobis 
in  operatione  Domini,  qua;  refulget  in  vobis.  Uoc  cst 
dicei-e  :  iVlinistralio  nostra  quce  fit  pcr  dispensalio- 
nem  olficii  nostri,  noa  sohim  necessarios  suinplus. 
cxiiibet  sanciis,  sed  eliam  in  boc  abund^t,  u(  non 
iii  soli  qui  benclicio  vestro  sustenlantur,  sed  et  alii 
multi  gratis  pro  vobis  agant  DeQvComraendantes  fa- 
ctam  vcstrum  Domino,  ut  paucis  Iribuentes,  a  niiil- 
torum  obsecrationibus  Deo  commeademini.  Per 
multos  ag-intur  pro  vobis  gratiae.  et  hoc  per  proba- 
lionem  vtiniiterii,  id  cst  per  hoc  quod  experiunlur, 
sive  laudant  lianc  minisjratiouem  vestram.  Mullos 
dico  glorijicanies  Dcutu  in  obeilientiu  confessionii 
B  vcstra;,  !j(  Ernngclio  Cliristi.  Probantes  eiiim  mcii- 
tem  ve.siram  iii  hoc  opcre,  giorilicapl  in  vobis 
Dcum,  cujus  spe  lirmali,  obedistis  iu  Evangelio 
Cljrisii;  cl  quod  Qrc  conU.teraini,  actione  demon- 
stralis.  !n.ilc  glorificant  Deuni ,  quia  vo:*  olieuistis 
facieiites  opera.  qu.se  exigit  confessio  Christianx  (j- 
dei.  ci  lioc  in  Evangclio,  id  cst  in  praecepiis  Evan- 
gelii  Cbrisli,  el  gloridcanl  iHum  eiiam  in,  siwplici-^ 
laie  ros/ve  coumiLmcotionis,  id  est  in  ea  quod  non 
dupliii,  sed  sianpli.ci  spe  facitis  vestra  boiia  cummu- 
ni.-V /n  ilios  sanc^os,  qiii  sunt  Hierosolymis,  et  in, 
omncs  alio3  quos  videtis  egeiitcs.  GloriGcaiit  eiiam 
Douni  in  obsccralione  ipsQrnni  pro  vobis,  id  esl  iu  co 
quoj  ipsi  quos  sustenialis,  obscciant  pro.  vobis. 


nia,  ut,  a  solo  Dco  reiribuiiimem  ile  omuibus  qvac-  ^,  Ipsorura  dico.  dcsideraniinm  \m  viderc  in  coelesti 


ratis,  ut  (ie.qiie  siibjeclioncm  a  pauperibus,  neqiie 
laudem  ab  homiriibus  d(?sidcr«tis ,  nec  iilla.m  in  bac 
vila  rcmuivirxitLonem,  quu!  simplicilas  veslrx  inicn- 
tioni$  in  opcro  bono  opcralur  per  nos  graliarum 
actioneni  Deo,  id  cst  facit  iios  agere  gnilias  Deo,  qui 
vobis  inspiravil  haue  voliiniaiem,  ut  il^  siinplici 
intcntinnc  facialis  in  sancios  rollatinnem,  et  caeiera 
Quao  pertincnt  ad  aniinsc  vcstr.^  salatem-  Vcl  per 
^ios  praejicatores  et  exliorLitorcs  operatur  gratiarura 
aclioncm,  id  c.it  agit  ut  iili  qui  bcnclicia  suscipiunt, 
gialias  agaut  Dco. 

(  Quoiiiam  miiiisterium  liujiis  olTicii  non  sniitm 
supplet  cji  quae  dwiiint  saiiclis,  scd  eii.im  abundat 
pcr  inulUis.  gr.^itiariim  actioncs  ia  Domino,per 


regnc^cl  <^iam  iaprscscoii  sasculo,  ul  gaudeant  ex 
conspcciu  vesiro.  Quis  cuim  non  tupial  ociilisvi- 
dere  necessilaiibus  suis  propter  Dei  noraensubjectosT 
Ipsi  vos  dcsideraiit  videre,  et  hoc  propier  grutiam 
Dai  emineniem  in  robis,,  id  est  propterca  quia  Deus 
tam  exccllciiicr  grali;)ni.  sgam  accnjuulavit  in  vobis, 
ulita  sanctis  egeuliUua  communicetis  ol|  ^ilTcctum 
pi«  dilectioiiis.  Et  qijia  tol  bona  biac  qi  iiide  pco- 
cedunt  e\  hoc  ministcrio,  idcirca  gralins  aga  Oeo 
suf/cr.  incnarrabili  dauo  ejus,  id  osl  dc  doRO  ciiari- 
lalis  qiiod  in  vol)is*et  in  sanclis  iHis  poi.iiit,  qiiod 
quaiiium  si(  cl  quam  muUiplcx,  velquatii  honestum 
eV  qiiam  justum  ct  quam  ulile,  ncm,Q  putesl  iiiani- 
lesie  narrare.  Tauia  piiiguedine  saiicts;  l.'etitias  per- 


probalioiiem  miuisterii  hujus,  gloriiicanleg  Dcum  D  fusus  csl  Apostolus  dum  loquerctur  de  alterna  inrii- 


i«  obediciitia  coiifessioiiis  veslra;,  iii  Evangcho 
Cbiistt,  ci  siniplicitate  communicaiionis  vestrae  in 
illos  el  iii  omnci,  ct  in  ipsornm  Qbsecratione  pro 
vobis,  desidecaiitiuni  vos  propter  eminentcio  grar 
«  tiam,  Dei  ia  vubis.  Gcatias  ago  Deo  super  ineiiar- 
<  rnhili  dojio  ejus.  i 

Woicco  pco  vesira  simplicitale,  id  csl  pro  largi- 
tiun^  simplicL  ajiina  facta  .^gnntur  Ueo  gratia:, 
qiioniam  inulta  boua  contincnlur  in  ea.  Quonium 
mmsterium.  liujus  offtcii,  id  est  muiisu-atio  qu.-e  per 
ollicium  nusiruin  a.vobis  e\liibetur  sanclis,  nut,so- 
lu.m,  iupplct  ea.qum  desmit  sfiiiclis,  id  cst  non  solum 
rcpeliit  indiganliam  sanctoimn,  qiii  noa  laboiaat, 
sed<  oratioiiibiis  et  divinx  vontcmplalioni  vacaot, 


gciilia,  ct  dc  alicriio  suppiemeiito  iiidigeiiii:c  piovin- 
cialium  Christi  ct  inilitym  Chrisli,  l|inc  de  retius 
caiiialibus  in  iHos,  inde  aulem  de  spiritalibus  in 
isios,  iii  nunc  ii»  line  sermouis  e.tclamarcl,  ct  tan- 
quaui  sanctorunj  gaiidiorura  sagina  eruciaiet,  di- 
cens  :  Cratias  Deo  siiper  inenafrabili  4ono  ejus.  In- 
enarrabile  cuim  donum  Dei  esi,  quod  incitat  bomi- 
nes  ad  beno  agenduiu,  qiiaiido  hona  oj.ierauiur  pro- 
ptei  spem  cnrum  quae  otiilus  iion  viJit,  nec  au.ris 
audivil,  ncqne.c»r  hominisexcogi|avi((/  6"or.  ii). 
CARCT  X. 
•  Ipse  autem.  ego  Pauius  olisecro  vos  ^t  inaa- 
<  suniudinem  et  niodestiam.  Chrisli ,  qui  in  facie. 
(  qnidem  Itumilis  sum  inior  vos,  ,'ibs«ns  autem  cofl- 


T089  r.OMMRiVT.  IN  EPISTOLAS  PAtIl.I.  —  TN  EPIST.  il  AD  COB.  <690 

t  Cdo  in  vobis.  Rogo  autera  vos,  sie  prsesens  au-  A  vel  iattfs  audeo  punire.  C'"'  nos  orblironnrr  tainitiam 

secmdfim  carnetii  ambnlemus,  id  est  Kinquaiit  secuh  • 
dum  rtiofem  carnalium  aganrns.  Vel  arljliranTnr  rros 


€  deam  per  eam  coiifidentiani,  qua  exislimor  .iiidere 
I  in  quosdam,  qiii  ar])itiaritur  iios  tanquain  secun- 
€  dum  carncm  amhulemus.  > 

Ad  intorrecios  ioquitur,  qui  pseudoapostotos 
sequcban/ur,  ei~euni  feiocom  putaljant,  quiamorda- 
citer  in  priore  cpislola  \itiosos  increpavit.  Quasi  di- 
cat  :  Correctos  ad  eteemosynas  invitavi ,  scd  vb6 
aiios  obsecro  ego  ipse  idem  vobis  exislens  qui  et  il  • 
lis,  cura  taineh  vos  silis  alii.  Ego  Panlns,  id  csl  hu- 
milh  vel  tnirabilis,  obsccro  vos  bumiliter,  ut  niores 
vestr0's  emendetis.  Vel  praeinissi  fratres  iiorlali  snnt 
ad  ministeriimi  saiiclorum  eos  dc  vobis,  qui  correcti 
fuerant,  sed  nunccjro  Pnulus  ipse  non  aliiis,  obsecro 
vos  obiiixe  (fui  corrigi  debuislis,  scd  dislulislis,  ut 
iiltra  noii  diireralis.  Olisecro  vos  pkr  mnnsuetudinem  B 
Chrisii,  id  est  per  eam  mansueludincm,  qiia  Ciiri- 
sius  cum  se  possct  viudicare,  sustinuititijurio^os  ut 
corrigcret  eos,  el  per  modesiiam  rjns,  qua  culpas 
eorum  modeslo  paMiitentife  llagdio  per  bapiismum 
delevit,  dicenie  illis  Peiio  :  «  Pcniieniiam  agite,  et 
Laptizelur  uiiusquisque  vesirumf.if/.  !i),  ctc.  » IVfnn- 
suctiis  erga  nos  fuit  Cliristus,  quniido  sinc  aliqiia 
iiKione  pcr  baptisiiHim  iiobis  peccata  dimisit.  Mo- 
deslusfuil,  quando,  et  si  iioii  absque  iillioiie,  non 
tamcn  iminoderbta,  sed  lolerabili  ei  nioJcsla  tribu- 
laiiouum  punitlone,  nos  ad  vilam  pereiincm  revoca- 
vit.  Mansuclus  esl  Clirisius,  pie  |)aicendo  et  lole- 
raiido;  fnodeslus  est,  luoderata  ultione  puniendo.Et 
inansuetiido  atque  modestia  Christi,  cujus  imilator 


taiiqiiam  secuiidum  carnem  ambulemui,  non  reci- 
piendo  spirflalia  qtix'  dtcliiins;  sic  rtOs  existimaTit 
quasi  carnalia  loquamur,  quaj  recipicnJa  lioh  Sint. 
Ideo  enim  nos  tirbitrantlir  sPCundiim  carrjem  ambu- 
lare,  id  esl  carnali  seiisfl  pTSdicnre,  quia  qui  spernit 
spiriiaira,  pulat  illa  esse  carnalid. 

«  fn  carne  eniin  ambulanies,  non  SecundUm  cur- 
I  nciii    militaraus.  Nam  irina  imlilise  nosiTse  ii.on 

<  carnalia  sunt,  sed  pt)tcntia  Dco  ad  deBlruttionem 
1  mumtionum.  Consilia  dcslrueiifCs  H  omr.em  ahi- 
«  tudinem  exlollentein  se  adversus  sciendam  Dei, 

<  el  in  captivitatem  redigeiileS  omne:ii  intelleclum 

<  in  obsequium  Christi,  el  in  promplu  habenles  01- 
i  cisii  onintMH  inobedieiiliam,  cAim  impfela  flicrit 
«  veslra  obedieiilia.  > 

fpsi  iios  arbitranlur,  iil  JLxi,  tanqiiam  sccundilm 
carnem  aiiibuiemus.  El  merilo  dixi  fanquam,  quia 
non  le  vera  securirium  carnem  ambuIamTis,  ut  illi 
piilant.  In  cuTiie  enim  anibulanies,  id  est  in  coipo:e 
vitam  piaesenieni  ducentes,  non  mililunms  secundum 
curiwih,  id  esl  iion  exerceraus  jiro  carnaii  romKiodo 
mlliliam  a  Deo  noWs  datam ;  iiefc  carnaliter,  sed  spi- 
rilaliier  milifamus  ,  licel  in  carne  Iragiii  degamus. 
Spiriiiiliter  enim  militat,  qui  spirilaliicr  vivit,  qoia 
contra  spiriiales  i"iequiiias  pugnat.  Secnhdmn  ca!-- 
fieiii  vcro  mllitat,  qui  desiderlis  cariiis  obtemperat. 
Poiest  el  ila  intelliffi,  iit  hi  militare  secundum  car- 


sum,  est  causa  cur  noh  impeians,  sed  ohsecrans  vo-  ^  ncni  dicilitur,  qiil   Velus  Tesiamenlum  carnaliter 

lis  loquor,  quia  el   leiiis  sum   exomplo  Cliristi  ad 

paicciNJum,  et  modcsle  ad  modilicate  punii^iidum 

scverus,  qui  in  fucie  quidcm,  id  cst  in  prxseiitia  el 

visione  corporis  snm  iriier  vos  hiimilis  et  (iiiasi  con- 

temptibilis,  sed  otseiis  confido  iu  vobis,  id  est  confl- 

denler  per  epistolara  vos  rcprebendo»  Et  vos  piitatis 

quod  lantum  absens,  id  est  in  epislola  conlideniiain 

severitatis  habeam,  et  non  praisens  facie.  Sed  rogo 

vos  nc  prajsens  audeam,  id  est  rogo  ul  vosipsoS  cor- 

rigatis,  nc,  ciim  vencro,  atidaclcr  punlam  per  eam 

conpdeuliant,  ijua  t.tiitum  putor   absens  confidere. 

Apostoli  contidcniia  est  iiducia  sibi  dalai  potestatis 

a  Cliristo,  cujus  vicarius  cst,  sit  vindicct  eos  qui  sub 

nominc  Chrisii  agenles,  non  cbaudiunl  ut  se  corri- 

gant ,  in  quibus  reprehendunlur.  Et    nunc  absens 

obsecr.^rt  eos,  ne  pr.-eseiis  audeat  in  eos  vindicaie  per 

hanc  confideiiliam,  id  est  ne  cum  praesens  fuerit, 

togaliir  rrasci  propter  viiia  corum,  ut  compoiicntes 

»e  qoi  adhuc  non  emeiidaverant,  molliant  sibi  rigo- 

rera  ejus,  utniodcratos  eos  invoniens,  pressa  seve- 

rilate,  Ixlelur  in  eis.  Hogo,  inquit,  ne  pi'xsens  au- 

deain,  id  est  ne   cum  praesens  adero,  propler  vitia 

Vi!S  audacler  (ut  jus  ecdesiasticre  correctioiiis  cxi- 

gil)  feriam  per  eam  confideiitiam  veliit  arrogantiae, 

qua  nonnuilis  exisiimor  audere  in  quosdam  incorre- 

|>lns,  dum  pcecantes  punlo,  sicbt  eum  qui  fornicatus 

fuerat.  Umic  quidam  vcstrum  pulant  mc  nimis  au- 

daceiB  pcr  fiduciam  arroganiix  ct  dominationis..  quia 


iiileliigunt;  qui  vero  sequuntur  iiitelligenliam  spi- 
riialem,  sint  quidem  in  carne,  quia  canrdera  habent 
lilieiain  qiram  Jadai,  sed  lltin  jnxia  carncm  mili- 
tefit,  a  carne  ad  spiritnm  transcendentes.  Noii  Se^ 
cmidum  carnem  mititiim^a.  Xam  atma  mititiiB  no- 
stfw  non  smt  caTmlia,  sed  spiritalia  et  poteniia  Dcd 
regi  nostro,  cu!  mitilamns.  INdii   enim   materialeiri 
lanceam  vel  ensEili  blijnlamus,  si^d  potentius  hosles 
nostros  verbo  dt-jicimus,  quam  alii  tarnatibus  ar- 
mis.  Arma  eiiim  nostra  STlnl,  sermo  preedicatlouis, 
sapienlia,  miractila,  ct«iFltas,  et  alife  virtates.  ided 
arma,  tjuia  fepugnani  vitiis,  et  debellant  regnum 
dialJbli.  Potfcntia  Deo,  Ut  per  h»;C  vaienter  t^spugne^ 
.  mus  Inilnicos  ejuS,  ei  subJiclanniS  ei  orbem  nnlver- 
suni.  Sinit  eniiii  tciTenus  iniperator  per  suos  iniliteS 
viridicai  stmm  n^gntim,  ita  et  ehfistus  per  nos  de- 
fenTltt  tmius  Dfci  professionem  et  discipHnam.  Et 
arma  noslra.snnt  ei  poteniia,  ad  dHtrnttionem  mn- 
mfidTddH,  id  esi  sx'cul!iritim  doctrinarum  et  argu- 
mcnloriim  ve!  astuliarnm,  quibas  perversi  homines 
corda  sua  muniViiM  ct  circumdant,  ne  ssrtrro  verita- 
tls  ad  ea  pcrtingere  valese,  qtroniam  aties  aposfbli- 
ca;  praedicatlonts  murdtronrs  hitjiistm^di  valcnter  pe- 
netrat,  el  cvertit  vittute  graftia»  spirilatis.  Et  nos,  ut 
dicium  est,  CliHsto  militamus,  dei^niehM  cbnsiUa, 
id  est  proemedilalas  impioriim  baminnm,  Vel  daemo- 
hum  calUditifes.  Coiisiiium  fenim  est  facieinii  vri 
non  facicndi  e.wogiiaia  meniis  ra'.io.  Est  etiaia  cort- 


1091 


HERVEI  BllRGIDOLENSiS  MONACH! 


1092 


silium,  quod  dal  p*rversiis  ei  (iiiem  sub  spccie  con-  x  Gst  cunctis  perspicua,  scilicet  Si  quis  confidit  tibi 


sulendi  seducit,  duin  quasi  rationabiliier  osleiidit  ei 
i:li'.eesse  quoJ  admonet.  Unde  dicitur,  quia  <  beatus 
vir  qui  iion  abiit  in  conslllu  iinpiorum  (Psaf.  i).  i 
bed  nos  iiujusmodi  consilia  destruiraus,  dum  ad  ef- 
/ecluni  ea  pervenire  non  sinimus.  Et  deslruimus 
oinnem  superbara  alliludinem  cordis,  iivc  lyranno- 
rum,  sive  sapitnlium  saeculi,  exialUntem  se  adversus 
scienliam  Dei,  id  est  contra  sensura  evangelicse  veri- 
tatis.  Nam  et  illi  qui  in  sublimitate  sa;cularium  di- 
gnitaliim  erant  positi,  el  ilii  qui  celsitudinem  mun- 
(laiiaj  sapientiae  erant  asseculi,  extollebant  se  superbo 
faslu,  repugiianies  adversus  bumilem  scientiam  di- 
viniE  praedicationis,  sed  jam  dejecla  est  extolientia 
taliuin,  et  scientia  veriiaiis  subjecit  sibi  mundurn. 


se  esse  Christi ,  id  est  si  quis  meriio  bonae 
vit£  sibi  cerlus  cst  quod  ipse  sit  Cbiisti,  id  est 
de  electis  Christi,  qui  sunt  cjus  possessio,  hoe 
eogilet  ilerum  apud  se,  id  cst  apud  subtiltatera 
su«  rationis,  ut  \im  raiionis  non  excedat,  nec  pro- 
pter  hciiorera  suum,  nec  propter  odiura  nostrum, 
quia  sicHt  ipse  Christl  est  per  quaecunque  Christi  Lo- 
na,  ita  el  nos  pcr  eaoem  bona  suinus  Christi.  His 
loqiiitiir,  quorum  lasigit  superhiam,  qui  de  seipsis 
pr;esumentcs  inll.Mioncm  animi,rainus  quam  dignum 
erat  de  Apostolo  sentiebani ,  quasi  non  egerent 
priecepiis  ejus.  Quos  admonet,  ut  si  de  se  confide- 
renl  quiaerant  servi  Chrisli,  noh  utique  debcrent 
de  Apostolo  dubitare,  sed  etiam  de  eo  vel  similiter 


Da;moiies  etiain  se  extollebant,  dum  in  idolis  cole-  ^  sentire,  cum  utique  niagis  praeferre  sibi  deberent 


rentur,  adversus  scientiain  unius  Dci ;  necnon  et 
iKcrclici  adversiis  scieiitiam  cathulicx  veritalis,  sed 
destrucli  siint  aposiolicis  niachinis.  Et  ctiam  siimus 
rjdigentes  in  captivitatem  omnem  inlcllectum,  id  est 
captuni  nnstris  ralionibus  astringimiis  omnem  in- 
telleclura  perversse  doctrina;,  et  cnptivum  duciraus 
cum  usque  in  obsequium  Chrisli.  Captivat  enim  in- 
tellectum,  qui  coiitradicenlcm  ratione  vincit,  et  ad 
fidem  Ciiristi,  cui  prius  repugnaveral,  bumilera  ac 
inansuelum  inducit.  Et  sumus  etiam  habentes  in 
prompiu,  id  est  in  manifcslo  et  veloci  effectu,  quia 
niliil  iios  remordci  quo  minus  audeamus,  ulcisci 
omnem  inobedientiam,  id  cst  punire  culpas  corum, 


niagistinim.  Sed  ipsc  niinc  hiimilitatem  illos  in  se 
docel,  ajquans  se  ills,  cum  esset  vas  eIectionis'et 
doctor  gentium.  Hoc  ergo  vult  illos  considerare, 
quod  ulique  clara  luce  videiur,  quia  ciim  de  Apo- 
stolo  ncmo  credenlium  non  plus  sesiimaret  qiiam  da 
sc,  quanto  magis  nemo  miuus  quam  de  se  debeat 
sestiinare.  Hos  iiaque  conleslalur  ac  docel,  ne  ela- 
lione  mentis  mcritum  bona>  vil«  perdant,  quia  qui 
scit  se  aliquid  csse,  huniiliat  se  ul  major  liat.  Recte 
dixi  nos  essc  Christi,  ut  ille  dicifur  qui  se  nobis  prx- 
fert.  Nara  cliam  excelleiitiiis  suraus'  nos  Christi  per 
potestateit)  quam  prxsumptor  iile  non  babet.  Et  hoc 
cst  :  Nam,  ct  si  amplius,  etc,  id  est  si  iiie  polesfa- 


qui  nobis  obedire  noluei  unl  ut  se  corrieerent.  Quod  ^.  lcin  a  Deo  accepisse  dixero,  verum  me  apostolum 


f.iciemus,  cum  impleta  (uerit  vestra  obedientia,  id  est 
cum  vos  reliqui  omnes  ex  dilectione  fueritis  io  oin- 
nibus  obcdieiites. 

«  Qu.Tc  sccundum  faciem  sunt,  videie.  Si  quis 
«  coiifidit  sibi  Christe  se  csse,  !ioc  cogitet  itecuni 
•  apud  se,  quia  siciit  ipse  Cbristi  est,  ita  ei  nos. 
«  Nuin  clsi  amplius  aliquid  gloriatus  fuero  de  pote- 
«  staie  nostra,  quam  dedit  nobis  Domiiius  in  ;edili- 
.  catiouem  et  non  in  destructioiiem  vestram,  non 
«  erubescam.  Ut  autem  non  existimer  tanquam  ter- 

<  rere  vos  per  epistolas,  quoniam  quidein  episiolx, 
«  inquiunt,  graves  sunt  et  fories,  piaesentia  aul^m 
«  corporis  infirma  et  sermo  contemptibilis,  hoc  co- 
«  gitet  qiii  ejusmodi  est,  qqia  quales  sumus  verbo 
«  per  epistolas    absentes ,  tales    et   prxscntes    in 

<  facto.  > 

Nunc  vult  eos  qux  palam  sunt  considerare,  id  esi 
ea  quae  dicturus  esi,  quae  sunt  aperla  dijudicare, 
volul  si  dicat :  Si  vobis  non  sufTiciunt  ea  quae  di»i, 
pro  quilius  rae  potius  quam  pseudoapostolos  sequi 
debeatis,  quia  forsitan  ca  non  salis  patenler  intcl- 
lexistis,  vidcte  haec  quai  subjiingo,  quts  stuil  secun- 
dum  [aciem  ita  evidcntia,  sicut  ea  quae  sunt  oculis 
subjecta.  Haec  scilicet  «i  quis  con/idit,  etc.  Yel  ila  : 
Videte  ea  qu.'e  siint  secunduro  faciem,  id  est  consi- 
derate  diligeiiier  opcra  eorum,  qui  tantummodo  cu- 
ram  oculis  liominum  facere  bona  stiidcnl,  ne  .forie 
vos  pcr  bajc  scducant.  Isla  videte,  id  est  intelligile, 
qux  ouuc  subjicio,  quia  6UDt  secundum  facieni,  id 


prxdicando,  non  eriibescam,  quia  verum  ticam,  non 
gloria  elaius,  sed  vestrx  xJiiicationis  causa  com- 
pulsus.  Pseudo  autem  usurpatam  in  destructionein 
vcstram  voluiil  exercere  potestalem.  Nonerubescani 
si  awip/iMS  uliquid  quam  illi  gloriatus  fuera  de  pol^- 
slate  nostri  aposioiatiis,  ^iiam  iio6is  non  illis  Dotni- 
nus  dedit  in  wdificationem,  et  noh  in  deslructionem 
vestram,  id  est  ul  vos  in  virtutibus  xdificemds, 
non  ut  lyrannidem  exercendo  vos  desiruarous,  vcl 
cxcmplo  nialo  sive  prava  doc^rina  subverlamus,  ut 
pseudo  facinnt.  H;cc  dicendo,  significal  quia  siipe- 
rius  se  liuiniliavit  ipsis  se  comparando,  cum  si  stf 
erexerit  non  erubescat,  quia  poiestatem  prxdicamli 
et  absolvendi  accepit  a  Christo ,'  ut  salvet,  non  "ul 
perdat  obaudi.^nles ;  et  iit  religiosos  roores  eorUin 
a^diticet,  iion  ut  destrual.  Sic  et  junusquisque  prse- 
IatusEcclesi;e  polestatem  divinitus  accepit,  ut  subje- 
clis  prosit,non  ut  eis  noceat.  Si  ergo  iste  qui  a  Domino 
missus  est,  inclinat  se  inferioiibus  et  comparat, 
quantomagis  illi  qui  nulliuserantlestimonii  compa- 
raresenondebebant,  iion  dicampvscferre,  majoribus? 
Nos,  inquit,  habcmus  potestatem  aediOcandi  vos 
et  puniendi  pcrversos.  Scd  ut  non  existimer  lanquom 
terrere  vos  per  episiolas,  dum  aLscns  scribo,  quia 
incorrcctis  non  parcam  cum  prxsens  fuero,  qoasi 
qui  non  audeam  implere  quod  minatus  sum,  hoe  eo- 
gitet,  id  esi  boc  sciat;  71«"  ejusmodi  est,  id  esl  qui 
ita  de  me  bpinalur,  quia  quales,  id  csl  quam  aperti 
sumus  in  verboper  epistblas  duia  sumus  o6sf nt«,  /«- 


im 


COMMENT.  !N  F.PISTOLAS  PAlILI.  ~  IN  IJPIST.  II  AD  C.OR. 


1094 


les  erimus  el  prcsscntes  iii  fuclo,  iJ  csl  in  exliibiiione  A  se  niLiluiU  suis  laudiLius  quani  Dci  gialia  comiueu-" 


correplionis  peccantiuni.  IIoc  dicil  occasionc  prse- 
aiisss:  scntefllise,  qua  dixcral  se  habere  in  promptu 
iilcisci  en:ncm  ir.obcdienti.ini.  Ut,  iiiquit,  fio.'i  exi' 
ttimer,  etc.  Ille  potesl  videri  per  epislolas  lerrere, 
«jui  neque  aiictoritalij  alicujus  est,  neqiie  prwsens 
fiilueiam  iiabet  arguendi ;  absens  autem  ideo  audet, 
qnia  pricsens  limet.  l't  non  existimcr  tanquam  terrere 
vos  per  epistolas,  quae  c.xistiDialio  inde  potest  ve-- 
nire,  quod  quidam  iitquiunt,  quoniam  epistola;  qui- 
tlcm  graves,  id  est  pondcrosie  ad  inielligendum,-e« 
fortcs  ad  tcrrendum,  sed  pnsseniia  corporis  ejus  est 
iH/!rmo,  non  valens  exercereseveritaiem,  et  sermo 
ejus  contemptilnlis,  id  est  incompositus,  et  rustica- 
nus:  qnisquis  ejusmodi  verbis  mihi  derogal,  sciat 


dare.  Pscudo  cnim  semotipsos  commendabant,  qui 
nori  accepta  potestatc  dominari  volebanl,  nomini 
suo  vindicantcs  auctoritatcm.  Qiii  autem  mitlityr, 
non  sibi,  sed  ci  a  quomiltitur,  vindicat  potcslatejn. 
Non  audcmus  illis  nos  inserere  qui  non  inissi  prse- 
dicant,  id  e^t  non  niidemus  nos  iii  numcro  eorum 
ponere,  ut  gloriam  noslram,  sicut  illi  suam,  qua;ra- 
nius,  quia  ad  dominum  reverlemur  a  quo  missi 
suinus,  ut  niliil  ultra  concessnm  prsesumamus. 
Quidquid  enim  contra  Deum  (it,  audacia  est.  Nec  au- 
demus.nos  illis  comparare,  id  est  similes  vel  parcs 
illis  facere,  ne  sicut  illi,  pereamiis,  id  est  pinpier 
timorem  Dei  non  audemus  (ut  iili)  vobis  adulari,  et 
viliis  vestrisblandiri.  Hasc  non  facimus,  sed  ipsi  .in 


quia  quod  per  epistolas  minamur,  pei  facla  comple-  "  nobis  nop  extra,  sumus  melieuies  nosmetipsos,   non 


biinus,  quoniara  a  Domiiio  potestatem  accepimus,  et 
idco  quod  absentes  niinamur,  pncsentes  implebi- 
mus.  Cui  autera  non  esl  data  polestas,  altsens  po- 
test  audere,  praesens  autem  piidorem  patiiur  et  ti- 
«lorem.  Sed  ego  non  crubesco  nec  meiuo  dum  cor- 
ripio,  quoniam  fiducia  potestatis  boc  ago.  Sciendum 
quia  linguas  detraheniium  sicut  noslro  studio  non 
debemus  excitare,  ne  ipsi  pereant;  itapersuam  ma- 
liliam  excitatas  debemus  ecquanimiier  tolerare,  ul 
nobjs  meritumcrescat.  Aliquando  autcmetiam  com- 
pescere  eas  deberaus,  ne  dum  de  nobis  niala  disse- 
miiiant,  curum  qui  audire  iios  a<l  bona  poterant, 
corda  innocentium  corrurapant.  Unde  nunc  Aposto- 


aliud  quam  injunctum  est  usurpando;  et  sumus 
conipurautes  nosmetipsos  nohis,  quia  secundiim  quod 
oflicium  noslrum  exigit  faciraus,  dum  ncc  pUis,  ncc 
aLud  dicimus  vel  nionemus,  quam  facere  possuinus 
aiit  deliemus.  Quod  illi  non  faciunt,  coiilra  quos 
iiuiic  agilur,  id  est  pseiido  qui  seipsos  ultra  quani 
oportct  iiiagnificare  conantur.  Sed  nos  non  gloriabi- 
mur  in  immensvm,  id  est  non  assumemus  nobis  au- 
ctorii.Tieni  ultra  mensuram,  sed  seciindum  mensu- 
ram.  Tanta  se  uti  dicit  potestaie,  quanla  conccssa 
est  ab  auctorc,  ncc  raensiiram  egrcdi.  Idcirco  noii 
superba  erit  gloria,  in  qua  non  egrcditur  lerminura 
dalic  potestatis.  Gloriam  vero  proaucloritate  posuit. 


lus  derogantes  sibi  Curinthios  rationibus  compescil,  p  qua  utebatur  in  correptionihus,  ut  salvos   eos  face- 


ne  malam  de  eo  famam  spargentes,  nocerent  aliis, 
qui  doctrinamejusaudirepolerant.Notandumetiara, 
«juia  ex  60  quod  dicunt,  quoniam  epistol;^  grayes 
sufit  et  fortes,  nec  dicunt,  epistola  gravis  et  fortis, 
ostendunt  se  jam  duas  epistolas  ab  Apostolo  acce- 
pisse,  prster  islam  de  qua  nunc  iractamus,  quam 
nonduin  viderant.  Sequitur  : 

«  Non  enim  audemus  inserere  aut  comparare  nos 

<  quibusdam,  qui  seipsos  coramendant;  scd  ipsi  in 
t  nobis  nosmetipsos  melicntes  et  coinparanles  nos- 
i  metipsos  nobis.  Nos  autem  iion  in  immensum 
«  gloriaraur,  sed  secundum  mensurara  regulae,  q«a 

<  meiisus  est  nobis  Deiis  mensuram    pertingendi 
usque  ad  vos.  Non  cnim   quasi  non  perlingentes 


ret.  Nec  tamcn  se  gloriari  dici;  in  extolientia  potc- 
statis,  sed  ad  aedilicalionem  illorum.  Corripicns  eniiii 
coiistanter  vitiosos,  glorianatur  iu  eraendaiione  illo- 
rum;  et  polestas  dala  proficiebat  saluti  illorum,  noii 
elationi  suae.  Duobus  ergo  modis  non  gloriabatur 
in  imniens,um,  id  est  et  secunduni  datara  sibi  pole- 
slatem,  et  qiiia  non  ultra  quam  prsdicatio  ejus  per- 
sunabat,  vindicabal  sibi  auctoritatem.  In  his  eniin 
auctoritatem  debito  sibi  jure  vindicabat ,  quos  ipse 
per  evangelium  ad  (idem  convcrterat.  Caetei  is  auteia 
non  lali  liducia  loquchatur,  qaia  erant  in  alieiia  re- 
gula,  id  esl  in  parie  alius  evangelistae.  Non  gloriabi- 
niur,  id  est  polestatem  non  exercebimus  in  immeii- 
sum,  id  est  ultra  modum  nostrae  mensurre,  scd  se- 


ad  vos,  superextendimus  nos.  Usque  ad  vos  eiiim  D  cundum  mensuram  regulw,  qua  mensus  est  nobis  Deus 


perveniraus  in  Evangelio  Christi,  non  in  immcn- 
sum  gloriantes  in  alienis  laboribus.  Spem  autcm 
habeiiles  crescentis  lidei  vestra^,  in  vobis  raagni- 
ficari  secundum  regulam  nostram,  in  abundan- 
lia  etiam  in  illa  qu£  uilra  vos  supt  evangelizarc, 
non  in  aliena  regula,  in  his  quae  praeparata  sunt 
<  gioriari.  i 

\'ere,  inqiiit,  iales  sumus  in  facto,  quales  in  ver- 
bo,  quia  non  facimus  nos  similes  pseudo^postolis, 
qui  poteslatem  usurpant  et  vitia  palpant.  Ei  hoc  cst : 
Non  audemus  inserere  aut  comparare  nos  quibusdajtt, 
qui  seipsos  commendant,  id  est  iion  possumus  de  r^o- 
bis  majora  jactaie  qiiam  sumus,  nec  auderaus  ita 
Deuiu  conlemnere.  utsimiles  su^s  quibusdam,  qui 


mensuram  periingendi  usqueadvos,  id  est  juxla  inen-" 
suiam  legiminis,  quod  Deus  nobis  dedit,  ut  ad  vos 
regendos  nostra  poteslas  pertingerel.  Nam  monente 
Chrislo  vobisevangelizavimus,  et  iti  iios  fecitusque 
ad  vos  pertingere.  Non  enim  superextendimus  nos 
quasi  non  pertingentes  usque  ad  vos,  id  est  non  itos 
extendimus  super  alterius  provinciam,  dum  in  vo- 
bis  jus  potestalis  vindicaraus,  quasinon  pertingeret 
usque  ad  vos  jns  nostrae  polestalis.  Non  enim  hoe 
usurpatione  facimus,  sed  prseceplo;  nec  quasi  non 
missi  perveniraus  ad  vos  in  prxdicationc,  sed  dc- 
stinali  Deomitlcnle  ad  vos.  Superextendiautera  cst, 
ultr*  extendi  quam  conceditur,  vel  super  episcopa- 
tura  altius  exiendi.  Sednon  ulna  quamoportel,nca 


4095 


IIERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACUI 


1096 


supei'  alioruni  provlncias   exTeiidimur,  (|iiia   super  A  s>i«'(  ab  aliis  piocilicatoritms.  Maiiifestlim  eSt  qaiS 


eos  quos  alii  praedicatoTes  atile  nos  in  licJe  fundave- 
runl,  non  noDis  jus  debitae  polestalis  arrogamus. 
Nam  usque  aJ  vos  pervenimns  id  esliTum  ad  diversas 
genles  prahdicando  tenderenius,  pervenimus  usque 
ad  vos  in  Evaiigeno,  id  esl  in  pra:'dicaTione  Cliristi, 
Cl  iiomen  ejus  nos  prinii  vof)is  annuntiavinius, 
nun  gtorianies  in  Tmmensum,  id  est  ultra  hiensurara 
in  alienis  laboribus,  id  cst  UI)i  alfus  runilamerituni 
fidel  posuisse*!.  Tdeo  eiiim  lam  fiaucialiter  voWs  fo- 
quimur,  quia  non  fafiore  alteriuS  ad  Cdem  estis  ad- 
ducli.  Noii  ergoextra  mt^nsurarn  gloriamur,  qui  in 
labdre  nostro  gloriamur.  Sed  pseudoapdsioli  in  im- 
melisum  gloriabaiitur  in  alienis  labonbus,  quiasem- 
per  ad  fideles  ibant,  qui  signa  nvinime  requiiebaiit, 


vir  prudeiis  noii  in  liis  conlidit,  neque  gloriam  spe- 
rst,  qu*  alioTum  laboribus  consiant.  Ideo  Aposto- 
Iirs  iion  andet  in  hos  ([ui  aliis  prsedicaniibus  credi- 
(Jcront,  neio  alienis  laboribus  gloriari  videatur;  Sed 
lioc  «iiiiur,  ul  eis  pitedicet  (luibus  non  eral  ahnun- 
tiaiditi,  ui  gioriam  labore  suo  acquirat. 
I  Oui  aulem   g4ofraiur,    in   Dotnino    glorietur 

<  \l  Ctlr.  i;   Jer,  M).  Non  enim  qui  seipsUtti  com* 
c  itiefidai  ille  piobaiuscsl.  scd  i[uem  Deus  comtncn- 

<  dat.  > 

Signliicai  Aposi6!us  ipsam  evangelizandi  conll- 
deiiliarA  et  gloriam  Domino  eSse  dandani,  cujus  grft- 
Ira  est,  nt  qiii  in  potesiatc  evangelica  coriililil,  Ded 
■auctorc  eonlidat,  ut  qtixstus  omnis  negoiii  divini 


quae  illi  facere  nequibaiit.  Idcose  superextcnJcbant,  B  t)oihini  ili  liierirai  vcniat.  Sed  qui  nOn  acccpit  po- 


id  est  supcr  cos  qui  ab  aliis  ad  fldeni  adducti  fiie- 
rant,  exiendcbaut,  et  in  cis  doitiinium  exercere  vo- 
lebaril.  Qiiia  illam  pi-ovinciam  fiis  Deiis  con<;esse- 
rat,  cuni  singulas  regioncs  sanciis  pra;dicaloribus 
disiribueret;  et  proplerea  vagabundl  peromnos  di- 
scuiTcban.t,  super  triliiji  saiionem  zizania  sctninan- 
tes.  Ssd  iios  non  glonamur  in  imnienSum,  id  est 
iiltia  (juam  nobis  Dens  niensus  esi,  quia  non  qu«ri- 
inus  gloriam  i;i  locis  ubi  aiite  nos  aliipricdicalores 
laboravcrunl;  sed  liabentcs  spem  cresCenlis  jiiUi  ve- 
slrw,  id  est  speranlcs  per  fidcm  vesiraiu  cres(;enlem 
ac  proficicnicmmagnificari  tlpud  Deumoi  io(ii«,quiH 
qiiamo  fidcs  vestra  qUam  pcr  nos  didicistis,  jirofe- 
ccrit  in  virtutibus,  tanto  ci  nos  apud  Dcuni   niajii^ 


lcstaicm  h  Domiiio,  iion  potesl  1»  Doinino  gloWai-i, 
qtiia  S'n;iin  gtoriam  (|Ua;rii.  Ego,  inqult,  iion  gloria.- 
bor  iii  alien.1  regula.  Simillter  autcm  gui  gloHalur, 
id  csi  vutt  poiesiatem  exercere,  iii  Dumino  fftorie^ur, 
id  e$t  in  mcnMir.i  a  Dbmino  silil  dMa.  Yci  i(a- 
Spein  IiabCo  glorianJI,  non  lameit  in  me,  serl  il»  Do^ 
Uiino.  Nam  nollus  in  sc  debet  gloriaii.  Sed  qutcnn-' 
quc  de  aliqUO  lion6  gloriatur,  glotielur  in  Domiho, 
id  CSl  Omiiem  gforism  reiorqueal  et  ascribaX  non 
sibi,  sed  Domiiio.  Quidquid  ciiim  bonl  habeinos  vel 
aginiiis,  lioc  iion  a  nobis,  scdtanXumaDoiuino  halfe- 
iiius  quo^l  ngimus.  Idco  iinii  ili  se,  sed  in  Dun-.ino 
q'uls({ue  UcbCt  gloriari,  quia  qiii  seipsnm  comriiendat^ 
l'l  ^Sl  qui  .suain  gtotiatii  in  piicdicatlonc  qnxrtt.qut 


iiierituni  habcmus.speranies  dico,niagiiificari  iii  vo-  ^  CMra  Uoniinum  glorialur,  ille  noncst  probdlus  a  Deik 


LissrJcitmiunj  legtilam  iioslram,  idesl  secunduiii  nor- 
inam  reelc  vivendi  et  credeiuli,  qiiam  vobis  liadi- 
diinus,  parati  sumus  evangeliiare  eliani  in  iHa  loca 
i;h(K  ullra  tos  sunl.  Noii  eiiini  siifiicil  nobi.susque  ad 
vos  pervenisse,  scd  cum  vcslra  fidcs  creverii,  traiis- 
iemtis  iii  abiiniun<.\a  gralia!  J)ei  cl  niiraculoiuni 
eliam  ad  illas  gciites,  iiua*,  ullra  vos  sunl,  Evange- 
riuhi  pr«(licare.  Profecliis  Ciiim  vestric  fiJi^i  nos  «c- 
cciidil,  ut  hon  simus  pigri  ct  alios  adhuc  ad  fidem 
vocare,  qui  cxempfo  vestii  possinl  iii  ea  proficcre. 
Vcl  cliam  apud  bomiiies  speramus  in  vbbis  ni.lgni- 
Dcari,  ut,  dum  vos  iia  proficcrc  videriirt,  agiioscant 
csseverOs  apostolos,  et  liljcntcr  ciiahi  ipsi  doclri- 
nam  nosCrair.  cxcipi^nt.  Et  spcraiiais  ila  inagnin^ 
cari  secuirifum  regulam,  id  cst  rcgimeii  iiostrum 
sub  quo  beue  proficitis.  Non  eniirt  liabcmus  spem 
gloiiandi  in  aliena  ttguia,  id  est  In  bis  qui  suhl  sub 
rcguia  cujuslibet  aiterius  aposloli.  lii  aliundaiiiia 
ctiam  cvangciizaiidi,  non  in  (laucis  tocis  speramus 
cvangeTizarc,  ctiaiii  in  itlaloca  transeunres^iua;  suiit 
ullra  vos.  In  abundaiilia,  vel  qiiia  pr.T;dicalio  bffc 
abuirdabit  super  prxdicatioiicmiiiiam  ad  vos  lialnii- 
mus,  vcl  quia  cnelestlum  doiiorum  abuiulaiilia  cril 
in  ea.  Et  cvangelizabiniiis  ibi,  non  iii  aTieiia  regula, 
id  cst  in  dlieno  regimine,  qiiia  ncc  illi  qui  illlra  vos 
SUiii,  de  alicno  reglnrine  sunt.  Speramus,  iiiqiiam, 
illut  evaTigelir.arc,  (jtnon  speramus  in  alicna  regiilii 
tfhriari  inhis  virliiluni  iiicrcmcutis,  '/m'  prcepsraia 


vcl  ab  homiiiibiis,  scd  ille  guem  I)cus  commendal 
miraculis  el  grati::  saiict u;  cuiivcrsationis.  IIIumDeus 
ceriiihlcndat»  cl  ilfc  pnobalUS  CSi,  qiiem  habct  di . 
gTiiim  ct  miiiit  hi  pijeilicei  dmnim  cjns.  Q\iem  vero 
rion  miitit,  iiltnn  iion  crtmmendai.  Ip.se  autem  se 
ciiinmendal,  qiii  nuii  missus  prxdiCal.  j\c  pcr  hoC 
idoiicus  noii  esi,  scd  pi-;tsiiiiiptor  et  repTobiis. 
CAFUT  XI. 
f  Uliitaiii  susiinereiis  iirodicum  qoid  insipieiilias 
mea!,'sed  et  supporiale  me.  ifilmalur  cnini  vos 
Dei  «emnlatione.  i)es|)ondi  criim  vOsuni  virovir- 
giiicm  casiam  exhibcrc  Christo.  Tiiiieo  aiilcin  nc, 
sicut  serpen»  Evam  scduxit  asiuiia  sua  {Cen.  iii)» 
ita  corrnmpaniiir  sensiiS  veslfi,  et  eicfdanl  & 
<  simplicilate  qii*  esi  in  Ctirislo  Jesu.  i 

liicfpiens  vero  de  sciiictipso  itarrarc,  Siisipicnteni 
se  drch,  qnia  ad  l.mdom  ejiis  victemur  pertinerequa» 
dicinrus  cst,  «  pcr  !>ei  5Jpie>iiia!ii  rtlnum  a  Salo- 
mone  fuciai :  «  Laudct  te  alicims,  H  hon  os  luum  i 
extranCus,  el  noii  labia  lua  (1'ro».  xxvn).  t  Sed 
hic  dolorc  compellilur  Iti  laudem  suain  crompeve, 
poplCr  sahhem  i|)Sonim  qui  cum  deejus  praicepiis 
bcnc  scmirc  deberem,  indigne  sciiiicbani.  Ei  hoc 
noii  .\{io$ii»lo,  sed  ipsis  ndcebat.  Idedqne  profci-tum 
Cdfiim  quseril,  el  iii  co  qiiml  quasi  gtorianicr  loctui 
vldeair  :  Clorioi-,  inquit,  de  tegimine,  quod  videlur 
insi|Jienila.  Scd  lUinam  susrinereiis,  id  esi  vellem  iit 
Siiieiiidignalionesusiinereiis  mcdictim  ipitd  iusipien- 


1097  fcOMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAUU.  —  \:i  EPIST.  11  AD  COR.  «038 

tj(B  mc(e,  jdest  parum  aliquidglorialionis  mese.quae  A  duxit,  dicens  solo  terrore  Deum  eis  comminatiim 


videtur  insipieniia.  Modiciim  gloriationis  mea;  susli- 
netf!,  quia  niulio  plusposscni  gloriari.  Opio  ut  lianc 
insipientiani  nicani  vel  in  niodico  suslineatis,  sed  et 
prsecipio  ac  ((uasi  cx  debilo  rcquiro,  ut  me  suppor- 
tetis  in  Lac  insipientia  glorialionis,  supporiate,  in- 
quam,  me  ut  subjccii,  quia  cemulor  los,  id  esl  casto 
aniore  infianimor  ad  cusiodiendam  mentis  nostrae 
casliiatem  ;  et  hoc  facio  non  niea,  sed  Dct  wmtita- 
lione,  quia  non  milii,  sed  Deo  vos  sniulor.  Qujelo- 
culurus  est,  amore  eorum  dictuium  se  osiendit,  ut 
iion  magis  ad  laudcm  ejiis  proliciat,  sed  ad  eoruni 
profeclum.  Ac  si  dical :  Non  stimuio  livoiis  inflaui- 
inor  liumani,  scd  vos  lanquani  paler  aeraulatione  di- 
vina  custodio,  ut  iuiniaculatos  possini  conjungere 
codesii  spoiiso.  Dcspondi  enim  tus,  id  est  annnlo  fi- 
dei  vos  desponsavi  non  niultis,  scd  uiii,  non  adiiilo- 
ro,  sed  11)0  virijinew  casiam  exhibereCliriiio,  id  cst 
ut  vos  ouines  unani  virginem  incontaminalam  as- 
signem  judici  Chrislo.  Omnis  enim  Ecclesia  virgo 
cst  in  nieiitc.  Yirginilas  enim  mentis  cst  integra 
fides,  solida  spes,  sincera  cliarilas.  Ergo  et  Ecclesia 
imitans  Domiiii  sui  matiera,  quoniam  corpore  non 
poiiiit,  mentc  lamen  et  mater  ct  virgo  est.  ISullo 
itaquemodoYirgiiiilatem  matris  sii;e  nascendoChri- 
stus  adcrait,  quiEccIesiamsuam  de  fornicatione  dx- 
tnonum  rediinendo  virginem  fecit.  Nunc  desponsata 
cst  Ecclesia  et  virgo  est,  cum  se  continct  a  corru- 
piione  sa;culari;  sed  tiinc  nuptura  cst,quaiido  Spon- 


csse  mortcm  ,'  non  illalurum  si  peccassenl.  Iia  et 
pscudoapostoli  dicobatit,  idco  picccepta  Ev.mgelii 
addila  esse,  ut  vei  sic  lex  custodiretur,  et  ea  sola 
suHiceret  custodita.  Sed  ct  nunc  serpeiis  simililer 
seduxit,  gehennam  propter  solum  tcrrorem  asserens 
nominari ;  eam  autem  aul  noii  esse  omnino  aut  noii 
tEternam  esse  conrnmans.  Adhuc  mussilat  iile  ser- 
pens  ct  non  tacet.  Qiiaent  poUicilationc  quadam' 
scienliaj  dejicere  do  paradiso  Ecclcsije,  qucm  noii 
perniitlat  redire  ad  illura  paradisum,  uiide  primo 
ejeclus  est.  Quod  gcstum  c.-t  in  illo  paradiso,  hoc 
gerilur  in  Ecclisia.  Ncmo  seducal  nos  ab  islo  para- 
diso.  Sufficiat  quod  hino  lapsi  suraus,  vel  experti 
Cdrrigamur.  Jpse  cst  serpons  qui  semper  suggerit 
iiiiquiiulem,  ipsc  aliqiiando  promittil  inipuaitatem, 
et,  sieut  ibi  proraisit,  dicons  :  <  Nequaquam  morta 
nioricmini  (ibid.).  i  Ipse  talia  suggerit,  ut  modo 
male  vivant  Chrisiiani.  Niinquid  omnes,  iiiqnit,  per- 
ditunis  cst  Deus?  Nunquid  orniics  daraiialurus  est 
Deus?  Et  ita  eorrumpit  sensus  mulioruni,  ac  pec- 
care  facit,  ut  cxpellaniur  a  sedibus  islorum. 

«  Nam  si  is  qni  venit,  alium  Chrisluin  prsedicat 
i  qucra  iion  prsedicaviiiuis,  aut  aliura  Spiiitum  ac- 
I  cipitis  quem  non  accepistis,  aut  aliud  Evangelium 
«  qiiod  non  rccepistis,  rectc  patercmini.  Existiino 
«  enim  nihil  me  miiius  fecisse  a  inagnis  apostolis. 
«  Nam,  cisi  irnperilus  sermonc,  sed  iioit  scientia.  In 
I  oranibus  autem  manireslus  suin  vobis.  > 


s  ejus  in  clarilate  vcniet,  et  eam  sccum  in  regni  «      Ideo  dixi  me  limere  ne,  sicut  serpens  Evam  SC' 

., „ ...»  .„ : !..„.     P-»    :.,      '^  J...: :-     ....       .-.     ..... 


ihalamum  perpetuo  mansuram  iniroducet.  Ego,  in- 
quit,  vos  liiiic  tam  digno  viro  ita  desponsavi,  ut  im- 
iMaculatosei  vos  in  die  jiidicii  cxhibeain.  Sed  liuieo 
iie  virginitas  in  vobis  violetur.  et  ad  amplcxum 
Sponsi  noii  pcrvenialis.  Sicut  cnim  incmbris  corpo- 
ris  violatur  iii  quodaraloco,  sic  seductio  linguas  vio- 
lat  virgiiiitaiem  cordis.  rini^o  ne,  sicui  antiquus  ser- 
pcns  Evam  seduxit  astulin  sua[Gen.}u),  ita  corrum- 
poiKurab  codem  serjiente  vestri  scnsus,  id  est  vestrse 
menles.  Non  cniin  carnis,  sed  cordis  virginitatem 
scrpens  ille,  id  est  diabolus  coriumpere  qiiairit.  Et 
sicut  aduller  lionin  Isjtatur  nequitia  sua  cum  car- 
nem  corrumpit,  sic  diabolus  la;taUir  quando  men- 
tem  corrumpit.  Rcvera  cnim  corrumpitur  mens  ct 


du.^it  astutia  sua,  sic  et  isti  vos  corrumpant,  q:ii 
pr;edicant  eamdem  fidera  quam  nos,  et  per  aslutiam 
susra  el  scdiiclionem  veritati  miscent  venenum  fal- 
sitatis.  Si  enim  aliam  fidem,  et  omniiio  aliud  pra;- 
diearent  quam  nos  prsedicamus,  non  adeo  vos  deci- 
pere  possent.  Et  hoc  est :  Nam  si  is  prxdicator  qui 
venit  ct  a  Deo  mittitur,  praedicat,  id  est  pra?dicaret 
vobis  alium  Christum  qitem  non  prwdicavimus,  id  est 
meiibrcm ;  aut  per  ejus  doctrinam  accipitis,  id  esl 
acciperetis,  alium  Spiritum  sanctiorem  quem  non  ac- 
cepistis  per  nos,  aut  nliud  Evangclium  reciperelis  ab 
en  quod  non  recepisiis  a  nobis,  recte  pateremini  ejus 
dominalionem  ;  possetis  enim  dicere.praedicatiohu- 
jus  melior  est  quam  Pauli.  Nunc  vero.cum  euindem 


fidcs  eorum  qui  prseponunt  mend.-cium  veritati.  p  Chiistum  pipsdicet,  et  cx  sua  parte  plura  respuenda 
Qui  ergo  mcndacium  a^dilicant  iii  hominibus,  quid  addat,pati  non  dcbelis.  Yel  ita  Yere  siniplicitas 
ab  eisexpellunt  nisi  veritatera?  Imraittuntdiabolum,  est  in  Christo,non  diiplicitas,  quia  unus  estChristus 
excludunt  Christum;  iramittuiit  adulterum,  exclu-      non  duo  Christi;et  unus  Spiritus  Christi,  atque 


dunt  Sponsura.  Quando  enim  mentem  faisitas  pos- 
sidet,  tutic  serpens  cam  possidtl.  Timeo  ne,  sicut 
serpens  Evam  scduxit  astuiia  sua,  id  cst  nc,  sicul 
diaiiolus  in  serpente  latens  et  per  os  ej«s  loquens, 
Evam  seduxit,ita  corrumpaiitur  sensus  vestri  abeo- 
dcm  fallaci  deccptore  in  falsis  aposlolis  latente  et 
per  os  eorum  loquente,  el  excidanl  a  simplicitale  quas 
est  in  Christo  Jesu,  id  est  corruant  a  paradiso  sirapli- 
cis  lidei  Chri.siian;p,  quse  nil  alienuin  recipit,  sed 
&implicem  veritatein  sine  adinistioiie  fals-'alis  reti- 
uel.  Serpens  namque  Evam  ineuliotwlD  uc  Deo  se- 
pATBOL.  CLXXXF. 


unum  Evangelium.  Nam  si  is  doctor  qui  pnstnos 
vcnit  ad  vos,  eto.  Hoc  de  quolibel  vero  prsedicalore 
minc  est  intelligendiiin.  Locutus  enim  fuerat  do 
pseudoapostolis  corruptoribus  fidei,  et  nunc  adjun- 
gitdc  veris  pr.Tedicatoribus,quia  plcbs  Corinihiorum 
variiserroribus  nueluabat,  ut  aliqui  faverent  pseu- 
doapostolis,  quidam  autem  eis  a  quibus  coinposiiis 
verbis  eadem  audiebanl  quse  ab  Apostolo  audierant; 
alii  vero  apostolis  favebant,  qui  cum  Domino  fue- 
rant;  etPauIo  derogabant,  quia  in  carne  Dominui» 
geculus  non  fuerat.  Unde  nunc  tali  sensu  loquitur  • 

33 


•039  IIERVEI  BURCIDOLENSIS  MONACHI  <IO'J 

Si  jpse  iJem  Chrisius  ab  liis  priEdicalur,  quia  a  110- A  noii  habct  ciimen ;  in  eo  autem  quoJ   non   dcesc 

sine  culpa,  et  cum  .adcst  acquirit  salutem,  non  se 


bi»  anountialur,  et  idcin  Evangelium,  quij  causa; 
tsl  ut  iios  inferiores  habeaniur,  cum  nihil  aniplius 
ab  i!lis<iuara  a  nobis  dicatur  ?  Nam  eisi  praedicator 
(lui  vei/it  ad  vos,  praedicarct  vobis  excelleniioiem 
thrislum  quem  non  prKdicavimus,  quod  fieri  non 
potest;  aut  per  eum  acciperetis  alium  meliorcm  Spi- 
ritum,quei!i  per  nos  noii  accepistis;  vel  aliud  Evan- 
geliuni,  quod  a  iiobis  non  recepisiis,  id  est  aliam  de 
humana  redemplione  praedicalionem,  quod  esse  noii 
polest,  recte  paiereniini  laJem  doclorem  ad  con- 
templum  nostri.  Sed  quia  hoc  non  est,  non  lecte 
pa^imint  illum  ad  depressionem  nostri.  Cur  autem 
dicii,  recle  paleremini,  si  alius  vobis  Christus  praedi- 
catus  fuisset,  aut  si  alius  Spiiitus,vel  aliiid  Evange- 
iium  vobis  tradilum  fuissct,  cuiu  dicat  Galatis  :  «  Si  "  scienlia  diviDOrum 


imperilum  pronunliavit.  Qni  imperitus  est  m  .ser- 
nioiie,  rcus  non  esl  apud  Deura  ;  quia  auiem  scien- 
tiam  Dei  non  liabet,  reus  est  ignorantiae,  cui  non 
licet  igiiorare,  maxime  quod  perlinet  ad  salutem. 
Ideo  Apostolus  spreta  eloquenlia  id  agebat,  ut  fides 
teste  virtute  acceptabilis  esset ,  ut  non  lidem  elo- 
quentia  commendaret,  sed  virtus ,  cui  cedit  elo- 
queiitia.  Etsi  imperilus,  inquit,  sum  in  sermone,  id 
est  etsi  non  curo  illam  sscularem  peiitiam  scrmo- 
iiis,ut  adaptem  polchre  positarum  diclionnra  conso- 
nantiam,  tamen  non  potestis  me  vocare  imperilum 
iii  scicntia,  qui  tam  bene  soio  rei  verilatem ,  el  tam 
profunde  loqui  de  Deo,sicut  et  alii.vel  subtilius.  In 
non  sum  imperitus.  Sed  et  vos 
hoc  nostis,  nam  manifestus  sum  tobis  in  omnibus, 
id  8st  in  scientia,  in  miraculis,  in  sanctitate  vel 
polenlia,  et  his  similibus.  Et  idco  scilis  rae  habere 
etiain  loquendi  peritiam.  Unde  pejus  est,  quia  fa- 
ventes  aliis  in  scrmonis  peritia,  in  qua  me  non  in- 
fci-iorera  esse  scitis,  posiponitis  me  illis,  cura  vidca- 
tis  per  me  non  solum  impleri  pra-dicaiioncm,  sed  et 
signa  aique  prodigia  lieri  apostolica. 

i  Aut  nunquid  peccatum  fcci,  nieipsum  humi- 
I  lians  ut  vos  exaUemini,  quoniam  gratis  Evange- 
<  liuin  Dei  evangelizavi  vobis?  Alias  Ecclesias  ex- 
«  spoliavi,  accipiens  stipendium  ad  ministeriura  ve- 
t  slrura.  Et  curn  essem  apud  vos  et  egerem,  nuUi 


<iuis  vobis  evangelizaveritpraeter  id  quod  accepisiis, 
anathema  sit!  »  (Gal.  i.)  Si  enim  Galatis  perversum 
erat  accipere  aliiid  quam  ab  apostolis  erat  traditum, 
quomodo  Coriiithiis  reclum  erat,  si  alius  Christus 
prxdicatus  illis  fuisset?  Sed  sciens  Apostolus  nun- 
■  quam  aliumChristura,  nisi  hunc  qui  cruciGxus  est, 
praedicari,  idcircoaii  qui;i  recte  pateremiiii,»i  vobis 
nlius  potior  Chri&lus,  ab  liis  qui  veniutit  praedicatus 
iaisset.  Galatis  antein  an.^iihema  di.vil,  si  aliud  au- 
dirent  quod  oon  ntique  niajus  esset  ,  sed  contra- 
lium.  Quia  vero  posset  dici  quod.etsi  eadem  caeteri 
praedicaverint  quK  et  iste,  melius  tamen  ea  praedi- 
caverint,  removct  tioc,  Nun  rccle,  inquit,  palimini. 
t.%0  enim  existimo,  id  est  pro  oerlo  scio,  sed  dubi- r  «  onerosusfui.  Nam  quod  niihi  deerat  suppleverunt 
lationem  vestram  veriio  existiraationis  increpo;  ego, 
iiiquam,  existimo  me  nihit  minus  fecissc  vobis  a  ma- 
gtiis  apostolis,  id  est  qnam  fecissent  raagni  apostoli, 
ne  putetis  vos  miiius  quam  caeterae  Ecclesiae  aliquid 
«ccepisse,  quibus  prcedicaverunt  cjeteri;  el  idcirco 
«pera  mea  illis  me  coa:quant.  Non  vultgratiani  iii- 
feriorem  in  se  videri,  quia  simililer  docuit,  ei  eadcm 
/«citqiia;  faciebantapostoli,  qui  propensioresvidebaii- 
|Mr,^uia  ptiorescocperant  docere  ei  fuoraiit  cumDo- 
nrino,  undc  inajorisancloritatisesseputabantur.cum 
4)i)jua aposloli  electio  cuin  testinionio  sit,et  amplius 
;CSter«,laboraverit,  atqueDoininum  in  vi)ctin  teni- 
plaivideril,  et  verba  ejusaudierit.  Noii  minus,inqiiit, 
fefti.  Nam  etsi   sum  impcriius  scrmone ,  quia  iioii 


«  fratres  qyi  veiierunt  a  Macodonia.  Et  in  oranibus 
«  sine  oncre  me  vobis  servavt  et  servabo.  Est  veri- 
I  tas  Chrisii  in  me,  quoniam  baec  gloriatio  non  iH'* 
I  fringetur  in  me  in  regionibus  Achaiae.  Quare? 
«  Quia  non  diligo  vos?  Deus  scit.  Quod  autem  facio, 
«  ct  faciam,  ut  amputem  oecasionem  eorum  qui  vo- 
<  Uint  occasionem,  ut,  in  quo  glorianiur,  invenian- 
(  tur  sicul  et  nos.  i 

Non  feci,  inquit,  minusquain  alii,  sed  possem  di- 
cere  quia  plus  feci,  quoniam  gralis  praedicavi.  Non 
feci  niiiius.  Aut  si  minus,  nunquid  in  hoc  peccari? 
Sunquid  pcccalum  feci,  meipsum  humilians  operando 
manibus  meis,  nnde  victum  quserercm  et  haberem, 
nt  vos  eifl/(eniini,id  est  ad  virlntura  alta  prolicialis. 


adorno  verba,  vcl  inipedilaiu  babeo  linguam,  sed,  d  abjeclo  jugo  falsorom  aposlolorum  qno  deprinii  • 


idest  taiuen,  non  sum  iiuperitus  scientia,  qiiomam 
scio  quidquid  est  magiii.  Hoc  non  ad  aposloios  per- 
tinet,  qtiia  Don  evant  cloqueiiles,  utpote  sine  littcris, 
pleni  tamen  Spiriiu  saiicto  (Act.  u);  sed  psciido- 
aposlolos  tangiL,  quos  prierercbaiit.\postt)!ocausaao- 
cufali  sermonis,  cuni  in  reJigione  vis  sermonis  sit 
necessaria,  non  sonus  dulcis.  ValJe  tanicn  se  liu- 
milial ,  qui  se  imperitum  in  sermone  fatetur;  cni, 
priEmagniiudiiic  eloquentia;  ac  sapientia;  Festus  ail : 
:« Insanis,  Paule,  insauis;  muUa!  te  lilterae  ad  iiisa- 
niam  perducunt  {Aci.  xxvi).»  iloc  ergo  dicens,  non 
se^loqui  iiescire  voluii  iiitelligi,  sed  propter  eos  q;ii, 
aouper  lidcm,  sed  per  eloqucutiara  commendari 
volebaiil.  Qui  tamen  in  eo  sc  di.vit  imperitum,  qiiod 


niini  ?  Yere  me  humiliavi,  qttoniam  graiis,  id  est  nil 
exiger\do  a  vobis,  Evangelium  Dei  evangcliiavi  vo- 
bis.  Quoniam  inflali  erant  eo  quod  sumptus  ab  eis 
aocipere  noluit,  ct  propier  hoc  alios  ei  prxpone- 
ba;it,  iJcirco  nnnquid  peccavi,  ait,  qiiia  mc  hunii- 
liavi,  ut  nio  indignuin  ad  accipiendum  judiearero, 
quia  iiide  niihi  irascimiiii,  cnm  hoc  non  pcccati  .sii, 
seJ  g!o;iic?  Soipsum  eiiim  humiliavil,  qnando  sii- 
pendia  sibi  dehita  mm  excgit.  Qiiie  propter  duns 
caiisas  accipere  noluil,  ne  ct  pseudoapostolis  sinii- 
lis  inveniretur,  qui  non  ad  gloriam  Dei,  scd  ad 
suain- ulilitalem  pradicabanl,  nt  non  occasinncm 
arciperciil  deprecandi;  alio  eiitm  non  accipicnte, 
non  potcsl  SIIlt  multura  cxpeicre;  et  ne  vigor  evafi- 


iiOl 


COMMENT.  hN  liHSiOLAS  PAULl. 


LN  EPIST.  11  AD  COR. 


n05 


geliciE  potesiaiis  lorpesceict,  quoniam  qui  a  pcc-  ^  abstlneam  a  rebus  veslris,  ul  pseudo  dicunt.  Deus 


canlibus  accipit,  argtieiidi  auctoritalem  aniillit.  Sic 
ergo  cxaltaiilur,  cum  ideo  ab  illis  lum  acoipitur,  ut 
a  pseudoapostolis  qui  eos  deprimebant  ei  ipiantur, 
ct  correpti  emendcntur,  a  morle  ad  \ii,ani,  et  a  vi- 
tiis  ad  virtuies  eievaii.  Vobis,  inquit,  E\angelii!m 
gratis  pra;dicavi,  sed  ab  aliis  inteiim  victum  habui. 
Nam  atias  Ecclesias  exspoliavi,  id  esl  muita  ab  liis 
qiiae  in  vos  Inipenderem  assumpsi,  accijjiens  siipcn- 
dium  ad  minislerium  vestrum,  id  cst  accipiens  unde 
vivercni,  dum  vobis  evangeliura  ministrarem,  ne- 
cesse  fuil  ulabaliis  panem  corporis  acciperem,  el 
cum  essem  apud  vos  el  egerem  his  (iuae  corpori  suiit 
necessaria,  nuili  vesilnim  fui  onerosus,  accipiendo 
aliquam  corporis  sustcntaiionemab  co.  IJocAposio- 


qui  occulla  cordis  novil,  ipse  scit  quia  non  ideo 
niwncra  vcstra  rcspuo,  quod  vos  iion  dilig.iiu ;  scd 
ideo  niagis  quia  vos  amo,  ut  hoc  ipsara  prosil  vobis 
qiiod  nihil  a  vobis  accipio.  Non  proplct  odiuni 
vostri  dona  vestra  nolo,  scd  ut  aiiferam  peudoapo- 
stolis  occasioiiem  actipiendi  pccunias  vcstras,  quia  si 
Fion  acceperint  non  diu  priedicabunt.  Non  ideirco 
lioc  facio  quia  vos  non  diJigam,  sed  quod  ia  bac  rc 
facio,  eiiain  ailhuc  faciam,  id  est  scmper  a  vestris 
miincribus  abstinebo,  ut  exemplo  raeo  ainputem  oc- 
casionem  sumendi  vestra  bona ;  ocoasionem  dico, 
eorum  qui  per  nie  voluni  invenire  occasionem  acci- 
piendi  res  vestras.  Ideo  illis  auferam  hujusmodi 
occasioncm.tif,  in  eo  quo  gtorianlur,  inveuiumur  sic- 


lus  Corinihiis  dum  inier  eos  essel,  nunquani  dicere  B  «'  *'  »<'»".  id  est  si.miles  nobis.  Gloria  pseudoapo- 


voluit,  ne  scilicel  quod  erga  eum  ab  illis  factum  ex 
Lona  voluiitatc  ncn  fuerat,  flerrt  ex  jussionc ;  ct 
cum  innolesceret  eorum  misericordia,  remaneret 
ignota.  Posimodura  vero  longe  positus  hoc  eis  scri- 
psit,  ne  sciiicet  omnimode  incorrepti  [al.,  incorre- 
ctil  remanerent,  et  qualos  magiiiro  in  tcnacia  fiie- 
rant,  ahis  fralribus,  tales  tssent,  Verc  et  in  hoc 
magisler  geniium,  sua  negligens.aliena  curans,  ira- 
plevit  quod  ait :  «  Nerao  quod  suura  esl  quKrat,  sed 
quod  allerius  (/  Cor.  x).  >  Tantam  enim  illic  iiio- 
piam  perlulit,  ut  victas  sui  gravi  nccessitalc  labo- 
raret,  ct  panem  terrje  a  discipulis  non  accepit,  qui- 
bus  p.inem  coeli  praidicavit.  (usistebat  verbo  pro 
vita  audientiura,  insistebal  labori  niauuum  pro  vita 
corporis  sui.  De  terris  quoqiic  aiiis  ei  stipeiidia  a  ^ 
discipulis  miUebanlur,  ut  Corintliiis  prsedicare  suf- 
ficerel.  Cum  essem,  iuquit,  apud  vos,  et  egerem,  nulli 
vestrum  onerosus  fui  accipiendo  aliquid,  ne  scilicet 
putarelismoliicri  terreni  eausa  Evaiigelium  praidi- 
carc.  Nam  quod  milti  deerat  post  spolia  Ecciesiariiiu 
el  laborem  manuum,  suppleverunt  fralres  qui  vene- 
ruHt  a  Maeedonia.  A  Macedonibus  semper  accepit, 
quiasubversi  a  pseudoapostolis  non  fuerant.  Et  sic- 
ut  a  Coriiilhiis  accipiendum  non  cipI,  ne  illis  in 
scandaium  prolicerel,  sic  iterum  a  .Macedonibus  ac- 
cipiendum  erat,  ne  bene  seminames  fructiim  amit- 
terent.  Non  enim  idcirco  datant,  ut  vitia  sua  pal- 
pari  vcllent.  Macedoties  quod  mihi  deerat  suppleve- 


runt. 

verbis  et  factis  servavi  me  vobis  sine  onerc  quia  non 
Die  jaciavi  de  genere  contra  vos,  nec  aliquid  hujus- 
niodi  feci ,  et  adhuc  me  serapcr  vobis  taiem  serva- 
bo,  nedera  exeniplum  rapacitatis  vel  falsiiatis  falsis 
apostolis.  Est  verilas  Chrisli  i«  me,  id  est  verax 
Cbristus  in  me  loquitur,  quoniam  Iktc  gtoriatio,  id 
est  haec  causa  gloriationis  quod  gralis  pr«dico, 
quod  a  licilis  abstineo  propler  salutem  vcstram, 
non  infringetur,  sed  integra  perseverabit  in  me  in 
omnibus  regionibus  Acliaia:.  Gloria  eitenim  a  licilis 
abstlnere,  maxime  pro  aliorum  saluie.  Non  infrin- 
getur  in  me  gloria  hsc  in  regionibus  vestiis.  Et 
^«are  puuiis  me  hoc  facerc?  Pulatis  quod  hoc  ideo 
faciai»,  quia  non  diligo  vos  ?  id  est  quoJ  odio  vestri 


stolorum  in  pecuniis  erat  aceipiendis,  et  ideo  Apo- 
stolus  hoc  refutavit,  ne  illis  siavilis  videretur;  quia, 
nisi  ab  Apostolo  fuisset  vitatum,  majof  occasio  iilis 
data  fuisset  accipiendi,  vel  eiiam  extorquendi , 
quandoiu  hac  re  formam  ab  Apostolo  datrsm  ostcn- 
dcreiU.  Eram  eliam  quidam  pscudo  q\i!,  irnitantes 
Aposlolum,  pro  ssculari  gloria  nibil  volebaiu  acci- 
pere;  acciperenf  tamen  libenter,  si  prius  Aposto- 
lum  accipere  viderent.  Unde  nunc  dicit  se  ideo  ni  • 
hil  velle  accipere,  ut  illis  amputel  occasionem  ac- 
eipiendi,  et  peimaneant  in  simililudine  sui,  in  quo 
multum  gloriantur,  scilicet  ut  semper  sint  non  ac- 
cipienles. 

I  Nam  ejusmodi  pseudoapostoli  sunt  operarii  sub- 
<  doli  iiansfiguraiues  se  iu  aposloios  Christi.  Et 
«  non  mirum.  Ipse  enim  Satanas  iransligurai  se  in 
t  aiigelum  lucis.  Non  est  ergo  magnuro,  si  ministri 
»  ejus  transii!i,urentur  vekit  miiiisiri  jiistitisc.  Ouo- 
t  rum  finis  erit  seciindum  opera  ipiorHin.  » 

Volo  illis  auferre  occasionem  sccipiendi  res  ve- 
.titjas;  raultum  enim  desideranl  inrenire occasionem 
qua  possint  eas  accipere,  licet  fingant  se  nolle  qnid- 
qiiam  sumere.  Nam  ejusmodi  pseudo,  id  osl  falsi 
aposioli  sunt  cperarii  subdoli,  id  est  operanies  sub 
dolo  simulationis.  quia  callide  sub  specie  rcligionis 
decipiunl.  Subdoli  sunt,  quia  non  amoi-e  vitse  pe- 
rennis,  sed  amore  pecuniarum  priedicar.l  Cliristuin, 
nomen  sibi   apostolicum   usurpantes,  eum  nequa- 


Et  non  solura  stipeiidiis,  sed  etiamtK  omni<>«s  ,.  quara  sint  missi.  Subdolus  cnim   operarius  aliud 


fingit  et  aliud  agit,  sicut  et  isti  sub  specie  simplicis 
praedirationis  Christi  belluinara  rapaciiatem  conle- 
gunt.  Tales  ut  placeant  et  placendo  accipiant,  ne- 
cesse  esl  adulentur,  et  adulando  decipiant,  illa  di- 
centes  qu»  plaeeanl,  non  quj;  expediant  luidiondi. 
Sunt  itaque  operarii  subdoli,  dtim  sic  operantur,  ct 
biijusmodi  Anihi^sAranf./iyuranl  sein  apostolos  Cliri- 
sti,  id  est  transroutant  speciem  suas  falsitalis,  assu- 
mendo  figuram  verorum  aposlolorum,  ut  dum  ma- 
litia  callide  tegitiir,  et  figura  sanctitatis  cernitur, 
possinl  incautos  decipere.  Et  quia  veris  apostoiis 
similes  volunt  apparere,  non  accipio  res  vestras,  iit 
me  imn  accipiente,  nec  ipsi  se  transfigurenl  in  apo- 
Etolos  verilatis,  ut  ita  dccipiaiit.  Ei  non  esl  mirun» 


iiOS 


HEIWEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


liO( 


de  mlnistris  Satanae,  si  iioc  faciant.  Nam  ipse  Saia-  A  a  Jusliiia  non  reccssif,  In  quantum  a  veriiate  nui!a 


rifls  cui  serviunt,  transfigurat  se  in  augelum  lucis,  id 
fst  assuniit  proeclarum  liabitum  et  apparet  liomiiii- 
lius  ut  credaiur  sanctus  angelus,  etita  deciiiiat.  Ei 
cum  sic  se  transfigurat,  opus  cst  nobis  judicare  ct 
dignoscere,  ne  fallendo  ad  aliqua  perniciosa  sedu- 
cat.  Nam  quando  sensus  corporis  fallit,  mentom 
vero  non  moveta  vera  rectaque  senteiilia  qua  quis- 
que  vitam  fidelera  gerit,  nullum  est  in  religione  pe- 
riculum.  Vel  cum  se  bonuin  fingens  ca  facitveldi- 
eit,  quse  bonis  angelis  congruunt,  etiam  si  ciedatur 
boiius,  non  est  error  CiirislianK  fidci  periculosus 
aut  morbidus.  Cum  veio  per  baec  aliena  ad  sua  in- 
cipjtducere,  tunc  eum  dignoscere,  nec  ireposl  eum, 
magna  et  iiecessaria  vigilantia  opus  est.  Sed  nemo 


modo  discrepavit.  Aposiolas  ergo  mnlla  de  se  for- 
tia  pro  discipulorum  adilicalione  iiarrat,  sed  hxc 
narrando  non  pcccat,  quia  a  verilatis  tramite  el 
attestatione  certa  et  humili  corde  nou  rccedil.  Oixi, 
inquit,  me  velut  insipientem,  qnia  quod  loquor  in 
liac  substaiUin  gloria.',  id  cst  in  gloria  carnis  quam 
putaiit  substanliam,  7ion  ioquor  secunclum  Dcum,  sed 
quasi  in  insipientia.  Secundum  Deum  modo  non 
loquilur,  quia  ad  carnis  lumorem  haee  perlinent, 
nec  de  inflatioiie  carnis  apud  Dominum  suigitglo- 
ria,  apnd  quem  sola  liumilitas  gloriosa  est,  sed 
quasi  insipieniia.  Non  pieiiam  dixit  insipientiara, 
seJ  quasi  insipientiam,  vcritas  enim  est.  Sed  quia 
elatio  vitiosa  res  csi,  ideo  quamvis  verum  si(  quod 


poiest  omnes  niortiferosdolosejus  evadore,  nisi  re-  ^  dicitur,  quasi  insipleniia  lamen  esl,  linuinqiiomque 

gai  atque  tueaiur  Deus.  Et  ipsa  hujus  rei  Jifficiiltas 

ad  hoc  utilis  est,  ut  nemo  spem  ponat  in  se  vel  in 

alio  liomine,  sed  in  solo  Deo.  Etquando  quidem  Sa- 

taiias  (qui   interprclatur  adcersarius,  quia  humaiiie 

taluti  adversatur)  iia  se  transformat,  el  pollicendo 

bona  iiunianis  aspeciibiis  lucis  se  angelum  simulat, 

trgo  magnum  non  est,  ii  tninistri  ejus  transfigurentur 

ut  appareant  velui  ministri  justitia;,\d  est  si  pseudo» 

apostoli  mcntiantur  se  socios  aposlolorum  Cliristi, 

ul  ita  dccipiant  audientes.  Quorum  Sataiiae  mini- 

strorum  finis  erit  secundum  upera  ipsorum,  quia  in 

Ciie  jiidicabuiitur  sccundum  simulatas  actiones  suas, 

qui  non  propter  Doininura,  sed  propter  suum  ven- 

;rem  priedicavcrunt,   simulantes  se  ininistros  Dei. 

Fiiiis  eorum  erit  seciindura  opera  ipsorum,   quia 

sicul  curavcntiis  ct  opera  qiiK  pro  venlrc  liunt,  in- 

lereunt,  sic  et  ipsi  intcribuiit. 

I  Itcrum  dico  :  Nc  quis  me  iiutel  insipieiilem 
«  esse.  Alioquin  velut  insipientem  accipile  me,  ut 
«  e\  ego  modicum  quid  glorier.  Quod  loriuor,  non 
<  loquor  secundum  Dcum,  scd  quasi  iii  insipienlia 
(  in  hac  substantia  giorix.  Quoniam  mulli  gloriaii- 
«  [ur  Bccundum  carnem,  ct  ego  gloriabor.  > 

Siipra  jam  diiil,  utinam  snstiiieretis  modicum 
quid  insipientiK  mc.x,  ct  nunchoc  repetit,quoniam 
scmper  propouit  quod  muliis  postpositis,  proscqiia- 
!ur.  Qiiod  crgo  superius  proposiiit,  niodo  incipit 
narrarc.  Dixi,  inquit,  ut  susiineretis  aliquid  iiisi- 


laudare  se,  cum  dicat  sapientia  :  <  Laiulct  te  alic- 
niis,  et  non  os  tuum  :  extraneus,  etnou  labia  tua 
(Prov.  xxvii).  >  Plena  aulem  insipicnlia  est,  si  so 
falsis  laudibus  quis  ailollit.  Ille  enim  de  vero  est 
supcrbus,  hic  de  falso  slultus.  Subsianiia  tsnlum 
gloriationis  in  hac  causa  carnalis  est,  quia  sicul 
flos  feni  {I$a.  sl;  Jac.  i),  ila  deccdit  gloria  isia. 
\elutin  iiisipientia  loquor.  Naraqiiia  mulii  glorian- 
(«r  secundum  carnem,  id  esl  quoniam  pseudoapo- 
stoli  nobilitalem  sibi  carnis  vindicant,  et  inde  sibi 
defendunt  generis  pra;rogalivam,  quoniam  lilii  di- 
cuntur  Abraha;,  et  ego  gloriabor,  quia  ct  ego  filius 
sum  Abraliiie.  Sed  nihil  apud  Dominum  prodest  fi- 
lium  esse  Abrahse.si  desit  justilia  vel  fides.^braha;, 
quia  fidas  est  qiiae  salvat,  non  propago  generis  Abra- 
hae.  Gloriari  se  dicit  sccundum  carnem,  sed  lioc 
insipientia;  depiilat,  ut  gloriam  hanc  exinaniat,  et  se 
coaclum  in  laudem  carniserupisse  dnceal.  Ob  hoc 
enim  gloriatur,  ut  osleudat  se  excellentius  habere 
omnia  etiara  carnaliter,  in  qiiibus  pseiidoapostoii 
gloriabantur ;  et  sic  ipse  potius  qui  sine  falsitute 
Cliristum  praedicat,  suscipiatur,  ct  susceplores  c^us 
sahiriccnlur. 

<  Libenter  enim   sulTertis  insipifcnles,  cum   siiis 

<  ipsi   sapieirics.    Sustinetis  enim  si  qiiis  vos    in 

<  scrviiutcm  redigit,  si  quis  devorat,  si  qiiis  acci- 

<  pil,  si  quis  extolliiur,  si  quis  in  faciem  \os  c.Tdit. 

<  Sscundiim  ignobilitatem  dico,  quasi  nos   infirmi 


piciitia;,  id  est  gloriationis  mex  :  el  nuiic  iterum  j^  <  ruerimiis  inliacpnite.  t 


dico,  ut  nenio  putet  insipieniem  nie  csse  in  liac  gh; 
riatione,  quia  non  glorior  ea  intcntioiiC  qiia  illi,  sed 
pro  vcstra  utilitale.  Alioquin,  id  est  si  iion  vuliis 
me  insipientcm  non  puiare,  accipite  me  noii  revera 
insipicntem,  sed  telui  insipientem,  diim  videor  me 
liiuilare,  ut  et  eyo  sicut  iili  moHrumquid  ijlorier  sc- 
cuiidum  carnem.  Jlodicum,  qtiia  in  vobis,  noii  iii 
seiisu  cst  glorialio  mea.  Noa  ciiim  vcre  ad  glo- 
ri.'im  suam  Aposlolus  liaic  loquilur,  sed  dolens,  quia 
bc  conti-mpio  falsos  aposiolos  glorilieabaul,  cogliiir 
iiivitus  bona  sua  dctegerc ;  ncc  inde  repiclicnsibi- 
lis  cst,  ied  magis  laudabilis.  Nam  justus  quisque, 
si  in  humili  cogilatione  permanens,  cxigentc  cau- 
oa  \cl  dolorc  Lona  de  ss  veracla  dixerit,  iii  tautum 


Dixi  iit  me  velut  insipientem  accipiatis,  ut  et  ego 
niodicuin  qiiid  glorier  secundum  carnem.  Nam  li- 
benier  suffertis  iiisipientes,  id  est  uon  coacti,  sed 
voloniaiii  sustinelis  falsos  apostolos,  qiii  noLililatc 
geneiis  et  circiimcisioiie  carnis  gloriantur,  aiquc 
no.<ipsos  ad  insipieotiam  suara  pertraUere  coiian- 
iiir.  Et  quia  iion  bo.-.a  paiieniia  suflertis  illos  laliler 
gloriaiiies,  justum  est  ut  me  potius  suffoialis  glo- 
rianlem,  quia  non  pro  cxtollentia  mei,  sed  pio  uli- 
lilate^eslra  gloriabor.  lllos  iiisipienles,  id  est  so- 
cuiidum  carnera  glorianles,  et  secunduin  carncra 
sapienlcs,  sufferlis  libentcr,  quod  niirum  est,  cum 
vos  i;>si  sitis  sspicntcs,  id  est  ca;lrsii  sapiontia  per 
doctriuara  mcam  inibuti.  Indo  ciiiin  aipa  estij  t6- 


uos 


COMME.M.  IN  EPISTOLAS  PACLl.  —  IN  EPIST.  11  AD  COR. 


ItOS 


prchensibiles,  qtiia  c;ini  sitis   evaiigeiica  sapienlia  A  el  Idcii-co   in  insipiciiiia  dico  me  audcrc  in  co,  In 


per  me  imbuii ,  nunc  libenicr  suft'(  rtis  islos  dece- 
plores,  qui  vos  adinsipicr.tiam  canialis  intelliscnlia 
et  obscrvantla;  legis  induccre  volunt.  Susiinrtis 
enim  si  quis  eorum  vos  ex  libcrtalc  Clirisli  reiliyit 
i/i  seniiuicm  legis,  (inae  ex  serviii  tiniore  .servatur. 
\A  insipienies  sufferlis,  cum  vos  ipsi  siiis  non 
quideni  onmes,  sed  (|uidani  in  sensu  divinorum  sa- 
pient''s.  Vel  insipienles  sufferlis,  cum  sitis  Sapien- 
los,  id  est  in  lioo  proliatur  vos  non  esse  sapieiitcs, 
quia  libenler  siiffertis  iiisipienies.  Ainicus  enini  slul- 
torum  efficielur  similis,  et  vere  in  eo  qnod  corum 
peiversilatem  sufferre  vultis,  sapientes  iion  eslis, 
(juia  tani  Iieiietes  eslis,  quod  lianc  injuriain  susti- 
netis,  si  quis  illoium  \os  a  libertate  Evaiigelii  redi- 


qiioaudent  lii,  qui  se  jactanl  quod  suiit  Clii  Abra- 
luci  ut  illos  insipicnles  esse  desiguem,  et  gloriair, 
ipsorum  aiiniliilcm.  Vere  in  nulio  sum  eis  ioferior. 
Quia  sunt  ipsi  Hcbra;i,  id  est  dc  genere  Ileber  pa- 
iriarcliK,  et  ejosimiliter  sum  Hebraeus  gencre  ctlin- 
gua.  Per  intcrrogatioiicm  eniiu  el  responsionem  Ic- 
gendi  sunt  isti  vcrsiculi,  ut  iiiterrogetur,  sunt  He- 
brsi?  et  respondeatur,  ct  cgo  sum  Hebrasus  ;  sun. 
ipsi  Israclitre  ?  id  est  de  gencre  Jacob,  qui  et  Israel 
diviniius  est  appellalns,  et  ego  iion  ininus  sum 
Israelita,  id  est  filius  ejus  !cui  egregii  patris;  et  sunt 
ipsi  scmeit  Abralta:  ?  id  est  non  proselyti,  sed  natu- 
rales  fiiii  Abraiiie,  et  ego  sirailiter  sum  semen  ejus- 
dem  patriarcbK.  Curergo  in  liis  mihi  pr.-creruntur. 


git  in  servitulem  legis.  Vel  per  paries  oslendo  qua-  "  in  ([uibus  ergo  non  sum  illis   impar?   et  sunt  ipsi 


liter  sufferlis  insipicntes.  Naoi  sustinetis  jugumeo- 
rum  si  qnis  ipsoruni  vos  inservitiiiem  legis  redigere 
velil;  ct  si  c/uis  corum  devorat,  id  cst  cum  niagna 
ingluvie  bona  veslra  comjdensconsumit ;  et  si  qiiis, 
id  est  si  aliquis  accipit  morc  accipitris  res  vestras, 
quas  ego  vobis  parceiiS' accipere  nolo;  et  si  r/iiis 
lalium  exlolUiur  jaelando  se  de  nobilitate  geiicris, 
iUuin  quoque  susrinelis  ;  et  si  quis  eorum  dvdil  tos 
iii  faciem.  id  est  contumeliam  impropcrii  vobis  co- 
ram  posiius  iiigcrit,  coiilemnens  vos  quia  carnali- 
lcr  cireumcisi  non  estis  et  idola  coluistis,  illum 
etiam  sufferiis.  In  faciem  naraque  caedilur,  in  cujus 
os  injiiria  irrogatur.  Iii  faciem  ergo  vos  csedit,  qui 
coiiNJciorum  ictibus  vuilum  vcstrum  feriens  erube- 
sccre  facit.  Secundum  ignobilitatem  dico  vos  ita  ciedi, 
quam  vobis  pseudoapostoli  objiciunt,  quia  estis  ex 
genere  idololatraruin,  quoniam  ipsa  ignobil!tati& 
objectlo,  esl  faciei  percussio.  Et  dum  ipsi  vobis 
obtreciant  qnia  esiis  incircumcisi,  ac  de  se  glorian- 
tur  quia  sunt  es  semine  Abiaba;,se  prscferentes  et 
iios  Iiumiliantes  ,  vos  ita  sustinctis  cos  el  nobis 
pixfertis,  auasi  nos  ixfirmi  fueritiius  in  liae  parle, 
id  est  iiiipotcntes  iu  bac  glorialione  canialis  nobi- 
lilalis.  Iloc  est,  ita  paiimini  vos  CKdi  ab  i.l-iis,  et 
iion  a  nobis,  quasi  non  posscnius  similiter  coulcin- 
pioria  vcrba  vobis  irrogare,  cttollendo  nos  de  ge- 
iiere,  et  vos  despiciendo.  Non  enim  inlirmi  sunius 
in  Iiac  parle  glorise,  infirmi  namque  judicabuniur 


inimslri  Clirisli  secundura  quod  dicunt?et  ego  vera- 
citcr  sum  Christi  minisler.  Ipsi  enim  se  dicuntesso 
Clirisliministros,  ut  per  hocdecipiant;  sed  cgo  sinei 
meiidacio  sum  minister  ejus,  utoinnesquos  potero 
ad  cum  pertrabain. 

I  Ut  miiius  sapiens  dico,  pUis  ego.  In  laborilras 
*  plurimis,  in  carceribus  abiuidantiiis,  in  plagis  su- 

<  pra  modiim ,  in  mortibus  frequenter.  A  Jluda;i» 
«  quinquies  quadragenas  una  minus  aceepi.  Ter 
c  virgis   csesus   sum ,    semel  lapiJatus   sum ,    ler 

<  naufiagium  feci,  uocte  el  die  in  profundo  raari» 

<  fui.  I 

Seiendum  quia  justi  atque  perfecti  aliquando 
,  virtutes  suas  proedicant,  et  bona  quae  diviiiitus  ac- 
'  ceperuul  narraiit ,  non  ul  ipsi  apud  liomines  sua 
osiensioiie  proficiaiit,  sed  ut  eos.  qiiibus  praidicant, 
exemplo  suo  ad  viiam  trabaiU.  Unde  nunc  Aposto- 
Uis  quolics  fuslibus  c«su5,  quoties  lapidatus,  qiio- 
ties  naufragium  perlulit,  quanta  pro  veritatc  su- 
stinuit,  quod  ad  tcrtium  coeluin  raplus,  quod  iii 
paiadisiiiu  ductiis  sit,  Corinlhiis  narrat,  ut  eorura 
a  falsis  pr.eJic.-itoribus  scnsum  averlat,  ut  dum  in- 
notesccret  qualis  ipse  esset,  ilU  eis  vilcscerent, 
quos  ab  eis  cogiioverat  inique  venerari.  Quod  per- 
poifecti  cum  faciuiit,  id  est  cum  virtutcs  p.oprias 
loquunlur ,  ii)  hoc  quoque  omnipotentis  Domiiii 
imitalores  sunt,  qui  iaudes  suas  hominibus  loqui- 
tur  ut  ab  homiiiibus  cognoscatur.  Nam  cun«   per 


illi,  qui  de  alus  nationibus  applicati  faeiant  generi  jj  Scripluiam  suain  prseipiat,  dicens  :  Laudet  te  o? 

alieaum,  et  non  os  tuuni,  quoniodo  facit  ipse  qnod 
proliibct  (Proi'.  xxvii)  ?  Sed  si  virtutes  suas  omni- 
potens  Dominus  taceret,  eum  nullus  agnosceret;  si 
uullus  agnosceret,  nnllu3'amaret ;  si  nullu>  araaret, 
nullus  ad  vilara  rediret.  Unde  per  Psalmistam  di- 
cilur  :  «  Yirtutera  operuni  suoruiu  annunlijbit  po- 
pulo  suo,  ut  dct  illis  hffircditatem  geiitium  (  Psal. 
cx).  >  Yirtules  enim  suas  annunliat,  non  ul  laudi- 
biis  suis  ipse  proficiat,  scd  iit  hi  qni  bsc  ex  sui 
laude  cognoverunt,  ad  perpetuam  ha;rediiatem  ve- 
niant.  Jusli  ilaque  ct  perfccli  eliam  cum  virlutes, 
quas  habent,  iiiUrniis  loqiiunlur,  reprehensibilcs 
non  sunt,  quia  per  suam  vilaui  qu;,m  referuiit,  aliv- 
rura  aniniBS  *i  liUim  qusnnini.  Jure  orgo  Pauliij 


Abialiae.  Sed  nos  in  bac  re  Crmi  sumus,  quia  de 
Abrahae  stirpe  descendimus.  Cur  ergo  falsos  apo- 
stolos  nobis  in  liac  carnis  gloria  prxfertis,  ia  qua 
uon  sumus  inferiores? 

(  In  quo  quis  audet,  in  insipienlia  dico,  audco 
(  et  ego.  Hebrxi  sunt?  et  ego.  Isracliis  suiit? 
•  et  ego,  Semen  Abraboe  suiil?  et  e^o.  Minislri 
'  Chiisti  sunt?  et  ego.  » 

Non  sumus  iiifirmi  in  hac  parte  gloriationis,  quia 
ii>  quocunque  audet  quis  eorum  gloriari,  audeo  si- 
aiiliter  et  ego,  et  hoc  dico  in  insipienlia,  quia  teme- 
ritas  csi  ut  quis  se  jactet  sive  laudet,  cura  dicat,  ut 
prxmisimus,  Supientia,  i  Laiidet  lc  alieiius,  et  non 
os  '.uuni :  e.'(traHeus,Pt  nonlflbiatua  {Prof.  v.\yii);  i 


4107  IIEUVEl  BLnCiDOLENSIS  MONACm  1108 

virtutes  propiias  Corintliiis  iinrral,  ut  ciijus  nieriti  A  rlciila,  quse  commetnorantur  in  hac  Epistola,  prids 


sic  apiid  Doiuiiiuni,  iilis  iiinolescat,  quaienus  nieri- 
Uim  cjus  cognoscentes,  doctrinam  cjus  per  quam 
salveritur,  libenler  suscipiant;  et  falsos  apostolos 
perquos  seduccljantiir,  respuanl.  Ipsi,  inquit,  glo- 
riantur  se  csso  minislros  Chrisli,  licet  in  veritato 
non  siutcJHs  ministri;  et  ego  veraciter  sum,  quoJ 
ilii  se  esse  lingunt.  Et  plus  eliam  quam  ipsi,  sum 
ego  minister  Christi,  vei  plusquam  celeri  prseilica- 
tores  Christi.  Et  hoc  dico  ul  minus  sapiens,  quia 
nonesi  horainis  laiidareseipsiin).  Yera  de  se  diccns, 
minus  s:^pientcm  se  pronuniiat,  ut  inleliigatur 
ccactus  jn  laudera  su.ira  prorupisse.  Nam  qui 
sponte  ea  refert,  quse  ad  laudcni  ejus  prodciant,  noii 
se  fatetur  icsipientera.  Ostendii  ergo  quce  sint  qiiie 


acciderunt  qtiam  irct  Hierosolymam.  Nou  autem  le- 
gunlur  omnia  in  Actibus  spostolorum,  quia  ei  ibi 
reperiunlur  niiilta,  quse  in  bis  Epislolis  ncquaquam 
aperte  commemorantur,  Nam  et  hot  quod  subjgn- 
git,  nescitur  quando  factum  sil;  nocte  et  die  in  pro- 
fumlo  maris  sui.  Quod  tamen  juxta  lilteram  intelli- 
gcndum  cst,  id  est  quia  Aposiohis  casu  aliquo  deve- 
niens  in  profundiim  maris,  die  simul  et  nocte  ibi 
demoralus  sit,  ac  deinde  iibcr  ad  terram  Deo  guber- 
iiante  redierit;  uiide  et  inter  cslera  divina  mira- 
cula  ascribitnr,  quod  homo  tanto  tcnipore  sub  un- 
dis  retentus,  neqiie  a  circunistantibus  uiidis  pra-fo- 
cari,  neque  a  belluis  maris  devorari  polucrit.  QuiJ 
est  enim  mirabilius,  Petrum  siipcr  aquas  ambulassc 


faciunt  illum   minislrum   Christi  plus  csse  quaia  "  (Matlli.   \i\],  an  Panlum   sub  aquis  die  ac  nocte 


sunl  reliqui  priBdicatores.  Occasione  eniin  invonla, 
«mniumtaugit  personas,  etiam  apostoloruro,  dolot<s 
quia  gratia  Dei  miiior  in  illo  judicabalnr,  cum  ipse 
<adem  operarctiir,  quaj  canori  apostoli,  et  pro  fide 
niajora  toleraiet  exitia.  Tlus  sum  ego  minister  Chri- 
sli  quam  sunt  alii  pra;dicatores,  comprobatus  in  tn- 
boribus  pluriiiiis,  quia  plus  illis  omnibus  in  niinisie- 
Tio  praidicaiionis  evangelicse  laboravi.  Nam  et  ipsi 
laboraverurit,  sed  ego  durius  et  muliipliciiis,  quia 
el  plura  adversa  pertuli,  ct  pluribus  gentibus  prae- 
dicavi,  el  plura  scripsi,  ct  slipendium  non  accepi. 
Kt  iu  cnreeribiis  sum  coinprobatus  niinisier  Christi 
abundantiiig  quam  il!i  quos  niilii  pra-feitis,  quia  si 


vixisse?  Quod  si  iii  ulriusque  apostoli  tam  dissiKiili 
miraculo  aliquid  mysticum  requirimus,  Paulus  ;if<n 
solum  terlio  naufragus,  sed  eliain  nocle  et  die  iit 
profundo  niaris  positus,  alque  iibique  pnneclus  cl 
liberalus  a  Domino,  significat  justos  de  omnib'is 
periculis  divinitus  cruendos  :  nec  lanlum  de  tenta-  . 
tionibus  extriusecus  ingruentibus  salvandos,  scd 
cliamsi  mortis  ipsius  viderenlur  gurgite  dcpressi, 
alquc  ab  humanis  rebus  abscouditi,  niliiioir.imis 
virtute  siii  Conditori;;  eos  csse  revocandos  ad  vitam. 
Petrus  vero  super  undas  vento  commolas  incedens, 
sed  ubi  ob  limorem  niergi  cocpit,  dexlera  Christi 
erectus,  signilical  cosdeui  juslos  orania  impiorura 


ipsi  pro  minislcrio  pra^dicaiionis  fueie  in  carccre,  q^  teniameuia  ac  perseculioncs  diabolicp  inslinctu  sibi 


ego  tamea  sa;pius  ct  diutius.  Et  in  plagis  supra  tno' 
itum  eorum,  vei  supra  modum  humanoe  virtutis, 
quia  si  illi  ca;si  sunt,  ego  tamen  atrocius  et  multi- 
plicius.  El  III  mortibus  frcottcntf.r.  quia  sspe  cru- 
eiatus  sum  usque  ad  mor.lcm.  Ego  a  Judwis  accepi 
quinquies  quadragmns  vna  minus  percussioncs,  id 
esJ  qiiinquies  flageilalus  sum  a  Judu^is  seciindura 
legem  Moysi,  quasi  transgressor  legis,  quia  novam 
jp-atiam  pra;dicabam,  accipiens  singulis  vicibus 
plagas  iriginta  novcm  (Ocyf.xxv).  Praiceptum  qnip- 
pe  lcgis  crat  ut  quando  judiccs  delinqueniem  vor- 
beraieiit,  ila  modum  vinulctx-teinperarent,  ut  pla- 
garuni  modus  quadragsnarium  iHimerum  iion  et- 
cederet.  Unde  ipsi  unam  percussioiiem  qnasi  pro  mi- 
sericordia  niihi  conJonavenint  in  uiiaquaqne  ex  D 
iilis  quiiiquc  vicibiis,  quibus  mc  verberavenint.  Ego 
hr  vir/jis  casus  sum  a  gemibus,  siciit  iu  Phi!i[i[)is, 
cgoaJud*is  semeltopidaltta  sum  i»\A6lTh{Act.  xvi). 
Ego  ter  navfragium  feci,  id  est  periculum  navis 
fiacte  pertuli,  duin  maria  transnavigarem ,  ut 
mnitis  gcntibm  evangeli/.arem.  Possent  h.-ec  nau- 
fragia  forsitan  intelligi  coniigisse  in  illa  naviga- 
tione,  qiia  Ilomam  venit  Apostoliis;  sod  quando 
rcribebat  hanc  epistolam,  noiidiim  ascenderat  Ilic- 
sosoiyiuam,  ubi  capfus  est  a  Judaeis,  et  post  a 
Feslo  pin»siiie  Romam  missus  {Act.  xxvii).  Nam  in 
superiorlbus  Epistoliebiijus  raulia  locutus  est  Coiiu- 
thiis  de  proeparatione  eleemosyna;,  quam  portaliiriis 
eral  in  jTtisalein,  Omncs  ergu  tribulatioues  ei  pc- 


illatas,  fide  invicta  superarc  el  'calcare,>  nec  posise 
omiiino  saiculi  fluclibus  immergi,,qui  pr.Tesenlls 
scmper  Dei  cnntemphntur  auxiliumi  q.ni  etsi.ut 
homines  aliquando  titubaverint,  mo^  diviniius 
erecti  conlirraeniur.  Post  ha^c  memorat  Aposiolus 
alia  perif ula,  variosqiie  labores,  ut  se  terra  mari- 
que  pro  Christo  vexatum  secundiim  carnem  osten- 
dat,  el  ii)  omnibus  locis  vel  in  omnibus  aUIictiooum 
modis  se  pro  rivangelio  laborasse  doceat.  Ait 
enim  : 

t  lu  iiincrilnis  sxpe,  periculis  ffumi!i,um.  pericu- 
€  !is  lauonum,  periculis  e\  genere,  periculis  cx 
«  geiitibus,  periculis  in  civilate,  periculis  in  soli- 
f  tudine,  pcriculis  in  niari,  periculis  in  falsis  fra- 

<  tribus;  in  laborc  ct  .'erumua,  ia  vigiliis  muliis,,  in 

<  fanie  et  siti,  in  jcjuniis  mullis,  ia  frigore  et  nu- 
«  dilate.  Piseter  illa  qu;c  e.vtrinsecus  sunt  iustanlia 
I  mea  quolidiana,  sollicitudo  omniumEcclesiarum. 
i  Qiiis  infiiinalur,  et  ego  non  infirmor  ?  Quis  scan- 
«  daiiy.aliir,  ct  ego  non  iiror?  » 

Swpe  iit  itjiieribus  probalus  sum  ,  inquit  ministcr 
Christi,  pcriculis  flumimm  qua;  pcrtuli,  quia  dam 
semper  de  loco  ad  locum  pergorcm,  ui  nomcn 
Ciirisii  ubique  monifcstaicin,  frequcnierinveniebam 
(lumina,  qua;  non  sine  pcrirulo  tran.s!re  jioicrani. 
E(  pericuiis  lalronuni  quoniain  diabolus,  iuvidens 
itineri  meo,  latrones  mihi  cxciiabat,  cum  nihil  fer- 
rem  quod  latroncs  rupcrent.  Et  pcricutis  ex  genere 
meo,  id  esl  cx  Jud-cis,  qui  niilii  plusqiiain  cxtcris 


im  COMMENT.  IJ<  EPISTOL-VS  P 

aposluiis  lavidebaiil,  me  scniper  iulerficeie  qua;re- 
bant,  quia  forlius  el  evi.ieulius  caiteris  iiovam  s;ia- 
liam  et  abolitionem  vetcris  observanlia;  praiilica- 
baii),  cum  prius  fuissein  flcniulalur  It  gis,  ei  persecu- 
lor  seclatorum  gratia;.  Et  pericuits  ex  geiuibui  quia 
ft  genliles  ine  quxTetwnl  occiiiere  propter  dcstru- 
ctionein  idololalrix  et  praedicalioiiera  unius  Dei.  El 
pericH/is  in  civilale,  sicut  in  Eplieso  ubi  propter  de- 
!ension«m  Dianae  tum  impelu  cucurrere  unanimi- 
ler  in  theatrum  {Act.  xix),  et  cum  veilcin  intrare  in 
furentem  populnm  ut  patcrer  marlyrium  ,  non  per- 
raiserunt  discipuli.  Et  p^ricuiis  in  soiitiidine  ,  quia 
dam  iter  facercm,  passus  suni  iu  deserto  periciUum 
vol  a  bestiis,  vel  ab  liominibus,  vel  a  potus,  vcl  a 
cibi  penuria.  Et  periculis  in  mari,  quia  et  i))i  vd  ab 
honiinibus,  vel  ab  inJigentia,  vel  a  lempestatibus 
pcrtuli  pericuia.  Nam  et  cum  essem  in  Graesia,  fa- 
cxx  soiit  niibi  insidix  a  Judxis  naviyaturo  in  Sy- 
riam  {Act.  xn).  Elperica/is  in  faliis  fratrihus,  id  est 
qui  Clirislianismum  susceperant ,  et  Judaismum 
iion  reliquerant,  sed  legein  cavnaliier  observabani, 
ei  ine  persequobanlur  eo  quod  pv;(.Iicato  Cliristo 
legem  jam  ccssaredicerem.  Fuere  et  alii  falsi  fra- 
tres,  sicul  Dcmas  et  Hermngenes  qui  dilcxcre  boc 
SiKculum  (//  Tim.  iv;  //  Tim.  i),  ct  iiunc  talibus 
pien.i  est  LcclesLa.  C.Telera  enim  pericula  quiescere 
possuQt,  pericula  vero  a  falsis  fratiilius  quiescere 
usque  ad  fineni  saiciili  non  noverunl.  Iteni  prohatiis 
6UU3  Diinisler  Clirisli  plusquam  cxteri  in  labore 
nianuu:n,  quo  qiixrel)am  viclum,  et  (critmna,  iJ 
csi  molcstia  doluris  vel  paupertalis.  Et  in  vi'jiliii 
mullis,  quia  non  solum  diebus,  sed  et  noclibus  pra;- 
dicabam,  etcausa  orationis  saepe  vigilabam,  alqne 
iiianibus  nieis  opus  aliquod ,  unde  viclura  baberem, 
noiinunquam  per  uoclem  faciebam.  El  tii  fame  ac 
siti,  quia  dura  nihil  a  discipulis  accipereni,  neresse 
eral  ut  per  inopiam  famem  el  sitim  lolerarein.  Tunc 
etiam  fame  ac  siti  laborabam,  quando  pcrseculores 
meos  frequenler  de  loco  ad  locuui  fugiebam.  Ei  in 
jejuniis  muUis,  qiiia  sa.'pe  jejunavi  eo  quod  iion  ba- 
bercm  quod  ederem.  Sajpe  eliam  sponie  rae  jijii- 
niis  maceiavi,  castigans  corpus  meum  et  serviluti 
subjicicns  (/  Cor.  u).  In  friyore  eliain  et  nudiiate 
laboravi,  duni  tenuilas  ac  disruptio  vestiura  iiiihi 
esset  iu  hiemc.  Et  hsc  omnia  pro  Christo  pertiili. 
cujus  sum  minister.  Sed  praiter  itta  qua  exirinsecus 
sunt,  id  est  praeter  illa  luala  quae  exterius  in  corpo- 
re  tolero,  aiigit  mc  quuiiUiana  iv.stanlia  niea,  qux 
nec  iina  hora  remiltitur.  Et  quje  est  illa?  soUieiiudo 
simu!  omniv.m  Ecclesiarum,  quia  (juntidie  iiisto  soUi- 
eitudini  salutis  omiiiuni  qui  sunt  in  universis  Ec- 
tlesiis.  Yere  raagiiam  de  tiis  semper  gero  soUicitu- 
dinem.  Kam  quis  lideiium  infirmatur  in  fide,  vct  in 
consciciitia,  vel  iii  actione,  et  ego  non  iufirmor?\i\ 
est  non  coinpatior  illi  elcondescendo,  ul  possim  in- 
nrmitati  ejus,  quam  vclut  meani  doleo,  adliibere 
inedicinam?  Et  quis  scandalizalur,  id  est  pedibus 
actionom  offendii,  iit  cursus  boni  operis  ejus  rclar- 
dctiir,  vel  ciiam  ipsc  cadai  i/i  '•iilpam,  sive  aliqiio 


\ULI.  -  IN  EPIST.  »1  .\D  COR.  mo 

A  errore  luibeiur  lidcs  ejus,  et  ego  non  uror*.  id  ;e^> 
zelo  Dei  inflaiiimor?  Valde  enim  mons  meu  crucia- 
tur  igiie  spiritalis  zeli,  dum  infirmos  quosque  xler- 
na  deserere  et  cebus  teHiporalibus  delcciari  conspicit, 
Uror  sicut  aurumad  purgationem  igiie  pii  doloris, 
quoniam  aCfectus  iste  magis  purgat,  quia  de  cbaritaie 
venit.  Quanto  enim  majyr  charitas,  lanlo  majoie* 
plagae  de  pcccatis  alienis.  ISon  eoim  uror  (anquam 
irasccns  peccantibus,  sed  tanquara  doleus  pro  illis. 
Unde  scriptuni  est :  i  Qui  apponil  scicntiamapptmit 
dolorem  {Eccle.  i).  >  Enumerat  ita^uc,  sicut  lecium 
esl,  Apostolus  bella  quae  estriiisecu&,tolerat*.4iceijs  : 
Periculis  fluminum,  perlcuUs  talroxum  ,  periadis  tx 
genere,  periculis  ex  geniibus,  periculis  in  r.ixitaiHf 
periculis  in  solitudiiic,  periculis  in  tnaTi,.peficulii  in 
"  falsis  fralribus.  In  boc  autem  bello  quol  contra  ed- 
versarium  spicula  intorqueat,  adjnngil  :  /n  labvreti 
cerumna,  ia  vigiliis  multis,  in  fameetiiti,  injejuniis 
multis,  in  (rigore  ct  nuditate.  Sed  inter  tol  certaraina 
depielicnsus ,  dicit  quanlo  vigiliarum  luuuiiuiiie 
ctiam  castra  custodiat.  Nam  posl  haic  extcriora  qus 
narravit,  prolinus  interiora  ccepit  dicere,  sub^un^ 
gens  :  Prtsler  illa  qua:  extrinsecus  sunt ,  insianlia 
uiea  quolidiana,  soUiciludo  omnium  Ecclesiarum.  Ec- 
ce  in  se  bella  fortiter  siiscepil,  et  tucndis  se  pro- 
ximis  miseiicordilcr  inipendit.  Nariat  i«a!a  qiiae 
paiilur,  subjungit  bona  qu;fi  iraparlitur.  Peiiscmus 
ergo  cujuR  charilatis  sil  plus  de  ulilitaie  proxiiao- 
rum,  quam  de  sua  alDictione  curare.  Penseinus  cu- 


^  jus  laboris  sit  uno  eodemque  tempore  foris  advtrsa 
tolerarc  et  intus  inlirma  protegcre.  In  se  eniin  eon- 
temnit  vulneia  corporis,  ct  iii  aliis  saiial  vulncra 
cordis.  Valde  auiem  miiioris  laboris  fist  aut  docere 
cum  niliil  toleras,  aut  tolerare  cum  niliil  doces. 
Scd  Apostolus  ad  ulruuiqiie  se  selerler  cjilenJit, 
quia  sic  esteriora  bella  suscipit,  ut  sollicil''  cogilct 
ne  proximorum  interiora  lacerentur.  Undo  nm 
inimerilo  plus  omnibuB  se  taborassc  faietur.  Quis 
itaque  liuic  in  lionore  aliquem  audoal  pra;ponere, 
qui  cunclis  praeest  in  labore?  Qui  et  subjungit  : 

<  Si  gloriari  oportet,  quifi  infinnitatis  rae*  suiit 
I  gloriabor.   Deus  el   Paler    Domiiii  nostri    3esu 

<  Chrisli  scit,  qni  est  benediclns  in  saccnb,  quod 
t  non  menlior.  Dainasci  pra;positus  gcntis  Atctba» 
«  regis,  custodiebat  civitatem.  Daraasceiioruiii ,  ut 
•  me  comprehenderct  {.Act.   ix).  tl  per  feuoslram 

<  in  sporta  demissus  sara  per  fflurum,  et  sic  cffugi 
«  inanus  ejus.  > 

Si  gloriari  oportet,  non  expcdit  <)uidem.  Si  opir- 
tet,  inquit,  gloriari,  sicut  et  oijoitct  pro  vobis  glo- 
riabor,  noy  in  poieiilia  ve!  genero,  sed  iu  hls  qnia 
iunt  iiifirmilntis  mea,  id  est  in  passionibiis  qiias 
pro  Christo  patior,  ticet  lioc  vidcator  a-!)jectio.  S1 
cnira  gloriandum  cst  Chrisliano,  in  bumilitatc  glo- 
riandum  cst,  de  qiia  crescit.  apud  Deum.  Sed  pseji- 
doaposloii,  quia  tioii  habenl  merJia  passionum,  iii 
quibus  glori.-H'!  piissiut,  gloriantur  in  suliiimiiate 
goneris.  iSe  autcm  nie  putctis  aliqiiid  falsi  dicere, 
Peum  vol>is   edhibes  letiem  veriiatis.    Dcus  citim 


11  il 


IIErWEl  BURGIDOLENSIS  MONACm 


1112 


qiii  novit  oraiiia,  ipse  scilquia  non  nienlior.  Deu9,  A  quis  potens  in  lioc  rr.undo.  Rc.t  .\relliasnui  iiiter- 


iiui  seciinrtuni  humanitatem  Clnisli,  Deus  ejus  est ; 
et  seciinddm  divinitatem  ejus,  est  Paler  ipsius,  ipse 
(jui  est  be7iedictus  in  omnia  stecula,  icit,  id  esl  fert 
iiiilii  testinioniuin  quod  non  meniior  in  omiiiljus  su- 
pradictis,  vel  in  lioc  qnoJ  sujungo.  Quia  etiam  post 
conversionem  meam,  dum  essem  Damasc!,pra:posi- 
tus  genlis  Aretlice  recjis  custodiebat  ipsam  civilatetn, 
id  cst  portas  ejus,  ut  me  comprehenderct  quatenus 
inde  placeret  Judreis  qui  niilii  insidiabantur,  et  dili- 
gens  iu  ofilcio  sibi  credito  viderelur,  si  eum  quem 
penurbatorem  audirct,  causa  quietis  interficeret. 
Portas  custodiebat,  quia  me  in  civitateesse  nove- 
rat,  sed  invcnire  non  poterat,  vel  quia  intus  ine 
compreliendere  nolebat,  ne  violareljus  civitatis.  Et 
inlerim  ego  per  fenestram  in  sporta  demissus  sum  a 
fralriius  per  murnw,  et  sic  effityi  inanus  ejus.  Non 
i(a  fugiiPaulus,  sicut  fugere  solct  inercenarius  relin- 
queiis  ovcs  lupo  veuicnli  (Joan.  x),  quia  lupus  ille 
non  oves,  sed  ipsum  pastorem  quaerebat,  et  idco 
paslor  seipsum  utililati  corum  fugieiulr)  servavil. 
Neque  eo  reccdente  deserta  est  Etclesia,  qu»  ibi 
erat,  iiecessario  ministerio ;  sed  ab  aliis  fratribus 
ibidem  constitutis,  quod  oportebat  implelum  est. 
Eis  quippe  volentibus  hoc  Aposlohis  fecit,  ut 
scipsum  servaict  Ecclesiie,  quem  propiie  persecutor 
ille  qusrebat.  Quando  enim  qulsque  prafilatorum 
Ecclesia;  specialitcr  a  perseciitoribus  (juasritiir, 
lunc  dcbet  ille  fugcre,  sic  tameii,  ut  ab  al;i.s 
qui  non  ita  rcquiruntur,  noa  descralur  Ecciesia,  Q 
sed  pra'beant  verbi  cibaria  CMiservis  suis,  quos  ali- 
ter  vivere  iion  posse  novere.  Cura  autem  omnibus  si- 
inul  instat  coniniunepericulum,  tunc  aut  siinul  oni- 
ncs,  id  cst  prcelati  ct  sul)diti  ad  alia  loca  transeafit, 
aut  siiuul  oinncs  ibidem  manoant.  Necesse  ctiain 
cst  ul  per  omne  quoJ  agiinus ,  in  mentis  tiu- 
lina  positum  hinc  pondus  laboris,  illinc  fructum 
iiiercedis  penscmus.  Cuin  enim  pondus  lalioris  IVu- 
ctiim  retribuiionis  superat,  tuiic  I.Tl)Orem  qiiisque 
innoxie  declinat,  dummodo  se  in  aliis  cxercoat,  in 
quibus  lucro  fructuum  pondus  laboris  vincat.  Ciini 
vero  subsequente  quantitale  frucluum  mensuia  la- 
boris  aul  .xqualuraut  vincitur,  tunc  iabor  noii  siiie 
gravi  culpa  dcciinalur.  Propierca  doctor  egregius. 


prelatur  descensii} ,  diabolus  intelligitur.  Sporta, 
qua?  juncis  paliiiisque  solct  conlici,  spei  lidciqiia 
coMJunctionem  dnsigiiat.  Juncus  eiiim  viridiiatiiri 
fidci,  palnia  vero  spem  vilse  xlernae  signilicai.  Quis- 
quis  ergo  sc  muro  adversitatis  ciuctuia  videt,  spor- 
.am  virtutis  qua  cvadat  feslinus  ascendat.  Apo- 
stolus  vero,postquam  hanc  cvasioncm  suam  rctiilit, 
protinus  addidit  : 

C.^PUT  XII. 
I  Si  gloriarl  oportet,  non  e.^pedit  quidem.  t 
Si  gloriari  oportet,  ij  est  si  ideo  gloriandiim  milii 
est,  quia  evasi,  ([uoniam  manus  insidianliiiin  a  per- 
pplraiione  homiciJii  immunes  servavi,  iion  cipfifi» 
quidem  gloriari  quoniam  qui  gloriatnr  mortem  se 
evasisse,  qux  pro  fide  infertur,  signilicat  inane  vi- 
deri  pro  Christo  pati.  Vcl  si  propier  psetidoaposlo- 
los  oportol  ine  gloriari  in  hac  gloriatiune  nua  cl  in 
Bupradictis,  noii  lamen  expcdit  piopler  superbiam, 
quia  ex  humiliiale  crescimus,  et  auxiliuiii  Dei  miti- 
bus  proficil,  nnn  elatis.  Non  expcdil  quidein,  i;cd 
tamen  propter  vestram  ulililalom  ncct-ssc  cst  ^Ii- 
riarl. 

«  Veniam  autein  ad  visiones  et  levclaiiones  Do- 

(  miiii.  Sciu  hominem  in  Clirislo   antc  annos  qiia- 

•  luoidecim  (si\c  iii  corpoic,  sive  extra  cnipus  iie- 

scio,  Deus  scit)  raptuni  hujuscemodi  usciue  ad 

tertium   co;lum.  E(   scio  hujuscemodi  homincm 

(sive  in  corpore,  sive  extra  corpus,  nesc.o,  bcw. 

snl)  quo;iiam  raptus  est  in  paradisuin,  et  audi\it 

«  arcana  veiba,  quae  non  lieet  honiini  loqui.  i 

Hactenus,  inquit,  iiarravi  tribulationes  ct  pcri- 
cula,  de  qiiibus  me  Dominus  eripuii,  et  nunc  r.ir- 
rando  'ceiiiam  ad  visiones  el  rcvelaliones  Dommi,  id 
cst  ad  secreta,  qua;  de  Domino  vidi  ct  apcrte  in- 
tcllcxi,  non  ut  Pharao,  qui  viilit  sepiem  spicarum 
visionem,  ct  iion  iiitellexit,  quia  nou  cst  rcvclaluni 
quid  siguilicaicnt  {Gen.  xli).  Ego  enim  mysticas 
visioncs  aspexi,  ei  revelante  Domliio  quid  iii  his 
sapientix  contineretur,  intcllexi.  Et  auditc  visioncs: 
Scio  hominem,  etc.  Oslcndit  quu  sublevatus  Cst,  ut 
periiide  quania  et  qualia  sint  quae  illi  ostcnsa  cl  di- 
rta  sunl,  possint  iiitelligi,  ne,  sicut  quibusilam  vide- 
batiir,  juuior caleris  aiiosioiis  trederctiir.  De  seipso 


cuni  Daniasci   valde  obslinalas  mcntcs  persequen- '^  eiiim  quasi  dc  alio  loquilur,  ut  jact:>i>iium  caveat. 


tium  cerneret,  eorum  noluit  adversilali  confligcre, 
quia  ctsemclipsum  qucin  profuiurum  muitis  r.ove- 
rat,  vidit  posse  reficcrc,  aut  nullis  se  iilic  aut  pauci» 
prodcsse.  Scccisuin  crgo  a  ecrtamine  peliit,  el  pu-- 
guaturum  felicius  ad  alia  sc  bella  servavit.  Non 
cnim  loco  virtus,  scd  locus  virtuti  dcfuil.  Et  idciico 
fi)i  tissimus  milcs  ab  obsidiouis  angustia  ceriaminis 
canipiim  qu.Tesivit,  ubi  et  myslicum  aliquid  pivcsi- 
gnatum  cst.  Nani  hoc  effugii  genus  usque  hodic  in 
Ecclcsia  servatur,  quando  quis  aiiliqui  hosiis  insi- 
diis,  voi  hujiis  s;ecuU  laqueis  circun.fusus,  spci 
lideique  sii,'\;  iiiuiilmine  salvaiur.  .Miiriis  cnim  Da- 
masci,  ciiix  sanguinem  bibens  iiiterpreialur,  advcrs:- 
tas  saecjli  est.  Pr.xposilus  Damasci,  persecuior  ali- 


quia  hoc  refcrt,  quod  ad  laudcm  ma^imam  perli- 
not.  Ft  quid  inde  pcrit  veriiati,  quando  et  rcs  ipsa 
diciiur,  ct ,  modo  qiiodain  diccndi  jacianlia  dcvita- 
tur?Scio,  iiiquit,  bominem  in  Clnisto  exisleiitcm 
anle  annos  quaiuordecim  raplum  usque  ad  lerlium 
calum.  Ex  quo  ita  raptus  est  Apostolus,  iisque  ad 
tciiipus  ([uo  scripsit  haiic  cpislolam  couipleii  suiit 
aiini  qualuurdccim.  Quod  idco  adnotavit  ut  iiilcl|i- 
gcreiurmulto  majorismeriiicsse  dumlsia  scriberet, 
qiiam  fucrat  dmn  ca  vidisscl,  et  qiiia  non  jactantia, 
scd  iicccssiiaie  diccict,  qi;x  j.cr  lot  .iniios  tacue- 
rat.  Scio,  inquit,  liominem  raptum.  sive  iii  corpore 
nescio,  sive  e.rtra  corpus  ;  id  rsl  scio  quia  raptus  est 
homo  ille,  scd  iiescio  ulrum  cbin  corporc,  au  siuu 


1113  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAtU.  —  IN  EPIST.  U  AD  COR.  1114 

corporc,  Iliic  n.escio,   Deus  scii,  iil  est  snlito  inilii  A  animalibus  {Act.  x).   riitellectuall  viskmc  viJtuir 
j-jraiiiciiio  voljis  islud  coiiliimn.  Juralio  ciiiiii  est 


ijuoil  clicilur  :  Deui  sci(.  Hujuscemodi  lioniinem  scio 
r?ptuin  iisque  art  tertium  cwiuni.  Et  scio  hvjuscemodi 
fsominem  raptum  in  paradisum.  Dis  eiiim  raplus  cst 
liuiiio  ilk',  id  esl  iii  teitiuni  coelum,  et  rursus  iii  pa- 
radisuiii,  de  nuo  Domiiius  latroni  promisil :  <  Hodio 
mecura  eris  in  paradiso  (Luc.  xxni).  t  Ignoravit 
autem  utrum  quando  sic  raplus  cst  in"coipoie  fue- 
rit,  quo  modo  est  aniina  iii  corporc  ciiiii  corpus  vi- 
vercdicitur,  sive  vigilantis,  sive  dormieiilis,  sive  in 
In  cxsrasi  a  sensibus  corporis  alicnala,  aii  omaiiio 
de  corpore  exierit,  ut  mortuum  cnrpus  faceret,  do- 
ncc  pcracta  illa  demonslratione  meinbris  morluis 
aiiima  reddereliir,  et  non  quasi  doriniens  evigilaret, 


eapieiilia,  veritas,  cliarilas,  el  ipse  Deus.  Quapic- 
pter  si  lioc  lerlium  visionis  geniis,  qiiod  superlus 
esl  non  solum  omni  corpoiali,  quo  per  corpoiis 
seiisiis  corpora  seiitiuntur,  sed  etiam  omni  illo  spi- 
riiuali  gonere  qiio  similittidines  corporum  spiriiii, 
non  meiito  eernunlur,  leriium  coelum  appellavit 
Apostolus,  iii  lioc  videlur  clariias  Dei  non  per  aii- 
quam  corporaliter  vel  spiritiialiter  (iguiatim  signi- 
jlealioncm,  tanquam  per  speculum  in  a;nigmato,  sed 
facie  ad  faciem,  per  specicm  scilicet,  quia  Deus 
quidquid  quanluluiuciiiique  eum  meiis  qiise  non  est 
qyod  ipso  ctiamab  omni  teriena  labeniundala  (217) 
ab  omiii  corpore  ct  siniilitudine  coiporis  aliena',a  et 
obrepta  eapere  potest.  Cur  aulcm  non  credainus 


aulexsiasi  alienatus  denuo  redirel  in  sensns,  sed  ^  «1»<>J  tanto  apostolo,  doctori  gentium,   raplo  usque 


mortuus  omiiiiio  reviviscerct.  De  lertio  autem  coelo 
iiiulta  possuiit  dici :  Novcni  enim  sunt  ordines  aii- 
gclorum,  qui  juxla  Dionysium  in  tres  ternas  di- 
sjlinclioiies  distribiiii  siint.  Prinia  enini  iiiplex  eo- 
rum  disposilio,  id  esi  illa  quae  lerris  cst  vicinior, 
conslal  e\  angelis  et  archangelis,  et  prin'ipalibus ; 
media  vero  ex  polcstaiibus  etviiiulibus  el  domina- 
tionibus  ;  supreina  autem  cx  iluoiiis  et  cherubiin 
atque  seraphim.  Prima  igitur  disposiiio  priinuin 
coBluin  recte  potestaccipi ;  secunda  vero  secunduin 
coelum,  tertia  auiem  tertiiim  cnelum.  Aposlolus 
itaqiie  raplus  in  lerliu.ni  coelum,  intelligitur  supro- 
mis  angeloruni  chorisinlerfuisse,  id  esl  interagmina 


ad  istani  excelleiitissiniam  visionein  voluorit  Deus 
demonslraie  vitam,  in  ((ua  post  haiic  \itam.  vidcn- 
dus  est  in  Kternura  ?  El  cur  noii  dicatur  iste  para- 
disus,  excepto  ilio,  in  quo  coiporftHler  vixiL  Adam? 
Si  eiiim  proprie  quidam  neniorosiis  locus,  translalo 
autem  vcrbo  omnis  cliam  spiiitualis  ([u.ist  regio, 
ubi  aiiira;ie  lieiic  est,  meritd  paradisus  dici  potest, 
iion  solunimodo  lertium  caduin,  quidquid  illud  est, 
quod  profecto  magnuin  sublimilciqiie  prKcIarum 
cst,  sed  etiam  in  ipso  bomine  la?titia  qu;cdam  boiiy< 
conscienli*,  paradisus  est.  Si  ergo  prinmm  coeiuin 
recie  accipimus  generali  nomine  hbc  Orane  corpo- 
retiiii,  qiiidquid  est  super  aijuas  et  tcrram,  seciiii- 


seraphim  sive  chcrubim  sccieia  Dei  vidisso.  <^ui  ei  C '^"™. '""<''"'. '"  siniilkudine  corporali,  quod  spiiilii 

iu  paiadisiiiii  rapliis  est,  sive  tcrrenum,  sive  coile- 

steni  ;  el  av.ilivit  ibi  arcann  verbu,  id  est  inliinalio- 

nem  de  secrela  Dei  cssentia,  qua;  non  licel  Iwmini 

loqui,  id  cst  qu!c  non  licet  ci  paiidere  uUi  nioi  ta- 

liuni,  \el  qiiiB  nullus  hoino  potest  in  hac  vila  Ioi|ui. 

Vel  per  tres  cchIos  tiia  genera   \isioniini  iiilllipa- 

mus;  prinium  corporale,  se>nindum  spiriluale,  lev  • 

tium  iiitcllcclu,Tli\  Kece  eiiim  iii  hoc  uno  pra^ccpto, 

cuni  legilur  :  <   Diliges  proxiinnm  tuum  sicut  te- 

Ipsiim  (LeriL    xix),  >  Iria  occuriiiiit  geiiera  visio- 

iiuui  ;  uiium  per  oculos,  quibu^  ijisae  litter.o  viden- 

tur;  alteriiin  per  spiritum  hoininis,  quo  proximus  el 

abscns  cogitalur;  terliiiin   conUim  pcr  coiicursniu 

inentis,  quo  ipsa  dilectio  inlcllecta  coiispicitur.  Cor- 


cernitur,  sicnt  illud  unde'  animalibus  pleiius  in 
exsiasi  Petro  discus  ille  suhmissus  csl  (ibid.);  tcr- 
tiuin  vero  qiiod  meiila  conspicilur,  ita  cl  secreia  et 
remotaet  oiniiino  abrepia  a  .sensibus  cariiis  alqtic 
inundata,  ut  ca  quae  in  illo  ccclo  sunl,  ei  ipsani  Di  i 
suiislaiitiam,  vcrbumque  Domiili  per  quod '  facia 
sunt  omnia  (Psul.  xxsii),  in  charitjie  Spirittis  sa«- 
cli  ineflabililer  valeat  videre  el  atidive,  iion  iiicon- 
gruenter  arbitramur  et  iliuc  Apostoiiim  cssc  ra- 
pliimetibi  fortassis  esse  paradisum  omnibusme- 
liorcm,  et  (si  dici  oportet)  paradisum  paradisorum. 
Nec  oontrarium  est  luiic  intelligentise  illud  quod 
Movi-  .r>oininuS  ait  :  «  iNon  videliil  me  homo  cl  vi- 
vet  (Exod.  xxxiii),  »  quia  iieccssc  tsl  abstrahi  ab 


poruli  enim  visione  videtnr  coekim  el  terra  ct  omnia  D  ''a^-   ^''=1   "'<^"'™'   '1"=""^"  '"  '"'"^  ineffabibtn-cm 

visionis  assumitur,   sicut  Apnstoli   men.s  diviiiitus 


corporeis  ociilis  conspicua.  SpiritiKtli  visione  cer- 
Duntur  in  spiritu  corporales  imagines,  sicut  sa;pe 
per  cbgnilioncin  voliiimus  in  animo  similitudines 
reruni  corporalium.  IntelleciiiaU  visione  ceriiunlur 
illje  res,  qua;  iion  habcnt  imagines  sui  similes,  sicut 
esl  charilas,  gaudiuin,  pax,  patientia  et  Ciclera  liu- 
jtismodi.  Pva;slantior  aulem  est  visio  spiiilualis 
qiiam  corporalis,  ct  rursus  pncstanlior  inlelleciua- 
lis.  Qiiod  eiiim  non  imagiiialiler,  sed  proprie  vide- 
tiir  cl  non  pcr  corpus,  iioc  ea  visione  videtiir,  qu;B 
omnes  c.Tteias  superat.  Corporea  visione  vidit  l5:i!- 
tliasar  digitos  maiius  scribentis  in  pariete  (Vm.  \). 
Spiriliiab  vi.sione  vidit    Pctrus  v.ts  pleiium  ijivcrsis 

(217;  l.octis  obscurus. 


rapta  est  ex  hac  vita  ad  angdicain  viiair.  antcquatn 
per  istam  commiinem  moriem  carne  solveretur.  Et 
ibi,  peifrueiis  Dei  alloculione,  audivit  ineffaliilig 
verba  qnije  iioit  licet  homiiii  loqiii.  Ideo  enm  pra;dU 
carel,  dixit  qnod  possct  honiiiiibiis  diei,  et  leniiit 
apnd  se  quod  non  posset  dici.  Ergo  andiaiuv  id 
quoJ  possumus,  mentc  comprebcnderc;,  ct  id  quod 
lion  posstimus  credalur.  Si  illi  diceremns,  rogainus 
te,  explica  niagnitudinein  ipsius,  noniic  forte  rc- 
spondorel  ncbis,  non  est  vakle  magntis  qiicm  vidi^ 
si  a  me  potest  cxplicai-i  ? 

t  1*1  o  btijiisccmodi  sloriabor,  pro  me  a'it»m  nihil 


iliS  IlERVEl  BDKGIDOLENSIS  MONACIH  1H8 

<  nisi  in   innrmilatibiis  nieis.  Nain,  ctsi  voluoro  A  xeio,  pulcl  nic  aliiiuis  esse  sup;a  iiaturam  humanas 


«  gloiiari,  non  ero  insipiens.  Veritaiein  eniiii  dicam. 
<  Parco  auteni,  iie  quis  nic  existiniel  supra  id  quod 
(  videt  in  me,  aut  audit  aliquid  ex  me.  » 

Pro  hujuscemodi  homine  vel  visione  gloriabor,  id 
est  coDiineudalJo  me,  sed  yro  me  filio  Aljralue  vel 
circumciso  niliil  gloriabor ,  nisi  in  infirmit'iiibns 
tneis,  id  esl  in  iribulationibus  quas  patior.  Pro  hu- 
jusmodi  homine,  id  esi  qui  tam  dignus  esl  Deo,  ut 
ad  hanc  visionum  cxcellenliam  sublevarelur,  gio- 
rlari  se  dicit,  et  nou  vult  apcrte  dicere  quod  de  se 
loquitur,  ne  iaudare  se  vidcatur.  Et  sic  pro  se  non 
gloriatur,  lium  non  aperte  de  se  prolitctur.  In  inflr- 
mitalibus  aulem  gloriaiur,  quia  exponere  pressuias 
passioniim  ct  infjrniilates  angu&tiaium  non  videtur 
gloriosmn,  sed  flcbile.  Idcirco  iii  liis  securc  sc  fale- 
iL-r  gloriari,  scicns  qui  ad  pcrfecium  perducuiit  cu> 
icsiium  remnncrationum.  Quid  eiiiin  tam  gloriosiim 
iii  ruturniiiChristiano,quam  cxilia  pro  Christoillala 
iiarrare '!  Pro  istu  lioiniiie  glorialior  non  pio  me.  Nam 
etiain  si  voluero  pro  mc  yloriari,  id  est  nieritum 
ineum  qiiod  apud  Dcum  liabeo  profiteri  non  ero  imi- 
picnsm  liac  gloriatione,  licetquibusdam  vidcarcsse. 
Kon  eiiiiii  falsa  loquar  sed  verilatem  de  mcipso  di- 
cara  et  idco  iiuii  iii  nieipso,  scd  in  ipsa  vcritale  qu»: 
supcrior  me  est  humiliter,  et  veraciter  gluriabor.  Et 
dc  pliiribus  quidem  adhuc  gloriari  poteram,  sed 
parco,  id  esl  parce  rcfeio,  iiequis  me  exisiimet  su- 
pra  id  qnod  vidcl  in  me,    id   est  nc  quis  nic   p.ilct 


iiiQrmitalis,  cum  nuuiiisi  iiilirmitas  in  nie  videa- 
tur,  vcl  ab  aliis  qui  vident,  audtatur.  Habehat  ergo 
adliuc  de  sc  dicendum  aliquid,  quod  parcit  diccre. 
Scd  egil  utrumque  doaor  egregius,  ut  et  loquendo 
qiia;  egerat,  discipulos  instiueret,  et  taccndo  se  in- 
Ira  liuinilitatis  Ijiiiitem  cusiodiret.  Nimis  itaque 
essct  jngratus,  si  de  se  discipulis  lanla  taceret;  et 
forlasse  niinis  incautus,  si  de  sc  oninia  discipulis 
prodcret.  Sed  mirahililer,  iitilicliim  esl,egil  utruin- 
que,  ut  el  loquendo  eruuirct  audioUtium  vitam,  et 
lacendo  custodiret  suam. 

(  Et  m  maguitudo  revelationum  cxiollal  me,  da- 
(  lus  est  mihi  sliniulus  carnis   mcae  angelus  Sata- 

<  iiK,  ul  me  cjiaphizct.  Proiilcrqucd  terDominuni 
4  rogavi  ut  discederct  a  ine,   ct  dixit  mihi  :   Sulficit 

<  tibi  gratia  mca,  iiam  virtus  in  inririuilatc  pcrlici- 
(  tiir.   Libenter  igitur  gloriahor    in  infirmiiatibus 

<  mcis  ut  inliabitct  in  nic  virlus  Chrisli.  > 

Ego,  iiiqiiit,  tam  inagiia,  tamqiie  suLiimia  divi- 
nitus  vidi.  et  ne  mayiiiludo  lam  ini^ealium  reveia- 
lioiium  e.xlollal  me,  dalus  cst  milii  slimulus  carnis 
mc(t.  Non  nie  exlulit,  sed  ne  rae  extoileret,  provi- 
dlt  iiiilii  Dfus  remedium,  quod  adversus  elalionem 
qu;e  evenire  poterot,  oppoiiercl..  YaUle  enim  ti- 
menda  est  clalio  de  abundantia  gratiaruni,  iic  quis 
de  dano  Dci  supeibi;it,  scd  magis  scrvct  huniilila- 
lem,  ci  quanlo  rnajor  esl,  humilict  se  iii  omniLiis 
{iLccli.  iii).  Apostolus  islc,  quamvis  ox  perscculoie 


cxccUentioris  esse  nalurse  ,  quani  suis  cculis  coiu-  r  faclus  pra;dicator,  abuiulantiorem  graliam  a.^secu- 


prelieiiriere  valeat,  et  incipiat  errare  in  nie,  credens 
iiicdivinam  vel  angclicam  habeie  naluram,  sirut 
illi  qui  de  inc  et  Barnaba  dicebanl  :  (  Dii  siinilcs 
facti  hcminum  descenderunt  ad  nos  (Act.  xiv).  t 
lili  eiiini  existimabaiit  nos  essu  supia  id  quod  vi- 
dehani  in  nobis,  quia,  cum  viderent  in  nobis  lerre- 
iwm  et  mortale  corpus,  existimabaiit  iios  coelestis 
et  iminorlales,  et  proplerea  parco  gloriari,  iic  si 
plnra  reluleru,  pulel  quisquam  me  esse  supra  id 
quod  videt  in  me,  id  cst  supra  naiuram  huinani- 
lalis  (luam  ceniil  in  nie;  aut  supra  id  qiiod  auJit 
ab  aliis  aliquid  refcrri  ex  me.  Vel  ne  quis  existimet 
supra  id  quod  videt  in  ine,  sivc  audit  de  nie,  id 
est  nc  quis  nie  arhiirctur  ullra  gloriara  mcani  tcii- 


tus  est  in  oraiii  laliorc  aposioiico,  quam  ucteri  apo- 
sioli ,  ut  magis  Dcus  ostcuderei  suum  esse  quoil 
dat,  noii  Iioininis,  (|uomodo  solenl  nicdici  poleii- 
tiaiii  artis  sua:  in  despc-atis  ostcndere.  Cum  crgo 
esscfniagns  gralia?,  tt  magiia  doiia  a  Deoperte- 
pisscl,  qiiia  cx  abuiidaiilia  gratio;  et  revelationiiiii 
polcrat  ei  elalio  subrepcre,  idcircn  Deus,  qui  iiovit 
omnia  aiitcrjuaui  naiit,  apposuit  ci  quenulain  inoni- 
lorem  humanse  inlirmitalis  in  similitudinem  trium- 
pliantium,  quibus  in  curru  rclro  comes  adha^rebat, 
pur  singulas  acclamaliones  civium,  dicens  :  Homi- 
nem  tc  mcmento.  Ne  cxtollat,  imjuit,  ex  magnila- 
dine  revclaiionum  datuscst  mihi  a  Dco,  id  est  ad 
lueani  utilititatcm,  ul  me  in  huniilitaic  custodiat, 


dere,  quam  linies  meritorum  admittit.  Omnes  san-  D  slimuluscarnis,  id  cst  piingcns  carnem  meam.  Lt 


cti  noii  suluin  gloriam  supra  moduni  suum  omnino 
non  a|ipetuiil,  sed  etiam  boc  ipsutn  videri  refugiuiil, 
qiiod  esse  meruere.  Uude  nuiic  pra;dicator  egregius 
contra  pscudoapostolos  loqutns,  diini  virtules  exi- 
luias  operatiouis  sux  pro  dlscipulorum  crudiiionc 
itarraret,  dura  tot  pcriciila  lolerasse  coaccrvaia 
{lerseculione  describeret,  et  post  huec  usquc  ad 
tertium  coelum,  rursuiuque  in  paradisum  rapiuiu 
se  esse  memoraret,  ubi  tania  agnosccre  potuissci, 
quaiiia  loqui  omnino  non  posset,  erat  de  se  adhiic 
fortasse  mirabliiora  locutums,  sed  ab  humana  laudc 
ulta  cousideratioiic  se  tempcrans  ,  siihdit  :  i'ari'o 
fl«.'em,  ne  guit  me  exisiimct  tupra  id  quod  videi  in 
m,  aul  atiiHt  aliquid  ex  me,  id  est  nc  si  cvlcra  di- 


quis  cst  stimulus  iste  ?  angelus  Sulance,  id  esl  ange- 
lus  malignus,  inissus  a  Salaiia,  ut  me  colaphizet,  id 
cst  ut  me  pcrculiat,  reprimcns  ouinem  niotum  su- 
pcrbiac,  excilando  mihi  scinpcr  tribulaliones,  aut 
corporis  in(irrnilaic>,  vcl  tenlando  u(  quidein  aiunt 
pcr  libidincin.  Teutatip  aiitcm  cui  noii  consentitiir, 
non  cst  pcccatura ,  sed  materia  exerccndse  virtutis. 
Nam  slinnilus  isle  forsitan  cuncupisceiitia  carnis 
crat.  Quil.us  niaiis  Aposiolus  consideraiis  in  cor- 
porc  niortis  sux,  in  quo  beHuin  intesiinura  cum 
iiivisihili  hosle  gerehat,  rcmcdium  salulis  sua;  iiul- 
luni  penilus  nisi  sulam  gratiam  Dci  in  ClirisloJesu 
libcianlcm  se,  invenisse  Uomanis  i.'qiiituf  [Rom, 
vii).  Scd  ct  dolore    quodani  coiporis  tradiuw  ei*» 


'.H7 


COMMENT.  IN  KHSTOLVS  PAULI.  —  IN  EPIST.  U  AI)  COR. 


1118 


gilatas  veljemcntcr,  Doloies  anlem  eorpormn  ple-  A  «  cutionibus,  in  anguslils  pro  Chrislo.  Cum  eniia 


ruinque  immitiunlur  ab  angolis  Saiana;,  sed  lioc 
iion  jiossunt  nisi  permissi.  NaTii  et  Job  sic  probalus 
€Sl  {Job  ii).  Pennissus  cst  ail  eum  probaniluin 
Satanas,  et  percussit  eum  ulcere ,  ita  ut  vermibus 
pulresoeret.  Sic  et  angelus  Salanaj  quasi  libetitcr 
niissus  est  colaphi^are  Aposloluni,  scd  tamen  Apo- 
slolus  curabalur.  Hoc  ergo  reinedium  diviniliis  ac- 
cepit,  ut  per  iniquiim  angelum  seniper  iiijuriis  et 
teniaiionibus  pressus,  noii  posset  ex  revelationi- 
bus  extolli,  quia  otiosum  pectus  ex  bis  qu;e  vide- 
rat,  inlumescere  posset.  Secreto  enim  dispensaiio- 
iiis  ordiiie,  iiiule  ssevire  permiltiliir  iniquitas  dia- 
boli,  inde  pie  pcrlicitur  Jieiiignitas  Dei.  Elatos  enina 
in  sanciitate  viros   non  ainitterel,    nisi  lenlaret. 


«  infirmior,  tunc  potens  sum.  i 

Virtus,  ul  dictum  est,  in  infirmilate  perficilup 
Proplerqaod  placeo  mihi,  id  est  mullura,  delccior 
in  iiilirmitatibus  meis.  'Omnes  superiores  pasbioiies 
atque  inferJores  hoc  loco  itifirmilatuin  nomiiie  dc- 
iinivit  Aposlolus,  eo  quod  bumana!  infirinilali  ista 
pr;cvaleaiit.  Ut  ergo  discipulos  instruerct,  summa 
de  se  retulit,  ul  vero  se  in  humilitate  custodiiet, 
consideralionis  oculura  non  in  virtutibus  suis,  seJ 
in  iiilirinitatibus  lixit.  Placco,  inquit,  in  infirniita- 
libus  raeis,  et  in  coiilumcliis  non  in  boiioribus  s;e- 
cuii.  ei,  iu  iiecessiiaiibus  non  in  cpnlis,  vel  iii  olio, 
sicul  pseudoaposloli ,  qiii  c?usa  ventris  pra;di- 
cabant;  el  in  persecntionibus  {Mtilth.   v;  I  Petr. 


Sancti  quippe  non  esscnt  qui  de  sanctiiatis  gloria  ^  ni),  non  in  salulationibus ,   et   susceplioiie  adula- 


Euperbireiit;  et  tanto  sub  ejus  jure  caderent,  quaiilo 
se  in  suis  virtutibus  clevarent.  Sed  miro  dispensa- 
lioiiis  ordine,  dum  lenlantur,  bumiiianlur;  dum  hu- 
miliantur,  ejus  essedesinunt.  Apostolus  vero,prius- 
quam  morbum  elationis  iiicurrcret,  providente  su- 
pcriio  medico,  accepit  medicamentuni  humililatis.Et 
quia  iliud  quod  medicus  apposuerat,  molestum  erat 
ei,  rogavit  iit  auferret.  Propler  qtiod,  inquit,  ter  Do- 
minum  rogavi  qui  trinus  est  Dmis,  ut  disccderet  ame 
siimulus  iile,  ct  rogavi  Dominuni  iit  a  ma  toHeret 
acre  mldicamentum  quod  milii  apposuerat.  El  i;on 
fecit  quod  petebam,  sed  quod  iiiilii  e.\pedicbat, 
quia  nou  est  magnum  exauJiri  ad  voluntn.tem,  sed 
niagnum  exaudiri  ad  utilitatcm.  Nam  r/txi<  miki  : 
SulScit  tibi  gratia  mea,  id  csl  hoc  libi  saiis  est  ut 
habeas  gratiam  mcam  :  el  idco  noli  superfluam  car- 
ais  sanitatem  quajrere  qiiia  non  iratns,  sed  gratio- 
6US  le  uro.  Ego  novi  quid  apposuerim,  ego  iiovi 
nnde  segrotes,  ego  novi  iiiide  saneris.  Quid  enim 
libi'ulile  sit,  magis  ego  novi  quam  tu.  Nam  vir- 
tus  iii  ivfirmiiate  perftcilur,  id  est  virtus  ad  perfe- 
ctioiiem  ducitur  pcr  intirmitatem  coiitrariam,  cubi 
qua  legitirae  certat,  ut  poslea  coionetur.  Virtus  in 
infirmitate  perficilur,  quia  iniirmitatis  actio  fit  vir- 
Urtis  perfcctio,  nt  prauscnte  infirmitate  ct  tciitalioiic 
rcprimalur  virlirlis  elatio,  ut  ad  cjiib  perfeclioiiem 
pertineat  eliam  ipsius  imperfectionis  ct  in  vcrits.te 
cognilio,  et  in  humilitaie  confcssio.  £t  quia  infu^nii 


tionis ,  et  in  an(iusiiis ;  non  iii  jactanlia  elationis  el 
Buperationc  diviliarum.  Et  hoc  pro  Christo,  non  pro 
aliquo  crimine,  quia  beati  qui  perscculionem  pa- 
liiiiitur  proptor  juslitiam.  Non  enini  omnes  bcati 
qui  persccuiionem  et  adversa  patiuntur,  sed  qui 
juslilia  causa  patiuiilur.  Yel  placco  mihi  in  inlir- 
milatibus  carnis,  in  contumeliis  verborum,  in  ne- 
cessitatibus,  id  est  in  indigeiitia  necessnviorum ;  iu 
persccutionibus  de  loco  ad  locum  ;  in  angustiis,  id 
est  in  anxietalibus  aiiimi  pro  Chrislo  illatis.  Et 
juie  placeo  in  talibus,  quia  quaudo  iiifvmur  in  ta- 
libus  cxtcrius  tunc  pottns  sum  interius,  id  estquando 
aliqua  supradictarum  tribulalionum  affligor,  luiic  a 
Deo  datur  mibi  potenlia  superandi.  Tuiic  eniin  viu- 
'  cit  Christianus,  cum  perire  pulaiur ;  et  tunc  perit 
perfidia,  cum  sevicisse  gralulaUir. 
•  c  Factus  sum  insipieus,  vos  me  cocgistis,  ego 
<  cnini  a  vobis  debui  commendari.  > 

Posl  omnero  commendationen»  siiam  ostendit 
quia  non  ad  jactautiam  suam  isla  leiolit.  lii  his, 
inquit,  qu,B  hactenus  ad  cominendationem  nieatn 
narravi,  facius  sum  iiisipiens,  seciindum  quod  ia 
cxttrioribus  verbis  sonat,  quia  vidcor  meriia  ftiea 
pr;edicasse;  scd  hoc  non  jactanter,  sed  neccssiiale 
compulsus  fcci  pro  vestra  uiilitate,  quia  vos  me  eoe- 
(jislis  ita  loqui,  qui  de  me  iion  recta  sentiebalis  et 
falsos  apostolos  mihi  prseferebaiis;  ctideo  non  mci 
culpa,  sed  vestra  esi,  quod  de  me  lalia  sum  locutus. 


1 


tas  ila    proficit  virliiti,    i(jilur  libenier,   id  est  non  ])  Coactum  se  dicit  ul  quid  esset  ostonderet.  El  uti- 

que  non  est  insipiens  qiii  de  se  vera  locntus  est, 
qtiia  superius  ait  :  <  Si  volucro  gloriari,non  ero  in- 
sipiens,  veritatem  enira  dicani.  >  Sed  nunc  inclinat 
se,  et  prse  nimia  humilitate  vel  cordis  doiore  se  fa- 
tetur  insipientcm,  ul  declarelur  quia  non  voluntaie 
merita  sua  manifeslavit.  lasipienlis  enira  est  suos 
narraro  laborcs,  et  proprias  jactare  virtutes.  Justus 
autem  nunquam  boiia  siia  detcgit,  nisi  cuin  atit 
pioximonim  utilitas,  aut  certe  nimia  necessitas 
cogal,  sicut  .\poslolus,  ciim  virtutes  suas  eniime- 
rassot,  coactum  se  dicil  boc  fecisse.  Nam,  si  virtu- 
tes  suas  lacuissct,  discipuli  nou  cognovisscnt  euin. 
Si  non  cognovissent  eum,  non  omittereut  pra;feira 
ilii  falsos  aposiolos,   ot  diota  illorum  dictis  iliius- 


minns,  sed  libens  gloriabor  in  infirniitatibus  meis  ad 
hoc  datis  ul  inhabilet  in  mc  virtus  Christi,  id  est 
summam  gloriam  dcputabo  quod  in  me  sura  infir- 
mus,  ut  fortcm  me  faciat  Chrisii  virtus.  Tunc  glo- 
riatur  Apostolus,  q.uatidp  injuriis  humiliatur,  a 
Cliristo  aulem  virtus  toleiandi  pra.'betur,  ut,  quia 
prius  aspere  fastidicnda;  injurise  videbantur,  postea 
libenter  susciperentur,  ut  Christi  auxilio  lenifentur. 
Libenter  ergo  csedi  se  patilur,  dtimmodo  a  Clirislo 
curetur,  postqtiam  cognovit  prodcssc  quod  nocere 
putabaf,  sciens  quia  plus  addil  mftdicina  Dci  ad  sa- 
lutem,  quara  infinoitas  detrahit  hic  sanitati. 

I  J'ropier  quod    piacco  mihi   in  innrmilDtibtis 
I  mUs,  iii  contiimeliis,  iii  necessitatibtis,  in  perse- 


1H9  HERVEi  EURf.iDOLENSiS  MONACnj  tlSO 

Skqiie  ignorantla   dignitatis   Aposioli   causa  essel  A  siiimi,  quae  iiiiiii  a  vobis  vel  pro  ToLis  fliau  siiiit 


ut  semper  iii  erroie  pernianerent  discipuii.  Ut  crgo 
eos  ab  errore  revocarel,  coacius  est  moncre  quis 
tsset.  Vos,  iiuiuil,  me  coegislis,  quia  cum  aliis  >le 
ine  satisfacere  deijuissclis  iiunc  iteruni  opus  habetis 
Ut  cgn  ipsc  iiie  coiiimcndam  voliis.  Ego  eiihn  dehiii 
a  tubis  commemlari.  id  est  vos  adversus  obtrccla- 


mala.  Nam  et  contemptum  et  paiipert.-iiern,  aliasqus 
nioiestias  apud  vos  pertidi;  et  mores  vestros,  ut 
paiiialim  eos  con  igerciri,  iongaiiimitcr  sustiiiui.  Nec 
sola  patieniia  vos  ad  fidein  ci  ninrum  riielioralionem 
adduxi,  sed  eiiani  sianis  et  proilieits  ct  tirtutibus. 
Distat  aiitem  inter  signum  et  prodigiiim  aique  vir- 


tores  debuistis  rnilii  lestimonium  feire,  apud  quos  tutcm,  quia  signum  est  geiuis  prodigii,  virtus  ve- 

ego  Ecclcsiam  instiliii,  et  signorum  prodigio  feci,  ul  ro  genus  utriusque.  Virtus  cnim  voi  ari  potest  omne 

vos  me  tacentem  defoiiderelis,  quem  in  Clirisio  pa-  niiraculum  ;   sigiium  autem  illtid  tantum,  qnod  in 

Irombabetis.  qiiocunqii.i   lenipore   aliiiuid   signiiical:   prodigiiim 

I  Niliil  eiiim  minus  fui  ab  his  qui  sunt  supra  vero,  quod  in  futiiio  fantuiii.  Prodigium  veroap- 

«  moduni  aposioii.  Tametsi  nibil  sum,  sigiia'lameii  pellatum  est  qiiasi  pnrro  dictum,  quod  porro  dicae, 

I  aposlnlatus  me.i  facta  sunt  super  vos  in  omiii'  p;i-  porro  signiliccl,  et  aliquidTulurum  csse  portendal, 

€  tienlia,  in  signis  ct  prodigiis  et   viriulillus.    Quid  sicut   sanatioiios  corporum  qu;e    per  ;!pii^U>ios  lie- 
«  e?t  cnini  quori  iiiinus  balinislis  pra-  caiieiis  Ec-  ^  bant,    sar.ationcs    aniniarum    poiicndcl.aiit.   Niliil, 

«  clesiis,  nisi  quod  ego  ipse  iion  gi  avavi  vos?  Donate  inqiiit,  vobis  niinus  fcci,  quam  fecisscnl  priorcs  apo  • 


<  inilii  Iiaiic  iiijuriam.  > 

Kevera  debui  a  vobis  /'omnicndari  c;eleris.  Nain 
Hi7;i7  miuas  (ni  vobis  vcl  in  pra-diealiniie,  vcl  in  mi- 
raciilis  ab  liis,  id  cst  qiiain  illi  ;;;ii  sulil  nposioti  siipra 
riiodum  meuni,  sicul  quibiisdam  videiur  qiiia  Doini- 
nuiu  in  carne  sunt  secuti.  Noir  fui  voliis  in  actione 
niiiKir,  quam  Pclius  vel  J.ianncs  sive  Jacobiis  qiii 
KUiit  siipia  moduni  meum  aposloti,  non  dignitate, 
Fod  temporc,  cuiri  ego  plus  illis  laboraverim.  Nam 
si  de  lempore  inihi  pra^scribendum  puiatis,  anlc  coe- 
pil  Joannes  pnedicaie  quam  Ciiristiis,  cl  non  Cliii- 
Btiis  Juanium ,  sed  Joaniies  Cliristum  baptizavit 
(ilaith.  III ;  Joan.  i).  Andieas  quoquc  prior  seculus 
eslChristum  quani  Peirus,  nec  tamen  primatum  ac- 
cepit  Andreas,  scd  Pctrus.  Quare  ergo  quibiiMiam 
iion  vidcor  apostolus,  cum  eadem  possiin  pcr  Dci 
gratiam,  quae  el  caeleri  aposloli?  Illis  non  videbaiur 
apostolus  esse,  qui  ejus  pvaedieationem  aemulaliono 
legis  respucbant,  quasi  esset  inimicus  traditionis 
Moysi,  quia  b'gcm  cessare  diccbat ;  ct  c;etcris  apo- 
blolis  favcbant,  prse  istum  illis  buiniliantcs,  quia  illi 
non  tani  constanter  contra  legetn  aliqiiid  assercbaht. 
Idco  dolct  ininorem  sc  vidi-ri,  et  compulsus  ostendit 
qaaiile  sit  digniialis.  Non  fui,  inqiiil,  vobis  iii  opeie 
minor  pr;Bcessoribiis  meis,  quia,  tamctsi  niiiil  siim, 
signa  lamen  aposlolatus,  etc.  Sic  se  bumiliat,  iit  cri- 
(;at.  Patientiam  tamen  priniam  memorat,   quia  diu 


stoli,  imo  ampliiis;  Nafn  quid  est  quod  minus  halmi' 
stis  priv  (cetens  Ecclcsiis,  id  eslqiiid  niiiius  accciil- 
slis  per  mc,  (^uam  c.Titrae  Ecclcsi.e  per  alios  aposio- 
los,  nisi  quid  ego  ipse  non  gravavi  vos?  id  Cit  n' ll 
accepj  siipenditim  a  vobis,  sicutca;ieri  pi  ;8dicatin-es 
a  siiis  accipiunt.  Graiis  enim  Evangelium  prxdicavi 
vobis,  quod  nullisconcessiim  est  aliisEcclesiis.  Do- 
nute  milti  Itanc  iiijuriam,  id  est  si  tam  iniprudentes 
vel  aialiliosi  cstis,  ul  hoc  putctis  injuriam,  ignoseite 
niilii.  Datc  mibi  vcniam  hujus  facti,  pio  quo  laude 
dlgnus  siini,  non  rcprcliensioiie.  Hoc  eiiiui  non  esl 
injuria,  scd  misericoidia  el  amicilia. 

«  Eccetcrlio  lioc  paratus  sumveniread  vos,  et  noii 
«  ero  gravis  vobis.  Non  cnim  quaero  qu»  vestra  suiit, 
«  sed  vos,  necciiim  debcnt  lilii  parentibus  Ihcsauri- 
(  zare.sedipaienics  hliis.  Ego  auteni  libeiilissime 
1  iinpendani  et  stipcrinipendar  ipse  prn  aDiniabut 
<  vcsiris,  licct  pliis  vos  diligens  miiius  diligar.  » 

Ne  forle  puiaretur  inter  initia  stipeiidii  abstinuis- 
se  ad  coniiueiidalionem  suaiu,  postca  vero  nierce- 
dcHi  evangclicT;  pr;edicalionis  velle  accipeie,  osten- 
dit  in  ea  se  volniilale  durare,  ne  saiii  luni  suum  post- 
ea  mutare  vidcvctur,  ct  ess;;t  quod  obtreclatoribus 
reprelicndcrclur.  Nnn  gravavi,  inquit,  vos,  sed  nec 
gravabo.  Quia  ecce  lioc  tertio,  id  esl  hac  tertia  vice, 
paralus  sum  veniread  voi,  cl  non  ero  vobis  gravii 
ul  de  TCstro  quidquam  accipiam,  sicut  nec  aliquid 


illos  portavit  quasi  impatienles  argros,  ut  adhibiia  D  »  ^«bis  sumpsi.  Non  tcrtio  venit  ad  eos,  sed  lcriio 


inedicina  signorum,  alqiie  virtiitum,  eiirarel  vulnera 
uiTOris  illorum.  Ego  quidein,  inquit,  nihil  siim,  quia 
Lomo  sum  ;  sed  apostolaUis  quem  mibi  Chrislus 
ipse  dedit,  signa  iii  vobis  osiendii,  id  cst  potciiiiaiii, 
*irtuies  at,|ue  prodigia.  Tair.etsi,  id  est  quamvis 
m7ij/  sum,  secunJurn  quod  honio  sum,  vel  secundura 
quod  quibusdam  videretur,  qui  me  nihil  esse  jiidi- 
canl,  tainen  ea  quae  feci,  me  aposiolum  designant, 
quoniam  siyna  upnstolatus  mei  facla  suiit  super  vos, 
i  I  cst  qiio  I  desuper  descendaiit  in  vos  a  Patre  biini- 
num  per  duclrinam  meaiu,  ut  crederetis,  ut  conver- 
teromini,  ac  religiose  convcrsarcmiiii,  signuin  et 
demonsliatio  esi  apostolatus  mei.  Et  lioc  factum  est 
in  oiiuti  p<itwiUi«  mea,  quooiam  p.(iticiil«romniii  s«- 


paialus  fuit  vcnirc.  Non  cro  gravis  vobis,  accipien- 
do  inuncra  vestra,  quia  non  qucero  ea  quaisunt  vestra, 
sed  los  ipsos,  id  cst  non  pccunias  veslras,  sed  vos 
ipsos  lucraii  volo  ex  piaedicatione  inea,  utvos  ha- 
bcam  mceam  iii  acierno  Cbrisii  regno.  Non  qiiaero 
vestra  ;  nec  eicim  dcbent  filii  parentibus  tliesauri:.are, 
id  est  divitias  congrcgare,  quod  facitis  pseudoapo- 
siolis;  sedparentes  jiiiis  debenl  divitias  pra-parare, 
quoJ  pseudo  noii  faciunt  vobis.  Consuelo  usu  nunc 
loquitur.  Consuctuuo  enim  est,  ut  carnales  parentes 
niiis  suis  thesauriient.  Spiritales  vcro  patres  dignuui 
cst  '.ii  a  Gliis  suis  accipianl  sumplus.  Scd  Aposlo- 
lus  in  taiilum  probat  se  noUc  accipcrc,  ut  Iransfcral 
e,iut.-.m  car«,iUs  pjtri»  ad  spifilalem,  '.il  non  solum 


{121 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPiST.  11  AD  COR. 


im 


non  aecipiat  ab  eis,  seil,  &i  lieri  possit,  ipse  eis  tri-  A  ad  vos  pergeret,  quia  ilii  facilius  oledieljatis,  et  mis» 


huat.  Qud  dictrt  tangil  eos,  ut  intelliiralur  quaulus 
sit,  et  qiiid  mereanlur  qui  taiiti  apostoli  providen- 
tiam  negligunt.  Parentes,  inqiiit,  debent  filiis  suis 
tliesauros  praepaiare,  sed  ego  no»  solum  tli?sauros, 
scd  eimeipsiim  paratus  sum  inipeiidere.  Tanto  enim 
affectu  cliaiitatis  erga  vos  ego  nioveor,  quod  iion 
invitus,  sed  lihcnlissime  impcndam  vobis  vel  carnalia 
vc!  spiritualia  bona,  et  post  omnia  si  opus  fiieril, 
f  go  ipse  snpcrimpcndar  pro  animabus  veslris,  nl  nio- 
riar  pro  sakileanimarum  vesirarum, /i«j  plus  vos 
diliijens,  miims  diliyar  a  vobis.  Qiii  enim  tanlam 
liabel  cliarit;ilem,  iit  paratns  sit  pro  fratrihiis  etiam 
mori,  perfecla  est  in  illo  charitas  {Joun.  xv).  Etego 
diim  pro  vobis  mortera  excipere  sum  paralus,  per- 
fecte  vos  diligore  comprobor.  Plus  cniin  vos  diligo, 
non  accipiendo  res  vestras,  qiiani  si  eas  accipercin ; 
vos  autem  ininiis  quain-  debetis,  yel  minus  quam 
pseiidoaposlolos,  diligitis  me,  quia  ree  plus  amare 
dehetis,  maxime  per  quem  viam  vitae  didicistis. 

«  Sed  esio.  Ego  vos  iion  giavavi,  sed  cum  cssem 
I  asiutus,  dolo  vos  ccpi.  Nunquid  per  aliquem  coruin 
«  quos  misi  ad  vos  ciicumveni  vos?  Rogavi  Titum, 
•  et  misi  cum  illo  fralrem.  Nunqiiid  Titus  vos  cir- 
c  ciinivcnit  ?  Nonne  codem  spirita  ambulavimus? 
«  NonriC  eisdem  vestigils?  »' 

Nihil  eoriim  quae  possenl  ei  ex  adverso  proponi 
tacct,  ul  se  per  omiiia  piirgel.  Qiiia  niliil  per  cir- 
cumventidnem  egit  apud  eos,  scd  pura  virtutc  sibi 
siiiipHciter,  ct  iliis  dupliciter  consulnit,  ul  ipseiiiliil 


cuni  illo\'ratr,-m,  ciijus  laiis  est  iii  Evangelio,  qui  iu- 
tclligitiir  Lucas.  ^unquid  Tihix,  tiijus  diclis  faciie 
acquiescebalis,  circumvenil  vos,  callide  vobis  sua- 
dens  ui  inilii  mitleietis  aliquid?Nequaquam.  Nonne 
enim  ambuluvimus,  id  est  yerseveravimus,  eodem 
spiritu,  id  esl  cadem  voluiitate  qua  ca^piiiius,  iii,  sicu» 
in  principio  iiiliil  accipere  a  vobis  voliiiiiius,  ita  eJ- 
deinceps?  Et  nonne  eisdeni  vestigiis  quilius  coepinius, 
id  esl  eisdem  passibus  aclionum  semper  amijul3\ir 
raus,  ut  noi»  in  accipienJo  pcr.-evcraremus?  L'iia 
eiiiin  in  bonc  senlentia  iiostia  esse  probatur,  exchua 
omni  suspicione  ayarilia;,  quando  ab  bis  o.uos  misi 
niliil  lale  dictum  anl  factum  est,  in  quo  depreheiide- 
retur  avarilia.  Vcl  ila  :  Non  circumvenil  vos  Tilus, 
B  sicut  iiec  ego  circumveiieiam.  Quia  noiine  eodem 
spirilu  ,  id  est  cadem  bona  volunlate  ambiiLivimus 
cgo  et  ilio?  Ei  nonne  eisdem  vestigiis  ego  et  ille  am- 
liulavimus,  id  est  eisdeni  operationibus  per  quas 
apparet  voliinlas?  «  Uiiaqusque  enim  arbor  ex  fructii 
suo  cognoscitur  (MalLli.  \ii).  i 

«  Oliin  pulatis  quod  cxcuseinus  nos  apud  vos? 
<  Corain  Deo  in  Clirislo  loquimur,  omnia  aulem, 
«  charissimi,  propter  ajdificationem  veslram.  > 

Olim  putalis,  id  est  diidum  ajslimatis,  quud  eTcuse- 
mus  nos  apud  vos,  id  est  quod  causani  cxcusaiionis 
quasi  rcus  dicam,  qiiia  non  gravavi  vos  ?  Jam  diu  est, 
quod  de  nobis  dubiiatis,  aibitrantcsquia  i:on  siinpli- 
ciieragamusvobiscuni,qu(jniam  pscudoaposioliacie- 
diiis,  qui  dicunt  nos  !ergi\crsationequadam  dona  ve- 


praiter  futuram  siiperiite  beatitudinis  relributionem      stra  respiiere,  ul  majorapassirous  accipcre.  Et  puta 


quaereret,  et  illis  apud  Dominum  provideret,  atque 
censum  eorum  non  acciperet.  Foite  enim  suspica- 
rentiir,  ideo  illum  sua  dona  conlempsisse,  quia  pai  va 
erant  quae  oirerebantur,  ut  mag!ia  cons^querctur ; 
et  circumspiciens  merita  sua,  noii  pccuniam  leluta- 
ret,  sed  nunieriim  indignum  sibi  a)stimans  contcm- 
ncrct.  Ego,  inqiiit,  noii  accepi  vestra,  sed  paialus 
siim  vobis  im]iendere  mca  ;  et  inde  minns  a  vobis 
diligor,  qiiia  iion  inteiligitis  quam  chariialiva  mente 
Jioc  feci.  Sed  esto,  hoc  est  sit,  i J  est  nunc  conceda- 
mus  istud,  qiiia  eyo  non  gravavi  vos  per  nieipsum, 
ficcipiendo  res  veslias;  sed  cum  essem  astutus,  dolo 
t-n  cepi,  i(l  est  decepi  vos  callida  arte  siniuLitioiiis, 
extrakcndo  vobis  per  alios  bona  vestra.  Ironice  di- 
cit,  na:n  pseiidoapostoli  alllriiiabant  ciim  sic  ageie. 
Vel  iiiquit  :  Talia  de  me  suspicamini,  seJ  eficctu 
rei  probatur  quia  falsa  suiit  quse  putatis.  Nunquid 
enim  per  aliquem  eorum  quos  misi  ad  vos  circumveiii 
ct  arlificiose  decepi  vos,  ul  callide  vobis  per  eos  ex- 
torquercm  res  vestras?  Hjjc  csi  qiiod  dicit.  quia  quos 
inisil,  non  illis  lioc  inlimaverunl,  ut  si  vellent  placa- 
tuni  liabere  Apostolum,  dignam  qiiantitatcm  personaj 
illiiis  offencnt,  quoniam  idco  noluisset  acciperc,  qiiia 
minus  qiiam  iligiium  erai  oflereliatur.  Quod  coniposi- 
liim  Apostoli  astutia  iiitelligcrent,  ut  quod  egit,  non 
per  conlemptuin,  sedper  avaritiam  egissepuiarelur. 
Vere,  inquit,  non  circumveni  vos  pcr  aliquem  legato- 
Tum  meorum,  quia  per  Titum  id  non  feci.perquem 
fucilius  l(Oc  possem  iraplere.  Nam  rojavi   Titum  ut 


tis  quod  hujusmodi  tictam  conscientiam  excasemus 
apuJvos?Sed  nos  coivim  Deo  in  Clirislo  loquinur, 
Coram  Deo,  sicut  siipradicluni  est  loquitiir,  qui  iii 
onini  qiiod  dicil,  biiinanos  favores  non  appetit,  sed 
onmipotenlis  Dci  proescntia;  intendit;  nec  siiam,  sod 
auctoris  gloriam  requirit.  In  Chrislo  aiitcm  loqui- 
lur,  ciijus  sernio  lotus  in  Chrisli  veiitate  peisi:siit, 
ul  nec  rneiidax  sil,  nec  aliiid  quam  Cbrisluni  pr.ie- 
dicet.  Et  nos  ila  coram  Deo  loquiinur  in  Christo. 
SeJ  OHiiiin  lia:c  loquinuir  el  facimus  propter  vestram 
a^dificniionem,  ut  bene  de  nobis  sentiaiis,  et  falsos 
apostolos  repellatis,  alque  per  doctrinam  iiostram 
in  Cliristi  templum  a;Jilicemini.  .'Edilicationi  eiiim 
vestra;  proficit,  quidquid  de  trihulatioiiibiis  iiostrls 
et  revelalioiiibus  siipra  diximufj,  et  qcod  inalain  de 
nobis  suspicionem  a  cordibiis  vestris  tollimiis,  vel 
quod  censum  vestrum  idcirco  non  suscepimns,  ne 
auctoritatem  nostra;  potestatis  qua  vitiosos  argui- 
mus,  inclinaremus.  Sine  dubio  enim  prodcst  ei,  qui 
conipiiur  ut  emendet,  si  prxpositus  ejus  ideo  ob- 
lata  refutet,  ul  libeie  arguat. 

I  Tirneo  enini  ne  Ibrte  cum  venero,  non  quab  s 
<  volo  inveniam  vos,  et  cgo  inveniar  a  vobis  quahm 
t  iion  vultis,  nc  forte  contentiones,  a^miilationes, 
animositates,  dissentioiics,  detractiones,  susurra 
tioiies,  inflationes,  seditiones  sint  inler  vos  :  ne 
iterum  cunn  venero ,  huiuiliet  me  Deus  apud  vos, 
et  lugeam  multos  ex  his  qui  aiite  peccavcruiit,  et 
nou  egerunt  pcBnitcnliam  super  iinmusidilia  et  for- 


H25 


r.KRYEl  BURGIDOLENSIS  MONACiU 


HU 


i  nicalioiie  cl  iinpu.licitia  qiiam  gesserunt  (/Cor.v).>  a  c.ilpas  liliorura  deOere,  ct  se  pro  iiis  in  oralioiiibus 

Oinnia,  uipraefatus  sum,  propter  veslram  ajilifi-  '"  ' "' 

calionem  vobis  loquoraut  facio.  N.iw  timeo  ne,  cum 
vetiero,  invemam  vos  incorrectos,  qusies  non  volo  vos 
iiivenire,  quod  forle  erit,  quia  ?d  ulrumque  se 
habet,  el  e\  liberiate  aibitrii  vcstri  potesl  quoillibet 
horura  coiilingere.  Ideo  prsepaiatc  vos,  ne  inveniam 
vos  in  vitiis  perdurantes,  quales  iiivenire  nolo;  et 
igo  inveniar,  id  cst  sentiar  «  tobis  scvcrus  ct  asper, 
et  pcccala  vestra  juste  puniens,  qualem  non  vulti/: 
invcnire.  ille  eiiim  invenit  aliquera  qualen^s  non  vult, 
qui  se  talcra  facit,  ut  discordel  ab  illo.  Et  idco  tales 
vos  exliibete,  ut  non  iliscordetis  a  mca  saiictilate, 
nt,  cuin  venero,  possimus  invicem  gaudere.  Scilicet 
ne  (orte  sinl  inler  vos  contenliones,  et  cretera  qua;  in 


ei  jfijuiiiis  aiDigere.  Quis  eiiim  paier  non  gaudeal 
licne  ageiitibus  filiis?  Sic  iteruin  necesse  est  lugeat, 
si  prave  coiiverscntur.  Ideo  admonet  ut  si  qui  iion 
egeruut  pccniteniiam,  sicut  alios  significat  egisee, 
non  agaiil  eam,  ut  vei.iens  siiie  tristitia  sit  cum 
illis.  Cum  eiiim  dicit,  et  lugeam  multos  ex  bis  qui 
anic  peccaverunt,  et  non  egcrunt  poeniteniiam,  pro  • 
bat  quosdara  ex  bis  poeuiteiitiam  egisse ,  quosdam 
vcro  iion  agere.  Agcnda  est  auiem  pfleiiiteiilia  om- 
nibus  qui  peccavcrunt,  quia  non  sufficit  mores  in 
melius  comniutare,  et  a  factis  malis  recedere,  nisi 
et  de  liis  qii»  facla  sunt,  saiisfaciat  Doraino  per 
pa-nitentia;  dolorem,  per  bumililalis  geinituin,  per 
contriti  coidis  saciiiicium,  cooperantilios  eleemo- 


priore  epistola  reprebendi  (/  Cor.  i),  quando  pcr-  B  synis.  Non  egcrunl,  inquit,  pasnileiiliam  super  im 


sonis  deferentes ,  et  alierum  alteri  pr*poneiites 
dissidebatis  ab  invicem.  Conientio  est,  ubi  non 
ratione  aliquid  sed  animi  pertinacia  defcnditur. 
iEmulatio  est  hoc  loco  invidia.  Animositas  est  ma- 
gna  commoti  animi  adversus  altcrum  pertinacia, 
qualis  erat  in  illis,  qui  judicia  habebaiit  intcr  sc, 
quae  deferebani  ad  infideles  delerminanda,  et  inde 
irascebantur  ad  invicem.  Dissensio  est ,  ubi  non 
omiies  in  una  volunlate  et  in  uno  sensu  concordant, 
sed  diversa  volunt,  et  parles  faciunl.  Delractio  est, 
quando  quis  bona  alterius  deorsum  Irahit  (/  Cor. 
vi) ,  id  est  loquendo    humiliat  et  premit ,  vel   de 


mundiiia ,  id  esl  de  immundissiraa  perpetratione 
libidinis  quK  Cl  inler  mares  ,  vel  ab  uno  solo  :  et 
fornicatione,  qu»  fit  cura  publicis  meretricibus,  quae 
prostanl  in  fornicibus,  uiide  ctiam  furnicatio  dici- 
tur  ;  et  impudiciiia,  qua;  fit  cum  fcminis  iux  con- 
sanguinitatis ,  sicut  cum  sorore  vcl  nepte  ,  sive 
fratris  uxore,  ct  vocalur  inceslus.  Et  cura  de  his 
tam  cxsecrandis  libidinum  pcrpetrationibus  pocni- 
tcntiam  fieri  suadeal  Apostolus,  palet  quia  non  est 
uil;i  criraiiium  tam  horrenda  niacula,  quse  per  poeni- 
leiitiam  deleri  iioa  possit. 

CAPUT  XIII. 
c  Ecce  tertio  hoc  venio  ad  vos.  In  ore  duorura 


spsis  bonis  aliqua  trahit,   ut  pauciora  seii  minora 

qnam  sunt  ostendat  ca  esse.  Susurratio,  est  quando      <  vei  Irium  testium  slabit  omne  verbura  {Deut.  ivii ; 

quis  murniurai  ct  iion  in  facie  loquitur  alicui,  sed      <   Matth.  xviu;  f/efcr.  x;  !  Joan.  viii).  Piaedixi  enim 


de  illo  aliis  male  loquitur.  Inflatio  est,  quando  quis 
tumore  cordis  lurgescit  interius.  Seditio  esl  com- 
motio  civium  inviccra  coiitra  se.  Et  timeo,  inquil, 
ne  vitia  ba!C  iiUer  vos  reperiantur,  cum  venero,  ne 
sint  intcr  vos  contentiones  de  merilis  pra>latoruni, 
ut  erant  dura  diceretis,  ego  quidcm  sum  Pauli,  ego 
autera  Apollo,  ego  vero  Cephas  (/  Cor.  i).  Et  cemu.- 
tationes,  id  est  invidi;e,  proptcr  meliora  charismala 
pcr  quas  niiuores  soicnl  invidcre  majoiibus.  Et 
animositaies  in  rcpciitione  rerum  ct  uUione,  pro- 
ptcr  quas  solcbatis  apud  infideles  judicio  conlen- 
dere.  Et  dissensionea,  id  esl  mentium  diversitalcs, 
aut  voluntatum    divisiones.    El  dctraciiones ,    per 


I  et  prsedico  ut  pra>sens  vobis  et  iiunc  absens,  bit 
I  qui  anle  peccavcrunt,  et  cseteris  omnibus,  quo- 
•  iiiam  si  venero  iterum,  non  parcam.  i 

Tiineo,  inquil,  iie  talcs  vos  inveiiiara  qiiaies  no^o, 
et  iiiveniar  a  vobis  durus  cum  venero.  Jdeoque  uc 
differaiis  pccnitcnliam  agere,  quia  ego  non  diflferain 
venirc.  Nam  ecce  cerlum  sit  vobis  quia  in  proximo 
venio  ad  vos  Itoc  tertio  apparalu.  Non  dixit  quod  bis 
vencrit,  ci  hac  terlia  vice  vcnliirus  sit,  scd  quod  bis 
se  prspparavciit,  ct  vciiii-e  nequiveril,  hoc  auiem  ler- 
lio  appaialu  venturus  sit.  Tcrtio,  inquit ,  veuio.  In 
ore  duorum  vcl  Irium  testium  stabit  omne  verbum 
(Dcul.  xvii).    Hoc  in  lcge  dictum   est,  ut  aliquis 


quas  alius  loquendo  dclrabit,  et  aufcri  qiiidquid  ^  duobus  aul  tiibiis  tcslibiis  aut  purgetur  aut  condem- 


potest  es  beiie  gestis  altcrius  (/  Cor.  vi).  Atque 
smurrationes,  per  quas  lalcnter  seminaiitiir  discor- 
dix.  Et  inpniivHes,  pcr  qiius  iioniiulli  qujsi  de 
excellciilioribus  raerilis  iiitumescunt,  et  alios  despi- 
ciunt.  Alque  sc(/i(io)«i's,  id  est  lumultus  irasccnlium 
atque  litigantiuin  iii  populo  usque  ad  percussioivcs. 
Tiineo,  inquam,  nc  in  vobis  talia  rcperiam,  ne,  sci- 
licel,  rwn  venero,  liumHiel  me  iterum  Deus  apud  vos, 
id  (st  iie,  siciit  dolui  pio  peccatis  vcslris,  iia  iiir- 
sum  doleam  pro  impfipniludiiic  vcslra,  cl  lutjeam  ibi 
tHttllos  ex  his  qui  ante  primam  cpistolam  peccave- 
ruHt,  ei  adhuc  pcrmaneiites  in  sua  nequitia,  non 
ti^erunt  pa:mienttam.  Ulis  in  pcccato  pei-durantibus, 
£L\dicil  humiliari  ct  lugere,  quia  ut  plus  pater  incipit 


iietur.  Ita  ct  hi  sccundo  vcl  tertio  advciitu  Aposloli, 
aut  purgati  invcnientur,  aut  dainnabilcs.  Vel  pra;- 
sciite  Aposlolo  ,  omiie  vcrbum  accus;itionis  sive 
excusatioiiis  siabit  in  orediiorum  aot  Irium  lestium, 
iil  cst  Stabile  ct  ratum  erit  sub  asscrlioiic  duarum 
aut  Irium  idoncarum  personarum.  L'bi  inncUur 
qiiia  pra-lalus  Ecclesia;,  licct  ipse  pro  cerlo  sciat 
ciilpain  cujuslibet  subjecli  sui,  non  tamcn  pctest 
oum  condcniiiarc,  nisi  cadem  cjus  cuipa  duobus  aul 
tribiis  tcstibus  fucrit  probata.  Tcstibus,  inquit,  ege- 
bit  qiii  se  coram  mc  cxcusarc  voluerit.  Nam  prtedixi, 
diim  essein  apud  vos,  et  adhuc  prccdico  «l  tunc 
pncsens,  ita  e(  nuncabsens  his  qui  aiite  epislolam 
pcccaverunt ,  el  ewUris  otmiibtia ,  qui  post  peec*»^- 


U25 


COMMEiST.  IN   EriSTOLAS  1'AULl.  -  IX  mST.  II  AD  COR. 


U26 


runt,  qKoniam  si  tterum  venero,  non  parcarti  eis,  seil  A  <  Chrislus  Jesus  in  vobis  est,   nisi  forte  reprobi 

fiiniara  eos ;  vel  si  vcnero,  non  parcaiu  eis  iterurn, 

sicut  oliin  peperci.  Pritiem  se  dixisse  significal  prae- 

sontem  ul  corrigerent  se,  ne  eum  pudore  corripe- 

renttir;  et  iiunc  iteruni  absentem  eudein  se  dieere 

contestalur,  ut  post  secundam  correptionem,  si  se 

non  emendaverint,  parci  eis  noii  debeat. 

«  Au  expcrinientuin  quicrilis  ejus,  qui  in  me 
«  loquitur  Ctiristus,  ([ui  in  vobis  nou  infirmaiur, 
I  sed  potens  est  in  vobis?  Nain,  elsi  crucifixus  est 
j  ex  infirmitate,  sed  vivi.t  ex  virlule  Dei.  Nani  ct 
<  nos  infirmi  sumus  in  illo,  sed  vivemus  cum  en  ex 
«  virtute  Dei  in  vobis.  i 


«  estis?  > 

Dixi  qiiia  nos  vivemus  in  vobis.  Nam  fi<Jeni  acce- 

pistis  a  nobis.  Et  ideo  tentale,  id  esi  disculiie  et 

probate  vosmetipsos,  si  estis  in  fide ;  et  si  vos  esse 

in  fide  viderjtis,  tunc  nos  in  vobis  vivere  cognosca- 

tis.  Dum  audiiisquia  nos  pro  lide  lot  liibulationes 

patimur,  tentate,  id  est  probate  vosmetipsos;  et  si 

eslis  in  flde,  ipsi  vos  probate.  Ac  si  dicatur  :  Perse- 

cutionum  cerlaniina  ad  nientem  rediirite,  et  cprdis 

vestri  iiitima  atque  occujta  pcnsantes,  quales  inter 

supplicia  valeatis  existere,  invenite.  Annon  cogno- 

scitis  vosmetipsos,  id  est  non  cognoscitis  qualcs  sitis 

intus,  scilicet  quia  per  fidem  ,  quam  a  nobis  acce- 

pistis,  est  Christus  Jesus  in   vobis?  Qui  cnim  fidei 

•  ,    ,      ■.  ■     .  j^,  ■  .       -1     .      i,-  .  .  B  sensum  in  corde  liabel,  liic  scit  Chrislum  Jesum  in 

ista /og««(«/-,  qiii  est  6,in,s(«s,  id  est  vultis  expeiir'  ,        ov,    v- 


Dixi  quia  non  parcam  incorreplis,  sed  puniam 
eos.  Et  an  quiEritis  experimentum  eius  qui  in  me 


si  Christus  cudeat  puiiire,  ut  non  dicam  si  ego  au- 
deani,  sed  Chrrstus  qiii  in  me  manet  et  loquitur? 
Experirnentuiii  quserunt  Chrisli  loqueiitis  iii  Apo- 
siolo,  dum  pneceptis  ejus  non  obediunl,  volentes 
probare  si  audei  vindicare,  ut  per  hoc  intelligalur 
esse  lirmae  aucloritatis,  ac  de  CKtero  timcalur.  Qiii 
enira  ifiagistrum  contemnit,  emendare  se  non  quse- 
ril.  Et  nolaiidum  quod  doclrina  ejiis  non  honiinis, 
.sed  Christi  esse  probatur,  quam  qui  reprehendil, 
contuniax  invenitur.  Clirisius  enim  in  eo  loquitur 
intrinsccus  omnia  quse  ipsc  ioquitur  extrinsecus  ; 
et  Christum  in  eo  teiitat,  qui  vull  experiri  si  ipse 
peccantes  ferire  audcat.  Ideo  non  de  se,  sed  de  illo 
terrens,  an  quaeritis,  inquit,  experimentirm ,  id  esl  q 
probationem    ejus  qui  in  me  loquitur   Chrislus? 
Et  addit  :  Qui  non  infirmalur  in  vohis,  id  est  inler 
vos,  sed  potens  est  in  vos.  Non  inlirmus,  sed  potens 
Jnter  eos  apparuit,  quando  per  Apostolum  sigiia  ct 
prodigia  fecit ,   et  diversa   charismata  graliarum 
dedit.  Quod  experli  sciant,  qiii:^  et  in  eos  puniendos 
est  potens,  si  eum  irritaverint.  Vere  potens  estpu- 
nire  peccantes.  Nant,  etsi  crucifixus  esl  ex  infirmi- 
tate  earnis,  qua  visus  est  iinpoteiis  fuisse  conlra 
suos  hostcs,  sed,  id  est  tamen,  riiiif  aeternalitcr  ex 
virlute  Dei,  id  est  ex  eo  quod  ipse  est  Deus.  Ex 
Dostra  enira  infirmitate  occisus,  resurrexit  ex  vir- 
li)(e  sua  et  Pairis.  Vere  nuuc  perenniler  et  in  carne 
vivit,  licet  prius  in  ea  inlirmus  fuerit.  Nam  et  nos 
infirmi  sunius  in  iUv,  id  est  aos  apostoii  in  ejus  D 
pra:dicatione  plagas  infirmitatis  sustinemus,  dum 
pro  ejus  nominc  Ciedimur,  et  variis  injuriis  aftici- 
mur;  sed  vivcmus  cum  eo,  id  est  in  simili  bcatitii- 
dine  resuscitati  ad  seternam  vitam  ex  virtute  Dei. 
Virlute  eiiira  Dei  resurgemus,  ut  semper  cuin  Chri- 
sto  vivamus.  Et  hoc  in  vobis,  quia  mors  raarlyrum 
floret  in  (ijde  populorum.  In  vobis,  id  cst  in  cordibus 
vestris  vivemus  cum  Christo,  quia  inlelligctis  nos 
vivere  cum  eo.  Non  est  ergo  niirum,  si  Christus  ex 
»iilutedivinita!is  vivit,  cum  et  nos  qui  niulto  mi- 
nores  sumus,  ex  eadem  virtute  vietuii  simus. 

«  Vositietipsos  tentate,  si  eslis  in  liile,  ipsi  voa 
«  probaie,    Annon    cogRoscitis  vosraelipsos,  quia 


se  esse.  Et  vos  ita  scitis  eura  in  vobis  esse,  nisi 
forie  reprobi  estis.  Hoc  est  enim  rcprobum  esse, 
nescire  iidem  profossioiiis  suae.  Reprobus  enim,  id 
esi  retro  a  probitate  alienas,  qui  probitalem  lidei  el 
bonaeuperationis,  quam  in  baptismo  accepii,  ignorat 
vel  deseniit.  Et  vos  cognoscitis  quia  per  sensum 
lidei  et  per  afrectuni  dileclionis,  ac  slrenuitatem 
rect;e  actioiiis  est  Ciiristus  iii  vobis,  nisi  forie  re- 
probi  estis,  id  est  ab  eo  quod  prius  coepistis,  retro 
conversi  et  a  Deo  rejecti. 

«  Spero  aulem  quod  cognoscetis,  quia  nos  non 
«  sunius  rcprobi.  Oramus  aulem  Deuin  ut  niliil 
«  mali  facialis,  non  ut  nos  probati  pareamus,  sed 
<  ut  vos  quod  bonum  est  faciatis,  nos  autem  ut 
«  reprobi  simus.  Non  enim  possumus  aliquid  ad  • 
!  versus  veritalera  ,  sed  pro  verilate.  Gaudemus 
«  eiiim  quoniam  nos  infirmi  suraus,  vos  autcra 
«  poientes  estis.  Hoc  el  oramus  vestrani  consum- 
«  maiionem.  Ideo  enim  hasc  absens  scribo,  ut  non 
«  piKsens  durius  agam  secundum  poteslatem  quam 
t  Dominus  dedit  niihi  in  «diUcalionem,  et  non  in 
«  destructionem.  > 

Provocat  eos  ad  scieniiam  fidei  ct  reclae  vitae.  Cum 
enim  coeperint  scire  apostoli  sui  cerlara  auctorita- 
tera  el  meritum  apud  Deum,  poterunt  et  ipsi  circa 
se  esse  soiliciti.  lu  vobis,  inquit,  habitare  Christum 
cognoscitis,  nisi  forte  reprobi  cslis.  Sed  quidquiJ 
de  vobis  sit,  de  nobis  spero  quod  amodo  cogiiosce- 
tis,  quia  nos  non  sumus  reprobi,  sed  electi  Dei.  Duin 
enim  falsos  apostolos  nobis  praeferretis,  illos  puta- 
batis  divinitus  electos  esse,  nos  auteni  reprobaios, 
Sed  spero  quia  per  hiijus  epislolae  doctrinara  cogiio- 
scolls,  quod  non  nos,  sed  illi  sunt  reprobi;  ct  idco 
relictis  illis,  moniia  nostra  sequemini.  Vel  qui  Cliri- 
stum  in  nobis  tentabalis,  volentes  experiri  si  posse- 
nius  ia  peccantes  vindicare,  spero  quod  cognoscetis 
quia  nos  non  sumus  reprobi,  id  est  per  aliquam 
culpam  a  nostra  polestate  privali,  cum  viderilis  nos 
delinquentes  apud  vos  potenler  arguere.  Sed  oramns 
Deum  ut  lioc  non  eveniat,  oramns  Deum  ut  nihil 
muti  faciatis,  propter  quod  sit  necesse  ut  a  nobis 
arguamini.  Poterat  dicere,  monemus  vos  ut  nihil 
nra!i  faciaiis.  Quod  quidem  si  diceret,  ccrluiii  dice- 


li-27  IISRVEl  BUnGlDOLENSIS  MONACHl  1128 

rct,  quia  <>t  vohinlas  noslra  aUquiJ  agit,  sed  sola  A.  sed  potius  oediCcantur.   Sic  exerconda  est  poiestas, 


iion  suHiicit.  Maluit  tanicn  diccre,  oranius,  ut  gra- 
tiani  coii]'iie;'lji<.l,  ut  inleliigerciit  quDndo  non  fa- 
ciuiit  aliquid  mali,  non  siia  volunlale  sola  sc  vilare 
niaium,  sed  ;i!iji!iorio  Oci  iinpleie  quod  jiissiiin  c-.t. 
Orainus,  iiiquit,  Deum,  siiie  qiio  niliil  valet  liuniaiise 
voliiiitaiis  aiiiitrium,  ut  niliil  raali  faciaiis,  iion  ul 
nos  proliati.appaxaiiiiis,  id  est  non  iit  iii  auclorilaie 
\ide.iiuur  vobis  peccanlilius;  sed  polius  iit  los  quod 
bonum  est  fadatis,  nan  aulem  ul  quasi  reprobi  sinms, 
id  est  quasi  siiic  potcstale.  Non  orai  ut  ipse  sit  re- 
jjrotius,  sed  ut  Iiis  bene  ajenlibus,  dum  noii  audent 
conipcre,  (|ii:isi  liinnilieiitiir,  et  lininiliati  vel  re- 
prolii  appareaiit.  Proliati  eiiiin  a  Dco  videiilur,  dum 
jiidicanl  peccatores  aiicloritate  foncessa.  Si  crgo 
qiios  jiidicciii  non  siiit,  cessante  in  Iiis  auctoritate, 
qiiasi  irpinlii  vidcntiir.Nam  ne  pulentnr  et  injiiste 
posse  dainiiari,  apte  subditiir  :  Xon  enini  po!:sniniis, 
etc,  Simus,  inquil,  id  cst  pareamus  reprobi,  non 
lial)Ci)tes  qiiid  vinilicemiis.  Non  enim  possumus  nti- 
quid  adversus  vcrilalem,  id  est  polcstas  iioii  csl  no- 
bis  data  contia  vcritalem,  ul  arguanuis  eos  qui  in 
veritate  ambiilant,  id  cst  bene  vivunt;  sed  pro  veri- 
late  tiieiida,  ut  vindiceniiis  iii  eos  qni  inimici  sunt  ■ 
lcgis.  Ideoqiie  ccssabit  potestas,  si  illi  qiod  lcnum 
est  feceiiiit.  Uiide  Roniaiiis  dictiim  cst  :  «  Ves  non 
tiineie  potestatein?  Roiiuin  fac,  ct  liabcbis  laudem 
e\  illa  {Rom.  .Mii).>Qui  ergo  potestatem  non  timet, 
boiium  operando,  evacuala  est  'ipud  euin  potestas. 
Iloc  est  quasi  roprobum  esse,  quia  lioc  in  eo  ccssal, 
uiide  prolialiir  potestas.  Ob  lioc  autenl  oraniiis  Deuin  ^' 
ut  niliil  iiiali  faciatis,  quia  gaudenuis  iios  quoiiiam 
sumus  inlirmi,  id  est  qiiod  non  est  necesse  ut  nostra 
virtus  appareat  piinicndo  peccanles.  lloc  est  enim 
infiniiari,  potcsiatem  iion  exercere.  Gaudemus,  si 
nos  taliter  iiilirmi  sumus  ;  sed  vos  potcnics  eslis,  ij 
est  si  bene  ageiitcs  vitia  vincilis,  ut  piobibeatis  a 
vobis  vinJictam  aiit  correptionem.  Tunc  enim  po- 
tentcseslis,  quanJo  vitiis  fortiter  pr;cvalciilcs,  polc- 
Blatem  noslram  non  tinietis.  Huc  etiam  ornmti.'! 
agere  vestram  consummationem,  id  cst  rogamus  vos 
ut  in  eo  peificiamini,  nc  peccetis,  coiisumniaii  in 
virtute  bon;e  viia;  et  incorrupta  fidc.  Et  quia  iJ  viJo 
atqiie  oro,   idco  liax  qii;i-  ad  (•orreplioiiein  vcsliain 


ut  ei  pcpnitenles  absolvaratis,  et  iinpfEnitentes  vin- 
calo  anathemalis  astringamus.  Qui  aliter  agit,  per- 
verseutilur  hac  potcsiaie,  el  in  oculis  Dei  se  privai 
ab  ca. 

i  De  coetero,  fratres,  gauJete,  perfccti  cstote,  c»- 

<  hortaraini,  idipsuni  sapite,  pacem  habete,  el  Dcui 

<  pacis  ct  dilectionis  erit  vobisCum.  » 
Huciisque  vos  ad   dilectionem   et  correctioncin 

moniii.  iit  de  bis  qua;  h:tc!enus  male  egislis,  corri- 
ganiini.  Sed  de  ccctcro,  id  est  de  rcliquo  viix  vcslrai 
spaiio,  gaudete,  id  est  oe  conscientia  boiiorum  meri- 
toruin  gaudium  IiabiUe,  et  pcccata,  de  qiiibiis  iierufii 
conlristaii  necesse  sii,  cavete.  Et  ut  gauderc  possi- 
tis,  estoie  perfecti  in  bonis  operibus.  Et  ut  perfecti 

B  silis,  exliortamini  alius  aliuni,  ut  uniisquisque  ina- 
gis  magisque  provebalur  in  pcrfectionc  viriiitum. 
Et  in  ipsa  perfeclione  idipsum  supiie  oinncs,  ut  non 
sit  iiiter  vos  ulla  disseiisio,  sed  uiiiira  senliatis.Vcl 
certc  vos  perfecti  exhortamini  minores  ad  eamdeni 
perfeciionem,  et  vos  niiiiores  idipsum  sapite  quod 
niajorcs,  ne  ab  eisjain  disseiilialis.  El  omnes  tam 
ni;ij(ires  quam  minores,  habcle  simul  pacem,  ne  sit 

■  amplius  in  vobis  prior  discorriia,  sed  situl  unius 
corporis  inembra  sitis  ad  invicein  oriuies  concordes. 
El  si  hKC  feceiilis,  tiiiic  Deus  pacis  et  dilcctionis,  id 
(sl  Christus,  crii  vobiscum  adjutor  in  omnibus  ct  di- 
r  -ctor.  Christus  eniin  cst  Deus  pacis  ei  dileclionis 
II  Cor.  i),  quia  dixit  suis  :  «  Pacem  mcam  do  vobis 
(Joan.  ^jj), )  elc.  Hoc  est  pneceplnm  nieiim  utditi- 
galis  iiivicem  {Joan.  xv).  Ciira  qiiibtis  ipse  est,  sictit 
ait  :  «  Ecec  cgo  vobiscum  siim  oiniiilius  diebus  ue- 
que  ad  consummalionein  sxculi  {Mattli.  xxviii).  > 
Sequitiir  : 
«  Saluiaie  invicerajn  osculo  sancto.  Salutant  vos 

<  omnes  sancii.  Graiia  Doiiiini  iioslri  Jesii  Chrisli, 
I  ct  charitits  Dci,  et  cotnmuiiicatio  saiicii  Spirilus 
(  sit  cura  omnibus  vobis.  Ameii.  > 

Ut  pax  sit  inter  vos,  salutate  inviccm  in  oscuio  iion 
doioso  ve!  libidiiioso,  sed  sanclo^  id  est  in  Clirisio, 
vcra  pacc  pleno  et  casfo.  El  sic  facere  libenter  debe- 
tis,  qiiia  iia  oplant  omnes  sancli.  Satutunt  enim  vos, 
ut  cx  voio  sabitaiionis  eoruin  profic ialis,  ei  ipsorum 
saiiclilalcm  iniileniini.  Illi  vos  salulant,  et  ego  affe- 


«Vixi,  scribo  vobis  absens,  ul  cuin  fuero  prwscns  non  ^,  ctuosius,  dicens  :  Gralia  Domvii  nosiri  Jcsu  Ciirisli, 


ayam  in  vobis  durius  quam  volo,  ut  scilicct  corrc 
cliores  iiiveniaiii  vos,  ct  non  coiatn  liominibus  iii- 
crepoin  cuiii  puJore,  ne  qiii  peccaverunl  crubescaiil 
in  cffitu  fratfriio.  Ila?c  sciil.o,  iie  diirius  qii:ini  vuliis 
agaiii  spcnnduin  poiesiaiem  arguendi  ct  punieiidi 
reos,  quam  Domims  niilii  dedii  in  adijicalionem,  el 
non  in  destruclioncm,  id  cst  ut  per  lianc  subjcclos 
nieos  ;r;Jiliceni,  tt  non  (lcstriiain.  Si  eiiiin  peccata 
illoruiii  reliiiucro  inipiinila,  Jestruam,  el  iion  xdifi- 
cabo;  itcm,  si  bene  agentes  puniero,  dcstruani,  et 
non  aidilicabo.  Sed  ita  discretc  exercenda  est  h»c 
potestas  ad  .xdificalioneni,  et  noii  aJ  destruetioiiein, 
ut  beiic  ageiilcs  ad  ineliora  boileiiiiir,  et  inaln 
ageiites  argii.imus,  ui  correpli  acdificentur.  Koii 
«oim  dsclruiiriur,  qui  argiiuntur  ut  se  corrigant, 


ijuia  gratis  peccata  condonanlur,  atquc  salus  iribui- 
tiir;  et  charitus  Dei  Palris,  ([ua  nos  ita  dilexit,  ul 
Unigenilum  suuin  pro  nobis  in  niortim  daret  {Joan. 
iii)  ;  e(  commioiicii/io  sancii  Spiriius,  qiii  in  ulraque 
re,  id  est  iii  pr;i;dicia  gralia  cl  chiiriiate  conimuni- 
cavii  Christo  et  Deo,  communiter  ct  paiiier  operans 
cum  illls  huiiiaiiain  sabilein,  sit  ciim  omnibus  roliis, 
inajoriliiij  atque  niinoribus  seu  niedioeribus.Tiinilas 
liie  complexio  csl,  el  uiiilas  potestatis,  qusc  toiius 
tiosti.t!  sahitis  perfeciio  est.  Charitas  eiiim  Jimisit 
nobis  Salvalorcm  Jesum,  cujiis  gralia  salvati  sii- 
iiiiis  ;  et  ut  possidoamiis  lianc  graliamsalulis,  com- 
inunicalio  lacit  Spiiilus  sancti.  i!;ec  enim  Jilecios  a 
Deo  ei  salvatos  gratia  Christi  tuciiir,  ul  iriam  pcrfe- 
ciio,  consummalio  sithominis  in  salulc. 


im 


COMMEM.  IN  EPISTOLAS  PAOLf.  —  IN  EPIST.  AD  flALAT. 


im 


IN  EPISTOLAM  AD  GALATAS. 


AnGUMENTUM, 
Cslatia  est  regio  in  Asia,  ciijus  inrolas  Paulus  ad 
fidem  convertil,  ac  bonis  moribiis  infnrinavii.  Cum- 
que  recpssissel  al)  eis,  utet  aliis  gentibiis  mnre  siio 
prsedicarpt,  venerniil  pseiido.Tposloli  et  piieJicantes 
cis  carnniem  legis  observalioncm,  in  lantiim  eos 
snbverteninl,  ut  illonim  sentent  is  assensuin  verbo 
ct  favore  (necdnm  tamen  opeie)  piffiberuiit,  ita  nt 
citciimcisiniiem  et  Sabbatuin,  neomenias  qiiorine  ct 
caelera  hiijiisinodi  vclli'iit  observare.  Nam  prajdicii 
sediictores  muliis  modis  suadeb«nt  eis  carnales  ob- 
servaiitias,  dicentes  (iilem  Cliristi  non  posse  sulliceic 
ad  pienam  juslificationem  et  salittem,  nisi  e\  ami- 
«[uo  more  servarentur.  Et  ideo  suadere  faciliiis  pn- 
lerant,  qiiia  Peirus  et  c;eteri  apostoli,  qui  cnin  l)n- 
tnino  fuerani,  permiscrunt  ad  tempusjudaizare  pri- 
mitivam  Eoclesiam,  ne  scandalum  Judseis  facerent. 
Non  eniin  mox  potnerniu  destriierc  Judaismiim, 
Sfid  paulatim  ad  veritalis  sincerilatci!)  Jiiria;os  con- 
verierunl,  quia  si  in  primo  ailitu  omnes  rilus  illu- 
rum  ineiperent  desti'iiere,  fidem  nostram  poiius  ab- 
liorrerenl  quam  susciperent.  Pauliis  vero,  quia  gen  ■ 
tibiis  nullum  rilum  Mosaics  legis  habeiiiibns  piscdi- 
cabnt,  discipiiios  suos  nullaienus  judaizarc  sinebat, 
sed  in  observanlia  cvangelica;  verltatis  eos  insirue- 
bat.  Propterea  pseudoiiiagislri  dicebant  circiimcisio- 
nem  esse  necessatiam,  qiKmiam  magni  apostoli,  qiii 
a  DominoJesu  inslitiiti  fiierant,  lianc  pracdiuabanl; 
(fuod  lameii  non  faciebant,  sed  propter  scandaliim 


A  prcbenduntur  non  solum  ex  rcceptione  pseiidoapo- 
stolonim,  sp.d  etiam  qiiia  miiltis  et  variis  vitlis  erant 
irreliti.  Galatse  non  ai  a  de  causa  redarguuntur  in 
ista,  nisi  quia  pseudoaposlolorum  falsitati  sineali- 
qiia  ratione  aniinum  implicabani.  Ideo  el  ista  se- 
quitur  post  illam,  quia  cum  in  illa  nitpretnr  Apo- 
stolus  in  carnaliiim  observaiitiarum  deslruc  tionem, 
in  ista  fortiusad  earum  tendilannihilationeni  in  iUa 
mnltis  niodis  denotat  pseudoapostolos,  in  ista  ana- 
thcmalizal  illos.  Sic  aiiteiii  incipit  : 
CAPUT  PRIMUM. 
'  Paiilus  aposlolus  nnn  ab  lioininibiis,  neque  per 

<  hominein,  scd  per  Jesiiin  Chiistnm  et  Deum  Pa- 
«  trem,  qni  suscilavit  eum  a  morluis,  el  qui  inecum 
«  suntomncs  fratres,  Ecciesiis  Galalise.  Cratia  vobis 
«  et  pax  a  t)eo  Patre  nostro,  el  Domino  noslro  Jesu 
«  Chrislo,  qui  deriit  semetipsum  pro  peccatis  no- 
«  stris,  ul  cripeiet  nosde  pr:csei.t(  saeculo  ncqiiam, 

<  seciiiuliim  voluniaiem  Dei  ei  Pairis  nostii,  cuj  est 

<  gloria  in  saecula  sajculorum.  Amen.  > 

Ut  ipsi  recognostant  eiini  qiil  miltit,  pr.-eponit 
nomen  suum,  quod  est  Paiilus;  et  nomen  ollicii 
sui  vel  dignitatis  subjungii,  id  est  aposlolus. 
Vult  enim  illos  auctorilate  sua  ad  se  audiendura 
dum  conslringere.  IMis  namqiie  sicut  diclum  esl, 
primo  prsedicaverat,  ct  coruin  apostolus  erat.  Quasi 
dicat :  Vos,  Galatf,  abjicite  mendaciiim  el  (ictoriim 
falsi  atem,  ac  sub  specie  veri  superinfusam  simpli- 
cifati  vesirae  venenositatcm,  et  ad   apostnlum  ve- 


evilandum  iiiienlinne  bona  lianc  adhuc  servari  per-  (J  stnim  qui  doclor  est  veriiatis,  inlendite,  quia  Pauliis, 


millebant.  Et  ideo  pessimi  deceptores  occasioiie  inde 
accepla,  circumcisionem  et  carnales  observaiitias 
illos  prsedicasse  dicebunl ;  alque  Paulum,  quoniam 
easdem  observantias  desiruebat,  in  quanlum  poie- 
ranl  dcprimebant,  dlcentes  qiiia  non  videiat  Chri- 
Slum,  et  quia  aliud  qiiam  cxteri  aposioli  qui  Doini- 
niim  viderant,  pnedicabat  Evangelium,  ct  ita  nullo 
nKiJo  illi  csse  credendum.  Inlendit  itaque  nunc 
Aposttdus  ab  Epheso  scribcns,  redarguere  Galalas, 
quta  pseiidoapostolos  leceperaiit,  et  prieditationi 
corum  assensum  prxbebanr,  volentes  circiimcidi  ct 
rigorcm  legis  observare.  Ei  piius  insislit  ac  iinmora- 
tur  in  aiictorilalis  su;c  commcndatione,  iit  poslea 
inajus  pondiis  habeant  verba  sua.  Nain   facta  sui 


qui  interprelatur  elecliis  vel  mirabilis,  scribit  vobis 
et  cujus  noinen  per  inultas  Ecclesias  in  auctoritaiera 
recipifur,  quoii  non  esl  de  psaudoaposlolis,  quia 
necelecti  sunt  divinilus,  nec  in  operatione  signorutti 
niirabilcs  existiini,  nec  iillius  aucioritatis  apud  fide- 
les  siint.  Et  apostolus,  id  est  vere  missus,  scilicet 
non  usurpans  oHidum  altcrius,  quoiiiam  verus 
existit  aposlolus.  Pseudo  autem  aposioli  iavaduat 
aliorum  oflicia,  nec  initiuntur,  sed  impiidcnt  r  se 
ingenint,  et  innocentium  corda  sub  veritaiis  specie 
fallunt.  De  quibiis  per  Jeremiam  Doininus  ait  : 
<  Non  niisi  eos  et  non  piKccpi  eis,  neque  locutus 
suin  ad  eos  (Jer.  xs  ).  ►  Et  iterum  :  «  Non  mitteham 
cos,  et  ipsi  currcbant;  iiou  loquebar  ad  oos,  el  ipsi 


coinmendaiione,  ingreditgr   carnales   observaiilias  '^  prophclabanl  (/er.    xiii).  »   Idcoque  niillatctus  esl 


mull  s  niodis  ei  r;ilinnibus  disiiuiaiido  dcsiriicre. 
Post  seciiiidam  ad  Coiiiithios  hicc  congrue  locata 
csl,  qiioniain  atniiilateni  quanidam  ciiin  illa  ohlinuit 
in  inodo  leprehensionis.  iii  ulraiiue  ei  im  reprelien- 
dunlur,  qui  pseudoaposlolos  rccipichanl,  el  eorum 
pr;cdicationi,  poslpiisito  veritatis  Aposlolo,  acqiiie- 
sccbani.  Et  ob  hoc  etiam,  quia  in  illa  Corinliiii  rc- 

Patbol,  CLXXXL 


cis  acqiiicscendum.  Paulus  vero,  ut  dichiui  cst, 
apostolus  est,  id  cst  missus,  non  ab  knminibiis,  scd 
a  Deo.  Quatiior  modis  fit  aposldlorum,  id  est  mis- 
sorum  electio  :  a  Deo,  ct  non  ab  liominibus;  a  Deo 
Gl  ab  hominibiis;  ab  hominibus  ei  non  a  Deo;  nec 
ab  hoininibiis,  nec  a  Deo,  sed  a  diahnlo  vel  a  seipso, 
A  Deo  et  non  ab  hominibiis,  sicut  Moyses  el  Aaroa 

36 


;i3i 


HERVEI  BIIRGIDOLENSIS  MONACHl 


im 


diviiiitus  missi  sunt  ai  Pliaraonem  (Exod.  iv,  s).  A  que  interprelatur  transmigrata,  vel  iransmigratio.  Et 


A  Deo  et  ab  iiominibus,  sicnt  Jnsue  et  Caleb  missi 
sunt  ad  explorandara  terrain  (Num.  xiii ;  Deut.  ij. 
Ab  bominibus  elnon  a  Dco  sicut  facium  est,  quando 
I  Pliarisaei  consiliura  inierunt  ul  caperent  Xesum 
in  sermone,  et  miserunl  ei  discipulcs  suos  cum  He- 
rodianis,  dicentes  :  Magisier,  scimus  quia  verax 
QS,  oic.  (Matih.  xxii;  Mare.  xii  ;Luc.  sx).  >  Nec 
ab  bomiDibus,  nec  a  Doo,  sed  a  dlabolo  vel  a  se- 
ipsis,  sicut  pseuiloapostnii ,  qui  instigante  Satana, 
sine  eleeiiaue  se  ingerunl,  ct  in  alioruin  messem 
noiltere  falccra  prxsumunt  (/  Joan.  it).  Paulus  ita» 
que  in  primo  gcnere  eleclionis  inveniiur,  qiiia  noD 
qb  bominibus,  ut  ab  apnstolis ;  neque  per  bominem, 
ut  per  Ananiam,  qut  baptizavit  eiiin,  est  elecCug  in 


aple  sic  inlerprelaiur  eoruni  reglo  qni  ad  perlidiam 
a  Hde  migraverunt,  ut  et  ipsa  lerra  qiiam  inhabitant, 
noniino  suo  testetur  iostabilitatcm  eoruin.  EgoPau- 
lus  eis  scribo,  et  omnes  f.ratres  qui  sunt  mecum, quos 
constat  esse  inagnos  apud  Deuni  et  apud  Ecclesias, 
qui  de  eorum  subversione  sunt  veliemeriler  conlri- 
stali.  Quod  ponit  omnes  fratres,  retrahit  inuilum 
illos  ab  errore.  quia  ostendit  non  taotum  sibi  displi- 
cere,  sed  etiain  inullitudini  prxdicaloium,  quos  Ga- 
lal%  sic  diligebaiit,  ul  eos  nollent  offendcre.  De  Apo» 
stoloenim  lortas^e  parum  curarent,  quia  magiiain 
dueo  suspicionem  fecerant  illis  pseudoapostoli,  ma- 
Id  loquonles  de  illo.  Idcirco  poiiil  omni-s  qui  secuni 
eraiit,  ut  vel  propier  illos  Galatse  resipiseerent,  quia 


apojslolum  (Act.  ix),  sed  per  Jesum  Chrlstuin,  et  per  "  ciliu.s  resipiscii  qui  suum  errorem  mullis  el  inasime 


Deum  Patrem,  uec  per  mortalem  Cbristum,  siciit 
Peirus  et  Aiidreas  (Joan.  i) ;  sed  per  immorialcm, 
quia  Pater  suscitavit  eum  a  morluis.  Perboequod 
prxmiUil  Christum,  et  subjungit  Palrcin,  innuit 
eum  esse  Palri  xqualein;  et  quod  nullus  ad  Palris 
graliam  perlingil,  nisi  per  etiin,  sirul  ips«  dixit  : 
<  Neino  venit  ad  Palrem  nisi  per  me  {Joan.  iiv).  » 
Priores  apustoli  sunl  electi  per  Chrislum  adhuc  ex 
parie  boraiuem,  id  est  roorlalem,  Paulus  vero  no- 
vissimus  opostolus  per  Chrlstuin  jam  Deum  toCum, 
id  est  ex  onint  parte  immortalem.  Hoc  enim  ait, 
non  ab  horainibus,  neifue  per  hominem,  sed  perJe- 
swn  Chmtum  et  Dtwn  Patrem,  quast  Cbrislus  Jcsus 


ainicis  displieere  inielligit.  Facla  commcndatioiie, 
osiendil  eis  oplalionem  salulis  ipsorum,  subdens : 
firalirt  ct  pax  sit  vobis  a  Deo  Palre  nostro,  el  a  Do- 
inino  Jesu  Christo.  Ac  si  dieat  :  Quod  vobis  dico  vel 
dirlurus  sum,  non  venit  ex  malevolo  animo,  sedes 
iilinia  dileclione  el  vesCne  correpiionis  sollieitudine. 
Quod  ex  hoc  patet,  quia  opto  ui  rion  ira  et  discordia, 
sed  gratia  c:  pax  sil  vobisa  Patre  el  Filin.  Merulstis 
enim  iram,  quia  abjecislis  graliaro ;  et  amisistis  Dei 
paeem,  quia  fecislis  disoordiam,  sed  nunc  rogo  ut 
iinlta  ira  Dei,  qux  super  vos  rediil,  ct  discordia  qua 
rebellare  eoeplsiis,  sit  vobis  reconcllialis  gratia  Del, 
quavobis  peccata  remitianlur,  et  familiHrisDei  amor 


nou  sil  honio.  Sequitur  enim  :  Qiti  sutcltttvii  eum  ^  tribiialiir;  et  pax,  qua  semperejus  volunlati  mente 

ct  operibus  concordelis.  Ei  haec  graiis  et  pax  deiur 
vobis  non  a  carnali  observanlia  legis,  sed  a  Deo  Pa- 
tre,  el  a  Chrislo-ejus.qui  CbrislHs  esl  noster  Donii- 
niis,  quia  dominium  super  nos  acquisivil,  ubt  nos 
de  manu  sdductorig  eripuit.  Nam  semetipsvm  d€<lit 
bnsiiam  pro  pe<>cjlis  nostris  deleiidis,  nullas  legls 
obiatioiies  quxrens,  ut  justo  sanguine  suo  pnncipem 
iniquitalis  poteiiier  vJDCCrct,  ao  oos  a  jugo  ejus  li> 
boraiis,  eriper»  de  pra:senli  steculo  nequam,  ubi  tot 
laqiieos  aJhuc  tendit  illn  deceplor.  Nequam  dicitur 
liflc  saeculum,  lutfi  quia  sxouluin  est  inritans  nos  ut 
illiid  sequamiir,  et  generans  nequitias  ex  concupi- 
sc^niiis  suis  in  curdilius  sequentium  suarum,  tum 
qiiia  nostris  sensibus  quiiiquc  prsescns  esl,  olTercns 


a  M»r<H(s,  ut  hino  apparerel  cur  dixerlt,  neque  per 
homiiiem.  Proinde  piopler  jinmorlaliUlam  jaui 
nunc  non  liomo  ChristusBeus,  propter  subslaiiliam 
vero  naiurx  humanie,  io  qua  asceiidil  in  coelura, 
4  el  medialor  Dei  el  homiiiuiu  et  liomo  Cbristus 
Jcsus  (/  Tim.  ii).  )  Per  quud  innuitur,  quia  cum 
Pauliis  dilTerret  a  primis  aposlolis  e.v  eo  quod  Do- 
minuin  in  carne  non  vidcrat,  nec  ei  tn  lerra  degenli 
cum  cxleris  adhx.seral,  .^iippleium  est  sibi  ex  ipsius 
Christi  dignitaie,  qiioJ  deeraC  ex  teuipore,  quia 
eleclus  est  ah  iiniiiert»lt  et  impassiliiii,  ac  per  ho.c 
ad^quatur  prioribus  apostalis.  Hli  enim  tam  lango 
temporc  Cliristuin  sequeiiies,  vix  potuerunt  disccre 
Evaiigelium ;  hio  auicni  brevi  &paiio  raptus  in  ler- 


tium  coeUun  ct  in  paradismn,   nou  sobira  didicii  D  se  nobis  per  illecobias  suag  ad  videndum   non  vi- 


inter  aap;elo.^qua:  docturus  erai  inier  bomines,  sed 
et  audivit  arcana  verba,  quaioon  licel  boiniui  loqui 
(//  Cor.  301).  Hujus  eaim  apostohtas  cunsecratus 
est  incwlo,  cseleiurum  autem  in  terra.  Quia  ergo 
eleclus  est  non  ub  liuminibus,  neque  per  buniinem, 
sed  pcr  Jesum  Cbrisium  uon  mortalem  sicui  prx- 
cessores  apostoli,  sed  rcsiiscitaiiiin  et  per  Deum 
Patrcm,  acquiescciuluni  est  ineunclanier  dictis  ejus, 
non  faisiluti  pseudoaposiolorum.  Ac  si  dicat :  Pau- 
lus  lalis  et  ila  electus,  seribit  EccUsiis  Caltuice,  id 
est  conveiiiicuUg  tidclium,  qu%  suiil  loculiter  iii  illa 
provincia  qua*.  vocalur  Galatia,  moraliler  vero  in 
transmigraiione,  quouiam  ad  serviliilcm  iegis  ex  li- 
liertate  gratiae  cccperuni  tiansmigrai-e.  Galaiia  nam- 


denila,  et  audiciidum  non  audienda,  sicque  de  ca- 
teris  sensibus.  Vel  dicitur  neqiiam,  proptcr  nequis- 
simos  homines  qui  in  eo  sniil,  sicul  mala  domus 
qu3  malos  habet  habitalores.  Dcdit,  inqiiaffl,  so 
Dominus  uc  nos  cripeict.  rt  boc  seeunduin  piam  ro- 
luniatem  Dei  et  Patris  nostri,  quia  noii  lcgalibus  sa- 
oiriciis,  scd  oblalione  corporis  Chrisii  eoniplela  est 
Patris  voUiiitas,  qui  in  hac  ereptione  oosira,  se 
Deum  cl  Patrero  nosirum  esse  declarat.  Nara  qui 
per  unigeniiiira  suum  uos  creaverat,  per  eumdein 
post  lapsum  culpiv,  ad  antiquam  ye\  subbmiorera 
diguitatera  leducit.  et  aOectii  patern»  dilectionis 
nos  in  adoptivos  ftlios  assumit.  Cut  pro  iuic  ere- 
ptioiic  uoscra  est  gloria  cuiu  eodem  Fitio  el  Spiritu 


»33  COMMFNT.  JN  EPISTOLAS  PAULl.  ~  IN  EPfST.  AD  GALAT.  II34 

saiicto  persevcrans  in  siccula  sxculorum,  i»!  est  ui  A  Evaaijelium  C/iristi,  id  est  cum.  carnales  obser/an- 

tise  convejiieiHer  sim  vei  sa  in  EvangeLiiia  Cfirisii, 


vniversitateui  a;tLTnitaiis.  Amen,  id  est  vere. 

I  Miror  qiiod  si<;  lain  cito  traiisferimiiii  ab  eo, 
♦  qiii  vos  vocavit  in  graliam  Clirisli,  in  aliud  Ev.iii- 
f  geliuin,  qiiod  non  csl  aliud,  nibi  sunt  aliqiii  qui 
«  vos  conluiiiant,  et  volunt  conveitere  Evaiigelium 
<  Chrisli.  » 

Qiii  in  aliis  epistolis  a  gratiarum  actione  et  laude 
soliius  esl  iiicipere,  in  bac  ineipit  a  redargutione. 
Menles  eniiu  dui*,  niji  apeiia  esseut  increpaliooe 
percussiB,  niillo  modo  inalum  cognoscerent  quud 
egissent.  Nam  ispe  hi  qui  impudcntes  sunt,  tan- 
lum  se  ppccasse  seiitiuni,  qiiaiitum  de  peccalis  ifuae 
feccrunt,  iiicrepanlur,  ul  oiinores  culpas  suasaistj- 
ment,  qiias  initior  iuveuio  casJigat;  et  quas  vehe- 


hocpst  umbia  in  verilalciii,  ipsi  voluiit  ordiiic  coo- 
trario  vcritatera  ad  umbrara  vertere,  ut  Evangc- 
lium  anniilletur,  et  carnales  oliservaniiae  teneanlur. 
Vel  transferiraiiii  in  aliud  Evangelium,  in  Testa- 
raenti  Veieris  obscrvantiam,  qucd  tamcn  non  est 
aliud,  id  estnon  est  diversum  a  Novo.  Si  enim  spi- 
ritualiter  intelligaiur  Vetus,  nibil  disrrepat  a  Novo. 
None&t,  inquam.aliud  nisi  sintaliqui  qui  vos  con- 
turbant,  id  est  si  desint  iUi  qui  carnaliteret  perver- 
set  illuil  exponunl,  inlelligclis  Vetus  nibil  essc  aliud 
in  sensu  quam  Novum.  Contuibani  cnim  velut 
aquam  meuicm  veslrara,  ne  purilaiem  babeaJis 
aquae  illius,  quae  de  Jesu  ventre  fluit  credentibus  ;  et 


menier  objurgari  viJerint,  majores  esse  deprebea-      '^  alium  seosum  couvertere  Evaiigelium,  quod  fteri 


dant.  Unile  necesse  est  ul  serapar  sermo  prsedicao- 
ti>  cum  auditorum  debeat  qualitate  formari,  ne  aut 
verecundis  aspeis,  aut  impudentilius  levia  loquaCur. 
Hoc  iiaque  Paulus  oslcndens,  alios  leniter  incboal 
alloqui;  Galalas  vero,quos  a  (Ide  discessbise  cogno- 
verat,  ab  ipso  episiol»  exordio  post  salutalionem 
inveheodo  redarguit.  Et  etiam  quia  omiies  erant 
Mibversi,  vel  jam  in  ipso  motu,  de  i{vibus  gratia$ 
ageret  non  habebat ;  ideo  velut  ex  quadam  Dieiilis 
commotione  de  ilbirum  subvorsione  incipii,  ui  per 
boc  cilius  eos  revocet,  el  qiiasi  es  abrupto  iiichaat. 
De  re  enim  magna  el  insoiiia  mirari  coDSueviuius. 
Et  idcirco  ut  ostendat  eos  Oeum  graviter  offendisse, 


non  potest  {Joan.  vii),  eum  Joanoes  dicat :  <  Vo? 
quod  audislis  ab  inilio,  maneat  in  vobis  (/  Joan. 
11).  )  Unde  per  Scripturas  sanctas  Evangcliuoj 
«lermim  el  Teslamcntum  aiiernum  appelUiw  pro 
eo  quod  nunquaro  mutabitiir,  sicut  Testaraentum 
Vetus  est  inutatum,  sed  uC  a  Cliristo  datum  eat, 
permanibit. 

t  Sfid  licet  nos  aut  angelus  de  coelo  evangelizei 
«  vobis,  prseterquam  quod  evangelizavimus  voWs, 
t  aDatbema  sit,  sicut  prKdixinms,  ei  nunc  iteruin 
«  dico  :  Si  quis  vobis  cvangelizavcril  praeteriri  quoj 
I  acccpistls  analberaa  sit.  > 

Fpsi  volunt,  ut  diximus,  Evangclium  convertere. 


subito  velut  abruptum  ponit  initium,  dicens  ;  Hiror  £  Seil  quicunque  illi  sint,   omnes  analbem^tizcntur, 

Quod  noii  dc  quibuslibet  nuuc  ita  dico,  sed  etiain  de 
ine  ac  E^ociis  meis,  etiam  de  ccelesti  angelo,  qiiia  si 
evangeltiarctnusvobis  aliud  Evangdiura,  anatliema' 
tizajidi  essemus.  Licet  enim  nos  ipsi  vellcmus  ea  qux 
vobis  prasdicavimus,  immulare,  ncn  essei  noWs  cre- 
dendum ;  aui  licet  aiigelus  de  calo  visibiliier  ve^ 
meus  evangtiiicl,  si  fieri  queat.pr^Eier^Mam  Iioc  qu<i4 
evangdiiavimus  voOis  onathema,  id  esl  condcinnatus 
slt.  Non  se  taolummodo,  sed  eliam  angelum  posuii, 
ne  si  illos  seduclores  posuisset,  causa  invidia;  fe- 
cisse  vidoretur.  Et  per  hoc  ostendil,  quia  si  ipse  vel 
summus  angclus  pro  anninitiatione  falsi  dugmatis 
anatbematizandus  cssct,  multo  magis  pseutloupo- 
stoli.  Unde  sententiam  repetil  ac  validius  CQnriniiat, 


quod  vos  piius  in  tide  et  bonis  operibus  inslituli, 
nunc  transferiinini  sic,  id  est  ita  iocaute  et  teujere  a 
nova  liberlate  ad  anliquain  serviluiem;  tam  cito, 
id  est  taro  brevi  spatio  lcnipoiis,  quia  si  per  lungi 
temporis  assiduiialem  scduccremini,  liun  osset  lam 
roirum,  sed  nunc  eiit  valdc  mirandum.  Non  ait, 
lraiisialies(is;sed  traDsferimini,  oslendens  cos  nor.» 
dum  ad  boc  pervenisse,  ut  Judaicum  rilum  ^uscipe- 
rciit,  sed  iii  ipso  molu  pervcpiendi  jara  esse.  Trans- 
ferwiiiii,  iiiquit,  el  buc  non  a  malo  ad  bonum,  sed 
a  bonu  ad  tiialum,  quoniam  ab  eo  Patre,  qui  vo^ 
gratuita  bonilule  siia  wca-vit  in  gratiam  Clirisli,  id 
cst  in  remissioncro  peccalorum  et  justiUcalionem, 
qu<e  in   Chrislo   datur  fidellbus,   transfeiimini   iu 


atiud  Evangelium,  id  est  iii  aliud  dognia  qiiod  a  q  dicens  de  quolibet,  quod  de  se  et  angelo  dixerai; 


pseudo.ipostolis  pradicaiur,  et  videtur  vubis  esso 
EYan^Tlliini,  id  est  bonuin  iiunlium,  quod  taincn 
oliud  non  esl  Evangelium,  quia  non  potest  aliud 
esse  nisi  itlud  quod  pr$dico.  Quod  aiitera  pseudo- 
apostoli  prsdicant,  Antichristi  prjeountiatio  cs{, 
non  EvnngeUum  Chrisii.  Non  csl,  inquapi,  aliud 
Evangelium  piatter  illud  qiioij  prjedico  (/  Joan.  n), 
nisi  sunt  uliqui  qui  VQt  cmtufbani,,  id  est  nisi  quau- 
tum  ad  repulationem  iltorum,  qui  more  liropid^ 
a/|ua!  niejitem  reddunt  vestram  lurbulcntara.  Vel 
quod  iransferimini  non,  est  aliud,  nisi  hoc  quod 
sunt  aliqui  qui  vos  ooiiturbanl,  id  est  qiii  sineerura 
vesine  fidei  sensum  admistione  falsilatis  fieiidum 
itc  oenoEum  1'aciitnt,  «l  volwit,  cliam  convertere 


Sieut  pradiximus,  inquil,  ego  et  oranes  qui  me^un\ 
suot,  ita  et  nunc  iterum  repclens  dico  :  Si  quis  ye\ 
bomu  ve)  angelus,  quicunque  ille  slt,  evaiujeliiave-^ 
rit  vobis  prceter  id  quod  acceitisiis,  id  esi  prEedicave- 
ritaliud  qiiam  quod  vobis  tradidimuS,  ut  in  prxdi- 
calione  sua  excedat  regulam  fidei  quam  didici- 
stis,  et  exorbitet  de  via  veritatis  quam  a  nobis  ac- 
cepistis,  amtbema  sit  ille,  id  est  condeinnatus  vel 
anaibema,  id  cst  alienalus  ab  Ecclesia  Dei.  Ana- 
Ibeiiia  quippe  coiideitmatus  inlerpretatur,  sive  alie-, 
nacus  vel  a^iV>iii<io.  lu  eo  auicra  quod  ait,  licet  nos 
aul  angelus,  elc.,  videbal  posse  ficri  ut  aliqui  ei.  Iiij 
qui  apostolics  perfectionis  esse  credunlur,  adbuo 
devienl  ad  falsiiaiis  annuntiationera,  vidcbai  posi>« 


iigS  HERYEl  BURGTDOLENSIS  MONACHl  1156 

fallacem    mediatorem    transfigurare   se    in  ange- A  aulheniica.  Miiltum  enim  per  pseiidoapostolos  im- 

minula  fiieral  apud  Gatatas  ejus  auctoriias.  Non 
sum,  iiiqiiil,  missus  ab  hoinine.  sed  a  Cliristo;  ncc 
siiasio  inea  roluniati  hominiim  faniiilatur,  sed  T)ei; 
quia  noc  docirinani  quam  pr.-edico,  accepi  ab  ho- 


liim  lucis  (//  Cor.  n),  ct  aliquid  falsum  annun- 
liare. 

I  Modo  enim  liominibus  suadeo,  an  Deo?  .An 
<  quaro  hominibus  placeic?  Si  adliiic  IioraiuiLus 
•  placerem,  Christi  servus  non  essem.  » 

Qiiasi  aliquis  diceret  :  Tii  Paule,  cur  sic  aspere 
loqiieris?  Ideo  pnnii  islud,  ac  si  dicat  :  Merifo  sic 
loquor.  Qiiia  suadeo  modo  hominibus,  an  Deo?  id  est 
lil  nuuc  suasio  etexhorlatio  ct  prtedicalio  mea  ad 
liominum  volunlaiein  el  hoiiorilicentiain,  an  ad  Dei 
voluiitatcm  ct  gloiiam?  .^oii  ad  hoininiiin,  sed  ad 
Dei  gloriain  spectal,  qiind  ego  nunc  vobis  suadco. 
Olini  vcro  serviebat  siiasio  inea  volunlati  hoininum, 
cum  ol)  graliam  poiitincuin  Iralicrcm  Chrislianos,  el 


niine,  sicut  vos  pulabatis.  Nam  modo  notuin  facio 
vobis,  0  fralres,  quod  ignorabatis,  seilicet  quante 
ancto  ilhUs  sil  FAmngeliHm,  quod  lani  vobis  qiiam 
aliis  evangcliiaium,  id  cst  praedicaiuin  est  a  me, 
quia  non  esl  fecHnrfKmauctnritatem  aliciijiis  hominis, 
sed  polius  seciindum  aucioritalein  ipsiiis  Christi. 
Neque  enim  ego  ab  liomine  illud  ncr.epi,  id  es»  non 
est  mihi  injuncluin  ah  homine.  Quia  vero  posset 
non  injunctum  sibi  fiiisse  ab  homine,  idcirco  ad- 
dit  :  veque  eliam  didtct  illud  ab  homine.  Non  ab 


Siiaderem  illis  ut  a  Chrisio  recederenl.  Scd  incre-  B  homine  didici,   sed  per  revelationem  Jesn  Christi. 


pando  loquilnr  Apostolus  per  interrogalionera.  Unde 
et  adjungit  :  An  quarro  honiinibus  placere,  suhaudi- 
tur  siciil  olim  quaircham  placere  Juda^is,  cuni  a  prin- 
cipe  saoerdotnm  litleras  accepissem  pergens  Dama- 
scum  {Acl.  w)?  Neqiiaquam  illis  jam  placerequaro, 
quia  61  adhuc  post  baptisnniiii  placerem  hominibus, 
pradicaiido  carnales  observanlias,  tiinc  non  essem 
Chrtsti  servui,  id  est  non  servas&em  spiritalia  Chri- 
sli  praecepta.  In  oniiiibiis  his  conirarius  est  Paulus 
psendoapostolis,  quoiiiam  suasio  illoitim  spectabat 
ad  honorcm  hominiim,  non  adDei  gloriam,  dum 
suadercnt  credi,  homineni  posse  juslificari  exoperi- 
hiis  lcgis,  nonex  lide  Chiisli;  etipsi  quxrebant  bo- 
minibus  placcre,  id  csl  perndis  Judxis,  ob  quoruin 
graliam  se  pcr  niundiim  dispcrserant  ad  siihvcrsio- '-' 
nem  fidelium.  Aliter  quoqiie  poiesl  intelligi  qiiod 
Apostdliis  non  quscrcbat  hominibus  plncCre,  quia 
non  hoc  in  suis  operibus  intcndebat,  ut  ipsc  lauJa- 
retur  ab  hominibus,  sed  ut  per  ea  quee  faciebal,  glo- 
TKtt^-'»'^!!!''  Deus.  Quisquis  cnim  se  apud  homines 
,^aclat,  et  ita  vcnlilai  bona  opera  sua,  ut  finem  co- 
rumdcm  operuni  in  laude  boininuin  ponal,  eaindem- 
que  laudcm  hominum  quasi  mercedem  computet 
operum  suorum,  nccdum  Christi  servus  est.  Quis- 
quis  vero  bona  qme  facit  aut  luquilur,  idcirco  pla- 
cere  cupit  bominibus,  ut  eos  ad  imilationem  bon» 
cnnversaiiunis  irahat,  vel  ad  Oei  laudeni  corda  eo- 
ruin  acccndat,  iion  hominibus  qmciii  placcre,  sed 


Ipse  me  dociiit,  ipsemct  injunxil  inihi.  Hic  ostcndil 

qiiia  sicut  aniiqiii  prophetie  de  fuiiira  Chrisli  incar- 

nalione,  passione   ac   resurrectioiie   et  ascensionc 

per  spirilUMi  prnphetia;  sunt  docti,  sic  ipse  hfec  om- 

nia  deChrislo  jam  praeterita,  per  eumricm  prophe- 

lixs]iiritum,  ipso  Christo  docente,  cognovit.  Spiri- 

tiis  enim    prophetia;  iion  soluin  ex  futuro  tangil 

aninmiii  prophclizaniis,  sedetiam  ex  pnEierito,  sic- 

ul  niinc  declaraiur  aiiimiim  Pauli   teiigisse.  Nam  et 

Moyses  de  pr;eleritis  pwphetavit,  dum  ea  scriberet, 

qu;e  facta  siint  in  priiicipin  inundi,  priusqnain  homo 

creatus  esset. 

«  .\udisiis  cnim  conversaiioncm  meam  aliqiiando 

in  Judaismo,  qiioniam  supra  mndum  persequebar 

Ecclcsiam  Dei,  et  cxpugnabam  illam,  et  proficie- 

bam  in  Judaismo  siipra  miillos  coxtancos  meos  in 

genere  meo,  ct  abnndantius  «mulator   cxiiitens 

<  patcrnaruu]  incarum  Iradilionuin.  > 

Ad  conunendationem  sui,  probat  apertius  quia 
noii  didicit  Evangelium  ab  liomine.  Non  didici,  in- 
qiiii,  ab  homine  ;  nani  ncc  anle  conversionein  mcam, 
nec  post  conveisionem.  .Anie  conversionem  non  di- 
dici,  sed  poiius  perseculiis  sum  Ecclesiam.  Hinc 
cnim  patct,  quia  lunc  Evangclium  non  didici,  cujus 
cram  inimicus.  Audisiis  enim  et  vosipsi  conversa- 
tionem  tneam,  qux  fuit  aliquaiido  in  Judaismo,  id 
cst  in  Judseorum  religione,  quoniam  supra  moduin 
cjElerorum  Jiidxorum  persequabar  EcclesiainJ)ei  xelo 


Deo  (I  Cor.  x).  Hoc  clenim  modo  Paiilus  placebat  q  legjg  acccnsus,  fiigando  sanctos.  et  ad  poenam  ira- 


hoininibu^,  qiii  se  alibi  per  oinnia  oninibus  placerc 
tesiaiur.  Sed  quia  hypocrilarum  more,  qui  trans- 
itorias  laudes,  non  salntcni  vidcntium  cx  suis  ope- 
rii  us  quairunt;  nulebat  liominibus  placcre,  ideo  nunc 
»e  tllis  placere  denegat. 

(   Noliim  ciiiiii  vohis  facio,  fratres,  Evangelium, 

<  qiiod    CYangeli7.alum  est  a  me  (ICor.  xv),  quia 

<  iion  csi  secundiim  hominem.  rfequc  cnim  ego  ab 
(  hon.ine  acc£pi  ilUid,  neque  didici,  sed  per  revela- 

<  lionom  Jesu  Christi.  > 

Supe  iiis  di\ei'al  se  apostolum  essc,  non  ab  ho- 
minibus,  neqiie  per  hominem,  sed  per  Jesom  Chri- 
stuin;c'.  Iioc  imnc  pvohal,  snamque  personam  com- 
mendat.  ui  ca  qiije  post  diclurns  cst.  accipiant  ut 


heiido  vinclos,  et  expugnabam  illuni,  id  cst  devasta- 
I.am,  ciipieiis  ipsam  prorsus  delerc.  Vel  siipra  mo- 
dum  palientium;  id  cst  supra  quam  quod  possent 
fidales  pati,  ct  ha!c  agens  proficiebam  secundum 
scienliam  et  observantiam  legis  carnalem  inJudais- 
mo,  id  esi  iii  ritii  Judaico,  quia  et  carnaliier  intelli- 
gehani  Scripturas,  magisque  ac  magis  ipsasohser- 
vabam.  Et  hoc  non  supra  .sencs,  qualis  erat  Gama- 
liel  magistcr  nieus  ct  cacteri  Uiles,  quod  vidcrelur 
niirum  (Acl.  xxa) ;  scd  supra  mulios  cocetaneos 
tneos,  non  supra  omnesqiii  crantxlatis  roea*,  el  non 
proseljfti,  sed  in  geiiere  meo,  id  es(  in  iHiis  Israel. 
Eiquinplus  inielligendo  ct  suliinplendoproficiebam, 
ideo  et  abundanlius  exislebaro  aemulator  jaUrnanut\ 


1137  COMMENT    IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  CALAT.  H58 

mearum  traditionum,  id  esi  fervenliori  zelo  coiiabar  A  Poslquam  ei  placuil  ul  ine   sic  vocaret,  el  Filium 


«ilcisci  iit  eos,  qiii  ad  EvangcliHm  conversi,  vioia- 
Lant  traditioiies  senioruin  fpias  a  parentibiis  acce- 
peram.  Vcl  omnia  legis  luuiidata  carnalia  paittrns 
tradilioncs  vocanliir,  quia  prius  eranl  iiiandata  Dei ; 
sed  iiunc  sunt  tradiliones  lioiiiinuin,  poslquain  veri- 
tas  apparens  iiinbram  repulit. 

«  Cuiti  aulein  placuit  ei  qui  me  segregavit  cx 
ulero  inali  is  me.e,  et  vocavlt  per  graliam  suam, 
iit  revelaret  Filiuin  suiir»  i.n  nie,  ut  evaiigelizarem 
illiiin  III  gentibus,  conlinno  non  acquievi  canii  et 
sangiiiiii;  neqne  vcni  Ilierosolyiiiain  ad  anteces- 
sores  nieos  aposlolos,  sed  abii  iu  Arabiam,  et  ite> 
ruin  rcversr.s  siiin  Dnniasciim.  Dcinde  posi  an- 
nos  tics  vcn!  Hierosolvniam   videre  Pelrum,  et 


suuni  mihi  revelarel,  coiuivuo  non  acqideri  carui  «C 
sauguiiii,  idest  assensum  niox  prsebere  desii  Judxis 
el  proplnqnis  nieis  cariialibus,  mihi  sensii  carnaU 
suadentibiis,  ut  in  caniali  obseivantia  legis  perina- 
nerein.  Illis  non  acquievi,  quiaerant  caro  et  san- 
guis,  id  est  cariialiier  sapiebant,  el  carnaiiter  doce  ■ 
baiil;  nec  ptiam  ad  spiritales  magislros,  id  est  aii 
apostolos  qiii  nie  iii  Cliristo  praiccsserant,  et  iii  Jeru- 
salom  nianebunt,  veni  ul  ab  illis  dociriiiam  quscrc- 
reiii ;  sed  cxiens  de  Oainasco,  profectiis  suin  in  .\ra- 
biani  praedicare  ubi  nulliis  aposiulorum  eial,  cl  iiide 
rcdii  Damascum.  Fiiiitisque  tribus  aniiis  a  leiu- 
pore  conversi;)nis  me»,  quibiis  iii  Arabia  et  Damasco 
mopatus  suiii,  vcui  iii  Jftrnsalcm  noii  discere  Evan- 


mansi  apiid  ciiin  diebiis  qiiiiidecini.  Aliiim  aiitem  B  geliiim,  f,eii  lidere  Peli^um  ut  itli  spiritiialiter  adgau- 


apostolonini  vidi  neminciu,  nisi  Jacobum  fratrem 

D  iniiil.  Qiix  autem   scribo  vohis,  ecce  coram 

Deo,   quia  non   mentior.  Deinde  veni  in  parles 

Syriae  et  Cilici».  » 

Probavii  sc  anle  conversionem  Evangclium  ne- 

quaqiiam   didicisse,  et  incipt   probare  qiiia  post 

coiiversionein  hoc  non  didicit  ab  liominc.  Hoc  mo- 

do,  iiiquit,  nie  liabui  anle  conversionem,  unde  palct 

quia   tiinc   Evangeliun)  noii  didici ;  sed  postquam 

plscuit  Deo  iit  cor  meum  illuminarel  et  converte- 

ret,  alio  more  vixi,  in  qiio  rursiiiii  apparet,  quia  ncc 

tunc,  nec  post  ab  homine  didici.  Et  lioc  est  .  Cum 

autem  plncui(  ei   benigno  Pairi,  elc.  Piacuii  lioc 

Dpo,  id  esl  noii  fuit  lioc  meritiiin  nicuin,  sed  soliim 

C 
Dei  placitum ;  qui  me  segrcgavit,  id  est  seoisiim  a 

niassa  perditurnin  secrevil,  exntero  mnlris  me(e,  id 

est  occulto  coiisilio  pietalis  sux  jain  mc  eligens.  Et 

hic  luitatur   gratuila   Dei   misericordia   (Roin.  \\). 

Qiiasi  dicat  :  Antequam  aliquid  Ijuiii  egissem,  siia 

gratia  me  prasdestiiia^it  ad  vitaiii,  et  post  vocavil  me 

per  graiiam  suum.  Hic  necesse  fiiit  ponere  gratiam, 

qiiia  post  iiativilaiem  aliquid  potuisset  egisse  boiii, 

per  qiiod  meru.sset  rocari  a  Deo.   Sed  sicut  segre- 

galio,  ita  et  vocatio  ejus  gralis  facta   csl.  Yel  ex 

utero  mex  malris,  iJ  est  de  cacitate  S/iiagog;E,  iibi 

clausus  tenebar,  scg:egavit  me,  id  eat  scqiiesiravit 

a  mallitudine  cajteroruin,  qnos  in  illa  c;ccitate  reli- 

quit.  Sicut  eniin  uterus  inFaiitein  intia  se  clausuin 

coiiiiiiet,  iiec  enm  aliquid  videre  periniitil,  nec  in  j) 

ullani  partein  spatiari,  sic  cxca  dcstruilio  discipli- 

nx,  qua  est  in  Synagoga,  eos  quos  contiiiel,  non 

sinit  liicem  veritatis  aspicere,  nec  iii  liliertJte  clia- 

ritatis  spatiari,  sed  uiidi(|iie  miserabilitcr  coavclal, 

ut  nec  ad  Uioeiii,  nec  ad  libertalem  piocedant.  Sed 

de  hoc  Syiiagog;e  utero  me  Dcus  segregavit,  quaiido 

a  plcbis  c;uca  consuptudine  iiie  separavil,  ul  libere 

pnssein  Clnisti  liimen  inlueri,   ct  in  ejiis  charilate 

dilatari.  Et  vocavit  iiie  ad  Iioc,  ut  in  nif,  id  est  in 

corde  me.o,  ubi  ve;a  exieiil  cogiiitio,  revclaret  Fi- 

linm,  id  est  detegeiet  iioiiiiam   unigeniti  sui,  quje 

mihi  erat  velata,  duiii  liaberein  super  cor  vclainen 

legis.  Et  ideo  mihi  reve  aret,  ut  euangelizarein  illuin 

in  (jeniibua,  id  cst  piaeditarein   illum  iiiter  gciitpe. 


derem.  Neque  eniin  ab  illo  lunc  Evungeliiim  didici, 
qiiia  non  mansi  apud  eum  iiisi  diebiis  quiitdeciiu,  iii- 
fia  qiioJ  spaliiim  discerem  laliludincm  laiitSR  scien- 
t\x.  Sed  nec  ab  aliis  apostolis  di  ici,  quia  ibi  pr;eter 
Pelvum  alium  apostolorum  vidi  neminem,  nisi  Jaco- 
bum  [ratrein  Domini,  id  est  cognuliiin  Sulvatoi  is. 
Maria  enim  virgo  inaier  Doiiiini,  tt  Maiia  nialcr  hu- 
jiis  Jacobi,  sorores  fueruni;  et  ideo  vocatns  cst  ipse 
frater  Domini,  qiii  et  priinus  episcopus  fnit  iii  Jeru- 
salein.  Cactcri  apostoli  jam  per  orbem  erant  sd  praj- 
dicaiidiiin  dispeisi.  Unde  quia  Joaniifs  ibi  decrat, 
credimus  matrein  Douiini  jam  iii  copluin  tunc  as- 
sumptam  fusse,  ciijtis  sepiilcrum  oslendiiiir  iinalltJ 
Josaphat.  Ego  quideiu  talia  vobis  de  me  ct  aposlolis 
refero,  el  fiirlasse  videntur  vobis  iiicredibili»,  iei 
Ikec  qu(v  scribo  vobis,  ecce  coram  Deo,  quia  non  men' 
tior ,  et  hoc  sic  esse  est  corani  Deo,  id  est  manife- 
stiiin  est  in  pnesentia  divini  conspectus,  quein  nihil 
laiere  potest.  Hoc  loco  jiiiut  Aposlolus,  iiec  tamen 
peccat,  qiiia  videbat  qiiosdam  Galaturiim  non  aliter 
sibi  credere.  Non  eiiim  a  malo  juraniis  fiiit  bce';  jii- 
ratio,  sed  a  malo  illorum,  quorum  iiicredulilas  com- 
pulil  cum  jurare  {Matth,  v).  Deinde  profectiis  ad 
Jeriisalem  fcni  in  parles  Syria  et  CiiieiiP,  iit  et  ibi 
praedicareni.  Et  hunc  pioleciioneni  siiani  idco  nie- 
morut,  ut  sciant  GaluLequia  de  loco  ad  lociiin  s.vpe 
transiens,  noii  diditit  Evungeliiim  ab  hominc,  et  iii- 
dubituiiter  acquiescaiit  ejus  dociina;. 

«  Eruni  autein  ignotus  facie  eiclesiis  Jinhcx  quae 
(  eranl  in  Chrisfo.  Tunluin  autem  auditiim  liabe- 

<  baiil,  quuniain  qui  perscquebatur  nos  aliquundo, 
I  nuiic  cvangelizat  Hdem  quain  aliqiiando  expugn.v 

<  bat,  et  in  ine  cluriricubant  Deiini.  i 

Niin  soliini  ub  apostolis  iion  didici,  sed  nec  a  cx- 
teris  ridelibusqiiieraiil  in  Jud;eu,  quippe  qiiibiisom- 
nino  eiam  ij{notiisf;icie.  Noiulum  eiiim  m^'  post  con- 
versionem  videiaiit.  Ktpropterea  liquidoconsiai.qiiia 
me  noii  dotueriint  Evangeliuiii.  Nondiini  ine  vide- 
rant  iicc  cognoveianl  facie,  scd  lamen  ab  aliis 
Chiisiiunis  fama  currente  asidierant,  quoiiiam  ille 
qui  a  iquanilo  nos  Cbristianos  persequ.ebatur,  nnr.c 
plurihus  evnngilititl  jidein  Chrislianitalis,  quain  aLi~ 
qu.an<lo  exfuguabat.  El  in  nie,  id  est  in  ainsidcia- 


1139 


HERVEl  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


1140 


tione  conversionis  et  conversationis  mcse  clari/ica-  A  tibos  referret.  Contuli  cum  illis  Hierosolymitanis, 


bant,  id  est  claruni  praedicabant  Deuiriy  qal  mc  sic 
convcrterat,  et  de  tam  crudcli  tatn  piura  fecerat. 
Hoc  est,  ego  illis  er&m  tnaieria  Deum  gloriflcandl, 
qui  lam  bene  conversus  eram.  Vel  in  me,  id  est  in 
considerationeprxdicaiionismex.ciariricabantDcura 
et  ipsi  priedicando,  qtioniam  audienies  quod  ego 
constdnter  fldem  pr%dicarem,  quam  impugnare  so- 
letiam,  ct  ipsi  esemplo  meo  accensi.  provocabaniur 
ad  prxdlcandum  Christum. 

CAPUT  II. 

«  Deinde  post  annos  quatuordecim  itenim  ascendi 

I  Hierosolymam  cum  Bamaba,  assumpto  ei  Tito. 

(  Ascendi  autem  secundum  revelationem.  £t  con- 

«  luli  cum  illis  Evangelium  quoJ  pratdico  in  genii- 


non  cum  omnibus,  quia  in  tur  ba  non  poiesi  hene 
discoli  veritas.  Si  enim  io  pnesentia  omnium  dixis- 
scm  circumcisloncm  ci  carnales  observaniias  non 
esse  facjendas,  statim  contra  me  Ttiigus  indoctum 
conclamasset.  Et  ideo  non  cum  omnibus,  sed  ciim 
his  tanlum  qui  videbantttr  esse  aliquid,  id  cst  majOrij 
auctoritatis  ct  scienliie.  Et  lioc  snnum,  Id  est  a 
tarba  seniotim.  Noii  quo<l  aliqua  faisa  plurlbus  di- 
xissem  ut  seorsuin  paucioribus  vera  diccrem;  sed 
quia  nonnuila  tacueram,  qux  parvuli  porlaie  non 
poierant;  et  iiecesse  erat  ut  sapicntiain  loquerer  in- 
ter  perfeclos,  qualenus  cseieri  apostoli  el  seniores 
pcrfeciionem  meam  cognoscerent.  Ideo  eliam  con- 
tulil  Aposlolus  evangelium  suum   cum   Evangelio 


«  bus,  seorsum  autem  his,  qui  vidcbantur  aliquid  B  illorum,  ulaufeirelsuspicioneni  ab  ecclesilsJudaeo- 


«  esse,  ne  forte  in  vacuum  currercm  aut  cucurris- 
«  sem.  > 

Fn  Syria  et  Cilicia  praedicaveram.  Deinde  asrendi 
rursus  in  Jerusalem,  qua  est  in  montanis,  nec  po- 
test  adiri  nisi  ascendendo,  aicendi,  inquam^  post 
atrnos  quatuordecim,  ex  tjuo  priuS  Venefam  Peiruin 
videre.  Ideo  lernpus  et  numerum  annonim  compu- 
tal,  id  cst  antea  tres  et  post  qualuordecim  qui  simul 
4unl  decem  el  septera,  «t  per  hoc  sciaiur,  quia  anle- 
quam  conferret  Evangelium,  tanto  anle  lempore 
praedicavit.  Et  quaildo  ab  apostoiis  nihil  accepit, 
eonstat  qliia  a  nullo  acccpit  vcl  diiliclt.  Asceiuli  in 
JerusaJem  citm  Barnabu,  quem  ad  testimonium  du- 
ecbam,  assumpto  eiiam  nobiscum  Tito  qui  erat  gen- 
lilis  et  incireumcisus,  duxl  itlum  ad  tesiimonium 
intae  praedicaiionis  confirmandse,  scilicel  ut  c*leri 
gentiles  videiiies  illum  incircumcisum  credere,  cre- 
derent  ei  ipsi  absque  scmpulo.  Si  vero  ipse  Titus 
ibi  fiiisset  circumcisus,  paler  et  omnibus  me  non 
recte  docuisse,  qui  non  docnissem  eum  circumcidl, 
Sed  inciicuincisum  duxisscm  socium.  Asceiidi  et  hoc 
non  temere,  sed  secundum  rtaetatioTiem,  iJ  esl  Spi- 
ritu  sancto  milii  revi-lante  et  admoiiente,  ut  ))er  prae- 
seniiam  mcam  validlus  annullarenlnr  carnales  ob- 
scrvanliae.  Ascendi.  et  Evnngelium  quod  in  geiitibus 
convertendis  jtrtrdico,  citm  iUii  llierosolyiniiaiiis, 
qui  prius  dultiiaverant  de  vei-itaie  prsedicailoiiis 
mea;,  contuli,  quia  ego  dixi  Evangclium  meum,  et 


nim,  qul  pulabanl  illuui  aiiud  longe  diversum  Evaii- 
gellum  prxdicasse  et  adhuc  prsedicare,  quia  neque 
cum  Domiiio  fuerat  conversalus,  a  quoesscl  inslru- 
clus  ;  ticc  cum  aiiquo  aposioloruin,  qui  Duniiuum 
iu  rarne  vidcranl,  ut  exempln  doctrinoi  eorDui  pi  x- 
dicaret  gaitibus.  Ul  ei-go  ab  ecclesiis  llebiaeorum, 
sed  el  ueterorum  per  oTbeiu  fideilum  hanc  suspicio- 
neni  auferrel,  idcircu  sicut  ct  supra  dlcluro  est  con- 
tulil;  conlulit,  inquam,  ne  modo  curreret  vel  ollm 
cucurrisset  in  vacuuin,  idestsinc  fructu  reinuiiera- 
tionis.  Per  hoc  eniin  constarel  quia  llli  quibus  pr»- 
dicabal,  aut  prxdicavrrat,  mercedem  habiiuri  non 
essenl,  si  nec  remuneratloneni  e\  sua  prscdirutione 
consccuturus  esset.  Vel  quotl  ait,  ne  forTe  tn  vacuum 
'  currerem  (iii^cururr(«5ent,  quasi  per  interrogatlonem 
diclum  poiest  intelligi,  ad  increpallonem  eoruin  qui 
hoc  suspicabantur,  ut  binc  appareat  cuin  iion  in 
vacuuaicurrerc  vcl  cuouriisse,  quiajam  auesiaiione 
caaerorum  cooiprobatur  uibU  ab  Evaiigeiii  veritale 
dissciilire. 

I  Sed  neque  Titus  qui  mecum  erat,  cam  esset 
I  geiitilis,  coinpuUus  est  circumcidi,  sed  propier 

<  subinlroducios  falsos  fialrcs,  qui  subinlroieruirt 
c  eKploiarc  libertateni  nosiram,  quain  habemus  in 
(  Cliristo  Josu,  ut  nos  in  berviiuiem  redigerent. 
(  Quibus  iieque  ad  liuram  cessimus  subjeclioni,  ut 

<  verilas  Evaiig.-lii  pernianeal  apud  vos.  > 

Non  soluin  Evangelio  mco  nibil  addidenint,  scd 


illi  dixerunl  suum,  millaque  in  noslris  scmeniiis  j)  neque  Tiuim  circuincidi  fecEnini.  Cuni  enim  ine- 

repcrla  est  dissonantia.  Proptcr  hoc  inci'pil  totuin, 

ut  per  hoc  Galatas  relraha»  a  circumcisionc  elcar- 

ttalibus  cseremoniis,  quandoqiiidein  sua  praHlicaiio 

non  dlsscntil  a  doctrina  ipsorum  aposloloruin  ;  ct 

Tilusqui  cral  prxf.ens,  noii  fuitcircuiiicisus,  quain- 

vis  cssel  gcntills.  Tunc  eiiini  et  isll  noii  dcbejit  ulte- 

rius  diibitare,  quanduquldca)  nec  ccclesiae  Juda^- 

ruiii  qiiidquain  pnlueruiit  ci  coiiferrc.  Ideo  namque 

fecit  hana  collationeni,  quia  de  coelo  post  asccnsio- 

neni  Domlni  vocalus,  nisi  inveniret  in  canie  apo- 

slolos,  quihus  communicando  etcum  quilius  Evan 

gelium  conferendo.  ejusdem  esse  soclouiis  appare- 

ret,  ecclesia  illi  oinnino  noii  crederet.  Undc  nunc 

necesse  fuii,  ut  banc  coilatioiiem  Galalis  dubilan- 


cuin  essct  in  illa  collalione,  et  esset  geiilibs,  id  cst 
sicut  nalus  fuerat,  iii  praputio  manciis,  non  est 
compulsus  circunicidi,  id  e£t  nulla  ratio  veriialis 
potuil  ibi  a  quoquani  profcm,  ob  quaro  ipse  vel 
alius  cogereiur  circumcidi.  Ei  ne  putciis  quod  apo- 
stoU  volulsseni  illuiii  coinpollerc  iit  ciicuiiicidere- 
lur,  et  ille  conira  voluniateui  ooruin  permansisset 
incircumcisus,  sciaiis  quia  iinn  proplcr  aposlolos 
vcl  seiiiores  dlxi  compulsiis,  sed  propier  sHbintro- 
ductos  falsos  fratres ,  qui  intus  quo  coniercbam 
Evaiigsl  uin  meum  subiuhoicnim  esplorare  liberta- 
lem  iio^tram,  qua  per  Cliristum  ab  omni  scrvitute 
Ifgis  sunius  absnluti,  vel  qua  ex  libero  arbitrlo  vo' 
luiiiarie  sci  vinius  Deo  noii  tiraore  poenx.  Ad  boc, 


1141 


COMMENT.  fN  EPISTOLAS  PAXJL1.  —  LN  EPIST.  AD  GALAT. 


iUi 


inquam,  suliintroierunt,  ut  veibis  ct  ilisputalionitus  A  rentur,  fuerint,  sive  piscatores  sive  telonarii,  sive 


stils  ad  carnales  obscrvantias  corain  otnnibus  qu! 
aderant,  nos  cogercni.  el  sic  a  libeitafe  gratiae  in 
serviMem  legis  rtos  redigcreni.  Quibus  neque  vcl  ad 
lioram  voluimns  ccdere,  ut  snbjiccremur  servituli 
legali,  Sfld  viriliter  iilis  restitimus,  ul  verilas  Evan- 
gelii  qaae  omnem  lionilneni  absque  legis  operibus 
per  fidem  el  opera  ciiaritatis  posse  saivari  docet 
permaneat  apud  vos,  si(  ut  pr<edicavi  vobis.  Insidia- 
bantur  Aposiolo  fratres  falsi  isti,  explorantes  si 
viderenl  euni  iti  aliquo  vcl  circumcisioiii  vel  csteris 
carnalibus  observantiis  acqniescere,  ut  redigcrent 
ciiin  in  serviluiem,  id  estul  jam  in  circumcislonem 
eos  revertere  eliam  ipsius  Pauli  exeniplo  vel  atte- 
stationc,  taiiquam  saluti  nccessariam  praedicarenl. 


illiteiati,  mhil  interesl  mea  veriiatevol  inea  sciUi-ri- 
lia,  quia  noii  loquor  secundum  lllud  quod  anlea  fue- 
rant,  sed  setundum  id  quod  tuiic  eianl.  PriBiiiis- 
Sum  erat,  ut  veritas  Evangclii  permancalapud  vos; 
et  ad  lianC  veriiatem  respicere  videiur  quod  nuiic 
dicitur,  niliil  mca  interesi,  id  ost  iiiliil  a  mca  veri- 
tate  dislal,  qualescuiique  illi  quondam  fuerinl.  Rc- 
lert  et  inierest,  bsec  duo  verba,  solentcuni  geiiitivis 
et  possessivorum  proiinniiniim  ablativis  construi. 
Vel  etiam  sine  interpositioiie  poiestlegi.  Qiii  ab  liis 
videbanluresse  aliquid,  Petrus  sciiicet  aiqiieJoaii- 
nes  et  Jacobus,  niliii  mea  vcritate  vel  mca  sententia 
interest,  qiialcs  fuerint,  id  esl  nibilsccundum  uieam 
senlentiam  differt,  quales  loco  ei  scientia  quondani 


Titnm  ergo  cirrumcidere  noluit,  ne  darct  illis  occa-  15  fuerint,  sive  nobilcs,  sive  igiiobilcs.  Non  aliis  apo- 

sionem,  qui  sine  ul!a  circumcisionc  dicebanl  cre- 

drtites  non  posse  salvari,  et  ad  deceptionem  gentium 

hoc  eiinm  et  Paulnm  Scniire  jactabant.  Alibi  vero 

Timotlia!um  propleiea  circumcidit  (.4c/.   xvi),  ne 

Judisis  et  maxime  cognationi  ejus  maternse,  qnl  ex 

gentibus  in  Christum  criedideranl,  videicniur  sic 

detestari  circumcisionem,  sicUl  idololatria  detcstan- 

da  est,  cum  illam  Dcus  fleri  praiceperit,  hanc  Sata- 

nas  persnaserit.  Habebat  itaqne  Apostolus  banc  in 

Chrisio  Uberiaiem,  et  faciendi  circumcisionem  et 

non  faciendi,  ui  tistenderet  illa  sacramenta  nec 

tanquam  sacrilega  dftbere  damnari,  nec  tanquam 

neccssaria  debere  appcti.  El  hanc  lihertatem  sub- 

inlraverunt  explorare  pr*dicii  caliimniatorcs,  scire 


stolis  derogat,  sed  qiiia  Galalse  alios  aposiolos  ulii-a 
modum  magnilicabaiit,  huic  eos  pi:eferentes,  atqne 
ideo  aiiciorilatem  Iiujus  viliorem  habebanl,  ostendit 
se  asqualem  csse,  et  doclrinam  ab  eis  iion  atcepisse, 
Nihil  iiiterest,  quales  olim  fucrint,  quia  Deus  non 
accipit  personam  liominis  {Lev.  xix;  Deul.  i,  xvi; 
11  Par.  XIX ;  Job  xxxiv;  Prov.  xxiv;  Sap.  vi;  Ecct, 
XXXV  et  xLii),  id  est  non  eligit  digniiatcm  vel  no- 
bilitatem  alicujus  person.ne.  Nam  nie  neque  despe- 
xil  Ideirco  vel  inferiorem  jiidicavit,  quia  novissi- 
mus  veiii,  inio  parem  lllis  omiiiiio  inoustiavil.  Nam 
iili  priares,  r/»i  videbantur  esse  niagiuim  uliquid,  ni- 
liil  contulerunl  milii  dc  scieiilia  prxdicationis;  sed 
econira  fiiit,  id  esl  ego  illis  contuli,  quia  prius  fue- 


voliiiles  an  facerel  in  Tito  quod  feceiat  in  Timo-  C  rant  ccrti  se  bene  pra;dicasse,  et  carnales  obser- 

vanlias  debere  destiui;  sed  niinc  facii  snnt  eertio- 
res,  mc  non  ab  ullo  moi  taliuni,  scd  ab  ipso  Christo 
doclum,  auJiciitcs  idem  piifidicaie.  Niliil  mihi  con- 
tulerunt,  sed  ecoulra  cnm  viilisseni  qiiod  evumjelium 
prwpuiii  crediliim  esl  milii,  sicut  Petro  evangeliuiu 
circumcisionis,  id  est  quod  Dominus  evangelicam 
doctrinam  Sicul  lldeli  dispensatori  creilidit,  ut  prae- 
piitlalis  geiitibiis  evangelizein,  qucniadmodum  Peiro 
consiitMcrat  pi*dicare  popiilo  circunicisionis,  dex- 
Iras  ^ocietatis  mihi  dederiiiit.  El  vere  mihi  est  cre- 
diiuni  sieut  Petro  Evangelinm,  quia  qui  Petrum  fe- 
cit  aposloUim  circuincisorum,  feeit  et  me  apnsioluin 
gcntiuiu.  £t  hoc  est  :  Nam  7111  operaiiis  est  Petro, 

id  cst  ad  honorcin  ct  auxiliiim  Petri,  sublimuiido 

I 
eum  in  upostotalum  circumcisicnis,  id  est  Judalci  po- 

puli,  tum  per  pia;dic.ilioneiii,  liini  per  niiraculoruni 

osieiisionein,  operatus  est  ct  niilii  virtutes  miraculo- 

runi  atqne  diversas  gratias  et  cloquentiani  validae 

p!a>.dicalionis  intcr  gentes.  Hic  ostundunlur  isti  duo 

priiicipales  apostoli  ad  satutem  duorum  populoruin 

fnisse  eiecti,  Pelrus  ad  Jud;eoruni,  Paulus  ad  geii- 

iiuin.  El  rum  pro  ceno  cognovissent  gratiam  apo- 

stolalus  et  sapientiiB,  qua;  miiii  a  Cliristo  data  esl , 

Jacobns  el  Petrus  et  Joannes,  qiii  vi'kba}itur  esse  co- 

lumnce,  id  est  ererli  cl  fortes  ac  immobiles,  atque 

roboianies  nHilliludiitem  aliorum,  ct  continentos,  ac 

susteiilanlcs,  dcderunt  milti  et  Barnabtv  dexiras.  Ja- 

cohus  Uoc  loco  ponilur  ante  Petrum  et  JoaDaeoi, 


theo,  ut  jam  exeinpio  ejus  circumcisioiiem  omnibus 
necessario  faciendam  praedicarent. 

I  Ab  liis  anlem  qui  videbanlur  esse  atiquld  qua- 

(  les  alii|inuido  fuerint,  nihil  mea  interest.  Deus 

I  eiiini  peTsonam  Imminis  iion  accipit  (Rom.  u ; 

<  Ephes.  VI ;  Colos.  iii ;  Act.  x ;  Jatoh.  li ;  P^ff.  >). 

Mihi  enim  qui  vidcbanlur  csse  aliqnid,  nihi!  con- 

inlerunt.  Sed  econi.ra,  cam  vidissent  quod  credi- 

luin  est  niibi  evangelium  pr3;putii,  sicut  Petro 

circuincisionis  (qui  eiiim  operatus  est  Pctio  in 

aposiolatu  drcuincisionis,  operatus  est  et  milii 

iiiler  geiites)  et  cum  cognovissent  graliam  quK 

dala  est  mihi,  Jacobns  ct  Cephas  ei  Joannes,  qui 

videbantiir  columnse  esse,  riexiras  dedcrunt  mihi 

ct  Barnaba;  soC;eiatis,  ut  nos  in  genics,  ipsi  au- 

I  lem  in   citcMincisioiicm;  taiilum,   ul  paiipciuin 

i  ittcmores  essemus.  Quod  eliain  sollicilus  fui  id- 

«  ipsum  faeere,  » 

Contuli  quidem  Eraiigelium  cum  apostolis  et 
aliis  senioribus  qi;i  e-rant  in  Jerusalem.  Scd  tamen 
illi  qui  videbantur  esse  oiiqmd  ab  his  (lieroso- 
lymilanis.  id  cst  aliciijiis  maima!  digniiatis,  niliil 
jnihi  contiilcrniil.  lloc  videtur  de})iiisse  statini  di- 
cere,  scd  facit  inieipositionem,  velul  siquis  ei  di- 
cerel  :  Tu  dieis  qnia  viJebaiiiur  esse  aliquid,  imo 
nihil  erant,  quia  pisratori^s  et  idiot;B  fneraiil.  Et  ad 
hoc  qnasi  respondcl  :  lȣ>cia  tunc  erant  aiiquid. 
Nain  quatei  atiquando  priusquam  a  Chrislo  voca- 


1143 


HERVEl  BLRGTOOLENSIS  MONACIH 


11 U 


proptcr  primatum  snura  quem  liabebat  in  Jerusa-  A  decrclum  erat,  ne  g?nles  cogerenfur  circiimcidi  vel 


iem,  ubi  eral  cplscopus.  Dexteras  nobis  Jeilcrunt 
Sflcietatis,  i(\  cst  signiim  socialis  amiciiiae  el  iligni- 
tati.t  a|ioslolicx,  qiiod  nh  liis  (jii»;  ipsi  didiceranl,  in 
nullo  (Jiscrcpabanius.  Siciit  cnim  invicem  osculari, 
sigiium  est  pacis  ac  ililcctioiiis,  ita  et  jungerc  dexle- 
teras.  Sociciatis  dico,  ila  dccret*,  ut  iios  in  gentes 
iremus  praidicare,  ipsi  vero  in  circiimcisioiiem ;  et 
illi  essent  pailicipcs  bcnclieii  qtiod  agerfinus  in 
Conversione  genlilium,  nos  [uc  siiiiiliter  esspiims  sn- 
cii  remunerationis  ipsonim  pro  conversiflue  Jud*o- 
vum.  Licet  Paulus  (lioal  Barnabam  scciiin  csse  rc- 
cepMiin  iii  sociclato  aposlDloriim,  non  lanicn  sibi  di- 
cll  essc  a}i)uaieiii  in  pnciiicaiione,  qiiia  ipse  i^st  do- 
ctor  geniitim,  qui  sccundiim  majcivm  partcm  illas 


jiidai/arc  {Act.  xv).  Tuac  cnim  scriptum  esl  •.Vin- 
lus  aiitciii  et  Barnabas  demoral:ai:lur  Antiochia;, 
docentcs  ct  evangerrzanles  cum  aliis  phiribiis  ver- 
bum  Domiiii  (ibid.)  Et  co  tempore  Peirus  intelligi- 
lur  supervenisse,  et  qiiod  niinc  Paulus  narrat,  fecisse. 
Nihil,  inquit,  milii  in  Jeriisalem  conlulerunt  Petrus 
et  alii,  sed  cum  retiissct  Ceplias,  id  est  Petrus  Antio- 
chiam,  cgo  illl  contiili.  Vel  ila  :  Non  sulum  in  Je- 
lusalem  ego  coniuli  Petro,  sed  etiam  in  Antiochia. 
Nam  renliii  ei  in  faciem,  id  est  non  in  absentia 
(jjus  figo  deiogavi  illi,  sed  ante  cum  veniens.  aperte 
coiilradifi  ei,  et  libeie  ejim  reprehendi,  quia  repn- 
hensibiiis  erni,  id  Pst  dignus  reprehensione.  Nam 
prius  qiiam  venirent  qiiidam  Judaenrum  o  Jacobo  de 


CDuvcrlit  a   Jerusalem   us(|iie  in  lllyriciim,  pr;iedi-  B  Hierosolymis   Antiochiam,    edehat   cum   conversis 


caiis  por  ciicuitiim,  ac  dtniide  iion  soiiim  usf|iie  Ro- 
niam,  sed  eiiam  ii.sqiie  iii  Hisp:jniam  {Hom,  xvi.  Ha"c 
omnia  valent  ad  comtnendaiionem  su;t;  auctorilatis, 
eteliam  ad  intenlioneni,  iit  eos  icvocel  a  citcumci- 
sione  et  legis  servifule.Nihii  contulerunt,  scd  ctiaiii 
arro^aveniiu  tantiim,  ut  essemus  memores  paupentm 
qui  erant  iii  Jeiusalem,  el  pretia  rerum  suainim  pro 
Clwisio  posueiaiit  axl  pedes  aposlolorum.  (Acl.  ii). 
(JHoH  etiam,  i.l  est  liabere  niemoriam  corum  ct 
iniiiere  cis  alimoiiiam,  cgo  sollicitus  fui  faccre  lioc 
ipstm  studiose  complcns.  Ilecte  Pauliis  ul  ab  obsei- 
vaiitia  legis  Cal.nlas  rovnearcl,  pimdiitam  Evangelii 
sui  coliationem  iiieiiioiavit :  qiiia  idcirco  luiic  in  Je- 
riisalein  ascenilil,  ul  audiiet  quid  de  le^is  observan- 
tia  priorps  aposvoli  seiitiretii.  Uiide  Liicas  relei  t  de 
Pauloet  Rarnaha,  quia  morali  suiit  Aiiliochix  lem- 
pus  iion  inodicum  cum  discipiilis  (Act.  xv);  cl  qui- 
dain  desceiidenles  do  Judfra  (.loceliant  rralres.  quia 
nisi  circiimcidamini  secundum  niorem  Muysi,  iioii 
potestis  salvaii.  Facla  ergo  sediiioiie  noii  iniiiiina 
Pauloet  Bsniabue  adveisuni  illos,  statuerunt  iitdes- 
cenrierenl  Paulus  et  Barnabas  cl  quidam  alii  ex  aliis, 
ad  apostolos  et  piesbyteios  in  Jeriisalem  super  liac 
qii;«stione.  Ciim  autein  venisseiit  Hieiosolymam, 
tuscepii  siinl  ab  ccclesia  ci  apostolis,  niintiaiiles 
quanta  Deiis  fecisset  cum  illis.  Surre.xerunt  aulem 
quidaiii  dc  hnTosi  pharisseorum  qni  credidcrant, 
dicentes    qiiia  oportet  eircumcidi    eos,    praecipere 


gsntibus  absqiic  ulla  ciborum  diserelione,  ita  ut 
ncc  siiillas  cames  rcprobarcl ;  sed  posimudum  cum 
venisscnt  Judxi,  subtrabehat  se  a  convivio  eorum, 
ne  Juda;i  qui  noviier  ad  ndem  venerant,  el  adhuc 
legem  servabant,  scandaliiarentur  in  cibis,  quos  lex 
imifiundos  judicavit.  Et  non  ita  subtrahcbal  se  a 
geiiiiiium  societate,  ui  saltem- aliquotics  cum  itlis, 
ct  aliquoties  cum  Judsis  essel,  sed  et  amnino  se- 
gregabut  se,  id  est  seoisum  a  grege  genlilium  sepa- 
laiiis,  grtjgem  suuiu  cum  Judxis  faciebat.  Et  sic 
qiiadam  simulaiione  dabat  intelligi,  hanc  discretio- 
neni  ciborum  et  alias  carnales  observantias  esse 
iiecessarias  ad  juslificationcm;  gentilesque  conver- 
sos  ad  Christum,  noii  possc  Judieis  credentibus  ad- 
jungi.  Qiiod  quidem  pejus  erat  quam  si  fratres  scan- 
dalizarel,  quia  deterius  cst  veriiatem  ■  relinquerc, 
quDiii  pe.rmillcre  nasci  scandalum.  Ei  ila  segrega- 
bal  se  ac  scqucslrabai  a  grcge  et  a  cibis  gsntiliuin, 
faciens  de  uno  grege  duos,  cuiii  Chrisius  de  diio- 
Lus  uiiuni  fccissi  I,  (|uia  timctwt  iion  cibus  geiiti- 
liiini,  sed  Juil.cos  ijiii  ^raHt  ex  circumciiione,  ne  re- 
ciHlereiit  a  lide  el  siiiiulationi  ejus,  qiia  lingebal  se 
cibos  disccrnere,  et  genliliura  conversalionem  ab- 
hoiTcre,  consenserunt  cwleri  iudaii,  qiii  prius  erant 
ciim  co,  ac  removerunl  se  a  convivio  cl  gentilium 
consorlii),  ita  ut  Darnabas,  qui  eral  doelor  gentium 
et  genies  deberet  sinceriter  iiistruere,  uipnie  me- 
cum  ad  gcnlcs  missiis,  ducerelur  ab  eis  in  Ulam  ti- 


quoque    servare    legem    Moysi.    Conveiierunlque  D  mulutioiiem  Ju^aica;  comestionis  et  conversalionis. 


apostoli   (it  seniores    videre    de  verho    hoc,   etc. 

1»  hoc  conventu  facta  cst  pia;dicta  Evangelii  Pauli 

collatio. 

<  Cum  aiilcm  vcnisscl  Cephas  Anliochiara,  in  fa- 
ciem  oi  restiti.  qiiia  reprehensibilis  erat.  Prius 
eniin  quam  veuireni  quidam  a  Jacobo,  ciim  gun- 
tibus  edebat;  cuiii  aulem  venisscnt,  sublrahehat 
el  segregabal  sh,  timens  eos  qui  eit  circumcjsionc 
eranl.  El  simiibilioiii  ejiis  conscnserunt  caeteri 
Juda;i,  ita  iit  ct  Bariiabas  duceretur  ab  eis  iii  il- 
lam  simulatiouem.  » 
El  hoc  faolum  cst,  poslquam  Paulus  et  Barnabas 

8  supradicto  concilio  cum  Juda  el  Syla  rcversi  suiit 

Autochiam,  ferenles  epistolam  apostolorum,  in  qna 


Dixerat  laiiien  Pelrus  in  supiadicto  aposlolorum  el 
scniorum  convenlii  :  «  Qiiid  lentatis  imponere  jii- 
gum  supcr  cerviccm  discipulorum,  qiiod  neqiie  pa- 
trcs  nostri,  neque  nos  porlare  poiuimus?  Sed  per 
graliam  Domiiii  Jesu  crediinus  salvari,  qucmadino- 
riiim  el  illi  {Ac...  xv).  ►  Bene  cigo  sentiebal  de  abo- 
litionc  legis,  sed  simiilavit  pro  timore  Jula;orum, 
ne  oceasione  gentium  a  lide  recederenl,  et  sie  pci'- 
deret.  suum  gregcm.  Simulavit  aulem  ct  Paiilus  pro 
siinili  metu,  quando  Tlmothe,um  eircumcidil  {Att, 
XVI),  ct  coiiiam  more  Nazara^i  nutrivil,  qiiam  in 
Ccnchrcis  rasil  (/lct.  axi),  vel  quando  purilioaliis  iii 
ttmiplo  sacrilicium  oblulit  {Aci.  xvili).  Petrus  ergo 
utpotc  Judxoruin  apostolus,  saluti  Judsoruui  pro> 


tU5  COMMENT.   IN  EPISTOLAS  PAULI.  -  l\  EPIST.  AD  GALXT.  1146 

videbal  in  hac.  simiilalione,  limens  ne  si  corani  Ju-  A  Con.siat  cnini  liiinc  Cephnm,  qni  mler  Jacohum  cl 


doeis  coinmiines  cibos  ederei  ciim  gentihns,  illi  pi«- 
(Heationem  ejus  rcspuerent  et  a  fide  disrederent. 
Ideoque  permittebat  adhiic  illis  ut  facerent  circum  ■ 
cisionfin,  caterosque  ritiis   legis  observarent,  et 
ipse  cum  eis  ex  parte  servabat,  ut  puulatim  ees  ad 
fidem  ei  ad  Evangelii  puritateiii  all  ceret.  F.t  idcirco 
si  quis  genliliuin   circuincidi  vellet,    in   praisentia 
Judseorum  non   prohiberot.  Paiilus  aulem  magno 
(idei  ardore  succcnsns,  praccepta  Jegis  teneri  carna- 
liter  noiuit;  et  <|iii  gcnlium  crat  aposlolus,  circum- 
cisinnem  in  gcnlibiis  fieri  vetuit.  Etquia  Pelrus  ve! 
in  populo  circumcisionis  ndhuc  legis  consuetudinem 
Servari  volelat,  ut  gentes  conyersas  Judasis  inaequa- 
les  judicarentUi',  in  faciem  ei  restitil,  eumque  in 
hac  rc  fiiissereprehensibilem  diert.  Ethocejus  stu- 
diura  non  soluni  culpam,  sed  (quod  majus  estj  hypo- 
crisim  (id  est  simulaMoncm)  nominai.  In  qua  sirnu- 
latfone  Petrns,  utdictum  csl,  saluti  Judseorum  pro- 
■yidebai,  sed  saliiicm  gentium  negligebat.  Unde  Pau- 
lus,  gcntiuin  aposlolus,  el  de  saliile  gentiiim  solhci- 
lus.  Il)  laciem  ei  rcstitit.  Tpse  veio  Petrus  quod  a 
Paulo  ficbat  iiiiliter  libertale  charitatis  sancia;  ac 
beiiign»,  pietale  humiliiatis  accepit.  Atqiie  ila  rariiis 
ct  sanctius  exeniplum  posteris  tribuit,  quo  non  dc- 
dignarentur  m.-ijores  (sicubi  forte  recti  tramitcm 
Tcliquissent)  eliam  a  posleriorihus  corripi.  Nec  iO- 
lum  lunc  patienler  hanc  ivpreliensioneni  pertiilit, 
sed  eiiam  past  dum  secumlaiii  scnbeiel  cpisiolam, 
laudavil  epistolas  Pauli,  in  quibus  leprehensionem 
islam  lcgerat  (//  Pvt.  iii).  Certe  eiiim  nisi  legisset 
Paiiii  epistulas,  non  laiidassel.   Si  aulem  l^-git,  quia 
illic  ipse  reprehensibil  s  dlceretur,  mveiiit.  Amious 
■  fiigo   verilatis,   laudavit   ctiani  qiioH   reprehcnsiis 
cst,  atqiieei  el  lioc  ipsum  plncuit,  qiiia  in  his  nou 
J  lacuerat,  qiiic  aliter  qiiaiii  debueral  sensit.  Seqiie 
etiani  minori  fratri  ad  coiisensum  dedit,  tuncciiim 
?aiiliis  adhuc  erat  iniiior,  quamvls  n^uncsitaiqualls, 
atque  iii  eadem  re  factu.s  csl  sequax  minoris  sui,  ut 
ctiam   iii   lioc  prajirel,  quatenus  qiii  priniiis  eral  in 
aposlulatiis  culmiiie,  esset  primus  et  in  humilitate. 
lii  iiac  itaqiie  le  esl  in  Paulo  laus  jusia;  lihertalis, 
in  Pelio  sanclic  liumililatis.   Sunt  veio  noiinulli, 
qui  non  Petrum  aposlolorum  priiicipein,  sed  quem 


Jiiaiinem  posilusesl,  non  mino  emJoannevcf  Jacobo 
fuisse.  Quod  si  niilliis  Cephss  praier  «posiolum  Pe- 
tnim  invenitnr,  qui  Jacobo  ot  Joanni  valeai  leqiiari, 
faienrium  necessario  est,  hunc  Cepham  esse  cui 
ChrijUis  ait  :  «  Tu  vocaberis  Cephas,  qiiod  inler- 
prelatur  Petnis  (Joan.  r).  > 

•  Sed  cum  vidissem  quod  non  lecte  ambiilarent 
I  ad  veriiaiem  Evangclii,  dixi  Ceph»  coram  om- 
I  nibus  :  Si  tu  ciim  Juda>iis  sis,  gent  liler  vivls,  et 

<  non  Jiidaiee,  quomodo  genles  cegis  judai  are? 
€  Nos  iiaiiira  Judaei,  el  non  ex  geutibus  peccatores. 
«  Scienies  autem  quod  non  jiistificatur  homo  ex 
«  operibiis  leg  s,  nisi  pev  fideni  Jesu  Christi ;  el 
I  nos  in  Cliiisio  JeSu  credimtis,  iii  jiistificemiir  ex 

B«  firieChiisli,  el  noii  ex  operrbus  legis.  Piopter 
«  quod  ex  operitjiis  Isgis  nnn  justlficabitur  oinnis 
«  caio  (Bom.  m).  Quori  si  qucereutes  juslificari  in 
«  Chrislo,  invcnii  siimus  etipsi  peccaiores  niinquid 
«  Christus  peccati  minister  est?  Absil !  Si  enim 
«  qu;c  destriixi,  iterum  hsec  readificfl.  ppsevaiica- 
«  torem  me  constituo.  Ego  eoim  per  legem  legi 
«  inortiius  sum ,  ut  Dto  vivani.  Chrisio  confixus 
«  sum  criici.  Vivo  auicm  jam  non  ogo,  vivit  vero 
«  in  me  Christus.  Quod  autem  nunc  vivo  in  caritc 
«  iii  fide  vivo  Filii  Dei ,  qiii  dilexit  me,  et  iradi- 
«  dil  seipsuin  pro  me.  Non  ahjlcio  graliam  Dci.  Si 
«  enim  per  legem  justilia,  ergo  gralis  CLrislus  nior- 

<  tiiiis  e-st.  > 

,  Petrus  qiiidcm  c(  Bariiabas  simuiabant,  scd  ego 
'  solus  sineerilat  m  servans,  increpavi  publice  fictio- 
nein  eorum.  Vidi  eniiii  (|uod  iion  rccie  ambularent, 
id  est  non  utioque  pedc  pnri  er  incederent,  (juia  in 
iinn  claiidicahant,  quanlum  ad  gentes,  qiianim  sa- 
liitem  negligelant;  qiiaiilum  vero  ad  intentioncm 
bonaiM  de  saluie  Judaiorum  recte  ainbiilabaiit.  Quan- 
liiin  ad  genles,  non  lecle  ambulahant  ad  veriiatem 
Evangelii  tenendain  el  pnedicandam,  quia  per  hoc 
perib«l  verilas,  si  gentes  jiidaizarenl.  Verilas  quippc 
Evaiigclii  e,st,  ut  homo  juslificcliir  snla  lide  sine  ope- 
ribus  legis,  et  ut  omries  cibi  iiaiuraliter  muiidi  esse 
c  edantur,  atque  utdoctores  Ecclesi»,  nec  Jusieeruin 
ncc  geiitilium  salutem  negligant.  Ipsi  lallteragi'Lant. 
Sed  ego  aim  vidissem  quod  non  recte,  sed  fiexiiose 


dam  aliuii)  cjusdeni  noniinis,  qiii  a  Paiilo  repre-  D  ambularenl  iid  veiitaiem  Evang  /ii  servandam  el  do- 


hensus  csl,  aecipiunt.  Qui  si  verba  Pauli  sludiosiiis 
legissent,  ista  non  dicerent.  Dictiinis  etenini  :  Cum 
venissel  Petrus  Auiioehiam,  in  laciem  ei  restiti,  ui 
de  quo  Pelro  loquereliir  oslciiderei,  in  ipsa  naria- 
tione  prajmisii,  dicens  :  Qui  enim  opeiaius  esl  Pe- 
Iro  in  aposiolatiim  oircumcisionis,  operaius  esl  et 
mihi  iiiter  gcntes.  Patel  ergo  de  quo  Pelro  Paulus 
loqiiitur,  qiieiii  el  aposloliim  nominal,  et  nra^fulsse 
Evangciio  citcumcisionis  narrat.  £t  ne  quls  adhiic 
inhserendo  litterae  dicat  hunc,  quem  Paiilus  repre- 
Iiendit,  non  Petrum,  sed  Cephain  vocari,  quainvis 
Idcm  sil  ulriiii»que  nomen  ,  revolvat  quod  ibidcm 
priemisbiiui  est,  Jacobus  cl  Cephas  et  Joannes,  qui 
VidobaDtur  <?sse.  cidumn» ,  dextras  inihi  dcderuiil. 


cendam,  succensus  divino  zelo,  dixi  Cephce  coram 
onmjbus  ea  qii;e  seiiuuiitiir  :  Si  claiii  soli  Pelro  Pau- 
lus  isia  diceiel,  Ju.l»is  ct  geiitibus  nibil  proficerot. 
Ideo  cuncii.s  audicntibiis  dixit,  ut  cunctis  proficeret. 
fdcirco  voliiit  non  timidc  obtcgere,  sed  firieiiter  as- 
serere,  qiiod  euin  parilersentrre  jam  iiovoral,  sive 
quia  Tivangermm  ciim  co  contulerat  {Acl.  xv),  sivo 
(juia  inCornelii  vocatione  etiamdivinituseumde  hac 
re  adinoniium  aeceperat  (Act.  x),  sive  quia  ante- 
quam  ilh  qiios  timebat  venissent  Antiochiam,  cum 
genllbus  eiim  discumbentem  videiat.  Non  ergo  lunc 
cum  quid  in  ea  re  verum  essel  docebat,  sed  ejos 
simnlationem  qiia  genies  exemplo  suo  judaizare  co- 
gtiiet,  argucuaL  Si  tu,  inquil,.ct(m  sis  JudauSfVi-' 


1147  HERVEI  BUUGIDOLENSIS  MONACHI  H48 

vU  gentitiler,  id  cst  indiscrete  cibis  omnibus  uleris  A  caiorei,  id  esl  si  accedentes  ad  lumeii  Christi,  vidi- 


itnllumque  lioinineni  tepuisns  imm<induni,  el  non 
laduice,  id  est  iion  cum  ciboiuin  discrelioiie  sicut 
Judiei,  quumodo,  id  est  qua  raiione,  qua  ulililale, 
Citgis  exenipio  tuo  genles  judaizare  ?  id  est  Judaeoruin 
rilum  sequi  iii  discrelioiie  ciborum  et  receptione 
cariialiiim  observanliarum,  duin  te  ab  bis  segrega», 
eo  quo  oiiinem  crcaturara  Dei  bouani  esse  credunt, 
et  «iiie  lcgis  ohservaiilia  per  Evaiigcliuin  jusliHcari 
quir:inl?  Tu  <jHi  naluraliler  Jud*«s  cs,  reliqiiisti 
judaizare,  ct  gentes  cogis  judaiiare?  Tu  qui  Judsiis 
eras,  JuJaismum  deseniisti,  et  hi  qiii  nunquam  fue- 
luiit  JudaM,  assuinenl  Judaismum?Non  vivis  Judaice, 
id  est  noH  servas  Judaiciim  iiioi-eni  in  tuo  victu,  (|uia 
Bcis  iiibil  utiliialis  ibi  esse.  Quoiiioiio  ergo  nunc 


nius  in  eo  tencbras  peccalorum  nostruruin,  quas 
prius  ca;ci  vidcre  non  poieiamus,  et  si  aJ  subtilem 
regulam  justilise  Cliristi  propinquautes,  iit  ad  eam 
diiigamur,  animadverlimus  Jerormein  tortitudineiQ 
injustilix  nostrx,  qui  nos  antca  reclos  arbiuaba' 
niur,  nunquid  ideo  Christus  jiobis  minister  est  pec- 
coii,  id  eU  nunquid  idcirco  coose<[uens  est,  ut  Chri- 
stus  minisliet  nubis  peccatum,  qui  lollit  peccala 
luuiidi  (Joan.  i).  Absit  hoc  a  Gdeliuni  cordibus,  iit 
Chiisium  puleiit  alicui  ministrare  peccalum  ,  qui 
pro  abulilioiie  peccaloruin  nostrorum  senielipsuin 
obiulil  sacriflcium.  Nain  ct  albiuid  deformc  latct  iii 
tenebris,  sed  iii  ladio  solis  evidenler  apparet,  nec 
tamen  soi  dcrurmilaleni  iilam  operaliir.  Sic  et  Ju- 


gentes  cogis  juJaizarc,  qux  omnia  ([Uiu  videnl  in  B  ^lxi  qui  se  juslos  auiea  puubaul,  illu>>U'ati  lumiue 


te,  putaiit  saluti  neccssaria  esse?  Vere  non  debent 
judaizaiti  geiilcs  quia  iiiiiiqiiam  juslilicaieiitur ;  et 
vere  nunqnani  Justilicareiilur  judaizaiido,  quia  ncc 
iiAsqui  iKituialiler  sumiis  JuJa^i,  poluiiiius  uiiquara 
juJaizaiido  justilicari,  ideoque  diinisiiniis  legcni,  et 
coiifugiiniis  ad  liJcm.  £t  lioc  est  :  Nos  naiura  su- 
niusJudiei,  iii  esl  noii  proselyli,  sej  geiierc  sunius 
Judici,  ex  seuiine  Abrabse  piodcuiites,  ei  legein  Dei 
Iial>cnte8,  et  non  peccatores  ex  genlibus,  id  est  noii 
ila  peccalores,  ul  omncs  gentes  idololatr.TC  cl  im- 
iDuriJ».  Peceatoriim  eniui  iioinen  gcnlilius  iinpo- 
suerant  Judxi  Jan)  velusta  quaJam  superbia ,  tan- 
quam  Ipsi  esseiit  justi,  vidcnles  feslucam  in  oculo 
alieiio,  et  iiun  tralH;m  in  suo.  Non  siimus,  iiiqiiain, 
ex  geiitilms  pec*alorcs,  a  cultnra  Dei  omiiiiio  re- 
moti  et  pcccalis  dediti,  sed  naluraiiter  Judxi,  id 
est  sub  divina  lego  tiulrili.  Sed  tamen  tcienles  quod 
non  jutlificalur  ullus  unquain  liomo  ex  operibus  leyis, 
sive  Judxus,  sivc  gejitilis,  uisi  per  fidem  Chrisli,  quae 
carnales  observanlias  aufert,  et  spiritaliicr  impleri 
legein  facit,  ut  nos  credimiis.  Opcra  suiit  ex  graiia, 
sed  non  ex  opcribus  gratia,  quia  ipsa  piima  cst,  cx 
qua  impctraiiliir  cxtera.  Ideo  nultus  aliqiio  modo 
justiflcari  valet  ex  operibiis,  ni^i  per  lidem  qiix 
procedit  ex  gratia.  Qtiod  scienles,  el  iios  quoqiie 
Jud%i  sicul  geiites,  in  Christo  Jesu  positi  crcJiiiius 
in  ipsuni,  ut  JustiOcemur  ex  lide  Cliri«li,  per  di- 
viiiam  gratiam,  el  nun  rx  operibus  legis  per  vires 
oostras.  Propler  quod^  id  est  quia  iios  Judxi  ne- 
quimus  ex  lcgis  opctibus  Justilicari,  qui  e\.  liis  es- 
se«)us  Juslilivati,  si  quis  inde  possct  Jiigliricari,  ex 
operibus  legis  cariialibuifi  non  justificabiiur  omnis 
caro,  id  est  nullus  in  carne  vivens,  cunscquetur  per 
La;c  justitiam.  Dixit  superius  JuJreos  noii  csse  cx 
geiiiibus  peccatores,  et  (Kist  subjecit  quod  cliaui  ipsi 
justificeiitur  ex  tiJe  Chrihti.  Omiiis  aiitcm  qui  Jiisti- 
licatur,  iiijiistus  erat,  id  est  pcccator.  Videlitr  autem 
fortassis  alicui  niale  intelligcnti,  quod  Clirisius  Ju- 
daeis  nd  se  venienlibus  pecoata  prius  rainislraivl,  ut 
eos  pertidom  et  gratiam  siiani  po^l  niodum  justili- 
caret.  Et  hocestquod  dicitur  :  Noii  sumus  ex  gen- 
libus  pec«Jlores.  Qsiod,  id  cst  sed  si  quwrentes  ju- 
tti/icari  in  Clirislo,  iimiili  sumus  eliain  iios  ipsi  pec- 


C  i 


Chrisli  viderunt  deformitates  culparum  suarum , 
quas  Cbristus  eis  non  luiiiistraverat  ut  faccrent, 
scJ  osteiiderat  ut  agiioscerent  ei.  corrigerent.  Vel 
jta  :  Ex  operibus  legis,  ut  dictuin  esl,  iiemo  jusli- 
fioibilur.  Sed  si  nos  Judxi  Iraiiscuiitcs  ad  Cliristum, 
ct  iii  illo  quiereutes  Jusiilicari,  qui  iii  lcgc  nequivi- 
niiis  Justitiam  adipisci ,  inveiili  gunius  eliHm  iios 
pcccatores,  sicut  ci  gcutiles,  quia  cogiiiiuin  cst  nos 
seinper  iii  corde  legem  transgressos  esse,  licet  eain 
servasseinus  iii  opcre,  nunquid  Chrislus  qui  inonuit 
ut  logeni  reliiiquereraus,  et  ad  se  ti°aiisiremus,  est 
minislei'  pcccaii,  ij  est  miuistrat  nobis  peccatum 
in  eo,  quiid  Jubet  ut  a  rigore  legis  discedamus,  et 
ad  graliam  veuiaraus?  Absit  ut  ipse  nobis  pcccatum 
n  hoc  ministraret.  Noii  est  ciiim  peccalum,  sic  re- 
liiiqiiere  legcm  vel  dcsli  ucre ;  sed  peccalum  est, 
rursuin  ad  eain  rcJirc  vel  eam  rea^ilicarc.  Nam , 
si  quce  deslruxi,  ul  carjialia  legis  opcia  qua;  jam  in 
uie  ct  in  aliis  evorti,  itfiuiii  hccc  rewdifuo,  id  est 
rursuni  statuo,  vel  per  siiuuiationem  ut  Petrus,  vel 
pcr  pi\cdicaiionera  ut  pseudoaposioli,  prwvarica- 
loiem  ine  consiiluo,  id  est  contra  ipsam  legeni  facio, 
qitae  se  determinaodatn  praaiuiitiavit.  Nain  per  au- 
cliiritaiem  legis  ipsaiii  legcui  diuiisi,  quasi  ei  mor- 
luus,  nullum  seiisiim  ejus  habens.  Et  lioc  est  :  Ego 
enim  per  legem  legi  mortuus  sum,  ut  Dee  vivam. 
Vere  enim  destruxi  in  me  opera  legis,  quia  suin 
inortuus  logi,  id  est  nou  vivo  Jam  in  operibus  legis, 
Q  nec  in  ejus  carnali  sensu;  et  ila  sum  moituus  per 
legem,  quia  ut  in  Christum  credereui,  lex  ipsa  mihi 
prxdicavit ,  et  de  sua  terminalione  ac  evangelici 
dogmatis  susccptione  coiumonuit,  dicciis  per  Moy- 
seii ;  prophclam  vobis  suscitabit  Doiniuus  Deus  ve- 
ster  de  fratribus  veslris,  taiiquam  mc,  ipsum  au- 
dictis  {Deui.  win).  Id  esl  pusiquam  Chiislus  vc- 
licrit,  noti  uiieriits  durabit  lev,  .sed  novam  Chri^ti 
doctrinam  audietis.  Vel  per  legejn  spiritaiiler  iiilej- 
lectam  moriuus  sum  legi  mex,  nc  carnaliicr  iii  ea 
vivam,  iion  niihi,  id  est  ut  voluiitalcin  Oei,  non 
mcam  iii  omni  vita  mea  faciaiii.  Quod  jam  possuiu 
quia  CJmsio  coiifixus  sum  cruci,  id  est  cuiii  Christo 
aflixus  siiin  crnci ,  socius  passionis  Cbiisli  ;  lioc 
esl,  cru\  Christi  exsliiiguil  iii  we  ardoiem  peccati, 


1149 


COMMEM.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  GALAT. 


IISO 


ne  jam  in  ine  vigcal ;  et  lig.1t  manus  mcas,  ne  ad  A  tiam  illoriini,  qui.i  ductrinam   ojiis  qux   tantis  aii- 


iilicituin  opus  extenJantur ;  et  pedes,  ne  ad  malum 
gradiantur.  Sum  quiilem  cum  Cliristo  crucilixus, 
SCiI  tainen  vivo  in  viriutibus,  id  cst  vigorem  bene 
opei-amli  habeo  jain  non  ego  ille  qiii  prius  jieccator 
erain,  sed  vivii  iu  tne  Christus,  id  est  vij;ct  ct  regnat 
in  me  Clirisii  novitas.  Crucifixns  sum,  sed  vivo,  sed 
jam  iion  ego  qualis  vixerani.  Nnn  ego  vlvo,  sed  vivit 
in  me  Chrislus.  Quod  esl  dicere  :  Ego  quidem  a  me- 
metipso  cxstincius  sum,  quia  canialiler  non  vivo, 
sed  tamcn  esseniialiter  exsiinctus  non  sum,  quia  iii 
Clirislo  spiritaiilcr  vivo.  Hoc  est  dicere  :  Non  est  in 
nie  jiisliiia  inca,  qu3e  ex  lcge  esl.  in  q\ia  pviBvari- 
caior  cffeclus  sum ,  sed  jusiiiia  Dci,  id  est  quse 
milii  ex  Deo  esl,  iion  ex  me.  Sic  quippe  in  me  'vivit. 


ctoritalibus  fulcilui',  deserueranl,  et  falsilali  pseu- 
doaposlolorum  credebaiil.  Unde  siibversioneni  iilo- 
ruiu  altondens,  prorupit  subilo  in  cxtlamatloneii), 
ut  exagilando  raagnitudincm  realus  illorum,  facilius 
revocare  eos  possil.  Qiiod  quidein  more  rhetorum 
videtur  facenj,  0  inquit,  Galalw  iiisemati,  id  est 
omni  sensu  raiionis  carentes  sicut  aninialia  bruta, 
quis  vos  fascinavil,  id  est  iivido  intuilu  licsit,  iion 
credere,  id  est  ut  iioii  credatis  evaiigelicje  veriiali? 
Ite  eniui  vera  insensati  estis,  qui  niortifeiam  siia- 
sionem  accipitis  cujuslibet  pseuiloapostoli,  qui  nul- 
iius  noniiniset  auclorilatis  est,  qui  in  populo  laiet, 
et  cujus  eliam  vocabuluin  igiioro  ;  meainqiic  doi  tri- 
nani  postponitis,  quam  a  solo  Dco,  noii  ab  Imiiiiiie 


non  ego,  sed  GlirisliiS,  «  qui  factus  est  nobis  sa-  ^  acccpi.  cui   apostoli  iiihil  novi  in  cnllationc  E\an- 


pientia  a  Deo  et  justiiia  et  saiictifiealio  (/  Cor.  i).  1 
Ego  jam  non  vivo,  sed  Chrislus  in  me,  id  cst  non 
facio  voliintaleiu  meani,  sed  ejiis  qui  babilat  in  me, 
scd  tamen  qitod  »vnc  vivo  in  corne,  id  est  quod  uon 
exsiinguor  in  cainis  igiie,  quod  in  corpore  positus 
bcne  possum  operari,  1«  [ide  wvo,  id  est  iion  per 
laboriosa  opera  legis,  sed  per  fldcm  Filii  Dei,  ciijus 
fides  Valere  poiesi.  «  Justus  enim  vivit  ex  fide 
{Habttc.  11;  Hom.  1),  >  qu^ndiu  est  in  corpore.  Et 
per  hcc Ciiiisti  lides  eflicientiiim  habct  in  me,  quia 
ipse  dilexit  me,  et  per  illain  dileclionem  tradidit 
ad  inoriom  pro  me  redimendo  seipsum  qui  latitus 
esl,  non  aliud  aiiimal.  121  propterea  ndn  abjieui  gra- 
lia  M  bei,  qui  ine  per  passionem  Filii  sui  libei-avit 


gelii  eonUilere,  sed  a  iiie  cerliores  facti  sunl.  Qiiis 
vos  fascinavit,  id  ost  respectu  invidix  vos  teiiello.s 
laesit,  dolensque  de  promolu  vestra;  perfectionis  ac 
fidei,  solo  livorc  nocuit,  sicut  aliqiiis  qui  solu  res- 
pect«i  dicitur  posse  rea  alierius  diminueie;  et  ita 
■vos  liventiaspectu  suolabefecit,  non  utcredalis  veri- 
tati  TUe£  pnibdicationis,  sed  falsitaii  sui  piavi  do- 
gmatis  ?  Vel  sicut  incanlaiores  fascinunt  et  deludunt 
homines,  ut  credant  vet-uni  esse  quod  falsum  est, 
ita  «escio  quis  fascino  suie  deceptionis  adeo  tos 
icicantavit,  ac  vcrbis  suis  immutavit  ut  falsitatem 
pro  )  veritate  lencalis.  Uiide  et  scripiuin  est,  quia 
fascinaiio  iiugneitalis  obscurat  buna  {Sap.  iv).> 
Non  crcilitis  veritali  sicul  insensati,  ame  quorum 


a  peccalis,  et  deiiil  veram  justitiam,  quoil  lex  facere  ^  interiores  oraios  Jeius  Cliristus  pra:scriptus  est,id  est 


non  poleiat,  id  est  non  qu*ro  pcr  lcgem  juslihcari, 
quod  cssei  abjicere  giallam.  Necdebeo  eain  abjicere 
quia  61  per  lerjem  jvsliiia,  eryo  Cliristus  gratis,  id 
csl  frusira  sine  causa ,  sine  uiiliiate  moriinM  esi, 
cum  absqne  morie  ejus  per  legem  juslificarentur 
observatores  lcgis.  Sed  non  frusira  moriuus  est, 
quia  nec  per  lesiem,  nec  per  aliain  rem  haberi  po- 
teral  justilia  quse  duceret  ad  salutem,  nisi  perCbri- 
Sti  moriein.Soquitur: 

CAPUT  111. 
*  0  insensati  Galala;,    quis  vos  fascinavit   noa 
«  credere  veiitati,  anie  quoruin  oculos  Jesus  Chri- 
•  slus  prxscriptus  esl  et  invobis  criitifixus?  Hocso- 


praeostcnsus  ci  pracnoiaius  a  iiobis ,  non  iii  labulis 
lapideis  sicul  K'x,  sed  ^  1  in  vobis,  id  est  in  cordibus 
vestris,  est  crari^tus,  quia  crux  et  pa&kio  ejus  qiia 
redempti  esiis,  erai  maxinie  intimanda  vobis.  Unde 
magis  dementes  estis,  qui  Chrisluin  vobis  prae- 
monsiratum,  pro  peeeatis  vestris  cnicifixum,  ne- 
gasiis,  non  credcnles  vos  ex  fide  posSe  justilicari, 
sed  ex  operibus  legis,  vel,  tales  olim  fuislis,  utante 
oculos  vestros  praescripius  csset  Jesus  Chrislus  cru- 
cifixus,  quia  ob  coinpuiiciiotiem  nieniis  habendam 
pingebatis  eum  crucifixum  in  locis  illis,  ubi  sera- 
per  eum  videre  possetis  et  memoria  reliuere.  Vel 
ita  estis  insensati,  quod  Jcsus  Christus  proscriptus 


«  lum  a  vobis  volo  disceie,  ex  opevibus  iegis  bpi-  p  est,  id  est  exba;redatus  ante  oculos  vestios,  el  non 


(  ritum  accepistis,  an  ex  aiwlilu  fulei?  Sic  sinlii 
1  eslis,  ut  cum  spirilu  cceperitis,  nunc  carne  con- 
I  sumnieniini.Tantapassi  estis  sinecausai  Sitamen 
<  sine  causa.  Qui  crgo  iribuit  vobis  spirilum  el  ope- 
«  ratur  \irtutesin  vobis,  ex  operibus  legis,  an  ex 
I  audiTu  fidei ,  sicut  Abraliam  credidit  Deo,  el  re- 
«  putatum  est  ei  ad  jnstitiam?  {Cen.  xv  ;  Kom.  iv  ; 
I  Jar..  \t.)  Cogiioscite  ergo,  quia  qui  ex  fide  sunt, 
I  hi  filii  sunl  Abrahae.» 

Fiiiita  nariatione,  in  qua  docuit  se  non  didicisse 
Evangelium  abliomine.ipsumqiicEvangelium  suum 
cuiii  apostolis  se  coiilulisse,  ac  deinceps  de  simula- 
tionc  judaizandi  Pelrum  reprebendisse  vcrtii  se  ad 
increpatioiiein  Galatarum,  et  foititer  aigiiil  demen- 


advertitis.  Illi  enim  dicebantur  pioscTipti,  qui  pro 
iacto  aliquo  in  exsilium  trusi,  baerediiate  et  patria 
privabaniiir.  Et  Galata;  cum  nd  Apostoli  praedica- 
tirtnem  credidissent  se  per  morlem  Chrisii  posse 
juslilicari,  facti  sunt  hxreditas  Chrisli,  quani  ipse 
sua  mone  de  diaboii  possessione  eripuit.  Sed  post 
ab  hac  fidereccdentes^ct  jusiificationem  in  operibus 
legis  qviserenles,  quantum  in  se  crat,  Cbrisium  ex- 
hajredabant,  sese  illi  subtiahendo.  Jesus  Chrislus 
proscriptus  est.  id  esl  damnalus  et  exliaeredatus  iri 
vobis  sibi  sublatis ;  ipse  dico,  crucifixus,  quod  cum 
pondere  legendum  est,  quasi  qiii  lam  charo  pretio 
vos  acquisivit  in  ha-.reditaiem,  patieiido  pro  vobis 
crucis  asperitalem.  Vel  duni  per  legem  Cbristiun 


m\ 


FERVEf  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


ilS2 


deseritis.  Christus  a  vopis  proscriptns  est,  id  esi  A  scd  seciindum  pr.nesens  tempus,  cuin  supra  pnwer- 


dunmalus  siciit  a  Pilato.  Ei  duin  insulTlcientem  cre- 
diiis,  a  cnicifixorii^us  non  diirertis,  vel  proscriprio 
damnniioniscjiis  qux  a  Pilatn  faoia  est,  ila  riiii  vn- 
bis  nola,  qiiusi  ante  vos  luisset  facta,  ei  in  vnbis, 
id  cst  iii  inlelleclilMis  vestris  crucifix  o  ejus.  iit  sci- 
retis  ((ualiter  facta  fuerii,  et  quid  coniiileril.  C.oiii- 
moverat  illns  per  pr#diciam  iiiciepalJonein,  el  niinc 
conseqiierler  prnbal  iUis,  qiiod  lex  nnn  esl  obser- 
vanda,  qiiia  non  ex  ea,  sed  ex  lldc  veniuftt  oinnia 
bona.  Qiiasi  dicat :  Licei  insensaii  el  fascinati  sitis, 
laiiien  hoc  solum  quod  dliliiriis  suin  volo  diicere  a 
fobis,  qui.t  lioc  tHiii  evidens  esi,  ut  el  sliilti  docere 
id  qiieant;  et  si  nihil  aliud  esset,  linc  soltiiii  siiflicc- 
rel  ad  pnibandum,  quod  lex  tenenda  iion  esl.  Cum 


iliim  posiierii.Ne  enim  ipsi  ad  primain  intermgatio- 
nem,  respondore  pnssenl.  Nos  adhiic  legis  opera 
non  feceramiis,  qiiando  Spiriium  sancluin  accepi- 
iniis,  sud  si  fecissen  iis  illa,  tiinc  majoreni  ejusdem 
spiriius  gratiam  accepissBmiis  per  ea  ;  idcirco  voluit 
ros  >nlerio«:ue  secundo,  qiiia  neque  nunc  respon- 
dere  pnssunt  se  e.\  operibus  accipere  spiritum.  Ac 
si  dicat  :  Nec  in  principio  ,  nec  nunc  aocepislis  ex 
lege  Spiritum  sanclum,  scd  ex  fide.  Et  iia-pepce- 
pistis  cx  lide  Spiritum,  sicut  per  lidem  Abraham 
pcrcepit  jii^tiliam,  qui  credidil  Deo  promittenli,  e( 
reputatnm  est  ei  adjustiliam,  id  est  cx  fide  justifica- 
tus,  id  esl  nbsqr.e  legis  operibus  ,  qiiia  credere  est 
rausa    siinicions  jiistificaiidi.    £t    quaiido   quidem 


constal  qund  Splritiim  accepistis,  docete  nie  utriim  B  Aliiiiliam  ex  file  jiislificaliis  est,  ergo  cofjnoncite,  iJ 


accepisiis  liunc  ex  opcribus  legis  quK  iinndiim  fe- 
ceralis,9n  ex  lide  qnani  a  me  aiiHistis.  Vel  ila  :  Pos- 
sem  til.  p  uribus  profundis  ar{;iinieniis,  sed  hoc  so- 
lum  qiiod  planum  esi,  volo  dlscerea  vobis,  id  csl 
volo  ul  respundeatis  inihi,  quia  vel  in  hoc  solo  satis 
apparebit  ji.stlficailoncm  non  ex  lege  esse,  sed  ex 
fide.  SpiriJum,  id  est  Spiritiis  saiicli  cliarismala, 
sicul  loqiii  diveisis  liuguis,  proplieiare,  iiifirmos 
tanarc,  c t  r:e.tera  Imjiismodi:  acrepistis  vos  diviiii- 
lus  ex  operihus  legis,  an  ex  audiiu  fidei,  id  est  uiruin 
accepisiia  Sp'ritum  ex  cainali  observantia  legis,  .in 
ex  fide,  qu:im  solo  aiidilii  preedicationis  siimpsistis? 
Non  puto  quo.l  dicatis  vos  hxc  spirltualia  dona  es 
operibiis  lcgis  acccpisse,  ciini  sciaiis  adhuc  legis 
opera  ttinc  niilla  fecisse.  Reslat  igiliir  tanlum  ex 
llde  vos  accepisic.  I^rius  ex  (ide  percepistis  chari- 
sniata,  el  nunc  ex  lege  quxrllis  jiislitiani?  Ergo  sie, 
id  est  tam  slulti  estis,  ut  cum  Spirilu  coeperitis,  id 
est  spir  laJe  inccepiiim  habucritls,  dum  charismala 
per  fidem  acceperilis,  iiuitc  carne  consummemini,  Id 
esl  carnali  convcrsallone  iii  nlhilum  redigamini, 
dum  bona  spiriiualia  vesira  pcr  legis  custodiaiii  an- 
nuHaiis.  Ciim  Spiritu  sancio  coepcritis  vel  spiriiua- 
Jiter  vivere,  vel  lcgeui  spliitalltcr  iiiielligere,  niiiic 
cariie,  id  esl  vel  cariiali  vita,  vcl  lege  cainaliier  in- 
tellecta,  consumniamini,  id  est  annihllaiuiiii,  amil- 
tendo  quidquid  habuistis  Et  iilco  siiie  cnusn,  id  est 
sine  ul  litate  vestra,  passi  estis  ab  adve  sariis  tanta. 


est  scilole  171(1«  qui  ex  pde  sunt,  id  est  quoruni  esse 
e.st  ex  (Ide,  /li  su/it  filii  Abralitc,  id  est  justi  ad 
cxoinplum  Ab.alix. 

I  Providers  aiitem  Scriptiira,  quia  cx  Ode  ju- 
«  stificat  genles  Deiis,  pixnunliavit  Abrahae,  quia 
t  bcnedlcentur  in  le  omnes  genles  {Cen.  xxii;  Ec- 
t  cle.  xtiv).  Igilur  qul  ex  fide  suiil,  benedlcensur 
I  ctim  tideli  Abraham.  Qcicunque  eiiim  ex  eperiotis 
«  lcgis  suiil  ,  sub  malcdido  siint.  Scripiiim  est 
«  eiiiiii:  Maledicttis  omnis  qui  non  permanse  i.  in 
I  nmiiibtis  qu:c  scrlpia    sunt  in  libro  legis,  utfa- 

<  clat  ea  {f)eui.  xxvii).  Quoniain  autcm  in  lege 
«  ii(>nio  jiislincauir  apud  Ocum,  manifeslum  est 
«  quia  jiisUisex  fide  vivil  (llabur.  ti;  Rom.  i).   Lex 

<  aiileiii  non  est  ex  lide  :  sed  qui  fecerit  ea,  vivetia 
(  illls  {Lev.  iviii).) 

Nuu  solum  juslitia  dattir  ex  fide,  sed  et  bcncdi> 
ctio,  quia  Scriptura  dixit  Abi'ah:e,  quod  <  gentes 
b  nedlceiitiir  iii  te,>  id  est  in  tii:c  fidei  conformitatc. 
Vel  ita  :  Dixi  quia  qui  ex  fide  suiit,  hi  sunt  filit 
Abraha-,  et  lioc  non  est  noviim  scd  annqtiltus  in 
Scriplura  notuiii.  Quia  Scriplura  ,  id  est  Spiritns 
sanctus,  vel  Moyses  Scriptviie  composiior ,  provi- 
dens.i.l  cst  oslciidens  esse  pruvisum  Iniige  ante 
qiiaiii  liciel,  qui'i  ex  fide  nnn  ex  legis  operibus,  ;us(i- 
fical  geiites  Deus,  pra;nuniiavit,  id  est  prxnuntiatum 
csse  reliilit  Abral.o',  quia  noii  lanluin  Jud.-ei,  sed  ct 
omiies  gentes  beiicdicenuir  iii  te,  id  est    iii  tiia  fide, 


id  cst  tam   inagna  et  tam   miilta  adversa    pro  fide  .,  ci  iii  Christo  qui  nasclturus  est  cx  te.  Bciiijdictio- 


tiienda,  qiiam  ntiiic  sponte  relinqitltis.  Non  »anieu 
afiipiiiando  h.nec  i!ico,  ne  iii  despcrationem  ca  latis, 
et  adhuc  profundius  in  harathriini  perditionisdemei- 
gamini;  scd  quia  iitrumque  esl  in  voliintaie  vcslra, 
dico  coiidillonabiliter,  qiiod  laiita  .adversa  pro  Cliri- 
Slo  paSTCslis  sine  caiisa,  si  tamen  siiie  cansa  li:cc 
passi  estis.  Sine  causa  cnim  passi  eslis,  si  in  lioc 
errore  pErsevcretis;  non  siiie  causa,  si  resipiscalis. 
Et  qiiando  quidem  ita  pordere  poleslis  oiiinia  boiia 
per  legis  ohs  rvanl  am,  ergo  Deus  qui  etiam  niiiie 
friJ>ui(  voi>i«  S;iiriliim  prophetise  el  sapionti:e,  alia- 
rumqiie  gral  arum,  (?f  0;>?rofnr  in  vobis  virlntes  lui- 
raculorum,  dal  vobis  iioc  f.T  cperibus  legis.  an  fx 
(Itlo  (|u&ii)  audislts?  Idem  inierrogat  ciiiod  superius, 


neui  lilc  iniplligimtis  Laplismi  consecralion^im  ct  in 
Lonis  opeiibus  justlficalionem ,  ac  perennis  vilx 
consccutionem.  Et  quia  hoc  ScripUira  pr«nuntiavit, 
igitur  illi  qiii  sunt  cx  fide,  id  cstqui  ex  fide  ccepe- 
nint  spirittialilpr  csse,  frcMCi/iccntur  cum  fideli  Abra- 
huin,  id  esl  benedlclioiiem  consequeniiir  ex  lidc, 
sicut  Abraha»)  pcr  fidein  csl  bencdiclus,  el  cuiu 
lanio  patrlarcha  sociabuntiir.  f!l  vere  qtii  ex  fide 
sunL,  beneriicfntiK,  nam  (|iii  Cx  operibus  lcgis  stint 
nialedicentttr.  Quicunqua  enim  svnt  ex  operibus  legis, 
id  esl  qii.Vrunt  justificari  ex  carnalibus  observantiis, 
sub  maledicto  sunt,  iit  neqiicanl  cvadcre  nisi  Chri- 
sto  liberante,  id  esl  merito  su:e  transgressionls  ob- 
noxii  sunt,  et   pnepacatt  malcdictioni   scmpiteroz 


1163  COMMENT.  IN  EPISTOLA.S  PAULL  —  IN  EPTST.  AD  CALAT.  1154 

iimnziionis.  Sic  enim  sniptiim  est  in  Deiitcroiioinio  A  gno,  eliam  Fdius  Dei.  Omnis  enim   dixit,  contra 


{cap.  .\xvii) :  Maledicius,  id  est  xterna  maledictione 
damuaius  erit,  omnis  qni  iion  permniiieril  assiduc, 
non  dico .  in  quibusdam,  sed  tn  ownibus  qum  scri- 
pta  sunt  in  libro  legis,  nec  ita  dico  ,  ut  vel  solum  in- 
telllgat  ea  et  velit  agere,  sed  ut  faciat  eo,  id  est 
«pere  compleat.  Qiiod  niillus  adimplere  valei.  Hoc 
est  .enim  <  juguin,  quod,  sicut  Petrus  ait,  neque 
pos,  ncquepatres  nostri  portarepoUiimus(Acf.  w).» 
Ideoquc  nullus  ab  hoc  maledicto  lihcr  esl,  quijugo 
legU  collum  supposuit,  ctauxiliuin  gratlx  non  qux- 
airii.  Ncino  enim  oinnia  legis  praecepla  unquam 
adimplei^e  poiuit.  Malediclits  crit,  qui  nmnin  illn 
non  /ecent ;  sed  tamen  si  qiiis  oa  feceri',  iion  inde 
justificahitur.  £i  hoc  csl :  Quoniam  in  leqe  nemo 
justifuaiur  apud  Deum,  qui  veritalem  inspicit, 
quamvis  apud  honiinesqui  ralluntur,  juslus  videa- 
tur,  mnnifesLum  est  ex  vcrbis  Habacuc,  qui  dicil 
quiaex  fide  vivit  jusius  (Hnbac.  n)  in  anima,  id  csl 
justificalur  e:<  iMe,  noii  e.\  lege.  Vila  enim  flnimx 
iiiterim  justitia  est,  donec  ad  visionem  Crealoris 
perveniat.  qua  perenniter  vivat,  et  hcec  justitia  e.\ 
lide  cst.  Jiistus  vivil  cx  lidc,  id  est  ex  eo  quod  cre- 
dit  oa  qiiae  non  videt.  Sed  lex  non  cst  ex  fide,  id  est 
nihil  mandal  credendiim,  sed  per  tiinorem  cogitad 
facicndnm,  dicons  qiiod  qui  fecerit  ca qnx  ibi  seripta 
siini.  non  piiiiieiur,  quia  non  esl  transgressus,  sed 
lemporaiiter  vivet  in  Ulis,  quaecarnHliler  est  opera- 
tus,  aliler  enim  pleclcreiur. 


haereiicos,  qiii  veram  Kedeinptoris  no  t  i  inoriera 
cranl  negatiiri,  et  insipienti  honorinceni  .%  illum  a 
morte  separaturi.  Qui  enim  scmper  bencdictus  est 
in  sua  jusiitia,  malcdictiis  nd  horam  lieri  dignatus 
est  propter  delicta  nostra  in  morte,  suscepla  ex 
pcena  nostra.  Maledictus  autem  non  a  quucunque. 
sed  a  Deo,  sicut  lex  loquitiir.  Nisi  enim  Deus  o  is- 
sel  peccatum  el  morlem  nostram,  non  ad  eam  su 
scipicndam  alqiie  delendam  FHium  sutim  mitterel. 
Quid  ergo  minim  esl,  si  maled.ctum  esl  a  Deo 
quod  odlt  Dcus?  Tanto  eniin  llbeniius  dnt  nobis  im- 
niorlaliiatem,  quae  fiiliira  csl  Chrislo  venipiile, 
quaiilo  inisericordiiis  odit  niortem  nnslram,  qiiae  in 
ligno  pependit.  Quoniam  mors  ipss  e\  nialedictio 
esi,  et  nialediclum  esl  omuc  pcccatuni,  vel  ip<;iim 
qiio  fit  ui  sequalur  supplicium,  vel  ipsum  suppli- 
cium,  qiiod  et  voua  ur  peccatum,  quia  (it  ex  peccalo. 
Suscepil  autem  Jesiis  sine  reatii  supplicliim  no- 
struin,  ut  inde  solveret  reatuin  noslrum,  et  finircf 
etiam  suppliciuin  noscrum.  Itaque  qii  a  murs  eju& 
vera  fiiil,  eo  criieiri)io,  nialed  oliim  iiostriim  pepen- 
dit  in  ligiiu.  Ipse  enim  male  iciiiin  susccpii  pro  jo* 
bis,  quia  moriuiis  est  pro  nnbis.  Nam  pa  na  peccati 
nostri  quam  pertuiit  per  divinie  seulenii^  jiisi.l  am 
cx  inalediclinne  venit.  Iia  facius  esl  maledictus  pro 
nobis  ut  nos  a  maledicto  liberaret,  et  benediciionen) 
conferret,  scilicel  ut  bcneriiriio  promissa  ALrahs 
qua  dictum  esl :  t  In  seniine  tuo  bencdicenturom- 


Christus  iios  rcdeii  ii  de  msledicto  lcgis,  faclus  c  "^*  gentes  (Cen.  xxii),  compleretur  in  justiricationc 


i  pro  nobis  malediclum,  quia  scriptum  est :  Male- 
r  dictus  omnis  qiii  pciidet  in  ligno  {Deiit.  xxi),  ul 
»  in  gentibus  benedictio  Abraha  fierei  in  Christo 
<  Jesu.  ut  poUicilationem  Spiriius  accipiamus  per 
t  fidein.  > 

Siipcriiis  ciim  diceict :  i  Maledictus  omnis  qui 
non  permanserit  in  omnibiis  quJe  scripta  sunt  iii 
Libro  legis,  ut  faciatca,  >  visiiscst  contia  seagere, 
quia  per  hoc  videbatur  circuiiicisionem  et  carnales 
observantias  prsEdicare,  ut  qui  eas  serva  cnt,  non 
damnarenliir  aeterna  malixiic  ione.  Et  quasi  respon- 
del  nunc  istud  :  Nos  Judsei  quandlu  servi-\imus 
legi,  fuirnus  sub  maledicto;  sed  Christus  morle  sua 
delens  peocata  nostra,  et  nobis  dans  justilicalio- 


gentiiim  perndemJcsliChristi,  qui  cslsenienAbrahx. 
Ita  enim  nos  Judsos  a  maledicto  redcmil,  ul  etiam 
in  gentibus  (jii.-e  non  erani  sub  malediclo  legis  fieret 
benedictio  Abrahce  de  genlium  credulilale  in  Chrislo 
Jesu,  iit  tandem  ulriqiie  accipiumus  per  fidem,  et 
iion  per  legis  opera  pollicilalionem  spiriius,  id  est 
beatiludinem,  quam  Spiritus  san  lus  in  arrham  da> 
ttis  promitfit,  vel  pollicltationem  Spiriius,  vel  Spi- 
rilum  sanciiim  promiSBum  crcdentibus,  sivc  pullici- 
tal  onem  spirilus,  id  esl  munera  gratiariim  a  Spi  ini 
saiiclo  promigsa. 

«  Fralres,  seciindnm  hominem  dico ;  lamen  ho- 
I  ininis  connrmatum  testamentuin  nemo  spernit  aul 
<  superordinal  {Ue.br.  xix).  Abrahae  dicUu  sunt  pro- 


nem,  rertemil  nos  de  maledicto  legis;  ideoque  non  D  <  missiones,   et  semini  ejus  {Gen,  jcii,  xxii).   Noa 


est  opus  ut  in  ipsius  legls  umhra  jam  mancamus, 
poslquam  veritas  nobis  illuxit.  Vel  ila  :  V.\  lege  csl 
nialediclum,  non  justilia;  se.d  Christus  nos  Jiidaeos 
qui  sub  maledicto  eramus,  redernil  de  inalediclo 
legis.  Cur  ergo  vos  ad  illud  tenditis?  Ipse  nos  :i  nia- 
ledicto  redemil,  facius  pro  nobis  malediclum ;  id 
est  rcpiitatiis  iiou  soliiin  maledictus,  sed  etiam 
ipsum  iiialedictiim  Vel  factiis  in  mnrie  sua  male- 
dictum,  id  est  boslia  pro  iiostro  inalcdicto,  videllcel 
(aro  mortalis  qusc  vocalur  maledictuin,  quia  male 
diclo,  id  est  peccato  priiiii  parentis  facta  est  inor- 
ii\\s,quia  tcripium  est  in  Deuteronoinio  {cap.  xxi)  : 
Malediclus,  id  esl  morli  addietus  est  omnis  qui  pcn- 
det  in  ligno  crucis.  Omnis  prorsus  qnipendet  in  li- 


<  dicit,  et  seininibiis,  quasi  in  miillis,  sed  q^iiasi  iii 

<  uno,  ct  jciiiini  luo,  qui  esl  Chr  stus.  » 

Loculiis  siiin  siipe.  ius  seciindiim  rationes  el  sc- 
cundum  Scriplurarum  aiicloritales,  qiiod  per  fidem, 
i!on  pcr  lcgcm  datur  Spiriliis  sancius  ot  JH.^tiila3?t 
beatiludo  ;  el  niinc  fralicslioc  id.  ni  dico  sccinidvm 
homiiiein.  id  esi  secundiim  humanam  co.  .su(  i  idi- 
ncm,  in  qua  1  cet  s;cpe  desit  firmilas,  lamen  lirmiim 
cstlestameiitum  hnminis,  id  esi  ab homine  ractiiin  siiis 
bxredibus.  Sic  et  lestamenlum  divina  um  puomis- 
sionum  dalum  Abrahae,  non  potest  per  subsequcn- 
tem  legein  infirmari.  Quamvis  enim  sccundum  ho- 
mincm  loqiiar,  lamen  honiinis  ciijusque  Testaraen* 
turaj  id  est  chirographum,  in  quo  consiiiuti,  qui 


1186  HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI  1156 

post  se  suam  possideant  bxredilatcm,  postquam  A  rn  mulfis  seminibus  vel  ())ii$  vclit  hoc  intelligi,  sed 


morte  ejus  fueril  confirrriatum  (Ilebr.  ix).  Mors  enim 
testaloris,  confirmalio  cst  lcstamenti,  nemo  alius 
nltra  spernit  illud,  ut  irritum  durat,  vnlens  e\  toto 
d&;tniere,  omnes  haeredes  aiiferendo  et  alios  ibi 
ponendo;  nec  eliani  superordinat,  ut  parlim  de- 
slruai  ei  parlim  sic  dimiiial,  alios  ex  haTcdibus  re- 
iinquendo,  ct  alios  lollendo,  ac  pro  eis  alios  po- 
nendo.  Et  si  teslamenium  hominis  jani  mortui  etin 
pulverem  reversi  nou  mutalur,  scd  ila  permanel, 
ul  ille  dum  adlnic  viveret,  consiilnit,  qiianto  inagis 
Testaincnliim  Dei  viventis  ct  ;eteriii  silie  immnta- 
lione  permanet?  Nani  sicut  hominis  confirmaltim 
testamentum  nemo  spernit  mit  superorditiat,  sic  testa- 
mentnui  Dei  factuni  Abrnhae  et  semini  ejus,  iii  quo 


quasi  iii  uno,  id  cst  Chrislo,  utpole  re  vera  iii  uiio 
semine  Chrislo  volens  intelligi ;  et  semini  tuo,  in- 
quit,  dabo  h:erediiatem  sive  perpeluam  benedictio- 
nem,  quod  semen  est  Chrislus  cum  corpoie  siio. 

€  Hoc  aiitem  dico,  leslamentum  confirmatum  a 
f  Deo,  quae  post  quadringentos  et  trigiiila  annos 
I  facia  est  lex,  non  irritum  facit  ad  evacuandam 
I  promissiunem.  Nam  si  ex  lege  haeroditas,  jan)  non 
I  ex  promissione.  Abralise  autera  per  repromissio' 
«  nein  donavlt  Dous.  > 

Abradae  dictae  siitit  proinissiones.  Lex  vero  post 
dala,  non  destruxil  illas.  Keeit  enim  Deus  Abralia 
testainentum  proniissiomim  hxredilatis ,  sej  ego 
Paulus  dico,  quia  tex  qua  facta  est  in  Sina  po$l  qw 


Deus  constiluit  ut  Abraham  cum  semiiie  suo  i,il"  dringenlos  et  triginla  annosnlsmporefromisiioiiam. 


lia-res  palriae  cffitesiis,  iion  fatit  rrritum  lex  subsc- 
quens,  ncqiie  vel  ex  parte  immutat.  Abrabae  nain- 
que  dicl(e  sunt  promissiottes  ,  id  cst  freqiienter  pro- 
missa  est  ilii  dlvinitus  hxTcditas  et  settiiiii  ejus,  vel- 
ut  duin  sub  specie  terrx  Clianaan  promittereiur  ei 
terra  viventium,  dicenlc  Doinino  :  «  Oinnem  lerram 
quain  conspicis,  tibi  dabo  et  seniini  tuo  (Geti,  xii).  i 
Hon  dicit  et  semiuibus  tui  dabo  lcrrain  hanc,  quasi 
in  uiuttis  semiiiibus,  id  csi  in  mullis  filils  csset  pos- 
sidenda,  sed  qitasi  in  una  semine,  id  est  in  ono  iilio 
sil  obtiiienda,  el  semini  luo,  inqnit,  dabo  illain,  ijui 
cst  Clirisuis.  Ideo  posuit  qiii,  et  non  quod,  quia 
quod  relaiivuin  nomen,  pitsilum  iiiler  propriuni  et 


non  (acit  irriium,  id  est  falsum,  hoc  testamentum 
diviiiariim  promissionum,  confirmatum  iiot>  ab  ho» 
inine,  sed  o  Deo,  non  facit  hoc  irritum  ad  evacuart- 
datn  proniisaionfitn  Dei,  qu%  in  eo  faela  est  de 
aetcrna  haercditate.  Quod  faccpel,  si  per  eam  darelur 
hacreditas  regni  coelurum.  Hoc  namque  sonant 
verba  istius  versiculi,  quod  lex  illa  quae  data  est 
saneto  Moysi,  non  potest  evacuare  vel  eassare  pro- 
missioiies  illas ,  quas  longo  anie  tempore  Deus 
Abrah:c  locutiis  fuerat  (Gen.  \tt,  xv,  xxu).  Post- 
qunm  eniin  Dominus  healo  Abrahae  promissiones 
illas  spoiiderc  digiiatus  cst,  desi.-enderunt  in  itlgy- 
ptum  lltii  Israel,  et  habitavcrunt  ibl  quadringentis 


appellaiivuin,  ad  pioprium  debet  respicere,  sicut  n  triginla  annis  (Gen.  xlvi).  Quibus  explelis,  exicrunt 


Mc  ad  Christuin,  licel  Chrisius  non  sit  pure  nomen 
piopriuin.  Abralue  dietic  suiil  promissiones  et  sc- 
«niiii  ejus.  Scmen  Abrahx  Clirisliis  csl,  quia  ife 
Abralian»  piQccssit  populus  Israel;  et  de  populo 
hiael  nalii  esl  Yiigo  Maria  quae  pcperit  Cbristum 
(Luc.  ii).  Et  quia  et  nos  ad  id  periiiiemus  quod  esl 
Chiislus,  iiobis  siinul  incorporalis  et  illis  paiiler 
capiti  cohaiicntibus  uuus  est  Christiis.  Nam  Cliri- 
slus  unini  csl  cum  oiunibus  nieuibris  suis,  lan- 
quain  'aput  ciim  corpore  suo,  quod  csl  Ecclesia. 
Lnum  ergo  semcn  posuii  Apostolus,  ut  osienderet 
Galaias  ct  allas  genlcs  in  lide  iion  essc  iulerioies 
Judaels,  nec  Judaeos  illis  superiores,  sed  oinnes  se- 
men  in  lide,  quasi  unum  corpus  Chrisii  (Eplies.  ii). 


inde,  ct  ita  Dominus  legem  etiam  dedit  Moysi  in 
moiile  Siiia  (frorf.  xii,  xiii,  xiv,  xix).  Non  ergo  de- 
cebat  ut  lex  tanto  post  teinpore  data,  Paceret  irri- 
tum,  id  est  cassum  el  falsuin,  hoc  sanolum  lesla- 
niciitiim  prius  ab  omnipotenle  Deu  coiifirmatum. 
Volebant  eniin  pseudoapostoli,  ut  lex  facerct  iilud 
Irritum,  dum  conaienlur  asserere  jiislificaiioncm  ct 
rcgni  coeleslis  haercditalcm  iion  per  gratiam,  ut 
Deiis  Abrahse  promiseral,  sed  per  legis  opera  dari; 
ct  ita  evacuaretur  divina  proniissio,  et  Deus  fieret 
inendax.  Sed  iion  facit  lex  illud  irrilum,  ut  ptomis- 
sionem  cvacuct,  dando  culloribus  suis  b£reditatem 
salutis,  qula  si  ex  [ege,  id  esl  cx  legis  operibns  esset 
Itasreditus,  id  csl  ailcriia  beatitiido,  jam  non  csset 


Quod  ne  ipsi  post  pei  ccptioncm  toi  pereiit  a  bono  0  cx  promissionc,  id  cst  ex  doiio  Dcl,  et  ila  fallax  csset 


opere,  sed  unusquisque  fraliem  suum  in  sanctis 
actionibus  studerct  praevcnire,  ul  possct  illiini  et  in 
reinuneiatione  prjcccdcie,  quoiilani  «  unusqiiisqiie 
proprlam  mercedem  accipiel  seciiiidum  suuiii  labo- 
reni  (7  Cor.  iii),  >  el  «  iu  donio  Patris  mansiones 
niulta;  suni  (Joan,  xiv).  »  Idco  posuil  promissiones 
pluraliler,  ul  per  nierila  dignloris  viia;  festiiiaieiit 
ad  prajiniuin  inajoiis  gloriic,  qula  ei «  stella  a  sielia 
differl  in  clariiate  (/  Cor.  xv).  »  Sed  lainen,  ul  dixi- 
mus,  unum  est  senicn  cui  facta;  sunl  istae  promis- 
siones,  quia  uuum  rciiiuiieratlonis  denariuni  omnus 
accipient  (Matilt.  xx) :  ei  omnos  suiit  unum  iii  Cbrir 
lao.  Non  enim  dicil  Dcus  Abrabaj  :  Tjbi  el  seraini- 
bus  luis  dafco  liaercdilaicm  vcl  bencdiciionem,  quasi 


promlssio,  hoc  est,  si  ex  Icge  Moysi  proveiiiiet  coe- 
lesiis  liaRredltas,  promissio  quae  lacta  est  Abrabae, 
non  esset  vcra,  quoniaiii  ex  illa  non  daretur  hacre- 
dilas.  Si  esi  ex  lege  bxredilas,  jam  non  cst  cx  pro- 
niissione.  Sod  cx  proinissione,  ergo  non  esi  e\  lege. 
Et  quod  sit  ex  promissionc,  Apostoliis  subjungit, 
dicens  :  Abralite  autein  per  rcprottiissionctn  donavit 
Deits,  hoc  cst  hacreditalein  donavit  Dcus  Abiaha;  non 
per  legeni  quam  non  babuit,  quae  nondum  crat.  se^i 
pcr  gialiain  (|uum  reproinisil.  iloc  conslat  omnibus, 
quia  Abrabam  Iiabcl  baereditaleni,  quoniam  nullus 
id  negare  poiest.  Ei  cum  habeai,  aui  pcr  observan- 
tiam  legis  habct,  aul  pcrgraliam  promissionis;  sej 
per  logis  observanliam  iiou  habei,  quia  lex  noiidum 


«57 


COMMENT.  IN"  EPISTOUS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  GALAT. 


1158 


eral  dal!>,  ergo  per  giaiiam  divinae  promissionis  lia-  A  rulurariun  rerura  signa,  lum  quia  ticleris  pro  qui- 


bet  jllam.  Et  si  beaiiis  Abraham  ex  gralia  supem* 
promissionis  p«f  Gilem  adeptus  est  hsreditalem, 
conseqiiens  est,  iit  ct  nos  qui  semcn  ejus  suinus, 
cnmdem  hicredilalen  ex  giatia  diTtn%  promissionis 
consequamurper  fidem.  Repromissionem  ideo  dixit, 
quia  non  semel  Deus  hsec  Abrahae  promisii.  (Cen. 
XII,  KV,  xxii). 

t  Qiiid  igilur  lex?  Propter  iransgressiones  posita 
«  esi,  donec  veniret  seinen  cui  promiserat,  ordinata 
t  pcr  angelos  in  nianu  inedialoris.  Mediator  auleuo 
«  tinius  non  csl.  Dcus  auiem  unus  est.  > 

Poterat  aliguis  inlerrogare  :  Si  lex  hsreditaieiD 
patrise  coRlestis  darc  nnh  potuil,  quid  igitur  data 
fuit  post  .\lirah9e  promissiones  ?  Et  idco  Apostolus 


bus  ipsa  lex  data  erat,  exemplura  dare  Toiebant  ob- 
servandi  cam.  Si  eiiirn  qui  sapieniiores  ot  saiictiores 
eriiut,  ipsi  carn^ilcs  observaulias  legis  posfponere 
viderenlur,  iampopulus  iile  niinus  erudiiug  pularel 
legcm  cssc  inuiilem,  ucc  cnblodiiel  eam.  Illi  aucem 
qui  tinioie  pwnx  legcm  ip?am  carnaliter  uhscrva' 
baul,  et  redemplionein  humani  generis  cxbpecla- 
baiit,  ac  (io  adventu  Redemptori^  qualenicuuque 
lidem  habebant,  licet  noii  ila  pienam  ui  prophetu;, 
p&r  cumdein  Itedemptorem  salvati  sunt,  ctsi  non 
hahenl  magniiudinem  sublimioris  gloriae  quaiu  as- 
secuti  suut  prophel;e.  Quia  vero  ex  semiuo  Abrahx 
Christus  erat  nasciturus,  in  quo  oinnium  genlium 
fuerat  henedictio  repromissa,  el  per  quem  patriit 


ipsc  qiiieslioncin  sibi  propoiiit,  ct  ipse  solvit.  Qiiasi  B  ceclcstis  e4'at  danda,  et  ab  Abraham  usque  ad  ipsuin 


dical  :  Quandoquidem  es  legc  non  est  jnstUia  neque 
lixrcditas,  qui.t  neo  cnltores  soos  jnsliricaliil,  iioc 
regnum  ccclorum  illis  aperuit.  Quitl  igiiur  lex  uti- 
lilatis  eontnlil  ?  Quxrendum  est  enim  ciir  divinitns 
datasil,  qua  iiiilitate,  qiia  necessitate  dat.'i  sit,  quid 
commodi  dcdoril,  cur  inter  illa  duo  iiiter««norit, 
scilicet  inlerproinigsionom  et  rcin  proinlgsam.  Nuno 
oslendil  qnare  data  sit.  Posita  est,  inqiiit,  inter  pro.> 
missioneni  ct  pronHSsam  hsereuilatem,  prnpier  illos 
,q»i  naCuraiom  legem  transgrediebantur,  ut  vel  timure 
cessarenl  liansgredi,  el  paubiiKt  erudireutur  ad 
boc,  ul  bona  ex  amore  facerenl.  Sed  videamus  or- 
dinem  conslrnctionls.  Lcx  ordinala  per  ongeloi  j» 
tnanu    medialorii,  poiila  eit  in    popiilu  Jiidseorum 


Christum  multa  fuerani  Bxculatransilura,  providens 
Deus  ne  sobolcs  dilecli  sui  AbrahiC  Cieleiis  oaiioui- 
bu»  niisceictur,  et  paulatim  fawilia  ejus  fierclio' 
certa  ,  giegem  Israeliiicura  quodam  circumcisiouis 
cauierio  denoCavit,  ut  vivenies  inter  Mgyfiios,  Cha- 
iianaBos ,  Assyrios ,  hoc  signaculo  dibtingucreulur. 
Quandiu  euini  (ucrunt  in  .^gypto,  iuter  idololatras 
cl  immuodos  circuincidebantur,  ut  se  populutn  Dei 
dissimil^m  abillis  semper  rccognoscereut,  necopertt 
eoruni  aliquandn  facerenl  (Joiue  v).  Sed  postquam 
in  desertum  pervenere ,  circumcisionem  diniiseriint, 
pra;sente  ipso  legislalore,  quonian)  omnes  erant 
Judxi,  colenlcs  uiium  Dcum,  ci  gentcs  ciuu  qiiibus 
in  idololatria  iniscerentur  uon  videbant.  Suttim  au- 


propter  iramgreiiionts,  donee  veiiiret  semen  eui  Detts  ^  tem  ul  Jordanis  ripani  Iransgressi  suiU, 


promiseral.  Lea>  e»l  ordiniUa  per  angelos,  qnia  iion 
per  seipsum  Deus,  sed  per  angelos  Moysi  loque- 
Lalur,  ct  pi^acepta  legis  disponebat  (Ael.  vii).  Et 
quia  in  ipsis  angeUs  Chrislus  eni,  qui  est  medialop 
Dei  et  heminum,  ac  per  eos  legeni  ordinabat  ideo 
diciiur  oiKlinata  fuisse  por  angelos  in  nianu  media- 
toris,  Ordinala  est  ergo,  id  est  bono  ordine  posita 
iuler  promissionein  ot  promissionis  reddilioiiem; 
ordinata  est  inter  tempus  naiuralis  legts,  de  qiia 
conjuncti  fnerant  homiiius,  qnod  juvare  non  po- 
tuit ;  el  tempus  graiise,  ante  cujus  adveiiium  cpanl 
convincendi  deli^ge  scripla.  Et  ideo  qui  nunclegem 
post  advenlHm  grali;e  rediicil,  conlra  ordinem  qui 
divinitiis  pt-r  angelos  disposilus  esl,  facit.  Ordinala 
cst  enim  ita,  ut  semper  e.sset  in  manu  roediatoii.s, 
id  est  iu  polPstate  Christl,  ut  qiiandiu  vellet  mane- 
r«t,  ct  quando  vellet  cessaret.  Et  lali  ordine  posila 
ent  in  popiilo  Judseorum  propter  transgressioncs  il- 
lenini  coerccndas,  ut  scilicet  audientes.  Si  quis 
1)0C  vel  illud  fecerit,  niorte  moriatur,  ve!  talem  poe- 
nam  palialur,  salti-ni  timoie  mortis  aut  poense  de- 
sisterent  peceaie.  Nain  prupier  justos  et  prophelas 
non  fuit  posila,  qui  noii  tiraoie  pfletis,  scd  amore 
JustiiiasDeo  serviebant;  et  plenara  habentesdeChri- 
st(»  fidcm,  jsm  ad  Novi  Testamenti  gratiam  pertl- 
nebant,  ei  in  flliorum  libeitate  jam  vivebant;  sed 
tamen  ipsi  proptervariascaus.isejusdem  legis  opera 
carnaliter  faciebani,  tuni  quia  intelligebant  illa  esse 


oircumci- 

sioiicm  quam  intermiserant,  repeticrunt  (iiid.), 
proptcrqitod  etsecunda  vocataest  illa  circumcisio, 
qiiia  inter  gente.s  conversaturi,  timebanl  ne  ad  ido- 
lolatriam  excmplo  gentium  declinarent,  et  ideo  su 
illis  dissimiies  ostcndcre  volcbanl,  Unde  possumus 
videre  eircumcisioncm  el  carnales  legis  observantias 
prophclis  et  caeteris  justis  ad  Novum  Teslamentum 
pertinentibus,  nullatenus  fuisseiiecessarias,  eo  quod 
iion  timorc  pflRu;e,  sed  amore  justittai  Deo  servi- 
rent,  ct  se  ab  omnibus  idulolatris  dis.sinilles  sine 
lege  recogno,scerent.  Nuno  quoque  jam  neo  gigno 
circumeisionis,  per  qiiod  Dei  popuius  agnoscaturj 
opos  est,  quia  modo  non  una  gens  est  Dei ,  sed  et 
j.  omnibus  gentibus  una  congregatio ,  quia  jain  venit 
exspectatio  genliuin  Chrislus.  Itaquo  iion  propler 
jnslos,  ut  diximus  {Gen.  xi.ix),  posita  est  lcx,  sed 
propter caeterorum  transgressioncs  lefienandas.quse 
vel  pr.iscesserant,  vcl  voUiiitaiibus  eorum  inslabant. 
Et  posiia  est  donec  venirot  senien  Abrahx,  cui  Deus 
promiserat,  id  esl  ad  lioc  posila  est,  nl  duraret  du- 
nec  veniret  Chiistus,  ciii  Paler  promiseiat  snper- 
nam  bxreiliiatenj  ,  ul  cum  corpore  suo  quod  es. 
Ecelesia,  perenniier  eain  possideret.  Qui  ergolegein 
adbuc  vult  proielarc,  aiit  Chrislum  negal  venis- 
se,  aut  Deum  usqiie  ad  advcntum  ejus  lcgem  po- 
suisse.  Apostolus  vero,  quia  mediaioris  menticnem 
fecerat,  vu!l  oslenderc  de  quo  dicebat ,  et  quara 
rnisericorditor  ilie  raediator  curam  nostra:   salutis 


1159  KERVEI  BURGIDOLENSIS  WONACHl  1160 

sempei-  haheat.  Ait  enim  :  Mediator  autem  uuii/s  a  essel  lex,  ([uee  posset  homines  ab  interna  raoriei 


non  est.  Lex  enim  esl  in  manu  meclialoris,  sed  me- 
diator  non  est  iinius.  lloc  salis  nolum  est,  quia 
mediatoi'  non  esl  unius  rci,  vcl  unius  pariis,  sed 
duarum.  Qiiod  estdiceru  :Mediator,  id  esi  conciiia- 
tor  vel  prrclacutor,  non  esl  necfssarius  uni  rei  vcl 
uni  parti,  sed  duabus.  Inler  duos  enim  rcconcilian- 
dos,  necessarius  est  mediator  qiii  iitrique  sil  ami- 
cus,  id  est  inter  duos  discordanles  mediator,  id  est 
reconciliator  debel  eurrere,  qui  valeal  iilos  ad  pacis 
concordiam  rcvocare,  sicut  Chrislus  pcr  humaniia- 
tem  suain  nohis  amicus,  et  per  divinilatem  suam 
Pairi,  sanguine  suo  pacem  inter  nos  etDeumXecil. 
Medlaior  non  esl  uniiis.  sed  Deiis  esl  nnits.  Igitiir 
mediator  non  est  Dei  solliis,  sed  Dei  et  hominum. 


quam  prjevaricatione  protoparciilis  el  sua  iniqui- 
tate  incurrcrant,  vivilicare,  innc  siiic  dubio  veram 
justiiiam  lex  ipsa  posset  conferre,  per  quam  et  re- 
gno  coelornm  homines  essent  irioiiei:  Sed  non  esl 
data  !ex  qua;  posset  vivilicare,  imo  quae  possei  occi- 
dere.i  Litteraenimoccidii.  spiritusautemvivific^itf// 
Cor.  III).  >  Littera  enim  legis  prohibens  peccalum, 
non  vivifical  hominem,  sed  potius  occidit,  augendo 
concupiscentiam  et  iniquiiatem  pravaricatione  cii- 
mulando,  nisi  liberet  gratia  per  legem  fidei,  qiia, 
esi  in  Christo  Jesu  ,  cmn  diffunditiir  charitas  in 
eoide  per  Spirilum  sanctuin  {Roth.  v).  Lex  ergo 
Moysi  non  potuit  vivilicaro ,  quia  Iroc  servabaLur 
evangelicie   gratiae.  Quort  pulchre  figuratum   esl , 


Inter  nos  enim  el  Deiim  Christus  mediator  est;  ac  B  quanrio   Giczi   pnecurreiis  cum  baculo,  non  poluit 


per  hoc  dum  per  humanitatem  suani  nos  Deo  recon- 
cilial,  Patri  el  sibi  sancioque  Spiritui  ipconciliat, 
quoniam  trinitas  uniis  Deus  est.  Vcl  .la  :  iVledialor 
non  estuniiis,  sed  diio  um,  quia  duos  discordes  po- 
piilos,  Jiirtaicum  el  gentilem,  Christus  pacificavit, 
faciens  ex  utrftque  uniim  Christianiim  popiilum. 
Chrisliis  esl  duoruin  mediator ,  sed  Deus  est  unus, 
quia  Pateret  Filius  iion  sunt  duo  dii,sed  uniis  Deus, 
Qiiamvis  enim  Pater  sit  Dcus,  ct  Christus  Deus, 
uterque  tamen  unus  est,  non  duo  dii.  Sed  prior  sen- 
tentia  melior  estetverior. 

<  Lex  ergo  adversus   promis^a  Dei?  Absit!    Si 
«  en  m  dala  esset  lex,  quje  possel  vivificare  ,  vere 


mortuum  suscitare;  scd  Elisseus  post  veniens,  sus- 
cilavii  euin  [fV  Pieg.  iv).  Puer  eniin  morluus,  hii- 
maniim  genus  est,  jacens  in  morto  pcecati.  Giezi 
cuin  baculo.Moyses  ciim  tcrrore  legis.  EHisaius  siib- 
s«iiiens,  Chrisliis  posl  wniens.  Sed  Giezi  prsemis- 
sus  ciim  baculo,  non  suscUavit  mortuuin,  quia  Moy- 
ses  Christum  prtecericiiscum  tcrrorc  legis,  non  po- 
tiiit  hiiinanum  goniis  a  morle  aiiiin%  susciiarc.  quo- 
niani  jiixla  Aposiolum  non  cst  data  lcx  qu£R  possct 
vivificare.  Elissiis  vero  post  v-cuicns  susciiavit  pue- 
rum,  quia  Clii  isliis  iii  fine  legis  incarnatiis  appareiis, 
hunnanum  ge.nus  ab  interna  inorie  suscitavit.  Lex 
il.iqiie  non  potuil  vivificare,  qiiod  si  potuisset,  tunc 


«  ex  lege  esset  justitia.  Sed  conclusii  Scriptura  om-  „  ei  justificaie  valcret.  Unde  liqiiido  pa.ict,  quia  evan 


(  nia  suh  peccalQ  (fiom.  ni),  ut  promissiu  ex  fide 
(  Jesu  Chrisli  daretur  credenlibiis,  > 

Qiiia  dictum  est  superius  ,  quod  si  ex  lege  cst 
hiereditas,  jam  non  esl  ex  pi"omiss  one,  videretur 
alicui  quod  lex  essel  coiitraria  promis^iimi.  ilil  lioc 
nunc  Aposiolus  quasi  vicc  adversarii  olijicit  sibi- 
ipsi ,  et  refellit.  Qiiandoquidem  (inquit,  ex  promis- 
sione  nort  pntcsl  hsereditas  csse,  si  fuerit  ex  lege, 
ergo  lexest  aditersus  promissa  Dei,  id  est  contraria 
praecedentibiis  promissis,  qu»  Deus  Abrahac  respon- 
dei.tt.  Absit  ut  lex  Dei  adversetur  promissisDei! 
Non  poresl  hoc  esse,  utDeus  legcm  dederit  quae  ad- 
versaretur  promissis  siiis,  quia  jam  in  hoc  sibi  ipsi 
Deiis   esset   conlrarius.    Nunquam  lex   siibsequens 


gelica  gratia  i\ax  mcntein  a  peccati  mnrte  vivificat, 
verain  prxbei  justitiain  qux  facit  homines  idoneos 
hxreditati  ccetoriim.  Non  esl  daia  lex  qux  possei 
vivificare,  sed  potiiis  Scriptura,  id  est  ipsa  lex  ma- 
nens  et  scripla,  vel  quse  nnn  dat  Spiritum,  scd  tan- 
tiim  est  Scripiura,  to77c/HS!i  omma  hominuin  gencra 
sub  peccato,  id  est  ornnes  Jiidaeos  circumsepsit,  ac 
sub  peccati  dominio  deiiniiit,  ut  a  nulla  parte  jugum 
peccaii  duin  in  lege  tonerentur,  possent  evadcre; 
vel  quia  lam  dillicilis  crat,  iit  cum  a  nullo  posset 
impleri ,  omnes  laccrct  prjcvaricatoics  et  accusa- 
bilcs  reddcrct ,  quod  enim  iex  omnia  qua:  contine- 
bat  siib  peccaio  coiiclusisscl,  aple  signavil  piscina 
illa  in  Jerusalcin,  qiiin(]ue  poriicus  habens,  in  qui- 


adversata  esl  pr;ecedentibus  promissis,  sed  ut  homi-  p  bus  jacehal  muhitudo   inagna    langueniium  (Joan. 


nes  digne  se  pra;pararent  ad  ea  accipienda,  jugiier 
admoh.it.  Vcl  ita:Quandoquidem  lex  proptertrans- 
gressiones  posila  esl,  ergo  est  advcrsus  protnissa 
Dei,  utpeream  impleanliir  nliter  quain  Deus  pro- 
misil?  .\bsit  hoc!  Non  est  illis  contraria.  ut  in  aliqiio 
obsistat  vel  in  aliam  partcm  en  d<»flect8t,  quoniam 
aliter  non  petest  haberi  cwlcslis  b:Breditas,  nisi 
<|ii  madmodum  Ahrahac  promissum  esl.  Lex  enim 
non  potest  illam  hjercdiiaiem  darfl,  qiiia  non  pnifcst 
veram  justitiam  conferre,  sine  qiia  niillusad  supcr- 
namhxrediialem  valel  pervcnire.El  veie  non  potest 
justificare,  quia  ncc  a  morte  poccaii  valei  animam 
vivificare.  Si  enim  data  esset  te.r  quce  posset  vivifi- 
«are,veree.t  lcgeesset  jus-titia.  Si  per  Moysen  data 


v).  Nani  aqua  piscina; ,  vcl  plebem  Synagogse  ,  vel 
doctrinain  lCgls  figu  avit.  Qumque  porticus  cingen- 
tcs  pistinam,  q  nnquc  Lbros  legis  concludenies  Sy- 
nagogam.  Iii  quibus  porticibus  jactbat  mullitudo 
inagna  languentium,  qiioniam  Scriptura  legis,  sic- 
iit  niinc  dicilur,  concUisit  omnia  sub  peccato,  om- 
ncsqiie  qui  int  a  lcgis  nmbitiim  claudebanlur,  jace- 
baiit  in  languore  p  ccati ,  exspect;inles  medicum 
Chiislum.perquem  sanaienlur.  Irieoantem  Sciiptii- 
ra  conclusii  sic  omnia  sub  peccato,  iit  homines  no- 
la  sua  et  legis  infirmitate,  properarcnt  ad  gratiam, 
et  ita  promissio  benedictinnis  et  ha.Tedilas  Abrahse 
dareiurcis  crcdcntibiis,  non  ex  opcribus  lCfc'is,  sed 
ex.  fide  JesuChr\$ti, 


J16J  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  Ai)  G.4LAT.  4JC2 

«  Prins  aulem  qiiaiu  venirct  fides,  suit   lcge  cu-  \  omnes  per  fidem  (inam  acccpistis  sine  paBdagogo,  fa- 

cti  eslis  fHii  Dei,  id  est  apti  haereditalem  possidere 


€  stodieliamur,  conclusi  iii  eaiii  fidem  qu»  reve- 
I  laiida  eiat.  Ilaiiue  lex  psedagogus  nostcr  fuit  in 
«  Cliristo,  ut  cx  (ide  jnslificeinur.  At  ubi  vciiilfides, 
I  jam  noii  suiiius  sul)  pacdagogo.  » 

Modo  fides  nos  libcral,  et  facit  coiisequi  promis- 
slonem;  scd  prinsquani  cum  Chiisto  veniret,  custo- 
diebamiir  sub  lege.  Lex  enira  conclusit  omnia  sub 
peccato,  sed  lamcn  fuit  utilis,  quia  custodiebaniur 
sub  illa  iiriiisqiiam  sponte  sua  veniiet  fides,  nuUis 
meritis  iiostris  advocali,  sub  lege  custodiebaiuur  cou- 
ctusi,  id  est  coiislricli  timore  veiut  servi,  ut  nos  ita 
concliiderct  onere  carnalium  observantiarura,  ne 
per  insolcntiam  et  lasciviani  evagaremur  ad  idolola- 
triam.  Ideo  condusi  custodiebanuir,  ut  legis  disci 


coelestem.  Vel  potius  ita  cimlinuatur:  Nos  Judaei 
tempore  fidei  pa?dagogum  deserimus,  qula  omnes' 
vos  genliles  qui  non  liabiiistis  p<'edagogiim,  esiisfilii' 
Dei  per  fidem.  Nos  qui  exemplo  vestro  paedagogura 
deserimus,  et  vos  illura  accipitis,  Glii  estis  pcr  fi- 
dem,  existentes  in  Chrisio  Jesu,  id  est  facti  membra 
Clirisli,  et  participes  innocenti;e  ac  sanctitatis  ejus, 
et  iia  digni  possidere  filiorum  hfereditatem.  Ei  vere 
eslls  in  Christo  pcr  fidem,  quaiii  susccpistis  iii  ba- 
plismo.  Nam  quicumjue,  id  est  cujiiscunque  condi- 
tionis  vel  scxus  vel  ceratis,  buplizun  estthin  Christo, 
id  est  in  Christi  nomine,  vel  iii  Cliristo,  id  cst  in 
Cbrisii  liaplismo,  quera  ipse  iieri  decrevit  in  aqua 


plina  coercili,  duceremur  in  eam  fidcm   qum  tera- '' et  inspiritu  acin  noniine  Trinitatis(Jo«)i.  iii;  .W«!(/( 


pore  Cliristl  revetanda  eral,  ubi  multa  sunt  patefacta, 
quse  prius  erant  clausa  et  velala.  Custodicbamur 
conclusi  quasi  in  ergastiilis  servire  coacii,  ut  traus- 
iremus  in  eam  fideni  quoe  erat  revelanda,  id  est  in 
manifestissimam  et  pleiiariam  fidem,  quoe  erat  tem- 
pore  gratia;  detcgenda,  quia  in  antiquis  sanciis  crat 
vciala.  Et  qnla  lex  nos  custodivit  ad  fidem,  itaque 
lex  eadem  fuit  pwdagofjus  noster,  id  est  nos  sensu 
pueros  ab  illicitis  coinprimens  et  ad  recta  dirigcns 
timore  pcBiiarum.  Quia  eiiim  nos  custodivit  donec  ad 
fideia  iiucri  veiiiremiis,  idcirco  p;edagogus  nosier 
fiiit,  11  est  custodia  ad  tempus,  non  ul  semper  ma- 
neret,  sed  siciit  picdagogiis  ccssaret.  Sicut  eniiii 
pa?dagogus  flagellat  puerum,  ut  hunc  reddat  aptuin 
ad  regendam  domum,  et  possidendam  hsredilatem 
pairis  iii  »tale  sua  vlrili,  ita  lex  fultnobis  imposita 
custodia,  ut  oncra  legis  gravia  saltem  nietu  poense 
servaia  nos  reprimerent,  ut  idoneos  haeredes  sumnii 
Patris  nos  facerent.  Lex  fuit  nobis  p.iedagogus  in 
Chrisio,  id  est  in  exspectaiioiie  Clirii.ti,  ut  sic  ve- 
nientes  ad  fidem  quasi  piieri  ad  perfcclionem,  justi- 
ficemur  ntinc  ex  fide,  el  justificati  consequamur  h»- 
rftditalem.  Anle  fldera  fuiinus  sub  paedagogo,  id  est 
SMbdistrictlonc  et  onere  legis,  sed  poslquam  venit 
fides,  jam  non  sumus  sub  ptcdugogo  servitutis  lcgis, 
sed  iii  libertatem  charitatis,  utpote  non  jain  pueri 
sensibus,  sed  adulti. 

«  Omnes  enim  filii  Dei  eslis  per  finem  qusp  est 


xxviu),  Clirislmn  induistis,  id  estChrislum  pro  veste 
accepislis,  ut  induniento  jusiiiite  illius  circunidali 
{Isa.  Lxi),  non  osteiidatis  ultra  jara  ab  ulla  parte 
quidquainiu  opeiibus  et  conversalione  vestra,  nisi 
saiictitatem  Clirislianiialis.  Christiira  voslsm  acce- 
pistis,  quod  est  vobls  hoiior  ct  contra  lentationum 
testus  protectio.  In  qua  Clirisli  induitione  non  est 
Judtcus  ncque  Gracus,  id  est  in  illa  Christi  coiifor- 
niiiate  nec  Judaeus  prodest,  neque  Graecus  obest, 
quia  nec  Judaius  propter  Judaismum  suura  est  ibi 
supci  ior,  neque  Grsecus  proplcr  Gr;ecitatem  suam 
infcrior.  Sed  nec  servus  est  ibi  abjectior,  quoniam 
siiie  discretione  nationis  ac  conditionis  ac  sexiis 
estis  omnes  in  Christo.  Non  eslis  ibi  differentes, 
qnia  onines  vos  sive  Jud;ei,  sive  Graeci,  sive  servi, 
sive  liberi,  sive  niares,  sive  feniin.-e,  iHiiun  estis  in 
Clmsio  Jesu  per  unilalera  fi.lei  et  charitalis.  Et  si 
nos  sic  vivificat  fldes,  pcr  quam  in  hac  viia  rerte 
ambulatur,  qiianio  perfectius  atque  fcllcius  nos  clTi- 
ciet  ipsa  species,  qua  vidcbimus  sicuti  est  id  ad 
quod  tendimus  ?  Omiies  cijm  unum  cstis  inChrislo, 
id  est  in  Christi  corpore,  et  ila  eju^s  membia  estl» 
eCrecli.  Sed  si  vosniembraChristi  eslis.id  estChrisi'1 
uiiiti,  ercjo  scmcn  Abralice  estis,  futuri  liajredes  rcgiii 
coelorum  non  scciindiiin  carneni,  sed  senindum  pro- 
missionem  quam  Deus  fccit  .4brahse.  Vos  eiiiin  facii 
estis  haeredes  secundum  promissionera  .^.brahae  gra- 
tia  Dei.  Non  de  carne  Abrahse  fecil  illi  colucredes 


(218)  in  Cbrislo  Jesu.  Quicunque  eiiiin  iii  Chri- D  Dens.   Nam   imitando  lidem  Abralias,  facti  eslis  filli 
slo  baplizati  estis,  Christuni  indulstis  (Rom.  vi).      Abrahae. 


t  Non  estJudoeus  nequc  Grsecus,  non  est  serviisne- 
«  que  liber,  non  est  inasculus  neque  feraina.  Om- 
«  nes  enim  vos  uiiiim  esiis  in  Chrisio  Jesu.    Si  au- 
«  lem  vosChrisli,  eryo  scnien  Abrahse  cstis,  sccun 
«  dum  promissioiicm  ha;rcdes.  > 

Quasi.dicereiit  Galalae,  Judsi  legera  paedagogum 
habuerunl  qiiae  IUos  custoilivit,  et  idco  nunc  fllli 
possunl  esse  per  graiiara,  «t  coelesiis  patriai  haredi- 
laiein  accipiant;  sed  nos  qui  ison  habuiinus  p;ieda- 
goguia,  non  sumus  fllii ;  idcoque  necessarius  est  no- 
Ijis  psedagogus,  id  est  lcx,  ut  uassioius  esse  filii. 
Respoiidcre  videlur  .\posiolus:  Non  est  vcrum.  Nam 

(il8)  Ansclmus  hicc  duo  verbul.i,  1711«;  csl,  non  lcgit. 
P.VTROL.  CLXXXI. 


C.\PUT  IV. 
<  Dico  autem  :  Quanto  tempore  lisrei  parviiius 
est,nilii!  differia  servo,  cuin  .sil  dominiis  omniuin, 
sed  sub  uitoribus  et  actoriuus  esl  usqut.  ad  pr.-efi- 
iiiliim  tenipus  a  patre.  Ita  et  nos  cum  essen.u» 
parvuli,  sub  elementis  raundi  eramus  serviciites. 
At  ubi  venit  plcniiudo  teniporis,  nii^it  Dous  Fi- 
liura  suiim  ,  factum  ex  muliere,  factiim  sub 
lege,  ut  eos  qui  sub  lege  erant  redimeret,  ut  ado- 
ptionem  flliorura  recipereinus.  > 
Ab  co  loco  quo  dixcrat,  jam  non  sumtts  sub  prr- 
dagoqo,   iecii  u5q';e   nunc  iiiteipositloiiem  pioptvr 


37 


iies 


UERVEl  BURGIDOLENSIS  MONACIU 


ll6i 


Galaias.  Modo  autem  espoDit,  qua  similitudine  vo-  A  carnalibtis  observantiis  quibus  compriraebamur,  nt 


caverat  legem  paedagogum,  et  adaptat  similitudi- 
neni,  atque  oslendit  quia  noii  debuimus  esse  sub 
lege,  postquam  fides  venit.  Quasi  dicat:  Superius 
dixi  manifeste,  quia  priusquam  veniret  iides,  sub 
lege  quasi  sub  paedagogo  custodicbaraur,  postquam 
vero  fides  venit,  jam  noii  sumus  sub  paedagogo, 
«ed  nuiic  dico  idipsum  per  similitudinein,  quia  sci- 
licet  puer,  qui  patris  sui  futurus  est  liwres,  quanlo 
tempore  est  parvulus,  %tateet  scientia,  nihii  differt  a 
lervo  id  est  cogitur  allerius  parere  voluntati,  ct 
nullara  potestatem  habet,  cum  id  est,  quamvis  sit 
jam  secundum  naturara  dominus  omnium  quse  pater 
fjus  possidet.  Noii  quidera  est  servus,  sed  tamen 
niliil  differt  a  servo,  quia  noH  est  speciose  vestitus. 


lihere  lascivire  licerel.  Sicut  enim  pueri  discunt  elo- 
menla  et  coiijunctionem  elementorum,  nec  tamen 
possunt  intelligere  profunditatera  senteotiarura 
quousque  sinl  in  libera  potestale,  postea  vero  se  con- 
ferunt  ad  liberales  arles,  nec  tamen  possunt  ad  ha- 
rum  scientiam  venire  nisi  per  elementa,  sic  Judxi 
per  carnales  legis  observaiitias  inslructi  suiit.  Ips£ 
faerunt  illis  quasi  elemenla,  id  est  primordia  pcr 
quse  venerunt  ad  Odem,  et  ad  majorem  Dei  cogni- 
tioiiera,  scilicet  ad  spiritualera  iiitetligentiam  ipsa- 
rum  carnalium  observanliarum.  Quse  eleraenta  di- 
cuntur  miindi,  qiiia  data  sunt  amatoribus  hujus 
inundi,  qui  nesciebant  appetere  xlerna  et  invisibi- 
lla,  sed  temporalia  et  visibilia;   ideoque  terroribus 


iiec  cst  in  iibera  poteslaie  sua,  sed  sub  custode  qui  ^  corporalium  poenarum  et  promissionibiis  tempora- 


illum  servat,  et  ducit  quo  ducendus  esi,  quoniam 
Trott;  puer  dicitur,  e(  «yw  duco.  Non  differt  a  servo. 
ud  est  sub  tutortbus,  qui  tueiitur  illum  ab  injuriis ; 
etsub  ectorihui,  qui  pro  illo  agant  ea  qux  necdura 
ipse  vaict  aul  scit  agere.  Vel  sub  actoribus,  id  est 
prseceploribus  et  morum  informatoribus,  quorum 
auctoritatem  et  gravitatem  sequatur,  et  qui  auctori- 
tate  sua  pro  illo  causas  ipsius  agant,  et  est  sub  illis 
usque  ad  tempus  prwfimtum  a  palre,  id  est  usque  ad 
quinque  annos,  vel  usque  ad  aliudtemporis  spatium 
quod  pater  ejus  pr«ordinavit,ut  deinceps  libei-as  vo- 
luntati  suae  relaxetur.  Simili  niodo  seniiendum  est 
et  de  populo  Judseorum,  qui  per  Cbristi  graliam  lu- 


lium  bouorum  per  legem  pueriliier  sive  .serviliter 
corapelleiidi  erant  ad  Dei  cultum.  Eleraenta  ergo 
mundi,  les  Moysi  el  omneYetus  Instrumentum  iotel- 
ligitur,  quibus  et  nos  adliuc  quasi  elementis  et  re- 
ligioiiis  exurdiis  Deura  disciraus:  quumodo elementa 
appellantur  litterse,  per  quas  syllabas  ad  verba  con- 
jungiraus,  et  ad  lexendam  orationem  longa  medita- 
tione  procediraus.  Ars  quoqiie  musica  babet  ele- 
menta  sua,  el  geometria  ab  elementis  int  -til  linea- 
rum.  Sic  elemeiitis  veteris  instruraenti,  ut  ad  ev an- 
geiicam  pleniludinemveniat,  sancliviri  eruditur  io- 
fantia.  Unde  etcentesimus  nonusdecimus  psalmus, 
omnesque  alii  qui  lilteris  prsenotantur,  per  Ethicam 


turus  erat  regni  coclorum  h%rc3,  quia   quandiu  fuit  „  nos  ducunt  ad  theologicaui,  et   ab   eleraenlis  occi- 

..  .  ,  •!•      •  I         •        1-  j  ■  •  r      * 


scientiaet  actione  parvulus.  servili  timore  corapres- 
sossub  discipliiia  legisquasi  sub  districlioiie  pseda- 
gogi,  et  coactus  servireprieceptis  divinis,  cum  ta- 
men  futurus  esset  pcr  Cliristum  dominiis  omnium 
bonornm  patri»  cocleslis,  id  est  possessorcoelestium 
divitiarum.  Quando  erat  parvulus  cognitione  Dei  et 
virihus  resislendi  peccato,  non  differebat  a  servo, 
ijuia  lex  ei  dominabalur,  et  nilnis  eura  terrebat  ne 
peccare  Muderet.  Nara  erat  sub  tutoribus  et  aclori- 
bus,  id  est  sub  iegis  serraonibus,  qui  velut  tutores 
contra  inalignorum  spiriiuum  impugnationes,  ct 
contra  gentiliura  ad  idololatriam  persuasionesdcfun- 
debant,  iilum  admonendo  et  increpaitdo  atque  pu- 
nieudo,  et  vehit  actores  informaveruiit  niores  ejus. 


dentis  liltcrse  qua;  destruitur,  transire  faciunt 
ad  spiritum  vivificantein.  Propter  quod  et  elcmenta 
quasi  elevamenta  dlcuntur,  quia  nos  elevant  a  vi- 
sibilibus  ad  invisibilium  intelligcntiara.  Sub  qui- 
bus  elemenlis,  id  est  sub  lege  el  prophetis  car- 
ualiter  iutelleclis  servililer  tenebantur  Judaei,  dii&i 
esscnt  parvuli,  et  nescireut  seipsos  regere,  ideoque 
indigereiit  pxdagogi  districtionc  et  instruciione. 
Ita,  inqult,  dum  essemus  sensu  pai-vuli,  eramus 
servientes  sub  elementis  mundiusque  adprxfiniluin 
tempus  a  Patre.  Sed  postquara  venit  plenitudo  tem- 
poris  id  est  postquam  impletuni  orane  spatium 
illud  teraporis,  in  quo  ccclestis  Patcr  prajfiniverct 
nos  sub  legis  quasi  sub  pxdagogi  dislrictiune  mors 


atquc  causani  ipsius  apud  Deum  egerunt,   dum  per  D  puerorum  maiiere,  et  nos   in  virilis  anirai  robur 


sa'.:rificia  ete.\piaiionesDeum  ei  placaverunt.  Et  sub 
his  fuit  usque  ad  praefinituin  tempus  a  patre,  id  est 
usquc  ad  adventuin  Christi,  in  quoDeus  constituit  ut 
populus  ille  perfectus  et  liber  fieret,  ct  hsereditatein 
oblineret.  Si  vero  prxdictis  tutoribus  vel  actoribus 
quaiidiu  pnrviilus  fuit,  dedignaretur  subjici,  non 
posset  idoneus  esse  opportuno  tempore  paternaia 
hxrcdilatein  adipisci.  Nam  haec  ita  debere  iiitelligi 
declarat  ipse  Aposlolus,  dura  consequenter  slmilitu- 
dinem  adaptat,  dicens  :lta,  id  cst  sirailiter  ut  prxdi- 
ctus  p«ier,  et  nos  Judiei  cum  essemus  parvuli  non 
;eiale,  scd  iniellectu  et  discreiione  ac  raentis  viribus 
et  opcrura  actione,  eramus  servientes,  id  est  in  ser- 
vltute  legis  viventes.  vib  elementit  muntli,  id  cst  »ub 


profecissemus,  nec  jara  paedagogi  custodia  indigo- 
remus,  tunc  Deus  Pater,  ut  nos  a  vinculo  pristinx 
servilutis  absolveret,  misit  non  angciura,  nou  ar- 
changelum  ,  sed  Fi/ium  suum  unigenitum.  Misit 
eum,  id  est  fecit  incarnari,  ut  hominibus  esset  visi- 
bilis;  ipsum  dico,  secundum  carnem  factum  es  mu- 
liere,  id  est  ex  feraina  roatre,  qui  secundum  divi- 
nitatem  «on  est  factus,  sed  genitus  a  Patre.  Et  /a- 
ctum  tub  lege,  id  est  creatum  secundum  carnem  sub 
legis  observatiouc,  ut  siiscipcret  circumcisioncm  et 
portaretur  ad  templum  cum  hnstiis  Judaico  more, 
sicut  veraciter  lilius  .ibrahae  cui  (promissu^  fuerat. 
Hunc  ergo  Deus  factura  ex  muliere,  id  est  raaterna 
carnis  bubstantia,  sine  virili  admislionc  conceptam, 


1165 


OMMENT.  liN  KPISTOLAS  PALLl.  —  IN  EPIST.  AD  CALAT. 


1166 


ad  humanos  aspeclus  liomiiiem  veium  prolulit,  qui  \  ctus  ad  Denm,  Abba  Pater.  Et  quid  cst  spiritualis 


in  divlna  virtute  'sc  subslantia  manens  per  omnia 
quod  erat,  veram  iiatur»  mortalis  inlirmitaiem, 
quara  non  haliebat,  induil.  Usus  namque  divinarum 
Scripturarura,  et  maxiine  Hebraicarum,  inulieres 
appeilare  coiisuevit,  non  corruptas,  sed  ferainas, 
sicut  lcgimus,  quia  scdificavit  Dominus  Deus  costam, 
qiiam  lulerat  de  Adam  iii  mulierera,  et  adduxit  sam 
ad  Adam  (Gen.  ii).  Ut  autem  Dei  Filius  noLis  ne- 
cessariam  obediendi  virlutem  praicipuo  comrnenda- 
ret  exemplo,  factus  est  sub  lege,  id  esl  subditus  est 
legi ;  non  quia  ipse  quidquam  legi  deberet,  qui  unus 
cst  legislator  et  judex,  sed  ut  eos  qui  sub  lege  po- 
siti  legis  onera  porlare  nequiveraut,  sua  couipas- 
sione  juvaret,  ac  de  servili  condilione  qu*  sub  lege 
erat,  ereptos  in  adoplionem  liliorum  quae  per  gra- 
tiam  cst,  sua  largitate  reduceret.  Factus  est  sub  lege, 
ut  eos  qui  sub  lege  eranl  redimeret,  id  est  a  legis 
servitute  liberaret,  sicui  et  mortem  subire  digiiatus 
est,  ut  eos  qui  mortis  Dominum  evadere  non  pote- 
rant ,  a  morte  rediraeret.  Factus  esl  sub  lege  non 
ut  ab  ea  expiaretur,  sed  ut  eos  qui  sub  iila  erant 
pressi  et  rei,  liberaret;  ila  sU  nos  omnes  Judiei,  et 
gentiles  reciperemus  pariter  adoplionem  fiHorum , 
quia  nostram  participavit  naturam,  et  nos  adoptavit 
ad  siiam.  Propterea  ergo  voluit  sub  lege  Ueri  et  le- 
gem  implere,  ut  eos  qui  erant  sub  onere  legis  com- 
pressi,  a  jogo  legis  redimeret;  ei  iios  omnes,  tam  Ju- 
daei  quam  genliles,  per,  graliam  novae  liberlatis  le- 
ciperemus  adoptionem  iiliorum,  quam  in  Adam  per- 
dideramus,  id  est  efficeremur  adoptivi  fllii,  ac  h.-ere-  ^ 
ditatem  Patris  aeierni  consequeremur. 

«  QuoniJra  autem  eslis  filii  Dei,  misit  Deus  spi- 
I  ritumTilii  sui  in  corda  nostra,  clamantem,  Abba 
«  Pater.  Itaque  jam  non  est.servus,  sed  filius.  Quod 
«  si  filius,  et  hseres  per  Deum.  > 

Modo  repetit  quod  sufieriiis  dixerat,  Galalas  esse 
iilios  Dei,  ut  ostendat  similiter  iilos  adoptivos  filios 
esse,  sicut  Judaeos,  quasi  dicat :  Dixi  vos  esse  lilios 
Dei  per  fideoii  Nec  fustra  hoc  estis.  Sed  quoniam 
vos  GalaUT;  euis  adoptivi  filii  Dei,  sicut  et  nos  He- 
braei ,  misit  Deus  Spiritum  naluralis  Filii  sui  in 
corda  noslra,  id  esl  Spiritum  sanctum,  qui  et  a  Patre 
procedit ,   et   a    Filio  [Joan.  xv).  Nam  et  missio 


ille  clanior,  nisi  pius  affectus  eleclorum  «rga  Deum, 
et  pia  nientis  postulatio  esurienlis,  et  sitientis  ju- 
stitiam?  Quia  vero  superius  dixeral  haeredein,  quan- 
diu  parvuUis  est,  nihil  a  servo  difforre,  quod  de  po- 
pulo  qui  sub  legis  scrvitute  fuerat,  raysticc  voluit 
iiitelligi,  et  addiderat  quomodo  idem  populus  per 
adventum  Filii  Dei  liberatus  sit,  facit  inde  coiise- 
quenter  illationem,  qiiod  jam  .^on  sil  servus.  Ac  si 
dicat :  Populus  ille  qui  prius  erat  sensu  et  actione 
parvulus,  et  sub  Icge  servililer  deprimebaiur,  post- 
modum  per  gratiam  uiiigcnili  Dei  est  in  iibertatem 
adductus,  et  in  Filium  adoptatus.  Jlaque  jam  twn 
est  servus  ut  antea  sub  lege,  sed  filiun,  quia  filiorum 
adoptionera  recepit  dono  gralise.  Ve!  ita  :  Spiritns 
B  Christi  clamat  in  cordibus  utriusque  populi,  Abba 
Pater.  Itaquejara  nenter  eorura  est  servus  post  ac- 
ceplionem  sancli  Spirilus,  sed  est  per  graiiam  li- 
lius.  Quod,  id  est  sed  si  jam,  jilius  est,  ergo  ei  lia:- 
res  in  futuro  erit  per  Deum,  id  est  per  Dei  operatio- 
nem,  el  per  Dei  gratiam.  Vel  per  Deum  juro  ila  fore. 
Haic  enira  iiliatio  ei  La>reditas  utrique  populo  con- 
cessa  osl.  Sed  quia  Galatis  Apostolus  loquilur,  ad 
eos  sequentia  verba  respiciunl,  cum  dicitur  : 

i  Sed  tunc  quidem  igiiorantes  Deum,  Lis  qui  na- 
I  tura  non  sunl  dii,  serviebatis.  Nunc  autem  cum 
«  coguoveritis  Deum,  imo  cognili  silis  a  Deo,  quo- 
«  modo  convertimiiii  ilerum  ad  infirma  et  egena 
«  elemenla,  quibus  demio  servire  vultis?  Dies  ob- 
«  servaiis,  et  menses,  et  lempora,  et  annos.  Timco 
«  vos,  ne  forte  sine  causa  laboiaverim  in  vobis.  > 

Modo,  inquit,  estis  filii,  sed  prius  eralis  ser\i, 
non  in  carnalium  lcgis  caremoniarura  servitule ', 
sicut  Judaai,  sed  idolorum,  quia  tunc  quidem  igno- 
ranles  Deum,  serviebatis  hk  qui  non  sunt  dii  natura, 
sed  opinione  iusensatorum  hcminum,  id  est  noii 
siint  naturales,  sed  falsi  dii.  Hic  ostendii  non  esse 
serviendum,  nisi  illi  qui  nalura  Deus  est.  Tunc  qui- 
dem  ignorabatis  verum  Deum,  cui  soli  serviendum 
est;  et  idco  aliquid  excusationis  habebatis,  quod 
falsis  diis  serviebaiis.  Sed  nuuc  cum  jam  cognoveri- 
tts  Deum,  nulla  ulterius  vobis  superest  excusatio,  si 
erraveritis,  sed  longe  deterius  quam  olim,  delinque- 
tis.  Nunc  non  est  jam  lociis  errandi,  cum  aperta  sit 


qiia    mittilur    a   Patre  ,    ipsa    est   processio   qua  q  ^erilas,  cum  cognoverilis  Deiim  per  fidem,  imo,  me- 

1'us  possum  dicere,  cum  silis  a  Deo  cognili,  id  est 
approbati  per  bonam  operationem.  Ve!  Deus  cogno- 
visse  dicitur,  quia  fecit  ut  ab  his  cognosceretur,  a 
quibus  ignorabatur.  Neque  enim  fas  est  ut  credamus 
quod  tunc  Galatas  Deus  primo  cognoverit,  quos 
ante  mundi  constitulionem  praecogniios  habuit ;  sed 
lunc  cognovisse  diclus  esl,  quod  tunc  ut  cognosce- 
retur  effecil.  Nam  quia  tunc  ipsi  eum  illius  niunere, 
non  suo  merito  vel  facuitate  cognoverant,  maiuit 
typice  ioqui,  ut  tunc  ab  illo  cognitos  diceiet,  quando 
eis  cognoseendum  se  praestilit ;  et  verbum  corrigcre, 
quasi  Loc  minus  recte  dixerat,  quod  proprie  dixerat, 
quam  sinere  ul  hoc  sibi  arrogarent,  se  potuisse  quOd 
eis  posse  ille  donavcral.  Cum  enim  diciiur,  qnocl 


procedit  a  Patre.  F.t  ideo  dicit  euni  Aposlolus  milti 
a  Patre  ei  Filio,  ut  osieiidai  eum  ab  utroque  proce- 
dere.  Misit  Deus  Pater  Spiritum  fiiii  sui  in  corda  no- 
stfa,  id  est  iii  corda  noslra  oninium  nostrum  qui 
credimus ,  tam  Jmlaeorum  quara  goiiiilium.  Nam 
pr<ipler  utrumque  populum  misit  eum  ciamatiie.m, 
Abba  Pater.  Clamal  enim  in  cordibus  noslris  ad 
Demn,  id  est  magna  piae  mentis  devotione  facit  nos 
irtus  clamare,  o  Abba  Pater.  Abba  narnque  el  Pa- 
ler,  idein  est.  Sed  propier  Judaos  clainat  Abba,  et 
propler  gentiles  Patcr,  ut  ostcndat  ambos  unum 
Patrem  habere  Deum.  Abba  enim  Hcbraice,  paler 
dicitur.  Effectus  ergo  probat  utrosque  Dei  flliosesse, 
dum  in  cOrdibus  utroruraque  clamat  Spiritus   sau- 


1167 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACffl 


116B 


nos  eognoselt  Deus,  cognitionem  Buam  nobis  prse-  A  causa,  id  est  sine  utilitate  vestra  loberaverim  in  v«- 

stat  ut  per  hoc  intelligamus,  ne  boc  quidem  nobis 

trihuendum,  quod  iios  scimus  Deum,  sed  eara  quo- 

que  scientiam  illius  misericordije  iribuamus.  Prius 

quidem,  inquit,   per  ignorantiara   Dei  serviebatis 

idolis;  sed  modo  cum  jam  cognoveritis  Deum,  imo 

cogniti  sitis  a  Deo,  id  est  cognilionem  ejus  percepe- 

ritis  ab  ipso,  quomodo,  id  est  qua  causa,  qua  la- 

tione,  convertimiiii  iierum  (ut  ante  Dei  noliliam)  ad 

lervilutem  erroris?  Quomodo  postquam  vobis  veri- 

tas  illusit,  convertimini  Uerum  ut  aniea,  dum  a  Ju- 

dseis  eliiceremini  proselyti?  Quoraodo,  inquam,  cou- 

vcrtimini  ad  elementa,  id  est  ad  carnalia  lcgis  man- 

data,  quse  sunt  divini  cultus  Judaeis  exordia,  et  sunt 

infirma,  quia  per  se  non  valent  cultores  adjuvare ; 

tt  egena,  quia  egent  auxilio  graiiiB?  Quomodo  ad 

hxc  convertimini,  quibus  dcnuo,  id  est  itcrum  vullis 

iervirel  sicut  auundam  eis  servierunt  Judsei,  sed 

jam  ab  eorura  servitute  sunt  liberati.  Illi  desierunt 

eis  servire,  et  vos  qua  ratione  vultis  iterum  eis  ser- 

vire?  Qiiae  scilicet  elementa,  id  est  carnalia  legis 

prsccpta,  prius  fortia  et  velut  quamdara  nrmitatem 

danlia  steterant,  dum  Judaeos  adhuc  coraprinierent, 

et  cohortarentur  ad  juslificationem  lidei,  et  ad  ma- 

jorem  Dei  notitiam  paulatim  promoverent;  et  erant 

dilia,  dum  locupletarent  eos,  dando  quaradara  ipsis 

apud  homines  justiticalionem ,  ut  non  punirentur, 

ut  nihil  inali  paterentur.   Hsc  namquc  erant  illis 

quxdam  divilia;,  qoae  prfeparabant  illos  ad  veras 


bis  convertendis  et  inslruendis.  Non  idcirco  timet 
eos,  ut  putet  quod  illi  possint  ei  per  apostasiam 
suam  auferre  mercedem  lalwris,  quam  in  eorum 
instructione  perlulit,  sed  quia  metuit  ne  seipsos  a 
fide  sublrahendo,  faciant  ut  non  prosit  eis  labor 
aposlolicus.  Non  enim  suara  meroedem,  sed  iUos 
amittere  timet.  Quod  forte,  id  est  illorum  arbitrio 
potest  lieri.  Ulrumlibet  coniingere  valet,  ut  vel  sine 
caus»  qiianlum  ad  eos  laboraverit  in  ipsis,  si  \\\ 
errore  perdHraverint;  vel  non  sine  causa,  si  resi- 
puerint.  Dicamus  qnod  nonnullis  visum  est,  scilicet 
quia  Galatx  partiin  ex  Judxis,  partim  ex  genlibus  ad 
fidem  venerant,  sed  post  discessum  Apostoli  coge- 
bantur  a  pseudo  pra;dicaloribus,  his  qui  de  Judaeis 
conversi  fuerant ,  iterum  Judaizare ;  qui  vero  de 
gentibus  crediderant,  rursus  elemenla  observare. 
Quibus  apte  congruit  quod  dicitur :  Sed  tunc  quidem 
ignorantirs  Deum,  his  qui  natura  non  suntdii,  ser- 
viebatis.  Nunc  auiera  cura  cognoverilis  Deum,  quo- 
modo  convertimini  iterum,  sicut  anle  quam  Deum 
cogiiovissetis,  ad  elementa,  id  est  ad  impiam  ob- 
servantiam  ;colis  et  hinae  ac  stellarum  et  coeli  ae 
terrae?  Quae  quidem  sunt  infirma,  quantura  ad  vos, 
quia  nequeunt  vos  adjuvare ;  et  egena,  quantum  ad 
se,  quia  nihil  habent  nisi  ex  Dei  dispositione,  bic  la- 
men  post  nostiam  conversionem  vullis  denuo  servire 
sicut  antea.  Nam  dies  observalis,  diccntes  :  Non  pro- 
ficiscar  hodie,  quia  postcrus  dies  est,  aut  quia  sic 


divilias,  ad  fidem  scilicet  et  justificationem,  nee  non  q  luna  ferlur  ;  vel  :  Proficiscar,  ul  prospera  cedant, 


etadhaereditatem  in  supernis  accipiendam.  Sednunc 
infirma  et  egena  sunl  hsec  elemenla,  quia  priusquara 
veritas  adveiiit,  jam  neminem  ad  ejus  susceptionem 
prseparant ,  jam  neminem  ad  Dei  cultura  constrin- 
gunt,  jam  iiihil  praefigurant,  niliil  cultoribus  suis 
prosunt,  nihil  boni  conferunt.  Et  his  ita  deslitutis 
ac  inanibus  elementis  vultis  deuuo  servire,  sicut 
ante  veritatis  adventum  Judaei  qiiondara  illis  ser- 
vierunt,  cum  jam  nerao  debeat  illis  servire,  sed  om- 
nes  in  libenate  quam  Christus  dcdit ,  permanere  : 
nec  jam  siib  psedagogo  vivere,  postquara  implelum 
est  terapus  priefinitum  a  Patre.  Vere  vullis  denuo 
his  elemenlis  servire ,  et  post  expletum  infanliie 
tempus  ilerum  jugo  paedagogi  colla  vestra  miserabi- 


quia  sic  se  habet  positio  sideruni,  et  menses  obser- 
valis.dicendo  :  Nunc  agam  hocmense  commercium, 
quia  illa  slella  niilii  agit  raensem,  vel  idcirco  agana, 
quia  suscepit  mensem.  Et  tempora  praevidentes  in 
aHguriis,  quale  tempus,  sive  carum,  sive  calidum 
aut  pestiferura,  evenire  debeat  et  annos,  ut  illi  qui 
dicunt :  Non  planlabo  hoc  anno  vincam,  quia  bis- 
sextus  est.  Sive  ergo  liis,  sive  aliis  perversis  mo» 
dis,  nonnulli  Galalarum  observabant  dies  et  menses, 
atqiie  tcmpora  el  annos,  et  inde  culpat  eos  Apostrv- 
lus,  alqiie  omnes  qui  lalibus  observaiionibus  ad!<>ir 
sliidenl,  et  quam  grave  sit  periculura  talia  obscr 
vare  demonstrat,  duin  esse  iiicassuni  quod  illis  qui 
hiec  observant,  laborasse  timel.  Quis  enim  aestirea- 


iilersubdere.  Nara  oi.-icnialis,  idestobseivaredispo- D  ret  quam  magnum  peccaliii.i   sit  talia  observare, 

nitis dies,  sicut  Sabbaia,  et  menses,  sicutper  piiinum 

et  septimum  mensem.vel  menses,  id  est  exordia 

mensiura ,   hoc  est  neoraenias ,  et  tempora,  sicut 

quando  ter  iii  anno  omnes  Judaei  ad  templum  con- 

veniebant,  ac  solemniiates  agebant,  el  annos,  sicut 

septimuni  el  quinquagesimum  annum.  Huncannum 

Galatae  nuper  subvcrsi  necdum   observaverant,  et 

ideo  (secundum  quod  pramisiinus)  quod  ail,  dies 

observ.itis  et  menses  et  tempora  ct  annos,  sic  acci- 

piendura  est,  non  quod  jam  observarent,  sed  quod 

hoc  observare  vellent.  Nou  eiiira  tani  fecerant  quain 

facere  d-.sponebant  carnalia  legis  opera.  Lt  quia  ta- 

libus,  iiiquit,  subjici  non  respuislis,  timeo  vos,  ue 

inihi  daninum  de  vobisipsis  faciatis,  sciliret  ue  sine 


sicut  observant,  ul  dictum  est,  qui  certis  diebus  aul 
mensibus,  sive  lemporibus,  sive  annis,  volunt,  vel 
nolunt  aliquid  inchoare,  eo  quod  secundum  vanas 
doclrinas  honiinura  fausia  vel  infausta  sestimant 
tempora,  nisi  magnitudinem  ex  timore  Aposloli 
pensaremus,  qui  nune  tallbus  ait :  Timen  ne  fortt 
sine  causa  laboraverim  in  vobis. 

«  Eslote  sicut  ego,  quia  et  ego  sicut  vos  :  Fra- 
f  tres,  obsecro  vos  nihil  me  laesislis.  Scitis  aulem 
•  quia  per  infirmitatem  earnis  evangelizavi  vobis 
<  jam  pridem,  et  tentationem  vestram  in  canie  mea 
I  iion  sprevistis,  sed  sicut  angeliiin  Dei  excepi^ti» 
«  me,  siciit  Cliristum  Jesum.  Ubi  esl  ergo  beaii- 
i  tuilo  vestra?  Teslinionium  enim  perhibeo  vobi». 


II6S 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  W  EPIST.  AD  GAL.VT. 


1170 


I  qtiia  si  8eri  pusset,  oculos  Testros  eruissetis  et  ^  reverentia  me  excepistis,  cum  quar.ta  Dei  aiigelum 


«  dedissetis  niilii.  Ergo  inimicus  vobis  factus  sum, 
«  venim  dicens  vobis?  » 

Ne  labormeus  in  vobis  sit  inanis,  eslole  sicut  ego 
liberi  a  servilnte  elenienloruni,  id  esl  n  legis  obser- 
vationc  carnali,  quiael  eqo,  qiii  legi  subditus  fui,  et 
legis.observantiani  novi,  suin  modo  iicut  voi  sine 
lege.  Nam  qnia  ego  qiii  legcm  habui  consilio  ratio- 
nis  eam  deserui,  e.t  quo  Christum  cognovi,  scire 
poteslis,  quia  nihil  uiile  christicolis  in  ea  esse  con- 
sideravi,  quani  sic  ex  toto  reliqui.  Si  ijjitur  ego  qui 
hanc  habebarn,  diinisi,  tunc  vos,  qui  eam  non  ha- 
hetis,  assuniere  non  debelis.  Vel  estote  sicut  ego  in 
lidei  ch.uiiale,  quia  et  ego  sum  sicut  vos  homo  tor- 
recius  de  errore.  Nam   ct  nunc  poteslis  exeinplo 


venientem  de  coelo  exciperetis ;  et  ut  plus  dicam,  ila 
me  excepistis,  sicut  ipsum  Christum,  si  descendis- 
set  rursus  in  lerram,  et  venisset  vobis  pra^dicare. 
Tantae  eiiim  auctoriialis  nie  habuistis,  ac  si  de  su- 
bliniibus  veiiiens  angelus  loquereliir  vobis,  vel  ipse 
Chrislus  angeloruin  Dominus.  Et  quandoquidem  in 
tanto  honore  mc  lunc  habuistis,  nunc  autcm  sine 
causa  spernilis  ac  respuitis,  ergo  ubi  esl  beatitudo 
veslra?  id  est  illa  afleclio  et  humilis  devotio  quam 
erga  me  habuislis,  quse  erat  causa  fuiurse  beatitu- 
dinis  vestrw.  Bene  revocat  illos,  vocando  illain  af- 
fectionem  beatitudinem,  quia  si  causam  amiltunl, 
effectiira  perdent;  si  amiltunt  itlam  devotam  affe- 
clionem,  perdenl  sine  dubio  fiiluram  bealiiudinem. 


meo  a  legis  observantia  retralii,  sicut  olim  ab  ido-  g  Vere,  inquit,  sicul  angelum,  vel  sicut  Christum  Je- 


lorum  esiis  cullu  revocati.  Et  debetis  esse  sicut 
ego,  quia  obsecro  vos,  o  fralres,  nt  silis  sicut  cgo,  id 
est  dulcedine  fraterna;  dileclioiiis  rogo.  Ideo  vos 
fraterno  amore  obsecro,  ut  non  ininiicus  decipere 
qusero,  sicut  falsi  aposloli  de  me  vnbis  assenint, 
quia  dura  essem  apuJ  vos,  niliil  me  lcesistis,  sed  in 
iiiagno  honore  habuislis.  Supeiius  aspcre  correctos 
nunc  demulcet  ac  revocai  blandieiido,  obsecrando, 
et  benc  gesta  eoriim  inemoraiido.  Non  me  Isesislis, 
scd  potius  vosipsi  scilis  quia  y,er  iiifirmitatem  caruis, 
id  est  eo  tempore  quo  inlirinabar  in  carne  mca, 
pr3ed»cavi  vobis  evaiigeliuni  Clirisli  jainpridcni ;  ct 
taineii  iton  sprevistis,  ul  me  vilem  judicarelis,  teiila- 
tionevii  veslramin  carne  mea  oegrotante.  Tanla  enini, 


sum  me  excepistis,  et  inde  beatitudinem  meruistis, 
quia  si  posset  juste  et  cum  mea  uliliiale  fieri,  illa 
niembra  veslra  qu»  chariora  sunt  in  homiiie,  tu- 
lissetis  a  vobis,  et  dedissetis  milii.  Testimonium 
ciiim  robis  perliibeo,  quia  si  ad  iililitalera  Ecclesi» 
fieri  posset,  si  cum  justilia  veslra  et  commoditate 
mea  lieri  posset,  oculos  vestros  eruissetis,  el  dedit- 
setis  mild,  id  est  ad  utiliialera  mese  prwdicationii. 
Consuelo  more  loquitur,  siciit  solemus  dicere  :  De 
carne  mca  vellein  pro  vestro  profoctu  dare,  si  pos- 
sem,  et  propler  nimiam  erga  se  charitalem  illorum 
exaggeraiHlani,  dicit  talia.  Sed  cum  tanla  charitas, 
cl  tanlus  honor  illi  fnisset  exhibitus,  nunquid  pro- 
pter  ipsum  honorem  sibi  exhibitum,  ac  dileclionem 


fuit  iidiiniilas  corporis  in  mc,  ut  vos  inde  tenlari  C  pepercit  illis  errantibus,  ne  forle  negaretur  ei  et 


possetis,  et  piilare  quod  non  esset  in  me  virlus  ali- 
qua  spirilualitcr,  qiii  coiporaliler  sic  iiifirmabar;nec 
cssem  aposiolus  Chrisii,  quem  ita  doloiibus  infir- 
niitatis  agitari  permitteret.  Vel  hsec  inlirmilas  fuit 
passio  diversariiin  tribuiationuin.  Evanyelizavi  vobis 
jampridem  per  iiilirinilateiii  cariiis,  id  esl  por  tole- 
rantiain  adversilaiuin,  quibus  vehemenler  affligeba- 
tur  caio  mea;  et  leiitaiionem  vestram  in  carne  mea 
faciam  nou  sprevistis,  id  est  non  vilem  existiina- 
vistis  passionem  tiibulalionum  mcarum,  per  quam 
tenlabaraini,  utrum  limore  me  desereretis,  an  clia- 
ritate  amplecteremini.  Et  inde  vos  esse  firmos  co- 
gnovi,  quod  adversiiaiibiis  qux  niihi  in  carne  acci- 
deraiit,  iion  estis  a  ciiaritale  delloxi.  Nam  dum  me  , 
propter  annuiitiatioiiem  Evaiigelii  lam  coiifunielioss  ' 
tractari  ab  incredulis  viderotis,  vos  quoque  similiter 
ab  illis  maie  tractandos  fore  propter  ejusdem  Evan- 
gelii  susceptionein  credere  poleralis ;  et  ideo  con- 
sideiationc  taiila;  perseculionis  ac  pffiiion  qiiidam  de- 
ticiebant  a  (ide,  vcl  mouiebant  ad  cam  acccdere. 
Atque  ita  omnes  tenlabanlur,  et  alii  probali,  alque 
alii  reprobi  per  ignem  tribulationis  declarabantur. 
Hlam  infirmilalcm,  qua;  in  carne  mea  fiiit  veslra 
tentatio,  noii  spicvisiis,  ut  de  me  sic  abjeclo  et 
alBicto  non  curaretis;  nec  cx  toio  respuislis,  iit 
omiiino  convcrti  proptcr  illam  renueretis,  scd  po- 
tius  ita  me  exccpistis,  ac  .si  nihil  paterer,  ac  si  es- 
ssm  imraortalis  ct  impassibilis.  Cum  tanla  srilicel 


minus  ipse  cnm  argueret  eos,  laudarelur  velama- 
relur?  Non  utique,  quia  propter  honorem  sibi  iin- 
pensum  non  gaudehat,  sed  propter  eorum  salulem. 
Ideoque  propter  eamdera  ipsorum  salutem  non  ti- 
muit,  et  viluperari  ab  illis,  vel  odio  haberi,  dum- 
modo  [quod  verum  et  ulile  erat,  prsedicaret.  Unda 
mox  subjicil :  Ergo  inimicus  vobis  faclus  sum,  ve- 
ruin  dicens  vobis/  Quia,  inquil,  (antuin  me  dilexi- 
stis,  ergo  propler  verilatem  quam  annuntiuvi,  ini- 
micuin  vobis  me  factum  puialis?  Persuadebaiit  eniin 
illis  pseudo  aposloli,  quod  ipse  caiisa  odii  noluisset 
eos  docere  circumcisionem,  sed  aliis  illam  prsedica- 
ret,  et  inde  pulaverunt  cum  sibi  inimicum.  Proplor 
quod  incrcpando  nuiic  dicit  r  Ergo  inimicus  vobii 
farins  sum,  verum  diceiis  vobis?  Ac  si  dicat :  Noa 
dcbctis  aeslimare  quod  sim  vobis  inimicus,  sed  raa- 
gis  amicum  me  debetis  agnoscere  ex  eoqiiod  puram 
vobis  veritatem  prsdicavi,  sciliGot  ut  absqiie  legis 
obscivanlia,  per  solius  Evangelii  custodiam  qiiKre- 
retis  salvari,  vel  quia  nemo  vullse  argui,  reprehen- 
deiis  eos  niinc  videtur  illis  inimicus. 

«  yEmiilantiir  vos  non  bene,  sed  excludere  ves 
«  volunl,  ut  illos  anmiilemini.  Boiium  aulom  iierau- 
<  lamini  in  boiio  seinper,  et  non  lanliim  cum  prae- 
«  seiis  suin  apud  vos,  filioli  niei,  quos  iiei  um  paitti- 
«  rio,  donec  fornietur  Christus  in  vobis.  Vellem 
«  auiem  esse  apud  vos  modo,  et  muiarc  vocci» 
t  moam,  qiinniara  coiifundor  in  vobis.  ► 


1171  HERVEl  BURGIDOLENSIS  MONACHt  H72 

Ego  qui  veritatem  dico,  videor  ininiicus;  sed  si  A  voluDlatem,  et  itexum  prsedicando  laborat,  ul  eos  in 


blaiiditiis  vos  fallerein,  tunc  putarer  amicus.  Ego 
aulein  non  suin  vobis  inimicus,  sed  illi  potius,  quos 
putalis  amicos.  Nain  ipsi  wmulanlur  vos  non  bene, 
id  est  iion  boiia  voluntate,  quia  non  legitimo  sponso 
vos  aemulantur.  Sancti  viri  semulantur  zelo  Dei 
anima  fidelium,  ne  castitatem  nientis  quam  Christo 
eponso  illibatam  scrvare  debent,  aliqua  peifidiK 
subrcptione  ^el  peccati  perpetratione  violent.  Et 
pseudoapostoli  qiiasi  zelo  Dei  se  istos  aemulari  fin- 
gebaiit,  quos  quasi  per  trans<,'iessi<)nem  legis  a  ca- 
stitate  spirituali  recedere  jiidicabaiit.  Sed  non  beiie 
id  facicbant,  quia  ex  quo  spoiisus  ipse  Christus  per 
(idemvos  justiQcaridecrevit,  non  estjam  castaanima 
quse  per  carnalia  legis  opera  qujerit  jiisiificari,  quo- 


lucem  pariat.  Et  tandiu  in  eorura  parturitione  dolet 
et  laborat,  donec  formetur  Christus  in  eis,  qui  de- 
formatus  fuerat  in  ipsis.  Quod  gravius  est  dictuni, 
quam  si  diceret  eos  formari  in  Cbristo.  Donec,  in- 
quit,  formetur  in  vobis  Cliristus,  id  est  similitudo 
Christi  exprimatur  in  vobis,  ut  non  nisi  fonna  novi 
boniiiiis  appareat  in  fide,  et  operibus  vestris.  Partu- 
rire  se  dicit  eos,  quod  matris  est,  uoii  patris,  ut' 
osteiidat  maternum  laborem  et  affectum,  quem  pro 
eis  vel  erga  eos  habet,  quoniam  sola  mater  dolores 
parturitionis  sentit ,  et  affectuosius  quam  pater 
diiigit.  Nunc,  inquit,  absens  voco  vos  fitiolos, 
sed  modo  vellem  esse  prgtsens  apud  vos,  et  mulare 
vocem  mcam,  id  est  necare  vos  Clios.  Vellem  essft 


iiiam  aversa  est  ab  anmre  sponsi.  Et  hoc  est :  Non  B  pra;sens,  ut  digna  vobis  dicerem,  qua;  nolo  scribere 


bene  vos  a;mulantur,  id  est  non  bene  student  in  vo- 
bis  castitatem  custodire;  sed  exrluderc  vos  volunt  a 
sponsi  tbahmo,  id  est  ab  Ecclesla  catholica,  u/  ittos 
in  f)i'nicatio!ie,  id  est  in  haeresi  sua  foras  cemute- 
mini,  id  est  quodam  mentis  fervore'  studealis  imi- 
tari.  Ipsi  volunt  ut  illos  iEmulemini,  id  est  imite- 
roini,  vos  autem  iiolite  eos  imilari,  sed  bonum 
quemlibst  viruRi  temulumim,  id  est  ferventi  amore 
imitari  studete;  non  ad  horam,  sed  semper,  et  non 
in  illis  operibus,  qu«  vel  mala  sunt,  vel  nec  bona 
iiec  mala,  sed  in  bono  taiitum.  Petrus  enim  bonus 
erat,  et  tameninilla  simulatione,  qua  metu  Jud«o- 
rum  a  gentilibus  qui  crediderant  segregabatur,  non 
est  imitandus,  sed  tantum  in  bono  quod  egit.  Vel 
malum  quod  in  pseudoapostolis  est,  nolite  semulari , 
ted  bonum  ubicunque  repertum  fuerit,  semulamini, 
id  est  fervida  mente  imitamini  in  bono,  id  est  in  eo 
quod  ipsum  est  bonum,  non  in  alia  re.  Nonnulli 
eniin  bonum  semulantui  non  in  bono,  quia  videntes 
justos  pro  bono  opere  laudari  ab  honiinibus,  stu- 
dent  el  ipsum  opus  agere,  ut  humanas  laudes  reci- 
piant.  Ideo  tanlum  in  bono,  non  autem  in  malo  bo- 
iium  esl  serauianduin,  id  est  propterea  solumraudo 
(|iiia  bonura  est,  debetis  illud  imitari,  ut  ipsum  bo- 
num  vos  deleclet,  et  ex  amore  sequamini  illud.  El 
hoc  agite  non  lantum  cum  prcesens  sum  itpud  vos 
corpore,  sed  etiara  dura  absens  sum,  o  filioti  mci, 
quos   nunc  ilerum  pariurio,  donec  (ormetur  Cliri- 


ne  permaneant.  Dum  enim  absens  sum,  blande 
alloquor,  ne  si  vos  e\asperarem,  malevolo  animo 
lieri  putaretis;  sed  vellera  nuncesse  vobis  prsesens, 
et  vocein  lenitatis  ac  inansuetudiiiis  qua  absens 
utnr,  niutare  in  vocem  asperitatis  et  severitatis. 
Quia  non  ita  coromovet  epistola  vel  quselibet  Scrl- 
ptura  corda  horainum,  sicut  viva  vox  prsesentialiter 
loqucntis.  Motus  etiam  corporis  el  habitus  ac  vultus 
et  modus  loquendi,  niultura  commovet  audientes. 
Ideo  vos  aspere  vellem  redarguerc,  quoniam  confun- 
dor  in  vobis,  id  est  apud  alios  erubesco  pro  vobis 
ita  reccdentibus  a  doctrina  mea.  Vel  aliter  :  Ego 
nunc  absens  niulla  vobis  per  similitudines  loquor, 
volens  vos  corrigere,  sed  vellera  esse  mudo  vobis 
prxseus,  ut  alio  genere  loquendi  rem  profundius  et 
sublilius  aperirein,  el  non  parabolice,  sed  palam 
veritalem  dissererem.  Si  enim  profundiura  nunc 
eis  diceret,  non  haberenl  qui  exponeret.  Sed  si  ipse 
prsesens  esset,  ubi  dubitarent,  ipse  expooerel.  Et 
pra^sens  esse  vellel,  ut  aliter  loquens  manifestius  ct 
profundius  rera  exponeret.  Vellem  esse  pra^seos, 
quoniam  absens  confunditur  in  eis,  id  esl  doctrlna 
absentis  patitur  confusionera  in  cordibus  eorura 
cunfuse  iiitelligentium  dicta  ejus  subtilia.  Sed  pi'ior 
tsiitcntia  esl  verior  et  melior.  Sequitur  : 

<  Dtcite  niihi  qui  sub  lcge  vultis  esse,  legem  non 

<  legistis?  Scriplum  est  enira,  quoniam  Abraham 

<  diios  filios  babuit,  unum  de  ancilla,  et  unum  de 


stut  in  vobis.  In  absentia  ejus  nou  semulati  fuerant  D  <  libera.  Sed  qui  de  aocilla,  secuiidum  carnem  na- 


bonum,  sicut  fecerant  dum  ille  cum  illis  essct; 
et  idcirco  moiiet  eos,  ut  noii  sint  similes  servo  ad 
oculum  servienti,  sed  bona  facere  studcanl  illa 
absente,  sicut  et  prsesente.  Quos  vocal  Hliolos, 
quia  diminuto  corde  fuerant;  et  rursus  adhuc  in 
obscuro  matris  utero  raanebant,  nundum  prolati 
in  iucem  per  correclionem.  Vocat  et  suos,  quan  • 
tuirt  ad  bonam  voluntatem  suam ,  et  ad  spem 
quam  habet  de  illorura  correplione.  Qui  maierno 
rnore  ex  Deo  conceperat  illos  prius  per  bonam  vo- 
luiitaleni  ac  dileclionem,  parturierat  per  praedica- 
loneiii,  pepererat  pcr  ipsorum  conversioncm.  Sed 
poslea  per  pscudoapostolos  a  vita  fidei  fuerant  ex- 
fliiicli.  Idco  rursum  modo  concepil  illos  per  bonam 


<  tus  est  {6'eii.  xvi);  qui  autcra  de  libera,  per  re- 

<  piomissionem  (tVn.  xxi).  Qux  sunt  per  allego- 

<  riain  dicla.  Ihec  enira  suiit  duo  Testamenla.  Ununi 
•  quidem  in  moiite  Sina,  in  servitiitem  generans, 

<  qu%  esl  Agar.  Sina  eniin  roons  cst  in  Arabia,  qui 

<  conjunctus  est  ei,  quae  nunc  est  Jerusalera,  et 

<  servil  cuin  filiis  suis.  i 

Rursus  ApostoUis  incipit  ostcndore  ex  ipsa  lego 
quod  non  sit  leuenda.  Dicite,  inquil,  h«c  est,  re- 
spondete ,  milii  vos  qui  sub  trge  carnaliter  vuliis 
essc,  tegcm  uon  legistis?  Quidquid  eligant,  proban- 
tur  stulii.  Si  non  legcrunt,  noii  debenl  recipcrc, 
quam  nesciunt.  Si  legerunl,  ipsa  probat  se  diinit- 
tcndam.  Quod  si  non  intclligunt,  stulti  suul.  Trans- 


1175  COMMEKT.    1«  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  GALAT.  lt"4 

ilala  in  Gracum  fuerat  lex  per  Sepluaginla  inter-  A  carnaliter  observant,   ne«iuaquam  ad   h«reditatera 


pretes,  et  idcirco  polerat  a  Galatis  legi.  Ideo  autem 
quxro  an  legeritis  legem,  quia  iii  ea  scripium  est; 
quoHiam  Abrakam  duos  fiiios  habuit;  quod  si  atten- 
deretis,  nunquam  ad  eam  recurreretis,  ibi  enim  in- 
nuitur,  quia  qui  sub  iege  sUnt,  per  gratiam  sunl  in 
liberlate.  Cum  enim  plures  filios  ille  pater  habuerif, 
de  duobus  spiritualiter  agit  Scriptura,  innuens  ali- 
quid  egregium  in  his  praefigurari.  Unus  ergo  pater 
duos  lilios  habuil,  unum  de  Agar  anciUa,  et  umim 
de  Sara  libera.  Quamvis  enim  pater  unus  esset,  non 
tamen  conditio  et  genitura  utriusque  fuit  similis. 
Sed  ille  quideni  qiii  de  ancilla  est  prucrealus,  se- 
cundum  carnem,  id  est  secundum  carnis  naluram 
vel  consueludinem  nalus  est,  quia  juvencula,  sicut 


perlinere  filiorum,  sed  exiraneos  esse  a  terra  vi- 
veutium,  ct  alienos  a  patria  sanctorura.  Qui  mons 
conjunctus  est  Jerusalem,  quia  quod  in  monte  illo 
carnaliter  et  servililer  jussuni  est,  in  Jerusalem  ubi 
lemplum  erat  observalum  esi.  Conjunclus  et  couso- 
ciatus  est  ille  nions  non  fuluris  Jerusalem,  sed  «« 
qucenunc  est,  id  est  non  coelesii,  sed  terrestri;  et 
non  est  libera,  sed  servit  cum  filiis  suis,  qui  doctri- 
nam  ejus  sequuntur,  et  ex  timore  cuncta  faciunt. 
Vel  quia  mons  tumorem  superbise  designat,  et  Sina 
interprelalur  mandntum,  Jud«i  habuerunt  servile 
testamentum  a  monte  Sina,  id  est  a  superbia  man- 
dati,  quoniam  propterea  digni  fuerunt  talem  acci- 
pere  legem,  quae  reprinieret  eorum  cervicositatem. 


crat  Agar,  de  sene  solet  conciperc.  Ille  autem  qui  ^  quia  de  mandato  ipsius  legis  erant  supra  modum 


de  libera  genitus  cst,  non  per  carnis  usnm,  sed  per 
Dei  repromissionem  natus  esl.  Ob  hoc  enim  ex  Sara 
nalus  esl,  quia  Oeus  promisit,  imo  repromisit,  non 
quia  caro  id  potuit.  Sara  eiiim  erai  slerilis  et  velu- 
la,  nec  de  sene  mariio  si  nuniiuam  sterilis  fuissct, 
concipere  jam  auus  polerat  (Gen.  xviii),  sed  Deus 
niirabili  operationededil  exeafilium  Abraha;per  gra- 
liam  repromissionis  suse.  Quce  sunt  dictaper  ullego- 
riitm,  id  est  per  aliain  locutionem,  ut  aliud  exterius 
sonel,  et  aliud  intcrius  intelligatur.  Quia  liwc,  id 
est  hse  du.Te  inatres  sunt,  id  est  signifcant  duo  ic- 
stamenta.  Duo  tantum  exponit,  id  esl  ancillam  el  li- 
beram,  ut  per  h.-ec  intelligamus  et  caetera.  Abraharu 
cigo  Deus  Paler  intelligitur.  Diio  filii,  diio  populi. 


contra  cseteras  gentes  gloriaturi.  Quod  testamentum 
generat  eos  in  servitutem  legis  vel  peccati,  quia  et 
terrore  minarum  cogil  eos  legi  canialiter  deservire, 
et  omnes  facit  praevaricatores,  dura  non  possuni 
ipsam  legem  implere.  Quae  Testaraenli  servitus  esi 
Agar,  id  est  designalur  per  Agar  ancillam,  quae  in- 
terpreialur  ndvena  vel  alienatio,  quoniam  pere- 
griiia  est  cum  filiis  suis,  et  alienat  eos  ab  haeredi- 
late  coelesli.  Arabia  vero  inlerpretatur  humilis,  si- 
gnificans  infirmam  et  bumo  repenlem  conversatio- 
nem  eorum  qui  legi  serviunt,  sicut  et  mons  Sina 
liimorem  designat  elatioiiis  ipsorura,  qna  de  man- 
dalo  ejusdem  legis  exlollunlur.  Sina  enim  raons  esi 
iii  .\rabla,  id  est  mandaium  legis  tumor  elalionis  est 


JudseorumscilicetetCiirislianorum.Ancilla,  carnalis      '"  humili  (hoc  est,  per  liumum  repenti)  conversa- 


doctrina  Veteris  Teslamenti,  quae  gignebat  sub  jugo 
servitulis,  dura  limoro  cogeretur  Deo  servire.  Li- 
bera  aulem,  praedicatio  sive  gralia  Novi  Testamcn- 
li,  quae  liberos  generat,  qui  per  charitatem  Deo  ser- 
viant.  In  ulroque  enim  Teslamento  gemiit  Deus  fi- 
lios  qui  sibi  servirent,  sed  in  Veteri  Jnda;os  servos, 
qui  limore  pcense  et  promissioiiibus  temporalium  ei 
serviliter  obedirent,  et  boc  esl  secundum  carnem, 
quae  et  poenas  horret,  et  dulcia  amat ;  in"'gratia 
vero  Novi  Teslameiiti  liheros,  qui  es  dilectiono  ser- 
viant,  non  vi  carnis,  sed  opere  Dei.  Quis  enim  iin- 
possibilia  secundum  naturam  crederet,  quae  suavia 
sunt  in   praesenti    coiitemnerei,   non  visa  speraret. 


tione  Judaeorura,  dura  se  legem  Dei  bao.:re  gl&t 
riaiiies  justos  se  putaut,  et  cuiicios  homines  velut 
peccatores  despiciunt,  licei  ipsi  nunquam  vcl  in-> 
telligcndo,  vel  operando  suhleventiir  a  terra.  Qui 
mons,  id  est  qui  superbus  lumor,  conjunctus  est  et 
semper  adha;ret  ei  Jerusalem,  quae  nuiic  esi,  i(j  esl 
ei  parti  Jud.neorum  quae  in  iufidelitate  persistens, 
sola  temporalia  quajrit.  Jerusalem  namque  visio  pa- 
cis  diciiur.  Quo  nomine  plcbs  illa  recte  designatur, 
quoe  nunc  semper  videre  pacem  temporalem  deside- 
rat,  ut  carnis  suae  voliiptatibus  sine  inquietudine 
vel  metu  servire  valeat.  Et  ideo  nunc  esse  dicituri 
quasi  qua;  in  alio  sa;cuIo  fuiura  non  sit,  quia  uunc 


nisi  Dei  virlus  hoc  in  eo  operaretur?  Duae  matres,  rj  bonis  praesentibus  qiiantura   polest  fruitur,  et  in 


nt  dictum  est,  sunt  duo  Testamenta.  l'!i«m  quidem 
veniens  a  monle  Sina,  vel  datum  in  monte  Sina,  id 
est  Vetus  Testamentum,  iii  servituteni  generans  Deo 
filio.s,  qui  essent  sub  districiione  formidiiiis,  et  ex 
limore  Deo  servirent,  </iw;  re,s,  id  estquod  servile 
Teslamenlum  est  Affur,  id  est  significatur  per  Agar. 
Hic  relinqiiitur  iiobis  intelligendum,  qiiod  Sara  li- 
hera  matiera  gratiam  vel  prajdica.ionem  evangeli- 
cara  significaverit.  Dehinc  redditur  caiisa,  cur  per 
Agar  significelur  illud  Vetus,  q<iod  deletum  est. 
Siiia  enim  ubi  Testamenlum  illud  daliim  esl,  mons 
est  in  Arabia,  qua?  est  provincia  extranearum  geii- 
tium,  non  in  leira  proinissionis,  quae  est  haercditas 
ftliorurn,  ut  intflligamus  cosqui  Testamentum  illud 


amore  hujus  sseeuli  habet  cor  oranino  fixum,  sed 
in  alia  vita  bonis  omnibus  carcbil,  et  suppliciis  per- 
pelualiter  deUciens  velut  in  nihilum  redigelur.  Ipsa 
est  nunc  sicul  disseruimus,  el  servil  adhuc  misera- 
biliter  sub  jugo  legis  cum  fiKis  suis,  sicut  Agar  cnm 
Ismaele,  qnia  noluit  recipere  libertatem  quani  Chri- 
slus  attulit.  Fx  qnibus  omnibus  evidenter  ostendi- 
lur,  legein  amplius  post  adventum  Christi  nbn  esse 
tenendam,  sed  servitutem  qu»  sub  ea  est,  a  cunctis 
hominibus  fugiendam. 

t  llla  autena  quffisursum  est  Jerusalem,  libera  est, 
€  qua;  est  maler  noslra.  Scriptum  est  enira  :  Lae- 
<  laie  sterilis  quse  non  paris,  erumpe  et  ciama  qu  » 
I  non  parturis  ,  quia   multi  'ilii  descrtae      ir.sKU 


ins 


HEKVEl  BURGIDOLENSIS  iMONACHl 


4176 


«  quam  ejuequse  habelvirum  (/sa.  liv),Nos  aulem  A  missionis.  Nam  sicui  Saia  genuit  Isaac,  quia  Deus 

promiserat,  sic  Etclesia  genlilem  populum  in  fide  pe- 
peiil,  quia  Deus  lioc  per  propiieias  praedixerat.  Quod 
eniui  Sara  foimani  E(;clesi;«  praifeiens,  slerilis  erat, 
nec  spem  generandne  prolis  liabebat ,  signilicat 
quod  natiira  generis  humani  peccato  vitiata,  ac  per 
liOc  jure  damnata,  nihil  vora;  felicitaiis  in  posterum 
nierebatur.  Sed  giatiiito  Dei  munere  postmodum  fe- 
cundata ,  multitudinem  liberorum  Ecclesia  genuit 
exempio  Sarffi,  qiise  per  gratiam  divinaj  promissio- 
nis  genuerat  Isaac.  Qui  scilicet  Isaac  risus  vel  guu- 
diuni  interpretatur,  et  signilical  eos,  qui  in  la;litia 
Deo  serviunt,  non  ex  tristitia  vel  ex  necessitate;  et 
gaudent  si  quid  pro  juslitia  protulerunt,  vel  a  docto- 
ribus  suis  audire  digni  sunt.  Vos  ostis  gloria  nostra 


f  fratres  secundum  Isaac  promissionis  lilii  sumiis.i 
Ita  quidem  terrestris  Jcviisalem  servit  cum  filiis 
suis,  quoiiiam  ancilla  esl,  et  in  servitutem  gcnerat 
«lAgar.  HaiMHa  Jcrusalem  qu(V  est  sursum  mnnte 
ctim  Deo,  Ubera  est  iil  Sara,  et  cst  maler  nostra  Re- 
neraiis  nos  in  libenatcm  sicut  Isaac.  Sursiim  est 
eniin  sanctorum  civitas,  quamvis  hic  pariat  cives, 
in  quibus  percgrinatur,  donec  regni  ejus  tempus 
adveniat.  Nam  ct  sancti  angeli  qui  in  coelis  feliciter 
habilant,  civcs  ejus  sunt.  llla  Jerusalem  ciijus  con- 
•versatio  in  coelis  est,  qu»  sursum  cor  liabet,  qu» 
superna  appetit,  quam  Sara  figuravil ,  libera  est,  id 
est  es  amoris  libertate  bono  animo  studet  placere 
Deo,  non  ex  timoris  servitule  qua^rit  poenara  eva- 


dere.  Libera  per  spiritum  dilcctionis,  quem   accepit  ^  et  gaiidium.  Itaque  ex  eis  quae  nunc  us(|ue  liac  le- 


a  Christo.  t  Ubi  cnim  Spiriius  Domini,  ibi  liberlas 
(II  Cor.  vi).»  Et  haec  in  libertate  sua  exemplo  Sarse 
genuit  nos,  utnon  quasi  scrvi,  sed  sicui  filii  servia- 
mus  Patri  noslro,  qiii  est  in  ca'lis.  Vcre  esl  niater 
nostra,  licet  fuisset  diu  sterilisut  Sara.  Hinc  enim 
ficripi.ura  est  in  Isaia:  L(Ciare  slerilis{lsa.u\),o.lc. 
Isaias  namquc  per  spiritum  sanctuni  prxnuntians 
futuram  Ecclesi»  fecunditatem,  ail:  L;elare  tu,  sii- 
perna  Jerusalem,  id  est  Ecclesia  post  advcntuni 
Chrisli  fiitura,  modu  quidem,  sterilis  ut  antca  Sara, 
quae  nunc  tempore  proplietarum  non  paris  lilios  in 
lide,  erumpe  in  voccni  prsedicaiionis,  ul  qure  diu 
ailuisti,  vocem  cum  magno  impetu  per  virtutem 
aancti  Spiritus  emittas,  ei  c/ama,  ut  a  inultis  audiri 


ttione  ditit  Apostolus,  nolandum  est  quod  .\gar  le- 
gem  et  Synagogam  designat,  Ismacl  vero  filiusejus 
populum  Jiidaicum  ct  singulos  Jud:«orum.  Et 
quando  Agar  legein,  lunc  Ismael  popiiliim  signi- 
ficat.  Quando  vero  Agar  Synagogam  vcl  plebem 
figiirat,  tunc  Ismael  singulos  Judaeorum  vel  om- 
nes  insinuat.  Apostoliis  enim  quando  dixit  unum 
Testamenlum  esse  a  monte  Siiia,  in  servitutera  ge- 
nerans  velut  .\gar  ,  evidenter  ostendit  quod  legem 
Agarsignificaverit,  et  Ismael  populum.  Seqiienti  quo- 
qiie  versu  demonsiravit  .\gar  significasse  Jerusalem, 
id  cst  Syiiagogani,  et  Ismael  filios  ejus,  id  est  sin- 
gulos  Juda;orum.  Similiter  Sara  novam  legcm  el 
Ecclesiam  designat,  Isaac  vero  populum  Christianiim 


vjleas,  lu  qu»  modo  aiite  advenlum  sponsi  non  par-  ^  et  singulos  Chrislianorum.  Nani  quando  Sara  novam 


turis,  id  e.st  non  conaris  parere,  non  doles  ut  parias. 
Idcirco  te  moneo  hacc  ageie,  quia  lui  desertae  ac 
derelictae  erunt  filii  mutti  niagis  quam  ejus  syiia- 
gogae  quw  modo  virum  liabel  Deuiii  vel  legis  sermo- 
nem.  Dum  plures  filii  promittuntur  Ecclesiae,  non 
penitus  Synagoga  excluditur  a  partu,  sed  multitudo 
gentium  ilU  praefertur.  Et  ipsa  enim  in  aposlolis,  ac 
pcr  apostolos  primum  populum  genuit  de  Jud;eis. 
fiicut  autem  primo  Abraham  sibi  in  conjugium  so- 
ciaverat  Saram,  sed  propterejus  sterilitatem  cogno- 
vit  ancillam,  ut  vel  ex  ea  prolem  gigneret,  et  tan- 
dem  ex  Sara  per  donum  gratia;  Dei  Filium  gcnuit, 
ita  Deus  ab  initio  mundi  Ecclesiam  in  paucis  ele- 
clis  sibi  conjunxit;  sed  quia  tunc  illa  per  prsdica-  , 
tionera  filios  non  generabat,  interim  Synagoga  velut 
ancilla  .id  ampiexus  ejus  introducta,  semen  prsdi- 
cationis  accepit,  unde  carnalem  populum  in  servi- 
tutelegis  pareret,  doncc  circa  (inem  srcculi  pcr  di- 
vinam  gratiani  Ecclesia  mullis  filiis  dotaretiir,  imo 
pnpuliim  Chrisiianum  velut  Isaac  parerct.  Unde  ex- 
ponendo  subdil  Apostolus  :  Nos  autem  fratres  se- 
cundum  Isaac  promissioni.%  filii  sumus.  Ac  si  dicat : 
Judaei  quidem  sccundum  formam  qua;  praecessit  iii 
Isaac,  sumus  filii  p«'«missionis.  Vel  ita  :  Deus  prc)- 
misit  Ecclesiae  filios,  sicut  Saiae  promiserat  Isaac; 
sed  nos,  o  fratres,  secundum  forniam  Isaac  sumus 
flii  promissionis.  Uhi  ostendit  prioicm  promissro- 
Mcm  dc  vocaiionegcntinra  in  Isaac,  id  est  in  filio  pro 


legem  ,  tunc  Isaac  novum  populum  pr;efigural. 
Quando  autem  Sara  Ecclesiam,  tunc  Isaac  lilios  Ec- 
clesi*.  Ubi  enim  dixit  .^postoliis  duas  matres  desi- 
gnare  duo  Testamenta  ,  ct  Agar  figurare  Vctus  ,  ibi 
necessario  ostendit  inlcliigeiidura,  quod  Sata  novain 
legem  expresserat ,  el  Isaac  populum  Chi-istiano- 
rum.  Et  in  sequcniibus  dicens  sub  similitudine  Sa- 
TX.  :  Lwtare  sterilis,  elc.  indicat  Saram  designare 
Ecclesiam,  ellsaac  singulos  quosque  fidelium.  .\pie 
enim  qui  per  repromissionera  natus  est,  designat  fi 
lios  gratiae,  qui  uon  per  carnis  generalicnera,  seJ 
pcrspiritualeniregcnerationemnascunturexEcclesia. 
I  Sed  quomodo  tunc  is  qui  secundum  caniera  na- 

<  tus  fiierat,  persequebatur  eum  qui  secundiim  spi- 
€  ritum,  ita  et  nunc.  Sed  quid  dicit  Scriptura?  Ejice 
I  ancillam  et  filiiim  ejus  (Gen.  xii;  Rom.  ix).  Non 

<  cnim  haeres  erit  filius  anciU.T,  cum  filio  libcrae.  » 
Nos,  ut  dictum  est,  suinus  filii   promissioiiis,  id 

est  per  graliam  geniti,  secundum  forniam  qu:t'  pra'- 
cessit  in  Isaac.  Sed  quomodo  tunc  Ismacl  (jui  secuu- 
dum  carnem  natus  fuerat,  persequebalur  cum  qui  se- 
cundum  spiritum  genitus  fuerat,  id  est  Isaac  qui  sc- 
cundum  spiritalem  opcrationem  divin.x  gratix  pro- 
creatus  erat  cx  anu  stcrili,  ita  et  tunc  fieri  cernimus, 
dum  Jud;Tus  quilibet  ex  ancilla  Synagoga  seciindum 
r.Trnem  iiatiis,  Clirislianum  cx  libera  Erclesia  se- 
ciindiim  spirilalem  gr.itiam  iiatnm  pcrsoi|uit«ir,  vel 
pornis  corpnralibu^   eiim  afficicndo,  ncI  (quod  nunc 


«77 


COMMEiNT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  IN  EPIST.  AD  GALAT, 


1178 


BDclias  ad  reoi  perlincl)  camalcs  observanlias  sua-  A  nos  ita  liberos  esse  naluraliter,  sicut  fuit  Isaac,  sci- 


dendo.  Nani  qni  legeni  secundum  carnem  intelli- 
gunl,  adversautur  his  qui  secundum  spirituni  sen- 
tiunt,  et  persequuntur  eos,  vel  seducere  conanlur. 
Nulla  autem  persecutio  Isniael  adversus  Isaac  niota 
refertur,  iiisi  quidam  ludus  iufanti.-e.  Ludebat  cnim 
Ismae!  cuui  puero  Isaac  {Gen.  xxi),  et  luilura  illum 
vocat  nunc  Apostolus  persccutionem.  Nam  et  Sar» 
displicuit  ludus  ille,  quia  iiitellexit  ibi  seduclionis 
aliquid  inesse.  Nam  lusio  illa,  illusio  erat.  Si  illu- 
sio,  sediiciio  et  decepiio.  Omiiis  enim  luilus  puero- 
rura,  siraulacrum  est  negolii  majoris.  Et  quando 
major  ludit  cum  minimo,  ad  hoc  ludit,  ut  quodam- 
modo  seducat  cum,  sciens  se  liabcre  iiegolia  alia 
qux  intendit;et  siinulal  qiiajdam  puero,  id  cst  iii- 
lirmo,  ludens  cum  illo.  .M.ijor  crat  Isniael,  et  robora- 
tus  in  malitia.  Sed  ludeiis  cum  pucio  Isaac  seduce- 
bat  euin,  et  quasdnm  fraudes  ludendi  cum  inllrmo 
facicbat.  Aniinadveitit  mater  ludum  illum  persecu- 
tionem  esse.  Sic  et  Ecclesia  nuiic  per  Apostolum  in- 
lellexil  ludum,  quo  Galalis  pseudoprsedicatoies  il- 
ludebant  et  nialigna  fraude  illos  seducebaiit,  persc- 
cutionem  spirilalem  esse.  Plus  enim  perseqiiuntur, 
qui  illudendo  seducuiit.  Jiidaicus  ergo  populus  in 
Ismaele  designatus  per  psoudoapostolos  pcrseque- 
batur  in  Galatia  populum  Cliristianum  in  Isaac  de- 
signatum,  quasi  superior  et  digiiior  (ieri  volens,  ve- 
lut  primogenilus  ad  possidendam  cum  illo  Iiajiedi- 
tatem.  Sed  non  ita  erit,  tjuid  enim  dicil  Scripliira 
(ibid.)  de  eo?  Ejice  de  doino  tua  {ancillam)  SynagO' 


licet  ut  servitus  nulla  praccestisset ,  subjungiiur 
quia  Ciiristus  liac  libertate  nos  liberavit,  a  jugo  vi- 
delicet  diaboli,  sub  quo  prius  tenebaiuur  servi,  id 
est  noii  per  liberuni  aibitrium  nosirum,sed  per 
Cliiislum  liberatorem  a  servilute  peccati  veniinus  ad 
liberlateni  iimocenlix,  ac  saiutitalis  et  juslilia;,  se- 
cuiiduni  quani  appellamiir  filii.  Sed  iii  Iiac  lectione 
possunt  adbuc  aliqiia  subtilius  iiKspici.  Seriptum  est 
eniin  quoniam  Abialiam  duos  (llios  Iiabuil  ,  etc. 
Abiabain  senex  (ut  siipra  dictiini  esl)  Dcum  palrem 
dcsignat ,  qui'm  Oaniel  Antiquum  dierum  appellat 
(Dan.  vii).  Qui  iiabuit  diios  (ilios,  idest  duos  popu- 
los  :  unum  terrcna  diligentem  ,  alterum  coelestia 
qua;rentem  :  ct  ideo  unum  ex  ancilla  natuni,  alte- 
B  lum  ex  libera.  Nam  quicunque  etiain  niinc  in  Eccle- 
sia  terrenam  felicilatem  quoerunt  a  Deo  pro  boiiis 
quae  faciiint,  adliuc  filii  sunt  anciUae,  id  est  servita- 
tis  antiquaj.  In  Ismael  namque  sunt  omnes,  qui  car- 
naliler  Deum  diligiint,  id  est  pro  temporali  retribu- 
tione,  ad  ipsos  enim  et  Vclus  Teslamenliim  pertinet, 
et  ipsi  sunt  adliuc  in  servitutc.  Qui  eiiirn  propter 
bona  terrena  suscipiunt  vel  seivant  legem  Dei,  ipsi 
suni  bairedes  Veleris  Testameiiti.  Similiter  quicun- 
que  vel  iii  Veteri  vel  in  Novo  Testamento  pro  so!a 
ccelesti  remuneralione  Dei*  servieruiit  aiil  serviunt, 
per  Isaac  designanlur,  el  bKredes  sunt  Novi  Testa- 
nienti.  Nam  et  aiitiqui  justi,  licet  Vetus  Testamen- 
tumprotemporumdistributione  diviiiitus  datum  po- 
pulo  veteri  coiigriienter  servaverint,  lamen  pro  Dei 


gain  et  filium  ejus  pnpulum  Judaicum,  neparliceps      gratia  lilii  promissionis  effecli  sunt,  et  Novi  Testa 


fiat  haereditatis  Cliristianoium.  Et  necesse  esl  ut  ita 
fiat.  Non  enim  liwres  erit  fdius  ancillcc  cum  filio  lihe- 
rw,  id  est  non  possidebit  bajreditatem  regni  coelo- 
rum  populus  Judaicus  ex  ancilla  Synagoga  natus, 
cum  populo  Christiano  ex  liliera  Ecclesia  nalo.  Hoc 
ita  completum  cernimus,  videiites  ancillara  synago- 
gam  vel  legem  carnalcm  cuin  (ilio  suo  foris  eje- 
ctam  ,  et  ab  haireditale  superna  repulsam.  Nam 
fcicut  Agar  ancilla  cum  Ismaele  lilio  suo  ante  nativi- 
tatem  Isaac  roansit  in  dorao  Abralise,  .sed  post  nati- 
vilatem  expulsa  est,  ita  lex  secundum  carnalem  ob- 
servantiam,  vcl  Syiiagoga  cum  populo  Judaico  man- 
sit  apud  eura  priusquain  populus  Christianus  ccepis- 
sct  ex  baptismo  nasci ;  sed  posl  ejecta  est  de  Eccle- 
sia  et  separata  a  summi  Patris  amplexu  et  fami- 
liantate  aique  Iioereditate. 

«  Itaqiie,  fraties,  iioii  sunius  ancillse  filii,  sed  li- 
<  ber»,  qua  iibertale  Cliristus  nos  liberavit.  » 

Quaiido  quidem  nos  sumus  filii  piomissionis  se- 
cunduni  Isaac,  ct  Judsei  filii  ancilke  persequuntur 
nos,  suadendo  carnalem  legis  observantiam,  itaque 
patet,  0  fraires,  quia  non  suinus  ancillse  filii  ul  ser- 
vUiter  subjiciamur  legi,  sed  suraus  filil  liberai  Ec- 
clesiae  vel  gratiae,  ut  libertate  charitatis  vivaraus.  Si 
enim  essemus  filii  ancilke,  Juda-i  fiiii  cjus  pacem 
erga  nos  servarent.  Sed  quia  nos  c\  .^lia  malre,  id 
cst  ex  libcra  genitos  vnlent,  liboitalcm  nobis  invi- 
dent  ct  auferre   nioliunlur.  Ne  quis  aulcm   pularct 


menti  h.wedes  in  occulto  Dei  consilio,  deputati  sunl. 
Etenim  iMis  tcniporibiis  fucruiit  spiritales  viri,  quos 
noii  occidebat  littera  jubeiis,  sed  vivificabat  spiritus 
juvans;  et  nunc  quoque  sunt  plurimi  carnales,  qui 
vel  haercses  faciunt  non  intelligendo  Scriptiiras,  ve 
in  ipsa  Catholica  fide  aut  adhuc  parvuli  larte  nu- 
triuntur,  aut  tanquam  palea  persevcnintes  [al.  per- 
severans]  futuris  ignibus  piiEparaiitur.  Itaque  ad 
Vetus  Testaraentum  pertinent,  utpote  filii  ancillEe, 
dileclores  temporalium,  dilectores  hnjus  saeculi, 
quocunque  tcxnpore  siiit  vel  fiierint;  ct  ad  Novura 
Testamcntura,utpole  filii  libera;,  dilectorcs  feternse 
vitae.  Omncs  ergo  qiii  pcr  fidcni  vcniiint  ad  agnilio- 
nem  Dei,  possiint  fllii  Abrahae  dici.  Sed  in  his  suut 
aliqui  pro  bonis  teinporalibus  Deo  servientes,  et  ali- 
qui  pro  charilate  Deo  adha;rentes.  Et  hi  sunt  diio  fi- 
lii,  unus  de  ancilla,  et  alter  dc  libera.  Scd  qui  de 
ancilla.secundumcarnem  natusest,  id  cst  secundum 
carnis  affectum  vel  cupiditatem,  processil  in  hanc 
conversalionem,  ut  honesle  vivat  pro  temporalibus 
praemiis.  Qui  autera  de  libera  geniiusest,  processit 
ad  spiritalem  vilam,  et  ad  iiitcntionem  supernac  re- 
nuinerationis,per  reprotnissionem,qua  Deus  Abrahae 
(ilios  ut  stellas,  id  est  praeclaros  et  coelestes  repro- 
misit.  «  Sina  enim  mons  est  in  Arabia,  qui  coiijun- 
cfjs  cst  ei,  qua;  nnnc  est  Jerusalein,  et  servil  cum 
filiis  siiis.  »  Ut  supra  diciuin  est,  Sina  interpretalur 
maririalum,  .\rabia  humilis,  Jerusalera  visio  pacis.  Et 


1179  HERVEl  BURGIDOI.ENSIS  MONACHl  1180 

Arabia  significai  huniilem,  id  esl  humo  inliserentem,  A  populus  cariialium  hominura  adversatur  populo  spi- 


(lec  ad  cceleslia  se  erigenlcm,  iii  lenlationcm  eorOiii 
qui  tantum  terrena  quaerunt  pro  boiiis  qu»  faciunt ; 
Jerusalera  vero  pacem  ac  prosperitatem,  quam  se  in 
prsesenti  videre  gaudent,  ut  sine  perturbiitione  vel 
nictu  bonishujus  ssecuii  fruantur.  Siiia  eigo  moiis 
esl  in  Arabia,  id  est  mandatuni  Dei,  tuinor  elationis 
«st  in  menle  pcr  intentioncm  liunii  dejecta,  quia 
quisquis  inflma  de  his  quae  beiie  videlur  agere,  qua;- 
rit,  tuinet  de  observalione  divini  raaiidali,  et  quasi 
justum  se  esse  gloriatur  coram  huminibus.  Qui  tu- 
nior  arrogaiiliae  conjunctus  est  ei  Jerusalem,  id  est 
ei  prosperitaii  quae  nunc  est,  et  servit  pcccatis  el  vo- 
luptatibus  vel  cupiditalibus  ciim  liliis  suis,  quia 
prosperilatcm  et  divilias  solet  comilari  superbia, 
Diaxime  apud  cos,  qui  tantum  iprxsentia  dtligunt. 
Illa  autem  quae  siiisum  est  Jerusalem,  libera  est,  etc. 
Ha;c  Jerusalem,  id  est  hiec  visio  pacis,  bsec  prospe- 
ritas  saecularis,  liaec.  civilas  carnalium  quse  nuiic 
est,  qiiae  nunc  ad  momentum  floret,  servit,  id  est 
servilia  peccati  opera,  qiiae  lege  proliibcnlur,  facit, 
et  servilibus  muiidi  cupiditatibus  acquicscit.  Sed 
illa  Jerusalem,  id  esl  visio  pacis,  illa  prosporitas, 
illa  sanciorum  civilasj  qiKc  suisum  osi,  libera  est 
ah  onini  servitute  peccaii,  el  ab  onini  cupiditate  sae- 
culi,  quia  nec  peccal ,  nbc  saccularia  concupiseit. 
Qute  est  maier  noslra,  si  et  iios  exemplo  ejus  .scrviie 
peccato  contenuiinius,  et  concupisceiitias  sasculi  re- 
spuimus.  Quae   pcr  Sarain   vetulara  designata  est. 


ritalium,  sive  etiam  in  uiioquoque  nostrum  caro 
concupiscit  adversus  spiritum,  et  spirilus  adversuS 
carneni,  et  haec  sibi  invicem  adversantur,  atque  lex 
in  membris  noslris  repugnat  legi  mentis  nostrae,  ei 
captivos  nos  ducit  in  lege  peecati.  Si  ergo  caro, 
cujus  personam  gerit  Ismael,  qui  sectjndum  carn«m 
natus  esl,  spiritui  blandiatur,  qui  est  Isaac,  et  ille- 
cebrosis  cuin  eo  deceptionibus  agat,  si  delectationi- 
bus  illiciat,  volupiaiibus  naolliat,  hujuscemodi  ludis 
carnis  spiritum,  Saram  maxime,  quae  est  virtus. 
offendit ;  et  hujusmodi  blandimenta  acerbissimam 
perscculionem  judicat  Paulus.  El  ui  igitur,  quisquis 
haec  audis,  non  illam  describi  nunc  perseculionem 
pules,  quando  furore  gentilium  ad  immolandum 
B  idolis  cogeris;  sed  si  forte  veluptas  carnis  le  illi- 
ciat,  si  tibi  libidinis'illudat  illecebra,  hapc,  si  virtu- 
lis  es  filius,  tanquam  persecutionem  maxiniam  fuge, 
idcirco  enim  dicitur  : «  Fugite  fornicationem  (/  Cor. 
vi).  >  Sed  et  si  injustilia  blandiahir,  ut  personam 
potentis  accipias,  et  gralia  ejus  flexus  non  recte 
judicium  feras,  iiilelligere  debes  quia  sub  specie 
luili  blandara  pcrsccutionem  ab  iiijusiitia  pateris. 
Veruni  ct  per  siiigulas  raaliiiae  spccies,  eliam  si 
molles  et  delicaia;  sint  et  ludo  siniiles,  persecutio- 
num  species  dicito,  quia  iu  his  omnibiis  virtiis  oCTen- 
ditur.  Ita  ergo  liliiis  ancillac  ludendo  persequilur  G- 
lium  liberae.  Sed  quid  diciu  Scriptura  ?  Audi  vocem 
ipsius  libeiae  :  <  Ejicu  ancillam  et  filLum  ejus,  non 
enim  liaires  crit  filius   ancillx-  cum  (Ui(y  liberae.  > 


quia  et  ipsa  coepit  aborigine  mundi.  Sterilis  autem 

dicta  est,  vel  quia  secundum  carnem  non  parit.  vel  C  Ejite  legis   servilutem,  qua  pro  temporali  retriba- 

quia  diu  filios  in  lerra  noii  genuit.  Sed  laetari  jube-      t'one  servitiir  Deo,  et  populum  carnatera,  Jicet  no- 


tur  pro  rnultiiudine  futurorum  filiorum ,  quia  si 
gaudium  erit  coram  aiigelis  Dei  super  uno  peccatore 
poenitentiam  ageiile  (Luc.  xv),  quanto  magis  super 
niultis  ad  justitiam  conversis?Quae  non  parturit, 
quia  dolores  noii  patitur,  scd  generat  spiritaliter 
sine  passioiie,  clamaiis  in  laslitia.  Quae  ct  deseria 
fuit  hominibus  coelestem  jusiitiani  vita  deserentibus, 
atque  terrena  lucra  sectaniibus.  Sed  tandem  fecuii- 
data  est  iniiumerabili  multitudine  Qliorum.  Sed  quo- 
inodo  tunc  qui  secundum  carnem  natus  fuerat,  per- 
sequebatur  eum  qui  sccundum  spiriium  ,  ita  et 
nunc  illi  qui  secundum  cariiem  nali  sunt,  perse- 
quuntur  cos  qui  sccundum  spiritum  nati  sunt.  Se-  , 
cundum  carnera  quippe  naii  sunt  dilectores  mundi, 
amatares  saeculi.  Sed  sccundum  spiritum  nati  sunl 
ainalores  regni  coelorum,  dilectoies  Christi,  desidb- 
raiites  vitam  aeternam  ,  gratis  colentes  Deum.  Spiri- 
tales  ergo  pitiuntur  persecutioiiem  a  carnalibus, 
quia  ludus  carnalium,  persecuiiO  et  alUlctio  est 
spiritalium.  Ludit  namque  Ismacl,  et  fralrem  suum 
ludendo  quaerit  seducere  ,  quando  carnalcs  dul- 
cibus  verbis  illicita  suadent,  vanilates  loquuntur, 
ad  delectaliones  provocant,  risum  inovenl,  libidi- 
iiem  excitant,  malis  colloqiiiis  raores  bonos  corrum- 
puiit  'I  Cor.  xv).  Et  talibus  ludis  gravius  persequun- 
tur  spirilales,  quam  si  gladiis  illos  appeterent.  In 
oranibus  erRo  ndversalur  caro  spiritui.    Sive  enim 


men  Cbristianitalis  h:vbentera,  non  enim  filius  ve~ 
tusiae  servitutis  erit  regni  ccelorum  liaeres  cum  filio 
novae  libcrtatis.  Quicunqne  enim  mores  veteiis  bo- 
rainis  adhuc  rctinet,  fliiiis  est  ancillx,  id  est  servi- 
tutis  antiquK,  licet  Christianus  vocetur,  et  ideo  in 
fine  de  Ecclesia  justorum  ejicietur,  ut  non  sit  haeres 
ciim  liis  qiii  in  novitate  vitae  ambulant.  Rursum  ejice 
haeresim,  et  popiilum  quem  ipsagenuif  non  eniiu 
haeres  erit  (ilius  baeresis  cum  lilio  Catholicse  verita- 
tis.  Nani  ct  bieresiin  designat  ancilla.  Itaque,  fialre»-, 
fton  sumus  filii  ancillse,  ul  serviamus  peccato,  et 
concupiscentiis  saeculi  vel  erroribus;  sed  Ulii  liberse, 
ut  nostram  vel  Dei  voluntatem  complearaus  in  clia- 
rltatis  libertale,  exuti  n>undana  eupiditate.  Qua  sci- 
licet  libcrtate  Chrislus  per  gratiam  suara  nos  li- 
beravit,  ut  jam  per  libcnim  aibilriuiii  bonae  volunta- 
tis  nostne,  possimus  gratum  Deo  servitium  reddere. 
CAPUT  V. 

«  Siale,  et  noliic  iteruni  jugo  serviiutis  contineri. 
t  Ecce  ego  Paulus  dico  vobis,  quoniam  si  circum- 
t  cidamini,  CliriBtus  vobis  nihil  proderit  (Act.  xv). 
t  Testificor  auiem  rursus  omni  boraiiii  circumci- 
«  dcnli  se,  quoniam  dcbitor  est  universa;  lcgis  fa- 
«  ciendae.  t 

Modo  per  Christum,  sicut  dixi,  vos  esiis  liberi,  ct 
idco  state  in  liberlate  quain  acccpislis,  id  est  noi» 
rccedalis  ab  ea,  sed  pcrraanote  scmper  usiu«   ad 


1)gl 


COMHERT.  IN  EPISTOLAS  PALLI.  —  IN  EPIST.  Al)  GALAT. 


{1S3 


mortem  in  iila,  et  nolUe  iterutn  contineri  a  jugo  ser-  A  Christo  in  vobis  manente,  eratis  referti  innocenlia 


vitulis.  Prius  enini  vos  conlinuil  jugum  servituiis 
idoloruin,  et  nune  iterum  vultis  colla  vestra  sub- 
dere  sub  jugo  serviiutis  legalium  observantiarum 
Ex  hac  admonitionc  et  niultis  allis  epistol*  hujus 
Eententiis  apparet,  quia  nondum  se  subjecerant  per 
aclionem  servitutis   legis,   sed  subjicere   voiebant. 
Nolite  jugo  servitutis  iterum  contineri,  ncc  sallem 
jugo  solius  circumcisionis.    Nam  ecce,  id  est  nolum 
g:t  vobis,quiaejo  Pau/«s,  quinotae  sumanctoritatis, 
qui  boc  Evangclium  non  accepi  ab  bomine,  sed  a 
Christo,  qui  ei  in  me  loquitur,  dico  vobis,  veraciter, 
quia  si  circumcidajnini  sicut  facere  vultis,  ul  in  cir- 
cumcisione  spem  salutis  ullam  habeatis,  tam  ingens 
damnum  incurretis,  quod  Christus  nihil  proderit  vo- 
bis,  quoniam  circuracisio  jara  non  solum  nonprod- 
est,  sed  eiiam  obest.  Tali  intentione  posset  quis  cir- 
cumcidi,  quod  non  magis  obesset  vel  prodesset  sifai 
jUius  pelliculae  abscisio,  quam  unguiura  vel  capillo- 
rum  resecatio.  Sed  isiis  persuasum  erat,  quod  siue 
legis  operibus  salvi  esse  non  posseiit,  ideoque  cir- 
cumcidi  volebant,  et  legis  duriliam  cuslodire,  quasi 
per  hsEC  justiflcandi  atque  salvandi.   Quia  ergo  in 
hujusmodi  legis  operibus,  et  maxinie  in  circumci- 
sione  putabant  suam  spem  salutemque   conlineri, 
idcirco  laiiquam  a  certa  pernlcie  veiantur.   Nam  si 
post  Salvaloris  achcntum  genies  illa  prophetica  !c- 
gis  sacraraenta  servareiit,  aut  Cbristus  adbuc  ven- 
lurus  pcr  ea  pi-omiiii  viderctur,  aut  nunqiiam  in  eis 
fuisse  promissus.  Quisquis  itaque  adbuc  umbram 
illani  custodit,  veritaiera  quse  Cbristus  est,  venisse  ^ 
contradlcit,  el  proptcrea  nihil  proderit.    Volebant 
enim,  ul  diclum  est,  idoo  circumcidl,  quia  puta- 
bant  non  aliter  iu  Christo  se  posse  salvari.  Qui  si 
hoc  anlrao  circuraciderentur,  Christus  eis  omnlno 
nihll  prodesset.    <  Si  enim  per  legem  justltia,  ergo 
Christus  gratis  mortuus  est  (supra  ii).  t  Nec  solum, 
iiiquit,  hoc  dico,  quia  si  circumclsi  fueritls,   nibil 
commodl  ex  Christo  percipletls,  sed  etiam  riirsum 
testificor  omni  homini  qui  se  circunicidit,  tam^Jud^eo 
quara  geiitib  pro  adipiscenda  juslitia,  quoniam  debi- 
lor  est  fttciendee,  idestfactis  implendfe  MniDer^ie  legis, 
slcut  qui  baptismum  percepil,  debiior  est  faciendi 
praicepta  Evangelil.  Ac  si   dlcat :  Non  solum  boc 


et  remissione  peccatorum,  atque  gialia  sancli  Spiri- 
tus  et  justilicatione  in  bonis  operlbus  et  spe  futurx 
gloriae;  scd  nunc  Christo  recedente  evacuati  cstis 
omni  illo  tam  divite  ihesauro,  si  legis   servitutem 
subieritis.  Et  qui  in  lege  justificamini,  id  est  justifi- 
cari  putalis,  excidistis,  id  est  ex  toto  cecidistis,  a 
gratia  Evangelii,  in  qua  prlus  stabatls,  dum  splrita- 
liter  in  Cbristo  vivere  studeretis.  Ad  hoc  enim  venit 
gratia,  ut  cessanle  legis  onere,   sola  juslKicet.   Et 
ideo  qui  lcgis  servitutem  reducit,  Hbertalcm  grati» 
perdit.   Sic  loquitur  Apostolus,  quasi  jam  omnia 
haec  fecerint  aul  pcrtulerint,  ut  inagis  a  faciendo 
deterreat,  cum  viderint  quanta  ex  liis  detiimenta 
sequantur.  Possumus  etiam  intelligere  quojdam  eci- 
B  rum  jani  ad  opera  legis  dilapsos  lulsse ,  et  ad  eos 
speclallter  nunc  Apostolum  verba  dirlgere,  cum  di- 
cit :  Evacuati  estis  a  Christo,  qui  in  lege  justifica- 
mini,  a  gratia  excidlstls.  Vos,  inquit,  justilicaraini, 
id  est  justilicari  creditis  in  lege,  sed  erraiis,  quia 
nos  sotF  jusllficabimur,  qui  justilicari  ex  fide  qiia;- 
rimus,  Nos  enim  spiritu,  id  est  per  Spiritum  san- 
cluni  qui.non  falllt,  quem  habemus  ex  (ide,  indubi- 
lanter  exspectamus  speni  justitix,   id  est  speratur 
ipSa  justitia.  Quaravis  enini  justificati  simus  ex  fide, 
speranius  tamen  in  ipsa  justitia  de  die  in  dlem  pro- 
licere,  et  mens  nostra  esuriens  sitiensque  justitian), 
non  nisi  in  futuro  sxculo  satiabitur  plenarie.   Et 
lianc  spem  exspeclaraus  spirltu  gratiae,  non  ex  ope- 
rlbus  legis.  Ex  his  enim  nemo  jusliflcabitur.  Vel  qui 
in  lege  carnaliter  justKicamiiii,  a  gralia  futurae  bea- 
titiidlnis  in  appetilum  lerrenae  felicitatls  extidislis, 
quia  nos  soli  conseqiieraur  gratiam  illlus  retiibutio  ■ 
iils  pro  justitia,  quam  ex  lide  credimus  provenire. 
Nos  enim  spiritu  accepto  ex  fide  exspeclamus  per  pa- 
tientiam  spem  justitia:,  id  est  spem  quara  sperat  ju- 
stltia,  hoc  estgrallam  fellcilatis  a;ternse.  Fides  eniin 
praecessit,  ei  ex  ea  Spirltum  sanctura  divinitus  ac- 
cepiinus,  qui  facit  aos  exspectare  gratiam  super»ae 
rerauneratioiiis  pro  labore  nostro.   Graiiam    reclo 
dico ,  qula   nemo  iabore  temporali  juste   sufficlt 
seternam  requiem  promereri.  Ex  flde  auteni  pro- 
plerea  dix4,  quia  ipsa  Udes  est  quse  valet  apud  Deum. 
Nam  circumcisio  quam  vullis  facere,  nihil  ibi  pro- 


damnum  ex  circumcisione  habebitis,  quod  Chrisli  jj  dest.  Nam  in  Chrisio  Jesu,  id  est  in  Christi  meinbrls, 

in  Clmsli  te\i%\OBe,  neque  circumcisio  neque  prwpu- 
tium  vaiet  aliquid,  sed  liitegra  fides.  Ne  dicerent 
Galatse  se  velle  facere  circumcisionem,  quam  fecit 
Abraham  qui  legera  noii  hahuit,  quia,  etsi  noii  inde 
justilicaientur,  raajoris  tamen  per  hanc  dignitatis 
e.ssent  in  Christiana  religloiic,  dicil  Apostolus  quia 
in  Chrlslo  Jesu,  id  est  in  Christi  corpore,  quod  est 
Ecclesia,  non  valet  aliquid  circumcisio,  id  est  nibii 
utilllatis  vel  dignitatis  coiiferl.  Et  rursuni  ne  incipe- 
rent  gloriari  de  prseputio,  exisiimanies  illiid  alibi 
aliquid  valere,  quia  circuniclsioiiem  dicit  inulileni, 
suhjungil  quia  nec  prxputium  valet  ibi  quidquain. 
Nara  sive  clrcumclsus,  slve  pra^putiatus  sit  quisque; 
fion  propter  hoc  aut  dignior  aut  vilior  est  in  Cliri- 


fidcb  ek  baptlsmus  nihil  vobis  proderit,  sed  etiam 
iiecesse  erit  vos  subire  laborem  tantae  servitutis,  ut 
issidue  cuncta  legis  praecepta  faciatis.  Et  ideo  magis 
dimillenda  esl  circumeisio. 

•  Evacuali  estis  a  Christo.  Qui  in  lege  justifica- 
•  mini,  a  gratia  excidistis.  Nos  enim  spirllu  ex 
«  fide  spera  justitiae  exspeclamus.  Nam  in  Chrislo 
«  Jesu  neque  circumcisio  allquid  valet,  ucque  pra;- 
<  puliura,  sed  fides  quse  per  chariiatem  opeiatur.  > 

Clrcumcisls  vobis  necesse  erlt  lotam  servare  le- 
gem,  eiiara  si  nolueritis.  Et  mox  ui  illa  dura  liitera 
praedicamenta  servare  eoeperitls,  evacunti  cstis  a 
Chrislo,  quo  pleni  eratis,  ut  non  nianeal  ainplius  iii 
vobis.  Eratis  enim  vasa  per  fidem  ehristo  plena,  et 


ti83  HEUYEI-BUHGIUOLENSIS  M0>AC::L'  1t84 

stiana  rcligione.  Sed  sola  fides  est  ibi  magn»  digni-  A  <  alind  sapietis.  Qui  aulem  contarbat  to»,  poria» 


latis,  et  fiiles  qua;  pcr  cliarUatem  operatur,  itl  est 
ivon  mortua,  sed  viva.  Sicut  enim  coi'pu"<  sine  spi- 
ritu  mortuum  est,  ila  ot  (idcs  sine  operibus  niortua 
est;necfi(les  Vcleris  Testamenti,  servieus  ev  ti- 
more,  sed  iides  evaiigelica  faciens  e%  chariiate  opera 
bona,  non  exspcctans  lemporalem  retributionem, 
sed  videndam  pcrpetuo  Crcatoris  faciem.  Hsec  est 
lides  electurum,  qiue  pcrducit  ad  salutem.  Nam  ct 
daeniones  credunt  et  coutreniiscunt,  noii  tamen  dili- 
guntnec  bene  operantur.  Et  ideo  fidcs  quoe  non  lia- 
bet  cbaritalem  et  boiia  opera,  fides  dsenionum  esi, 
non  Cbiislianoiuiji.  Illa  ergo  sola  fides,  quaeet  cba- 
ritate  na;;rat,  cl  bonis  opLribusiiibudat,valet  in  Cbri- 
sto  Jcsu. 


«  bit  judicium,  quicunque  est  ille.  » 

Modicum  pravae  doctrinae  corrumpit  totam  purU 
latem  veritatis  Catbolica;.  Sed  ego  confido,  id  est 
conlidentiam  et  ceriitudinem  habeo  in  vobis,  quos 
corrigeiulos  praivideo  in  Domiito  salutem  ves- 
tram  operarite,  quod  niliil  aiiud  quam  sinceritas 
Catbolics  Udei  continet,  sapietis.  Et  ila  vos  qui- 
doin  tiene  per  Doniini  roisericordiam  evadetis.  Sed  ille 
purlabit  judicium  snx  daranationis,  qui  vos  con- 
lurbat,  id  est  qui  purura  fontem  veslri  iiilellectus 
ac  limpitudinem  vestrse  fidei  cceno  suse  hseresis 
immisso  turbidum  reddil,  vel  reclum  ordinem 
gressus  veslri  confundit,  quo  de  servitute  venisiis 
ad  libertatein.   Ilunc  enim  ordinem  permutare  vo- 


I  Currebalis  bene.    Quis  vos  fascinavit  veritati  B  lunt  pscudoapostoli,   qui  de   liberiate  ad  servitu- 


i  non  obedire?  Neniini  conseiiseritis.  Persuasio  basc 
f  est  non  cx  eo  qui  vocat  vos.  .Modicum  fermentum 
«  totam  massam  corrunipit  (1  Cor.  v).  » 

Pra;dicta  Udes  vi;i  est  ad  speciem  divinse  contem- 
plationis.  In  qua  fidc  vos  operando  et  desideraiido 
currebatis  bene  ad  bravium  reinuneralionis  teternae. 
Sunt  eniin  noiinulli  qui  niale  curruut.  Sed  vos  bene 
currebatis,  dum  per  opora  fidci  cum  cbaritale  ad 
coeleslem  palriam  festinaretis.  Nunc  autem  quis  vos 
fascinavit,  id  est  quis  vos  livido  aspectu  laisit,  non 
obedire,  id  cst  ne  obedireiis  vcritati,  quae  ultro  se  vo- 
liis  ingerit  ?  Quis,  idcstciijiis  peritia:,  etcujus  auclo- 
ritatis  est,  qui  fasciiiationesu*  locutioiiis  impcdivit, 
ne  obedirelis  veritali  quani  tradidi  vobis,  ut  scilicet 
sine  legis  operibusper  observantiani  Evangelii  curre- 
retis  ad  vitam?  Mirre  enim  sapienliaiet  auclorilatis 
esse  debuit,  cuivosiiiagis  qiiani  mibi  credenduni  fore 
judicastis.  Sed  vos  nemiiii  lalia  vobis  suadenti  con- 
sanserilis,  imo  viriliter  illi  resistile,  quoniam  per- 
sjasio  biec  non  est  ex  eo,  qiii  vos  ad  supeinam  pa- 
triam  vocat,  scd  poiius  ex  diabolo  qui  vos  iiide 
revocat.  Ncmini  lUoruin  qui  legis  opera  vobis  sua- 
dent,  consenseritis,  quia  modicum  fermeulnm  toiam 
massam  corrumpit,  id  est  pauci  errantes  tolam  Ec- 
clesiae  mullitudinem  pieriinique  corrumpiint  acre- 
dine  fervoris  perversa;  doctrinse  sua;.  Vel  inodi- 
cum  feriiientum  totain  massam  corrumpit,  id  est 
modica  persuasio  erroris  si  ei  coiisentiatur  ut  in 


tem  vos  reducere  conantur,  quod  est  ordo  per- 
versus.  Sed  quisquis  hoc  facere  nititiir,  portabit 
judicium,  id  est  sustinebit  pondus  su;e  damna- 
tionis,  quicunque  est  ille,  id  est  eiiam  si  sit  filius 
Alirabai,  si  sil  fucuiidus,  si  sit  potens.  Eodem 
spirilu  quo  prKviderat  .Apostolus  correctionem 
Calatarum,  pnevidit  et  pertinaciam  alque  damna- 
tionem  pscudoaposlolorum ,  qui  eos  seduxerant. 
Qui  et  subjungit  : 

«  Ego  aulem  fratres,  si  circumcisionem  adbuc 
«  praedico,  quid  adbuc  persecuiionem  palior  ? 
«  Ergo  evacuatum  est  scandalum  crucis.  » 

Intelligendum  esl  quia  pseudomagistri  cura  tel- 
lent  Galatis  serviiutera  legis  persuaderc,  et  vide- 
'  rent  eos  Pauli  apostoli  aucloritale  revocari,  dice- 
bant  cliam  ipsuni  Pauluni  id  sentirc,  sed  non  eis 
aperire  vtduisse  senlentiara  suam.  IJndc  opportu- 
nissime  subjecit:  £jo  autcni^fratres, elc.  Nam  elab  ip- 
sispatiebatur  persecutionem ,  qui  talia  persuaderu 
moliebaiitur,  cum  jam  Evangeliiiin  suscepisse  Ti- 
derciitur.  Quos  tangit  et  alio  loco,  ubi  ait  :  «  Pe- 
riculis  in  falsis  fratribus  (/  Cor.  xi).  »  Nam  quia 
TimotlKHiin  propter  vilandum  scandalum  Judaio- 
rum,  quos  ad  fidem  quaerebal  adduccre,  circum- 
ciderat  {Act.  xvi),  idcirco  dicebant  eum  circura- 
cisionein  apud  alios  praidicare.  Quod  ipse  nunc 
removet.  llli,  inquit,  vos  conlurbanl,  suadendo  vo- 
bis    circumcisioncin ,  legisque   servitulem ,  et  di- 


corde  reeipiatur,    acerbam  ct  inutilem   reddit    to-  D  ccndo  me  qiioque   aliis  adhuc  prsdicare  circutn- 


tam  virtutum  omnium  inultitiidinem.  Ubicunque 
enim  vel  modicum  pcrfidiai  admissuni  fiierit,  ibi 
prolinus  omne  bonum  deperit.  Sive  de  sola  cir- 
cumcisione  polest  iioc  inlclligi,  quoniam  de  illa 
multum  dubitabant,  qiiam  fiiisse  quonilain  in  parte 
lidei  nostr.-p  vidcliant.  Quamvis,  inqiiit,  circum- 
cisio  sit  moilicum,  id  ost  niodica  pars  legis,  laraen 
vobis  innovatis  iiullo  modo  facienda  est,  quia  ino- 
dicnm  fermentum,  id  est  modica  par»  vcteris  do- 
ctrina»,  sicut  est  in  circumcisione,  corrumpit  to- 
tam  massam  ,  id  est  lotam  plebem  novellam  ct 
Julccm  vcrtit  in  amariuidinem,  ct  tumorem  anti- 
.juae  plcbis  Judaica;. 
«  Ego  confido  iii   vobis  in  Domino,   qiiod  niiiil 


cisioncni.  Seil  ego,  o  fratres,  si  adliuc  post  fidem 
ul  olini  prwdico  circumcisionem,  sicut  ipsi  dicunt, 
quid,  id  est  quare,  adliuc  palior  persecutionem  ab 
ipsis  et  a  Juda?is  ?  Inde  enim  palet  me  non  pra;- 
dicare  circumci&ioncm,  quoniam  patior  a  Judxis 
perseciitioiiem,  cum  non  sit  alia  causa  cur  me 
persequaiilur,  nisi  quia  circumcisioni  non  acquie- 
sco.  Si  enim  illam  praedicarem.  nunquam  me  per- 
sequerentur  ;  et  si  illam ,  ut  asserunt ,  pr.Tcdico, 
rrrjo  evacuatum  eat  scandalum  crucis ,  id  est  non 
irascuntur  JiKbei  de  cruce  Christi,  si  assero  ho- 
mines  circumcisione  juslilicari.  Si  illain  iiistifica- 
tioni  vel  saluti  nccessariam  praidico,  evacuatum, 
id  est   vaciium  ab  utiiitale  factum  e»l    Dominic» 


liSS 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAUIJ.  —  IN  EPIST.  AD  GALAT. 


im 


crucis  scandaUim,  quo  Juilsei  scandaliiaiilur  et  ira- A  sa;  monstiavit.    Nani  ct   Simoii  a;lcrna  pcnlitio»» 


scuntur  contra  nip,  dum  sola  cruce  et  passione 
Christi  assero  credentes  justificari.  Sed  utrum- 
que  fieri  non  poiest,  ut  ego  justitiam  vel  saluteru 
esse  prsedicem  et  ex  circumcisione,  et  cx  cruce. 
Nam  si  ex  circumcisione  pra;dico  salutem,  destru- 
cta  est  evangelica  piKdicatio  mea,  qua  annuntio 
reparationem  liumana;  salutis  ex  cruce  Domini, 
unde  et  Judaei  indignantur  salutcm  ex  cnice  prae- 
dicari.  Non  est  ergo  causa  ut  perseculionem  paiiar, 
si  circumcisionem  prsedico,  quia  prajdicando  iliara, 
prsedicationem  crucis ,  quie  persoeutionis  mese 
causa  est,  destruo.  Sicque  evacuatum  est,  id  est 
supervacuum  et  inuiile  factum  est  scaridalum  cru- 
cis,    quod  Judajos   conturbal  :  lioc  est,  Christus 


inlerlit,  et  duos  quinquagenarios  desuper  veniens 
flamma  consumpsit.  Virlus  ergo  subsequens  testill- 
calur,  qua  nieMie  sentenlia  iiialcdiciionis  promi- 
tiir.  Ciim  enim  et  maledicentis  innoceiitia  perina- 
iiet,  el  taincn  eum  qiii  inaledicitur,  usqiie  ad  in- 
leritum  maledictio  ahsorbet,  ex  utriusque  partis 
riiie  colligilur,  quia  ab  iino  et  inlinio  judice  iii 
reum  sententia  jaculatur.  Igiiur  et  Paiilus  codem 
inodo  pseudaposlolos ,  quos  in  erroie  persevera- 
turos  videbal,  inalediccre  potuit,  diceiis  ;  Ulinam  ab- 
icindaiituT  (jui  vos  cunlurbaiil?  !Nam  si  omnis  arbor 
(\ux  nonfacillVuctuin  bonuni  excidelur,  et  in  igiiem 
miitetur(iW <;(//(.  iii),  quanlo  inagis  qua;  facit  fru- 
ctuin  malum  ?  Merius  est  eigo   ul  pauci  qui   peri- 


gralis  mortuus  est,  si  adliuc  oportet  eircumcisio- B  turisunipereanl,  ne  alios  qui  salvari  possuiit,  diu- 


nem  et  lcgem  carnaliter  observare  eos,  qui   justi- 
ficari  quserunt  et  salvari. 

€  Uliiiam  et  abscindanlur,  quf  vos  conturbant  ! 

Vos  enim  in  libertatem  vocati  estis,  fratres,  lan- 

tum  ne  libertatein  in  occasionem  delis   carnis, 

sed    per    charilatem    spiritus    servite    inviccm. 

Omnis    enim   lex   in    uno   sermone    impletur  : 

Diliges   proximum*  tuum   siieut  teipsum  (Matili. 

XXII ;  Lev.  xix).  Quod  si  invicem  niordetis  et  co- 

medilis,  videie  ne  ab  invicem    consumamini.  > 

Scandalum    crucis  est    evacuatum,    si  circum- 

cisionera    praedico,    sicut    pseudoaposloli    dicunt 

me  lacere.  Utinara  autem  et  ipsi  qui  cruceni  Chri- 

sti  evacuare  volunt  nostra  salute,  evacuenlur  suo 

errore.    Utinam  et  ipsi  abscindantur,  id  est  castreii- 

tur,   sunt  enim  spadones  oui  seipsos  absciderunt 

propter  regnum   ccelorum    (Maiiit.    xix).    Ulinain 

abscindantur  non   carnaliter,  sed  spiritaliter,  id  cst 

■yim  generandi  perdant,  ut  iiemiuero    corrunipere 

valeant,  ut  seminare   in  vobis  et  in   aliis  carnalia 

desislant.  nullamque  oranino  generandi  enicaciam 

haDeant  ipsi,  qui  iiunc  cariialia  sernina    legalium 

observaniiarum  diffundeiido  conturbunl  vos,  et  ge- 

nerant  erroris  fllios-   Bonum  illis  optat  Aposlolus, 

ut  scilicet  spiritali  ferro   abscindaiur    ex  eis   il- 

lud,  unde  fervent  spiriialiter  ad  corruplionem  men- 

lium    aliorum.    Quod   si    maledicendo    intelligitur 

hoc  dixisse,   sciendum    qiria   sancti  viri  cuiii  ma- 


tius  iii  eriore  teneant ,  quani  lungo  tempore  vi- 
veiiles,  mullos  secum  in  perditionem  trahant.  Ita- 
que  pro  raultorum  salute  paucos  illos,  quos  spiritu 
proplietico  perituros  prsevidebat,  optare  potuit  ab 
hac  vila  citius  absciudi,  ne  amplius  peccata  pec- 
catis  supeiadderent,  et  gravioiem  sibi  perditioncm, 
acquirerent.  Hsec  quippe  maledictio  non  fuit  ex 
malitia  delinqiientis,  sed  et  rectitudine  judicis.. 
Qui  enim  tarn  recta  maledicens  intulit,  non  per-. 
lurbalionis  vitio  succubuil,  scd  Dei  .judicio  •  con- 
cordavit.  Vel  sic  intelligaiur  haic  aoscissio,  sicut 
Dominus  in  Evangelio  pra;cepit  meinbra  quac  nos 
scandalizaverint,  abscindi  et  projici  a  iiobis(Ma(///. 
V),  ut  quia  isti  pscudo  scandaluni  generant  inter 
eos,  separenlur  penitus  et  alieneniur  ab  eis.  Et 
cxpedit,  inquil,  ut  abscindantur  ex  vobis,  qui  vos 
conturbant,  et  recium  ordiiiem  ilineris  vuslri  con- 
fundunt,  revocantes  vos  a  lihertote  in  serviiuiem, 
quia  vos  a  servitute  peccati  vocati  estis  divinitus 
in  libertatem  fidei,  Dfraties,  qui  unum  Patrem 
habere  coBpistis  Deuni,  unamque  matrem  Eccle- 
siam.  In  libenatem  vocali  estis,  ul  non  timorc, 
sed  amore  l)ona  faciatis.  Quisqiiis  enimveracha: 
ritate  fervet,  adeo  liber  esi,  ut  ei  libeat  agere  quid- 
(juid  voluerit,  quia  non  vult  iiisi  quod  bonum  est. 
Et  ila  charitas  ac  bona;  voluntatis  aflectus  ipsa  est 
iibertas,  ad  quain  vocati  estis.  Liberi  crgo  estis, 
tantum  ne  iiberlate  abulamiiii,  faciendo  quod   vo- 


ledictionis  sententiam  profeninl,   noii  ad   hanc  ex  Q  his  carna    er  placuerit.   Tunc  enim  ainitteretis  li- 


voto  ultionis,  sed  ex  justiliae  examinc  erumpunt. 
Intus  enim  subtile  Dei  judicium  aspiciunt,  et  ioras 
exsurgentia  quo  maledicio  ferire  debeant,  cogno- 
scunt ;  et  eo  maledicto  nun  pcccant,  quo  ab  in- 
lerno  judicio  non  discordant.  Hinc  est  quod  Pe- 
trus  in  ofrerenlem  sibi  pecuniam  Simonem  senlen- 
liam  maledictioiiis  protulit,  dicens  :  t  Pecunia  tiia 
lecum  sit  in  perditione  (Act.  viii).  >  Qui  enim  non 
ait,  est,  scd  sit,  non  indicativo,  sed  optalivo  modo 
se  haec  dixisse  signavit.  Hinc  Elias  duobus  quin- 
quagenariis  ad  se  venientibus  dixit  :  «  Si  honio  Dci 
sum,  descendat  ignis  de  coelo ,  et  coiisuinat  vos 
(IV  Heg.  i).  1  Quorum  ulrorumque  sententia, 
quanta  vcritatis  ratione  convaluil,  terroinus  caii- 


bertaiera,  si  vos  ad  satisfacienduni  cariii  liberos 
pularetis,  quia  qui  facii  peccalum,  servus  est  pec- 
cati  (Joan.  viii).  Cum  cigo  sitis  in  lihertatc  gra- 
tia;,  cl  non  in  servitule  iegis,  in  lihertale  bonaj 
voluiitaiis,  et  noa  in  servitute  peccaii,  hoc  tan- 
lum  vobis  est  observandum ,  ne  spiritalern  ve- 
slrain  libertatem  delis  in  occusionem  carnis,  ne  sci- 
licct  quia  liheri  estis  et  metus  legis  non  incum- 
bit,  ideo  cariiis  desideria  senuaniiiii,  qiiasi  libe- 
ram  polestatein  habentes  faciciidi  quod  caro  vo- 
luerit.  Non  pennitlatis  ut  caro  ex  libertate  ac- 
cipiat  occasionem  voliiptuose  vivondi,  sed  potius 
per  cliaritacem  spirilus  qu:c  csl  virtus  nientis,  ser- 
vite  invicem.    Quia   vocaverat  eos  liberos,  noUent 


H87 


HEKVEl  BUKGIDOLENSIS  MONACH! 


im 


jam  alicui   servire,  sed  ex  libertate  propria  «iius  A  «  carnis  non  perlicietis.  Caro  enim  concupiscit  ad- 

i  versus  spinlum,  spiritus  auteni  advei'sus  canieai. 
«  Hseo  eiiira  sibi  invicem  adversantur,  «t  non  qua;- 
c  cunque  vullis,  illa  faciatis.  Quod  spiritu  ducimini, 
«  noii  estis  sub  lege.  » 

Superius,  inquit,  di-xeram,  ne  libertatem  detis  in 
occasionem  carnis,  sed  per  cliaritatein  serviatis  in- 
viceni ;  sed  nunc  dico,  qualiter  hsec  agatis.  Scilicet 
ambulate  in  spirilu,  id  esl  de  virlute  in  virtutem 
{Psal.  Lxxxiii)  promoveamini  in  bonis  operibus 
duce  Spiritu  sancto,  quod  cst  per  charilatem  ser- 
vire  invicem,  el  non  perficielis  desideria  curnis,  td 
est  noii  coinpleliitis  actu  vel  coiiscnsu  delec(aiiones 
quas  caro  desiderat,  quod  csi,  nondelis  libertaiem 
vcstraiii  in  occasioneni  carnis.  Ambulandum,  id  est 
'  proliciendum  spiritu  semper  est,  ui  menie  et  opere 
semper  ad  interiora  tendatis,  dum  estis  in  via  vil» 
prajsentis;  et  ecoiitra  cavendurn  vobis  esl,  ne  desi- 
deria  carnis  qux  militant  adversus  animam  perficia^ 
lis.  Non  dico,  ne  faciaiis,  id  cst  ne  babeaiis  illa, 
quoniam  in  hoc  sxculo  non  faaberc  illa  non  pote- 
s!is,  sed  nc  perficialis  ea,  id  esi  ne  opcra  eoruin 
consensu  voliiptalis  implealis.  Non  enim  perliciun- 
tur  iH  nialo,  quando  cis  non  acccdit  nostrx  volun- 
tatis  assensus;  sed  tamen  liunt  in  co  ipsoquod  iu 
nobis  sunt,  quia  non  polest  esse  quin  desideremus. 
Et  debetis  omiiino  reluctari,  ne  carnis  desideria,  id 
est  carnalcs  concupiscentias  periiciatis,  quia  caro 
concnpiscit  adversus  Spiriium  vestrum,  vel  advcrsus 


adversus  alterum  prxsiimeret.  Et  hoc  iterum  re- 
movet.  Ac  si  dicat-:  Non  debetis  liberlatem  ve- 
siratP  perverlcre,  sed  polius  servire  invicem  per 
cliaritatem  Spirilus,  id  cst  altcr  alteri,  non  limore 
seivili,  sed  libertate  cliaritatis.  Qiiod  fieri  non  po- 
lcst,  nisi  alterius  infirmitatem  quisque  Iiabeat 
sicut  suam,  ut  eain  sequanimiter  ferat,  donec  ab 
ca  liberctur  illc,  ciijns  curat  salutcra.  Et  lianc 
liberam  servitutem  debetis  libenter  amplecti,  qiiia 
omnis  lcx  quam  vullis  implere,  iJi  uno  sermone, 
id  esl  iii  iiiio  mandato  impletur  quo  dicitur  :  Di- 
tiges  proximum  tuum  sicut  leipsnm  [Lev.  mx}.  In 
proximi  dileclione  poleslis  omnia  legis  pracepia, 
quae  ad  bonos  mores  perlineiit,  implere.  Mciiio  , 
enimqu!  proximuni  diligil  ut  se  legcm  diciiur 
iniplere,  quia  quidquid  iion  vult  sibi  ab  alio  lieii, 
studet  cavere  ne  faciat  alii ;  et  quidquid  jure  sibi 
vult  ab  alio  fleri,  quantuni  polest,  ipse  facit  alii. 
Sic  enim  quidqiiid  lcx  proliibet,  vitatur;  et  quid- 
quid  ipsa  moraliter  jubet,  implelur.  Nam  et  Dciim 
hecesso  esl  diligat,  qui  proximum  sicut  se  diligit ; 
(juia  non  se  diligit,  sed  odit,  qui  Deum  iion  dili- 
git.  Qui  enim  Deuin  non  diligit,  iniquitateni  di- 
Lgil;  (  qui  autem  diligit  iniquitatcm  ,  odit  ani- 
mam  suani  (Psal.  x).  »  Itaque  in  proximi  perfe- 
cia  dilectioiie  complentur  omnia  quae  jubentiir  in 
lege.  Si  eigo  per  charitateni  servieritis  invicem, 
tunc  fraterna    dilectione  complebitis     univeisam 


legem.     Quod ,   id  est  sed  si  vos  invicem   oiliosc  C  ^P"''^'""  I^^'>  <!"' '"  ^ubis  est.  Nara  in  malis  homi- 


mordeiis,  tunc  orania  legis  jura  violatis.  SF  vos  in 
viccm  mordetis,  id  est  in  aliquo  alter  alteri  detra- 
Iiitis,  el  coinediiis,  id  cst  lolum  quod  in  vobis  ost 
devoratis,  videle  ne  ab  invicem  consumamini,  id  est 
in  nihihim  redigamiiii.  Occasione  charitatis  tangit 
h-oc  vitium  eoriim.  Si  vos  invicem  canino  deiile 
raordetis,  clam  dclralientesalter  alteri,  et  lacerantcs 
Kiutuo  viiaiH  vesliam,  ac  inanifcste  verbis  conten- 
dentcs,  comedilis  ves  vicissim,  id  cst  devoratis  fu- 
riose  toiam  ad  invicem  vestrani  conversationcm 
litigando  criminantes,  et  oinnia  bona  vestra  vicis- 
sim  carpcndoblaspbemantes,  vel  injurias  inferentes, 
videte  ne  dum  more  canum  viviiis,  moie  cnum  al- 
ternis  morsihus  consumamini,  id  est  ne  omnia  vir- 
tutum.  liona  quK  in  vnbis  cranl,  devorentur  ab  invi- 
cem.  Qui  cnim  viriutibus  alterius  delrahit,  virtutes 
proprias  minuit  vel  amittit.  Ei  qiii  bona  allerius 
lacerat,  ipse  sua  bona  corrodil  ct  annullat.  Et  qui 
injuriam  alii  facit,  juslam  sibi  damiialioncm  acqui- 
rit.  Qui  ergo  detractionibus  cl  iiijiiriis,  vcl  criini- 
nationibus  invicem  se  mordent  et  comcduiit,  invi- 
cem  bona  sua  consumunt  et  perdunt.  Coiisumuiitur 
enim  ab  invicem,  quia  ille  qui  accipit  injuriain, 
consumit  eiim  qui  infert,  id  est  causa  consumptio- 
nisejusest;  et  alius  similiier  dnra  et  ipse  ah  eo 
paiitur  iiijuriara  vel  criiuinationem  sive  detraciio- 
nem,  consumit  euni,  id  est  causa  tit  consumptionis 
virluUim  ac  bonorum  cjus. 

«  Dico   auicm   :   Spiritu  arabulaie,  el  dosidcria 


nibus  noii  liabet  contra  quem  coiicupiscere.  Ibi  enim 
concupiscil  adversus  spiriium,  ubi  est  spiritus.  In 
malis  autem  non  esl  Spiritiis  Dei.  Scd  et  contra  spi- 
rilum  eoruni  non  coiicupiscit  caro,  quia  non  in 
venit  eum  relielleiii  carnalibus  concupiscentiis  suis, 
sed  secura  pariter  concupiscentem.  In  bonis  vero, 
ubi  et  Spiritus  Dei  est,  et  spiritus  humanus  repu- 
gnat  desideriis  carnis,  caro  concupiscit  adversus 
spiritura,  sed  et  spirilus  adversus  carnem.  Et  boc 
esl  gravc  ct  intestinum  belliim.  Quod  nunquam  in 
vobis  esset,  si  natura  hiiinana  per  liberum  arbi- 
trium  in  rectiludine,  in  qua  facta  est,  perstitisset. 
Nunc  vero  qua;  pacem  fehx  cum  Deo  habere  noluit, 
secum  puguat  infelix.  Et  cum  sit  hoc  nialum  mise- 
D  rabile,  melius  tainen  est,  qiiam  sine  ullo  conllictu 
vitiis  servire.  Melius  cst  enim  bellum  cum  spe  salu- 
lis  seternse,  qiiani  sine  ulla  liberatioiiis  cogitalione 
captivitas.  Caro  itaque  concupiscil  advexsus  spiri- 
tum,  sed  et  spiiilus  adversus  carncm.  Caro  nibil 
nisi  per  animam  concupiscit.  Sed  concupiscere  caro 
adversus  spiritum  dicilur,  quaiido  aniuia  carnali 
concupiscentia  spiriiui  reluclatur.  Causa  vero  car- 
nalis  concupisccnliK  non  est  in  aniiua  sola.  sed  in 
anima  et  carne.  Ex  utraque  cnim  fit,  ex  anima  sci- 
licct,  quod  sine  illa  iiulla  delectalio  senlitur;  cx  car- 
iie  autem,  quod  sine  illa  carnalis  delccutio  non 
sentiiur.  Caro  igilur  coucupisccns  advcrsus  spiri- 
tuin,  carnalis  delectatio  est,  qiiara  de  carnc  cl  cum 
carne  spiriius  habcl.  adversus  dclcciationcm  qnaRj 


1-189  COMMENT.  IN  KPISTOI.AS  PAUI.l.  —  IN  EPIST.  AD  GALAT.  1190 

solus  habet.  Solus   quippe  habct  (nisi  fallor)  illam  A  "'   veio  (!amnabili:er  suiit  sub  tegc,  quos  lex  rcos 


delcclationera,  non  cum  carnis  voiuplate.  vel  carna- 
lium  rerum  cupiditaie  commistam,  de  qua  dici- 
tur  .  «  Delectare  in  Oomino,  et  dabit  tibi  pelitiones 
cordis  tui  {Psat.  xxxvi).  i  Contrarise  ergo  suiit  con- 
cupiscenlise  carnis  coiicupiscentiis  spiritus,  concu- 
piscentia:  spiritus  concupiseentiis  carnis.  Hwc  enim 
duo,  id  est  caro  et  spiritus,  adtersaiitur  sibi  invieem 
tantum,  «(  quoecunque  vuliit,  sive  bona  sive  niala 
non  faciatis,  id  est  non  peimiltamini  facere  illa. 
Quac  enira  vuilis,  nisi  ui  oinnino  nullse  concupisccn- 
ti»  malarum  ct  iUiciiarum  sinl  deiectati(inum?Quis 
sanctus  non  boc  velit?  Sed  iion  cfficit.  Non  vos 
permittunt  implere  quod  vultis.  Noliteeas  pcrmitte- 
re  implere  quod  voluut,  et  ita  iiee  vos,  nec  ill«  fa- 
cielis  quod  vultis.  Diim  enim  pugna  liuec  in  nobis 
cst,  iion  facimus  quod  vulumus.  Quid  enim  facere 
volumus,  cum  perfici  voUimus  line  summi  boni, 
nisi  ut  caro  adversus  spiritum  non  concupiscst,  ne« 
sit  nobis  lioc  vitium,  contra  quod  spiritus  concu- 
piscat?  Quod  in  liac  vita  quamvis  velimus,  quoniam 
facere  iion  valemus,  id  saltem  in  adjuloiio  Dei  fa- 
cimus,  ne  carni  concupiscenli  advcrsus  spiiitum 
succumbenles  cedamus,  et  ad  i)crpetrandum  pecca- 
tura  nostia  consensioiie  peitiabaniur.  Nec  cariiis 
ergo  concupisceiitiai  perliciuntur,  quamvis  fiant; 
nec  nostra  perficiuntiir  bona  opera,  quamvis  fianl. 
Sicut  eniin  tunc  perficitur  carnis  coiicupiscentia, 
cum  consentit  et  spiritus  ad  opera  mala,  ut  non 
coiicupiscat  advcrsus  illam,  sed  cum  ilia ;  sic  et  r 
bona  opera  nostra  tunc  perficientur,  quaiido  spiritui 
caro  coiisenserit,  ul  adversus  eum  etiain  ipsa  iion 
concupiscat.  Hoc  enim  voluraus,  cum  perfectionem 
juslitise  concupiscinius.  Sed  hxc  nostra  voluntas 
iion  perQcitur,  quandin  carnis  concupisceniiaruni 
quibus  non  consentimus,  permanent  motus.  Nec  in 
hac  dissensione  carnis  ct  spiritus  alterutruin  putare 
debemus  inimicum,  sed  vitium  quo  caro  concupi- 
scit  adversus  spiritum.  Quod  sanatum  ncc  ipsum 
erit,  etsubsiantia  salva  eiit  utraque,  et  inter  uiram- 
que  nulla  pugna  erit.  Postquam  auiem  dixit  Apo- 
«tolus  carnem  et  spirituin  invicein  adversari,  ui  ea 
quae  volumus  facere  neqiieamus,  ne  ab  ipsa  pugna 
desides  nos  faciat,  et  per  hanc  sententiara  laxaraen- 


facit  noii  implentcs  legein,  dum  nescientcs  grati» 
beneficium  ad  facienda  Dei  praecepla,  quasi  de  suig 
viribus  prxsumunt,  quia  Spiritum  saiiclum  non 
habent,  quo  rectore  ducantur  et  adjuventur.  Ab  hoc 
autem  loco  deinonstrare  inchoat  Apostoliis,  qui* 
spiritu  (sicut  moniieral)  sit  ambulaoilum,  ct  i.on 
perUcienda  carnis  desideria,  hinc  cariiis  inhonesta- 
tes  et  inutilitates,  binc  spiritus  bunestates  et  utill- 
tales  proponendo.  Nam  subjungit : 

«  Manifesta  suiit  autem  opera  carnis,  quaisunt: 
f  Fornicatio,    immundilia  ,    iropudicitia ,  luxuria  , 

<  idolorum  servitus,  veneficia,  inimicitise,  conten- 
I  liones,  aemulationes,  irie,  rixae,  dissensioncs, 
(  sectse,  invidiaJ,  bomicidia,  ebrietales,  comessatio- 
t  nes,  et  his  similia,  quse  prsedico  vobis  sii;»t  prae- 

<  dixi,  quoniam  qui  talia  agunt,  regnum  Dei  iioii 

<  coiisequentur.  > 

Ambulandum,  iiiquit,  est  spirilu,  quia  sicut  di- 
ctum  est,  si  a  Spirilu  sancto  ducimini,  jam  istud 
commodum  inde  babelis,  quod  non  cstis  sub  onere 
vel  servitute  legis;  sed  in  libeiiate  cliaritatis ;  et 
econlraiio  cavcndum  est,  ne  perficiatis  desideria 
carnis,  quoniam  cx  pei  feclione  corum  procedunl 
opera,  quae  cunciis  apparent  inala.  Non  enim  dubia, 
sed  manifesta  stini  opera  carnis,  id  est  prava  et  de- 
testanda  vidcntur  doclis  ct  indoctis,  ct  ideo  sunt 
fugieiula,  quae  quidein  sunl  hiijusmodi  :  Fornitatio 
vulgariler  fit  cum  mereliitibus,  quae  prostitueban- 
tur  sub  arcuatis,  et  loca  iila  vocabanlur  fornices, 
unde  et  fornicatio  iiomen  accepit.  Fornicatio  prinia 
ponitur  inter  opera  cariiis,  quia  nullum  peccatum 
ita  rcdigit  aniniani  ad  carnalilatem  sicut  fornicatio, 
quuniain  misera  aniina  nihil  aliiid  cogitare  valet, 
iiisi  ea  quae  carnis  sunt,  quandiu  turpissimu  forni- 
cationis  opere  esl  uccupata.  Immunditia  vcro  est 
quam  rnares  inter  se  perpetranl,  vel  quam  solus  quis 
agit.  Impudicitia,  ea  vcro  csl  quam  cognati  inter  se 
exercenl,  alio  nuuiiiie  dicta  inceslus,  qucmadmo- 
duin  supra  admonuimus.  Luxuria  autem  fit  cuni 
mulieribus,  quae  nec  publicie  meretrices  sunt,  uec 
legilimae  uxores.  Idolorum  quoque  servitus  iiiter 
opera  carnis  nuraeratur,  quia  nonnunquani  ob  amo- 
rem  mulierum  comrnittitur,  sicut  a  Saloraone  pro- 


tum  peccandi  dedisse  videatur,  adjunxit :  Qvod  si  o  pter  alienigenas   uxores  (/i/  Reg.  xi),  vel  a  Uliis 


spiritu  ducimini,  non  estis  sub  tege.  Quasi  diceret  : 
Cum  caro  concupiscit  adversiis  spiritura,  et  spirilus 
adversus  carnera,  his  qui  ducuntur  desideriis  car- 
nis,  jure  dominatur  lex,  quae  tenendo  corapescat 
eos.  Sed  vos  si  spiritu  diicimini,  non  estis  sub  lege. 
Sub  lege  enira  esi,  qui  limore  supplicii  quod  lex 
minatur,  nou  amore  justiliae  abstinet  ab  opere  pec- 
cati,  rens  in  voluntate,  qua  mallet  non  esse  quod 
timeret,  ut  libere  faceret  quod  occulte  desiderat. 
Ergo  nonduin  habet  iste  Spirituni  sanctum  quo 
ducatur.  Quisquis  enim  Spiritu  Deiducitur  in  ope- 
ribus  suis,  non  est  sub  lege,  quae  limorem  incutit, 
sed  in  charitate,  quse  non  per  legis  litteram,  sed  per 
euradem  spirituradiffunditur  in  cordibus  electorum. 


Isiael  in  Sethim,  propier  fiiias  Madian  (yum.  xxxi). 
Sed  et  Vi^eficia,  id  est  iiilierbationes  et  venenorum 
confectiones  saepe  (ieri  solont  ob  fornicationero  et 
libidinosiim  amorem.  In  his  omitibus  apparet  quam 
magnum  et  principale  vitium  sit  fornicatio,  de  qua 
lot  moriiferaepestes  prodeiint.  Inimicitiae  vero  suiit, 
quando  aliqui  se  invicem  odio  habcnt,  et  molliuntur 
vicissim  malum  quod  possunt  vel  faciunt.  Quae 
plerumque  ex  contentionibus  oriuntur,  quando  prius 
verbis  conteiiditur,  et  inde  ad  iniinicitias  venilur. 
Contentio  enim  pro  lite  accipitur.  Conteniio  namque 
est,  ubi  non  ralione,  sed  animi  pertinacia  deiendi- 
tur,  et  ubi  n«>n  veritas  qua;ritur,  sed  auimositas 
faiigatur.  Vel  contcntio  de  primatu  est,  quaii^o  al- 


U9I 


HERVEI  BUnGIDOLENSlS  MONACHI 


1192 


terptxrenri.aUeri  vuU.Quan»-aplese»iuilut3euiulaiio,  A  fifiim  est  prava  opera  faeere;  alibd,  adversus  ea 


quse  diciiur  esse  dolor  aniir.i,  cum  alius  pervenit 
ad  lionorom,  quem  duo  vel  plures'  appetebant,  et 
csteri  livore  lorquentur,  qui  iiuii  poluerunt  asse* 
qjii.  Ira  autem  est  subiia  tenipestas  aiiimi,  qiiae 
muila  mala  sa:pe  perpetrare  solel,  dum  nec  ratio- 
wem  necjustiliam  aitendit,  sed  irratioiiabiliter  irruit 
ad  faciendiiin  .  quod  concilalus  aniinus  stimulat. 
Ri.\a  vero  est,  ulii  duo  se  inviceni  percutiuni,  vel 
inter  se  confligunt.  DJsscnsio  est,  iibi  non  onines 
in  una'  volunlate  vel  in  uiio  sensu  eoncordant, 
sed  diversa  voluiit  el  partes  faciunt.  Unde  et  secta, 
i'd  e&t  lioeresis  plernmque  generalur.  Invidia  vero, 
quai  aliena  fciieitale  toniuetur,  et  iii  duplieem 
scinditur  passionem,  fiini  aut  quod  ipse  esl^  aliuirt: 


coiifligere.  Et  hactenus  quidem  partim  descripta 
sunt  inutiiia  ct  exsecranda  carnis  opera,  post  haec 
aitteni  eTiponuntur  et  utilia  ac  sacra  spiritus  opera, 
cum  dioilur  : 

i  Fructus  autem  spirilus  est  cliaritas,  gaudium, 
•  pax,  paiientia,  longanimitas,  bonitas,  benignitas, 
«  mansueludo,  lides,  modcstia,  contiiientia,  caslitas. 
t  Adversus  lnijusmodi  non  esl  lcs.  » 

Opera  carnis  qiialia  sunt,  dicium  est.  Sed  opera 
sancti  Spiritiis  habitanlis  in  homine,  smit  ista  quoe 
subduntur,  qua;  magis  sunt  appellanda  fructas, 
quoniam  ex  bona  aibore  sicnt  optinii  fructus  pro- 
ilfiuiit,  ui  refeclionem  perpeiua;  saiuritatis  prselieant 
electis,   ideoque   propier   seipsa    sunt   appetcnda. 


esse  non  vult;  aut  alium   vidcns  esse  meJiorcm,  B  Fructus  enim  a  fruendo  dicitur,  et  frui  proprie  non 


dolet  se  non  esse  consimilem.  Homicidium  autcm 
est  hominis  occisio,  el  recte  lioraicidia  su!)nc- 
ctuntur  invidiis,  (juia  srepe  invidia  gencrat  boini- 
cidium,  sicut  diabolus  per  malignitaleni  invidi* 
primum  hominem  occidit,  et  Caiii  Ahel  fraticm 
suum  (Gen.  iv),  alque  sumini  sacerdotes  Christura. 
Ebrietas  esl  nimia  vini  potalio,  slatum  mentis  iui- 
mutans.  H;ec  nainqiie  siiiiul  cuni  corpore  animam 
debiieiTi  rcddit.  In  ebrietatis  euim  xgritudine  corpus 
simul  et  anima  corrunipitur,  spiriius  pariter  cum 
carne  vitialur,  Omnia  membra  liunt  dobilia,  pedes, 
maiius,  lingua  resoluta.  Oculos  tenebra;,  mr.ntem 
velat  oblivio,  ita  ul  hominem  se  nec  sciat  esse,  nec 
sentiat.  Comcssationes  vero  sunt  inhonesta  et  luxu- 
riosa  convivia.  Ila;c  omnia  dicit  Apostolus  npera 
carnis  esse.  Et  fornicationes  quidem,  immiindilia^, 
impudiciti;e,  luxuria;,  clirietates,  ac  comessationes 
ad  voliiptiiiem  carnis  pertincnt.  Servitus  autem 
idolorum,  venelicia,  iniraicitia;  el  caitera  quse  se- 
quuntiir,  aninii  poliiis  quam  carnis  vita  sunt,  qiianT 
doqiiidein  iieri  potest,  ut  proptcr  idololatriam  vel 
ha:iesim  a  voluplatiliiis  carnis  lempcrctur.  Et  tamen 
etiam  tunc  homo  quamvis  carnis  libidincs  coliibere 
videatur,  secundum  carnom  vivere  hac  apostolica 
auctoritate  convincitur ;  et  eo  quod  abstinet  a  vo- 
luptatibus  carnis,  damnabilia  opera  carnis  demon- 
stratiir.  H;cc  enim  omnia  et  hix  dmitiu  doctor  gen- 
lium  opera  carnis  appellat,  quia  eo  locutionis  modo 
quo  totum  signiflcatur  a  partc,  ipsum  hoiniiiem 
vult  nomiiie  carnis  intelligi.  Qui  enim  non  secun- 
dum  spiriium,  id  cst  secundura  Dcum  vivit,  sed 
secundum  carnem,  id  eslsecundiira  hominein,  sci- 
licet  secnndum  scipsum,  inerito  vocatur  caio.  tixc, 
inquit,  et  Iiis  similia  sunt  opcra  carnis,  qua;  nunc 
peT  epistolam  .ibsens  pr;edico  ae  pnvnuiiiio  vouis, 
sicutetduiu  pra;sens  essem,  prxdixi  mortifeia  csse. 
Prsdico  et  pra^monstro  nunc  vobis,  dura  licet  ca- 
■vere,  dura  licet  poeiiitere,  ante  judicium,  anle  dain- 
nalionem.  qiiu:;  sunl  faolura  illa  opera,  id  est  abla- 
tura  illa  regnum  ccelorura,  quia  eliain  qiiodlibet 
eorum  tollel  illii.l  rcjiinin,  ijuuiiiam  qiii  talia  aijuiit 
opWii,  Terjnum  DH  noii  cansequentur.  Non  qui  ad- 
vcrsus  talla  confligiiiit,  sed  qui  lalia   agunt.  .Miu '. 


dicimur,  iiisi  rebus  illis  in  quibds  finem  lietiti.-e 
aoslr;e  poniraus,  in  ;rtornis  sciticet  bonis,  qiise  in 
Deo  possidere  quandoquc  paratnus;  his  ergo  fructi- 
bus  piima  «(  c/ifln7us,  qua  diligitur  Doiiiiiius  ct 
proximus,  qiiia  m.ajor  est  omnibus  cSeteris  viitutl- 
bus,  et  ex  ejus  radice  vigcnt  oinnes  allia».  Nam  ex 
ista  oritur  gaiidium,  id  est  elatio  non  superbfl  sed 
benigna  meiitis  de  bono  exsuliantis.  Qui  enim  dili- 
git  Dominum,  gaudct  in  Deo  pura  conscieiitia;  et 
Huidiligit  proximum,  gaudet  de  boiio  ejus.  Pacem 
quoquc  servat  erga  Dcum,  qui  diligit  eum,  quia  in 
quantum  potest  cavot  euin  olKndere  et  sludet  ei 
placere.  Sed  et  cuni  proximo  pacem  custodil,  no;i 
inqiiietans  eum,  si  eum  diligit.  Non  lamen  violat 

^  paccm,  si  eum  crrantem  pio  studio  increpal,  vel 
etiain,  si  ita  of.ortci,  verberat.  Qnia  voro  liiulta 
sunt  in  convorsatione  huinana,  qiui;  pacem  turbaic 
possunt,  nccessario  sul>jungitiir  patieniia,  perquam 
injiiria;  et  adversilates  a;quo  animo  susiineantur,  ut 
flaterna  pax  queal  (ibservari.  Paliontia  enim  osi, 
mala  a;quaiiiinitcr  toleraro,  ct  conlra  eiim  quoque 
qui  mala  irrogat,  nuUo  didore  morderi.  Et  quia 
non  ad  lioram,  sed  quaiidiu  voluerit  Dominiis  ser- 
vanda  est  ha;c  patientia,  subnectitur  et  longanimi- 
tas,  pcr  quaiii  omnia  perseveramer  usque  in  linom 
siisliiieaiilur.  Lmiganimilascniraesllongiludo  aniini 
palienier  adversa  toleraulis  et  seterna  prtcraia  dia 
cxspoclamis.  Nc  quis  voro  inier  cosqiios  longo  tom- 

Q  poie  patitur,  uon  amarc  versetiir,  seqiiltiir  boniias, 
qu,-E  est  dulcedo  animi  ei  ;iflt;ctio  pia,  nt  non  ran- 
corom  animi,  sed  dulcetlinem  erga  eos  qtli  nos  trl- 
bulant,  liabeainds,  perquam  eis  et  bona  quae  possti- 
inus,  impoiidanuis.  Ne  cniin  sit  «nanis  bacc  boiiiias, 
subjungitur  'ilia  virtiis  sibi  cogn;rta  ct  consiinilis, 
id  est  lnaiignitas,  qu;c  et  ipsa  ost  boiia  affeclio  aniiYii, 
gratis  sna  tribuentis  el  hilaritcr  propter  Deilm 
quidquid  potest  largientis.  Et  quia  sunl  nonnOlli, 
quiduiiibona  proximis  impcndunl,  aspere  loquun- 
tureis  et  auslcritaicm  ostendunt,  congrue  subnecli- 
tiir  uiansuctudo.  ut  qiii  benignc  iribuil,  non  intra- 
clabilis  sil  vel  aspcr,  st;d  mansuelus  et  levis,  id  cst 
mitis  et  affabilis  et  farailiaris;  .Mansueliis  cnim, 
quasi  mauu  a.<suctus  diciiur.'  Fidos  vero  e.it,  qua 


1195  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PALLI.  —  LN  EPIST.  AD  GALAT.  H04 

veraciter  credimus  id  quod  non  possuinus  videre.  A  ciaut,  neque  concupiscentiis  carnalibus  vel  in  corde 


Cujus  noraen  inde  appellalur,  quod  omnino  (iat 
quod  dictum  esi  aut  promissum.  Fides  enim  vocalur 
ab  .eo  quod  fit  iltud  quod  inter  utrosque  placilum 
est,  id  est  inter  Deum  et  hominem,  quando  et  homo 
facit  opere  quod  dixit  ore,  ct  Dominus  redditquod 
promisit.  Et  ideo  fides  sine  operibus  non  est  vera 
lides,  quia  iion  facit  quod  dicil.  Propter  quod  et  in- 
ter  duos  hoinines  servatur  fides  quando  illud  quod 
diserunt  et  statuerunt  invicem,  custodiunt  veraciter 
et  faciunt.  Modestia  autem  est,  quando  raodus  stat,. 
id  est  tenetur  et  servatur  in  dictis  et  in  factis.  Con- 
tinenlia  vero,  ubi  ab  illicitis  actibus  carnis  tempe- 
ratur;  castitas  autem,  cum  jam  caro  sedata  fuerit. 
Continentia  enim  in  luctamine  est,caslitas  autemin 
pace.  Non  enim  castitas,  sed  conlinentia  dicitur,  ^ 
ubi  adbuc  ei  resistit  adversitas  voluplatis.  Consum- 
matio  enim  vera;  castitalisest,  quse  non  impugnat 
carnalis  concupiscentiae  motum,  sed  tolo  horrore 
detestatur,  ac  jugem  et  inviolabiiem  sui  retinet  pu- 
ritatem,  nec  potest  aliud  esse  quam  sanctitas.  Hi 
sunt  itaque  fructus  spivitus,  quos  contra  carnis 
opera  commendare  volens  Aposiolus,  a  capite,  ut 
prxmissum  est,coepit,  dicens  :  Fructus  aulem  spiri- 
tHs  est  charitas.  Ac  deinde  cselera  tanquam  ex  isto 
capite  exorta  el  religaia  coiitexuit,  quse  sunt  gau- 
diura,  pax,  etc.  Omnia  enim  hsec  ex  fonte  charitatis 
manant.  Quis  enim  bene  gaudet,  nisi  qui  bonum 
diligit  unde  gaudet?  Quis  pacem  veram  babere  po- 


consenliant.  Ei  reprimendo  cainis  voluptaies,  cru- 
cem  sibi  ipsis  faciunt,  ac  pr.TEceptis  juslili.-e  quasi 
q«ibusdam  clavis  se  configunt,  ut  pravam  actionem, 
«t  perversam  volunlatem  in  seipsis  refreneht.  Po- 
testet  de  his  qui  iiilenlione  remunerationis  supernae 
carnem  jpjuniis  affligunt,  ha;c  senientia  specialiter 
intelligi.  Cuni  vitiis  quippe  et  ciim  concupiscentiis 
carnem  cruciligimus,  si  sic  gulam  restringimus,  ut 
jam  de  niundi  gloria  nilii!  qu.-Eraraus.  Nam  qui  cor- 
pus  macerat,  sed  nonoribus  anhelat,  cruceni  carni 
intulit,  sed  mundo  per  concupisceutiam  pejus  vivit. 

i  Si  spiritu  vivinius,  spiritu  et  ambulemus.  Non 
€  efficiamur  inanis  glorise  cupidi,  invicera  provo- 
I  cantes,  invicem  invidentes.  » 

Quia  communiter  discrat  eos  qui  sunt  Christi, 
crucilixisse  cariiem  suam  cum  vitiis  et  cum  concu- 
piscentiis,  retorquet  sermoiiem  ad  eos  quibus  scri- 
bebat,  et  se  eis  connumerat,  quasi  dicens :  Non  dico 
vobis  quod  ipse  non  velira.  Qui  sunt  Christi,  ita 
agunt  ut  dixi;  et  nos,  qnia  Chrisii  sumus,  spiritu 
ambulemus,  quia  spiritu  ad  hanc  vitam  venimus. 
Quicunque  enim  vitiis  carne  mortiflcati  sumus,  jara 
virtutibus  spiritu  vivimus.  Si  spirilti  vivimus,  id  est 
si  perSpiritum  Dei  spiritalitervivimus,  spirilu  etiam 
duce  ambulemus,  id  est  non  remaneamus  pigri  in 
eo  ad  quod  pervenimus,  sed  seinper  ad  nieliora 
promoveamur,  quia  nemo  tam  sanctus  est  in  hac 
vita,  qui  non  possit  adhuc  quoiidie  proiicere.  Quia 


test,  nisi  cum  illo  quem  veraciler  diligit?  Quis  vere  _  vero  noiinulli  postquam  in  virtutibus  excreverint. 


|>atiens,  nisi  dilectionera  habuerit?  Quis  longanimis 
in  bono  perseveranter  nianendo,  nisi  ferveat  dili- 
gendo?Quis  est  bonus,  nisi  diligcndo  elficiatur? 
Quis  est  benignus,  nisi  diligat  cui  opitulatur?  Quis 
utiliter  mansuetus,  nisi  cujus  dilectio  moderetur? 
Qiiis  salubriter  tidelis,  nisi  ea  fide  quae  per  dilectio- 
nem  operatur?  Quis  benc  modestus,  nisi  cui  dilectio 
modum  ponit  in  omnibus?  Quis  ab  eo  conliiiet  unde 
turbatur,  nisi  diligat  unde  honestatur?  Quis  sancti- 
inoniam  castitatis  assequitur,  nisi  in  cujus  inenie 
charitas  dominatur?  Charitas  ergo  non  potest  haberi 
sine  cseteris  bonis,  et  caetera  bona  sine  charitate 
nequeunt  prodesse.  Adversus  hujusmodi  spiritales 
fructus,  quos  necesse  est  sequi  gratiae  spiritum, 


incipiunt  velle  laudari  veiut  sanctiores.aptesubjun- 
gilur  :  Non  efficiamur  imnis  glorice  cupidi,  id  est  si 
spirilaliter  vivimus  et  spiritaliter  de  virtule  iii  vir- 
tutem  proliciendo  ambulamus,  non  inde  vaiiam  glo- 
riam  (ransitorise  laiidis  cupiahius,  ne  sirnus  faluis 
viiginibus  similes,  quae  foris  lucentes  ostenderunt 
lanipadas,  et  intus  oleuin  in  vasis  suis  rccondere 
negiexerunt;  ideoque  veniente  sponso,  lampades 
eorum  defecerunt  (Maitlt.  xxv).  Ob  hoc  etiam  ca- 
veamus  cupidilatem  inanis  gloriae,  quia  inde  ellBce- 
remur  invicem  alii  alios  provocanles  ad  conteiitio- 
reni  et  iiam  veJ  ad  deteriora,  et  invicem  alii  aiiis 
invidenies  meliora.  Sicque  per  appetitum  vana?  glo- 
ria;  fieret  in  nobis  lanta  subversio,  ut  qui  pulaba- 


non  est  lex,  quia  in  nullo  contradicit  eis,  sed  favet  D  mur  cajteris  nieliores,  nunc  eflicereraiir  aliis  pe- 
in  omnibus.  Sed  adversus  praeostensa  carnis  opera      jores. 


lex  posita  est. 

i  Qui  autem  sunt  Christi,  carncm  suam  cruci- 
i  fixerunt  cum  vitiis  et  concupiscenliis.  » 

Ostensa  utraque  acie,  vitiorum  scilicet  atque  vir- 
tiitum,  ostcndit  qui  sunt  qui  piignant  conira  vitia. 
Nonenim  omnes  vitiis  reiuclanlur,  sed  soli  iili  tan- 
tum,  qui  suni  ex  parte  Christi,  qui  sunt  possessio 
Christi,  <ji«i  sunt  membra  Clirisli,  illi  sequentes  vesti- 
gia  passionis  ejus,  crucifixerunt,  id  est  cruciaverunt 
earnem  suam,  configendo,  cum  vitiis  et  cum  conm- 
piscentiis.  Vitia  secunduia  operationem  intelliga- 
mus,  coiicupiscentias  seciindum  consensiim.  Quia 
servi  Christi  laborant,  ut  neque  ooeia  vitiorum  fa- 
Patbol.  CLXXXI. 


CAPUT  VL 

t  Fratres,  clsi  praeoccupatus  fuerit  homo  in  ali- 
«  quo  delicto,  vos  qui  spiriiuales  estis,  instrnite 
«  hujuscemodi  in  spiritu  lenitatis,  considerans  te- 
«  ipsum,  ne  et  tu  tenleris.  • 

Haclenus  toti  Ecclesia;  locutus  est  Aposlolus,  im- 
probando  legem  et  commendando  gratiam,  et  pree- 
latos  nunc  alloquitur.  Spiritaliterquidem,  iit  dncui, 
vivendum  esl  oninibus.  Et  tamcn,  o  fralres  mei, 
qui  CKtcrorura  curara  sumpsistis,  etiam  si  aliquis 
homo,  id  est  inUrmus  ac  fragilis  ex  ipsa  humana 
fragilitate  pr.teoccupatus  ftierit,  id  est  siibito  lapsus 
,n  aliqiio  delicio,  tractandus  est  humane.  Delictun» 

38 


1198  HEfiVEI  BURGroOLENSIS  MONACHI  1196 

?st  desertio  boni.  Qaid  enim  gonat  aliud  ddictum,  A  infirraitaspotestinviceraabutroqueportari.DiTmum 


nisi  derclictum?  Et  qui  detinquit,  quid  derelinquit 
nisi  bonum?  Graci  etiam  duo  nomina  huic  pesti  im- 
posuerunt.  Nam  delictum  apud  eos  et  wXflftfisleioc 
dicitor,  et  itKpaitTuita.  Et  n).>)nf*i^iu!  simile  no- 
raeu  est  negUgentiae,  quoniam  Graece  negligentia 
aiiehta  dicitur,  quia  curae  iion  esl  qivod  negligitur. 
Hoc  aulem  loco,  ■nupecTctuiui.  est  in  Grseco.  In  para- 
ptomale  vero,  lanquam  decidcre  inteliigitur  qui  de- 
linquit.  Unde  cadaver  quod  Latini  a  cadendo  dixe- 
runt,  Gr^ce  jrtwfta  dicitur.  Qui  ergo  pcccando  ma- 
luni  facit,  prius  delinquendo  a  b<mo  cadit.  Oelictum 
quippe  est,  decILnare  a  bono;  peccatum  vero  esl,  fa- 
cere  malum.  Potest  etiam  illud  esse  delictoin,  qood 
ab  ignorante  Gt;  illud  autem  peecatum,qiiod  a  scien- 


autem  tniirmiialis  genus  une  simultempore  porlari 
potest  ab  arobobus,  veluti  si  quis  in  se  loquucitatem 
vicerit,  el  pertiuaciam  nondum  vicerit ;  alius  veroad- 
huc  loqua.v,  sed  jam  pertiuax  non  sit:  debet  ille  hujus 
loquacitatem,  et  iste  illius  periinaciam,  dooec  illud 
in  illo  et  hoc  in  isio  saiietur,  charilate  port.tre.  Si- 
mlliter  de  cxieris  inQrmilatibus  agendum.,'Et  boc 
est  quod  dicilur  :  Aller  alierius  onera  poriate,  id  est 
invicera  infirmitatum  vesirarum  poiidera  sufferle,  et 
sic  adimplebiiis  legem  Cltrisli,  id  est  charitatem,  de 
qua  ipsedixit  :  <  Haec  mando  vobis  ut  diligalis  in- 
viccni  (Joan.  xv).  Hujus  enim  dileclionis  oflicium 
cst,  invicem  oiiera  vesita  portare.  Et  justum  est, 
ut  aller  compatialur  alieri,  et  propter  onus  infirmi- 


te.  Indifferenter  tamen  plcrumque  dicuntur.  Pr.T.oc-  B  taiisejuSi.Nain,  si  quis  se  supra  cseleros  exiuleril, 


cupatio  autem  est,  in  qua  delinquitur,  dum  quid 
faciendum  sit  aut  ad  boram  non  videtur,  aut  et  quia 
viderit,  vincitur,  ut  scilicet  liat  peccaium,  cum  vel 
latet  veritas,  vel  coropetiil  infu-roilas.  El  cum  boo 
malitia,  sed  sola  inlirmitate  vel  ignoraniia  delin- 
quitur,  pro  peecato  necesse  est,  ut  magiio  moriera- 
mine  ipsa  delicti  carrcclia  temperctur.  Hoc  est  ita- 
que  quod  nunc  prsecipitur  :  Si.  prmoccupatm  fuerit 
homo.  in  aliqw  deliclo,  tos  praepositi  qui  spirittiales 
esiii,  id  est  spiritaliter  vivitis,  non  xlespicialis,  sed 
neqne  exasperetis  hujusmodi  bnminem  non  per  sin- 
gula  vitia  quoiidiano  usu  deQuentem,  aut  spuiite 
mala  facientem,  sed  subito  per  imprudentiam  vel 
inttrmilatcm  in  aliquo  lapsura.  Non  exasperetis  eum. 


(tespicietis  ilios  propier  varias  roorum  intirniitutes, 
neque  dignans  onera  illorum  compaiiendo  portare, 
sed  se  quasi  sulum  Jiisium  apud  se  magiiiricans, 
ipse  sibi  est  inimicus.  Siquis  in  corde  suo  eKisiimet 
sealiquid  magnum  essecoinparalioneallcriHspeccaD- 
tis  eum  (amen  sil  nihil  e\  se,  ipse  seducit  a  veiitate 
se  ipsum,  dum  illud  credil  quod  non  potosl  esse.  Qui 
eoim  sanctiiatem  sibi  arrogat,  nihil  diciiur,.qu<)niam 
coBiparatione  spiritalis  homiiiis,  qui  scil  graiia  Dci 
esse  se  quod  esi,  qiiisquis  vaiia  prsesumii,  nihil  est. 
EUectus  enim  qui^que  non  attendit  boua  qux  jam 
percepiij  sedqua  necdum  percipere  valuit;  ideoque 
magis  humitiaturcohsiderans.  inopiam  suam,  sicque 
caelera  bona  merelur  acciperc.  Reprobus  vero  non 


sed  instruite  hujuscemodi  ralionabiliter  ad  poeniten-  C  attendit  ca  quae  non  habet  ul  humilietnr,  sed  ea  qu» 


tiam  ut  fratrcm,  in  spirilu  uon  uunii  fervoris,  sed 
leuitaiis  et  niansuetudinis.  Corripe,  inquam,  eum 
dulciter,.mone  ut  surgat,  tu  qui  ei  pixlaius  es,  con- 
siderans  teipsum,  id  cstpropriam  fragilitatem  tuam, 
nc  forle  el  ipse  tu  ex  ea  tetiteris.  Vidclicet  cum  di- 
gplicet  ex  aliena  inrirmitate  quod  conspicis,  pensa 
quod  es,  ut  increpaiionis.  zelo  se  spirilus  tempe- 
ret,  dum  sibi  quoque  quod  increpat,  tiinet.  Cuit- 
cti  quippe  quousque  iu  bac  niorlali  carne  subsi- 
stimus,  corruplionis  noslr,^  inrirmitatibus  subjace- 
mu.^.  Ex  se  ergo  debet  quisque  colligcre,  qualiter 
aliense  imbcciHitati  oporteat  misereri,  nc  centra 
iiiflrmilatem  proximi,  si  ad  incrcpationis  voccm 
ferventius  rapitur,  oblitos  sui  esse  vidcatur.  Post 
bsec  ad  generalem  inslruciionem  redit  Apostolus, 
dicens  : 

«  Alter  alterius  onera  portate,etsie  adimplebilis 

<  legem  Cbristi.  Nam,  si  quis  exisiimal  se  altquid 
«  esse,  cum  nibil  sit,  ipse  se  seducit.  Opus  auLeni 
«  suura  probet  unusquisquc,  et  sic  in  seraetipso  tan- 

<  tum  gloriara  habebit,  et  non  in  aliero.  Uuusquis- 
(  que  enim  onus  suum  portabit  (/  Cor.  iii). 

Vos  pra:lati,  sicutdictum  est,  ioslruile  leniter  sub- 
dilum,  si  deliquerit.  El  vos  subditi  portutealteranera 
ttlterius.  Verbi  gratia ;  iram  fralrLs  lunc  portabis,  cum 
adversiis  cum  iralum  non  irasceris,  ul  ruisum  eo 
tempore  quo  te  ira  prseoccupaverit,  illc  le  lenitate  ct 
tranquil1itatcsupportel.ua  diversiateroporibuscadem 


habet  considerans,  extolliiur.  £t  se  alicujus  mo- 
raenii  esse  judicans,  nihil  ni,  amitlendo  quae  bona 
percepeiat,  quoiiiam  conscienlia  sua  <^ix  suggerit 
cogitaiionero  &upe>'bise,  ut  inagnum  aliquid  in  virtu* 
tibus  se  esse  pulet,  scducit  eum,  id  est  seorsum  a 
via  humilitalis  ducit,  et  a  charilale  proximi  quein 
jacenlem  despicit.  Nihil  esse  dicitur  lalis  hom«,  quia 
omnis  crealura,qiix  non  adhxret  ei  qiii  scmper  ha- 
bet  esse,  nihil  esl.  Vel  qui  laudantihus  aliis  ere- 
dcns,  ae^itimal  hoc  csse  veruin  qiiod  ab  iUis  de  illo 
diciiur,  curo  falsuui  sit,  el  ideo  se  inagiiura  ac  san- 
ctuin  pulat,  iion  adulaiorcs  scducuol  eum,  sed  ipse 
seipsum,  dum  plus  aliis  credit  quam  suae  conscieo- 
lise.  Nnn  debet  quis  inanilcr  de  se  magna  sentiie, 
uec  adulatoribus  credere ;  scd  potius  probet  et  exa- 
minet  unusqitisque  opus  sutttn,  non  peccalum  alte- 
rius,  ut  pbarisseus  qui  non  re,  sed  fallaciter  jiislus 
erat  (Luc.  xviii).  Et,  cum  sic  opus  suuro  probaverit 
esse  veraciier  bonum.,  tunc  gloriani  habebit  in  semel- 
ipso  tantum,  id  est  in  conscicnlia  sua  et  non  in  aliero, 
id  est  in  ore  alterius.  Gloriam  iutus  habere,  el  non 
ex  aUena.  laude  peudcre,  hoc  est  oleum  in  vasculo 
servare  cum  virginibus  illis  prudeatibus  (.Va({/j.  xivi. 
Sed  quam  glnriam  Lahei  intra  se  juslus,  nisi  euin 
cui  dicitur :  <  Gloria  mea  et  exalians  capui  moum  ?  » 
(Psal.  III.)  Ul,  quod  srepe  dicendum  esL  :  <  Qui 
gloriatur,  in  Domino  gloriclur  (/  Cor.  i ;  i/  Cor.  x ; 
Jer.  ix),  I  non  a:sliroet  quisquam  se  stanlem  aliquid 


1197  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PACLI.  —  IN  IPIST.  AD  GALAT.  U98 

esse  in  comparatione  cadenlis,  sed  opus  suura  pro-  A  intima  cordis.  Vel  eliam  sic :  Is  qui  instrultiir,  etsl 


bet,  et  circumspiciat  ao  diligenter  inspiciat  uiius- 
quisquc  non  lapsum  allerins ;  et  sic,  id  est  probando 
suuin  opus  non  ailerius,  habebit  gloriam  in  seipso, 
id  est  in  sua  actione  Itona,  et  non  in  allero,  id  est  in 
casu  alierius.  Hoe  est,  non  exlra  se  quaerel  gio- 
riani,utaliis  jacentibus  se  praeferat;  sed  reraanens 
in  eonsideraiione  suimet  solius,  cura  se  bene  agere 
probaverit,  gloriabilur  puro  corde  in  Deo,  a  quo  ut 
bonum  operaretur,  accepit.  Ideo  enim  debet  iiunc 
unusquisque  proprium  opus  examinare,  et  uen  al- 
terius,  quia  unusqulsque  in  judicio  Dci  ontii  suum 
portubit,  id  est  gravabilur  propria  sarcina  peccato- 
rnm  suorum.  Nnn  esl  sibi  eontrarius  Aposlolus  qui 
supra  jussil  ut  invicem  onera  nostra  portemus,  et 
nunc  dicit  quia  unusquisque  onus  suum  porla!>ii. 
Alia  enim  sunl  onera  pariicipandse  intirmilatis,  alia 
reddcndae  rationis  Deo  de  actibus  noslris.  Illa  cum 
fratribus  sustenlanda  ooniniunicantur,  hiec  propria 
ab  unoquoque  portatur.  Non  cnim  cum  alio  portat 
haec  altor,  nec  projicit  in  aiterum ;  sed  soius  cogl- 
tur  unusquisque  sustinere  propriun>,  ut  juxla  quod 
magis  aut  niinus  peccavii,  gravetur  in  judicio. 
I  Communicet  autem  is  qui  catechizatur  verbo, 

<  ei  qui  se  catechiiat,  in  omnibus  bonis.  Nolite  e.r- 
I  rare.  Deus  non  irridetur.  Qua  enim  seniinaverit 

<  homo,  baec  el  metet.  Quoniam  qui  seminat  iu 
«  carne  sua,  de  carne  et  metei  eorruplionem.  Qui 

<  autem  seminat  in  spirilu,  et  de  spiritu  metet  vitam 

<  aeternam.  i 

£a  qua3  dixi,  invicem  vel  apud  se  unusquisque 
custodite;  sod  erga  doclores  vestros,  ul  nuiic  mo- 
neo,  largi  eslote.  Scilicet  is  qvi  catechiiatur,  id  est 
instruilur  verbo  sacrse  doclrinse  ab  aliquo,  commn- 
nicet  in  omiiibus  bonls  suis  corporalibus  ei  qui  se  in- 
siruit,  id  est  oinnia  leiTeiia  bona  qux  habet,  faciai 
sibi  ei  dnctori  suo  csse  coromunia,  ministrans  ei  ex 
bonis  propriis  ribum  et  indumentum  et  qua^que  ne- 
cessaria  sicutcibi.  Et  in  \\oc  noltte  errare  excusitnio 
vos  ovaie.et  dicendo  :  parum  vel  nihil  dare  possum 
magistro  meo ;  quia  Deus,  qui  videt  quid  aut  quau- 
lum  dare  possilis,  non  irridetur,  «t  aliquis  injustus 
velfallax  rideiulo  traiiseai  judlcium  ejus,  sed  unus- 
quisque  recipit  ab  eo  quod  ineruit.  Nam  ca  quse  nunc 


in  solo  verbo,  non  exeniplo  praedicaloris,  commu- 
nicet  ei  non  iii  malis,  si  ca  facit,  sed  in  omnibus 
bonis  qux  ille  dicit,  id  cst  participein  se  exhibeat, 
recipiendo  verbum  cjus  et  in  oninibus  implendo.  Et, 
noliie  eirare  imitando  pravos  mores  ejus,  si  ipsc 
roale  vivil  ei  bene  loquitur,  quia  Deus  non  irridetur, 
id  est  Dei  judicium  nuUus  polest  irridere,  seu  ma- 
gister,  geu  discipulus,  sed  ibt  recipit  unusqulsque 
proul  gessit.  Quas  enim  seminaverit,  id  est  opcratus 
fuerit  horao,  hiec  et  metet,  id  est  horum  mcrceilem 
rccipiet  judicante  Deo.  Et  vere  quse  seminaverit 
metet,  sive  bona  slve  mala  i  Quoniam  ille  qui  modo 
semittat  in  carne  sua,  id  est  opera  carnis  agit  in  car- 
ne,  de  earne  metet  eliam  corruptionem,  ut  tormentis 

B  incessanter  corrumpatur,  id  est  conter.ntur,  et  ]u- 
gcm  habeat  in  se  (elorem.  Sed  econtrario  ille  qui  se- 
minatin  spiriiu,  id  est  spiritalla  operalurin  Spiritii 
sanclo,  de  ipso  spiriiu  vielet,  id  est  quasi  messem 
capiet  in  futuro  vitam  teternam,  qn*  est  conlraria 
prasdiet!fi  corruptioni.  Potest  forsila»  «'■  hominis  $pi- 
rilus  inlelligi,  in  quo  seiniiiatur,  el  es  quo  vila  me- 
tetur,  jusla  illud  Saiomoiiis  :  <  Omni  custodia  serva 
cor  tunm,  quia  cx  ipso  vila  procedlt  (Prov.  iv).  * 
Nam  quod  Salomon  ait  ex  cordc  viiam  procedere, 
hoc  videlur  esse,  quod  ait  Apostnius  ex  spiritu  vl- 
tam  fore  mclendam.  Qualis  enira  radix  est  cordis, 
talis  in  conspectu  inlerni  arbitrii  esl  omnis  fructus 
actionis.  Sed  quisquis  in  futuro  sxculo  messem  vits 

„  sine  fine  cupit  colligere,  debei  in  isto  seniper  quan- 

diu  vivit  epera  bona  seminare.  Unde  subjungicur  : 

(  fionum  aulem  facie.ites,  non  deficiamus,  tem- 

<  pore  enim  suo  metenius,  non  deflcicntes  \i/  Thes. 
t  iii).  Ergo.dum  tenipus  hahemus,  opereniur  hoiium 

<  ad  omncs,  maximc  autem  ad  domcsticos  fidei.  > 
Qu%  seminaverit  bomo,  hasc  et  metct.  Ideo  nos 

raalom  nullum  debemus  seminare,  id  est  facere, 
sed  bonum.  £t  bonum  facientes,  id  est  bonum  &emi- 
nantes,  ntiiiquam  ctssemus  qiiandiu  tempus  est  sa- 
tionis,  ne  deficiamus  aiiquo  laborc  faligali,  quia  et 
erii  tcinpus  messionis  ac  quietis.  Tempare  enim  sao, 
id  est  huie  rei  prsefiniio  metemus,  id  est  mercedera 
operum  nostrerura  colligemus,  non  depcientes,  id 
est  incessanter  et  sine  tine,  quia,  sicut  non  defici- 


mninaverit  homo,  id  est  opera  quse  sibi  velut  seinen  D  nius  serainando,  sic  non  deficiemus  metendo.  Et  quia 


reposueril,  vel  bona,  ve!  mala,  sive  mulia.sive  pauca 
sint,  biEc  eadem,  id  est  fructum  eorum  melet  in  Dei 
judicio.  Opera  enira  vil.^  pr«sentis,  semen  sunl  fu- 
Uir» messis.  Vtl  ita  :  Is qui  instiuitur  verbo  doctoris, 
eommiinicel  ei  qni  se  instruit,  id  est  eoraraunicate- 
rem  et  particijiem  ejus  se  faciat  in  omnibus  bonis, 
rceipiendo  doctrinara  ejus,  et  imltando  virtules  ac 
bonos  inores  ejus,  Conimunicat  eiiiin  discipulus 
magistro  in  omiiibus  bonis  ejus,  quando  oranium, 
quse  ille  bene  agit  et  loquilur,  particeps  et  jmiiator 
effititur.  El  in  hac  communione  nolite  errare,  fa- 
ciendo  eam  siroulalorie,  sed  puritatem  cordis  in  hac 
exhibete  ;  quia  Deus  non  irridciur,  id  est  non  falli- 
lur  sicul  homs,  ut  ignorare  possit  aliquid,  sed  videt 


tune  no»i  deficiemus  metendo  fruclura  boni  operis, 
id  est  seminis  nostri,  ergo,  rium  tempus  seminandi 
et  operandi  habemus,  quod  ignoramus  qiianditi  ha- 
bituri  sumus.  operemur  nunc  assi<Iue  boiium,  sicut 
eleemosynas  et  c«lera  beneficia,  ad  omnes  quoscun- 
que  poterimus,  sed  tnuxime  ad  domeslicos  fidei,  id 
cstad  Jostos,  quia  «  justus  exftdevi\it  (Habac.  ii; 
Rom.  i).  >,Domesiicus  enint  Udei  est,  qui  eadem  tibl 
religione  conjungitur,  quem  a  consortio  fraiernilatis 
peccaia  non  separant.  Domesticus  qulppe  quass  in 
domo  stans  dicitur.  Jtisiis  ergo  et  sanetis  praecipue 
debemus  impendere  beneficia.  Non  tamen  aiiis  ho- 
minibus  eliam  peccaloribus  misericordise  claudenda 
sunt  viscera,  nce  si  eiiam  adversas  nos  hosiilem 


•H99 

animum  gerant, 


HERVEl  BURGIDOLENSIS  MONACHI  1200 

ipso  Doniiuo  nionenie.  «    Diligite  A  circunicidi,  propter  hoc  tantum,  ut  non  patiantur 


ininiicos  vestros,  benefacite  his  ,  qui  vos  oderunt 
(Malth.  v;  Luc.  vi).  i 

<  Videte  qualibus    litteris    scripsi    vobis    mea 
•  inanu.  > 

Hactenus  per  epistolam  vos  revocavi  et  instruxi. 
Quam  ut  sciatis  a  me  raissam,  videle  qualibus  eam 
litteris,  id  est  quam  bene  formatis  scripsi  vobis  non 
notarii  manu.  sed  mea.  Ne  suspicarenlur  hanc  epi- 
stolam  non  ab  Apostolo,  sed  ab  alio  aliquo  fallaciier 
sub  ejus  nomine  sibi  missam,  et  dubitarent  obedire 
monitis  ejus,  ideo  nunc  certum  dat  iilis  signum  co- 
gnoscendi  eam.  Ac  si  dicat :  epistolam  istara  scripsi 
ego  propria  manu.  Et  hoc  recognoscite  per  formas 
et  qualitates  ipsarum  litterarum,  per  quas  manum 
raeam  poteritis  recognoscere.  Multura  ctiam  per  hoc  " 
invital  eos  ad  audiendum  se,  quod  tantam  sibi  cu- 
ram  de  illis  indicat  fuisse,  ut  propria  manu  scribe- 
ret  ilUs.  Vel  dum  dicit,  videte  qualibus  lilteris  scri- 
psi  vobis,  monet  eos  ut  considerent  et  intelligant 
quam  profuuda  sacramenta,  etquam  rationabilia  vel 
utilia  monita  contineantur  in  litteris  hnjus  epistolae. 
Litterarum  enira  nomine  frequenter  epistola  solet 
appellari  :  Yidete,  inquit,  qualibus  lilleris,  id  est 
quali  epistola,  quam  spiritali,  quam  vera,  quam 
rationabili,  scripsi  vobis  correptionem  manu  pro- 
pria. 

<  Quicunque  enira  volunt  placere  in   carne,  hi 

<  cogunt  vos  circumcidi,  tantum,  ut  crucis  Christi 

<  persecutionem  non    patiantur.  Neque  enim   qui  „ 

<  circumciduntur,  legera   custodiunt;  sed  volunt 

<  vos  circumcidi,  ut  in  carne  vestra  glorientur.  i 
Opus  fuit  ut  scriberem  vobis,  quia  pseudopr.Tedi- 

catores  instant  ut  circumcidamini.  Quicunque  enim 
lalium  magistrBrum  volunt  Judseis  infldelibus  pla- 
cere  in  carne,  id  est  in  carnali  observatioue,  lii  co- 
yunt  improbitate,  non  ducuntratione  vos  circumcidi, 
non  ul  legem  impleatis,  sed  lantumniodo  ul  ipsi  non 
patiantur  perseculivnem  crucis  Cltristi,  id  est  quae 
riobis  iiiferiur  propter  prKdicationem  crucisChristi. 
Prseceplum  fuerat  a  Romanis  principibus,  ut  Jud.Teis 
sme  perturbationc  ve!  impedimento  liceret  observare 
suos  ritus  et  legem,  ubicunque  essent,  et  si  quis 
gentilium  vellet  illiy  cousentire,  circumcisionem,  et 


persecutionem  pro  cruceChristi.  Et  vere  tantum  id- 
circo  ut  non  patiantur  adversa,  circumcidi  vos  co- 
gunt,  non  enira  pro  lege  implenda  id  faciunt.  Neque 
enim  illi  qui  circumciduniur,  custodiunt  legem,  sed 
magis  pr«varicantur,  quia  nec  carnaliter,  a  circum- 
cisis,  sed  spiritahter  a  baptizatis  potest  custodiri. 
Non  ut  vos  legem  custodiatis,  volunt  vos  circumcidi, 
sed  potius  ul  in  carne  vestra,  id  est  in  dolore  car- 
nis  vestrse  circumcisae  gloricntur  apud  Judaios,  qua- 
tenus  placeant  eis,  ne  forte  accusent  eos  apud  gen- 
tium  principes  de  nova  prxdicatione,  et  aliquid  ad- 
versitaiis  pati  faciant. 
<  Mihi  autera  absit  gloriari,  nisi  in  cruce  Domini 

<  nostri  Jesu  Christi,  per  quem  mihi  mundus  cru- 

<  cifixus  est,  et  ego  mundo.  i 

Illi  gloriantur  in  circumcisa  carne,  et  tinient 
crucem  prsedicare;  sed  milii  absit  gtoriari  in  poien- 
tia  Christi,  vel  in  majestate  seu  poteslate,  sed  in 
cruce ,  de  qua  sapientes  mundi  erubescent,  et  in 
qua  erat  omne  opprobrium  quod  Christiani  patie- 
bantur,  ac  persecutio  quara  sustinebanl !  Et  ideo 
in  cruce  gloriabatur,  de  qua  illi  ab  )irapiis  insulta- 
bantur,  quia  sciebat  in  raorte  Christi  vilam  no- 
stram  consistere,  in  ejus  humihtate  nostram  subli- 
maiionera,  in  ejus  infirraitaie  nostram  furtitudi- 
nem.  Nam  in  fronle  credentium  ubi  sedes  est  ve- 
recundis,  idcirco  crux  figitur,  ut  de  nomiue  ejus 
non  erubescant.  Signum  Veteris  Testamenti,  cir- 
cumcisio  est  in  latenti  carne.  Signum  Novi  Testa- 
menli,  crux  est  in  libera  fronte.  Ibi  enim  est  oc- 
cultalio,  hic  revelatio.  IUud  est  sub  velaniine,  hoc 
in  facic.  Cum  quis  inde  transicrit  ad  Christum,  au- 
fereiiir  ei  vclaraen,  ut  qui  habebat  in  occulto  cir- 
cumcisionem,  in  fronte  portet  crucera.  Et  pseudo 
quidein  apostoli  tanquam  in  tenebris  et  in  umbra 
remaiientes  gloriabantur  in  circumcisione,  id  est  in 
veteri  et  operto  signo.  Paulus  autem  cgressus  ad 
.  lucem,  transtulerat  signum  ad  frontem,  et  gloriaba- 
tur  in  cruce,  id  est  in  signo  novitalis,  utpoie  iiino- 
v.itus.  Non  glorior,  inquit,  nisi  in  sola  cruce  Do- 
mini  nostri  Jesu  Christi,  per  quem  milti  mundus  est 
crucifixus,  ut  nec  minis  nec  blandimentis,  possit  in 
rae  manus  extendere,  id  est  animam  meam  aitin- 


legem,  alque  ritus  ipsorum  posset  assumere,  et  cum  D  gere,  ut  me  revocet  a  fidci  puritaie ;  et  ego  quoque 


illis  viverct  in  securitate.  Sed  Chrislianos  Judxi 
apud  principcs  gentiuin  accusabant,  quia  legem  ac 
circumcisionem  etcarnales  observantias  illorum  de- 
struerc  vidcbant.  Et  quia  neque  gentilem  ritum, 
neque  Jiidaicani  iegem  tenebant,  occasionera  accti- 
sandi  illos  sumebanl.  Quod  huic  Apostolo  invidia 
coiicilati  fere  iii  singulis  civitalibus  genliliam  fucie- 
bani.  Sed  pseudoapostoli  ut  absque  persecutione 
Christum  et  crucein  praedicarent,  circumcisionera 
quoquecl  legisobservantiam  paritcrdocebant.  Chii- 
slum  eniin  pra;dicabaiit,  iit  qurcstuiii  a  fidelibus  ha- 
berent;  legein  autein,  ut  Jud;eis  placerenl.  El  hoc 
esl  quod  dicitur,  quia  quicunquc  volunt  placere  in 
«arne,  bi  pr%dicando  carualiter  legem,  cogunt  vos 


per  Christum  mundo  sura  crucifixus,  id  est  morti- 
ficatus,  ut  nullatcnus  eum  possim  appetere.  Si  enim 
mihi  mundus  crucifixus  est,  scio  quia  mortuus  est. 
Non  diligo  eura,  scio  quia  prseterit.  Nou  concupisco 
eum,  scio  quia  corruptela  consumctur.  Euinquo 
qiiasi  fetidum  vito,  qiiasi  lutuni  caveo,  quasi  noci- 
luruiu  relinquo.  Ego  quoque  velut  niortuus  et  fe- 
tens  ab  eo  contemnor.  Mihi  mundus  crucijixus  est, 
ut  rae  non  teneat;  el  ego  mundo,  ut  eum  non  te- 
neam,  quia  nec  mundus  in  mc  suum  aliquid  cogno- 
scil,  nec  ego  in  mundo  aliquid  cupio.  Plerumque 
enim  coiitingil,  utjam  homo  mundum  mente  uon 
tencat,  sed  tainen  luundiis  euin  occupalionibus 
astriiigat.  Et  ipse  quidem  mundo  jara  inortuuiesi, 


1201 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  EPflES. 


i202 


sed  ipsi  niundus  adhuc  mortuus  non  cst.    Quasi  ^  nnf,  ut  secundum  ea  qu%  in  bac  cpistola  docui,  di- 

enim  vivus  adliuc  niundus  eum  conspicit,  dum  aliis 

intenlum,  suis  aciibus  alio  rapere  conlendit.    Sed 

Apostolus  cura  et  ipse  ssecuium  perfecte  despiceret, 

et  talem  se  factum  videret,  qui  jam  ab  boc  sseculo 

concupisci  omnino  non  posset,  ruptis  hujus  vitse 

vinculis,  liber  dicebat  :  Milii  mundus  crucifixus  est, 

et  ego  mundo.  Mundus  quippe  ei  crucifixus  erat, 

quia  hunc  corde  suo  jam  mortuum  non  amabat. 

Sed  et  seipsuni  mundo   crucilixerat,  quia  talem  se 

eshibere  studuerat,  ut  ab  eo  quasi  mortuus  concupi- 

sci  non  posset.  Quia  ergo  nec  niundi  gloriam  quie- 

rebat,  iiec  a  raundi  gloria  ipse  quxrebatur,  et  se 

mundo  el  mundum  sibi  crucifixum  esse  gloriatur. 

Nos  quoque,  in  quantum  Dei  sapientiam,  per  quam 


rigant  suain  fidem  et  opeia,  pax,  id  est  reconcilia- 
tio  ad  Deum,  sit  super  illos  et  misericordia,  id  est 
propiliatio  peccali  quod  egerunt  recedentes  a  fide, 
et  super  Israel  Dei,  id  est  super  illos  Judceos,  qui 
per  iidera  et  opera  sunt  possessio  Dei. 
gj  <  De  caetero  nemo  mihi  molestus  sit,  ego  efiim 
t  stigraata  Domini  Jesu  in  corpore  meo  porto.  Gra- 
I  tia  Domini  nostri  Jesu  Christi  cum  spiritu  vestro, 
<  fratres.  Amen.  > 

His  rationibus  et  argumentis  ostendi  vobis,  iioi; 
esse  justilicationem  vel  salutem  in  vetustate  legis. 
Et  de  coelero  disputalionum  genere,  quo  adliuc  pos- 
sera  probare,  nemo  veslrnm  sit  molestus  mihi,  ut 
amplius  me  fatigare  velit,  quaerens  ut  aliis  profun- 


facta  sunt  omnia,  spiritaliter  intelligimus,  in  tantum  B  dioribus  rationibus  hoc  idem  sibi  adhuc  probem, 


carnalibus  affectibus  morimur,  ut  mortuum  nobis 
hunc  raundum  deputantes,  iios  ipsi  huic  mundo  mo- 
riamur  et  dicaraus  :  Mihi  mundus  crucifixus  est,  et 
ego  mundo.  Nemo  enim  faciera,  id  est  raanifeslatio- 
nem  ipslus  divinae  sapientiae  potest  videre  et  vivere 
(Exod.  xxxiii).  Ipsa  eniin  species  quK  rapit  omnem 
animara  ralionalein  desiderio  sui,  lanto  ardentio- 
Tem,  quanto  mundiorem ;  et  laiito  mundiorem, 
i|uaiito  ad  spiritalia  resurgentem ;  tanto  autem  ad 
spiritaliaresurgentem,  quanto  a  carnalibus  morien- 
tem. 

«  In  Christo  enim  Jesu  neque  circumcisio  aliquid 
I  valct,  neque  pra>putium,  sed  nova  creatura.  > 

Idcirco  giorior  in  cruce  tanlum,  et  non  in  cir 


cum  jam  sufficienter  probatuin  sit  et  ostensuni.  Vel 
de  csetero  vitse  spatio  nemo  vestrum  sit  mibi  raole- 
stus,  sed  amodo  fldem  et  opera  sic  servate,  ut  non 
niihi  molestiam  ultra  faciatis,  quoniam  satis  gravor 
aliis  molestiis ;  ego  enim  porlo  in  corpore  meo  sti- 
gmala  Domini  Jesu,  id  est  ego,  quasi  servus  ex  faga 
retractus,  et  pev  serviles  nolas  cauteriatus,  in  lote 
corpore  meo  cicatrices  vulnerum,  qua;  pro  Christo 
passus  suni,  porto,  et  variis  injuriis  affligor.  Sti- 
gmata  enim  proprie  vocantur  serviles  notae,  quibus 
inurebantur  servi,  vel  fugse,  vel  alterius  culpae  con- 
vicli.  Yel  ila  :  Nemo  veslrum  sit  niihi  molestus  ut 
aliquid  amplius  quajrat,  quia  verbis  meis  indul)itan- 
ter  credendum  est.  Ego  enim  porlo  stigraataDomini 


cumcisione,  quia  in  Chrislo  Jesu,  id  est  in  Christia-  ^  Jesu  ia  corpore  meo,  id  est  ego  sura   de  familia 

Cbri«ti,  ego  sum  annumeratus  in  mililia  Regis  jeter- 
ni,  quod  multiplices  plagoe  in  corpore  raeo  per  ci- 
catrices  ostensiE  designant.  Et  ideo  nuUus  verba 
mea  leviter  accipiat,  sed  aucioritati  dictorum  meo- 
rum  in  omnibus  acquiescat.  Sligmata  eniin  voca- 
bantur  signa  quaedam  quae  in  nianibus  militum  fie- 
bant,  per  qu»  recognoscebantur  esse  de  militia  Ro- 
mani  imperatoris.  Sic  et  Paulus  non  una  tantura 
corporis,  sed  mnllis  et  variis  partibus  gerebat  notas 
et  signa  plagarum  pro  Chrislo  perpessarum,  per 
quas  miles  foi  tissimus  summi  Regis  esse  deciara- 
batur.  Qui  in  fine  ponit  :  Gratia  Domini  nostri 
Jesu  Christi,  id  ost  quam  Dominus  dedit,  sit  cum 
spiritu  vestro,  fratres,  id  est  cum  rationali  sensu  ve- 
stro,  ut  oranes  cogitaliones  et  actiones  bene  dispo- 
nat  aux)liogratia!,etnon  perse  quaeratjusiificariex 
lege.  Ad  oonfirmationem  solida;  veritatis  omnium 
qua;  dicla  sunt,  subjungitur.  Amen,  quod  inlerpre- 
lalur  vcre  vel  fideiiter,  sive  fiat. 


na  religione,  neque  circumcisio  aliquid  valet,  neque 
prwputium  prodcst  quidquam,  sed  iwva  creatura,  id 
est  innovatio  moriim.  Non  enira  magni  est  nieriti, 
si  quid  foris  erga  nos  agatur  ;  sed  magno  opere 
pensandum  est  quid  agatur  in  mente.  Nara  prae- 
sentem  mundum  despicere,  tiansitoria  nnn  amaie, 
nientem  meduUilus  in  bumilitate  Deo  et  proximo 
Sternere,  contra  illatas  contumelias  palienliam  ser- 
vare,  et  custodita  paticnlia  dolorem  inalitise  a  corde 
repellere,  egenis  propria  tribuere,  aliena  non  am- 
bire,  amicum  in  Deo  diligere,  propler  Deum  et  eos, 
qui  inimici  sunt  amare,de  alDictione  proximi  lugcre, 
de  morie  inimici  non  exsuitare,  hsec  nova  esl  crea- 
lura. 

I  Ei  quicunque  hanc  regulam  secuti  fuerint, 
I  pax  super  illos  el  niisericordia,  et  super  Israel 
5  Dei.  » 

Ego  vos  doeui  quid  agendum  sit.  Et  quicunque 
ex  vobis  genlilibus  hanc  reguium,  id  est  rcctitudi- 
ncm  doctrinse  niex  et  gloriandi  in  cruce,  secuti  fue- 


m   EPISTOLAM   AD   EPHESIOS 


ARGUMENTUM, 
Ephesus  metropulis  clvitas  eti  Asiie,  iu  qua  Pau- 


lus  Iriennio  moratus  est  prsdicans  Evangeliuni,  ila 
ut  oranes,  qui  liabilabant  in  Asia,  audirenl  veri>u:u 


120S  HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACm 

Domini,  Jud»i  et  genllles.  lp«e  enini  primus  Ec- A  CAPUT  PRIMDM. 

lesiam  ibi  fundavit,  et  Eplicsios  iti  fide  ac  mori-         t  Paulus  Apostoius  Jesu  Christi  per  voltinlaiem 

bus    noWliier   instruxit,    alque    tliesaafo   divin»      f  Dei,  omnibuB  sanclJB  qui  sunt  Epliesi,  el  fiJelibus 


<  jn  Christo  Jesu  :  Gralia  vobis  ei  pax  a  Deo  Pal« 
t  nostro  et  Dotnino  Jesu  Christo.  > 

Paulus  scribit,  cujus  scripta  sunt  atithentica, 
quia  csl  Apostolus  Jesu  Christi,  jd  esl  le|[atus  Salva- 
loris  ac  Regis  fidelium.  Et  est  apostolus  iion  per 
meritum  suuni,  vel  per  humanam  eleclionem,  sed 
per  Dei  voluntalem,  quoiiiam  sola  Dei  Patris  volun- 
tasfecitlmncChrisli  aposloluni.  Duin  dicil  se  apo- 
Slolum  CJiristi,  id  est  missum  a  Cliristo  per  volun- 
tatera  Dei,  commendnt  se  in  opostolalus  aucLoritatc, 
ul  per  boc  siwe  moniiioni  magis  obediant,  et  ut  in- 
sinuet  omiies  qui  ab  ejus  doclrina  volucrint  dis- 
iniraLunt,   posl    discessionem  ^  sentire,  impcrioChiisiiconliaire,  et  Patris  voluulati 


scientiaj  mirabiliter  ditavit,  sed  sancto  sibi  rctelante 
Spiritii,  prievidit  surrecturos  postea  quosdam  pseu- 
dopr.-edicatores  in  ipsorum  Ecclesia ,  et  promulga- 
tiiios  inipia  dogmaia,  ex  quibus  fuerunt  Ebion  et 
Cerintbus,  quos  Joannes  anticbristos  appdlat  (/ 
Joan.  II ;  //  Sonn.  i).  Uiide  eis  tiovissime  di.tit : 
t  Yos  scitis  quomodo  vobis  nihil  sabtraxerim  ull- 
lium,  quo  minns  annunliaiem  vobis  et  docerem  pu- 
blice  et  pev  domos  {Acl.  xx).  »  Et  item  : »  Qua- 
.  propler  conlestor  voS  hodierna  die,  quia  mundus 
sum  a  sanguinc  omiiium.  Noii  eiiim  subteifagi 
qiio  niinus  aniiunliarem  omnecoiisilium  Dei  vobis 
£go  scto  quoniam 
ineam,  lupi  rapaces  in  vos,  non  parcentes  gregi,  ei 
ex  vobisipsis  exsurgent  viri  loquentes  perversa,  ut 
abducant  discipulos  post  se.  Piopler  quod  vigilate  , 
menioria  retiiientes  qiiouiain  per  irieniiium  die  ac 
nocte  non  cessavi,  cum  lacrymis  nionens  unum- 
qucmque  vestrum  (ifcid.).  >  Tanto  itaqiie  labore  et 
stiidio,  lanioque  teinpore  et  tam  perfecte  bealus 
Aposlolus  Epbesios  docuit,  et  taies  lupos  in  medio 
surrecturos  praescivit,  volentes  sciiicet  legis  caere- 
inonias  inducere,  ct  eos  latn  liberos  gratia,  carna- 
libus  observantiis  serviliier  subdere.  Ei  alios  qui- 
dem  eorum  Ciiristum  simpliciter  esse  Deum  el  non 
homioem  aflTirmuturos,  alios  autcm  eum  hominem 


i^sisteie.  Per  Toluntateni  Dei,  et  iiott  per  Deum, 
posiiit,  ul  insiiiuaiet  solo  milu  voluniatis  diviiiae 
conftitutionem  omniuni  renim  esse.  «  Nam  omnia 
qu«cu!iq»e  voluit  fecit  (Psrt/.  cxiii).  »  Panlus  taii- 
loe  aucloritatis,  scribil  ommbus  tanciis,  id  est  in 
sanclareligionepeifeciis,  eiMeiibtis  inChristoJeiu, 
id  est  minoribus  qui  j4m  fldein  susceperunt,  hoc 
esi  scribit  omnibus,  perfmis  et  impeifeclis.  qui 
sunt  Ephesi,  id  est  in  illa  urbe  quoe  caput  est  AsiEe 
Minoris.  Quod  si  mvslicom  sensum  requirimus, 
Ephesus  inierpretatur  volutiias  ejus,  id  est  Dei. 
Quicunqae  ergo  ria  sancti  suni  el  fideles,  ut  ma- 
neaiu  in  voluniate  Dei ,  non  transgredientes  volun- 


ct  uon  Deum  dogmaiizaturos.   Et  ideo  placuit  sibi  q  tates  ejus,  adeos  nunc  scribit  Apostolo»,  ubicunqne 


quadam  civcHnispeclioiie  Ephcsios  liac  epislolu  prse- 
miinire,  ne  hseretici  qualibet  astutia  suasionis  ud 
eos  possent  introire,  vel  lupinis  dentibus  Iransju- 
giilare.  In  qna  quidem  epistola  intendil  primo  con- 
firmare  eos  in  fide,  qiia  Christus  a  Catliolicis  cre- 
diltar  Deas  omnipotens  et  homo  verus ,  atque  excel- 
lentiam  gratia;  Dei  niultiplicitcr  commeridare,  ne 
libero  arlMlrio  suo  qujd  bonorum,  sed  gratiie  ascri- 
berent  omHia  •  dehinc  eos  noii  debere  susciperc  jii- 
guni  legalis  oliservaiitiae.  Non  enim  aperte  repre- 
hendil  eosde  aliqua  eulpa,  per  quod  ostenduntur 
beiie  servasse  ejus  praicepta,  sed  timendum  crai 
iie  Jabereiitur.  £t  quiaipse  sapientiam  inter  perfe- 
ctos  loqui  coDsuevit  (/  Cor.  ii),  profuiidos  valdc 
sensus  ei  arcana  mysteria  skcuIo  aniea  prorsus  igiio- 
ta  pandit  cis  a  Roina  de  carcere  iii  hac  epistola. 
Quse  post  iHam  adCalatas  recte  locata  est,  quia  ibi 
Gaiaus  revocantiir  ad  /iJem,  liic  Epliesii  confirman- 
tur  it!  fide.  Ibi  carnales  observanli»  ab  illis  qui 
eas  siiscipcre  coeperant,  removenlur;  liic  ne  suscipi 
debeant,.praedamnaii,tur.  Qiiia  vero  nullus  adeoper- 
fectus  esi,  ut  adhuc  crescere  non  possit,  hortatur 
act  meliora  proficere ,  et  ne  cedant  pro  trilKilatio- 
nibus  ejiis,  scd  mancant  in  charii&ie  radicati  et 
fundati,  ac  de  morum  instruclioiie  iiobililer  agil. 
Et  ne  pcrfeclio  erigat  illos  in  tumorem,  ostendit 
etiam  de  quo  stalu  ad    quam  .dignilatcm   vocati 

SUilt,- 


sint  corporaliter  positi^  Inierprelatur  etiam  EpbesuB 
consilium  metim,  Ut  dicat  Paulus,  quia  seribo  san- 
clis  et  fidelibus  qui  sunt  in  Epbeso,  id  esl  in  con- 
siliomeo,  qui  non  recedunt  a  munimento  consilii 
mei.  Et  sunt  sancti  atque  fidele»  in  Christe  Jesu, 
qdia  nihil  prodest  saneiitas  vel  Hdelitas  nisi  in  Gbri- 
Blo.  ISonnuUi  enim  philosophorum  visi  sunt  saiictita- 
tem  habuisse,  jejnnando,  casie  vivendo,  mundum 
conicmnendo ,  sed  non  in  Christo.  Iiem  nonmilli 
sUnt  fidelcs,  sed  non  in  Chrislo.  Si  quis  raldai  de- 
positnm,  si  quis  commeiidata  non  abncget,  ildelem 
se  exhibei.  Et  istc  fidelis  est,   sed  non  in  Chrisio^ 
Ad  disiinclionem   crgo  talium  dicit  Apostolus  sc 
scribei^e  sanclis  et  fidelibus  in  Christo  Jesu ,  qni 
D  saiiclitatcm  et  fidcm  liabent  in  Cbristu,  id  esi  in 
Chrisliaua  religione.  Quos  et  salulDt,  dicens  :  Cro- 
tiaet  pa«  yjt  vobis.  Gralia,  qoa  vobis  peccata  re- 
miltanlur,  el  viriiiies  conforanttir;  pax,  qua  Deo 
et  sanclis  angelis  per  bonam  Voiunialem  et  a<Kio- 
nem  seniper  concordelis.  El  hxc  gralia  et  pax  sit 
vobis  tt  Deo  Patre  nosiro,  id  est  Crealore  qui  nos 
in  fllios   adoptavit;  «(   a  Domino  Jesu   Christo,  id 
esl  a  Redemptore,  qui  nos  ab  hoste  clementer  eri- 
puit,  et  suodominio  mancipuvii.  Qui  cst  Jesus,  qui 
interprelatur  salvaior,  quia  salvum  facit  populum 
suum  a  pecralis  eorum  (Malih.  \);  et  Chris:us,  qui 
esi  unciits,  id  est  rex  vel  sacerdos  (Hebr.  vii),  -e- 
gnans  in  nobis  et  inlerpellans  pro  nobis,  qiiia  reges 
et  sacerdotes  unctione  consecrabautur  (I  ioattk  n). 


130S 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  IN  EPIST.  AD  EPHES. 


i20S 


t  Benedictus  Deus  et  1'ater  Domini    nostri  Jesu  A  piior   beneiiixit  nos.   Hinc    erge  Apostolus  incipit 


«  Clirisli,  qui  benedixit  nos  in  omni  benediclionc 
«  spirituaii,  in  cchleslibns,  in  Cbristo,  sicut  elegit 
«  nos  in  ipso  ante  muiidi  coiistitulionen),  ut  esse- 
«  mus  saiicli  ei  iminaculati  In  conspectu  ejus  in 
t  cbaritate.  i 

Priino  omnitim  beiiedixit  Deum,  considerans  il- 
liim  esse  principinm  et  fontem  bonorum  omnium. 
Ostenso  enim  quod  Dominiis  Jesus  sit  xqualis 
Patri,  dum  gratia  et  pax  .^qualiter  a  Patre  et  Fi- 
lio  dari  monstrarctur  ,  osti>ndit  quod  Deus*  bene- 
dicendus  est  a  nobis  propter  beiieficia  gratuita, 
qua;  nobis  tot  ei  tanta  contulit.  Non  enlm  debenius 
illi  esse  iugcali,  Ut  ea  «lua;  Ah  illo  accepimus,  ascri- 
biimus.  nobis,  sed  agnoscentes  a  quo  sint   noblB 


cnumerare  beneficia,  quse  a  Deo  per  Christum  liu- 
iriano  generi  sunt  concessa.  Sit,  inquit,  benedictus, 
qui  benedixit  nos.  Deus  nos  bcnedicit ,  cum  virtutes 
nobis  tiibuit,  vel  in  ipsis  virtutibus  nos  proiuovet. 
Nos  vero  Detim  benediciraus,  cum  pro  beneficiis 
quae  contulit  nobis  ipsum  laudamus.  Benedixit  nos 
non  in  quadam,  sed  in  otnni  benedictione,  non  cor- 
porali,  sed  spiriiuali,  id  cst  in  sermnne  Dci  el  sa- 
pientia  el  veriiate,  cunctisqiie  reliquis  virtutibus,  et 
noii  in  terrcnis,  sed  in  aelesiibus,  ut,  quamvis  ad- 
buc  corpore  hic  detineremur,  mente  lamen  et  coii- 
versatioiie  jam  iii  ccelesiibus  essemus.  Et  baec  taiu 
copiosa  virluluin  bonoruni(}ue  spirilualium  benedi- 
ctio  tlata  esla  Patre  nobis  in  Ckrislo,  id  est  posl- 


data,  beiiedkere  semper  illuni  dehemus,  et  graiias      quam  coepiraus  in  ipso  Mediatore  ac  Reconciliatore 

nianere,  incorporati  visceribus  EcclesiiE,  quae  est 
corpus  ejus.  Non  enim  extra  Christum  datiir  cui- 
quam"ista  benedictio.  Vel  praeteritum  pro  fuluro 
positum  est,  ul  quasi  jam  factura  indubilanler  cre- 
«lcremus,  quod  faciendum  speramus.  Benedixit,  id 
cst  benedicet  nos,  boc  est  ditabit  in  die  judicii,  in 
«mni  benedictione  spirituali,  non  corporali,  quo- 
niam  diviiias  spirituales,  non  cariiales  dabit.  Ne- 
qiie  enim  carnales  cibos  lunc  prsebebit,  vel  uxores 
el  aurum ,  caelerasque  delicias  quas  babent  irapii, 
sed  illas  spirituales ,  quas  in  supernis  habent  an- 
geli.  Unrte  et  corpus  nostrum  ut  illaruni  deliciaruni 
particeps  fiat ,  erit  spirituale ,  quia  seminatur  cor- 


ipsi  debitas  persoivere.  L't  cum  siiniliicr  a  Filio  no- 
bis  dentur  hiEC  eadem  benelicia,  palct  quia  et  ipse 
pari  beiiedictlone  esl  exaltandus  cum  Patre,  ut 
omneshonarilicenlFilium  sicut  lioiiorincant  Pa- 
trem  {Joan.  y).  Sicque  compotenlialis  et  coxqualis 
Patri  esse  declaratur.  Benedictus  sit  a  nobis  Deus, 
ut  onines  illuin  beiicdicainiis,  et  gratias  ac  laudes 
illi  refeiaraus  pro  beneficiis  qnae  ab  ipso  perccpi- 
mus,  UDii  seslunanles  a  nobisipsis  Tiabere  nos  ali- 
quid  boiii.  Bcnedicamus  illiim,  quia  est  Deus,  id 
esl  creator  noster,  et  creatura  debet  creatorem 
suum  benedicere,  et  Palev  Domini  nostri  Jesu  Chri- 
iti,  id  estPaler  iilius  qui  pos  a  diaboli  tyrannide 


ereptos,    dominio  suo   misericorditer   subdidit,  el  c  pus  animale,  et  surget  corpus  spirituale,  potcstate 


salvavii  nos  a  peccatis  nostris.  alque  regnat  in  b'o- 
nis  actibus  nostris.  Dum  dicit,  benedictus  sit  Deus, 
aperte  demonstrat  quia  et  ipsc  est  Deiis.  Ostendit, 
inquani ,  Filium  Patris  benediclione  laudandiun, 
quaiido^dicit,  benedictus  sit  Deiis,  id  est  crealor 
omnium,  quia  et  Filius  est  creaior.  »  Qusecunque 
enim  Paler  facit  haec  ftiFiUus  sitniliter  facit  (iM.), » 
et  ita  consiat  eum  esse  %i|ualero  Patri,  et  compo- 
tentialem  alquc  coceternum.  Sed  et  dum  dicilur , 
benedictus  silPater  Chrisli,  liquido  ijemonstralur, 
qtiia  et  ipse  Christus  simililer  a  nobis  sit  benedi- 
cendos,  quiaqui  iion  honorifical  Filiuni-  non  hono- 
rifleat  Patiem  qui  misil  illum  (tbid.).  Non  enim  re- 
cte  Pal)"em  benedicepc  polest,  qui  Filium  pariter 


utique,  non  natura  (/  Cor.  xv).  Tantae  enim  levita- 
tis  eril  et  claritatis,  qiiantse  spirllus,  Et  ideo  quid- 
quid  1)0iii  illud  glorificatum  corpus  habebit,  spirl- 
tuale  erit.  Nihil  ergo  carnale,  sed  lotum  spirituale 
exspeciemus  illa  benediclione,  quoniam  spiritualis 
erit;  et  non  parlicularis,  sed  universalis.  Omiii 
enim  benediciione  spirituali  nos  beatiflcabit,  re- 
plens  omiiihus  bonis,  ui  nihil  omnino  spiritualiura 
bonoram  desil  nobis,  cum  dixerit  Chvislus  :  «  "Ve- 
nile,  Ijcnedicli  Patris  raei  (Mailh.  xxv),  >  percipite 
regnum,  et  ponel  localiter  in  coeiestibus  inter  ag- 
mina  sanctoruni  angelorum  et  virtutum  ac  donu- 
nationum,  ut  eamdeni  cum  ipsis  beatiiudinem  et 
gloriain  alque  scieniiam   babeamus,  ut  simus  illis 


non  bcnedicit,   cum  Pater  rod  dicalur  uisi  respectu  ^  eliam  loci  sublimitate  pares.  Ethaec  esl  illa  gloriosa 


i 


Filii.  Unde  patet  Filium  esse  coaeiernum  Patri,  et 
cosqualem,  quia  &i  Pater  fuisset  alLqiiando  slne 
Filio,  noii  esset  Pater.  Ac  per  hoc  nec  tantae  digni- 
taiis  tuflc  essct,  qiiantae  nunc  est  ;  sicqiie  coepis- 
set  ciescere,  quod  nefas  est  vel  suspicari.  Nunquam 
crgo  fuil  aiiteFiliuni,  sed  siue  initio  Filius  estaeter- 
naliler  |.enitus.  Vcl  iu  co  qiiod  dictum  est  :  Bcne- 
dictua  Daus  et  Vuter  Domini  nosiri  /c,s«  Christi, 
ostendilur  Chrislus  homo  simul  el  Deus  esse.  Homo 
enim  est,  cujus  est  Deus  illc  qui  beacdicitur: 
el  Deusest,  cujus  esl  Paicr  idcm  ipse  quem  bene- 
dicimus.  Deus  enim  Christi  est  secundum  humani- 
tatem  ejus,  et  patcr  Chi^isti  secundum  divinitaiem 
ejus.   Qui  merilo  benedicitur  a  iiobiS;   quia  ipse 


beatitudo,  qnam  oculus  non  vidil,  nec  auris  audi- 
Vit,  nec  cor  hominis  excngilare  poluit  (/  Cor.  ii), 
qiiam  nobis  Pater  dedit,  si  in  Christo  nos  invene- 
rit,  id  cst  vera  Christi  membra.  Aliler  enira  nullus 
ad  banc  bealitudinem  asccndere  potcrit,  quia  nemo 
ascendii  in  coelum,  nisi  qui  descendit  de  ccelo,  Fi^ 
lius  liominis  qui  est  in  coclo  (Joan.  iii).  Quod 
Apostolus  prxteritum  posuit,  significat,  ut  dictum 
«st,  quia  hoc  quod  Deus  est  noliis  benedicturus  in 
fuluro,  ita  est  stabile  cl  impermutabile,  sicut  il- 
lud  qiioJ  jam  praeteritum  esl,  quod  nulla  ratione 
mutari  polcst.  Nam  quod  facluin  esl,  non  polest 
non  ncri.  Quod  autem  posuit,  bencdiiit,  ei  non 
donavil;  et  nuod  ait,  benedictionc ,  et  nonlwaliui- 


HERVEl  BURGIDOLENSIS  MONACHl 


)207 

(line,  voluil  nobis  designarc  Patris  et  Filii  polen- A 
tiam.  Suitm  enim  benedicere,  est  benefaeere.  Et 
quid  est  aliud  tunc  benefacere,  quam  participatio- 
/lem  beatitudinis  impendere?  Lnde  Psalraisla  : 
«  Convertere,  anima  mea,  in  requiem  luam,  quia 
Douiiiius  benefecit  libi  {Psal.  cxiv).  »  Et  quod  ipse 
nos  benedicet  illa  tanta  benedictione,  ita  est  firumra 
et  ceiium,  sicut  et  iilud  quod  antequam  mundus 
lieret,  nos  elegit  prsedestinando  ad  vilam.  Vel  qiiod 
nos  benedicei,  non  faciet  improvidc,  sed  sicut  elegit 
nos  a  raassa  perdendorum  aiite  mundi  principium. 
Ita  enim  benedicet  sicut  praedestinavit,  quia  uni- 
cuique  benedictionem  dabil,  juxta  modum  queni  ei 
prajordinavit.  Eiegit  nos ,  id  est  exira  de  massa 
peccatorum  legit  et  abstraxit,  et  iioc  fecit  in  ipso. 


im 


€  Qui  prsedestinavit  nos  in  adoptionem  filiorum 
per  Jesura  Cbristuni  in  ipsum,  secundum  propo- 
situm  voluntatis  sua;,  in  laudem  gioria?  gratix 
suae,  in  qua  gratilicavit  nos  in  dilecto  Filio  suo. 
In  quo  liabemus  rcdemptionem  per  sanguinem 
ejus,  remissionempeccalorum  secundum  divitias 
gratiae  ejus ,  quK  superabundavit  in  nobis  in 
omni  sapientia  et  prudenlia  :  ut  irotum  facerel 
nobis  sacramenlum  voluntatis  suae,  sccundum 
beneplacitum  ejus,  quod  proposuit  in  eo,  in  dis- 
pensatione  ptcnitudinis  temporum ,  instaurare 
omnia  in  Cliristo,  qu%  in  coelis,  ct  in  terra  sunt 
in  ipso.  > 

Praedesiinatlo  est  gratics  prjeparatio,  graiia  vcro 

jam  ipsa  donitio.  Et  nos  jure  benedicimus  Deura, 

id  est  i!i  Cbristo,  ut  essemus  raembra  Cliristi,  et  ^  qui  non  solum  praeclegit  nos  ul  facerct  sancios  et 


ista  eleclio  facia  est  ante  muncli  constitutiomm,  id 
est  anie  omnem  creatiiram.  Et  ad  hoc  nos  elegit, 
«J  essemus  sancti  el  immaculali.  Inter  sanctum  et 
immaculatum  boc  interest,  quod  sanctus  immacu- 
lalus  quoque  inieiligi  potest,  immaculatus  vero  non 
statim  sanclus.  Nam  parvuli  quoque  immaculali 
sunt,  quia  integro  corpore  nullum  possunt  facere 
peccalum  ;  et  tamen  sancti  non  sunt,  quia  sanctitas 
voluntate  et  studio  comparalur.  Et  quod  imraacu- 
latus  dici  poiest  illeiqui  peccalum  non  fecit,  san- 
ctus  autera  is  qiii  virtutibus  plenus  est.  Sancli  ergo 
intelliguntur  perfecti,  immaculati  vero  impcrfecti. 
Sancti   in  virlulibus  promoti,  immaculati  per  ba 


immaculatos,  sed  etiam  prcBdestinavit  in  adoptionem 
filiorum.  Pnedestinavit,  id  cst  anle  et  firme  ordina- 
vit.  £l  hoc  cst  prx,  id  est  ex  antiquissimo  tcmpore. 
Destinare  enim,  per  sc  longiuquitatem  notat,  prae- 
teritum,  indicat  tempus  remoium.  Praedesiinavil, 
et  huc  in  adoptionem  fiUorum,  id  est  ad  hoc  ut  ire- 
inus  in  filios  secundum  mullimodam  conformitatem 
virtutum  eju6  in  noLis  expressam,  scilicet  ut  quan- 
tum  humanse  natura:  possibile  est,  ia  sanctitale  et 
justitia  noslro  Patri  ■'fiiciamur  conformes;  et  imago 
bonitatis  ejus,  in  quuntum  fieri  potest,  exprimatur 
in  nobis.  Quod  ire  in  filios  non  est  ex  merilo  nostro, 
sed  ex  gratia  sua,  qua  adoptavit  iios  in  filios.  Quod 


ptismnm  a  peccatis  mundi,  et  post  non  inquinali.  f,  Apostolus  notare  voluit,  dicens  adoptionem.  Majus 
Tales  igiiur  nos  pra;destinavit  Deus  futuros,  et  hoc      vero  est  quod  dicit  adoptivos  Dei  filios,  quam  quod 
non  in  vaiia  aestimatione  hominiim,  sed  in  conspectu. 
ejus  qui  veritatem  conspicit,  et  occulta  considerat. 
Si  enim  viderit,nos  veraciter  esse  sanctos  et  imma. 


culatos,  quidquid  homines  de  nobis  aestiment,  ipse 
nobis  praemium  reddet.  Et  econtra  si  per  hypocrisim 
voluerimus  simulare  sanctitatera,  licet  nos  judicenl 
sanclos  indocli  homines,  ipsetamen  damnabit.  Elegit 
ut  essemus  sancti  ct  immaculati  in  oculis  cjus,  et 
hoc  in  charitaie,  id  est  ut  in  illam  sanetitatem  et 
immaculationem  promovereinur,  non  timore  pcenae, 
sed  amore  justitiae.  Notandura  itaque  quod  ad 
commendaudam  raagnitudinem  grati»  enumerat 
Apostolus  beneUcia  ejusdem  gratiae,  qiia;  a  Deo  per 


dixerat  sanclos  et  immaculatos.  Nos  prxdestinavit 
in  filios,  ct  hoc  per  Jesum  Chrisium  mediatorcm, 
ut  pcr  eum  qui  naturalis  est  filius,  faceret  sibi  :)do- 
ptivos  fitios  ,  tendentes  in  ipsum  Christum  ,  id  e.U 
in  conforinitatem  ejus  per  fidem  et  homi  mores. 
Vel  hanc  pracdestinationem  fecil  pcr  Jesum  Cliri- 
stum,  id  est  per  virtutem  et  sapientiam  sua<n,  quia 
nihii  fccii  unquam  Pater  nisi  per  Filium,  qui  est 
\irtus  ct  sapientia  ejus.  Unde  patet  Filium  esse 
coaDlernum  et  coaequalera  Palri  (Philip.  ii).  Et  quod 
iios  prxdestiiiavit,  hoc  fecit,  secundum  propositum 
voluntatis  siiar,  id  est  sequcndo  hoc  propositum  quod 
proposuit  in  proplietis,  quibus  suam  voluiitatem  de 


thristum   humano  generi  data  sunt.   Deus   enim  D  nobis  rcvelavitet  intimavit,  ideslsicutpcr  prophetas 


anie  mundi  consliluiionem ,  cum  nullus  quidquara 
meriiisse!,  quia  nullus  adhuc  erai,  pr«ordinavit 
quod  in  tcmpore  gialiae  aliquos  a  perdendis  sepa- 
raret,  er,  justos  immaculatosque  faceret,  prseordina- 
vit  quod  et  illos  ad  aeternitalem  perduceret.  Harum 
praedestinationum  alleram  hic  implet,  quod  sanctos 
facit;  alteram  in  futuro  complebit,  dando  immorta- 
litaieri!  et  heaiitudinem.  Sic  enim  praedeslinando 
jain  henedixil  jios  in  coelestibus,  cum  adhuc  in 
terris  manearous,  sicul  pr.^destinando  elegit  ante 
muiuli  coustitutioiiem,  cum  necdum  esscmus.  Et 
elegit  noi!  quia  futnri  cr.miis  saiicli,  sed  ut  esse- 
raus  sancti,  id  esl  ipsc  diligendo  per  gratiara  fecit 
ut  esseiHus  sancli  cl  immaculali. 


proposuit,  ita  ab  asterno  praedestinavit,  hoc  est  non 
niinus  neque  alio  niodo  tios  ire  in  filioB  pra;desti- 
navit  ab  aeterno,  quam  post  in  propbetis  proposuit. 
Non  tanien  quantum  ad  se  praedestiuatio  pnecessit 
propositum,  sed  quantum  ad  nos,  quia  ilii  prae- 
senlia  sunt  omnia,  quae  nobis  per  tempora  vel  spatia 
trauseunt.  Quod  propositura  fuit  Toluntatis  suae,  id 
est  iion  mcritorum  nostrorum,  sed  suae  gratuitx 
'voluntatis.  Gratis  enim  ab  %terno  prxdestiaavit, 
gratis  in  tempore  per  prophetas  proposuit  ac  prae- 
Dunliavit.  Et  hoc  totum  fecit  in  tuudem  glorice  gratice 
xuw.  Nani  quasi  gloria  gratiae  ojus  est  aeteriia  ado- 
plio.  IIoc  Cecit  in  laudeiu  glorin^  gratiae  suse,  id  est 
ut  in  interiori  et  cxteriori  aiTeclu  laudemu»  gloriara. 


\m  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  IN  EPIST.  AD  EPHES.  !5td 

td  est  abundaritiam  gratior;  suse  qua  iios  adoptavit.  \  super   omnes  alios  filios,  quoniam   Filius  est  ab 


Quee  abundanlia  dicitur  gloria,  quia  tanta  ct  tam 
niagna  est,  et  in  {antum  debetur  lionor  a  nobis  sibi, 
quam  et  in  quantuni  <!c  ipsa  gloiin  niultum  nobis 
contulit,  quod  in  prophetis  prajdixit,  quod  ante 
saecula  praedestinavit.  Nam  per  hoc  firraos  ei  certos 
nos  reddiilit.  Gratia  luil  quod  nos  praedestinavit  et 
quod  elegit.  Ei  ha;c  gratia  in  taiilum  abundavit,  ul 
ca  qua:  pra;deslinaverat ,  per  prophelas  prsediceiet. 
Et  ideo  quia  prKdixit,  ex  ipsa  abundantia  laudatur 
a  uobis  sua  gratia.  Nisi  enim  per  prophetas  quos 
solus  pra?destiiiaverat  praedixisset,  nobis  sua  prse- 
deslinatio  nota  non  fuisset.  El,  si  Jinbis  occulta 
fuissel,  nd  laudem  suse  gratife  nos  non  traxisset.  Ex 
lioc  igilur  apparet,  quod  ex  abundanlia  sua;  graliae. 


seterno,  et  semper  manet  et  regnat  cum  eo.  Vel  iios 
qui  prius  displicebamus  et  inimici  erainus,  gratili- 
cavii  sibi,  id  est  gratia  sua  implevit ;  ct  hoc  iii 
dilecto  Filio  suo,  id  est  per  mortem  et  resurrectio- 
nem  Filii  sui,  qui  egvegie  ab  eo  diligitur,  quia  niliil 
in  eo  sibi  displicct.  Vel  in  d4lecto  Filio  suo,  id  est 
in  fide  ejus  gratilicavit  nos  sibi.  In  Grsecis  lamen 
codicibus  non  habetur  iu  dilecto  Filio  suo,  sed 
simpliciter,  in  dilecto.  Et  cum  non  sit  additum  in 
dilecio  Dci,  \cl  in  dilecto  Patris,  sive  in  dilecto 
Ecclesisp,  sed  absolute  dictum  sit,  iii  dilecto,  ita 
inlelligeudum  est,  ut  subaudiatur  ab  omnibus,  ab 
omnibus  enim  diligiiiir,  quia  est  summum  bonuni. 
Omnis  ergo  gratia  quam  consequimur  jn  laudem  et 


qua  nobis  pruidestinalionem   suam  per  prophetas  B  gloriara  ejus ,   qui  aos  gvatilicavit ,"  completur  in 


voluit  apcrire,  laus  sux  gioriai  aucta  debet  proce- 
derci  Sluilum  igitur  est  glorilicandus,  qui  ct  nos 
prsedcstinavit  in  adoptioiieni  fiiiorom ,  et  ipsum 
gratis ,  et  in  prophetis  hoc  prsenuntiavit.  Quod 
autem  nos  dicitur  pra;destinasse,  diversum  est  ab 
eo  quod  supradictum  est,  elegisse.  Aliud  enira  est 
prsedestinare,  el  aliud  eiigere,  quia  eiectio  semper 
consideralur  iuter  duos  vel  plures,  praedestinatio 
autem  rainime;  et  electio  fit  de  bonis  tantum,  prae- 
destinatio  autem  de  bonis  et  malis.  Boni  enim 
dupliciter  praedestinatur,  id  est  ad  primam  et  secun 
dam  resurrectionera.  At  raali  praedeslinantur  sim- 
pliciler  ad  indeficientis  poenae  retributionem,  quam 
digne  patientur  pro  peccatis  commissis,  ad  quam 
quidem  Deus  nullura  prsdestinavit.  Ad  nihil  enira 
aliad  est  quisque  a  Dco  praedestinalus,  nisi  ad  hoc 
quod  ipsemet  Deus  post  in  eo  operatur,  quia  ad  hoc 
non  vaiet  aliquis  pradestinari,  quod  inter  cieaturas 
Dei  non  poterit  invenivi.  Patet  igitur  nullum  ad 
peccandum  proedeslinari,  quia  constat  nullum  a  Deo 
peccatum  creari.  Ad  pccnas  autem  pradestinalur, 
quas  Deus  fecit,  nt  re  justa  puniatur.  Praedestinavit 
nos  Dcus  secundum  propositum  voluntaiis  suae,  vel 
poiiUs,  ut  in  Grseeo  legitur,  secundum  beneplaci- 
tum  voMntatis  suse,  quia  non  omne  quod  placel, 
polest  et  bene  placere.  Sed  ibi  taiitum  dicitur  bene- 
placitom,  ubi  quod  placuit,  recte  placitum  compro- 
batur.  Praedeslinavit  nos  secundum  benepiacitum 


dilecto,  id  cst  in  Domino  et  Salvatore  noslrn,  quia 
nihii  boni  esse  potest  nisi  ex  summo  bono  et  in 
sumrao  bono  ,  quod  naturaliter  diligit  et  appetil 
omnis  crcatura.  Jn  quo  habemus  redemptionem,  id 
est  a  Deo  maiiumissionem  Satanse,  hoc  est,  manu- 
missi  sumus  et  liberati  a  jugo  diaboli,  qui  impe- 
diebat  in  nobis  facultajem  bene  operandi.  Non  dixit, 
habuimus,  sed  habemus,  ut  continue  nos  habere 
iUam  manumissionem  notaret.  Et  hoc  per  sangui- 
nem.  ejus,  ia  est  per  effusionem  sanguinis  ejus,  quia 
ejus  sanguis  innocens  effusus,  pretium  fuit,  quo 
redcmpti  sumus,  et  libertati  reddiii,  qui  tenebamur 
captivi.  Per  hoc  quod  dicit  ejus  sanguinem  tantam 
efficaciam  habuisse,ostenditeumnon.solumhominem 
sine  peccato,  sed  etiam  Deum  omnipotentem  exsti- 
tisse.  Haberaus  ia  eo  redemptionem.  Et  quam  re- 
demptionem?  Remissionem  peccatorum  criginaliuni 
et  actualium  in  baptisraate.  Diabolus  enim  per  pec- 
cata  dominabatur  nobis.  Remissis  autem  peccatis 
nostris,  amisit  ille  malignus  dominium  in  nobis, 
Et  ita  peccatorum  reraissio  facta  esi  nobis  redera- 
ptio  et  liberatio,  ut  in  libertate  serviremus  Redera- 
ptori  nostro.  Aliud  tamen  intelligilur  redemptio,  et 
aliud  remissio,  quia  remissio  redemptiouem  facit, 
et  redemptio  est  manumissio,  ac  nostri  arbitrii  ad 
bene  operandum  restitulio ,  qiiia  et  justi  post 
mortem  nullo  tenentur  vinculo,  sed  liberi  ingre- 
diuntur  in  regnum.  Remissio  autem  siropliciler  in- 


Tolunlatis  suae,   noii  nostrae,  ne  in  lanto  beneficio  D  telligitur  peccatorura  abolitio.  Haberaus  remissio- 


gratia  de  placito  gloiiaremur  voluntatis  nostrse. 
Jn  qua  utique  volunlate  sua  gratiftcavit  nos,  id  est 
sibi  gratos  fecit,  ut  ei  gratcs  reddcrennis  pro  suis 
bcneficiis.  iTfrv;  est,  non  solum  bcneficia  nobis  coi- 
*ata  procedunt  ex  voliintale  ejus  graiia ,  non  ex 
merito  noslro,  sed  eliam  istud  qiiod  sumus  ei  giati, 
propter  ipsa  beneficia  ascribendo  sibi  omnia.  Sic 
dictum  est  gratificavit  a  gratia  sicut  justificavit 
dicitur  a  juslitia.  Gratificavit  nos,  et  hoc  in  Filio 
mo,  id  est  in  operalione  Filii  sui  propvii  et  nalu- 
ralis ,  qui  ei  sibi  coseternus  et  consubstantialis 
exstitit.  Et  quia  connaluralis,  ideo  in  cjus  opcra- 
tione  factum  est.  Et  etiam  in  diiecto,  id  cst  propter 
hoe  ctiam  pMt-.it  fieri,  quia  dilectus  est  a  Palre 


nem  peccaiorum,  et  hoc  sccundum  divilias  grnlice 
ejus,  id  est  secundum  divilem  et  copiosam  gi-aliam 
misericordi.ie ,  hoc  esl  secundum  muUiiudiHeia 
niisericordise  ejus  gratts  Jmpensae  nobis,  quae,  sicut 
est  multa  et  exsuperans  omnem  sensuni  (Philip.  iv), 
sic  inultiplicia  et  innumera  delevit  peccata  noslra. 
Gratia  «lico,  quw  superabundavit  in  ywbis.  Hic  viilt 
ostendcre  qu;c  Deus  bcnigne  circa  eum  et  reliquos 
apostolos egit,  ut  per  hsec.ponderetsuam  auetoriia- 
tem,  et  sic  elTicacius  possit  suadere  quod  proposuit. 
Hactenus  enim  de  his  quse  toti  sanctornm  Ecclesise 
data  sant,  est  locutus  ;  ct  nunc  de  his  agit.quae  spe- 
cialiler  aposlolis  concessa  sunt.  Com  enim  grada 
in  omnibus  sanctis  ahunJassef  v^I  ahundet  supeN 


1211  HEBVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI  1212 

abundavit  lamen  in  apostolis,  quia  ipsi  copiosioiera  A  craraeutum  volunlatis  sus,  et  hoc  faceret  secundum 

placilum  ejus,  id  est  secundum  quod  ex  sola  pote- 


laigitatem  ojiis  accepenint  quam  caetcri.  In  omni 
sapieiuia  et  prudeiiiia.  Sapienliam  et  pruilenliam 
esse  diversas  Sloici  quoque  opinantiir,  dicentes  : 
Sapientia  est  rerum  divinaium  cognitio,  prudeiitia 
wro  tantuni  mortaliura.  Juxla  hanc  divisionem, 
possumus  sapientiara  invisibilium  arcipere  fidem; 
prudentiam  vero  de  his,  quse  corpoialiter  a  nobis 
exercentur,  vel  de  moribus  et  de  providenlia  tem- 
poralium.  Gralia  veio  iii  apostolis  superabundavit 
in  onini  sapientia  el  prudentia,  quia  Spiritus  san- 
ctus  infudeiat  eis  plusquam  caeleiis  sapientiam, 
qiia  nossent  Patrem,  et  PMium,  cl  Spiriium  sanctum 
aKlernaliter  ab  utroque  procodenlem,  atque  Filium 
soluni  incariiatum,  noii  Paiieni  neque  Spirilum,  et 


state  sibi  placuit,  et  placitum  illuj  est  boiium,  id 
est  utile  nobis.  Quod  saciamentum  antequam  uoti- 
licarel  nobis,  proposuii  ipse  in  prnpltetis,  id  est  sa- 
crainenium  illud  pr%dixit  per  prophetas,  qui  my- 
sieria  incarnaiiunis  Domini,  et  duna  quse  collalurus 
erat  Ecclesix ,  prasciuerunl.  Si  enim  penilus  ignari 
esscnt  iiomiiies,  et  uon  aliquanlulum  pisedocti,  non 
reciperenl  illud.  Quod  sacramcutum  fuit  in  eo,  id 
est  in  Cliristo,  in  morte  ejus  et  resurreciione.  Sa-- 
cramentum  dico,  tendens  in  dispensatioiie  pienitu- 
dinis  temporum,  id  cst  ad  boc  proposuit  iii  prophe- 
tis,  ut  in  pleniludine  tempoiis,  td  esi  lempore  prs- 
fluiio,  tempore  gratiae,  distribuereiur  illud  sacra- 


alia  myslcria  iiicaniaiionis,  et  arcana  cofclosiia,  nec      mCQlum  per  apostolos.  Dominus  dispensavit  iliud, 

uon  et  dona  Ecclesi*  conferenda.  Prudantiam  quo- 

que  siipeiabundanterdedii  eis  idem  Spirilus  de  mi- 

nisteriis  Ecclesiae,  ut  providerent  ea  quse  futura  vel 

facienda  erani  in  Ecclesia,  et  futuros  status  ac  tem- 

pora  prosperiiatis  et  adversitalis  eius  nsque  ad  fi- 

iieni  s*Culi  intelligercnt,  cl  quomodo  per  orbem  di- 

lataiida  esset  et  cxalianUa,  aique  rilus  suos  honova- 

Liliter  «bique  celebraiura,  et  omnes  liaereses  de- 

structura.  Subtiiius  enim  sciebant  de  trinilate  et 

«niiate  Divinitaiis,  et  de   mysteriis   incarnationis 

Cliristi,  ct  de  statu  Ecclesi»  acutius  quam  alii  pro- 

\idebaiit.  Yc)  prudenliam  intelligamus,   quantum 

ad  regnum  Ecclesiae.  Majorcm  enim  notitiam  habe- 


quia  aliis  in  Ecclesia  tribuit  lidem  et  notitiain  in- 
caiTiationis  Cbristi,  aliis  virtutes  quoque  et  charl- 
smala,  ct  quaecuiique  dispensanda  et  distribuenda 
prxdixerunt  prophetx.  £t  quod  erat  illud  sacra- 
mentum?  Insiaurare,  id  est  ad  primum  staium  re- 
ducere,  omnia  per  peccatum  deslructa.  Et  illam  inT 
staurationem  facere  in  Chriito,  id  est  in  ftde  et  gra- 
tia  Cbrisli,  ul  tn  eo  restaurentur,  quiB  in  cfelis  sunt, . 
id  est  immcrus  bealorum  angelorum  qui  di\initus 
erat  stabiliius,  cadentibus  inde  rcprobis  angelis ;  ei 
quce  in  leira  tunt,  id  est  horoiues ;  ct  omnia  quse 
iostauraret,  permanereat  in  ipso  Christo  sine  (ine, 
ne  jam  ultcrius  caderenl.  fn  eo  quippe  iiistaurantur 


baiit  legendi  Ecdesiam,  quam  alii.  Sciebantnamque  r  quae  in  coelis  sunt,  cun»  id  quod  inde  ex  angelis  la- 


qiialiter  unumquemque  deberent  adnionere,  cl  quos 
iiicrepaie,  vel  quos  obsecrare,  et  cwtera  hujusmodi. 
Et  quia  omnis  sapientia  et  prudentia  per  supernam 
gratiam  superabundavit  iii  eis,  adhibenda  est  lldes 
ductrinoe  eorum,  qua  prsedicaQl  Christuin,  Deum 
creatorem  et  hoininciu  verum  esse.  In  tantum  au- 
tem,  inquit,  superabuNdavit  in  nobis  illa  gratia,  ut 
notum  fiiceret,  id  est  notilicaret  Jwtis  sacramentum, 
id  est  mysleiium  wluntatis  suce,  hoc  est  mysticam 
ei  oGcullam  voluniaiem  suam  tjuae  antea  lalebat. 
Volumaleju,  inquam,  siiain  de  incarnatione  Filii  et 
renovaiione  huinaiii  generis,  atque  slaiu  Ecclesiae, 
el  doiiis  ejus  i  onferendis,  el  ejus  regiinine.  Licet 
enira  propliela»  paitim  haec  novisseiit,  nullus  tanicn 


psuin  est,  ex  homiiiibus  reddilur;  in  ipso  instau- 
rantur  et  qux  in  terris  sunt,  cnm  ipsi  homiues  qui 
prffidesiinati  sont  in  vitam  xternain  a  curruptio- 
iiis  vetuslate  rcuovantur.  Instaurantur  qu%  in  eoelis 
sunt,  dum  iiluc  bumiliati.hominies  redeuiit,  unde 
apostatee  angeli  superbiendo  c«ciderunt;  instau- 
rantur  et  qui£  in  icrris  suiit,  duni  peccatores  ad 
iustitiam  convertuniur.  Vel  .ea  qux  suiit  in  coelis,. 
suiit  insiauraia,  id  est  in  nielius  cominutaia  in 
Christo,  id  esl  iti  Chrisii  operalione,  quia  io  revela-r 
tione  myslerii  incamaliotiis  Domiiiic£  receperuht 
angeli  qaamdam  in  melius  promotioiiem.  Sed  et 
gaudium  eorum  crevit,  cum  hoiiiines  in  suum  con- 
soriium  coepissent  recipere.  Non  eniro  pro  angelis 


eorum  vel  omnin  qu;je  apostoli,  vel  tam  lucide  per-  ^  mortuus  est  Chiistus.  Sed  ideo  ctiam  pro  angeiis 


spexil  ut  aposioli.  Piophii;e  namque  noverunt  ut 
illi,qui  fuerunl  iii  rerum  prxnuiiiiaiione,  apostoli 
vcio  ut  illi  qiii  crant  in  rcruin  e.ihibitioiie.  Voluu- 
tatis  dico,  exhibitae  non  hominum  meritis,  sed  se- 
cunJum  bonum  et  pium  beneplacituni  ejus,  id  est 
quia  tanium  ei  misericorditer  placuit,  iit  vellet  hu- 
maiiuni  genus  reparare.  Qiiod  bencplacitum  ipse 
proposuit,  id  est  piocul  asUeposuit,  vel  prorsus  po- 
suit,  si\-e  omnibus  palam  obtulit,  in  eo,  id  cst  iii 
Christo,  non  alio  tempore  implenduin,  sed  in  di- 
spcKsatione  pleniliidinis  teniporum,  id  est  in  pletiitu- 
diue  tcmporum  dispensala  ct  o>'dinata  diviniius, 
cura  jam  implela  esseiit  tempora,  qn«  ipse  dispo- 
euerat  pnus  implcnda.  Vel  notum  faccret  nobis  sa- 


fit',  quidquid  hnmlnum  per  ejug  mortem  r«dimilur 
el  libevutur  a  malo,  quia  cuiu  cis  quodammodo  re- 
ditur  iii  gratiam  posi  inlmicJtias,  quas  iiiier  hoini- 
neset  sanctoB  angcios  pcccata  fecerunt,  ct  ex  ipsa 
hominum  redemptioiic  ruinx  illius  angelicae  damiia 
reparaiitur.  Ei  sic  iuslaurautur  codcsiia  et  terreua 
sed  tamcn  ca  lantuin  qu%  sunt  in  ipso  anle  mundi 
conslitulionem  eiecia  cl  prsdcstiuata,  In  ipso  eniui 
seaipcr  fuerunt  ct  sunt,  quos  elegit  ab  aUerno.  Quod 
dixit  insiuurarc,  iion  dixit  pioprie,  nisi  rospcclu 
eorum  quee  erant  in  cqelis,  quia  quu;  suiil  in  terra, 
nun  sunt  iiistaurata,  sed  lestaurata.  Nam  instau- 
raic  dicimus,  quando  reslauratum  in  melius  in- 
stauratur,  ut  bonum  in  raelius;  restauialur  autem, 


1813 


COMMENT,  IN  EWSTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  EPHES, 


mi 


quod  cum  prorsus  desiituturo  sit,  instauralur,  ut  A  vos,  speravinnus  in  Chrislo;  et  Ideo  (ales  sumiis  nt 


malum  in  bouum. 

€  Iii  quo  eii.im  sorte  voc.iti  sumus,  prasdeslinati 
t  Eecuniium  proposiium  ejus,  <iiii  omnia  oper.itur 

<  secundum  consitium  volunlatis  su£,  nt  s>mus  iu 

<  landera  glorix  cjus  nos  qui  aiiie  speravimus  in 
c  Clirislo.  I 

In  Cliristo  reslaurala  sunt  omnia,  in  qtio  etiam 
nos  voeoii  sumus  de  inlldeiilale  ad  fidem,  et  hoc 
«er/«,  id  est  gratia  sola,  non  noslro  merilo.  Nam 
sartis  iiomiiie  designalur  grali:i.  quia  in  sorte  non 
est  electio,  sed  voiunlas  Dei,  libi  enim  dicitur,  iste 
facit,  «il  iste  iion  facit,  merila  coiisiderantur.  Ei  uhi 
mcrita  consideranlur,  electio  est,  non  sors.  Quando 
autem  Deus  iiulla  nostra  merila  invenil,  sortc  vo- 
luntaiij  su%  nos  vocavil,  quia  voluit,  nuii  quia  digiii 
sunnis.  Sorie  vocati  sunt  ei  ipsi  apostuli,  in  quibus 
supeialmirdavit  gratia,  ne  viderenlur  nieruissc  ali- 
quid  melius  cseteris.  Vocati  suraiis,  iios  dico  pra- 
destir.atl,  id  esl  prius  pr.-eparati  in  ejus  sapientia, 
ab  aeteino  praeordinati  ad  vilam,  ei  hoc  secundum 
proposiium  ejus,  id  esl  secundum  quod  posiea  prse- 
dixit  in  propheiis.  Prophela;  cnim  apostolos  ad  Udem 
Chrisli  convertendos  prsenuiitiant,  et  sicut  ipsi  praB- 
nuntiant,  ila  et  Deus  praedesiinaverat.  Praedestinaii 
enim  sunt  secundum  propositum  ejus,  quia  sicut 
niagnitice  tllos  ad  (idem  venturos,  in  prophetis  pra?- 
nnnliavit,  ila  magniAce  iUos  pr.nadesiinaverat.  Ve! 
prsedeslinati  sumus  secundum  propositura  cjus,  id 
est  secundum  firmam  et  perseveraiuram  instilutio- 
nem  ejiis.  Qui  eliaru  in  :ipostolis  operatur  omnia 
etiam  velle  juxta  consilium  vitlun^atit  su<e,  ul  iiemo 
glorietur  de  suis  meritis.  Ac  si  dicatur  :  Gur  nos 
magis  elegcrit  ad  cincium  aposlidatus  nescimus,  sed 
tamefl  coucJlio  facit  omnia,  id  est  rationabiliter  et 
provide,  non  temere.  Nam  ad  hoc  solet  fieri  coiisi- 
lium,  u.  ralionabilitcr  flat  illud,  unde  consilium 
habetur.  Et  consiliiim  quo  facit  omnia,  est  volun- 
talis  sux,  id  est  non  eiiiraneum,  qnia  non  ab  alio 
accepit  consilium,  sed  a  sola  voluntate  sua.  Ei  hoc 
consiUo  agil  ipse,  ut  simus  \a  seierna  vila  euntes 
in  lAuiem  glorice  ejus,  id  est  nt  in  illa  vita  iaudemus 
diiigcBdo  ct  admirando  ineflabilem  gloriam  ejus, 
ecilicet  jllum  gloriosum,  hiudabilem  et  admirabilem. 


})er  nos  alli  spercnt  et  iaudent.  Prius  enim  credide- 
runl  apostoli  (juam  c«teri. 

«  In  (|uo  ct  vos,  cum  audissetis  verbum  veriiaiis, 
I  Evangelium  saliitis  vostne,  iii  quo  et  crerieiiies 

<  signali  esiis  Spiritu  promissioiiis  sancto,  qui  est 

<  pignus  haereditatis  noslrx,  in  redemptionem  ac- 

<  quisitionis,  in  laudem  i-lorine  ipsius.  » 

(Juia  se  ct  alios  apostolos  rtixerat  vocatos,  ne  vi- 
dcretur  latenler  dixisso  Ephesios  iion  esse  vocatos. 
siihjunxil  quasi  diceiis  i  Nos  ante  sumus  in  Chiisto 
vocaii,  in  quo  et  vos  postea  jam  vocati  estis,  ctsi 
noii  priticipaliier,  tamen  per  cjus  membra  et  ejus 
pijecepia.  Vocati  estis  ad  fidem  quaii)  non  aeccpi- 
siis  CK  merito  aliquo,  sed  ex  auditu  solo,  quia,  cum 

B  atutissetis  exj)re  meo  verbnm  vetiialii,  tuiic  vocati 
estis.  lii  hoc  multum  commei)daliir  gratia  Dei, 
quam  tam  lcviter,  scilicet  solo  auditu  receperuni, 
quia  iion  intercessit  eoruin  inerilum,  noii  vis  artii- 
trii  ipsorum,  sed  solus  auditus,  ul  gialiam  iu  fidem 
accijierent.  Ideo  credidistis,  quia  audisti.s  verlmm 
non  falsilatis,  utautea  in  laude  idoiorum,  sed  veri- 
talis  in  pr*dicalioiie  Christi,  quae  est  nimia  venlale 
sutTuiia,  id  esl  ideo  credidistis,  (juia  virurn  esse 
quod  dicebatur,  cugnovisiis.  Quod  verbum  est  evan- 
gelium  vesirm  sainiis,  id  est  boiiuin  nuiilium,  quia 
iii  eo  aniiuntiata  est  vobis  salus,  id  est  i^emissio 
peccalorum,  et  justificalio,  el  vita  seterna.  Ei  quia 
possent  audisse  illud  et  non  crcdidisse,  addit  :  /n 

f,  qiM  Evaugelio  et  credenlcf  signali  estis,  id  est  «egie- 
gou  ab  iiilideiibus  Spiritu  suneio  «ijusgraliam  ac- 
cepistis.  Sancius  enim  Spiiitus  credenles  sigiiat,  id 
esl  ab  aliis  hominibus  disccriiit  et  separai,  qniH  a 
pecc^itis  eospurgat,  el  spiriluulibus  grotiis  oruat.  Vel 
in  quo  Clirisio  signaii eslis  iinagme  ejus,  id  est  vus  qui 
culpa  primi  pareiilisdeformati  cratis,  et  quibus  juin 
pciieral  imago  et  similitudo  Dei,  signati  esti*,  boc 
est  imagine  ei  conforinilaie  Dei  esiis  imprcssi,  id 
est  restilula  facultaie  bene  operaudi  sccuiiduin  in- 
noccntiara  et  justiliain  repraseutaiis  imagiuem  Dei 
Pairis,  scilicet  iiisiituiione  liberi  arbiti  ii  estis  im- 
pressi  siinilitudine  Dei  secundum  iniioteuliam  et 
bona  opera ;  et  hoc  per  Spiritum  sanctum,  noo  per 
merila  nostra,  lide  inlervenicuie.  Hoc  notavii,   di- 


»os,  qui  ante  speravimus  in  Cktisto,  id  esl  anlequam  D  cens,  crcdentes,  cK.  Quasi  diceret ;  Quia  ciedidistis, 

transeamus  ad  illara  coelestcoi  patriam,  posnimus 

in  Christo  spem  nostram^  vol  «(jb  Judaei  qiii  anie 

conversioniim  noslram  speravimos  iii  Christo  veii- 

turo,  (friusqnam  iJle  venisset.  Jiidiei  enim  ab  anli- 

qais  lemporibus  sperabant  in  iMlessia  vcnluio,  et  jn 

eodcm  sperabat  Paulus  anlequam  ad  fidenn  iiovain 

conversvs  essel.  Per  hoc  quod  in  Ghiislo  speratur, 


Densesge  monstralur.  Etqiiiainoo  speratum  esl 
iiiie  adventum  ejus,  consfcU  eum  sine  initio  semper 
apiid  Palrcm  faisse.  Njsi  enim  ille  fuisset,  periis- 
sent  onmes  qui  speraverunt  in  eo,  quasi  sperantss 
in  nihilo.  Vel  ad  hoc  sorte  vocati  sumus,  ulsimus 
in  laiidem  gloiise  ejus,  id  est  ut  per  nos  alii  laudent 
gloiiam  cjus,  vel  nosipsi  ;  nos  dico,  qui  anleqiiam 


ideo  signati  eslis  Spiritu  sancto,  id  est  boc  sigmim 
accepistis,  quo  distii)gueremiiii  a  «Btciis,  qiiod  Spi- 
ritu  ssjicto  repleti  cslis,  qiiem  non  habent  iiicre- 
duli.  Qiii  spiri^us  estpioiii'*»!'^""'*,  id  est  promissus 
a  Deo,  sicui  discipuii  s  Salvalo'-  praecepit  ab  Hiero- 
solymis  ne  discedereni,  sed  eKspeclareni proroissio- 
neoi  Palris.  Ei  iteni  de  eo  disit :  s  Ego  millam  pro- 
missum  Pairis  mei  in  vos  (Luc.  stv).  »  Vel  pi'0- 
missionis  esl  isle  Spiritus,  quia  his  quos  repiet, 
promiitii  viiam  «eiernam,ei  boc  idco  facil,  quia  ipse 
estpignus  et  arrlia  et  certiiudo  nosiifl;  hmeditatit^ 
quam  acccptuii  sumusa  Deo,  id  est  charitas  quarn 
nobis  il!e  Spirilus  iufudit,  arrha  est  fulura>  hoercdi- 
latis.  Pignus  euira  hoc  loco  pro  arrha  posiluin  est. 


1215  HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI  121« 

Pignus  enim  quando  datur,  cum  datum  fuerit  pro-  A  cere,  audio  fidem  vestram,  quasi  jam  faraosam  et  in 

vobis  solidatam,  quse  jam  mullis  ul  convertantur 


pter  quod  datum  pignus  est,  pignus  aufertur.  Arrha 
vero  quando  aliqua  prelii  particula  piimum  datur, 
ut  sit  signum  totius  raassse  dandx.  Sic  cliarilas  per 
Spirilum  sanctum  data  fideiibus,  signum  et  arrlia 
est  danda;  plenitudinis  vitfe  perpetuae.  Hoc  enim  im- 
plebitur,  unde  arrha  data  est;  nec  ipsa  arrha,  id 
est  charitasnobis  auferetur,sedadimplebiturquando 
summareddetur.  Signati  estis  Spiritu  sancto,  et  hoc 
in  redcmptionem  aaiuisitionis,  ut  ultra  non  domi- 
neturininiicus  in  vobis,  sed  Chrislus  qui  vos  san- 
guiiie  suo'rcdomit,  ut  possideat.non  utamittat.  Re- 
dempiio  eniin  lioc  loco  vocatur  inimorlalitas,  quaj 
eril  per  resurrectionem.  Acquisiiio  aatem  familia- 
rilas  ilia  qua;  Deum  quasrit.  Ducet  ergo  nos  Spiritus 


proponilur  exemplar,  quia  constantcs  cstis  in  ea. 
Ei  hoc  ideo  quia  esl  in  Domino  Jesu,  id  est  firmiteF 
fundata  et  permanens  in  Doraino  Salvatore,  qui  vos 
suo  dominio  mancipavit,  vosque  salvavit.  Et  audio 
etiam  ditectionem  vestram  redundare  in  omnes  san- 
ctos,  id  est  charitatem  vestram  qua  sanctos  omnes 
ita  diligitis,  ut  quidquid  pie  potestis,  impendatis 
illis.  Et  iia  charilaiis  Opera,  qua>,  facilis  in  sanctos, 
faciunt  vestram  charilatem  longe  divulgari,  multi- 
que  eam  proponunt  exeraplar.  Undc  ego  hoec  au- 
dieiis,  non  cesso  gratias  agere  Deo  pro  vobis,  quia 
fidera  hanc  el  dileclioncm  vobis  contulit.  Magna 
illls  erat  utililas,  quod  taiHus  apostolus   pro  illis 


ilie  iii  redemptionem  immortalitatis  et  impassibili-  B  gratias  agebat,  quia  per  hoc  divinitus  ccnfirmaban- 

tatis,  scilicet  utredimamurac  liberemurex  mortuis, 

id  est   faciet  nos  immortales  per    morlem  Christi 

et  resurreclionem.  Et  rcdemptio  illa  erit  tanta,  ut 

sU  acquisitionis,quiailla  immortalitas  sic  nosacqui- 

ret  Deo  et  conjunget,  ut  ultra   non   separemur  vel 

aniittamur  ab  eo,  sed  semper  illi  inhaereamus,  et  ab 

illo   possideamur;  et  hoc  Jn   taudem   glorice  ipsius, 

scilicet  ut  laudemus  admiratione,  dileclione,  parti- 

cipatione  gloi  iam  ipsius,  id  est  beatitudinem  ejus, 

ideo  posuit  ipsius,  ut  innueret,  quia  quidquid   boui 

habeinus,  a  Deo  est. 

«  Propterea  et  ego,  audiens  lldem  vestram,  quae 

est  iu  Domino  Jesu,    et   dilectionem  in  omnes 

sanctos,  nou  cesso  gratias  agens  pro  vobis,  me-  q 

moriam  vestri  faciens  in  orationibusmeis,  ut  Deus 

Domini  nostri  Jesu  Cbrisli,  Patcr  gloris,  det  vo- 

bis  spiritum  sapientix  et  revelaiionis  iu  agnitie- 

nem  ejus,   illuminatos  oculos  cordis  vestri,   ut 

scialis  qu«  sit  spes  vocationis  ejus,  et  quae  divi- 

ti»  glori»  haereditatis  ejus  in  sanctis,  et  quae   sit 

supcreminens  magnitudo  virtutis  ejus  in  nos,  qui 

credimus  secundura  operationem  poteutiae  virtutis 

ejus,  quamoperatusestin  Christo,  suscitansillum 

a  mortuis,  et  constituens  ad  dexteram  suara  in 

eceleslibus,  supra  omnem  principatum  et  potesta- 

lem  et  virtutem  et  dominationem  et  omne  nomen 

quod  nominatur,  non  solum  in  hoc   sa;culo,  sed 

etiam  in  futuro,  et  omnia   subjecit  sub  pedibus 


tur  et  promovebantur  in  fidc  et  dilectione,  quam  nu- 
per  acceperant  prjedicato  sibi  Evangelio.  Gratias, 
inqiiit,  ago  pro  his  quse  jam  accepistis,  et  orationcs 
facio,  ut  quse  nccdum  habelis,  habere  possitis.  Me- 
moriam  vcstri  facio  in  orationibus  meis,  ut  Deut 
det  vobis  intelligere  qnx  credidistis,  scilicet  ut  quod 
fide  credidistis,  nolitia  percipere  possilis  discer- 
nendo.  Et  hoc  det  vobis  Deus  Dotnini  nostri  Jesu 
Cliristi,  id  est  Deus  illius  quem  revereri  debemus, 
quia  ejus  servi  sumus,  et  ipse  Dominus  uoster :  ct 
est  Jesus,  id  est  salvator  noster ;  et  est  Cbristus, 
id  est  rex  noster  sive  sacerdos.  Hoc  totura  dicilur 
rcspectu  humanae  naturae,  quia  secundum  humani' 
talcm  tantum  est  Deus  Christi,  qui  secundum  divi- 
nitatem  ejus,  est  Pater  ipsius.  Qui  eniro  in  tempore 
creavit  eum  ex  virgine,  ipse  ante  omnia  tempora  de 
seipso  genuerateum.  (Jnde  dicitur  Pafer  9/oria;,  quia 
ipse  Chrisius  secundumexcellentiam  aeternae  divini- 
tatis  su«  est  gloria  Patris,  id  est  virtus  ct  sapien- 
tia  et  verbum  ejus.  Pcr  hoc  itaque  quod  dicit :  Ocu* 
Domini  nostri  Jesu  Cliristi,  ostendit  illura  esse  ve- 
rum  homincm  ;  et  per  hoc  quod  subjungit,  Pater 
gloricE,  notat  illum  esse  verum  Deum  ux  Patrissub- 
slantia.  Et  rogo  ut  iste  pater  det  vobis  spiriium  sa- 
pieniia;  de  coelestibus  ac  divinis  el  revelationis  in 
agnitionem  ejus,  ut  non  obscure,  sed  sine  velamine 
agnoscatiseum,  id  est  Christum,  secundura  quod 
Deus  cst  omnipotens  atque  principio  et  fine  carens, 


»  ejus,  et  ipsum  dedit  caput  supra  omnia  EcclesiiS  D  et  omnia  divinitate  implens.  Det  vobis  Spiritum  sa- 


t  quae  est  corpus  ipsius,  plenitudo  ejus  qui  omnia 
«  in  omnibus  adimpletur.  > 

In\itflt  eos  Apostolus  ad  veram  lidei  conslanliam, 
quam  ab  eo  perceperunt  de  Domino  Jesu,  scilioet 
Christum  vere  esse  creatnram  iii  humanilaie,  et  verc 
Crealorem  in  divitiilate,  id  cst  essc  vcrum  hominem 
et  verum  Deum.  Nam,  ut  in  hanc  fidem  eorum,  qua 
per  dilectioneui  operatur,  roborarentur  et  augeren- 
tur,  graiiasproea  Deo  referebat.ut  ipse  Deus  qui 
dederat,  multiplicarel  eam  et  confirmaret.  Quasi  di- 
eat :  Vocati  estis,  Evangelium  audistis  ct  credidistis 
atque  Spiritu  sanclo  signali  estis.  Propterea,  id  est 
propler  has  causas,  gratias  ago,  quia  non  solum  vi- 
cini  vestri,  sed  et  cgolongc  positus  in  Roraano  car- 


pientia;  in  agnitionem  ejus,  id  est  Spiritum  sanctuin, 
quo  infunditur  bominibus  snpientia,  ut  agnoscati» 
illum  juxla  quod  agnoscendus  est  ab  his  qui  adluic 
in  carne  vivuni,  ut  omnia,  quae  de  illo  possunt  in 
bac  viia  cognosci,  cognoscatis.  Et  det  vobis  spirilum 
revclationis  de  bumanitate  ejus,  Spiritum  sanctum, 
quo  revelet  vobis  mysteria  hunianilatis  Chrisli  in 
agnitioncm  ejus,  ul  manifeste  agnoscatis  incarnatio- 
nem  ejus,  iion  per  umbram,  sicut  illi,  qui  fuerunt 
ante  adventum  ejus.  Ideo  orat  ut  hanc  Chrisii  noti- 
tiamdetillis  Deus,  quia,  si  hanc  habuerint,  nulla 
adversitate  superabunlur  ab  ejus  fide  ct  dilectione. 
Et  declarai  consequenter,  ciijusmodi  sapientiam  et 
rcvelationem  vult  ut  det  illis.   IJlumimtos,   inquit, 


1217 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI. 


IN  EPIST.  AD  EPIIES. 


fS18 


oculoscordis  veslri  det  volns,  id  esl  aspectum  vestrae  A  excelsior  cmlis,  id  esl  spiritibus  angelicis  faclus  est. 


nieiilis  et  rationis  faciatclaruin  etperspicuum.Quod 
cstdiccre  :  Ita  illuminet  vestrara  rationem,  ul  per- 
spicuc  remota  ttmbra  pliantasmatum,  advertat  ratio 
vestra  quod  pra;raium  spereliir  de  lide,  scilicet  vita 
cum  angelis  ajtcrna.  Et  hoc  est,  ul  sciatis  qucv  sit  spes 
vocalionis  ejus,  id  est  fidei  ejns.  Hocese,  sic  iiiumi- 
iiet  interiores  oculos  vestros,  ul  intelligatis  quod 
prxmium  erit  pro  lide  ejus  illis,  qui  constanter  in 
ea  perseverant,  ad  quod  per  Evaiigelium  vocati 
estis.  Vel  (luae  sit  spes  votationis  ojus,  id  est  qualis 
et  quantn  sit  gloria  quam  speratis,  et  ad  quam  vos 
vocavit;  quara  pretiosa  est  summa  beatitudo,  quam 
adipisei  speratis  per  eum,  qui  vos  ad  fidem  suara 
vocavit.  Et  ut  seiatis  qute  sunt  divitia;  glorim,  id  est 
copia  beatitudinis,  id  est  quam  suificiens  et  multi- 
plex  et  copiosa  est  beatitudo  illius  gloiiosai  liwredi- 
tatis,  quara  firmo  jure  possidebunt  communiier 
saiicti,  iii  perfeclione  virtutum  consummati.  Ista; 
enim  diviti»  erunt  in  saticlis.  Vel  lantam  esse  bea- 
titudinem  illamintelligalis,  quanta  est  in  sanctis,  id 
cst  quantam  ipsi  habent  vel  intelligunt  esse.  Et  ut 
sciatis </Hfl5  et  quanta stj  nuujnitudo  virtutis  ejus  in  nos 
apobtolos,  id  est  quaia  larga  cl  copiosa  provenit 
virtus  ejus  in  nos,  ut  spirituali  scientia  illustrati,  et 
virtute  Spiritus  sancti  confortati,  nihil  timeremus, 
sed  magna  auctoriiate  regibus  ct  tyrannis  contradi- 
centes,  Evangeliura  ubiqive  Drsedicaremus,  et  mira- 
cula  potenter  operaremur,  atque  cunctos  errores  de- 


Istienini  quatuor  ordines  angelorum,el  juxtalibrum 
Dionysii  Areopagitae  de  coelesti  hierarchia  nuraeran- 
lur  ascendendo.  Prineipatus  enim  esl  sub  poteslate, 
potestas  sub  virtute,  viitus  sub  dominatione.  Super 
doininationem  vero  esl  ille  ordoqui  vocatur  tliro- 
lius,  quia  Deus  in  eo  sedet.  Cum  ergoChristussuper 
dominationem  exaltatus  dicitur,  liquido  demonstra- 
tur  sedere  iii  throno  cum  Patre.  Priiicipatus  autem 
vocantur,  qui  ipsis  quoquebonis  spiritibus  angelicis 
prsesunt.  Qui  subjeciis  aliis,  dum  quae  suiit  agenda 
disponunt  eis  ad  explenda  diviiia  ministeria,  princi- 
pantur.  Exquibus  unus  (nisi  faUor)  apparens  Josne, 
dixit  se  essc  principem  exercilus  Domini  (Josue  v). 
Potestates  vero  dignioris  potentise  iutelligunturesso 
quara  principatus,  ut  et  subjectis  ordinibus  angelo- 
rumpotenterprsesint,  et  ad  divinamcontemplationem 
super  se  poienterextenilanlur.  Virtutes  autein  dicun- 
tur  illi  spiritus,  [qui  virtuti  divinse  fortitudinis  fir- 
miiis  caeteris  assimilati,  ad  omnia  qu;ccunque  vo- 
luerunt,  forliter  praevalent.  Doininationes  vero  nun- 
cupantur,  qui  nobilissimi  in  illa  coelesli  curia  sunt, 
et  subjeclis  quibusque  dorainantur,  atque  possident 
eos  ut  Doiniiii.  Et  super  omnes  istos  exaltatus  est 
secundum  humauitatem  suara  Christus,  qui  est  ca- 
put  nostrum,  ut  et  nos  membra  ejus  usque  ad  isto- 
rum  socielatem  et  sequalitatem  pertingamus.  Unde 
et  quod  supradictura  est,  ttt  sciatis  qute  sil  super- 
eminens  magniiudo  virlutis  ejus,  quam  opcratus  est 


strueremus.  Et  haec  magnitudo  virtutis  et  forlitudi-  ^  in  Chrislo,  suscitans   illum  a  inortuis,  et  consti- 


nis,  5Tise  daia  est  nobis  pr.i;  caeteris,  est  supereminen 
id  est  super  alios  manens,  quia  nobis  excelleiitiora 
sunt  data  quara  aliis,  ut  et  illi  posl  nos  studeant  ad 
virlutem  alta  proficere.  Et  ista  magnitudo  tam  celsa 
est  in  nobis  apostolis,  qui  credidimus,  quia  nos  in- 
tensius  et  firmius  credidiraus  quam  alii.  Et  est  de- 
super  a  Deo  missa  in  nos,  et  hoc  secundum  opera- 
tionem  potentice  virlutis  cjus,  id  est  secuiiduin  opus 
quod  virlus  Dei,  id  est  vis  Dci  operata  est.  Virlus 
dico  potentiae,  id  est  potens  in  omnibus.  Vel  nos 
credidimus  secundum  operationem  potcnti»  virtutis 
ejus,  id  est  atlendenles  potentem  virtutein  ejus  fa- 
ctam.  Et  quam  viriutem?  Scilicet  illam  quam  opera- 
tus  est  potenter  in  Christo,  suscitans  iltum  ita  ut  pro^ 


tuens  ad  dexteram  suam  in  coelesiibus,  de  nostra 
resiirrectione  inlelligi  potest,  ut  queinadmodum 
Chrislus  magniUcc  resuscilatus  est  et  elevatus  in 
coelum,  sic  et  nos  in  fiiie  sseculi  pro  modulo  iiostro 
magnifice  resusciteniur,  ct  ad  coeleslia  sublimeinur. 
Mirabilis  enim  et  supereminens,  id  est  super  omnes 
alios  ex  loto  manens  magnitudo  virtutis  in  nos  a 
Deo  veniet,  quando  in  ictuoculi  resurgemus,  et  im- 
mutabimur  {/  Cor.  xv),  atque  t  rapiemur  in  nubi- 
bus  obviam  Christo  in  aera,  et  sic  scmper  cum  illo 
erimus  (/  Thes.  iv).  i  Qui,  ut  dictum  esi,  exaltatus 
est  super  omnes  prsefatos  angelorum  ordines,  et 
super  caHeros  alliores.  Et  ut  generalitor  dicam, 
supcr  omne  nomeu,  id  cst  super  omnem  ordinem  vel 


cul  esset  a  morluis,  id   est  ut  nunquam    amplius  D  personam  magme  fam:e  et  magni   nominis,  quod 


moreretur,  Sed  Immortalitatis  virtule  permaneret. 
In  hac  enim  operatione  ostensa  est  nobis  potentia 
virtutis  ejus.  Quem  et  constituil,  id  est  simul  se- 
rundum  aaimam  etcorpus  statuitad  dexteram  suam, 
id  est  in  poienliori  dignitate  sua  positum  in  ccelesti- 
bus,  prffiferens  illum  omiii  creatura;.  Dextera  enim 
Dei  aeterna  bealitudo  est,  quae  sanctis  datur;  sicut 
siiiistra  ejus  recte  dicitur  miseria  perpetua,  in  qua 
sunt  impii.  in  coelestibus  est  Christus,  ut  ejus  digni- 
tas  etiam  ex  loco  monslraretur.  Ei  est  etiam  loco 
supra  omnem  principatum  et  polcslalem  et  virtutem 
el  dominaiionem,  ut  per  hoc  ostendatur  esse  majoris 
dignitatis  el.  amplioris  felicitatis  ac  beatitudinis, 
quam  aliquis  spirilus  in  bis  ordinibus,    quoniam 


nominatur  non  sotum  in  lioc  scecuto,  ut  Michael  et 
Gabriel,  sed  eiiam  in  alio  fuluro,  ul  qusdam  personaj 
beaiorum  spirituum  majorisdignitatis  in  illo  ccelesti 
regno  ,  quarum  fama  ei  appellatio  ad  nos  in  terra 
manentes  nuniiuam  pervcniet.  Id  est  dignitas  eju» 
superat  dignilatem  omiiiura  majorum  inter  coelestes 
crealuras,  et  non  solum  subliraavil  eura  Pater  super 
omnes  choros  angelorum  vcl  personas,  sed  etiam 
omnia  subjecit  sub  pedibus  ejus  {Psal.  viii).  A  simi- 
litudino  dictum  est.  Nam,  sicut  quisubmissus  cst, 
siib  pedibus  conculcalur  et  conctilcanti  resistere  non 
potest,  sic  omuia  imperio  et  potestati  Christi  sub- 
jecta  sunt,  et  illi  contraire  non  valent.  Omma 
subjecit,  et  ita  ut  siiit  sub,  id  est  inferiora.  Aliud, 


im 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


mo 


8iil>,  notat  omnimodam  subjeclionem,  scilicet  quod  \  «  quarido   conrersati   sumus,  In   desidenis  carnis 

nec  audeaiit,  nec  possint  ooniraire  imp«rio  ejus. 

Per  pedes  eiiim  iiiteUigimDs  humanitaiem  ejus,  qaia 

slcnt  pedes  siinl  iiiferior  pars  corporis  nostri,  sic 

liumanilasest  inferior  natuia  Chrisli.  Divinitas  ciiira 

snperior  natura  ejus  est.  Ei  hxcscienlia  de  futuro 

accipicnda  esl,  quanilo  in  die  judtcii  omnes  cogno- 

scent  se  snbjecios  ei,  alii  recipiendo  pnemiiim  vitae, 

alii    palieiido    senleiiliam    niortis  a-terna;,  el  ip$nm 

Dominiim,  qiii  tantiis  et  tam  polens  lamquc  subli- 

maliis    est,  dedit  non   ex  mciito  nostro,    sed  sola 

siia   gralia    capiit  snper  oninia  boiia  virlutum  Ec- 

clesi<B,  ut  ipse  caput  et  fons  esset  omnium  bonorum 

Ecclesioc,  vel  supra  omnia  memhr.^  Ecclesiae,  ui  ipse 

niajitrum  el  miiiorurn  (Irielium  caputesset.  Vef,  sicut 

in  aliis  libris  liabetur,  supra  omnem  Ecclesiam,  Ju-  " 

daenriim  scilicel  aique  gentilium,  ut  nullus  ad  Ec- 

clesiam  periiiieret,  qul  hunc  cnput  noii  habereJ. 

Nain,  sxut  omiiia  mcmbra  hiimani  corpwHs  rcgiin- 

tur  a  capiie,  Id  estvisus,  andiios,  gostiis,  odoraius 

cl  lacius,  ita  omncs  spiriluales  sensits  Ecelesiic  sunt 

iii  Clirisio,  ul  In  eo  vidt^at  Deum,  et  audiat  verbum 

ejus,  et  gustet  quam  siiavis  est   Dominus  {Psal. 

xsxin),  et  odorem  iiotiliiE  ejus  attr.-xhat,  et   spiri- 

tiiaritereum  tangai,  dicens  :  «  Mihi  autem  Bdhnfct-ere 

Deo  bonum  est  (Psiil.  ixxii).  »  Qiii  longe  aliter  esl 

capul  Ecclcsiae,  quain  prfnceps  aliquis  caput  cxer- 

cilus,  quia  illa  esl  eorpid  ipsiits.  Unum  enim  sunt 

sponsiis  et  spnnsa,  iit  caput  et  corpus.   Ecdesia 


»  nostne,  facieutes  voiuniatem  carnis  et  cogiialio- 
e  num,  et  eramus  natura  filii  irce,  sicut  et  cotleri. 
«  Deus  autem,  quidives  csiin  misericordia,  propier 
<  nimiam  charitatem  suam  qua  dilexit  nos,  cum  es- 
e  semus  mortui  peccatis  ,  convivilicavit  nos  in 
•  ChriSto,  cujus  graiia  estis  salvali,  et  coaresuscf» 
e  tavit  et  consedere  fecit  in  coelestibus  in  Cliristo 
t  Jesu,  ui  ostenderei  in  saeeurs  supervenienilbns 
'  abundantes  divilias  grali.Te  snae  in  bonilate  super 
e  nos  in  Christo  Jesu.  Graiia  enini  estis  salvaii  per 
e  fideni,  et  hoc  non  cx  voWs.  Dei  enira  dOnum  est, 
e  non  es  opcribus,  ut  ne  quis  glorietur.  Ipsius  enim 
e  snmus  factura,  creati  in  Chrislo  Jesu  in  operi- 
e  bus  bonis,  quae  prxparavit  Deus,  ul  in  illis  am- 
e  btilemus.  i 

Ingreclitur  .\postoius  dissuadere  et  snperOuas 
OBlendere  canioles  observaniias,  quas  praevidebat 
fore  introducendas  ab  hserelicis ,  cominemorat 
ctinm  priora  mala,  ut  In  bonis  qua  prius  percepe- 
runt,  humilientur;  et  certum  sit  quia,  si  hsec  iiii- 
niicis  data  sunt,  mullo  magis  ampliora  dabuntur 
amieis.  Ne  enim  {n  tumorem  ex  bouis  eriganlur, 
oslendit  de  qno  Slatu  ad  quam  dignum  voeali  sunt, 
dicens  omnia  beneficla  eis  vel  apostolis  vel  toti 
liiimano  generi,  per  solam  Dei  gratiam  esse  data. 
Littera  sic  coiijungiiur  :  SiisciiaTit  Christura  a 
mortiii»,  et  ad  dexferam  sUam  elevavit,  ci  viis  quo- 
queconresiiscilavit,el  in  eoelestibiisconsedere  fecii. 


dico,  pleniiudn  cjus ,  id  csl  plenarium  corpus  ejus,  ^  Sed  istiid  infei  ius  ubi  dicit,  Deus  autem,  qiii  dives 


nultum  ciiim  mcmbrum  dccst  ihi,  quod  soleat  csse 
In  linmano  corpore,  sed  suiit  ibi  qui  provident  aliis, 
iit  oculi ;  suiit  qiii  minislranl,  ut  manus  ;  sunt  qui 
Ioi|uuniur  verbum  s.tlutis,  ut  os,  et  sic  caetcra  mein- 
bra.  Qid  Cliristus  adimpletur  noii  In  se,  quia  sic 
plenus  est  et  perfectus,  iil  non  possil  augmeniari, 
sed  tii  onimbv.s  liJelibus  suis.  £t  quid  adinipletur 
ipse  in  ois?  Omnia  bona  qiise  suiit  in  eis,  id  est 
chariias,  humilitas,  patieniia,  casiitas,  et  hissiml- 
ila.  lUvc  euiiii  oiiinia  Cliristiis  est  in  electis  suis.  Et 
dum  harc  nuguntur  in  eis  ct  mulliplicantur  usqiie  ad 
plenitudinem,  ipse  nimirum  adimplctur  in  eis.  Qiii 
et  in  fuloro  feliciter  .'ullmplebilur  iii  ipsum,  ut  sit 
Deiis  umnia  in  omiiibus.  Vcl  adimpletur  ipse  nunc 


est,  ideo  inlerposuit,  ut  dissuaderet  earnales  ob- 
servnntias,  ct  illos  huiniliaret  ex  recordatioue  pr%- 
cedetilium  culparum  ;  ac  si  diceret  :  Deuscorpcra- 
liter  suscilavli  Jesum  Christuni  a  moriuis,  et  vot 
spiriialiler  cum  co  resuscitavit  ab  interna  morte, 
cum  estetis  mortui  in  aniina  dtlictis  el  peccaii»  t«- 
stri».  Sicut  enim  justitia  est  viia  anim.ie^sic  perca- 
fum  mors  ejus.  Delidum  nonnulli  volunl  accipere 
secundum  consensum  malie  voluniaiis,  el  peccatum 
secundiim  exsecutinnen)  operis,  vel  deliclum  esl, 
qiiando  aliqiiis  faeere  negligit,  qiiod  a  Deo  pr.^ecipi- 
liir  ;  pcccaiiim,  quando  prxsumit  agere  qu  d  pro- 
hibetur.  Vos  moriuos  deliciis  ot  peccatis  graiia  l»ei 
vivificavit.  Hoc  miillum  valet  ad  dissuasionem  car- 


omnia  in  omnibiis,  dum  membra  ejus  quotidie  se-  d  nalium  observaniiarum,  quia  si  de  morie  aiiimije  ad 


cundum  quaiitiiatem  proficiunt;  et  dum  defiinclis 
his  qiii  modo  sunt  in  Ecclesia  oculi  vel  os,  succe- 
dmit  aiii  pro  eis;  et  s\c  de  caBteris,  ut  iiiteger  ma- 
neai  numerus  membrorum,  et  secundum  successio- 
nem  semper  crescat.  Omnia  praedicia  vaient  ad  eon- 
firmandum  eos  iii  flde  Chrisli,  ut  crcdanl  eum  ve- 
rum  hominem  el  Dcum,  perfectamque  salutem  dare 
credentibus.  Sequitur  : 

CAPUT  !I. 
(  Et  voS  cum  essetis  mortui  delictis  et  peccatls 

<  veslris,  in  quibus  aliqiiando  ambulastis  secundum 
e  sxculum  inundi  liujiis,  seciindum  principcm 
I  potestatis  aeris  hujus  spiritus,  qui  niiiic  operatur 

<  in   fllios   diffldeiitiae.  In  quibus  ct  nos  omncs  ali- 


vitam  non  illis  observaiiiiis,  sed  graiia  duce  per- 
venere,  nou  est  ratio  iil  post  acceptam  vilam  Itis 
indigpaiil.  Mortiii  eratis ,  quia  aliquando,  id  est 
ante  conversionem  vestram  ambulastis  in  illis  de- 
liclis  cl  pcccatis.  Ei  ambulasiis  in  illis  de  alio  ad 
aliud,  secundum  «(Pfudim  hujus  munrfr,  id  cst  se- 
quendo  el  imitando  sxculares  homincs  ista  mun- 
dana  appetentes.  Vei  secuiidum  nialitiam  sa^culi 
hnjus  mundi,  qui  (otug  in  maligno  posiuis  esl 
(  /  Joan.  v),  ambulastis.  Nam  superior  mundus,  id 
es!  regniim  rcelorum,  habet  aliud  S'.\.-cutum,  in  quo 
rcgnat  juslilia,  vel  scctiti  hoc  s.-eculum,  quia  sicut 
iii  lioc  soeculo  siiccedit  tempus  tempori,  ita  semper 
in  vobis  succedebat  peceaium  peecaio;  et  itaconi- 


122!  COMMENT.  IN  EPTSTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  EPHES.  1222 

parabiles  scdcuIo  fuistis  in  conilnuata  serie  peccat^i-  A  aposioli,  nos,  inquara,  omnes  conversatt  sumu»,  id 

est  per  omnia  geiiera  viiiorum  versali  sumus  ali- 
quando,  iil  est  ante  conversionem  noslraiu  in  desi' 
deriis  carnis  nostra:,  id  esi  in  concupiscentiis  ejus. 


rum.  Sxculo  dico,  liujus  corruptibilis  et  iiAdiici 
maadi,  eiijus  seclatores  diversis  viliis  assidue  cor- 
rumpuntur,  el  cito  dccidunt  in  interitum.  Nec  90- 
lummodo  secunduin  lioc  saeculura  ambulastis  in  via 
iniquitalis,  sed  elium,  secundum  principem  potesta- 
tis  aetis  hnjus,  id  est  secundum  quod  suadebat  vo- 
bis  princeps,:  qui  io  lioc  aere  potesiatem  habet  vel 
intideles  tenlandi,  vel  ipsuin  commovefldi.  Seciin- 
dara  linnc  iniqiiitatis  principem  ambuiant,  qiii  se- 
cundum  volunlalem  cjus  peecaiit.  Qui  est  princeps 
potestalis  aerise,  quia  principatur  exerctiui  dsenio- 
nuin,quisunl  poiestas  aeris,  quia  possunt  in  eo  di^ 
scurrere,  et  suggestiones  bominibus  minislrare;  vel 
quia  ipse  Sataiias  in  hoc  eodem  caliginoso  aere, 


Et  eranius  facientes  voloHlutem  carnis,  id  est 
opere  complebamus,  quod  carnalilas  nostra  exi- 
gebat  secundum  libidinem  et  crapulam,  et  coe- 
tera  quoe  ad  dclectatinneni  carnis  attinent,  el  vo- 
lunlalem  eogitdtionum  (aciebamusi  secundum  iiam 
et  superbiam  et  ambitioncm  et  caetera  viila,  qiia-  in 
corde  sunt,  et  non  in  deleclatioiie  corporis.  S.  vcro 
carnis  nostrse  sic  legatur  (219),  ita  dico  nos  fiiisse 
in  delietis,  quando  manebaraus  in  desideriis  carnis 
nostrae,  id  est  iii  vehementia  concnplsceiitiae,  mini- 
stralse  a  carne,  plus  vohiit  iii  desidiTiis    nolare, 


vicino  terris,  poteslatem  babct,  ut  diximusy  voli- B  quam  concupisccntiam,  id  est  nuiltiplicera  et  onini- 


tandi  ad  suadendum  mala,  sive  eommovendi  aliquo- 
tieS  tempestates  ad    incommoda  hominnm ,    sicut 
feoit  advcrsum  Job  {Jvb  t,  u).  Et  quiscst  iste  prin- 
ceps?  spiriivs,  id   est  non  canialis  substanll.-j,  sed 
incorporea,  Per  hocquoque  iniiuitur,  quia  multum 
6ranl  in  pcccatis,  quoniam  spiritus,  id  est  res  invi- 
sibilis  a  quo  jiesciebant  cavere  sibi,  eos  impugna- 
bat.  Peiiculosius  enim  impiigiiatur  liorao  re  invisi- 
bili  (jUain  visibili,  quia  si  hoslem  viderot,  sibi  for- 
tassecaveret.  Quispirilus  operatur  in  lilios  difftden- 
tim,  id  est  In  illos  qui  volunt  tenere  carnales  obser- 
\antias,  qui  difliduntde  Chrisio,  non  credentes  eiim 
suflicefe  ad  juslitiain  el  salutem,  nisi  et  carnales 
observanlias  superadjiciant.  Ob   hoe  dicuntur  lilii 
diniilentise,  quia  difndentia  infidelitatis  genuit    eos 
in  tali   errore,  id  esl  fecit  eos  diludere.  In  quibus 
operatur  diaboius  ut  diflidant  a  Chrislo  et  «arnales 
cseremoiiias   qu.'erant  nunc,  id  est   post  adventiim 
Christl',  qui  vera  lux  est,  el  umbram  velerum  obser- 
vanliarum  cshibitione  verilatis  removit.  Ac  si  dica- 
tur  :  Qnandoquidem  maligniis  h^c  operatur,  etiam 
pustquam  Verilas   appaniit,  iii    est  opiis  illius  est 
adhuc  facere  dilHdere,  videie  iie  forte  vos  dlHidaiis. 
Et  hoc  valet  art  proposilum.  Nam  si,  cum  adhuc 
lanta  ac  tali  mulliplicitaiepcecatorum  irretitierant, 
liberati  sunt  sola  gratia,   non  carnalibus  observan- 
tKs,  patet,  quia  post  llbfirationera  supeiflire  eas  le- 
nereut.  Vel  iii  lilios  diDidentise,  jd  esl  in  illis  qiri 


raodam  vehemenilara  concupisceiitiue  quani  per  le- 
gein  incurrerunt.  Undc  Roraanis  ait  :  1  Cum  enim 
cssemus  in  carne,  passiones  peccaionim  quae  per 
legem  sunt,  operabantur  iii  inembiis  nosiris  {Rom. 
vii).  »  El  item  :  1  Peceatnm  per  mandalum  opera- 
lum  est  in  me  omnem  concupiscenliam  {ibid.).  »  Et 
proplerea  de  malediclo  raoriis  venientes  eramus  filii 
iriB,  id  est  lilii  oliionis,  filii  gehennse,  e<  boc  «a- 
turif,  id  esl  originali  peccalo,  sicutet  cwleri  qui  le- 
gem  non  acceperanl.   Nam  cum  iia  Dei  nuscuniur 
omnes  morlales,  et  peccanle  primo  honiine,  viiium 
pro  natnra  inolovit.  Sed  per  Dei  graliam  noniiulli 
de  filiis  ir»  fiunt  iilii  adoptionis,  quod  per  Jegem 
non  valet  lieri ;  ideoque  Jiidaei  carnales  licet  habe- 
renl  legem,  iiihilomlnus  lilji  irac  manebant  sicut 
nati  fuerant,  qucmadmodum  et  ca-teri  populi  terra- 
rura  qui  sine  lege  erant.  £t  per  hoc  voluit  Innuere, 
legem  nihil  posse  ad  peccatorum  allevialionem,  cum 
ipsi  qiii  observabant  legalia  praicepla,  debiti  essent 
irae  Dei,  slcut  et  alii   qui  mandaia  legis  igiiorabant. 
Hoc  enim  de  lege  sola  sine  adjunciione  grati»  dici- 
tur.  Quod  lotuiii  ad  graliae  commeRdationcm  valet, 
et  sic  ad  earnalium  observationum   destruciionera, 
quia,  cum  esseiil  morlui  multlplicilale  peccaiorum, 
Berviendo  etiam  illis  cseremoiiiis,  gralia  Dei  eos  coii- 
viviOcavit,  quod  lex  facere  non  potuit.  Vos  cratis 
mortui,  ei  nos  similiter,  et  eramiis  ex  natura  vitlata 
lilii  irse;  sed  Deus,  qui    dives  esl  in  misericurdia 


propter  sua  multa  peccala  diilidunt  de  seternis  bo-  d  (liom.  v),  quoniain  secundura  largas  roiserlcordiae 


nis,  et  desperant  de  salute  sua,  operatur  diabolus 
niinc,  id  cst  postquam  de  nianu  ejus  ereptl  foeraiit. 
Vel  ideo  vocantnr  filii  dimdcniix,  qnia  de  eorura 
salute  difTidit  mater  Ecclesia,  considerans  in  eis 
operationem  neqiiissimi  spiritiis.  Ne  autem  videren  - 
lur  Ephesii  ideo  fuisse  lam  gravibus  irretiti  pee- 
catis,  quia  carnalibus  observantils  non  studuerant, 
Oslendit  etiam  servientes  illis  cxremoniis  similitor 
implicitos  fuisse  peccatorum  multltudine.  Et  hoc 
est :  /n  quibus  deliclis  et  peCcaiis  non  solum  vos, 
qni  non  habelis  carnales  Observantias,  stAetnos 
qwi  illas  cuslodiebamus,  et  illi  qui  modo  sunt  tanti 


suoB  divitlas  omnia  peccata  el  origlnalia  et  actnalia 
per  baptisitiura  remlsit,  ut  ubi  abundaviipeccatum, 
superabundarel  gratia  proptir  nimium  cliaritatem 
suam  erga  nos  summam,  id  cst  omnium  sensuui  sii- 
peranlem,  cuin  ipse  Filium  sibi  coopternum  laceret 
iucarnari  el  moi  i,  qua  dilexit  )ws  Deus,  cum  esse- 
mus  spiritaliter  niorlui  peccaiis,  eonvivificavit  nos  in 
Christo,  id  est  rivilicavit  nos  cuin  Chrisio  secundiira 
reraissionem  peccatorum,  ct  innocenliani  atque  vir- 
lutum  consummalionem ;  hoe  est,  sicut  Christo 
perpetuitatem  vits  in  feierna  bcatiiudine  aitribuit, 
sic  nobis  largitus  est  veram  vitain  innoceutise  et 


(219)  Locus  obsearas. 


1223  HERVEl  BURGlDOLEiNSIS  MOKACHl  1224 

jiijiitix.   Cujus  Chrisii  gratia  vos  Epliesii  et  alii  A  qui  per  carnales  observantias  Cdem  et  Justitiampe- 


gentiies  salvaii  estis,  sicut  et  nos  secundum  remis- 
sionem,  et  innocentiam  ct  justiliam.  Et  non  solum 
conviviflcavit  nos,  sed  eliarn  conresusciiavit,  id  est 
spe  cuin  Christo  jam  resuscitavit,  ut  quemadmo- 
dum  C^irislus  est  vesuscitatus,  sic  nos  spei  certiiu- 
dine  cxspectemus  resuscitandos,  et  etiam  fecit  nos 
consedere,  id  est  spe  cura  Ciirislo  sedere  ut  judices 
in  relerna  beatitudine,  et  hoc  in  ccelestibus  locis, 
vei  inter  coelestes  essenlias.  In  sessione  enim  desi- 
gnalur  judicium,  quia  sedere  solet  qui  judicat.  Fa- 
ciel  ergo  nos  sedere  cum  Christo,  quia  faciet  judi- 
care  cum  illo.  Imo  cum  eo  jam  nos  resuscilavil,  et 
cum  eo  sedere  fccit  in  coeleslibus,  quia,  quaravis 
corpus  nostrum  nondum  ibi  sit,  lamen  spes  nostra 


tit,  vel  se  accepisse  putat.  El  vere  gratia  salvali 
estis,  non  ex  operibus  vestris,  quK  ex  vobisipsis 
habetis,  sed  tantum  his  operibus,  in  quibus  vos 
fecit,  id  est  formavit  et  creavit  {Gen.  i).  El  hoc  est : 
Ipsius  enim  sumus  factura  et  nos  et  vos,  creaii  in 
Christo  Jesu  in  operibus  bonis,  non  iUa  creatione, 
qua  homines  facti  suraus,sed  ea  de  qua  ille  dicebat, 
qui  utique  jam  liomo  erat  :  t  Cor  mundum  crea  in 
me,  Deus  {Psat.  l).»  Et  Aposlolus  iste  novam  crea- 
turam  alibi  laudat  {Galat.  vi).  Facli  ergo  sumus  et 
creati  in  operibusbonis.quia  restitutione  liberi  arbi- 
trii  dala  est  nobis  libertas  bene  operandi,  id  est  facti 
siMiius  habiles  ad  bene  operandum.  Et  hoc  factum 
est  in  Christo  Jcsu,  id  est  in  gratia  ejus,  non  in  me- 


jara  ibi  est.  Et  hoc  totum  in  Christo  Jesu,  id  esi  in  B  rito  nostro.  Qu(b  opera  bona  Deus  pr:edestinando 


potenlia  et  virtute  el  gratia  ejus.  Haec  omnia  mul- 
tum  valcnt  ad  inteiitionem,  quia,  cum  h;ec  universa 
det  sola  dives  gratia,  frustra  post  haec  inducuntur 
carnales  observantiae.  Ideo  sua  prsedeslinatione  et 
nostra  spe  nos  fecit  jam  consedere,  ut  cstenderet  in 
swculis  venientibus  super  ista  temporalia  s»cula,  id 
cst  in  sseculis  Eeternitatis,  vel  in  sxculis,  quae  post 
nos  in  boc  sreculo  venient,  ebundantes  divitias,  id 
est  seternam  bcatitudincro,  quK  adeo  dives  erit,  ut 
ibi  nulla  re  quis  indigeat,  vel  donationera  beneficio- 
runi  suorum  abundanter  divitem  et  copiosam,  divi- 
lias  dico  gratix  sua:,  id  est  propter  gratiam  siiam 
datas,  et  hoc  in  bonilate  sua,  non  In  eonsideratioue 
meritorum  nostrorum,  i  quoniara  melior  est  mise- 
ricordia  ejus  super  vitas  {Psal.  lxii).  »  Et  tanlse 
ejns  divitise  erunl  super  nos,  id  est  muUo  majores 
quam  digni  sumus  accipere.  Vel  super  nos  erunt, 
id  est  oinnein  intclligentiae  nostrse  capacitatem  ex- 
superabunt,  quia  tam  magnx  et  tales  erunt,  quas 
nec  oculus  vidit,  iiec  auris  audivit,  iiec  cor  hominis 
excogitavit  (/  Cor.  ii).  Tantura  enim  dabitur,quaii- 
tum  meus  invesligare  non  potest.  Quis  enim  intel- 
lectus  capere  sufficiat  illa  supern;e  civitalis  quanta 
sint  gaudia,  angelorum  clioris  interesse,  cum  bea- 
tissirais  spirilibus  glori;e  Conditoris  assistere,  prai- 
sentem  Dei  vuUiiin  cernere,  incircumscriptum  lu- 
men  videre,  nuUoinortis  metu  aflici,  incorruptionis 
perpetuae  munere  la:tari?Et  hoec  omnia  dantur  in 


prwparavit  praeveniens  arbitrium  nostrum.  Omne 
iiaraque  bonum  a  gratia  Dei  sumit  originem.  Et  ita 
prasparavit,  ut  iu  illis  ambulemus,  id  est  proniovea» 
mur  et  pronciamus  de  bono  ad  melius.  Et  quia  bis 
iQodis  nos  salvavit,  maiiifestum  est  nos  gialia  ejus 
csse  salvatos.  Et  si  gratia  ejus  sumus  salvaii,  tunc 
frustra  carnales  observantise  super.inducuntur. 

«  Propter  quod  memores  estote  quod  aliquando 
«  vos  gentes  eratis  in  carne,  qui  dicimiui  praepu- 

<  tium  ab  ea  dicitur  circumcisio  iii  cariie  manu- 

<  facta,  quia  eratis  illo  in  tempore  siiie  Christo, 
«  alienati  a  conversatione  Isracl,  et  hospites  testa- 
«  mentorum,  promissionis  spem  non  habenles,  et 
«  sine  Deo  in  hoc  mundo.  Nunc  autem  in  Christu 
«  Jesu  vos,  qui  aliquando  eratis  longe,  facti  estls 
«  prope  in  saiiguine  Chrisii.  i 

Conlulerat  Jud;cos  et  gentes  quod  utrique  fuissent 
sub  peccato.  iNunc  ostendit  genles  fuisse  indignio- 
res  et  improperia  Judaeorum  perpessas,  ut  modo 
aequales  Jiidaeis,  magis  sint 'ohnoxii  graiiae  Dei.  Ac 
si  dicat  :  Quando  quidem  factura  Dei  estis,  creati 
in  operibus  bonis,  ergo  nolite  oblivisci  de  quanta 
vilitate  vitiorum  ad  quantam  suhlimitatcm  virtu- 
tum  Deus  vos  promovit,  ut  majorem  giatiarum 
actionem  ei  referatis  pro  tantis  beiieficiis  quai  vobis 
conlulit.  Et  lioc  est  :  Propter  qnod,  id  est  qula  de 
malis  vos  eripuit  Deus  et  bonis  ditavit,  estote  metno- 
res,  qvod  aliquando,  id  est  ante  conversionem  oliin 


Christo  Jesu,  id  cst  in  potentia  et  gratia  et  largitate  p  vos  eratis  gentes,  id  estquales  gcniti  fueratis;  nec 


Christi.  Ad  quid  igiuir  posi  baac  carnales  observan- 
tiae  induccrentur?  Vere  gratia  Dei  largas  habetdi- 
vitias,  nain  yralia  ejus  estis  sulvati  ct  inundati  a  pec- 
catis,  et  hoc  per  fidem,  id  est  lide  intcrvenicnte,  quia 
credidistis  vos  gratia  posse  salvari.  Et  tanicn  hoc 
non  est  ex  vobis,  sed  ex  vocanie  Deo,  quia  ex  auditu 
Evangelii  accepistis  fidem.  Dei  enim  donum  est  ipsa 
lides,  vel  vocatio  veslra,  et  non  fpartim,  sed  pure 
donum  Dei,  quia  non  ex  operibus  vestris,  id  est  non 
esl  ibi  admistio  operuni,  tit  ne  quis  gtorietur  quod 
lidein  Iiabeat  ex  operibus  vel  sine  gratia  salvatus  sit 
propriis  operibus.  Ilic  videtur  Aposlolus  iunuere 
quod  de  operibus  isti  gloriarentur,  non  de  gratia 
Dei.  Sed  ille  maxime  vult  de  suis  operibus  gloriari, 


solum  secundum  originem,  sed  etiam  in  carne,  id 
esl  secundum  carnem,  hoc  est  secundum  carnis 
voluntatem  ct  carnis  appelitum,  quia  facicbatis 
omnia,  quae  carnis  voluptas  suggerebat.  Vos  dico, 
qui  in  tautum  eratis  peccalores,  ut  a  peccatricn 
geiiie  Judaiorum  despiceremini,  objicicnle  vobis 
vosesse  pra;putium,  id  est  prxpuliaios.  Et  hoc  cst : 
qui  dicimini,  id  est  qui  vocamini  hoc  iiomine  op- 
probrii,  quod  est,  prmpttlium,  quia  sccunduin  illam 
partcni  vir4  magis  ad  dclectationcra  carnis  incen- 
duntur,  ct  hbidinc  punguntur  atque  iinmundilia 
polluuntur,  et  hoc  ab  ea  plebe,  qum  peccatis  esl 
plena,  sed  tamen  dicilur  vere  esse  circumcisio  in 
carne, non  in  spiritu;  et  mantifacta,  noo  a  Deo.  Sola 


im 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  tPlST.  AD  EPHES. 


12-13 


namqiie  caro  ampiuabatur,  iion  cordis  prava  cogi-  A  angelis  pacificavil,  ct  qiii  Jud.TOs  et  geiites  diversiff 


tatio.  Et  merilo  despicicl)aniiiii,  quia  eralis  illo  in 
tempure  in  nequitia  nolahili,  sine  Chrislo,  id  est  siiie 
Cbri.sti  lidc  vel  noiitia.  El  eralis  alienaii  et  si-parati 
a  conversatione  Israel,  id  est  Judaici  populi,  quia 
dedignabaiitur  vos  sccum  liahiiare.  Et  eralis  lesin- 
mentorum  hospites,  id  est  si  qiiis  veslruni  veniebat 
ad  Judaismiini,  ut  liospes  ct  advena  accipiebatur  in 
lege,  et  vilis  inter  Judxos  reputabatur.  Legem  dicit 
pluralitcr  teslamenla  propler  multipliccs  promis- 
siones  suis  cultoribns  factas,  et  quia  in  Vcteri  Te- 
Etamenlo  continebatur  Novum.  Vos  dico  non  haben- 
tes  ante  spem  promissionis,  id  cst  de  nulla  promis- 
sioiie  spcrantes,  quia  ncc  ea  sperabalis  qus  pio 
missa   sunt  Abralia;  {Gen.  xxii),  nec  ea  qiias  pro 


ritibus  discordantesfccit  iii  (iileconcoides. Pax  enira 
pacatos  facit,  sicut  juslitia  justos.  Pax  nostra  ipse 
esl,  qui  utraque  fecit  unum  ,  id  esi  Judaiciiiii  popu- 
lum  et  geniilem  fecit  unanimes  in  fide  el  culluia 
iinius  Dci  etrnoribus.  Etquomodo  lioc  feceril,  sub- 
diliir  :  Medium  parielem  maceria:  sotvens,  parielpm 
intelligltur  vocare  circunicisionem,  quae  dividebat 
Judaicum  populum  a  gentili.  S;cut  enira  parics  me- 
dius  dividil  locum  a  loco,  ita  ciicunicisio  separabat 
populum  a  populu.  Qui  paries  in  advenlu  Chrisli 
facta  est  maceria,  qnoniara  circumcisio  quae  anie 
ejus  adventura  evaciiaii  non  poterat,  poslquam  ipse 
venit,  facile  fuit  ut  destruerelur.  Maceiia  qupps 
quasi  macra  series  dicilur.  Est  eiiim  maccria  con- 


missa  sunt  David  (Psai.  cxxxi),  vel  cseleiis  patri-      geries  lapiduin,  ubi  nulla  csemenli  colligalio   csf, 


bus,  el  ideo  non  erat  vobis  spes  illius  divinae  pro- 
ml^sionis,  quia  eratis  sine  Deo,  id  est  sine  Dei  Pa- 
tris  noiiiia  i/j  hoc  mundo,  tam  malo,  qui  totus  in 
maligno  positus  est  (/  Jonn.  \).  Quod  nunc  dicit, 
siiie  Deo,  id  est  sine  Dei  Pairis  agnilioiie  et  gralia, 
Itoc  est  quod  dixerat,  sine  Clirislo,  id  esl  siiie  Cliri- 
sti  uotilia  etgralia,  quiaqiiisquis  ignorat  Patrcm, 
ignoiat  et  Filium;  vel  quisqiiis  non  liabet  Filium, 
nec  Palrem  habet ;  et  qui  unnra  habet,  habet  et 
alium.  Olim  tales  fuistis,  sed  uunc,  id  cstpost  ac- 
ceptionem  gratia;  iu  Christo  Jesu,  id  esl  in  potentia 
el  largitate  Chrisli,  los  qui  aliquando,  id  est  ante 
converbioncm,  eralis  lonffe  a  Deo,  non  corpore,  sed 


qu.TB  levi  pulsu  ruinani  patilur.  Paries  auiem  voca- 
lur  series  lapidum  c-eniento  colligata  ct  constricla, 
qiiam  dejici  non  est  facile.  Sic  ciicuiiicisio  pnccc- 
pto  Domini  firmala  usque  ad  tempus  coriectionis, 
non  poteral  cvacuari ,  sed  tempore  correctionis  vo- 
luntate  Dei  debilitata,  ruinae  subjncta  fuit.  El  bene 
posuit,  solvens  parictem,  qiiia  ciicumcisio  qiiae  ante 
adventuin  Clirisli  ligata  erat  ligamine  praecepti,  in 
adventu  ejiis  soluta  fuit,  iiullo  jam  pncccpto  eara 
cogente  fleri.  Nec  solnin  circumcisioncm  solvendo 
fecit  utraque  unum,  sed  etiara  solvendo  inimiciiias 
incarne  sun.  Inimicitias  vocal  idololatiiam.  Jiidai- 
cus  eiiini  populus  inimicabatiir  gentili   idolis  ser- 


corde  cl  merilis,  facti  estis  ei  prope  vel   oranibiis  C  ^'^"^''  «^  Sc'i'i''s  Judaico  idola  conteranenti.  Et  re 

supradictis,a  qiiibus  longe  eratis,  et  hoc  iii  snnjHijie 

Christi,  id  est  in  vi  elfusioiiis  sanguinis  thristi.  Ille 

enim  sanguis  tantse  elHtaciac  fuit,  ut  per  illum  baec 

omnia    possent  habcri.  Qui  nisi  emaiiasset,   niliil 

prsdicloruni  bonorum  iiobis  contigisset.  Omnia  \v£c 

aecepislis  cum  in  potentia  Christi  Jesu,  tura  iii  elTi- 

cacia  fusi  sanguinis  cjus,  et  noii  in  carnalibus  ob- 

servanliis.  Si  ergo  tuiic  cum  lam  multipliciter  esse- 

tisremoli  a  Dco,  ut  notatum  est,  non  indiguistis 

carnalibusobservaniiis,  sed  sola  gratia  salvati  estis 

in  gralia  el  saiiguiiie  Christi,  mullo  ininus  raodo, 

cuin  jara  recepislis  vestrain  salvationera.  Solusita- 

que  Chrislus  vobis  est  tenendus   lirmiter  el  ainan- 

dus,  qui  vos  de  tantis  malis  eripuit,  et  Hebraeis  lide- 

libus  pares  et  socios  fecit. 


<  Ipse  enira  esl  pax  nostra,  qui  fecit  utraque 
«  unum,  et  raedium  parietem  maceriae  solvens  In- 
«  imicilias  in  carne  sua,  legem  mandalc-rura  de- 
t  crctis  evacuans,  ut  duos  coiidat  in  semetipsum, 
«  in  uiiutn  novum  bomiiiem,  faciens  pacera,  ut  le- 
«  conciiiet  ainbus  in  uno  corporc  Dco  per  crucem, 

<  interliciens  iniinicitias  in  semciipso.  Et  veniens 
«  evangelizavii  paceni  vobis,   qui  loiige  fiiistis,  et 

<  pacein   his  qui  prope,  quoniara  per  ipsum  ha- 

<  beiiius  acccssura   anibo  io  uiio  Spiritu  ad  Pa- 

<  trem.  i 

Vere  sanguis  Christi  DeO  vos  proxiraos  fecit  in 
Israclitis  aique  leslamento  et  promissiouibus  quia 
ipse  Cbrisius  est  pax  nostra.  id  est  qui  nos  Deo  et 
Patrol.  CLXXXI. 


cte  vocavitidololatriara  iniraicitias,  et  non  parie- 
tem,  circumcisioncin  vero  parietcm.  Circuincisio 
eniin  anie  lerapus  correclionis  luerat  in  aedificio  le- 
gis  jiislitiap.  quia  pr:ceeplura  crai  in  lcge,  nt  cir- 
cuincisio  fierct ;  at  idololatria  nullo  niodo  unqiiam 
jii  sedilicio  Dei  fuit,  quia  Deo  semper  conlraiia  fuit. 
Dcstruxit  iiiiniicilias,  et  hoc  in  carne  sua,  id  est 
per  incarnalionem  suam,  scilicel  qnia  incarnatus 
est,  iJeo  evacuata  est  idololatiia.  Postquani  eniai 
carnein  assumpsit ;  discipulos  elegit  qui  doctiina 
verilaiis  gentes  illuminarent.  Et  proprie  dictura  est, 
solvens  idololatriam,  quia  gentilibus  astricta  et  11- 
gata  erat  vlnculo  usus.  Vel  obslaculum  legis  voca- 
lur  paries,  quia  legales  observationes  erant  quasi 
D  quidain  paries  disjungens  gentes  a  Judaeis.  Parics 
dico  maceriae,  idest  qui  facile  destrueretur  veniente 
gratia.  Erat  antein  niedius  hic  paries,  ut  neuter 
populus  alteri  concordaret.  Stante  enira  hoc  pa- 
riete,  erant  iniraicitiae,  ira  et  invidia  inler  cos.  Ideo- 
qiie  dest!  uendus  eraf,  ut  inimicilias  destruerentur. 
Et  hoc  factum  est  in  carne  Christi  assumpta  vel 
immolata,  qui  in  carne  apparens,  ct  a  morliiis  re- 
surgens,  oinnera  legera  cessare  fecil,  et  ablalo  omiii 
obstaculo  et  disscnsione,  utruraque  populum  in  sua 
fide  conjunxit.  Vel  paries  erat  obscuritas  legis  el 
prophetarum,  obstruens  nobis  viara  viiae,  et  me- 
diuin  se  inter  noset  Deum  objiciens.  Chrisliis  cariiu 
et  passione  sua  solvit  mediura  parietem  et  mace- 
riam,  id  esl  obscuritatem  veterum  prophetarum,  et 

2() 


i227 


HERVEl  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


1228 


omais  antiqua  legis  aperuit   saciamenta,  ei  dissi-  A  se  hostiam  Patri obtulisset  in  cnice,  nostra  recoir 


patn  inccdendi  diflicultate,  viam  oculis  omnium  re- 
■velavit,  ul  qui  vult  ad  Deum  pergeie,  nullo  impe- 
diatur  obice,  nec  obscuiilatis  caligine  terrealur. 
Unde  eo  in  cruce  spiiituni  eraitienie  vdum  tenipli 
scissum  est  medium,  ct  Sancta  sanctorum  omnibus 
paluerunt.  Idem  eniin  signiOcal  illud  velum  quod 
et  iste  paries.  Sed  et  iniraicitias  quse  inter  nos  et 
Deum  eraiit,  solvit  ia  carni»  suie  sacrificio  Cliristusi 
El  iiaec  omnia  feeit,  eettciuins,  id  est  dcstruens  et 
annibilans  legem  mandatorum,  id  est  aliarum  car- 
iialium  observaatiarura ,  prajler  circumcieionem, 
quiade  illajani  didum  est.  Et  beue  carnales  obser- 
\antiai  dicuntur  niaudata,  qtiia  non  erant  slabiles, 
sed  mulabiles ;  sicut  illa  quoe  raaiidaiitur,  possunt 


cilialio  ad  Deum  facta  non  fuisset.  Iitterfidem  inl- 
micitias  in  semetipso,  Ac  si  idicatur  :  Cam  per  cru- 
ccm  nos  reconciliarel  Deo,  fion  fecit  hoc  pererucen 
quam  alius  passus  sit ;  sed  ita,  Ut  interficerel,  id 
est  deleret  iiiimicitias  quas  Deus  joste  culpa  prinii 
parenlis  et  nostrorum  reatu  peccaminiim  In  nos 
habebat ;  et  hoc  faceret  non  in  alieno  corpore  vi- 
delicet  propbetse  vel  apostoli,  sed  in  semctipso.  fpse 
cnim  pro  nobig  Deo  satisfucit,  suslinendo  passioiics 
et  opprobria  vice  noslri,  quas  nos  merito  pati  de- 
beremus.  Et  quia  per  eum  iutcr  nos  et  Oeum  facta 
est  reconciliatio,  frustia  igitur  post  hicc  observfli 
buntuv  carnalcs  cseiemonix.  Et  non  soloni  pacem 
facit  in  cruce,  sed  ct  antequam  cruccm  ascendcretj 


el  solcnt  pcrrautari.  Evacuans  dico,   et  lioc  suis  B  venieus,  id  est  in  carne  apparens,  erangelimiit  ptc 


decretis,  id  est  impermutabilibus  siatutis,  ex  ratione 
lirmitcr  factis,  scilicet  praeceptis  Novi  Testaincnli, 
cui  succedit  aliiid  testamcntum.  DEcretura  solemus 
dicere,  quod  a  Dco  ratum  et  autorisabile,  ut  non 
sit  fas  illud  permutari.  Quia  ergo  illa  erant  man- 
dala,  id  est  transitoria,  ct  ista  decreta,  id  est  stabi- 
lia,  merilo  illa,  id  esl  carnales  observanti?eevacii.in- 
tur,  istis  id  est  prseceptis  Nuvi  Tcstainenti.  Ubi  enini 
baplismum  ct  fidem  suadct  Novum  Tesiainentuni, 
ibi  evacuatur  secundum  carnalcs  c;cremonias  Ve- 
tus  Testjunenlum.  Et  Iioc  to4um,  scilicci  solvere 
jnimicitias,  evacuare  legcm,  fecit  ipse,  tit  duos  po- 
pulos  prius  pef  legem  divisos  condat,  i<l  Cst  con- 
jungat  in  tantura,  ut  eant  ambo  simul  in  sniiet- 


ceiH,  id  est  bene  nunliavil  ore  proprio  vobii  gentili'» 
bus,  qui  longe  ab  eo  fuistis,  id  est  recessistis  in 
idololatriam,  et  pacem  Itis  qui  propc  erant,  id  est 
Judseis,  quia  unuin  Deum  colebani.  Hanc  enim  pa- 
cem  evaugelizavit,  cum  dicerct :  «  Alias  oves  ha- 
beo,  »  etc,  usque,  i  et  unus  pastor  (ioan.  x).  »  Et 
item  :  «  Nemo  venll  ad  Pairera  nisi  pef  me  {ioan: 
xiv).  »  Jure  enim  pacera  nobis  ad  iiivicera  nuntiavit 
et  ad  Deuin»  quoniam  pcr  ipntm  habeitius  ambi  po- 
puli  ttccessum,  id  est  facultatera  accedendi  ad  Detim 
Pafirm,  el  lioc  in  uno  spirHn^  id  est  in  onaniml 
voluiitate  lidei  ei  religioniB  atquc  charitatlsv  ut  sit 
iiobis  cor  uniim  et  onima  unA  (Act.  n)t  Vel  ir»  uno 
spiriiu,  id  estiii  Spiritn  sahctO)  qui  unns  atque  idem 


ipsum,  id  estin  Cliristum,  viilelicet  iil  ambot«ndant  ^  est,  licet  varia  doiia  distribuat.  AJ  Poirem  accedl- 


pariter  in  nnitm  novum  bominem  qni  Christus  est, 
ul  unitatem  et  novitatem  in  ip¥0  habeant,  et  con- 
forraitatem  ejus  simul  teneant.  Ipse  dico,  facieni 
pacem.  Inter  cos  destructis  ininiicitiis,  ut  alius  non 
inquietet  aliiim,  sed  dillgat  «l  seipsum.  Pax  eniin, 
id  est  remotio  iiiquietaiionis,  esl  gradus  qiio  per- 
\enitur  ad  iinionem  dilectionis.  Quod  dicii  faciens 
paccm,  djvorsuni  est  ab  eo  quod  superias  dixit : 
«  Ipse  cnim  paK  noslra,  »  quia  llfud  declanrt  eum 
esse  ipsam  p.icem,  quas  paciHcat  discordanles;  boc 
autem  quod  dicitur,  facienf  pacem,  notat  iilura  esse 
inediatorem  et  aiiciorem  pacis.  Et  iteinira  ad  aliud 
ponitur.  Nam  illud,  id  esl  csse  pacem,  ad  hoc  po- 


mus  eecunduih  conformitatem   bonitatis  ejus,  el  in 

futuro  secondum  participationembeatitudinis  illius. 

Et  cum  haec  oninia  facta  siht  pcr  Christum  et  liant, 

cur  amplius  cariialos  obsct^aniije  induceliiur  ? 

I  Eijjo  jain  noii  esiis  hospltes  et  advena; :  sed 

esii*  cives  sancloniin   ol  dnmeslici  Dei,  sviper- 

xdilicati  super  fundaiuenlum  apustoloruin  et  pro- 

phetarum,  ipso  summo   angulari  lapide  Christo 

Jesu.  In  quo  omnis  {edilicatio  constnida  crescit 

in  teiuplum  sanctuni  in  Domino.   In  quo  el  vos 

coxdificaraini  in    habitaculuni   Dci,  in  Spirita 

sancto.  > 

QuandoquiUem  TOB  gentiles  unum  cum  Judxisin 


nitur>  ot  demonslret  illos  qui   longc  eranl,  f.nctos  jj  Cbristo  facti  eslis,  et  Dco  pariier  recoiiciliati,  ergo 


esse  prope  in  Cbristo  Jesu  ;  faciens  vero  pacem,  ad 
Iioc,  ut  ostendat  qao  grada  ad  chariialem  perve- 
niatiir.  Et  quoa  dicit,  ut  duos  condat  populos  in 
semetipsuni,  diversuin  ab  eo  quod  posuii,  qui  fecit 
utraqaeunum,  quod  ■intclligiinus  secnndum  lldem; 
conderc  aiilem  duos  in  semetipsum,  accipimus  se- 
cuiidum  charitntem.  Ostenso  itaque  qiromodo  Chri- 
stus  ntruinque  populum  sibi  invicem  conjunxit, 
vnit  consequenter  ostenderc  quomodo  «irnmque 
rcconciliavil  Deo.  Qiiasi  dicat :  Ita  ccnjunxit  dnos 
in  seinetipsum,  ut  reconciliei  Deo  Palii  umbos  po- 
sitos  in  uno  corpore  Christi,  qnod  est  Ecclcsia.  Ei 
hoc  fccil  per  crucem,  id  est  crux  fuit  vin,  qua  pcr- 
veiituin  est  ad  reconciliationem.  Nisi  enim  Cliristus 


jam  a  tempore  fidei  non  estis  hospites  Teslamento- 
rum  et  adventB,  sicut  olim  eratis.  HospStes  enim  et 
advenae  erant  gentiles  inter  eos  qni  Tesiamcnla  ha- 
bebant^  vel  quia  ad  lempus  niore  hospituin  veiric- 
baiil  et  recedebant,  vcl  qoia  si  qui  cornm  ad  Judai- 
cum  nrum  convertebaotnr,  advenas,  Id  est  prosdyii 
vocabaiitur.  llospitesenim  santin  transitu.  Sedja 
isti  iion  crant  hospiles  Testaraentorum,  quia  non 
in  transitu  et  recessu  ^'idebant  ipsa  Testamenta,  sed 
assidue  inorabantur  et  cxercebanturin  cis,  ci  prout 
deccbat,  observabant  ea.  Ad\ena;  autem  dienutur, 
qui  ctim  non  sint  indigcnne  inorantur  tainon  in  loco 
uiidc  iion  sunt  indigens".  Sed  isti  pi^sfqnain  eflecli 
erani  ■onoTO   cuiu  illis,   igilur  qiii  qnasi  inJigeiix 


1229  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  LN  EPIST.  AD  EPHES.  1230 

Teslamen(orura  erant,  nbn  jain  alienigenae  sed  indi-  A  summus  bpis,  cum   sil  fundamenlura,  quia  oi-igo 


geiise  reputabantur,  ut  ipsi  cum  bis,  cum  quibus 
erant,  es&ent  unum,  quoniam  ica  quasi  naturaliter 
habebaut  Testanienta,  ut  illi  qui  in  primis  habue- 
rant  ea.  Gralia  enim  divina  utrisque  iequaliter  No- 
vura  Testamcntum  prxbuit,  sed  ct  Votusjuxla  spi- 
ritale  sensum,  et  genliles  ideo  quoque  non  erant 
jam  advenx  in  Testamentura,  scd  indigena;,  quia 
regenerali  erant  ex  baptismo,  qui  prxdicatur  iii 
Utroque  Tcstamenio.  In  uiio  enim  dicitur:  «  Effun- 
dam  siiper  vos  aquam  mundam,  et  mundabimini  ab 
omnil)Us  inquinamcntis  vcstris  {Ezeclt.  xxxvi);  > 
inalioM  Ue,  baplizaleomnesgcnies(.fia/A.xxviii).  > 
Non  estis  jam  bospites  Testanienlorura  id  est  per- 
egrini  ve)  indigniores  Hebr.ieis  in  fide,  sicut  olim  re- 


fundamenti  bujus  sumrailaterti  tenel.  Et  sicut  fuu- 
damehlum  coiporese  (abvicie  in  imo  est,  sic  funda- 
raeiitura  spiritalis  fabrica  in  sumnio  est.  Si  ad  ter- 
ram  aedificarcmur,  in  iwo  nobis  ponendum  erat 
fuhdamentum.  Quia  vero  coeicstis  fabVica  est,  ad 
coelos  prxeessit  fundamefitum  uoslnini.  In  quo  fun- 
damento,  in  quo  lapide  summb  otnnis  oidificatio 
tam  Judseorura  qviani  gentiliurtir  constructa  secun- 
dura  fidem  et  sacramentorum  perceiftionem,  atque 
secundum  innocentiam  et  justiliam,  crescilm  \irt\i- 
tibus  proficiens,  quia  neino  tairi  perfectus  est,  qul 
non  possit  crescere  Crescit  uiiusqnisque  eleciorum 
et  m.ijor  et  minur,  quandiu  cst  iii  hac  vita.  Nequo 
enim   ad  a;dificium  electorum  pertinet,  licel  Chri- 


Cepti  in  lege  ;  el  advenae,  id  esl  alieni  et  eisules  ;  B  stianiiatis  vocabulum  habeat,  qui  crescere  in  bonis 


sed  estis  cives  sanclorum,  id  est  ejusdem  juris  et  di- 
giiilatis  in  civitate  Dei  ;  lives  noii  cariialis  Israel, 
sed  saiictorura,  quia  cum  sanctis  unarii  incOlitisci- 
Titatem,  quae  esl  Ecclesia.  Habetis  eniin  commuiiio- 
nem  curn  sanctis  in  oninibus  saciamentis  Ecclesiie, 
qui  olim  fuistis  alienati  a  conVersatione  Israel.  Nec 
SOlum  cives  sanctonim  estis,  sed  el  domesiicl  Dei, 
id  est  familiares  et  amici  Dei  in  domo  ejus,  secun- 
dum  multam  perfeclioiiera  scienlix'  et  virtiiluni,  fet 
secundum  tnultara  dilectlonem  quam  ipse  erga  vos 
habet.  Domesticos  enira  suos  familiarius  diligii,  et 
arcana  secretorum  suorum  eis  fevelat  ut  amicis, 
atque  dona  largitur  amplissima.  Nunc  eslis  dorac- 
siici  Dei,  qui  oliia  eratis  sine  Deo,  vos  dico  super- 
iedipcatl  in  xdificio  Dei  super  ftmdamentum  aposlo- 
loTum  et  prophelarum,  id  est  super  fideni  Christi, 
snpev  quam  primo  fundati  suntapostoli  et  propheta;. 
Chrisius  enim  fundainentum  est  lolius  divini  templi 
vel  divinsecivitatis,  quiaex  eo  etexejusfideetgraiia 
incfioantomnial)ona,etipsetotumspiritaleportatiedi- 
ftcinm.Ipseergoestfundamentumapostolorumetpro- 
phetarura,  quia  super  illura  incunibuntet  firnii  per- 
manenl  apostoTi  et  prophetse  qui  lotam  deinde 
fabricam  sancti  sedificii  portaiit.  Tpse  est  funda- 
mentum,  id  est  fides  cjus  est  prima  firniilas, 
et  ihiliam  ac  sustentaculum  omnis  sedificii  virtu- 
tara  ac  bonorum  operuin.  Supcr  quara  fidelfirmita- 
tem  imiitentes,  superxdificati  estis  in  bonis  ope- 
ribus,  id  est  ad  altiora  proVecli  iii  crescendo  de  vir-  j) 
tute  in  Virlutem.  Et  boc  factum  est  in  ipso  summo 
^ngutarl  lapide,  &cilicet  Christo  Jesu,  qui  duos  in 
sepopulos  quasi  duos  parietes  conjungit,  et  forti- 
tudo  est  lotius  sediflcii.  Qui  ila  est  angiilaris  lapis, 
ut  noii  solum  sit  fundaiilentum  ipsius  ^edificii,  id  est 
non  solura  sit  in  inferiori  parte,  sed  etiam  sit  sum- 
mus  in  ipso  sedificio.  Ita  est  summus  iste  lapis,  ut 
iion  possit  alius  lapis  angularis  huic  superaddi.  lHi 
enim  volunt  huic  superponere  aliura  angularein  la- 
pidem,  qui  carnaleS  oliservantias  quserunt  super- 
addcre,  et  eas  conlendunt  ad  salutera  valere.  Sed 
nihil  potesl  huic  supetponi.  Ipse  cnira  ihferius  est 
lapis  angularis  secuiidum  fidera,  ipse  est  et  suramus 
secundum  justiliae  consuinmationem.  'Vel  ideo  est 


et  augraentari  non  sludet.  Omnis  enim  sedificatio 
tam  singularum  personarum  fideliuin,  quara  singu- 
larum  virtutura,  consiructa  in  Christo,  crescit  assi- 
due  eundo  oi  proficiendo  in  templum  sanctum,  id  est 
ul  fiat  sanctum  et  raundura  Dei  templuni,  et  hoc 
totum  in  DtminO,  id  est  in  operatione  Doinini,  quia 
DominUs  hocagit,  non  aliqua  carnalis  observantia. 
/«  quo  Christo  non  solum  Judsi  iedificantur,  sed  ct 
vos  gentiles  cowdificamini,  id  est  a;que  nt  Juda;i 
sedificamini  cum  eis  secundum  jiistitiara,  et  in  taii-' 
tiira,  ut  eatis  in  habitacutum  Dei,  id  est  ut  ellicia- 
miiii  domus  et  sanctuarium  Dei,  et  hoc  i«  Spiritu 
sancto,  id  est  in  operatione  Spiritus  sancti,  et  dou 
in  carnalibus  observantiis. 

CAPUT  m. 
«  Hujus  rei  gralia  ego  Paulus  vinctus  Christi  Jesu 
«  pro  vobis  gentibus,   si  tainen  audistis  dispensa- 
I  tionem  giati;e  Dei,  qu»  data  est  mihi  in  vobis, 

<  quoniam  secnnduni  revelalionera  notum  mihi 
I  factum  est  sacramenlura,  sicut  supra  scripsi  iii 
«  brevi,  pront  poteslis  legentes  intelligerepruden- 
«  tiam  raeani  iii  niysterio  Christi,  quod  aliis  gehe- 

<  ratiouibus  non  est  agnitum,  filiis  hominura, 
I  sicuii  nunc  reVelatuni  est  sahctis  aposlolis  ejus 
i  et  prophetis  iii  Spiritu,  csse  gentes  cohaercdes 
«  el  coiicorpovales  et  comparticipes  proraissionis 

<  in  Christo  Jesu  per  Evangelium,  cujus  factus 

<  sum  ego  minisler  secundura  donum  grati»  Dei, 

<  qU%  data  est  mihi  secundum  operationem  virtutis 

<  ejus.  » 

Hujus  rei  gratia,  id  est  pr6  hac  re  grata  raihi, 
scilicet  ut  vos  cosdificemini.vel  pro  gratia  Deiim- 
plenda  in  hac  rc  (/  Cor.xv),  «170  Paulvs  vinctus  sum. 
Et  poiiit  per  quse  ipsi  sunt  coa;difica(i,  qviia  sciiicct 
Deus  revelavit  illi  saliitem  ad  gentes  pcriinere,  ct 
misit  illum  eis  praedicare,  et  facit  paii  pro  illis,  ut 
magis  sint  Ueo  grali.  Ego  Paulus  vinclus  Chrisli 
Jesu,  58  est  pro  serVllio  et  noraine  Christl,  vel  in 
potestale  ei  voluntate  ejus  ego  vinclus  suni,  quia 
quando  voluerit,  me  dissolveL  Vel  ego  vinctus  pro 
Evangelio  sum  Ciirisli,  non  diaboli,  Ut  illi  qui  pri> 
suis  criminibus  tenentur  in  vinculis.  Vinctus  Chrlsli 
sum,  et  boc  pro  vobis  genlibus  quibus  viani  salutis 


Il51 


HERYEl  BURGIDOLENSIS  MONACHl 


<252 


piKdicaliam ;  vel  pro  vobis,  quia  quod  sum  vinctus  ^  l""^  ^t  ''"c  sicut  supra  icripsi  in  brevi,  id  est  ita 


Chiisli,  leiidil  ad  utililalem  vestram,  id  est  voI)is 
est  utile.  Merilum  enini  pastoris  provectum  confert 
grcgi.  Tunc  Roinse  teiieiiDtur  Apostoius  in  carcere. 
Quia  vero  meritum  pastoris  non  proderit  ovibus, 
nisi  se  habeant  prout  religio  Christiana  cxigit,  sup- 
ponit.  Si  tamen  audislis  aure  cordis,  id  esl  si  in- 
tellexislis  rfispensatioHem  qralice  Dei,  id  est  aposto- 
laium  niihi  dispensalum  a  Deo,  qiii  scit  cur  me  ad 
hoc  officium  elegit.  Vel  dispensationein,  id  est  ofli- 
cium  dispensandie  et  prxdicandai  gratiie  Dei,  id  est 
graluiti  bcneficii  Dei  omnibus  impensi.  Si  intellcxi- 
siis  dispensare  giaiiara  Dei,  id  est  si  inlellexistis 
graluila  ejiis  dona  quae  vobis  dispensavi,  sciticet 
reinissionem    peccalorum    innocenliam ,    vitlules, 


mihi  manifestatum  est  divinilus,  ut  superius  posui, 
cum  dicerem,  ipse  est  enim  pax  vestra  qui  fecit 
utraque  nnum,  et  coetera  qua;  ibi  brcviter  dicta  sunt 
de  mysierioChrisli  et  socielate  ulriusque  plebis.  Id 
est  nihil  .'supra  scripsi  tunc  de  myslerio,  quod  non 
sit  mihi  per  spiriliim  prophetioe  revelatum  a  Deo, 
id  est  quod  noa  habeain  a  gratia  Dei.  Notum  faclum 
est  milii,  pronl  poiestis  legentes  inteltiyere,  id  est 
inquanluin  vos  atieiitc  sludio  seque  legcntes  poteslis 
aniinadvertere  in  prsedicla  liltera.  <  Ipse  cst  enim 
pas  noslra,  i  etc.  PrudeiUiam  meam,  i>l  est  sapien- 
liam  ct  peritiam,  quam  ego  h.ibeo  super  mysterio 
Cliristi.  Hoc  est  iii  tantuni  inihi  noiificalum  esi  my- 
sterium,  in  quantum  pradicla  littera  osleiidit  nie 


charismala,  scientiaiii,  fidem,  doctriiiam  et  his  si-  B  habere  prudentiara  de  myslerio  Cliristi,   id  est  iti 


milia,  vobis  a  Deo  gratis  esse  collata,  non  aliqno 
reerito,  neque  carnalibus  observantiis.  Si  eiiim  hxc 
gratis  diviniius  dari  non  credilis,  non  eslis  iii  flde 
sana.  Et  si  fldem  sanam  noii  habetis,  nihil  voliis 
meritum  meum  valebit.  Ac  si  dicatur  :  Quod  sum 
vinctiis,  vobis  proderit,  si  intelligitis  quod  vobis 
dispensavi  esse  grataitum  doiium  Dei,  ut  nihil  me- 
ritis  vcstris  ascribalis,  nec  in  carnalitius  obscrvan- 
tiis  flduciant  ullnm  ponatis.  Quod  posuit,  audistis, 
et  non  credidislis,  ideo  fecit,  ut  innuat  islud  usque 
adeo  aptura  et  vieinum  rationi,  ut  iion  sohim  (ide 
sit  dignum,  scd  eiiam  intellectum.  Vere  dispensatio 
csl  graluitum  dununi  Dei,  id  est  gratis  collatum  vo- 
bis,  quia  ipsa  dispcnsalio  data  est  milii,  id  cst  ip- 
sum  olllcium  dispensandi  est  mihi  daluin,  et  lioc  in 
vobis  converteiulis  et  aidiflcandis,  id  est  ut  vos  per 
meain  dispensationcm  converieremini,  et  in  xdilicio 
Dci  conslitueremini.  Vel  ipsum  ollicium  dispensalio- 
nis  mex  jain  est  ha;rens  in  vobis,  quod  vos  aure 
cordis  et  inteviore  veslro  auditu  jam  recepislis  ex 
gralia  Dei.  Et  si  ego  dispensationem  non  hsbeo  nisi 
ex  gratia,  tunc  paiet  qnia  vos  notitiam  Dei  et  remis- 
sioiiem  peccatorum  atqiie  jiisiincatioiiem  et  csetera 
quse  vobis  dispeiisavi,  non  habelis  nisi  ex  sola  gia- 
lia.  Posl  hKC  ponil  ralionem  ad  idem  ostcndendum, 
quod  scilicet  gratis  liabeat  boc  quod  eis  dispensal, 
et  hoc  per  mediiini.  Nam  ubi  se  gratis  habcre  osten- 
dit,  et  qiiod  siniiliter  graiis  habeant,  eos  convincit. 


quantum  niittit  studentes  ad  inlclligenduin  illuJ 
mysterium.  Per  iitieram  eniin  illain,  licel  iios  igno- 
reinus,  ad  inulliplicem  tamen  intelleclum  deniyste- 
riu  Christi  duci  pnssumus.  Aliter  eiiim  for$i!an  pos- 
set  cxponere  litteram  illam  beatus  Ilieronyinus,  et 
aliler  Ainbrosius,  alque  aliler  magnus  Augustinus; 
ct  secundum  omnein  intellectum,  qui  inde  potest 
fieri,  id  est  de  illo  Cliristi  mysterio,  notiflcatum  est 
Apostolo.  Hoc  totuin  (ale  est,  ac  si  brcviier  dicat : 
In  tantum  iiolilicaium  est  mihi  sacramentum,  in 
quaiitum,  id  est  quain  miillipliciter  potest  iiitelligi 
in  scriplura  illa  qiue  esl  :  «  Ipse  est  eiiim  pax  iio- 
stra,  I  etc.  Iloc  ideo  dixii,  iit  per  hoc  coinmeadarc- 
tur  auctoriias  sua;  et  tommendaia  auctuiiiale,  iiia- 
'  jorem  lidem  exhibereiit  doclriiKC  sua;,  mandaia  leyis 
dissuadenli.  Quod  sacramciitiiin  vcl  inysterinm  noH 
est  ogniium,  id  est  vicine  iiotum  et  plene  filiis  /lunit- 
num,  id  est  ralioiialium,  lioc  esl  vel  carnalibus  vnl 
spirilualibus  liliis  palriarcharum  et  propheiarum  in 
aliis  generaiioiiibus,  id  est  in  praieritis  lemporibus. 
Licet  cnim  antiqui  sancii  scirent  gentes  ad  fldera 
venluras,  tamen  nescierunt  quod  :td  eamdein  vilse 
subliinitatcm  et  gloi  iam  forent  veiitnrae,  ad  quam 
Jiid*i  culluiam  liaiieiites  unius  Dei.  Sed,  el  hoc  la- 
tuit  eos,  quia  sine  lege  forent  salvand^.  Non  estil- 
lis  agnitum  iia  plenarie  hoc  inysterium,  sicut  nunc 
id  est  inquaiitum  lempore  gralidc  reielatum  esi  iliis 
quibus  debuil,  id  est  sanciis  aposiolis  ejus,  qiii  hoc 


Ac  si  dicai  :  Gratis  est  mihi  daia  dispensatio,  quo-  D  priedicare  niissi  suiit,  et  proplieits  snb  nova  graiia. 


niam.  secundum  revdationem  divinam  non  secundum 
humanam  doctrinaiUi  iicque  secundum  viies  meas, 
fuctuiH  esl  milii  notum  saf.ramentum,  i  J  est  quoddam 
Dci  occultum  est  milii  di^iniius  revelatum,  hoc  est 
nun  obscure,  sed  aperie  intimalum;  nec  liabeo  liu- 
jus  rei  plus  notitiae,  iiisi  inquantum  mihi  Deus  rcve- 
hvit  ei  detexil,  id  est  nihil  liabeo  cx  mc,  scd  totum 
ex  scla  giatia.  Et  si  ego  quidquid  vobis  dispenso, 
ex  gratia  habeo,  tunc  et  vos  cx  gratia  totum  habelis. 
Dei  bonitas  milii  revelavit  sacramentum,  id  esl 
qiioddam  mysterium  mullis  hominibus  octultum, 
scilicet  qiiod  vos  gcnles  esselis  incorporandae  Ju- 
da;is  in  unilatc  fidei,  et  camdem  gloriam  habiturac 
iiuam  Judaei.  Notilicaium  est  mihi  a  Dco  sacramen- 


cx  qiiibus  fuit  Agahus  {Act.  ii),  et  hoc  relatum  est 
illis  in  Spiritu  santto,  id  cst  per  Spiritum  sanctum. 
Et  quid  sit  hoc  mysteriuui,  subdiliir,  scilicet  geiiles 
esse  cohwredes,  id  cst  siiuiil  cum  Judxis  uiiam  h.^e- 
reditaiem  in  coelo  habituras,  el  concorporales,  id  est 
simui  cum  eisdem  Judxis  in  uno  corpare  Ecclcsise 
mansuras  in  pra:scnii,  ul  ha;c  sint  lam  lioiioiabilia 
membra^EccIesia:  quam  et  Judxi,  cl  compariicipes 
promissionis  vitas  xtenix,  ut  sequaliter  ad  gentes 
perlineat  illa  pioinissio  sicul  ad  Judxos,  tt  ^quali- 
ter  in  ejus  adeptione  sublimentur  ulrique.  Et  har.c 
omnia  Cuiit  in  Chrislo  Jesu,  id  est  in  eo  quod  Chri  ■ 
stus  carnein  assumpsit,  el  niundum  per  sc  cl  apo- 
slolos  iliuminavit.  Nain  hxc  omnia  gciiics  liabent 


1233 


COJIMENT.  IN  EPiSTOLAS  PAULI.  —  LN  EPIST.  AD  EPHES. 


1234 


pf.r  F.jiingelium,  id  est  per  receptioneiii  el  observan-  A  gelizare  niibsus  suiii ,  seJ  et  illuminare,  id  esl  clare 


tiam  Kvaiigelli  qiiod  eis  rainistro.  Non  e:iim  prodes- 
set  illis  incanialio  Cliristi,  nisi  praedicareiur,  eujus 
Evaiigelii  faciijs  sum  ego  ininisler,  non  ciiiui  est 
nieuin.  Et  quud  minlster  ejus  factus  suin,  non  est 
secunduin  nievita  mea,  scd  secundum  donum  gratim, 
id  est  secunduin  gtatuitum  donuni  gralia:  Dei,  qux 
gratia  est  milii  dala  secundum  operaiionem  virtulis 
ejus,  id  est  sccundura  quod  npeiata  est  virlusejus, 
qiia  suscitavit  Clirisluin,  in  quo  nos  oinnes  a  morle 
aniiua:  resuscitaret,  el  sine  le(;is  opere  salvaret. 
Et  cuni  ego  niiiiisteriuni  Evangelii  liabeam  es  gra- 
tia,  patet  quia  et  vos  liabelis  ex  gralia  quidquid 
ex  auditu  Evaiigelii,  quod  prjedicavi  vobis,  acce 
plstis. 


et  lucide  ducere  omnes  qucc,  id  esl  quam  mirabilis  et 
ex  quaiita  dilecliuuc  procedens  sit  dispensatio  ta- 
cramenti,  id  esl  quam  mirabiliter  sll  dispositum  a 
Deo  Patre  sacrameiiluni  incarnationis,  passionis  et 
resurreclionis  Chrisli,  per  quod  gentes  fiereiil  co- 
lixrcdes  et  concorporales  et  comparliclpes.  QuoJ 
sacramentum  erat  abscondiium  in  divina  mente  a 
sceculis,  id  est  a  primo  tempore  sxculurum,  quaiido 
cum  sxculls  cceperunt  creaiurae,  quia  ex  quo  s*cula 
sumpseruni  principium,  nuUi  fuil  iia  patefactuui  ut 
nunc  apustolis.  lloo  ideo  dicit,  i  ut  osteudat  sibi 
mullum  esse  credeiiduin,cui  revelalum  est  tautum 
mystcriun).  >  Per  boc  idem  ostendil  dispensallonem 
islam  fleri  ex  sola  gralla.  Quod  inde  paiet,  quia  a 


«  Wihi  enim  omnium  sanrtorura  minimo  dala  est  ^  saeculis  fuit  .iLscondita,  quoniam  nec  humana  me- 


«  graiia  lisc  In  geutibus,  evangelizare  invesilgabllcs 
t  divitias  Chrisii,  el  illuminarc  oniiies  qux  slt  di- 

<  spensatlu  saciamenti  ahsconditi  a  sa:ciills  in  Ueo, 
«  qiii  oinuia  creavii,  ut  Innoicscat  principalibus  et 
«  poteslaiibiis  in  ccelestibus  per  Ecdesiam  mulli- 

<  formls  sapientia  Dei  secundum  prxriiiitioncm  sse  ■ 

<  culuruni,  quam  feclt  iii  Chrislo  Jesu  Uomiiio  iio- 

<  stro,  in  quo  hahemus  flduciam  et  accessum  iu 

<  confidcnilam  per  Odem  ejus.  > 

Data,  inqult,  gratia  est  viilii  omnium  scnclorum 
minimo.  Piir  ntuiia  humllitalc  dlcit  se  rniiiiinum, 
omnium  sanctorum,  ostcndens  de  se  magnum  hu- 
itnlitatis  exeinplum,  vcl  minlmus  erat  omnium  san- 
Ctorum,  id  est  magis  humiliatus,  hoc  est,  alllictus  Q 
omnibus  tribulaliunlbus,  quain  aiius  ailquis  snn- 
clus.  Mullo  eiiim  plus  perseqiicbaiilur  eum  Judiei 
et  gcniiles,  qiiam  aliquem  aliorum.  Mihi  niinimo 
data  est  gratia  liaicin  gentibus,  id  est  ministratio; 
ct  lioc,  ul  pnenilssum  est,  secunduni  opuratiuiiem 
virlutis  ejiis,  id  esl  ita  iit  sequatur  eam  operalio 
virtuiis  Dei,  quia  ad  coidirmatloncm  mea;  pnedlca- 
tlonisDeus  pcrme  miracula  operaliir.  Dalu  esimllil, 
id  est  gralisconcessa  a  Doo  ad  uiiliialeia.  IIa;c  gratla 
dala  esl  mihi,  scllicei  eraMje/i^are  invesiigabiles  divi- 
tias  Clirisii,  id  esl  muha  cjus  dona  copiose  et  abun- 
danter  uubis  collata,  qu%  adeo  ditia  suiil  el  magna, 
Ut  nulto  prursus  inlellectu  qiieant  iiiV8»tigari ,  cum 


rita,  nec  carnales  observaiiilaj  poluerunt  eam  reve- 
lare^  Reciedicllur  dispensaiio  sacramenti,  quia  Deus 
dlvcrse  tribu  t  illud  sacramentum,  cum  allisdat  plus 
esse  parllclpes  et  concorporales  et  coha;iedes,  et 
allis  niiiius.  Sacranienli  dico,  absconditi  in  Dco, 
quia  iia  mancbat  in  Deo,  ut  iiun  extra  Dciim,  pro- 
cederet,  sed  in  secreto  ejus  conslllo  laterei.  liabct 
enim  Deus  in  selpso  absconditas  quoruindam  fa- 
clorum  causas,  quas  rebus  condills  non  inserult, 
easque  implet  noit  in  illo  opere  providentise,  quo 
iiaturas  suhstiluit  ut  sini,  sed  ia  illo  quo  eas  adini- 
iiislrat  ut  volucrit,  quas  ut  voluit  condidit.  ibi  ost 
gratia  ,  per  quam  salvi  fiunt  peccalores.  Nam  Li 
niundo  abscondiUe  sunt  raiioiiales  causse  oinuium 
rerum  natiiraliier  oriiurarum ,  sicul  abscondlius 
erat  Levi  in  lumbis  Abrahx,  idco  autera  causse 
eorura  qiue  per  gratlam  futnra  sunt.  Sic  ct  hoc 
mysierlum  nostiie  salvalionls,  quo  genies  Judxis 
xquarenlur  :n  sanctitate  ec  gluria,  ut  oinnlno  allud 
futurum  non  esset,  abscoiidilura  erat  in  Deo,  oui 
omnia  creavit ,  quia  solus  ipsc  Cicator  noveral , 
qiild  de  suis  crealuris  facturus  essct.  Data  est 
mihi  gralia  evangclizaiidi,  ut  eQcciuin  habeai  ia 
Ecclcsia  prxdicalio  tnea.  et  per  Ecclesiam ,  id  cst 
per  ea  qua;liunt  in  muUlplicihus  Ecclesije  membris 
el  ordiiiibus  \el  operibus,  ui  innolescai,  id  cst  iii- 
tcrius  et  siiliiilius,  et  magis  noiescat  pW«npifcus  et 
potestallbus,  id  cst  prloiibus  el  poicnliorihus  au- 


Deus  pro  hnininibus  homo  lleri,  et  pro  moi  tuis  viia 

.     ,                      .    ..                II-    D  gelorum  ordiiiibus,  aui  sunt  izi  c(£.'te(i()«s,  iapienlio 
mori,  atque  justus  pro  pcccatoribus  immolan  di-  "  ° '  ^  .  ' ,   '^ 

gualus  sit,  cuiictlsque  pur  orbera  nationibus  lume;i 


venlaiis  osteiiderc,  fideii!  dare,  el  peccatoribus  re- 
missiuncm ,  jiisiiiiani,  charismala,  ei  c*leia  hu- 
jusmodi,  qu3.>  «on  possunt  perfecte  iiivestigari,  quam 
magiia  ctqualia  sinl.  In  hoc  eliani  sui.i  iiivesiigabi- 
les  isU;  diviliae,  quia  aliis  danlur,  el  aliis  iion  dan- 
tur ;  et  car  lioc  fial ,  invcsligaie  non  possuiiius. 
Quaiido  enim  plures  verbo  praidicotionis,  ei  quo 
ruuidam  mentes  dono  supernae  graliae  tanguiiiur 
intrinsecus  ul  credant,  quorunidam  autein  non  lau- 
guntur,  quls  nisl  soliis  Deus  scirc  potest  cur  isll  eU- 
gjtiiur,  ct  illi  relinquuntur?  luvestigabiles  itaque 
^u.ut  divilix  donorum  Christi.  Nec  soluni  istas  evan- 


Dei  viulliformis,  -(juantum  ad  vaila  e(  multa  opera 
quse  facit  iii  ccclesia,  nnn  inquantDni  est  fn  Deo 
siniplex  el  invariabilis.  In  hoc  enim  eanr,  ab  iniiio 
cogiioverunt,  qui  el  ab  inlllo  astiterunt.  Iii  se  enim 
non  inuliijdex,  sed  simplex  esi  isia  fapieiuia,  scd 
propicr  muliiplicia  cpera  siia  quae  sapienter  dispo- 
nil,  dicitur  niultiforinic-,  quia  multas  opcrura  for- 
mas  aptat.  Ei  scrunduiii  hoc  in  ccgnllioue  Iiujus 
sopxiitix'  cliani  aiigeii  spirltus  .oer  Ecclesiam  pro- 
fecerunt,  ((uia  duin  eaiii  Christiij  vc!  per  se,  vel 
pcr  apostolos  instrueret,  plurlma  secreta  Jidjcerunt 
angell  qux  ignorahant.  Magiia  est  igitur  dispcnsatii» 
sacraiiicnti,  nbi  didlcerunt  vel  dlscuni  ctia:n  vii- 
tiiies  angelicce;  ei  magiia  fldes  est  attribueiida  ver- 


1233 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MOiNACHl 


1236 


bis  itlins,  qui  tantmn  sacramentuin  dispensat.  In-  A  bulationes  quas  audistis  me  pati  pro  vobis  quibus 


notescat  sapientia  principibus ,  et  iioc  seeundum 
prcefinilionem  saculorum,  id  est  in  (anlum  inno- 
lescat,  in  quantum  Deus  pr8e6nivit  et  prxordioavit 
de  saeenlis,  iii  cst  de  hominibus  qui  versantur  ia 
sxcults,  boc  cst  de  hominibus  qui  erant  futuri  a 
primo  stnlu  Ecclesia:  usque  ad  consummationem 
sseculi.  Quos  idco  vocat  sxcul»,  quia  mutabiles  sunt 
el  Iransitorii  ijt  saecula,  Id  est  ut  cursus  prsetereun- 
<!um  dierum.  Quam  prjeflnitionem  {ecii  iii  Christo 
Jestt,  id  est  hxc  omnia  prxGnivit  Deus  iit  Chri^to, 
i)Ou  in  carnalibus  observantiis,  vel  iit  aliqao  merito 
nostro.  Vel  Dei  sapientia  est  iiiultirormis,  secuiidum 
pi-iefliiitionem  sxculoruni ,  quia  secundura  ea  quae 
prajfliiivit,  id  est  prKordiu.-ivit  iii  saeculis  ficri,  ap- 
parcl  muitirnrmis,  cum  ha;c  in  operibus  variantur 
multiformilei'.  Et  hunc  prijeflnilionem  fccil  Deus  in 
Cliristo  Jcsu  Domiiio  nostro,  quoniam  anle  saeciila 
prxordinavit  Pater  in  Filio,  quid  ia  sjeculis  acturus 
essel,  in  qiio  kabemns  fidticiam,  id  esl  iu  cujus 
Chrisli  auxilio  habemus  spem  et  Uduciam  accedendi 
ad  Dominum ,  et  nuu  soluin  spera ,  sed  et  ipsum 
acccssim,  ct  secundum  bona  opcra,  ct  secuiiduia 
prsemium.  Fiduciam  habemus  in  co  vincendi  tri- 
liulalioues,  vel  adipiscendi  supernam  hcereditatem, 
et  post  iinera  vitae  pisesentis  accessum  realiler  ad 
Beum,  el  lioc  in  confidcnlia,  id  est  nierilo  confiilen- 
tiae  haliitx  per  fidem  ejns,  scilicet  quia  tantum  in  co 
solo  nimiimodam  iiduciam  posuimus  per  fldem  ejus 
i;u:iii!  intenieialam  servavimus ,  nihilque  fidiici»  p 
tiosiris  merilis,  vel  carualibus  obscrvunliis  attri- 
buiraus. 

f  Propter  quod  peto  ne  deflciatis  in  tribulatio- 
i  nibus  meis  pro  vobis,  quce  cst  yloria  veslra. 
•  Hujus  rei  gratia  fleclo  ^'cnua  raea  ad  Patrem 
(  Domini  nostri  Jesu  Chrisli,  ex  quo  omnis  pa- 
t  ternitas  in  coelis,  et  in  terra  nominatur,  ul  det 
«  vobis  secunduin  divitias  gloriae  suae ,  virtutem 
f  eorrobor.iri  per  Spiritiim  ejus,  in  interiori  Iio- 
t  rainc,  Christum  habitarc  per  fidem  in  cordibus 
t  vestris  :  in  charitatc  radicati  ei  fundati ,  ut  pos- 
I  sitis  comprehendere  cum  oranibus  sanctis ,  quse 
i  sit  lalitudo  et  longitudo  ct  sublimilas  ct  pro- 
i  fundum;  scireetiam  supereminentemscientiae  cha- 


praidicabam,  iioji  sint  vobis  causa  deficiendi,  sed 
constames  estote  iu  gralia,  quam  vobis  aununtiavi, 
non  erubescentes  de  viiiculis  meis,  neque  timentes 
similia  pati.  Vel  pro  vobis  suut  tribulaliones  mcae, 
id  est  ad  utilitatem  vestram  speclant,  vobisque  pro- 
liciunt.  Qux  res,  id  cst  rae  pati  pro  vobis  tribula- 
tiones,  esl  gloria  vestra.  Gloria  enim  vobis  est  ha- 
bere  talera  doctorem ,  non  confusio ,  ut  infideles 
xstimant.  £t  magno  glcrise  prxmio  rerauuerabi- 
mini,  si  me  nunc  in  tribulationibus  non  despese- 
ritis,  sed  in  firma  fide  permanseritis.  Peto  ne  de- 
ficiatis.  Quia  enim  voluntalis  arbitrium  habetis, 
peto.  Sed  quia  vobis  arbitrium  nou  sufllcit  ad  ini- 
plendura  quod  peto,  hujus  rei  gratia,  id  est  ne  de- 
ficiatis,  flecto  genua  mea  m  oratione  pro  vobis. 
Facit  cnim  pro  eis  Apostolus  orationero,  ut  Deus 
det  perseverantiam  et  augmentum  virtutum  et  scien- 
tise.  Et  per  flectionem  genuum  inteiligimus  bumili- 
talem  supplicantis.  Nam  ad  hxc  solent  in  oralioiie 
flecti  geiiua,  ut  huraililas  interior  deuotetur,  et  hu- 
miliori  supplicatione  alTectiis  oratiouis  commemie- 
delur,  et  fortasse  vinculis  calenarum  conslricius, 
nou  poterat  Aposlolus  genua  corporis  flectere;  sed 
si  Iioc  inipediebatur  corporaliter  agere,  vel  geniia 
cordis  humilius  ilectebat.  Flecto  genua,  id  est  bu- 
militcr  in  precibus  suppllco  ad  Patrem  Domlni  no- 
str)  Jem  Chrisli ,  ut  merito  ejus  obtinere  possim 
quod  peto.  Id  est  oro  illum,  de  quo  noii  est  difll- 
dendum  qnin  exaudiat,  tum  quia  Oecto  ad  eum  mea 
geiuia,  tum  quia  genuit  eum  qui  noster  est  Dominus 
ei  ost  Jesus  atque  Christus,  id  est  rex  noster  et  sa- 
cerdos.  Flecto  ad  Patrera  genua  raea,  ul  sicut  prius 
Pater  me  exaudiat,  ex  quo,  id  est  ex  cujussimili- 
tudiiie  omnis  patemitas  iion  dico  esi,  sed  nominatur. 
Nam  proprie  uon  dicitur  Pator,  nisi  solus  Deus;  alli 
autcm  ad  &imilitiidineni  ejus,  de  quibus  non  est  di- 
cendum  quod  sint  patres  respectii  Dci,  sed  nomen 
illud  participant,  m  coilis,  id  est  inier  angelicus 
spiritus.  U)i  enira  superioros  qui  prmsunt  aliis,  et 
curam  super  eos  habcnt,  patres  nominantur;  et  i» 
ferra,  id  est  inler  hamines.  Dei  enira  ineffabilis 
dilectionis  vehementia  insestiraabiliter  nos  dilexit; 
ac  diligit  ac  gubernat,  ideoque  Pater  noster  dicitur 


•  rilatem  Christi,  ut  impleamini  in  omnem  plenitu-  D  (Mattk.  vi;  Luc.  xi).  Nos  autem  et  angeli  per  eom 


I  dinem  Dei.  > 

In  Christo  ut  prxmissum  cst,  habemus  fiduciam 
Ct,accessum  ad  PaJrera  in  confidentia  per  (idem 
ejus.  Propter  quod  peio  a.vobis  ut  confidentcs  et 
cxm.siiUite.'»  ia  ftde  sitis,  per  qiiam  ail  taiitam  per- 
vcnielis  gloriam.  Omnia  bona  ut  supmius  frequen- 
ter  ostensnin  est,  accepistis  a  prscveniente  vos  gra- 
tia  Dei ;  uunc  superest  ut  vos  arbitrio  liberoe  vo- 
luntaiis  vestraB ,  eamdem  subsequamini  gratiam , 
perscvcrantes  in  ea,  et  bene  opcraiiics.  Pelo  enim 
a  vobis,  propter  aibitriom  voluntatis.  Peto  nc  de- 
ficiatis  a  sinceritate  et  constantia  fidei  ct  perseve- 
rftniia  bonomra  operum,  iii  lribul<ttionit)us  meis, 
id  est  respcctu  raearum  tribulationum.  hoc  csl  tri- 


dicimur  palres  in  bimilitudine  dlleclionis  et  provi- 
dcniise  quoniam  ipsa  dilectio  ct  gubernatio,  qua  to- 
cabamur  patrcs,  ab  co  procedit.  Ex  co  nomiDatur 
omnis  pateruitas  in  ccelo  ct  in  terra,  quia,  ut  dictum 
est  quiciiiique  suul  patres  et  prxsunt  aliis  pateruo 
affociu  sivc  in  ccelo,  sicut  doiuinatioiies  cxleris  sub- 
jeclorum  ordinibiis ;  sive  in  lerra,  siciit  episcopi  et 
abbales,  alique  prxlali,  qui  patcrna  bonitate,  sub- 
diiis  pra<suiii,  ab  ejus  imiiuiioiie  vocabuliiin  pater- 
riil;ttis  sorliuiitur.  Vel  angeli  coelorum  nobis  provi- 
dcntes,  dicuntur  patres  iu  coclis;  et  prxlaliEcclesia, 
patres  in  lerra.  Possunt  cceli,  spiiitiiales  humincs 
iiileiligi,  torra  vcro ,  carnales.  Ipsc  enim  dioilur 
Pater,  vel  quia  ex  se  Piliura  gciiuit,  vel  quia  crea- 


i237  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PA13LI.  —  IN  EPIST.  AD  EPHES.  1238 

turas  pio  moderamine  gubernat  et  regit.  Ad  eujds  A  promissionum  Dei  cum  alacritate  mentis.  Sublinii- 

tas,  vita  coplestis  inter  angelos.  ProfumJum  autem, 


simililudiiicm  ob  eaiiidem  causam  dicuiitur  patres 
vel  qui  ex  scipsis  filios  generant,  vel  qui  subjcclos 
pti  nioderamine  et  sludio  guliernant.  Et  quja  talis 
tainque  benigniis  ct  eliariiaiivus  erga  tios  est  Pater 
isle,  non  est  diffidcndum  do  eo  qiiin  dos  exaudiat. 
Ad  quem  idcirco  genua  mea  (loeto,  ul  del  lobis  se- 
cundum  divitias  ghriw  su(e,  id  est  seciindum  divi- 
lem  et  copiosam  largitionem  nbundanlise  majesta- 
tis  «uae,  virlutem  cormboitiri ,  id  cst  constanliam 
fldei ,  quae  Intcriiis  et  exterius  ^-os  faciat  robusios 
el  forles  eontra  omiies  tribulationes.  Virtutem  cor- 
roborari  per  Spiriium  ejus,  id  est  per  spiritum  gra- 
tia,  per  aperatlonem  Spiritus  sancti  in  inleriori 
komlne,  id  est  iii  anima  quse  ab  hostibas  non  po 


id  est  fundamcnliim  sedilicii  illius,  fides  est  et  bap- 
lismus,  el  csetera  hujusmodi  saciameiita  Ecclesiae. 
Haec  ergo  quaiuor  orat  Apostolus,  ut  possimus  in- 
tellectu  et  actu  comprehemlere.  Vcl  de  supenise 
mansionis  lemplo,  id  esi  dc  perpelua  regni  felicitate 
possunt  haec  intelligi.  jEterna  cnim  gloria  illius  re- 
gni  iia  erit  lala,  quod  iiullus  ibi  coarclabitur ;  ita 
eril  longa  et  coiuinua,  qiiod  nunquam  deficiet;  ita 
erit  sulilimis  et  alta ,  quod  omne  terrenum  bonum 
excedet;  sic  est  profuiida  et  admiral)ilis,  quod  nul- 
llus  hominis  vox  in  praesenti  v.ilet  eam  perfecle  nar- 
rare,  nulliusque  mens  ad  jilenum  intelligere.  Vel 
eiiam  iii  Dco  pussunt  hsc  iiitelligi.  Habet  enim  Deus 


test  atlingl.   Et   ut  hoe  saliibriter  vobis  trihuat,  ^ 'atitodiiieni,  quia  dileclioncm  suam  usque  ad  colle- 

ctionem  porscquentium  tcndit.  Rabet  longitudinen», 
quia  ad  vilae  patriam  nos  longaniiniter  tolerando 
perducit,  Habet  sublimitatem,  quin  ipsorura  quoque 
iulelligeutiam  qui  recepti  iii  superna  fuerunt  coii- 
gregalione,  traiiscendit.  Habet  profundura ,  quia 
damnatis  iiiferius,  distriaionis  «iiae  judicium  com- 
prelicnsibiliter  fixerit.  Qiiie  st  ilicet  qiiatuur  nobis  in 
hac  vila  posilis  siiigulis  cxercet,  quia  ct  latitudinem 
amando,  et  longitudinem  toleiando,  ei  cclsitudinera 
non  soluin  imeliigontiam  noslrain,  sed  ciiam  vota 
superando.ct  profundilatcm  suam  cxhibet,  occulios 
et  illicitos  cogitationum  molus  distrieie  judieaudo. 
Sed  ejus  celsiludo  et  profiindiias  quam  sil  invcsiiga- 


(lot  habitare  CAWelMm  per  fidem  in  cordibus  ve- 
Hris  scfumium  perfectionem  virtutnm  et  constan- 
ti»,  et  !m)C  pep  lldem  de  eo  habitam  et  perfeclam. 
Sunt  enim  noiinulU  baereiici  fortes  ad  tolcran- 
iiain  adversitatum  ,  ged  non  eis  prodest.  Vel 
det  Ohristum  habilare  in  mentiluis  et  ralioni- 
bus  eas  illumiiiaodo,  id  est  illiiminet  Christo  habi- 
tatore  ralloDem  vestram ,  et  hoc  pcr  (Idem.  Ratio 
enim  non  illumiHfitur  ad  intelligciidum,  nisi  fideS 
pr»cedat.  Unde  scpiqtum  est  :  •  Nisi  crediderills, 
luiii  intelligetis  (Isa.  scc.  LXX).  i  Et  in  fantum  !I- 
luminiit  rationem  vestram,  ttt  fn  cliarilnle  radfcntt 
et  fundali  possilis  comprehendere  cum  omnibns  san- 


cUi>,qu<E  sit  lalitudo  el  longitudo  et  siiblimitas  et  pro- f^  ^»iis  nullus  agnoscit,  nisi  qni  vel   contemplatione 

fundurn.  Yel  seeundum  superiora  sic  potest  conti- 

nuari  :  Peto  ne  deficialis,  sed  constanter  perscvere- 

tis;  vos  dico,  in  charitate  radicati  et  fundati.  Radi- 

cati,  Id  est  firmiter  plantati  ad  instar  arboris,  qiiae 

quanto  plus  teri«  figitur,  tanlo  plus  crescil,  et  uhe- 

rius   fpuctiflcat;  et   fundati   slcut  a,'di(icium,  quod 

quanto  profundius  fundatur,  tanto  lirmius  in  altum 

coiistruitur.  Radlcati  enim  diciintur  qui  in  artiva 

vita  strenui  sunt,  quibus   cbaritas  est  radix,  qiiia 

sieut  ex  radioe  crescit  arbor,  et  crcscens  fructum 

ad  ulilitatem  aliorum  facit,  sic  illi  qui  sunt  in  activa 

vita,  cx  charitate  crescunt  ad  hoc,  nt  ferant  fi'u- 

ctura,  sivie  coiporalem  victum  praehcndo,  slve  spiri- 

tualem.  Per  fundalos  autem  intelliguntur  contem- 


ad  summa  provehi,  vel  Occultis  molibus  lesislens, 
toniationum  CQ'peril  imporlunitate  tmbari.  SeJ  el 
in  criice  Domini,  et  per  criicem  in  moribus  sancto- 
rum  pnssunt  ista  quatuor  inlelligi.  Crux  eiiim  lata 
est  in  transverso  ligno,  quo  extenduntur  pemlentis 
manus;  ot  signilicat  opera  hona  in  lalitudine  chari- 
lalis  el  hilariiatem  menlis.  Longa  est  a  transverso 
iignousqucad  terram,  ubi  doisum  pedcsque  figun- 
tiir ,  el  sigoKicat  pcrseverantiam  in  longitudine 
teinporis  usqiic  in  fincm.  Alta  est  in  cacumine.  quo 
transversum  ligiium  sursuni  vcrsus  extenditiir,  et 
significat  supernum  Hnem,  quo  cuncta  referiiniur, 
quoniam  cunria  qua;  (iunt  latitudiiie,  proplpr  aliitu- 
dinem  divlimrum   facienda   snnt   praemiorum.  Pro- 


plalivi ,  qwia  non   crescunt  in  hujusinodi  friictum  D  funda  cst  in  ea  parte,  qua  in  terra  (igilur.  Ibi  quippe 


aliorum,  sed  Ormi  et  immoti  (prout  est  possibilej 
permanent  in  eonlemplalionc  divina.  Hoc  est  dicere: 
Sive  sitis  in  activa  vita,  sive  in  contomjrtativa,  ma- 
iientes  semper  in  charitate,  possitis,  Id  est  faciiltas 
sit  vobis  eomprehendere,  id  est  cum  rerum  exsecu- 
liniie  notitiam  prendere,utet  intelligcre  et  facere  va- 
leatis  cum  omnibus  saiiclis;  non  cnim  aliter  sancti 
ci  ilis,  nisi  lioc  mysleriiim  quod  omnes  sancti  intelli- 
gunt,  intellexcrilis.  Possitis  comprnhendere  qu»  sit 
latttudo  prsedicti  Kdificii,  in  qno  vos  xdiUcamiiii,  id 
est  templi  Dei.  Latitudo  ejus  est  ainplitudo  cordis 
sanctorum  ,  qiia  cuiiclos  diligunt  cunctisquc  prn- 
desse  cupiunt,  et  pruut  valcnt  prosunt.  Longitiido 
ejus,  qucB  et  longaiiimitas  dicitur,  exspeclatio   est 


et  occiilta  est,  ncc  videri  potest.  Sed  cuiicla  cjns  ap- 
parentia  et  eminfintia  iude  consurgunt,  sicut  bona 
nosira  dc  profundiiate  graii«  I>ei.  qua;  coiiiprehen- 
di,  ac  dijtidicari  non  poiest ,  universa  procediint. 
Profiindum  cnim  crucis  csl  occulta  volunlas  Dei  ei 
incomprehensibilitas  jirdicionim  ejus,  unde  ista  gra- 
lia  in  homines  veiiit  cunctos  prfeveniens  et  oiniiia 
bona  prout  voluerit  dislribuens,  aliis  qnidem  sic, 
aliis  vero  sic,  et  alies  eligens,  allos  respuens.  Haec 
enim  omnia  cur  ita  tianl,  inserutabfle  esl.  Sed  orat 
Aposlolus  iit  ila  quatuor  proui  oporiet  valeamus  in- 
tolleclu,  cl  opeialione  comprolicndcre,  et  liuc  cuin 
omnilms  sanctis,  qui«  omnes  saiicli  comprchcndunt 
qoae  sunt  i*ta  quatuor.  Nam  compreliensio  istoi  uin 


125i) 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


1240 


esl  quaedam  commumo  ccelesiis  rei  publicae.  Et  hoc  A  servantias  iraprobavit,  lerminavit  apostolus,  et   ad 


etiam ,  inquit,  oro,  ut  possitis  scire  ciiaritatem 
Chrisii  qtram  crga  vos  haliuil  et  habet;  quse  tanta 
est,  quod  supereminet  omni  scientiae,  et  cxsuperat 
omiiem  sensum,  qula  iiullus  sapicns  ^stadeo  iii  hac 
vita,  qui  possit  perfccte  tantam  chariiatem  conside- 
Tare,  seil  in  futuro  saculo  scielur  lia^-c  chaiilas.  Ibi 
eiiini  plena  et  perfecta  dilectio  est,  sine  ulla  nialo- 
runi  toleraiitia,  quse  non  fide  credit  quod  non  videt, 
ncc  spe  desiderat  quod  non  tenet,  sed  in  aeternura 
verilalis  incommutabilem  speciem  conteraplabilur, 
cujus  sine  fine  quietum  lempiis  erit  laudare  qiiod 
amat,  et  amarc  quod  laudat.  Sic  ergo  detur  vobis 
icire  charilalem  Christi  supereminentem  scientim  el 
pracellentem  intellectum,  et  hoc  ita,  itt  impleamini 


moralem  exhorlalioneni  transit,  dicens  : 
CAPUT  IV. 

•  I  Obsecro  itaque  vos  ego  vinclus  in  Domino,  ut 
digne  ambuletis  vocatione  qua  vocali  estis  (/  Cor. 
vii),  ciim  omni  liumilitaie  et  mansuetudine,  cnm 
patientia,  supportantes  invicem  in  charitate,  sol- 
liciti  servare  unitalcro  spiritus  in  vinculo  pacis. 
Unum  corpus  et  unus  spiritus,  sicut  vocati  estis 
in  una  spe  vocationis  vesfrse.  Unus  Dominus, 
uiia  fides,  unum  baptisma.  Unus  Deus  et  Paler 
omnium,  qui  super  omnes  esl,  et  per  omnia,  et 
in  omnibus  iiobis  (/  Cor.  xu).  > 
Haclenus  de  Ude  et  gratia   tractavit,  et  omnia 

graiiiB  tribuenda  satis  monstravit ;  nunc  de  moribus 


sed  Mt  peifecte  sitis  pieui  Deo,  ut  sit  Deus  omnia 
iu  oinnibus. 


f  Ei  autem  qui  potens  est  omnia  facere  supcr- 
abundanler,  quam  petimus  aut  intelligimus,  se- 
cundum  virlutem  quse  operatur  iu  nobis,  ipsi  glo- 
ria  in  Ecclesia  ct  in  Christo  Jesu,  in  omnes  geue- 
rationes,  sxculi  sseculorum.  Amen.  i 


inomnem  plenitudinein  Dei,  non  ut  sitis  plenus  Deus,  B  inonet  prius  commiiniter  omnes,  post  per  singulos 

ordines.  Quandoquidem  sola  gralia  salvati  estis, 
non  ex  operibus  vel  observanliis  carnalibus,  et  ha- 
Litaculum  Dei  estis  effecii,  sicul  ostensum  est  su- 
perius,  itaque  obsecro  vos,  ut  ita  jam  amodo  vivalis, 
qiiateiius  tantani  gratiam  vobis  collatam  non  amit- 
talis.  Et  hoc  est  :  Obsecro,  id  est  per  sacra  dona 
coeleslis  gratiae  qus  percepistis,  rogo  vos  ego  quem 
audire  debetis,  quia  vinctus  et  incarceratus  sum, 
non  in  furto,  sed  in  Domino,  id  est  in  amore  Dumi- 
ni,  videlicet  propter  nniorem  ejus,  et  propter  nonvsa 
cjus  in  quo  tixus  permaneo.  Et  quia  vinctus  sura, 
compatiendum  cst  inilii,  noii  spenienda  exhortatio 
mea.  Obsecro  ut  digne  ambuletis  vocatione  qua  vocati 
estis,  \'l  est  ambuletis  digne  fide  qua  per  graliam 
vocati  estis,  id  est  ut  ambuletis  digne  ad  coelestem 
patriam,  id  esl  ui  ambuletis  proui  fidem  decel,  qua 
venieiis  ad  coelestem  gloriam.  Ambiiletis,  id  est  pro- 
nioveamiiii  et  perseveretis  operando  ea  qiix  conve- 
niuiit  fidei  ducenti  ad  salutem  aelernam,  id  est  bona 
opera.  Boiia  enim  opera  exigitfides  veslra.  Vel  quia 
gralis  ad  fidem  vocati  eslis  praedicatione  mea,  ara- 
bulalc  sic  in  fide  et  bonis  opcribus,  ut  ambulalio 
veslra  praidicatioiLi  meae  convcniat.  Hoc  modo  pole- 
riti>  digiie  ainbulare,  scilicct  cum  omni  humiliiate, 
id  Cbt  et  intorius  iii  corde  habita ,  ct  exterius  exliibi- 
ta,  scilicet  ut  nullatenus  vcl  in  corde  vel  in  verbo 
seii  in  opeie  praesumaiis  de  vobis,  aut  vos  aliis  prae- 
leratis;  et  mansuetudine,  id  esl  lenitato  et  tractabili- 


Ego,  inquit,  genua  mea  fleclo  ad  Dcum  Palrem 
Ut  det  vobis  liaec  omnia :  scd  ipse  potens  est  [acere 
superabundanter,  id  est  valde  largius  et  aflluentius 
quam  petimas  aut  intellitjiinus,  id  est  ultra  omnem 
petitionem  ct  intelligentiam  nostram  potest  ipse  iio- 
bi°  abundantiam  donorum  largiri,  secundum  virlu- 
tem  graiije  su* ,  qua;  operatur  in  nobis  nonnulla 
eliam  quae  nemo  peterel  vel  iiitelligeret.  Vel  secun- 
dum  virlutem  quae  operauir  iii  nobis,  id  est  sicut 
poleiitia  ejus  operata  est  in  nobis  apostolis  magni- 
ficc  dona,  ita  potcns  esi  facere,  omnia  in  vobis  pro 
quibiis  oramus  ,  ei  ei  qui  isla  polest  facere,  et  faciet 
si  voliierit  ipsi  sit  gloria  non  iiobis,  id  est  exccllciis 
honor,  et  liot  in  Ecclesia,  id  est  in  consideratione 
eorum  quae  facit  in  Ecclesia,  sicut  fidem,  innoceu- 
tiam,  justitiani  et  in  Chrislo  Jesu,  id  est  in  respectu 
Christi,  per  quem  Iixc  omiiia  Cuiii,  et  in  cujus  ju- 
dicio  et  gratia  sunt  Iiaec  universa.  Et  non  art  horam 
sit  ei  gloria,  sed  in  omnes  generaiiones  sceculi  sascu- 
lorum,  id  est  iii  futuro  saeculo  quod  conslabit  ex  om- 
nibus  generationibus,  quae  gcnerantur  in   Iiis   prx-  D  late,  utscilicet  siciil  mansueta  animalia  vos  tractari 


seiitibus  saeculis.  Saeculum  quippe  saeoLilorum,  aeter- 
nitas  est,  cujus  partcs  sunt  tempora  et  omiiia  sae- 
cuta.  Polest  etiam  saeculum  saeculorum  intelligi  pra;- 
sens  boc  sacculnm  a  principio  mundi  usque  ad  11- 
nem  simul  inlcllectum,  quoJ  in  multa  saecula  divi-  • 
ditur.  El  in  omiies  generaliones  istius  sxculi  saecu- 
lorum  extendatur  gloria,  quain  Paier  habct  in  Chri- 
sto  et  in  Ecclesia ,  ut  nulla  gcneratiu  sit  ab  inilio 
mnifdi  usquc  ad  ejus  terminum,  in  qua  nuii  gloriU- 
cetiir  Deus  per  Chrisli  graiiam  in  filiis  Ecclcsix. 
Nullum  eniin  tempiis  Iransit  un(|uam  vel  transibit 
sine  eleclis,  in  quibus  per  Christum  glorificabit  Pa- 
ler.  Amen,  id  esl  vcre  vcl  fideluer.  llic  iractalum 
sunr.i  commciidaiione  giati,-«,  iii  qna  ct  carnales  oli- 


perniitlatis,  ut  sitis  faiiiiliares  ct  affabiles.  Humilis 
dicitur  quasi  humi  acclivis,  mansuetus  quasi  m^nu 
assuelus.El  mulli  sunl  humiles,  qui  noii  sunl  maii- 
sucti,  id  est  ienes  et  lrani|uilli,  sed  iii  ipsa  humili- 
tatc  intermiscenl  quemdam  rigorem  el  scvcrltalem 
quasi  pro  justitia.  Ideo  nunc  Apostolus  humihtali 
subnexuit  mansueludinem,  at  qui  fuerit  humilis, 
studcat  ct  mansuetus  essc.  Ncc  soliim  cum  isiiniili- 
talc  ct  mansueiudinc  ambiilciis  in  via  Dei,  sed  ctiaiii 
ciim  onini  palienlia,  qua  paiiamini  trihulationes  pro 
ChiislovoIuntateetactu,quia  quidam  iion  patiuntur 
aliquanJo  voliintarie.  Quam  paliontiam  servahi- 
tis  supportantes  inviccm  vos,  id  cst  iit  allcr  susli» 
iieat  alieium  in  his  quaj  suut  gravia  elaspera.  l^ 


ie4l  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  EPHES.  iiii 

fcoc  poteritis   facere,  si  vicissim  reputavcriiis  vos  A  ficia  inembroi-uni  dispenilasunt,  sediinit.is  spiiitiis 

coiiiiiiet  oninia.  Quoil  spiiitus  iioslcr,  ii!  cst  aiiiiua 


esse  supporlanles,  iil  est  inferioies.  Noii  cnini  ille 
bene  paiilur,  fjui  se  siiperiorem  repulat.  Et  liaiic 
Tariam  suppoilationem  facite  in  cltaritate ,  ut  vos 
invicem  lolerantes,  diligatis  vos  invicem.  Sunt 
enim  noiinulli  qiii  eos  incipiunt  non  (iiligere,  a 
quUius  coiilumciias  vel  liujusmoili  adversa  pa- 
tiuntiir.  Sed  non  debet  cliarilas  reiinqui  propter  ad- 
versa  qi.x'  palimur.  \el  iii  charilate  vos  siipportale, 
id  est  iion  ficte  nec  propter  tcneniim  coinmo.lum 
sive  damnum,  nec  propter  timorem  aliciijus  perso- 
uae  poteniis,  nec  propter  imponuiiilalem  lemporis, 
nec  propler  iiianem  gloriam,  vel  aliqiiid  liiijusmodi, 
sed  prnpter  soiam  dilectionem,  ut  sola  dileclio  sil 
causa  tolerantis  vestiae;  et  non  irascamini,  nec  tur- 


iiostra  est  ad  niembra  nostia,  hoc  esl  Spiriius  san- 
ctus  ad  mcmhra  Christi,  ad  corpus  Christi,  quud 
es!  Ecclesia.  Oninia  eiiim  meinhra  Christi  cum  sint 
diversis  olTiciis  dedita,  uno  tamen  spiritii  Chiisli 
vcgeta-itur.  Jain  vero  si  inembrum  prascinditur  de 
corpore,  nuiii|uid  sequilur  spiritiis?  Neqnaquain,  et 
lanieii  ineinbrum  agnoscitur.  Quia  hoino  separalus 
al)  Ecclesia,  sacramenlnm  liaplismi  adhuc  retint-t, 
sed  spiriiiim  amisit.  Cavendiiiii  est  ergo  schisina,  et 
servanda  cst  uiiitas.  Non  amitlitiir  Spiritus  sanctus 
qui  noii  potesl  scindi,  sed  uniis  permanet;  eteos  qui 
iiniiateni  cuslodiunt,  replet;  et  l.anc  seivare  debe- 
lis,  siciit  vocali  tslis  iii  una  spe  vocalionis  vestra, 


betur  cor  veslrum  in   liora  qua  h;EC  paliniini,  sed  ^  id  est  siciii  (ide  ^ocali  esiis  iii  una  spe  seleriis  glo- 


permaneatis  in  chaiitate  et  animi  leuitate.  Vos  dico, 
soiiiciti  servare  unitatem  spjritns,  id  est  sitis  inter 
adversa  qiiae  vicissim  sufTeilis,  snliicili  el  cuiiosi  in- 
violabilem  custodire  iiniiaien]  spiritus,  id  est  una- 
iiiniiiaiem  voliintatis.  ul  sit  vobisc.or  ununi  et  anima 
una,  et  hoc  in  vinculo  pacis,  id  esl  pax  et  concordia 
exterior  sit  quasi  vinculiim  et  nexus  interinris  uni- 
latis  spirilus.  Vel  aliter  :  Ingrediliir  enim  Apostoliis 
removeie  quoddam  quod  contrariuni  est  charilati, 
videlicet  sclilsma,  quod  in  eis  tunc  fuisse  propter 
charismala  non  est  dubiiandum.  Qiioniani  illi  qui 
habebant  charismala,  despiciebanl  alios,  et  abriini- 
pebanl  se  ab  eis,    sicquc  schisina  erat  iiiier  eos. 


ri;c.  H;ec  enim  lides  vocaiionis  est,  id  est  lidei  ve- 
stra:,  hoc  cst  fidcs  vestia  est  causa  spei  vcstr.E.  qiiia 
prajcessit  ipsani  spem,  et  deJit  eam  vobis.  Qu;e  spes 
cst  una,  qiLa  uiiam  vita;  seicrii;e  gloriam  exspectat. 
Illa  eniin  cst  una,  quia  licct  alii  sint  ibi  ut  stcllae, 
alii  ut  luna,  alii  ul  sol,  omnibus  tainen  suQiiit  qiiod 
halienl.  Qiioiiiain  illi  qui  non  siint  iii  tam  digna 
clariialc  adco  siinl  unita  dilectione  cum  majoribus, 
ut  liDC  quol  majores  liahenl,  isii  se  habere  repu- 
teiit.  Sic  ct  vos  in  hac  viia  debetis  facere,  ul  qiii 
niiniis  liahent  in  cliarisinaiibus  aliisqiie  doiiis,  ex 
unione  dilcdioiiis  rcputent  se  liahere  quod  loajorei 
liabenl,  qui  a,l  eorum  iilililafni  haben;.  ^oii  eiiiin 


Quod  ipse  prorsus  vult  eradicare,  dicens.  Sollicili  p  in  hac  re  dehet  alius  iiividere  alii,  neqiie  alius  alium 

•    .  •  I  II'    •  ^     1  .  ri         I    1  Ja-i     .•         1*  •!    i 


servare  unilaiem  spiiitus,  id  est  soUicite  poslpo 
nendo  onine  schisma  sfrvciis  quod  a  vobis  non  lia- 
betis,  scilicel  unitatem,  id  est  quod  vos  cstis  facli 
uniiii)  secundum  ndem,  et  alia  dona  servetis  quia 
uiiitas  illa  est  spiritus,  id  cst  a  Spiritu  sancto  vobis 
concessa,  et  ideo  non  est  negligenda,  .sed  studiose 
retinenda.  Quani  poleiilis  hoc  modo  servare,  vide- 
licel  iii  vinciilO  pacis,  id  est  pax  taliler  iiiter  vos 
hahiia,  ut  aliiis  non  inquielet  aliuin,  vinciat  vos  in 
simul  ct  congkitincl.  Ei  sitis  oinnes  ununi  corpus 
per  uiiiiatem  fidei  etconcordiam  lieet  diveisis  oiTi- 
ciis  videamini  dedili,  sicut  diversa  menibra  corpo- 
ris,  'et  sit  vobis  unus  spiritus,  id  est  una  mens  et 
voluiilas,  siciit  et  uii;im  remuiieraliniicm  vit;e  pe- 


despicere.  Et  ob  lioc  debclis  etiam  unilatein  servare 
quia  units  Dominus  omnibiis  voliis  esl  Cliristus,  qui 
vos  manu  niisit  cl  vivificavit.  Non  enim  habeiis 
plMres  doniiiios,  pro  quonim  diversis  voluntatibus 
vos  oporteat  discordare,  sed  uniim,  (|Ui  vobis  uni- 
talem  pr;Ecipil.  Uniias  enim  iion  habet  iii  se  coiitra- 
rieiaieni,  sicut  nec  Crealor.  Qiiod  aulem  ai)  iiniiaie 
separatur  ct  exlra  uniialem  esl,  jain  conlrarium  et 
dualilas.  Nam  Crealor  erat  qiiidem  unus,  sed  sia- 
lim  ut  creatura  successit,  coiitrarielas  processit. 
Servanda  csi  igitur  unitas,  ul  uni  Domino  serviiiur. 
Qiise  et  ideo  cuslodiri  dehet,  qiiia  una  fides  est.  Li- 
cet  enim  miusquisque  credentium  suam  fidera  ha- 
beal,  una  tamen  fides  dicilur.  Haec  enim  in  animo 


rennis  oiiines  speraiis.  El  hoc  est,  sicut  vocati  esiis  n  ciedenlis  est  ei  tantum  conspicua,  ciijus  est,  quara- 


a  Deo  in  una  spe  vocationis  vestrte,  id  est  iii  una 
exspectaiiune  supcriix  meicedis  ,  ad  qiiam  vocati 
cslis,  vel  ideo  servaic  debeiis  unilalem  spiriliis,  quia 
uiiuni  coipus  esl  de  qiio  vos  estis,  id  esl  Eccloaia 
qufe  csl  uiia  el  est  coipiis  Clirisii.  Uiium  coipus  se- 
cunduin  fidcm  ct  dileciioiiem  et  sacraineiiiorum 
perceplionem.  El  spirltus  Clirisii  qui  hoc  corpus 
ejus  vivillcal  esl  uiius.  .Muliis  cn!m  niembris.constjt 
uuura  corpus,  et  vegelal  oninia  mcmbra  unus  spi- 
ritiis.  Ecce  humano  fpirilu  quo  sum  ipse  hoiiio, 
membra  omnia  colligo  ei  vcgeio.  Iinpeio  omiiihus 
niembris  ut  nioveantur,  ii;teiulo  oculos  ad  viden- 
duni.  aures  ad  audiciiduni,  linguam  ad  loquendum, 
niaiius  ad  opcraiioncra  pedcs  ad  ainbulamlum.  Of- 


vis  sit  el  iii  aliis  non  ipsa,  sed  similis.  Non  eiiiin 
nuinero  esl  una,  scd  genere.  Propter  similitudinera 
tamen  e\  nulla  adversitaie  niagis  unain  dicimus 
es.^^e  quam  niulias.  Num  el  duos  homiiies  simillinios 
ciim  viiierimiis,  uiiam  facicm  dicimus,  ct  mirainur 
ainborum.  Iia  enira  dicitiir  eadein  credentium  fides 
una,  siciit  eadem  volenlium  voluntas  una,  cuin  et 
in  ipsis  qui  huc  idem  volunl,  sua  vohiiitas  sit  cui- 
que  conspicua;  alterius  autein  latcat,  quamvis  idcin 
velil.  Propter  hoc  eiiam  servaiida  est  unilas,  quia 
unum  est  baptisma.  Non  enira  potesl  iierari,  sed  a 
quocuuque  datiim  fuerit,  sive  a  bono,  sive  a  malo, 
sive  a  catliolico,  sivc  ab  ha;retico  juxla  morem  Ec- 
ctesia:  iii  nomine  sanct;.e  liinilatis,  sciiicet  Patrls  et 


im 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHJ 


12« 


Filii  et  Spiritus  sancti,  lantumdcm  valet  ad  i-.nuis-  A  aiiiraa  autcra  uiia  cst  quae  agit  omnia,  i«  manu  ut 


sioneni  peccalorum  et  aperlionem  regni  coeloruni. 
Sed  ideo  tenenda  esl  unitas,  quia  unus  est  Deus  io 
substantia  sua.  Non  cnim  est  muUiplex  subslanlia 
ejus,  sed  ijna  etsimplex.  Unde  et  Moyscs  :  <  Audi 
Isiael :  Dominus  Deus  tuus ,  Deus  iiiius  est  {Deut. 
vi). »  Non  potestesse  niajor,  non  potest  esse  miiior, 
non  poiest  numerari.  Vnus  est  i)eus,  creator  om- 
nium,  qui  et  unus  Pater  omninm  est,  paterno  afle- 
clu  diligens  omnia  et  gnbenians ;  el  ideo  ncmo  po- 
tcst  se  alieri  pr«ferrc.  Unus  dicitur  iste  Pater,  iii  co 
quod  unica  alleclionc  procurat  oinnia,  sicut  dulcis 
Pfiter.  Qui  est  super  vmnes,  id  est  praeccUit  omni- 
bus  creaturis,  ciyus  dignitas  nos  invitet;  et  per 
omnia  diffusus,  quia  ubique  est;  et  ideo  tioiendus, 


operetnr,  in  pede  ut  aiubulet,  in  aui'e  ul  audiat,  in 
oculo  iit  videai;  sic  sunt  eliam  diversq  dona  fidd- 
lium  taiiquam  membiorum,  ad  mensuram  proprianrt 
cuique  dislrihuta,  sed  una  est  Chrisii  gratia  quse 
distribuit.  Piopter  quod  nan  debcnt  alii aliis invidera 
ncc  alii  contia  alios  de  donis  snperbire,  quae  gralis 
dantur  a  Christo,  et  qu£  mensurat  iUe  et  modirieat, 
sicut  scit  singulis  expedire.  Nam  ad  hoc  i|ni  multum 
datur,  iit  per  jiunc  multi  piomoveanlur  aiii;  et  ad 
hoc  pari\m  aliis,  ut  iii  omnibus  erga  omnes  humi- 
lit.^^lcm  conscrvent.  £t  si  Chijstus  metitur  cuidam 
multum,  ut  raullis  aliis  prosil  qui  tantum  nnn  ba^ 
bent,  luiicnon  est  recium  carentes  invidere  haben-» 
tibus^  sed  potius  debeiit  reputare  se  hahere  quidquid 


cum  nusquam  possit  evitari;  et  in  omnibus  nobis  est  "  majores  liabent,  quia  ad  eorum  utililatem  bahent. 


per  gralJam,  qui  unitatem  servamus.  Per  omniH 
cnim  est  polentia  virtutis  suce,  ct  prudeotia  dispo- 
silionis  sux,  sed  in  nobis  gratia  lionitatis  suse.  Vel 
super  omnes  est  dominando  ct  regcndo,  et  e^t  per 
omnin,  subrainislrando  omnia  boiia  quae  habent,  et 
in  oranibus  nobis  collata  beneflcia  servando.  lllud 
per  quoj  est  ibi,  per  omnia,  ordinale  est,  ostendens 
quod  si  onxoia  nostra  discusserimus,  omnia  ordlno 
peiambulando  invcniemus  ab  eo  ministrale.  Gi  qula 
iKuiiibus  dominalur,  et  per  omnia  nostra  est  prfcier 
peccatum,  et  quia  nobis  illa  conscrvat,  ideo  soUiciti 
essc  debcmus,  ut  quemadmodum  ipse  est  unus,  ila 
et  nos  unum  siinus  et  unitalem  seraper  observe- 
rous. 

i  Uuicuique  autcm  nostrum  data  cst  gratia  se- 
I  cundum  mensuram  donationis  Cliiisti  {Rom.  %i\ ; 
(  i  Cor.  xii).  Propterqnod  dicit :  Ascendens  iii  al- 
i  tum,  captivaiu  du^it  captivitulem,  dedil  dona  ho^ 
I  luinibus  {Pidt.  Lxvii).  Quod  autem  asceudil, 
c  quid  est,  nisi  quia  et  descendit  primum  iii  infe- 
•  riores  partes  lerrae?  Qui  desceudit,  ipse  est  et  qui 

<  9scendit  super  omnes  coclos,  ul  adimplurel  oin- 
I  nia  {Joan,  iii).  Et  ipse  dodit  quosdam  qiiidem 

<  apostoios,  quosdam  autem  propliulas,  alios  vero 
f  cvangelislas,  alios  autcm  pastores  et  doclores  ad 
e  consumraationem  sanctorum  (/  Cor,  xii),  in  opus 

<  ministerii,  ia  ^dilicationem  corporis  Cliristi,  do- 

<  nec  occurraraus  omnes  in  unitaie  lidei  et  a"!!!- 


Nec  iUi  qni  habent,  debent  despiccro  nnn  babentes, 
cum  ad  hoe  babcaiit,  ut  non  babentibus  suhserviant. 
lV4  ergo  dobemus  io  variis  doiiig  qux  accipimus, 
servare  qnitiitein,  abraso  omni  scbismate.  Propier 
quod  probandum  qiiod  Chrislus  det  di?er$a  dona , 
<|icit  Spiritus  sanctus  in  Psalniista  :  «  Ascendeiis  in 
allum,  etc.  {Psal.  txvii).  i  Versa  tamen  ad  Chri» 
slum  locutiorie,  dicit.Psalroista  :  <  Ascendisti  in  aU 
tum,  caplivasti  caplivitatem,  aecepisti  dona  in  ho< 
miiubus  {ibid.).  »  Nec  moveal  quod  Apostolus  non 
ait ;  I  Accepisli  dona  in  buminibus;>  sei\,  dedil 
dana  kominibus,  Ille  quippe  auctoritate  apostolica 
secundum  hoc  locutus  est,  quod  Dqus  cum  Patre  est 
Filius.  Secundum  boc  enim  dedii  dona  hominibus 
niittens  eis  bpiritum  sancluro,  qui  spiritug  est  Pa- 
tris  ct  Filii.  Propliela  vero  secundum  illud,  quod 
idem  Christus  intelligitur  in  corpore  suo,  quod  est 
Ecclesia,  unde  ot  fideles  cuncti  raeinbra  ejus  sunt, 
dixil  eum  accepisse  dona  in  bominibus,  qiiia  ipse 
accipit,  quidquid  beneiicii  membris  impenditur  il' 
lius,  uiide  dicturus  est :  i  Quando  uui  ex  minimls 
raeis  fecistis,  mihi  fecistis  {Malih.  xxv).  »  Sed  vi- 
deamus  senlentiam :  Ascendens  in  allum  oceli  habila- 
culum  Christus,  captivam  duxit  eaplivitalem  ,  id 
est  corruptioiiem  nostrara  virtuie  su%  incorru- 
piionis  absorbuit ;  vcl  capiivam  duxit  captivila- 
feni  quia  vicit  niortem,  quse  capiivos  lenebat,  in  qui- 
bus  rcgnabat.  Vel  eos  qui  in  inrerno  tenebantur  ca- 


«  lionis  Filii  Dei  in  virum  perfectura,  in  mensuram  p  plivi,  qui  el  captivitatis  nomiiie  designari  possunt, 

duxit  secum  ad  regiiacaloruiii.Namsicutmilitiacura 
dicitiir,  intelligiintiir  qiii  inilitant,  sic  appellatione 
captivlintis  inlelligiinlur,  qui  in  inferni  clauslris  de- 
linebaiitur  capti.  In  hac  qiioque  vifa  multi  tcne- 
bantur  a  diabolo  c.tptivi  in  pcccalis,  qiii  et  capiivi- 
tas  similiier  appellaiiiur,  sed  eos  Chrinnis  felicitcr 
tapiivavit.  Ciirenim  iion  slt  capiivitas  felix,  si  et  ad 
bonum  homiiies  possnnt  capi  ?  Unde  Petro  diciiim 
est :  «  Ex  hoc  j.iin  hnmines  eris  cafiiens  {Luc.  \).  > 
Captivati  ei-go  sunl,  qiiia  capli;  '■t  capii,  qiiia  sub- 
jiigati,  id  cst  sub  ieve  Chrlsli  jiigum  missi.  Sed  boc 
considcrandtim,  quia  c.ipiivi  et  terrigcnw,  patriam 
nosiram  a-.stimali.imus  hoc  exsilium.  Sed  duin  a 
Cbrisio  ducimur  ad  regnum  caelornm,  nintirum  ca. 


<  SBtatis  plcniludinis  Cbristi,  ut  jain  non  simiis  par- 

<  vuU  fluciuantes,  et  ciicumfcramur  omiii  vento 

<  doctrin%  in  nequitia  bominum,  iu  astutia  ad  cir- 
«  cumventionem  erroris.  > 

Nos  quidem  omnes  sumuB  iinura  corpus,  et  uni- 
latcm  scrvare  dcbemiis,  sed  non  omnos  .Tequalitcp 
dona  cicleslis  grati*  percepimus,  nam  uaicuique 
nostrum  dala  m  gratia  aecundum  mensuram  dona- 
tioni»  CkrisH.  Nam  aliud  donum  grati%  habet  iste, 
iiliud  ille ;  et  quotl  liabet  ille,  iion  habet  isle,  Mensu> 
ra  ista  est  ot  divisio  qii.^edam  donorum,  et  coiicordia 
ibi  muiiii  corpus  facit.  Nam  sicut  in  nostro  corpore 
aliud  accipit  manus  ut  uperelur,  aliud  ociiliis  ui  vi- 
tleat,  aliud  auris  u(  audiat,  aliud  pes  ut  urobulel ; 


1S15 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  -  LN  EPIST,  AD  EPIIES. 


1246 


plivKas   nosira  heata  capliva  ilocilur  ub  iUo.  Hia  A  niuium  cieclorum  c\  angelis  et  tiominibus,  aJiirrplet 


itaquc  moJis  capti\avit  capiivaiaui,  asccndens  pro- 
pria  virtute  et  voluiitate  in  aliuiii,  noii  sustentatus 
ausilio  cujusquam  alteiius.  Deiiii  vero  dona  bomi- 
nibus,  qiiia  inisso  desupor  Spiritu  alli  sormonom  sa- 
pieatix,  alii  gratiam  virluluni,  alii  gratiam  curatio- 
nuiii,  alii  geiicra  linguaruni,  aiii  intcrpretatioiiem 
sermoninn  tribult  (/  Cor,  xii).  Non  enini  singuti 
quique  iiat)ent  omnia,  sed  lii  illa,  aiii  alia,  siout  et 
supra  (lictuiii  est,  quamvis  ipsura  donum  a  quo  gni- 
cuiqiiQ  propria  dividuntur,  omnes  tiabeant,  id  est 
spiriium.  ista  pars  scientix  qua  dicitur,  dcdit  dona 
Iwmiiiibus,  valet  ad  osleiidenduni  quod  Cliristus  sc- 
cuiidum  mensurani  dedii  uiiicuique  nosirum,  gra- 
liam.  Cxtera  vero  dixit,  ut  scieiitia  magis  patescc- 


omnia.  Yei  omnia  regna  mundi  adiniplevit  siio  culta. 
Et  iitumniaadiDiplerei,  dedil  ipse  nobis  ad  crudilio- 
neniquatuor  regentium  ordines,  scilicet ^ausrfam  qui- 
riem M8e,ayo«fo/ossicutPclrum  etAndrxam  {Joan.  i), 
c-Elerosque  l.ites,  qtii  oninibus  aliis  majorcs  erant, 
habenles  oflTicium  praeJicatioiiis,  ct  per  se  Iradeiitcs 
atiis,  quorura  nunc  locum  apostolicura,  ei  priraatcs, 
et  arcliiepiscopi  tenent  iii  Ecclesia.  Quosdam  autm 
dedil  esse  proplietas,  qui  ventura  prajdicereul  etiain 
sub  Novo  Testamenlo,  sicut  Agahura  sibique  siiniles 
{Aet.  xi).  Quorum  tocuin  nu\io  teiient,  qui  Scriptu- 
las  inlerprelando,  prainunliant  per  eas  ca;teris  fu- 
tura  jusiorum  gaiidia  matoruinque  supplicia ;  a/i«s 
vfio  dedit  evan>]eiiJas,  sicui  Lucam  ei  ca^lcrtis,  qui 


ret.  Asccndisse  dixil  eum  proptiela.  Sed  quid  est  '^  Evangolium   ad  poslcros  scriplum   transmiseruiit. 


quod  asoendisse  diclus  est,  nisi  quia  cl  anlea  de- 
seendorat?  Yerbum  eiiimquod  in  principio  orat  Deus 
apud  Deum  (Jvan.  i),  quo  ascende<'et,  vel  quomodo 
ascendere  possat,  iiisi  prius  descendisset?  Erat  onim 
8  iper  orania,  vel  potius  erat  uhique.  Sed  desceudit 
quando  formam  servi  accepit  {Philip.  ii),  Descendit 
)n  partes  terrie  (qu<e  sunt  aerex)  inferiores  ut  Inter 
homines  conversarctur.  Divinitate  descendit  ad  noa, 
scd  humanilate  quam  assumpsit,  ascendil  ad  coelos. 
Et  hoe  esC  quod  eum  Apostolus  descendisse  prubat 
per  hoc  quod  dictiis  ost  asceudlsso  dicens ;  Quod 
outem  aicendii,  quid  eit  nisi  quia  el  descendit  pri'- 
mum  in  inferiores  partes  lerrm  ?  id  est  quoraodo  vel 


vel  etiain  qui  Evmgelium  piaHlirabant,  et  ftflicium 
niinistrandi  paupcrihus  tiabcbaiU,  ul  septem  diacuni 
suli  apostolis  {Act.  vi).  Uuuiuque  cuim  victura  prae- 
bebant,  et  spirituatera  ct  corporalem.  Siraititcr  ad- 
huc  deberent  agere  onuies  di.icoiii.  Iiide  est  ^iiam 
quod  hodie  inissa  lcguui  cvangeliuiu,  Aliog  autem 
dedit  puniores  (t  dociores,  sicut  episcopos  vel  pre- 
sbyteros.  Pastores  cnim  ei  doctores  unnra  regeutium 
ordincm  intelligimus,  quia  gregom  Dei  ipse  veraciter 
pascit  qui  doect.  Et  ideo  non  dicitur  disliucle,  alios 
aulera  pastores,  alios  vcro  doclores,  sed  dieitur  con- 
juiiolc,  alios  autem  pastarei  et  doctores,  ui  intelUr 
gcrant  huuin  oUicium  esse  suam  docirinara,  Unde  et 


qaare  dicturo  cst  quod  asceodit,  nisi  respoctu  prxee-  C  I^''  P^^^pli^tam  Pcus  propusit;  t  Dabo  vobis  paslo- 


dentis  descensionis?  Possunt  inferiores  partcs  tepi-* 
intelligi  loca  inferorum,  in  quibus  tenebaiitur  saii» 
eti.  Et  iltuc  secundum  animara  descendit  Cbristus, 
uon  niinam  vcl  prsecipitium  seu  vlolentiam  passus, 
sed  spontanea  voluntato  mieertus,  descendit  in  iltas 
inferiores  partes  terrae,  ut  inde  suos  omiies  potenter 
educeret.  Primum  quidem  illuc  descendit,  ae  dcinde 
restimpto  corpore  ascendit  Jn  coelum.  Et  ne  videre- 
tur  alicui  quod  alia  persona  esset  ascendens,  el  alia 
descendens,  addit :  Qui  descendit  secuudum  divini- 
tatem,  accipiendo  bumanilatem,  et  qui  ascendil  se- 
cundum  humanitatera,  quo  nunquara  prius  fucrat 
humanitus  ipse  esl  una  et  eadem  persona.  Ascendit 
non  sotum  super  omnes  cmloi  malcriates,  sed  et  su- 


resjuxla  cor  lueum,  ei  pascent  vos  scientia  et  do- 
ctriiia  {Jer,  iii).  i  Si  quid  tamen  diflerentiae  in  his 
duobus  esse  polest,  paslores  dici  videntur  respeciu 
ovium,  id  est  aimpticium  et  hebeluin ;  doclores  au- 
lcra  respectu  eorum,  qui  jam  sual  eruditi  et  ralio- 
liabiliter  iiilelligere  cceperun^.  Omiiibus  istis  dedit 
Christus  haec  varia  doua  ad  inslructioneni  Ecctesi*. 
Unde  ni(tlus  eorum  de  acccpiis  doui^  superbiredehet 
coutra  eos  qui  non  habent,  vet  se  »b  eia  sciiidere, 
sed  poiius  satuii  eorum  servjre.  Nec  ininores  dehent 
cis  iiividere,  scd  eos  ut  patres  vcnerari  oiditigero; 
boseiiim  dedil  Salvalor  ad  consummalionem  ianel^ 
rum,  id  est  ad  hoc  ut  eos  qui  jam  sancii  suiit,  con- 
summept  et  perhtiant  in  gantiitaie,  scitic^Jt,  ut  eos 


per  omnes  ccBtesliuin  virtutum  ordines,  superaos  P  qui  sancli  suut  seeundum  rcraissionen)  peccatorura 


loco  et  dignitate  omnem  creaturam,  ut  adimpleret 
omnia  qu.^e  de  eo  hierant  prophelata.  Noudura  enim 
de  eo  fuerant  adiinpteta,  quando  itle  necdura  juxta 
humanitaiem  in  dextera  patcrnx  glori»  con?8<iebat 
rognansin  «lernum.  Vel  omnia  donis  suis  adimple- 
vit  ascciidens,  ul  ctiam  angetice  cre.Tlurae,  qu*  ante 
erant  iiupletae  adimplerentnr,  id  est  promotionciu 
quamdam  accipercni.  Nam  non  soluiu  hoinines,  sed 
etiam  angcli  promoti  suiit  asceirsione  ejus.  Vet  om- 
iiia  adimplevii,  iil  est  rationalem  creatuiaui  perfecte 
ad  intpgrum  implevit,  hoc  esl  huinanum  geniis  et 
numerum  ansietorum.  Nam  in  rcslaurationehoininis 
siippleliir  numerus  angeloiiini,  qiii  diminutus  erat 
«■asu  reprohoruQi  spiriiuuni.  Sicqiie  complendo  nu- 


el  innocenliam  a!qu8  bonorum  jperum  inclioationera 
piQinoveant  et  consummeiit  secundum  augmeuluro 
virtulis  ct  perieverautiara,  et  dedil  eos  in  opus  mi- 
niiierii,  ut  unusquisque  ptene  possit  faceje  opus 
nilnislralionis  sibi  crediUe.  Si  eiiiiu  unus  faceret 
vnmia,  non  perfecte  ageret  singula,  Ideo  unusquis- 
que  opus  ministerii  cui  deditus  esset,  acccpit.  Et  quo 
tcndit  hoc  ministeriura  uuiuscujusqiie  eoruiii  ?  /» 
a:difiruiioncm  corporis  Cliristi,  id  cst  iii  hoc  ut  tor- 
piis  Clirisii  quod  esl  Ecclesia,  a;rti(icetui',  sive  in  vir- 
tutibus,  sive  in  conversione  infidcliuni  ad  lidem. 
II.TC  est  enim  doinus  qus,  sicut  Psalinus  caiiil  {Psal. 
r.xxvi),  aidificatiir  postcapiivitatem;  quoniam  de  illis 
qui  adiabolo  tenebanlur  captivi,  sedificatur  Erclesia, 


1217 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHl 


iiii 


qiiae  o.t  ilomtis  ct  corpus  Christi  est.  Tales  praelatos  A  perfecius  cui  iiihil  desit,  ei  nihil  post  addenduni  sit 


deilil  Chi  istus  Eccle&ix.el  landiu  dabit,  donec  occuv- 
ramus  oinnes,  id  esl  donec  omiu>s  qui  modo  sumus 
in  uiia  et  non  discrepanii  flJe,  et  iii  uiia  et  non  di- 
screpanli  a^'nitione  Filii  Dci,  occurramus  noliis  in- 
vicem  iii  dij  judicii  de  diversis  mundi  partihus,  vel 
ipsi  Christo,  <|iiasi  desiderio  currenles  ad  gaiidium, 
iii  1'irMW  perfeiiuin,  ut  unasquisque  sit  vir  perfe,- 
ctus,  quia  sive  dauilus  niodo  sil  aliquls,  sive  caecus, 
sive  quoliLel  menibro  careat,  in  lesurieclioiie  per- 
feciionem  oiniiinm  meiuliroruni  liabcbit;  et  in  men- 
iurain  (elalis  pleniludinis  Clirisli,  id  csl  iiL  nec  inrra, 
nec  ullra  juvenitem  formara  resiirgamus,  sed  in 
seiate  et  roLore,  ad  qu;e  Chrislum  liic  pei  venisse 
cognovinius,  id  est  i:i    ea    mela  xtaiis,  iisqiie   ad 


in  nuinero  vcl  viribu.?.  Et  hoc  erit,  quando  occur- 
remus  in  mensuram  reiatis  plenitiidinis  Chrisli,  ij 
est  quando  xtas  mcnsurala  a  Chrisln,  crit  plena. 
Mensura  erit  plena,  qnando  Chrislus  ipse  in  corpore 
suo  plenus  crit,  omnes  haliens  qni  iiiinc  pcr  sin- 
giilos  crescit,  et  omnes  in  eo  iminorlales  et  beati 
erunt.  Et  uliia  non  erit  necessaria  prslatio,  ncque 
durabil  amplius,  qux  modo  necesse  est  ut  perma- 
neal  usque  ad  illum  terminum.  Et  iJeo  non  est  gra- 
viter  ferenda,  qiise  cilo  transibit.  Ob  hoc  autein  in 
virum  perfeclum  cccurremus,  qiiia  mai:emus  i;i  «iii- 
tate  fidfi,  id  est  unnm  non  variam  fldem  habeinus 
de  Filio  Dei  ;  etquia  manemus  iii  unilale  acinitiouit 
Filii  Dei,  id  estqiiia  agnoscimiis,  id  est  intclligimus 


qiiani  natiiraliter  crescil  liorao,  et  ultra  quain  iiiliil  "  idein  de  Filio  Oei.  lloc  csl  dicere,  quia  credimus  et 


cinalural.teraccrcscit,  in  qua  et  salvalor  habuit  ple- 
nitudiimin  annorum  el  corporis,  cuni  de  huc  mundo 
transiret.  Non  ait  mensuram  corporis  vel  inensiirain 
Stalui;e,  sed  mensuram  aelatis  pleniluJinis  Clirisli. 
Neque  enim  fas  esl  dicere,  cuin  resurrcclionls  om- 
nium  i^jmpiis  adveiierit,  accessurain  co  pori  alicnjus 
eain  maghi  udiiiem  quaiii  noii  habiiii.  Si  auiem  di- 
neriinus  ad  Doiniiiici  co:poris  inodnra  eliain  qiio- 
mmcuiKiiie  inajora  toipora  ledigenda,  peribit  de 
taultorum  corporibus  pluriniiim,  cum  ipse  nec  ca- 
pdluin  p.;riluruiu  esse  promiserit  (Ltic.  xxi).  Restat 
ergo  ul  suam  rccipiat  quisque  mensuram,  quam  vel 
habiiit  in  juvenlulc,  eiiam  si  senesLobiil;  vel  fuerat 
habiiuriis,  si  est  aiile  dLfuiu-lus.  Vel  ilu:  Pradalos 
dedii  Chrisliis  iii  Ecclcsia,  qui  sibi  ulii  aliis  succe- 
deiilibus  perdurent,  donec  occurrainus  omiics  in  vi- 
rum  perfecluiii,  id  est  doiiec  ila  conveiiiamiis  et 
conjungainnr  onnies  secundiim  charitalcm,  iit  simus 
vir  perfectus.  Pei  feclus  vir  dititur,  quaiido  jain  iiul- 
lum  iiieinbioruin  siiorum  crcscit  secunduiii  quaiiti- 
taiein.  Non  est  eiiim  perfectus,  doiicc  liabet  ubi 
crescai.  SicEcclesia  luiic  erit  iii  staiii  peifccio,  ciim 
jain  iiullum  niembrorum  suo.^um  per  successionein 
poteril  excrescerc.  Cnscit  eiiiiii  (luolidic  niaiius, 
qiiando  uno  moriuo,  qui  iieccssaria  ininislrabal  fra- 
Iribus,  siicccdit  aliiis  hoc  iileni  faciens,  et  sic  de 
ca;tcris  membris.  Sed  pustquam  nuinerus  electiTum 
complctus  fuoril  tiiiic  istiid  siiccessionis  cremenlum 


iiiielligimus  idem  dc  Filio  Dei.  llli  enim  non  occui- 
rent  iii  viruin  perfectum,  qiii  idem  non  cmlunl  iu 
Ecclesia,  el  idein  non  inieliigunt.  !1II  vero  non  ten- 
dunt  ad  i.lein  intelligerc,  qui  schisina  volunt  in  Ec- 
clesia  facere.  Vel  Chrisio,  sicut  supradiclura  cst, 
occurremus  venienli  ad  jiidiciuin,  et  gaudentes  eum 
excipieinus ;  nos  dico  qui  nunc  sumus  in  unitate 
fldei,  id  esi  qui  lenenius  uiiain  liJem  trinilalis  et 
iiiiilatis  diviiiic,  qui  siiraus  in  unitaie  agnilionis  Filii 
Dei,  id  esl  qui  iinam  et  concordem  in  lide  tencmus 
agniiioncm  Filii  Dei,  credeiiies  ciim  incarnatuiu  et 
passum  ac  lesusciiatura  ct  exaltaium.  Ad  hou  cnim 
nubis  dali  suiit  prxlaii,  uijainposl  lcinpus  grati<e, 
post  acccpliunem  spiritualis  doclrins  non  simus  par- 
vuli  sensibus,  scd  provecti  in  sapienlia  ;  e>  nc^i  simus 
nucluantes,  id  est  liiiitianles  nostradebililatein  nonis 
opci  ibus,  seu  diibitaiites  iii  iiJc  ;  non  simus  Ouclu- 
aiiles  inter  undas  leiilatioiium,  sicntnavis  tempestali 
cxposita,  sed  rirmi  et  immobiles,  el  ut  noii  circuiu- 
feramur,  id  cst  non  in  gyrum  erroris  ferainiir  omni 
venlo  doclrinar,  id  csl  onini  flalu  inaiiis  doginalis. 
Doclrina  eniin  pravorum  ct  ha^reticoruiri,  est  quasi 
vcnlus  tempestalis  aul  turbitiis,  quia  siaium  nientis 
evcriii,  el  in  veniginem  errorum  ducil,  alque  levis 
est  et  vana,  non  habens  poiidus  vcriiaiis,  ideoque 
pruJeiiter  cavcnda  csl.  Doctriiue  dico,  raaneniis  in 
nequilia  hominum,  qiioniam  nequitia  horainum  est 
sedes  perversae  docirinoe.  Nain  h;eresis  non  esl  nisi 


cessabit,  quoniam  tunc  crimiis   vir   perfcctiis,  quia  j)  in  aninia  subdita  peccalis,  quia  peccala  commissa, 


nulluin  menibroruin  jani  cresceiidi  tocum  habcbit, 
qnuiiiam  coinpiclus  erit  nuincrus  oiniiiuin.  Dunec 
occurrainus  in  virum  pcifecium,  id  est  doiiec  Eccle- 
sia  clficiatur  vir  perfeclii'., ;  lioc  esl,  quaiido  oiiiiie 
r.ienibruiii  Ecclesiie  suain  quaiiliiatein  haliebii.  Oc- 
curranius  oiniies.  ct  ita  occurranuis,  ut  nullum 
nienibrum  remaiicat  quod  snain  quanliiatem  non 
recipial.  Per  hoc  quod  dicit,  occurramus,  et  non, 
toiiveiiiainus,  osteiulit  qiioil  imilluin  criinus  proiii 
et  prompli  ad  ipsam  dilcclioneni.  Currere  cnim  nia- 
jorcin  vclocitatcm  noial,  qiiain  venire.  Hoc  toliim 
tale  cst :  Taiidiu  dabit  doctores  et  pastorcs,  quandiu 
efil  necessariura,  ij  cst  do.roc  Ecclesia  elUciatur  viy 


sunl  causx  ut  Dcus  pennillat  eos  corruere  in  bara- 
tlinim  haeresis.  Quse  scduelionis  docirina  maiiet 
eliain  in  astulia.  .\slutia  denolatur,  si  dici  poiest, 
dolusa  scienlia,  qiioiiiam  in  ca  manct  doctrina  hx- 
resis,  quia  ipsius  causacst  et  susicntaculum.  Astu- 
tia  dico,  tcndcnte  ad  circumveniionein  erroris,  id  est 
ad  hoc  studente  ut  circumveniat  incaulus  et  ducai 
iii  errorem.  Nam  per  dulosilatis  ct  astutix  fraiidcin 
solent  liaiieiici  mulius  dctiperc.  Sed  ab  his  luti  su- 
mus  per  doclrinain  veriialis,  quain  praulicant  prae- 
lati  Ecclesi;e.  Aposloti  eiiim  ct  propbeta;  Novi  Te- 
slamcnli  qui  exponuiit  Stripluras,  rcddiiut  nos  non 
parviilos,  sed  forics  ad  iinclligeiiduni.  Per  evaiigcli- 
Klasqui  EYaoseliuin  prxUicanleilicimui-nonAucluau- 


1249  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAU 

les  in  fidc ,  scfl  oci[i.  Pcr  paslores  ct  iloclores  fii  A 
ut   non   circiimfeiamnr  onini  vcntu   iloctriiisc,  sed 
conslantes  sinius  in  fide  ct  proposilo  religionis  iio- 
fctrx. 

I  'Veritalcni  autcm  facicntcs,  in  cnarilale  cresca- 
«  mus  in  illa  pcr  oinnia ,  qiii  est  capiit  Clirisius  : 
I  ex  quo  totuni  corpiis  conipactuin  tt  connexum 
«  per  onineni  juncltiiam  sulniiinislratioiiis,  secnn- 
«  duni  operatioiiem  in  niensnram  niiiuscujusque 
«  membri,  augmentiini  corpoiis  facit  in  lEdificalio- 
«  nem  sui  ii)  cliarilatc.  > 

Non  circuiiifeianuir  omiii  venlo  doctriiire  scd  /"«- 
cientesventutem,  id  cst  vcrani  argumeiitalioneni  con- 
tra  astutiam  illorum.id  cst  ad  invenliones  veras  et 

(irmas  et  rationaliiles  coiilra  illos  tiui  lucresiin  vo- 

D 

!unl  indutere,  fmcomiis  in  illu  per  ointiia  qux  lia  ■ 

Ifemns,  id  est  in  oniniliiis  qu;«  ja.n  perccpinius,  sci- 
Kcel  in  innocenli.i,  liumiliiatj,  patientia  cl  CiClcris 
^irtutibus  angmenlciiiur,  el  liocfial  iu  cltaritate.  Vel 
faciamus  veritalcm,  id  est  liene  opcreinur  secundum 
doctrinam  mandatorum  Dei,  de  qnibus  dicitiir  : 
<  Omnia  niandata  lua  verilas  {Psal.  cxviii),  >  ct  lioc 
non  in  hypocrisi  vel  in  timorc  faciamiis ,  sed  clari- 
tale  ut  sola  claritas  nos  faciat  lisec  agcre.  Et  ila 
crescamus  ac  prolicianius  per  omiiia,  l.oiia  qux  lia- 
bemns,  lam  scnsuum  mentis  qiiain  etoperum  bono- 
rum  atque  verboium,  in  illo  qui  est  capttt  noslriini, 
id  c.sl  providens  nobis  el  regens  nos.  Et  qiiis  est 
ille?  Chiisiiis,  idest  rex  noster,  sive  pontirex.  Et  in 
isto  atque  snb  islo  capite  deberniis  semper  croscere  q 
et  augmentariperomiiia,  ut  sequaiiinr  eum  ul  mcm- 
bra  caput,  et  in  eo  maneamus  qiii  sc  iiobis  liabila- 
culnm  dedit,  dicens  :  «  Manete  in  nic  [Joan.  xv).  i 
Deliinc  Apostolus  mctaplioram  capilis  el  meinbro- 
rum  pruseqnitur,  osiendens  qund  nnllns  fidelinin  in 
arH]uo  bono  possit  crcsccre,  nisi  adlneicat  capili 
Clirislo  sicutet  in  liumano  cor;  ore  si  mcmlirnin 
aliqiiod  a  capite  siio  abselndilnr,  jam  non  crescit 
sed  marcescit.  Et  hoc  est  :  Ex  qiio  capile  Chrisio  fit 
quod  tolum  corpiis,  id  est  tnla  Ecclesia  secundum 
omnia  est  compactuni,  id  esl  conjiinciiim  unanimi- 
tate  fidei,  el  connexmn  vinculis  charitatis.  Et  ita  est 
ex  fide  compactiim  et  charitate  conncxum,  quud  si 
eainus  per  omnem  juncturam  membrorum,  inveiiie- 
mus  ibi  esse  omne,  scilicet  quia  pes  conjunctus  esl  D 
iion  solum  cruri,  scd  eliam  nianui  el  capiti,  et  cx- 
teris  omnibus  membris.  El  sic  invenitur  ibi  omiiis 
junciura,  quia  el  innctiira  pedis  ad  crus,  et  criiris 
ad  manum  et  caput,  et  iia  in  csetcris.  QuiB  jiinclura 
est  suttH)»i)5(ra(io«i.'i  quia  pr;ecedeiitibuseleciis  stib- 
ministrantnratqne  sibi  sttbjunguiitiir  per  onicia  sa- 
cerdoium  ii,  qui  fitint  Ecclesiae  metnbra.  Submini- 
strationis  dico,  digiie  exislenlis  sccundum  operatio- 
nem,  quia  illc  digne  subnexus  est  prsecedentibns 
Ecclesix  membris,  qui  bona  qux  potest  operatur. 
Et  lixc  operatio  est  in  mensuram  utiiuscujusque  tnem- 
bri,  quia  nnusquLsquejuxta  modum  suum  operalur 
boiw,  et  per  bsec  ciescilusqoead  nieiisuram  quan- 
titaiis-su».  Unusquisque  eniin   secuodum  ea  quse 


LI.  —  IN  EPI5T.  AD  EPHES.  I2S0 

operatur,  inagnus  aut  parviis  dicilur.  Vcl  jtinrliira 
li;cc  est  siihniinistralioiiis,  id  cst  ail  boc  ut  alins 
sobininistietiir  alii.  Ad  liocenim  snntjiiiicti  iii  Ec- 
clcsia  lido  el  cliaiitale,  ut  sicut  in  nostro  corpore 
octili  providentpedibns;  sic  illi  qni  iii  Ecclesise  cor- 
pore  sur.t  oculi,  provideaiit  illis  qiii  sunt  pcdcs,  et 
sic  ca^tera  niembra  vicissim  faciant.  Qii;c  sulimiiii- 
stralio  seiundum  operationcm  fil,  ut  ministrel  arnts 
alii  secunduni  ca  quse  opcrari  potcsi,  id  csl  iii  tan- 
tum  sul;servial,  iii  qiiantum  valct  opeiaii.  Illi  au- 
tem  reciisanl  iii  Ecclesia  miiiisirare  vcl  niinistraii, 
qiiia  schisina  volunt  faccie.  El  qiiid  est  alittd  in  Ec- 
ciesia  schisma  facerc,  quam  dissolvere  qund  Cliri- 
6tus  compcgit  ct  coniicxuit?  II;vc  aiilcin  opciaiio  fit 
in  nieiisiiiam  uniusciijiipf|ue  nicinbri,  id  cst  secun- 
diiin  quod  tiiiumqiiudqiie  nicmbruin  polcst  operari. 
El  ita  corpus  isSud  coinpaciiini  ct  com.cxiiin,  dum 
mcinbris  mcmbra  siibministiaiit  vcl  suimiinistran- 
lur,  facit  aiigmcnliim  coipoiis,  id  cst  siii  ipsius,  id 
est  augincnlat  illos  in  virtutibiis  et  numero,  quae 
jam  sunt  corpiis.  Et  lioc  facit  (k  ccdificationetn  sui, 
id  cst  nt  so  xdificel,  cl  se  tcmplum  Dei  construat, 
ponens  scinper  in  aiiificio  stii  qiioscuiiqne  potest 
converlcre.  Et  lioc  totiiin  facit  in  charitatc,  qiiia  pro- 
pter  solam  cliaritateni  ponit  illos  in  ledificio  Dci  et 
in  cliaiitatft  docet  permaiiere  et  operari.  Econtr.T  ' ) 
autem  faciunt  qiii  scbisina  geneiant,  et  boc  sacinrfl 
corpus  miniiere  conantur.  et  «dificiiim  ccelcslc  de- 
struere.  Aliler  quoqne  poiest  intclligi  qiiod  diclum 
est.  in  mcnstirain  uniiiscttjusr|ue  rnembri  augtnea- 
tum  co  poris  facit.  Augmeniatnr  eiiim  coipus  Eccle- 
sise  proficicndo  in  mcnsuram  uniiiscujn:-.iue  mcm- 
Lri,  iil  uiiumquodque  membrnin  in  qnaiiium  cie- 
scerc  debet,  in  lanlum  crescat  per  successionem, 
Cresciini  ociili  in  hoc  coipore,  dum  unn  doctore 
moiluo,  crescit  et  succedil  ci  alius.  Non  lanien  di- 
cuiitur  divisi  otuli,  quia  tion  cfficiuntnr  plurcs,  seJ 
attgmetilaiitiir.  Uiinsenim  scmpcr  episcopns  in  ci- 
vitale  pi;ecst,  et  non  plures.  Et  ita  de  cctcris 
seiilieuduin.  Ciim  aiilem  ista  siiccessio  el  aedificatio 
peracla  fnerit,  lunc  coinpleia  erit  inensura  aelatis 
pleniludiiiis  Christi. 

«  Hoc  igiiur  dico  et  testificor  in  Domino  [Eom.  i) 
«  ut  jain  non  ambitletis  sicnt  ct  gentes  ambiilant 
«.  in  vanitate  sensus  siii,  tenebris  olisciiratum  lial  en- 
«  tes  intclleciiim,  alienali  a  vita  Dei  per  igiioran- 
«  tiam,  qitse  cst  in  illis  propter  csecitaiem  cor.lis 
I  ipsnriini;  qni  desperantes  senietipscis  tradi;!eriint 
«  impiidicitise,  incperatioiioin  immuiidi!i;Honinis  in 
«  avaritiani.  > 

Adinonel  ut  cavcantabanliqua  consneludine  gcii- 
liliiatis.  Quasi  dicat  :  Quandoquidem  lanti  capi.is 
mcnibra  eslis  effecti,  iijitur  hoc  dico  el  sua  !co  \o- 
bis,  iil  ultra  non  \ivalis  more  illorum,  qtii  ad  hoc 
capiit  non  pertinent.  Non  obsecro  niinc  ut  siip -rius, 
sed  dico,  id  est  doceo  el  auctoritato  mea  veiereni 
nequitiain  inhibeo  ei  testificor,  id  csi  testcm  ine  hii- 
jus  rei  facio  in  Domino,  id  est  in  conlirraatione  ve- 
ritatis  Domini  el  sequilatis  ejus,  vel  lestilicor  in  Do- 


1251  HEnVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHl  1262 

iniiio.idest  sub  tcstimonioDoiniiiiassero.  Hoc  sci- A  <  est    vcritas   iii  Jisu.    Deponile  vos    sccunduDi 


liret  dico,  ut  jam  post  coiiveisionein  \estram  non 
ambuklis  sicut  olim  ambulaslis,  id  est  non  opere- 
luiuisicut  prius  operabamini,  sicttl  et  gcnles  quae 
iiunc  sunt,  amliulant  cuntes  in  vanilale  scnsus  swi, 
id  est  habenles  sensum  \anitale  plenuni,  quia  noii 
cogitat  niens  eorum  nisi  de  transitoriis  qu.-e  sunt  va- 
niias,  ut  scriptura  cst  :  c  Vanitas  vanilatum  et  om- 
nia  vanilas  {Eccle.  i).  >  Quia  ergo  niliil  sapiunt  et 
niliil  ajipelHnl  nisi  caduca  et  tenipoiaiia,  ambulare 
dicunlur  iii  vaiiitalc  sensus.  El  iiaturalem  iiileile- 
ctum  ralionis  iiabcnt  obscuralura  et  hebetalum  te- 
nebris  peccalorum  ;  et  ideo  minusmirura  de  illis  est 
si  ambulant  in  vaiiitale,  quam  dc  vobis,  qui  estis 
illuminali,  el  inlernse  lueis  ladiis  illustrati.  Praeter- 


I  pristinam  conversationem  vetercm  horaineni  qul, 
I  corrumpitur  secundum  dcsideria  erroris  (Cd- 
c  loss.  iii).  > 

Gentes  quK  excsecalx  sunt,  ambulant  in  hujus- 
raodi  operibns;  sed  vos  non  debetis  taliter  atnbu- 
lare,  quia  non  iia  ilidicistis  Cltrisium,  id  est  non  ita 
percepistis  a  pnedicatoribus  iioliliam  Christi  et  do- 
ctrinoe  ejus,  ut  in  ea,  sicut  gciites  in  erroribus  lur- 
piier  ambulant,  aminilelis.  Didicistis  dico,  scd  la- 
men  liac  condilione,  si  illum  audislis,  id  est  sipraj- 
dicationera  quse  de  eo  fit,  inicllexistis,  vel  eum  in- 
terius  loquentem  audistis.  Loquitur  enira  Christus 
hoinini,  cum  rationem  ejus  intrinsecus  illuminat  el 
excitat.  Ilonio  Vero  audil,  cum  intelligit  ad  quid  ra- 


ita  enim  peccata  sic  obscuraverunt  iiitelleclum  nien-  "  tio  ejus  excitctur,  ct  facit  quod  sibi  divinitus  suade- 


lis  coruin,  ul  iion  possit  exercere  vim  propriam,  id 
est  vim  discrclioiiis.  Et  <|uia  ambulant  in  Minitate 
sensus,  idco  sunt  ulienati  a  vila  Dei,  id  cst  a  vita 
qua:  in  Deo  est,  a  vita  qox  Dcus,  id  est  separati  a 
Deoqui  est  vila  animac,  et  cui  adh«evere  vita  est. 
Nam  sicut  vita  corporis  huniani  aniina  est,  sicvita 
anirase  Dcus  est.  Ycl  secundum  alios  codices,  alic- 
nati  suril  a  via  Doi,  quia  scilicet  iiuni|uam  ambulant 
in  ea.  El  quod  alienali  sunt  a  vila  vcl  a  via  Dei,  hoc 
fit  yer  ignoruniiani  qum  esl  in  illis  pcrmaneus.  Igno- 
ranl  enim  gloriam  vita:  coclcsiis  cl  viam  justiliae, 
qux  ducit  ad  illam ;  ideoque  alieni  remanent  utrius- 
qiieet  illa  ignorantia  locum  in  eis  liahct  propler  cx- 
citalem  cordisipsorum,  quin  au  aspcctnin  veri  hinii- 
nis  oculos  cordis  aperlos  non  habcnt,  quuS  cvange- 
licx  prxdicationi  clauserunl,  ideoque  jiire  cxeati 
sunt.  Anima  enim  recedens  a  lucc  justitise,  quanlo 
magis  quxrit  quod  contra  jiisliliain  inveniat,  taiito 
plus  rcpellitur  a  lumine  veritalis,  cl  in  tenebrosadc- 
niergitur.  Iloc  auleni  diversum  est  ab  co  quod  di- 
xit,  lenebris  obscuratura  habeiites  intellectum,  quia 
illud  accipiiur  de  obscurilalc  peccatoriim,  istud  au- 
tem  de  cascitate  iijiioranti*.  Et  revera  suni  ca;ci,  qui 
de  venia  et  salule  pro  siia  turpitudine  dcsperantcs, 
id  est  divitiarura  supcrn*  gratiit  prxmium  non  spe- 
rantes,  nullo  cogente,  sed  sua  sponle  tradidcrunt  se- 
metipsos  impudiciliiv,  quae  (it  in  coiisanguiiieas,  id 
est  bic  ex  loto  Iradidcruiit  sc  libidini  sei-vos,  ut  iiec 
a  consanguinearuiii  conciibitu  abslincrcnt.  Ipsi  dico  d 
cadentcs  in  opcrationem  immunditia:  omnis,  id  est  iii 
hocdevoluti,  ut  operenlQr  omniiiiodam  carnis  im- 
munditiam,  sive  iii  semelipsis,  sive  invicem ,  sivc  in 
pecudibus.  Ei  hoc  faciunt  euntcs  in  ttvuritiam,  id  esl 
in  insatiabilitalem,  quia  sicut  avarus  nunquani  le- 
putal  sc  satis  habcre,  ita  nuiiquam  isti  pervcniuiit 
ad  fornicationis  saturiiatcra.  Vel  ita  distinguamus  : 
Delapsi  sunt  in  operalionem  inimiinditi*,  quia  se- 
ipsos  inquinant  voluptatibus  carnis,  lcndeiites  omnes 
iu  avaHtiam,  id  est  in  immoderatum  ainorem  ha- 
bcndi,  sivc  ambiendo  hoiiores,  sive  quamcunque 
pecuniara. 

<  Vus  aulcm  non  ila  didicistis  Christum,  si  ta- 
I  inen  illum  audistis,  ct  in  ipso  edocli  estis  sicut 


tur.  Et  iierum  hac  conditionc  dico,  si  in  ipso  edocli 
estis,  ut  sciatis  ea  quse  scire  et  quae  agere  in  eju» 
religione  dcbelis.  Si  [\n  ipso  edocti  estis,  sicut 
in  Jesu,  id  est  in  ipso  esl  perfecla  et  inlegra  veri- 
tas,  sine  ulla  admislionc  falsitatis,  verilas  ndei  et 
bona;  opcrationis  et  sapienlise  et  salvationis.  Ideoquo 
vciaciter  bona  dcbent  esse  opera  eoruni,  qui  in  ejus 
scholis  discedere  coeperunt,  et  veritalcm  a;terna;  sS- 
lulis  in  eo  adipisci  cupiuiil.  Et  qu;e  sil  iU.I  veritas 
in  Jcsu,  subjiingitur,  scilicct  deponcre  vos  velerem 
Iwminem,  id  est  ut  vcraciter  non  siihulatorie  dcpo- 
n.ilis  vetereni  hoininem,  non  secundum  subslantiam 
quam  traxistis  de  Adam,  scd  secundum  prislinam 
conversationem  vestiam  qufe  crat  in  veluslate  primi 
hominis,  id  est  secuiidum  priores  actus  pravitaiis 
vestrae.  Deponalis  velcrem  hominein,  id  est  iraagi- 
nera  et  confurmitatciii  vcleris  horaiuis,  cujus  vitae 
conformitas  ducit  ad  vetuslatcm  et  corruplioncm. 
Veterem,  inquam,  hominera  depoilalis,  id  est  om- 
nes  pravos  actus  qui  delluxei-unt  ab  eo,  ct  pravos 
morcs  ejus.  Qui  stilicel  horao  jure  dcpouitur,  quia 
corrumpiiur  in  suis  delcclationibus  vcl  carne,  vel 
spiritu,  sive  Ulroque.  Corrumpilur  non  solura  se- 
cundum  opera,  sed  etiara  secundum  desidcria  qux 
sunt  crroris,  id  est  error  Suadct  illa,  noii  vcrilas 
Doinini  Jesu.  fel  ideo  si  Vere  depunitis  hunc  homi- 
nem,  deponite  ctiam  desideria  ejus  quae  veniunt  ab 
crrore,  vel  ducunl  iii  crrorera. 

t  ftenovaniini  spiritu  mentis  veslrae,  et  induite 
c  novum  homincm  {Rom.  vi),  qtii  secniidura  Deum 
c  crcalus  csl  in  juslilia  et  sanclitatc  veritatis.  » 

Noii  solum  delioncrc  vctcrfeni  homincin  debplis, 
sed  cliam  renoi'aml;i»,  id  est  ad  rd  quod  retvo  esl 
novaniini,  id  est  ad  pviortm  liovilatem  quam  habuit 
pater  vester  Adarti,  quando  creatiis  fuit  ad  imagi- 
nem  Creatoris  (Cen.  i).  In  mcnte  autein  et  rationts 
et  intclligeniia  qua  Deum  cognoscerc  potuit,  facius 
csl  ad  imaginem  Dei.  Sed  peccando  irivelerBvit,  et 
deformis  ac  dccolor  facta  esl  h;ec  imago.  Unde  nrnic 
scctando  justiiiam  renovalur  et  reformatur.  Pnoptcr 
quod  cuin  dictura  csset,  renoramini,  subjanctnm 
cst,  spirilu  meiUis  vestrie  ut  iii  menle  intelligMur 
ficri  ista  vcnovatio.  Quod  enini  ait,  spirilu  mentii 


i353  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PA.ULI.  —  IN  EPIST.  AD  EPIIES.  1254 

vestra;,  rton  ili  diias  res  inlelligi  voliiit,  qiiasi  ftlivd  A  Nani   qnia  vetus  liomo  (leponoiidtis  est,  di^ponite 


sit  inens,  aliiid  inenlis  spifitiis,  <\wa  oinnis  incns 
spirilus  csl,  non  autcni  oninis  spiiitiis  hiciis  e^t. 
Nam  et  Deus  est  spirilus  {Joan.  iv),  qui  ncc  rcnd- 
vari  ncc  veterascere  potcst.  Diciiur  ctiani  spirllus  in 
homine,  qiii  meiis  noii  sit,  ail  qucm  pcrtincnl  inih  • 
gines  siniiles  corporum,  de  »|uo  dicit  alibi :  i  Si 
autem  oravero  lingua,  spirilus  meus  ot-al,  mcns 
autem  infrucliiosa  cst  {/  Cor.  xiv).  t  Hoc  enini  lit, 
quando  id  qiiod  dicitur,  nou  intelligilur,  quia  iicc 
dici  potest  nisi  corporalium  vocura  imagines  soiios 
oris  iii  spiritus  cogilalionc  piieveiiiaut.  Sed  el  lionH- 
nis  anima  dicitur  spiritus.  Ei  cliam  spiritus  pecoris. 
Yenlus  quoque  qui  res  est  apcrtissinie  corporalis, 
vocalur  spiritus,  juxta  illud  :  «  Dixit  et  stetit  spiritus 


mchdaciiini,  id  est  dcsistite  nicnliri,  qiiia  i  os  quod 
nicntiluv  occidil  aiiiniani  {Snp.  i).  >  Quia  vcro  no- 
vus  csl  induendus,  loiiniinini  vcriiaicm,  quod  ad  no- 
vuih  pertinet.  Loquimini  veritalem  mnsfinisque  cum 
proximo  suo,  id  esl  cinn  quolihct  lioinine.  Proximus 
cnim  esl  omnis  homo,  qui  ex  uno  iiarcnle  sunins 
oinncs  geniti.  Omnesque  proxiini  sumus  conditibne 
terrense  nalivitatis.  Et  alilcr  :  Spe  ciclostis  ha;rndi- 
tatis  debes  proximum  liinin  piitare  omncm  homl- 
ncni,  et  anlequam  sil  ClirisliaMus.  Non  enini  nosli 
qualis  fulurus  sit  apud  Dcuin,  qui  inodo  vel  J'udu:us 
est,  vcl  h.wcticus,  vel  paganus.  Forlc  ciiim  J)cr  mi- 
sericordiani  Dei  ita  convcrlclur,  ut  inlcr  s.anctos 
primum  locum  habeie  mcreatur.  lilt  secuiuliim  hanc 


procellas  (Psal.  cvi).  »  Qwa  ergo  tot  modis  dicitur  B  spcm,  qiiasi  mcmhrum  Ecclcsia:  a:slii1iari  potesl. 


spifjtus,  spiritum   nieiitis  dicere  volnit  eura  spiri- 
tum  qui  mens  vocalur.  Et  iii  hoc  jubcl  iilctiam  post 
novationem  baptismi  quoiidic  renovcmur  excrcilio 
divini  fervoris.  Mens  enim  quse  igiie  supcriii  amoris 
excoquilur,  semper  in  se  servat  claritalem  piilchri- 
tudinis  quotidiana  innovatione  fervoris.  Noscit  enim 
mens  por  lorpoiem  invcterascere,  qu;c  studet  per 
dwiderium  semper  inchoare.  Sic  ergo  lenovamini 
spiiitu  menlis  vestra;.   Et  ut  ila  possitis  reiiovari, 
induiie  uotum  homincm,  id  est  accipito  velut  indu- 
meutum  cooformitatem  coiiversationis  Christi,  qiiye 
vos  undiquc  sic  cooperiat,  ut  nihil  in  moribus  vestris 
apparcat,  nisi  similitudo  opcruni  i\\\,v.  Cliristus  egit, 
qni  creatu.%  est  iion  secundum  opeialionem  cariialis  , 
concupisccnlix,  sed  secmdum  Dcum,  id  est  sola 
virinte  Dei  el  potentia  Spiritus  sancti  coiweptus 
est,  ac  per  hoc  immunis  a  lahe  originalis  peccati. 
Creatus,  id  est  conceplus  esl  in  justiciu  el  sanclilnia 
veritaiis,  id  est  in  vera  justiiia  ac  vera  saactitaie, 
non  iii  pcccaiio,  sicut  cailcri  homines  non  piicscrvati 
speciali  Dci  privilegio.  Justilia  et  sanctitas  veiilatis 
iion  soluni  in  cniivcrsatione,  sed  in  citalione  ejus 
fuit,  ad  distinctioiiem  eornin,  qui  faisam  justitiam 
et  simulatam  sanclilatem  habcnt.  Et  ideo  induendus 
est  vobis.  Poiest  essc  ordo  :  Induite  novum  hoini- 
nem  in  justitia  et  saiictilata  veritatis.  Sic  enim  in- 
duitur  Chrislus.  Justilia  cst  observatio  pixc^pto- 
rum  Dei.  Sanclitas  vcro  cst,  juxta  Dionysium,  omni 


Nain   iilco  loqui  debenuis  altcr  altcri   vcritalem, 
quoniam  sumus  invicem  menibra,  utvicissim  serviat 
altcr  alleri,  ct  diligat  cum  sicut  se.  Dcponilc  vetc- 
rcm  homiiicm.   Si  aulcm  contigcrit  ut  vos  aliquid 
adhuc  vctusto  inorc  agatis,  irasciiiiini  indc  vobis- 
mctipsis,  id  est  agite  poenilenliam,  et  uUerius  pec- 
care  desisiitc.   Qiiid  est  enim  pocnitens  nisi  humo 
irasceiis  sibi  ?  tJt  accipiat  veniam,  dc  seipso  exigat 
))(ciiam.  Potest  el  prxluti»  jubcri,  irascimini  vitiis 
dclinqucntium,  id  cst  severitatcm  in  corrigcndo  cx- 
hibcte,  el  nolite  peccare,  id  est  nolite  in  lioc  niniis 
dislricte  agcre,  ne  modum  cxcedendo  pcccetis.  Vel 
omnihus  ctiam  ita  dici  polcst  :  Irasciniini,  id  est  si 
furte  irasciinini,  id  est  si  surgit  motus  aiiiiiii  qui 
jam  proplcr  pocnam  pcccati  iion  csl  in   potcstatc, 
nolitc  peccare,  id  esl  saltem  non  ei  consenliat  mens 
el  ratio.  Eisi  conligcrit  irasci,  non  occidat  sol  super 
irneuiuiiam  restram,  id  cst  nun   tcnealis  eain  diu, 
nec  in  crastinum  rcservetis,  sed  aiitc  i>olis  occasura 
cjicite  illam  dc  cordc  vesUo.  Iiacundia  enim  dicitur 
quasi  ira  abscondila,  quia  sciliccl  diu  tenclur  in 
animo.  Sed  aliter  inclius  intclllgitur  Ikcc  sciitciilia, 
quia  tioster  sol  Christns  est,  qui  verilas  ci  sapien- 
tia  et  justitia  esl,  cujus  luco  auima  humana  illuslra- 
tur.  Sed  banc  lucem  desinit  mens  videi-c,  cum  per- 
tmbalione  iracundia  fuerit  tanquam  nubilo  supe- 
rata.  Et  tunc  quasi  occidit  supcr  iraciindiam  boiiii- 
nis  sol,  quia  cum  meiiti  iracundia  confusioiiis  tcne- 


inquinatione  libera  et  iiicontaminatissima  et  perfe-  D  bras  inculit,    huic   Deug  radium   sux   cognilionis 


ctissima  purilas.  Et  hse  pro  inodulo  noslro  veraciter 

in  nobis  esse  dcbent,  ut  novi  homiiiis  novilas  sil 

nobis  indumenlum. 

«  Propter  quod  deponenles  mendaciiini,  loqiiimiiii 
veritalem  unuiiquisque  cum  proximo  suo,  quo- 
niam  sumus  invicera  membra  (/  Petr.  ii).  irasei- 
miiii  et  iiolite  peccare  {Psul.  iv).  Sol  non  oocidat 
super  iracundiam  veslram.  Nolilelocum  daretlia- 
bolo  {iucob,  iv).  Qui  furabaiiir,  jam  iion  fiiretur; 
magie  autem  laboret,  operando  manibtis  suis 
quod  bonum  est,  tit  habeat  uiide  tribuat  necessi- 
tatem  patienii.  • 
Dcpoiiere  vctcrem  hominem  debetis,  ct  induere 

uovum.   Propter  quod  agcnduni ,  agite  sequenlia. 


abscondit.  Propter  qtioJ  mnltuin  cavcnda  est  ira- 
cundia,  per  quain  luxveritalis  amiltitnr.  Quaamiss», 
princeps  tcnebrarum  diaboliis  locuin  iii  hominesibi 
invenit.  Unde  eequitur  t  Notite  locum  dare  diabolo. 
Iratus  enim  mala  cogitat,  et  sio  se  diabolo  itigerit 
alque  pandit,  ut  cogitala  perficiat.  Pandit  oslium 
cordis  et  hostem  sinit  iutrare.  Sed  vos  nolile  ei  lo- 
cum  dare,  quBerenli  per  suggestionem  maloium  in- 
venire  locuin  consensns  aul  deteclalionis  in  vobis. 
Qui  enim  suggestionibus  ejus  conseiitit,  dat  ei  lo- 
cum  in  se.  Claudendum  est  cordis  oslium,  ne  ten- 
tator  ingrediatur.  Tentator  non  cessat  pulsare,  ut 
irrumpat.  Si  clausum  inveneril,  transil.  Qiiia  ergo 
in  vcstra  potcstate  est  hoc  ostium  claudere,  nolite, 


,255  HERYEI  BURGIDOLENSIS  MONACHl  1236 

lociim  dare  diabolo.  Etenini  si  intiavit  el  possedil.  A  «ationibus  qnre  sunt  sine  intellectu,  ct  corripktur  a 


aiit  tii  negligenler  clausisti,  atil  clauiere  ncglexisii. 
Hnc  ostiiini  liabot  latiqiiam  duas  valvas,  citpidiiatis 
et  timoiis.  Aiil  cupis  aliquid  lerrenum,  cl  hac  in- 
trat;  ant  limes  ali(|iiiil  terrenum,  ei  Iiac  iiitral.  Cu- 
pidiiaiis  ergo  cl  liinoiis  januam  ciait(ie  coulia  dia- 
bolum,  si  vis  tiitiis  esse.  Nam  de  c«iiid:tale  qua  Sa- 
tanas  isitrat,  sui'jiiiigi(»r  :  Qul  fitrubiilur,  jnm  nun 
faretur.  El  hoc  quoqiie,  siciit  cl  pixdictoruin  vitio- 
riim  pioliibilio,  pertinetail  deposilioiiem  vcteiis  bo- 
miiiis.Quodqiie  aequilur,  magis  aitiLin  laboiet,  etc, 
ad  iiiduiiioijcm  Novi  pcrlinet.  Furlum  vero  hic  in- 
Iflligi  polesl,  tioii  soliim  occiilia  alicnarum  reriim 
ablalio,  sed  etiair,  qiiid(|ui(l  ac<|i!iiiiur  sub  alleiius 
damnu  vel  dcccptione.  Qui  ergo  duin  veterem  vi- 
lam  ducerei,  fiirabalur  alieiia  boiia,  jam  posl'|iiam 
noYum  bomiiieiii  induit,  non  rnrciur,  id  est  noii  au- 
fcral  dolo  V(.-!  aliiiua  macliinatione  frau  lis  aliquid 
alienum,  scd  magis,  id  cst  poliiis  laliniet  non  pcr 
Siirvos,  sed  maniOtis  suis,  id  esl  propiiis  operaiiJo 
non  illud  opus  qiioJ  displiceat  Dco,  sed  illud  qund 
esi  boiium,  id  cst  ulile  ct  sinc  ptccalo.  Ideo  scilicet 
laboret,  ui  liabcul  noii  snluni  undc  vivat,  sjd  eliain 
tribuni  uectssilatem  paiienli,  iJ  esl  ■peuiiiiain  :  lioc 
est  ut  possit  paiiperes  de  jusio  labore  susleiitare. 
IRnc  eniin  ostenditur,  qitod  elecniosyna  debel  lieri 
cx  eo  qiiud  boiuim  est,  id  cst  quod  juste  h.:.Letur, 
iion  (le  eo  quoJ  injuste.  Sequitur  • 

«  Oinnis  scrmo  nialus,  ex  orc  vestro  non  proce- 
dal,  sed  si  quis  bonus  est  ad  sedificationem  lidei, 
ut  det  giatiain  a<idieniilius.  Cl  nnlilc  conlristare 
Spiritum  saiicttim  Dei,  in  quo  signati  esiis  in  die 
redeinptioiiis.  > 

Oiuuis  seriiio  malus  non  proeedat,  id  cst  nullus 
sermo  inalus  procedal  ex  ore  vestro,  ct^ara  si  fuit 
corde  conccpiiis,  sed  comprimiie  illum  ne  possit 
exirc,  ut  nilii!  mali  unquam  loquamiiii.  Scrmo  con- 
lumetiosus  et  lascivus  aut  munuuriosus,  vel  aUus 
hujusmodi,  uon  cxeal  ab  ore  vcstro;  sed  si  quis  est 
iii  corde  vestro  bonus,  id  est  hiiinilis  ct  cliaritati\us 
ct  uiilis,  illc  proccdat  non  otiose,  sed  ad  wdificutio- 
nem  fidei,  id  esl  ila  opportune,  ul  .^diflcet  alios  in 
lide,  qux  pcr  dileclionem  operalur,  quia  illa  est 
vera  lides  et  saltitifera.  Ad  «d.ricationcra  procedal 


supei  venicnte  iniquitate  (Sap.  i).  »  Nam  in  sua  sub 
stantia   Spiritits   sanctiis    coiiliistari    non    poiftst, 
cum   ipse   sit  fctcriia   et  incommiilabilis   beaiitu- 
do  ;  sed  ad  similitudinem   bominis  uiiitristari  di 
cium  esl,  (|ui   domum   illius,  qui  cuni   contrista- 
\it,  ogreditur.   Yel  Sp  rilum  saiictum  diciiur  coii- 
Iristarc  ,  qui  pravis  moribus   suis   coiitristat  san- 
ctos,   iii   quibus   bal  ilat  Spiritus  sanctus.   Sancli 
etiini  siciit  dc  profcclibus  flJclium  gauJeiit.  sic  de 
lapsibns  eoniin   contrislaiitur.   Propterea  Spiriius 
sanctus  dicitiir  contrislari  ab  cis  nui  sic  agunl,  ul 
eorum  faclis  contristciitur  saiicii,  i;on  ob  aliiid  nisi 
qiiia  Spi.ititm  sanctuiii  babeiit,  per  qucm  tam  lioni 
stint,  111  cos  niali  mceslificcnt,  hi  maxinie,  quos  bo- 
nos  fiiissc  vel  novciunt  vel  ciediderunt.  Contrislari 
diciiur  Spiriius  sancliis,  quia  suis  eleclis  inspirat 
cbaiilatcm,  per  quam  facil  ui  contristentur  de  alio- 
rum  delrimcnlis.   Sancti  auteiii  qiii  sic  cnntrislan 
tur,  maxinie  suitl  pii  pra'posiii  Ecclcsi;e.  Uiide  nunc 
subjeclis   pra;c!pilur,  iie   per    inobcdientiam  suara 
coniristent  cos,  quia   in  eis  contristarciit  Spirilura 
sancltim.  Ut  cxaugcrct  pcccatiim,  voliiit  ApfiSloluS 
ita  dicpre.  Pisepositos  cnim  contrislanl,  qui  eoriiin 
verba  coiitemniint,  el  eis  obedire  despicimit.  Noii 
debctis  buiic  spirilum  rontristare,  in  quo  tos  quasi 
cora  siijnaii  esiis,  cjus  imagine  vobis  iiiipressa   Vel 
sigiiuli,  id  cst  ab  inlidclibiis  discrcli.  Et  hoc  factuni 
est  iit  die  redeiiipiionis,  id   est   quaiido  transacta 
nocte  inndclitalis  cl  ign(;ranlia;,  illuslrali  estis  luce 
fidci  in  baplismo,  et  rcdcinpli  de  servitiile  «iiaboli. 
In  bapiisiiio  ciiim  Spirliiis  sanctus  fide  et  sacramen- 
tis  et  spiritalibus  giatiis  signat  fiJelcs,   id  est  ab 
inlidclibus  secernit. 

I  Omnis  amaritudo,  el  ira,  et  indignatio,  cs  cla- 

<  moi,  el  blasphcmia  tollatur   a  vobis  cum  omni 
«  malilia.  Estoie  aisiein  in^iccm  beiiigni,  iniscricor- 

<  des,  donanles  invicem,  sicut  el  Deus  in  Chrisio 
«  donavit  vobis  [Coloss.  iii).  i 

Oninis  flmaiiitnio  quaj  quidem  contraria  es(  beni- 
gnilati,  id  est  rancur  el  asperitas  in  dictis  vel  in 
factis  sivc  in  cogilaiionibus,  toUntur  a  vobis ;  el  ira, 
id  est  subita  commotio  animi,  aliqitandiu  ipsum 
animum  possidens;  «i  i»(/i(;n(i(io,  id  est  vchemens 


bonus  sermo    Ubi  osleiiditur  qiiia  iiec  boiius  sermo  p  furor  anirai  cum  quodam  arrogantije  vitio.  Hoc  flt 


proferri  debet  nisi  ad  a;diflcalionein.  Unde  Psalnii- 
sta  :  <  Olimului  et  luimiliialus  sum,  ctsilui  a  boiiis 
{Psal.  xxxviii).  >  Ad  boc  piofcralur  bonus,  ui  det 
gratiam  audientibus,  id  (;st  ut  audilorcs  pcr  eum 
hauriaiil  JiilccJiiicra  siiperiise  grati«,  et  pioniovcau- 
lur  in  lionis  operibus.  Taiis  seniio  processil  ex  on: 
matris  Domitii,  quando  ad  vocem  salulaiioais  cjus 
icplcta  csl  Spiritu  saiiclo  Elizabcth  {Luc.  xxxj).  No- 
lite  nialuni  sermoncm  profcrie.  El  noiite  conlrislare 
Spintum  sancium  Dei  in  inala  conversaiione  vestia, 
id  est  nolite  talia  facere  qua;  Spiiilui  saiicto  sic 
displiccaiit,  ut  recedal  a  vobis,  quasi  oflcnsus  ac 
coiitristalus.  <  Spiritus  enim  sanctiis,  ut  scriplum 
est,  disciplinx  elTugiet  ficlum,  et  auferet  sc  a  cogi- 


plerunique,  si  major  viderit  miiiorem  in  aliqno  ho- 
nore  sublimari.  liidignatur  enim  ex  hoc  nonnun- 
qiiam  graviicr.  Etquia  istum  impctum  animi  solcnt 
seqiii  flamorosa  vcrba,  subscquentcr  ponitur  ct 
clnmor.  Clainorern  hic  accipiiniis,  qaaiido  omiies 
cum  sunt  in  irae  furore,  niala  verba  ci  ad  contiime- 
liam  pertincntia  profcrunt;  ei  bla^pliemia,  id  cst 
prolalio  verborum  coiitra  Dcum  vet  sanctos  ejus. 
15hispliemia  cnim  est,  per  qiiam  de  ipso  Deo  falsa 
diciiniur  vel  sanctis  ejtis.  Etomnia  h;ec  jubel  .\po- 
slolus  ui  tollanlur  a  nobis,  cxhortans  nos  aJ  paticn- 
liain.  Et  qiiasi  cunctis  exterius  jam  bcne  composi- 
tis,  ad  interiora  convertilur,  dum  subjungit  :  cum 
omni  maliiia.  Malitia  enim  proprie  ad  mcntein  pcr- 


1257 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  EPHES. 


im 


linet.  Et  fiustra  indignatio  et  clamor  et  blasphemia  A  pro  servis,  Creator  pro  creatura.  Nam  tradidit  pro 


ab  exterioribus  toUuntur,  si  in  interioribus  vitiorura 
mater  malitia  dominatur.  £t  incassum  foris  nequi  - 
tia  exramis  inciditur,  si  subreptura  multiplicius  in- 
tus  in  radice  servatur.  Maliiia  ergo  qua;  est  occulta 
radixvitioruni,  exstirpanda  funditus  esl  a  corde;  et 
dulcedo  cl)aritatis  inserenda.ne  viliorura  rarai  foras 
erumpant.  Sic  enim  tolerare  debemus  eos  qui  mala 
nobis  irrogant,  ut  et  puro  corde  diligaraus  illos. 
Hsec  vitia  dum  toUimus  a  nobis,  deponimus  veterem 
hominem;  novum  autem  induimus,  facientes  quod 
subdilur  :  Estole  autem,  etc.  Qiiasi  dicatur  :  Nolite 
esse  amari,  sed  econtra  estole  invicein,  id  est  aller 
erga  alterum  benigni,  id  est  bonuni  ignem  pi«  dul- 
cedinis    babentes.    Benignitas  euim    est  serenitas 


nobis  redimendis,  non  arietem,  non  hircuni,  nou 
etiam  prophetani  aut  apostolum,  sed  semelipsum 
qui  Deus  est.  Tradidit  se,  id  est  non  invitiis  est 
ductus  ad  mortera,  sed  ipse  spontaneus  se  dcdit,  et 
in  hoc  apparuit  vis  dilectionis.  Tradidit  enim  se 
oblationem  et  hostiam  Deo.  Oblatio  namque  dicitur, 
quando  nullo  quserenle  aliquid  sponle  offertur.  Sic 
Cbristus  cum  nemo  id  qua;rere  auderet,  obtulit  se 
pro  nobis  in  cruce  sacrilicium  Deo.  Hoslia  vero  di- 
citur,  quae  pro  hostibus  vel  victis  vel  superandis 
celebratur.  Sic  et  hostia  Christi  diabolus  et  dsRmo- 
nes  superati  suot  atque  peccata.  Yel  oblalio  fuit 
Christus,  quia  morte  sua  nobis  dona  virtutum  et 
diviiiam  gratiara  acquisivit ;   hostia  vero,  quia  nos 


animi,  quaiido  aliquis  clare  et  hilariter  loquiiur,  et  g  ab  lioste  liberavit.  Vel  oblatio,  dura  fuit  injuriatus; 


sua  tribuit,  et  conversatur  cura  alio.  Qnx,  sicut  dixi- 
mus,  contraria  est  vitio  amaritudinis.  £t  nolite 
iram  habere  adversus  quemquam,  sed  estote  invi- 
cem  misericordes,  id  est  viscera  miserationis  baben- 
tes,  ut  affectum  benefaciendi  proximis  semper  ha- 
beatis,  etsi  dtest  quod  tribuatis.  £t  non  clametis 
irati  contra  aliquem,  ve!  non  deferatls  ad  judicem, 
de  injuriavobis  illaia  clamorcni,  sed  estote  donan- 
tes  invicem,  id  est  condonantes  alter  alteri,  quidquid 
Isesionis  vel  offensionis  pertulistis.  El  hoc  facite  noa 
ficte,  nec  ex  parte,  sed  ita  pure  et  perfecte,  sicut  et 
Deus  in  Christo  donavit  vobis,  id  est  sicut  Deus  per 
Cirrisluin  omnia,  qu»  cominiseratis ,  condonavit 
vobis,  sine  aliquo  respeclu  vindictae  ulterius  futurae, 
sic  et  vos  condonate  vobis  semper  ad  invicem  sine  C 
respectu  alicujus  ultionis.  Alioquin  Deus  repetet 
quse  vobis  dimiserat. 

CAPUT  V. 

«  Estote  ergo  imitatores  Dei,  sicut  filii  charissi- 
I  mi;et  ambulate  in  dilectione,  sicut  et  Christus 
(  dilexit  nos  (Joan.  xiii,  xv),  ettradidit  seraetipsum 
(  pro  nobis  oblationem  el  hostiam  Deo  in  odorem 
<  suavitatis.  > 

Quandoquidem  Deus  in  Chrislo  vobis  peccata,  quae 
ia  eum  commiseratis,  donavit,  ergo  estote  imitalores 
Dei,  id  est  sequimini  exemplum  bonitatis  ejus,  ut  et 
vos  fratribus  diraittatis  quidquid  in  vos  delinquunt. 
Et  hoc  facite  sicut  fihi  charissimi,  quia  si  boc  fece- 


hostia  dura  fuil  occisus.  Qui  dedit  se  hostiam  talem, 
quae  iret  tn  odorem  suavitutis,  id  est  in  odorem  sua- 
vem  Deo.  Quia  sicut  suavis  et  bonus  odor  est  alicui 
acceptabilis,  sic  Deo  sacrilicium  Dominicse  carnis. 
In  quo  Pater  delectatus  est  nou  respectu  simplicis 
mortis  Christi,  sed  respectu  fructus  ab  ea  proceden- 
tis.  Ex  ea  enim  nunc  salus  humanogeneri  provenit, 
in  qua  quidem  Deus  delectttus  est.  In  intentiona 
eiiam  Salvatoris  et  affectu  pietatis  ejiis,  dum  se  pro 
nostra  redempiione  iminolari  permitteret,  delectatus 
est  Pater,  ut  in  odore  suavissimo.  Nam  quia  Justus 
pro  justitia  occisus  est,  optimum  de  sua  morto 
prsebuit  odorem.  Sieut  eiiim  peccatum  fetorem,  sic 
justitia  bonum  spirat  odorem. 

(  Fornicalio  autem  et  omnis  iramunditia  aut  ava- 
(  ritia,  nec  nominetur  in  vobis,  sicut  decet  sanctos, 
(  aut  turpitudo,  aut  stultiloquium,  aut  scurrilitas, 
(  qua;  ad  rera  non  pertinet,  sed  magis  gratiarum 
(  actio.  > 

Deum  imitari  studete.  Sed  fornicatio  et  immundi- 
tia  et  avaritia  sic  prorsus  rejiciantur  a  vobis,  ut 
neque  vel  nominenlur  in  vobis,  id  est  nomen  alicu- 
jus  horum  vitiorum  non  sit  in  aliquo  ex  vobis,  sci- 
licet  nemo  saltem  solo  verbo  dicat  queraquain  ve- 
strum  esse  talem ;  sed  ita  coram  Deo  et  hominibus 
irreprehensibiles  estote,  ut  nullura  locura  mate  su- 
spicioni  detis.  Fornicatio  dicitur  a  fornicibus,  qui  et 
arenarii  nunc  appellantur.  Sunt  enim  theatrales  ar- 


rilis,  tunc  filii  charissimi  eritis  illius  Patris.  Unde  p  cus  et  lupanaria  loca,  in  quibus  erant  meretrices. 


dicit  Unigenitus  ejus  :  c  Diligiteinimicos  vestros,be- 
nefacite  his  qui  oderunt  vos,  orate  pro  persequenti- 
bus  et  calumniantibus  vos,  ut  sitis  filii  Patris  vestri 
qui  in  ccelis  est,  qui  solem  suura  oriri  facit  super 
bonos  et  malos,  et  pluit  super  justos  et  injustos 
(Maith.  V;  Luc.  vi).  Et  non  solum  in  condonatione 
peccatorum  sitis  imitatores  Dei,  sed  ctiam  in  dilec- 
tione,  ut  diligatis  eos  qui  vobis  adversantur.,Scilicet 
in  dilectione  posiii  ambulate,  id  est  promoveamini 
et  prolicite  in  ea  in  tantura,  ut  si  opus  fuerit,  pona- 
tis  animas  pro  his  quos  diligitis,  sicut  et  Chrisius 
dilexil  nos,  et  posuit  animam  suara  pro  uobis  {.loan. 
x).  Magna  ct  inenarrabilis  dilectio,  ut  uiiicus  Filius 
Dej  semetipsum  pro  nobis  traderet  raorli,  Dominus 
Patbol.  CLXXXI. 


cum  quibus  spurcissimi  quique  coramiscebantur. 
Immundilia  autem  vocatur  omnis  incontinentia  ad 
libidinem  pertinens,  quoquo  modo  fiat.  Fornicatio 
igitur  quantura  ad  mulieres,  hic  accipitur ;  immun- 
ditia  vero,  quantum  ad  hoc  quod  fit  contra  natu- 
rara,  sive  in  se,  sive  in  alium.  Avaritia  vero  illa  pe- 
slis  est  animi,qua;  nunquara  dicit  nisi  accipe.  Quam 
ideo  ponit  Apostolus  cum  fornicatione  el  imraundi- 
tia,ut  innuat  eam  esse  fornicationem  aniraae,  sicut 
illicita  corporis  operatio,  corporis  est  fornicatio, 
sicut  enim  qui  fornicatur,  noii  sua,  sed  aliena  mu'^ 
liere  abutitur ;  sic  qui  peste  avariti;c  contaminatur 
usque  ad  aliena  habenda  extenditur;  et  quod  sub 
rapina  habet,  omnibus  retinere   molitur.  Per  hoc 


!259 


ITERVKI  UURGIDOLENSIS  MONACHI 


ISCO 


(luoJ  posuit  disjunclivam  conjunctioneni   intor  im-  A  latiia  rapinam  faeit,  honorem  Dei  tolkndo  et  idolls 


daniio,  sic  avarus  lapil  pauperibus  ea,  qu;e  siiper- 
fliie  sibi  coacervat.  Res  enint  <;uas  Dous  si^rvire  v.ilt 
indigenlibus,  ipse  sibi  nsurpat  eirec(mdii.  Et  pro- 
pler  bujusmodi  causas  avariiia  cst  idolorum  ser- 
vitus.  Et  ecoutiario  si  ailversitaiis  quod  sit  regnum 
illud,  scilicet  qiianta  felicitate  pleimin,  ubi  iiulliis 
locus  desideraiuli  est,  nisi  qiiod  quis(|ue  liabet,  quia 
unicnique  sulTicit  oniniiio  (|uod  babel,  el  ilem  si  ad- 
vertalis  quid  sit  Christns,  i.l  est  quam  sanctusi, 
quam  iinmunis  ab  oiniii  peccato;  etquis  sit  Deus, 
id  est  quam  jiistus  judex;  et  quantiini  boiium,  id 
est  suinmum ;  si  ha;c  omnia  vullis  advertere,  scie- 
tis  fornicalorein  el  similes  excludi  a  regno  Dei.  Non 
enim  intrabit  in  illud,  sicut  legiinus,  aliquid  ininiuu- 
B  dBE«  (Apoc.  xxi).  Cbiistus  iiiinc  prinin  noniinatur, 
et  postea  Dous,  ne  sccuiKium  Arianos  xstihiaretur 
i«inor  Palre  Filius. 

<  Nemo  vos  seducal  inanibus  verbis  (//  Thets.  ii) ; 
I  Mattli.  XXIV ;  Marc.  \iii;  Luc.  xxi).  Propier  lixc 
(  cnim  venit  ira  Dei  In  filios  difndcnlix.  Nolile  cr- 
<  go  c£fici  participes  eorum.  i 

Scducebant  quidam  auditores  siios.  proniitlcnles 
impiinitaiem  eis  ex  inisericordia  Dei,  et  persua- 
deiiies  qiiia  propter  pcccata  siiperiora  iion  amitie- 
rct  bomo  regiium  Doi.  Coiitra  quos  niinc  Aposto- 
lus  :  Nevio,  inquit,  vos  scducut  inunibus  {'erbis, 
Inania  cniin  sunt,  id  esi  veiilo$a,  cl  pmiii  v*;ritat« 
vacua,  vcrba  curuni,  qui  dicuni  vel  (licebant,  noii 
oniiicin  foriiicaiorem  aul  imiuiiiidum,  aut  avaruiQ 
damnari,  proponontes  lioc,  ct  dicentes  :  Si  omnig 
fornicalor  ct  iiiimundiis,  et  avarus  daniQatur,  tunc 
jiauci  iii  muiido  saivantur.  Qiiotl  repulant  inconve- 
niens  cl  impossibile,  cum  sit  convenions  et  ppssi- 
bile.  c  Mulii  enim  suiil,  ut  ait  Doiuinus,  vocati, 
pauci  vero  elocti  {Mntili.  xx).  i  Dicunt  ctiam  ali- 
qiiaiuio  raisericordiain  Doi  lanlam  cise,  ut  eliam 
foriiicatorem  vol  avaruin  non  sinal  a;teriialitcr  cru- 
ciari;  alque  nalurale  esse  piKdicaiit,  ut  liis  vitils 
servlatur,  dicentcs  :  Cur  fecil  Deiis  mulieres,  au- 
runi,  argeiitiim,  etsiniilia,  nisi  ut  his  ulemur?  Scd 
.\postolus  c  contrario  clamat  :  ffemo  ros  seducat 
inanibus  verbis,  id  est  a  iiemine  vos  perniitlatls  se- 
orsuin  ab  hac  rallone  duci,  scllicct  quod  fornicator 


aiundiliain  ct  avaiitiani,  quod  quidom  non  focerat 
interimniunditiara  et.fornicationem,  voluil  significa- 
realterius  generis  essc  fornicationeu;  et  inimundi- 
liara,  et  alterius  avaritiam,  quia  ill«  sunt  corpoiis, 
isla  vero  anima;.  Fornicatio  el  omnis  immunditia 
aut  avarilia  non  solum  non  sit  in  vobis,  sed  nec 
etiam  nominetur,  id  est  tantopere  vobis  providete  ab 
isti^  vitiis,  ut  neque  vel  infamiani  illorum  patiatur 
aliguis  vestrum  sicut  decet  sanctos  a  vitiis  esse  im- 
munes  et  a  nota  infainiae,  aut  tnrpiiudo  iion  nomi- 
nelur  in  vobis,  aul  stultiloquium,  aut  sturrilitas. 
Turpitudo  est,  quQ  mejis  inflammalur  ad  libidinem, 
ut  in  osculis  et  amplexibus  et  inultis  aliis  bujusmo- 
di.  Stultiloqu(um  vero  est  stulla  veiborum  prolatio, 
nuUam  utilitatem,  nuUamque  scienliam  continens, 
sine  industria  et  discretione  facta.  Scurrilitas  vero 
cst  facctia  joculatoriorum  verborum,  qua>  quadara 
industria  et  ingenio  artis  profoi  iintur,  ut  audiiores 
ad  risura  moveantur.  Quoe  sciirrilitas  licct  magno 
labore  studii  agatur,  tanien  non  periinet  ad  rem,  id 
cst  ad  aliquam  utililatcm,  sed  tantura  ad  vanita- 
tem  ft  meiitis  enervationera.  Haic  viiia  non  nomi- 
nentur  in  vobis,  sed  magis,  \d  cst  polius  nominetur 
in  vobis  gratiarum  aclio,  id  est  iia  Deo  semper  agite 
gralias  siiper  lieneliciis  ejus,  et  iia  laudilius  cjas 
insistitc,  ul  niliif  de  vobis  dici  possit,  iiisi  quod  om- 
nis  actio  vestra  Dco  gratias  rependit,  scilicet  et 
Terbis  et  actibus  assidue  gratias  Salvatori  rcd- 
dite. 

f  Hoc  entm  scitote  inlelligcntes,  quod  omni»  for- 
<  hicator,  aut  immiindus,  aut  avarus,  quod  est  ido- 
I  torum  servllus,  non  babet  ha;rcdilateni  in  rcgno 
i  Christi  et  Dei.  i 

Ratio  quare  fornicatio  et  caetera  non  debcnt  esse 
in  vobis,  qula  hoc  siiie  amblguiialc  sciatis,  quod 
omnis  /■oniieafor,  elc.  Omnls  dico,  id  esl  luiineratls 
singolis  parllbus  cujusque,  nulla  roperielur  qua 
habeat  hKroditatcm  in  rcgno  Cliristi  et  Dei,  id  est 
^u»  habeat  haerediiario  jure  locum  in  regiio  glori*. 
Et  hoc  Ideo,  quia  Christi  est,  contra  ciijus  praecepla 
operantur  tales;  et  Del  Patris,  cui  injnrias  faciuiit, 
Et  hoc  erit  vobis  nianifestum,  si  fueritis  inlelligen. 
les,  id  est  si  adverleriiis  quod  adverteiidum  csl,  vi- 
ilelicct  quid  silfornicaiioet  imniiindllia,  id  est  quam  p  et  ca'tori  tales  non  habeliuut  partcm  in  regno  Dei. 


immunda  res  sitet  sordida  omnivilnperalionedigna, 
ct  itom  quam  pessiraa  ct  prava  res  sit  avarilia,  videli- 
cetquod  avarum  esse  sitnon  solum  idolis  servicns, 
sed  etiam'  ipsa  iJolorum  servitus.  Avari  enim  Deu», 
iiummus  cst.  Nam  sicut  qui  idolis  servil,  cultiim 
debitiim  Crealnri  imaginatse  crealurse  attribnit;  sic 
ct  avarus  impendit  cnllum  eirigialx  pecunia-,  cum 
Dcum  colere  deberet,  non  pecuniam.  Ideoque  pecu- 
nia  quam  diligit,  veneralur  et  colit,  facta  est  illi 
idolum,  quia  spem  suam  in  ca  posuit,  et  a  Doi  cul- 
tu  pro  ea  rccessit.  Dum  enlm  dcberet  adire  Eccle- 
siam,  custodil  arcam.  Dum  dcboret  rogarc  Deiiin, 
pelit  forum,  ut  augeatlucrum.  Quapropicr  idololatria 
Dierito  judicatur.  Vel  cliam  ideo,  quia  sieut  idolo- 


Omnes  enim  ratloncs  eorum,  qui  %os  ita  seducere 
volunt,  sunt  inania  verba.  Et  revora  non  debetls 
hujusmodi  veibis  ab  hoc  saiio  iiitolloctu  divclli,  quia 
propler  litec  vcrba  venil  ira  Dei,  id  cst  iiltio  divina, 
ut  in  xiernum  pereant,  in  lilios  di/Jidenlia!,  id  cst 
in  eos  qiii  cum  siiit  fllii  Ecclesix  non  seciiiidiim 
bonain  vitam,  sed  solnmmodo  secundum  sacrauien- 
lorura  pariicipationem,  suiit  tamen  di(lSdeiiii:e  et 
desperaiionis,  quia  dc  illis  (linidimns  propter  pra- 
vilalcni  eorum.  Eiqiiia  ira  dlvinse  aniiiiadverslcni* 
in  obiiu  corum  venil  in  cos,  ergo  ne  vos  siiniliT  pa- 
liainiiii,  nolite  efpci  panicipcs  eoruin.  vidclicct  vci 
quod  cadcm  dicaiis,  vol  quo.l  fidein  eis  adliibeatis. 
Sed  et  secundum  vetcrem  liistoriam  (Sum.  ixi,  xiT, 


1261 


COMMENT.  IN  EPISTOIJ^S  PAUIJ.  —  IN  EPIST.  AD  EPHES. 


126i 


xxvi),  propler  inania  vcrba  et  fornicalioneni,  el  his  A  consentiendi  operibut  infrueluosU  tenebrarum,  id  cs» 


similia,  venil  ira  divinx  uUionis  Sn  Judaeos,  pro- 
slernens  f adavera  eoruni  indeserto;  qui  eranl  filii 
diffidenlia;,  qnia  de  proniissionibns  diflfldebanl,  non 
crtdonies  quod  essent  verje;  et  ideo  muimurabant 
et  fornicabantiir,  propter  quae  et  perieninl.  Nollte 
ergo  simiiiter  vel  agere  vel  loqul  ne  siiuiliter 
pereaiis. 
<  E.raiig  cnim  aliquando  tenebrse,  nanc  autem 

<  \v\  in  Domino.  Ut  filii  lucis  ambulnte.  Frucius 
I  cnim  luciscsl  in  ornni  bonitale  et  juslitia  et  veri» 

<  taie,  probantcs  qnid  sit  beneplacituin  Deo.  » 
Non  debetls  jam  ofTici  participes  eorum,  quia  vos 

atiquando,  id  estanle  conversionem  eratis  lenebrm, 
id  est  pbiscuritas  nigredinis  peccaiorum  ct  in  vobls- 


eorum  qui  sunt  tenehrm,  id  esl  excsecali  iu  se,  t>V 
excscantes  alios,  quia  infructuosa  sunt  illa  opera, 
iU  ost  nullam  utiliiatem  aHerentia.  Non  comnnini-' 
cetis  operibus  hnjusmodi,  sed  »10315,  id  est  poiias 
redarguite  et  coirigite  ea.  Duobus  enim  inodis  non 
nos  inquinanl  mali  cum  quibni»  dcgimus,  id  cst  si 
non  conseuiinius,  et  si  rcdarguimus,  lioc  esl  r.on 
communicare,  noii  consentire.  Communicalur  enim 
pecca<ori,  quando  facio  ejus  consortium  volnntalis 
vel  approbaiionis  adjungitiir.  Hoc  ergo  nos  adnio- 
nens  Apostolus,  ait  :  Nnlite  cemmumcare  operibu» 
infruciziosis  lenebrarum  homiimm.  Et  qiiia  parnm 
erat  non  consentire,  «i  qosereretur  negligentia  disci- 
plin*,  magis  auiem,  inqiiit,  ci  redarguite.   Videte 


ipsis,  et  in  aliis,  pravo  jj\emplo  illos  excaecando,  et  B  qiioniam  utrumque  complexus  est  :  Nolite  coi, 


in  errorem  praecipitando,  sed  nu7ic,  id  est  postquam 
ad  gratiain  acccssistis,  facti  cstis  Inx  secundum 
fldem  et  juslitiam  el  purilatem  vit;E,  qnia  lumine  et 
exemplo  yestr^  operationis  et  scieiitise  alios  illu- 
niinatis.  Et  hoc  non  in  vobis,  sed  in  Dominu,  quia 
tcnebrae  fuislis  in  vobis,  sed  nanc  estis  lux  in  Do- 
mino,  ut  <  qni  glorialur,  in  Domino  glorietur  {Jer. 
IX  ;  /  Cor.  1).  I  Lux  estis,  sed  lux  iliuininala,  sicut 
et  oculi  nostri  dicunlur  iux,  sed  illuniinata,  qiiia 
vidcre  non  possuiit,  nisi  vel  in  die  sol  luceai,  vei  iii 
nocte  aliquod  luminare  fulgea!.  Et  quia  oportet  ut 
vos  qui  lux  tMis  esiis,  ul  a  vera  luce  quse  Deus  est, 
illuiniiiemini,  non  in  vobis  lux  esse  dicemini,   sed 


nicare,  magis  auiem  et  redarguite.  Quid  est,  niilite 
coinmunieaie ?  Nolite  consentiie,  noJiie  laudare, 
noliie  approbare.  Qiiid  est,  magis  redarguite  ?  Re,- 
prelieiidite,  corripite,  coercete.  Praelalis  vero  datum 
esl  maxime  Iioc  praeceptnra.  Ideo  non  debelis  com- 
muniearo,  sed  potius  redarguere,  quia  Utrpe  est  non 
solum  fiicerc  vel  videre,  sed  el  dicere  ea  qua:  ab 
ipsis  tenebrosis  liominihus  /iunt  in  occulto,  id  esl  in 
sccretis  locis,  quia  verecuudantur  talia  palani  face- 
re.  <  Omnis  qui  male  agit,  «dil  lucem  (Joan.  iii).  » 
Seqniiur  : 

<  Omnia  «utem  qusB  arguuntur,  a  lumine  mani- 
<  festantur.  Omiie  enini  qiiod  manifeslatur,  Iiinien 


in  Doniino.  Et  ideo  lilii  lucis  jiire  vocai  i  polestis.  «,  <  est.  Propter  qiiod  dicit  :  Surge  qui  dorn,  ,s,  ct  ex- 


Qiiia  eigo  lux  cstls  el  lilii  lucis,  ideirco  non  jain  ut 
lilii  tencbrarum,  sed  ul  filii  l;icis  ambulate ,  id  esl 
promovearaini  de  lucidis  operibus  in  lucidiora.  El 
ralio  suadet  ut  sic  ambuletis,  qiiia  frucius  (ucis,  id 
esl  uiile  opiis  qiiod  gignit  lux,  sicul  arbor  fructum, 
est  in  cmni  boniiale,  qua  qiiisque  sil  l)onus  in  se- 
ipso;  et  in  onini  jusftita  qua  proximis  quod  justura 
esl  iinpeudat;  et  iii  oinni  veritate,  qiia  id  quod  ve- 
rum  est,  credat  et  luqiialur.  Possumus  autem  justi- 
tiam  et  veritalem  paries  bonitalis  intelligcre.  Justi- 
tia  vero  teiietur  in  obscrvaiitia  bonoruin  operiim, 
vcritas  auiem  in  sermonibiis  noii  falsis  et  cogila- 
tioiiibus.  Et  haec  omnia  bona  sunt,  ideoque  partes 
boiiitalis.  Et  lux  qiia;  lales  fructus  facit,  homo  est, 


•  siirge  a  niortuis,  et  illuminabit  tihi  Christus.  > 

Ipsi  faciunt  in  occullo  lurpia.  Sa<i  omnia  opera 
eorum  qua:  arguuntur,  manifestantur  eis  a  lumine 
redorgulionis  ejusdem.  Plerumque  ignoratur  cuipa 
ab  ipso,  qiii  perpetravit  eam.  Sed  dum  increpatur, 
manifestaiur  ei.  Et  isiis  qui  nunc  ab  Aposlnlo  »0- 
i-antur  leiiebrac,  sic  obseurata  est  usu  peccaodi  con- 
scientia,  ul  jain  ea  quse  faciunt,  inaJa  csse  non  in- 
telligant;  vel  si  iiiitlligunt,  pro  niifilo  ducaiit  et 
obliviscaiitur.  Qiiasi  enim  sub  quadani  obscurilale 
teguntur  ei  latent  pect-ala  j\ux  iimt,  ut  vc)  non  in- 
telligantur,  el  post  ad  memoriaui  iion  revocenlur. 
Sed  dnm  a\>  increpan-le  tngeruntnr  oeuli.s  corJium 
siioium  CHlpae,  quas  neseiebant,  et  argunnlur,  lutt» 


liicidciliis  a  vera  liiec,  qua;  Christus  est.  Ambuiaie  D  a  lumine  veritatis   manifeslantur  meiitii>us  eoruai, 


Ut  filii  Iiicis,  ct  hoc  faciti',  probanies,  id  est  discu- 
tieiites,  et  s<ire  stiidiMites  atque  discerneiites  quid 
tit  heneplaciixm  Deo,  id  esi  quid  Deus  inultum  ve- 
lit,  ul  ilSiid  facialis,  quoJ  ei  opiime  placei-e  proba- 
veiilis.  Quidqiiid  eiiiiii  facei*  voUimus,  anlequam 
ilUid  iiichoeniHS,  probare  debemus  an  Deo  placitu- 
rum  sil.  El  si  Deo  placilunim  probaverimus,  tunc 
faciamus  illud;  si  autem  displiciiurum,  noo  faeia- 
mus.  ^cqnilMr  : 

<  Et  nolite  cominunicare  operrbus  iofructuosis 
(  lenebrarum,  niagis  aittem  redarguite.  Quae  eniin 
I  in  occulto  (iunl  ah  ipsis,  liiipe  est  et  dicere.  » 

Ut  iilii  lucis  ambulale,  et  nolile  communicare,  id 
est  non  habeatis  voUiutaiem  coramunicandi,  id  est 


ut  eas  vidcant  ct  confiteantur,  ac  pceiiileodo  deleant. 
Ecce  quanta  utililas  ex  redargutione  procedat.  El 
vere  inanifestantur  a  lumiije.  Nam  iimiie  pcc  atum 
quod  manifestalur,  est  lumett,  id  est  evicicus  ;;l  iion 
ambiguHm,  nec  pote^t  excugatione  tegi,  quoJ  palam 
dictum  est.  Vel  omne  inaluiH  «piis  quod  VCf  con- 
fessionem  manifestatur,  luineuest;  id  cst  ilUiras- 
nans  conscientiam,  quia  ex  cotisidera  ioue  ro  dorum 
quae  fpcit,  illuminatur  poejiiunitii;  ninius  ad  agenda 
bona,  ut  videat  quautuin  in  poenitenlis  se  debeat 
aflligcre,  et  qiiaiito  studio  bonis  operibus  insudare. 
Propter  quod,  id  e»t  quia  omne  quod  jnanifestatur, 
tit  lumen,  dicit  Isains  :  i  Surge,  iiluniiiiare,  qiti^ 
venti  lumeu  tuiim  (ha.  xt^  •  Scd  Apo«(«!ut  laan 


1905 


HERVEI  B13RGID0LENS1S  MONACUI 


i26l 


suo  et  auctorU,ale  apostolica  verbis  aliis  ponit  lianc  A  quenlat  domuin  ejus,  videturinsipiens,  licet  nullum 


gententiani,.et  addit  aliqua  :  Surge,  inqmt,  qui  dor- 
mis,  etc.  Sotnnus  animsp.  est  oblivisci  Deura  suum. 
Quiecunque  cnim  anima  obiila  fuerit  Deuni  suum, 
(4ormit.  Sicut  enim  qui  corpore  dormit,  etiam  si 
dies  jam  fuerit,  tanquam  in  nocte  est,  quia  non 
vigilat  ut  videat  jam  orium  diem;  sic  quibusdam 
jam  praesente  Christo,  jam  prsedicata  veritate,  ad- 
huc  inest  somnus  ruinae.  Ideo  unicuique  talium  cla- 
mat  propheta  vel  Apostolus  :  Surge,  illuminare, 
quia  venit  iumen  tuum,  id  est  Christus.  Vel  siirge 
ijui  dortnis,  id  est  qui  torpes  in  obscuritate  cordis, 
non  recogitans  Deum,  nec  advertens  peccata  tua, 
sed  in  terrenis  desideriis  oculos  mentis  babens, 
surge  ab  illa  pigritia  per  recordationem   Dei  et  in- 


animum  peccandi  in  eam  habeat.  Sed  noii  decet  san- 
clos  malara  de  se  opioionem  dare  per  iiegligentiam 
vel  indiscreiionem  suara.  Non  quasi  insipientes 
ambuletis  viani  justitise,  sed  ui  sapientes,  id  est  ita 
irreprehensibiliter,  ut  in  ipsa  arabulaiione  videami- 
ni  sapientes.  Vel  non  ambuleiis  ut  insipientes  sae- 
culi  amatores,  qui  non  provident  sibi  in  futurum; 
sed  ut  sapienles  qui  sic  in  boc  saeculo  vivere  stu- 
dent,  ut  infuturo  viiam  aeteroam  habeant.  Vosdico, 
redimentes  tempus.  Redimere  tempus  est,  ut  quando 
aliquis  infert  tibi  litem,  perdasaliquid  ul  Deovaces, 
non  litibus.  Quod  enim  perdis,  pretium  est  tempo- 
ris.  Quomodo  perdis  nummos  ut  emas  libi  aliquid, 
sic  perde  nummos  vel  quodlibet  aliud,  ut  enias  libi 


teUigentiani  culparum  tuarum,  et  exsurge,  id  est  ex  "  quietem.  Non  enim  babebis  quietum  cor,  sed  ever- 

teris  cogitationibus  tuis  irritalus  contra  adversa- 
rium  tuum.  Et  iia  perdes  tempus.  Sed  raelius  est 
ut  nummos  perdas,  el  tempus  redimas.  Vel  terapus 
redimimus,  quando  anteactam  vitam,  quam  lasci- 
viendo  perdidimus,  flendo  reparamus.  Dum  enim 
male  agimus,  tempus,  in  quo  bene  operari  debere- 
mus,  amiitiraus,  sed  damnum  teraporis  redirnimus, 
si  ila  vitam  coramendaraus,  ut  ea  bona  quse  olira 
facere  negleximus,  ct  ea  quse  nnnc  facere  debemus, 
faciamus.  Nec  mirum  si  minus  fecimus,  quoniam 
dies  mali  sunt,  id  est  teraporis  variaiio  nociva  est, 
quia  peccantes  attrahit  ad  varietalein  deleclalio- 
nura.  Dies  sunt  mali,  quia  in  ipsis  viget  raalitia,  et 
,  in  ipsis  leviicr  peccaiur,  quoniam  teuipus  dat  ma- 
teriam  male  operaudi,  proponendo  varietales  rerum 
quas  ex  se  affert.  Dies  cnim  roalos  dux  res  faciunt, 
malitia  et  miseria.  Nam  per  maiitiam  homiiium  et 
miseriam  dicuntur  dics  mali.  Cxterum  dies  isti 
quantura  ad  spatia  iiorarura,  ordinati  sunt,  ducunt 
vices,  agunt  teinpora.  Cui  molesta  suut  tempora,  si 
bomines  sibi  non  sint  molesti  ?  Ergo  dies  malos , 
sicut  dixi,  dux  res  faciunt,  raalitia  et  miseria.  Scd 
Diiscria  bominum  communis  esi,  non  debet  autem 
malitia  csse  coraraunis.  Ex  quo  enim  lapsus  csl 
Adam  et  de  paradiso  expulsus,  nunquara  fuerunt 
dies  nisi  inali.  Et  quia  dies  mali  sunt,  et  nos  positi 
sumus  in  pioclivio  pcccandi ,  propterea  nolite  fieri 
impriulentes,   id  est  indiscreti  vel  inconsideraii ,  ut 


toto  surge  per  dignam  poenitentiara,  tu  dico,  eleva- 
tus  et  separatus  a  moriuis,  id  est  ab  illis  qui  per 
peccata  spiritualiter  raortui  sunt  in  anima,  ut  jam 
cum  iUis  non  jaceas  similiter  mortuus.  Vel  surge 
per  confessionem,  et  exsurge  per  satisfactionem. 
Exsurge  a  mortuis,  id  est  a  peccatis,  qux  in  Epistola 
ad  Hebrxos  vocantur  opera  mortua  {Hebr.  vi).  Et 
tuiic  ChristHS  qui  illuminator  est  mentium.  itlumi- 
nabit  tibi,  id  est  lumen  sapientise  et  veritatis  et  gra- 
ti»  sux  sic  infuadet  cordi  tuo,  ut  raaneat  tibi,  id 
estut  ultra  non  amiltas  illud.  Plas  enim  notat  dicens 
illuminabit  tibi,  quam  si  dixisset,  illuminabit  te. 
Quia  iliuminabit  te,  notaret  Christum  ei  lumen 
virtutinn  infundere ;  sed  illuminabit  tibi,  non  solum 
vocat  virtuium  jubar  expanderC'  sed  etiam  in  co 
conservare.  Non  enim  illi,  id  est,  ad  utilitatem 
illius  Christus  illuminaret,  si  non  illum  in  virtutum 
lumine  conservaret  usque  in  liaem. 

«  Videte  itaque,  fratres,  quomodo  caute  ambu- 
«  letis,  non  qnasi  insipientes,  sed  ut  sapientes,  le- 
«  dimentes  tempus,  quoniam  dies  raali  sunt  (Col. 
«  iv).  Propterea  nolite  fieri  imprudentes,  sed  intel- 
•  ligentes  quae  sit  voluntas  Dei  (Rom.  sii ;  /  Thess. 

IV).    > 

Debetis,  sicut  dictnm  est,  ut  filii  lucis  ambulare, 
ct  operibus  tenebrarura  non  comraunicarc,  sed  po- 
tius  ea  redargucre.  Et  quia  sic  agendum  vobis  est, 
ilaqae,  o  fratres,  videle,  id  est  considerate  quomodo 


eaute  ambuletis,  id  est  prudenter  agaiis.  Caute  enim  d  non  possilis  mala  prudenter  vitare,  et  bona  elige- 


ambulant,  qui  sic  per  viara  bonse  operationis  ince- 
dunt,  ut  ab  insidiantibus  vitiis  se  sapienter  custo- 
diant.  Caute  ambulaiit,  qui  et  bona  faciunt,  et  nec 
suis  nec aliorum  vitiis  maculantur.  Quod  ageie  soli 
possunt,  qui  etjuste  vivunt,  et  peccantibus  non  con- 
sentiunt,  sed  cos  studio  charitatis  redarguunt.  Am- 
bulate  caute  non  quasi  insipieniei,  id  esl  noii  soluni 
cavete  vobis  a  peccato ,  sed  etiam  a  simiiitudine 
peccati;  hoc  est,  ita  vos  custodite,  nt  imlln  inodo 
videamini  habere  simililudinera  cum  insipienlibus. 
Multi  enim  sunt  qui  caute  ambulant,  conservando 
ee  cum  Dei  adjutorio  imiuunes  a  peccato  digno  re-- 
prebensione,  et  tamen  amhulant  quasi  insipientes. 
Ut  si  quis  saperdos  redarguendo  merelricem,  frc- 


re,  vel  consideratione  rationis  omnia  facere;  sed  si- 
tis  intelligentes  quce  sit  voluntas  Dei,  id  est  quid 
Deus  velit,  iit  illud  faciatis. 

<  Et  iioiite  inebriari  vino,  in  quo  est  luxuria  ; 
I  sed  iniplemini  Spiritii  sancto,  loqucntes  vohisnie- 

<  tipsis  in  psalmis  et  hyronis  et  canticis  spirituali- 

<  bus  cantantcs  et  psallentes  in  cordibus  vestris 
•  Domino  :  graiias  agentes  seraper  pro  oranibus  in 
I  nomine  Domiiii  nostri  Jcsu  Christi  Deo  Patri,  sub- 
I  jecti  invicem  in  tiraore  Christi.  > 

Iiitelligite  voluiitatera  Dei.  Et  ut  eam  possitis  in- 
tcUigcro  el  facere,  nolite  inebriari  vino.  Non  prohi- 
beo  quin  moderalc  vinum  bibatis ,  scd  modum 
non  cxcedalis.  Ebrietatem  enim  intcrdico.  Non  inc- 


! 


»565  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  W  EPIST.  AD  EPHES.  «26« 

Lriemini  vino,  in  quo  immoderate  bibito  esl  luxuria,  A  «  cta  esi  Christo,  ila  et  mulieres  viris  suis  iii  om- 
id  est  luxuria  «st  in  nimia  potatione   vini.  Non  in      <  hUsus.  > 


natura  vini  est  luxuria,  sed  in  immoderatione  pota- 
tionis,  ne  quis  perverse  intelligens  ,  conetur  osten- 
dere  creaturam  Dei,  id  est  vinum,  malum  esse,  sic 
argumentando  :  Cujus  etlectus  malus  est,  ipsum 
quoque  malum  est;  sed  effectus  vini,  id  est  luxuria, 
roalus  est,  igitur  vinum  est  malum.  Quod  non  pro- 
cedit,  cum  sii  creatura  Dei.  Idcirco  dicendum  est, 
in  quo,  id  est  in  inebriari,  est  luxuria.  Vel  certe 
vinum  in  quo  est  luxuria,  possumus  inleltigere 
concupiscentiam  et  cailcras  viiiorum  potiones,  quae 
tnenlem  inebriaiit  et  evertunt.  De  cujusniodi  Salo- 
mon  ait  :  «  Liixuriosa  res  vinum  (Pron.  xx).  >  No- 
litevino  iiigurgitari,  s«d  ttBp/ewit/jt,  id  est  sludete 
impjeri  SpiritK  sando,  qui  vos  laudabiiiter  inebriet 
mutando  mentes  vestras,  et  amore  seternorum  cale- 
faciens.  Quo  scilicet  Spirilu  impleri  hoc  modo  pote- 
ritis,  id  est  si  ea  quae  ore  cantatis ,  mcnte  cogitatis 
et  intelligitis,  ac  vos  de  his  intus  instruitis.  Et  hoc 
est  :  Implemini  Spiritu  sancto,  loquentes  vobismet- 
ipsis  intus  secundum  attentionem,  id  est  inteiiigite 
quae  iabiis  profertis,  quia  non  modicuro  placet 
Deo,  ut  quisque  advertat  quse  loquilur  in  psalmis, 
qui  ad  bonara  operationem  commonent;  et  hymnis 
qui  de  iaudibus  Dei,  et  canticii  spiritalibus  quse  de 
seterno  gaudio  resonant,  et  ideo  spiritalia  suiit.  Sunt 
enim  sfecularium  hominum  cautica,  sed  non  spirita- 
lia.  Et  post  locutionem  hurum  silis  cantantes,  id  est 


Ad  iamiliaria  prsecepta  se  transfert  Apostolus ,  ct 
unicuique  gradui  quid  debeat,  prsecipit-  Mulieres 
sini  subditce  reverendo,  obediendo ,  tiirt»  suis,  wn 
alienis,  stcuJ  Dotntno,  \<1  est  ad  bene  agendum  sf:- 
lummodo,  sicut  nos  subjicimur  Domino  Deo,  ut  illi 
serviamus  bona  faciendo,  non  mala.  Vel  sicui   Uo- 
mino,  id  est   in  simplicitate  et  charitate  qua  Deu 
servirent,  serviant  viris  suis.  Quod  ideo  facere  de- 
benl,  quoniam  vir  est  capul  mulieris,  id  est  prinni- 
pium,  quia  mulier  priraumdeviro  facta  esl  (Gen, 
ji).  Ideo  etiam  caput,  quia  rector.  Per  virura  enira 
regitur  mulicr,  sicul  per  caput  corpus.  Et  dignura 
est  ut  corpus  regalur  et  subdaturcapili,  id  est  itmj- 
Uer  viro.  Ita  cst  vir  caput  mulieris,   sicut  Chrislu» 
caput  esl  Ecclesias,  quia  sicnt  Cbristus  reg"H  et  inr 
struitEcclesiam,  sic  vir  regere  debet   et  instruere 
uxorem  suam;  et  siculChristus  et  Ecclesia  spiritua- 
liter  sunt  unura,   sic  vir  et  uxor  carnaliter  unura. 
Sicut  Christus  est  decus   Ecclesi»,   sic  bonus  vit 
decus  mulieris.  Ghrislus  est  caput  Ecclesise,  if)se 
dico,  salvator  corporis  ejus,   id  esl  Ecclesise,  qui» 
ipse  sahat  tolura  corpus  ecclesise.    Nullum  enim 
membrum  Ecclesise  salvatur  nisi  per  Chrislum,  qui 
caput  et  Salvator  esl  omniura  electorura,  et  vir  si- 
miiiter  pro  modulo  suo  debet  uxorem  ab  omnibus 
malis  salvare.  Nam  sicut  Ecclesia  vitse  suae  causaini 
habet  ex  Christo,  sic  niulier  ex  viro,  quia  ut  consi- 


Deura  laudantes,  et  de  aeternis  exsultantes  ,  sicut  q  stat,  virum  accipit.  Mulieres  sint  subdit»  vins,  et 

non  qualiiercuDque,  sed  sicut  Eeclesia  subjecla  ett 
Christo  iu  omnibus,  sic  mulieres  tiris  suis  subji- 
ciautur  in  omnibus,  quse  non  sunt  contra  Deuro.  In 
omnibus  est  ita  subjecta  Ecclesia  Christo,  ut  in 
nuUoei  se  praeferat,  ne  velit  esse  superior  eo  vel 
etiam  sequalis  ei.  Et  eodem  raodo  roulieres  viris 
suis  subdanlur,  ut  iii  nullo  velint  eos  superascen- 

dere. 

<  Viri,  diligite  uxores  vestras  (Colos.  iii),  sicut 
•  et  Ghristus  dilexit  Ecclesiara,  et  seipsum  tradidit 
«  pro  ea,  ut  illam  sandiUcaret,  mundans  eam  la- 
I  vacro  aquse  in  verbo  vitae,  ut  exbiberet  ipse  sibi 
<  gloriosam  Ecclesiam,  non  habeniera  roaculam 
I  aut  rugam,  aut  aliquid  hujusmodi,  sed  ul  sii  san- 


hymni  ct  caiitica  docent,  et  psallentes  opere  sicut 
psalmi  suadcnt.  Cantate,  inquam,  et  psallite  in  cor- 
dibus  vestris,  id  est  sicut  iii  ore  vestro  iaudes  reso- 
nani  Domino,  sie  resonent  in  cordibus  vestris;  et 
hoc  facile  non  vanae  gloria)  vel  alii  rei ,  sed  soli  JOo- 
mino,  id  est  ad  honorem  ejus.  Cantaie,  id  est  coe- 
leslia  resonate  et  desiderale.  Nam  qui  desiderat,  etsi 
lingua  taceat,  cantat  corde.  Qui  autem  non  deside- 
rat,  quolibet  claraore  aures  hoininura  feriat,  mulus 
est.  Desiderium  enim  et  amur  cordis,  amoena  vox 
est  imus  caiiiantis.  Sic  cantate  in  cordibus  vestris 
Domino.  Vos  dico,  gratias  agentes  non  ad  boram, 
sed  semper  pro  omnibus  qu«  dedit  vel  dederit,  sive 
sint  prospera,  sive  adversa.  Gratias  ei  seraper  agite. 


et  hoc  in  nomine  Domini  nostri  Jesu  Christi,  per  D  < 
quem  haec  orania  vobis  a  Patre  daniur,  ui  ipse  Filius      < 
in   illis  gratiarum  actionibus  gloriQcetur.  Gralias,      < 
inquam,  agite  Deo  qui  vos  creavit,  el  Patri  qui  vos 
in  (ilios  adoplavit.  Vos  dico ,  subjecti  invicem,  hu- 
militer  curam  agendo  alter  alterius,  et   pievicis'      • 
sira  rainistrando ,  et  hoc  facite  in  timore  Ciirisii      ' 
casto,  qui  hujus  vitse  subjectionis  humihtatem  prse- 
eepit,  etvenitnoa  ministrari,  sed  ministrare  (Malth. 
"). 

<.  Mulieres  viris  suis  subdiiae  sint,  sicut  Domiiio, 

<  quoniam  vir  caput  est  mulieris  {/  Cor.  xi;  I  Petr. 
«  iii),  sicut  Christus  caput  est  Ecclesia;,  ipse  sal- 

<  vator  corporis  ejus.   Sed  sicut   Ecclcsia   subjc- 


cla  et  imraaculata.  Ita  et  viri  debent  diligere  uxo- 

I  res  suas,  ut  corpora  sua.  Qui  suam  uxorem  dili- 

1  git,  seipsum  diligit.  Neino  enira  unquam  carnem 

suam  odin  habuit,  sed  nulrit  et  lovet  eam,  sicut 

etChristusEcclesiam.  Quia  membra  sumus  cor- 

<  poris  ejus,  decarne  ejus,  etde  ossibus  ejus.  Pro- 

<  pter  hoc  relinquet  homo  palrem  «t  matrera  et 

<  adhaerebil  uxori  suae,  et  erunt  duo  in  carne  una 

<  (Gen.  u).  Saf.rameutum  hoc  magniuTi  est ,  ego 

<  autem   dico  in  Ghrislo  et  in  Ecclesia  Verum- 

<  lamen  etvos  singuli  unusquisque  uxorem   suam 

<  sicut  seipsum  diligat.   txor  autem  linieat  virum 


<  suuin.  > 


Ditigite,  inquit,  o  viri,  uxores  veslras  quarum  ca- 
pul  eslis,  sicul  et  Christus  dilent  Ecclemm,  cuju» 


IS57 


HERVEl  BURGIDOLENSIS  HONACHI 


ms 


capui,  id  est  illa  Iranitate  itlas  amaie,  qua  Cln-istus  A  beni  uxores  suas  diligere  til  eorpora  sua,  \i  est  siciit 


Eccleslam,  ut  pcccatuin  non  anieiis  iii  eis,  sed  oiiiiie 
konum,  et  juste  gubernetis  eas  atqiie  fovealis.  Cbri- 
stU3  dilexit  Ecclesiam,  ct  prx  niinia  dileclioite  Ira- 
didit  in  moriein  seipsum  pro  ea  redimenda.  Ila  ct 
V03  pro  salute  uxorum  ,  si  neccsse  fuchl,  tradite 
vos.  Ideo  se  tradidit,  u(  illam  suo  $anguiiic  sancii- 
ftcaret,  quia  mullis  erat  pcccatis  inquir.ata.  Ipsc 
iSico,  niundtnts  eam  ab  oinnibus  peocalis  Invacro 
aqnce  sanclificata;  iii  verbo  vine,  id  cst  lavacro  ba- 
ptisini.  Baptisnius  enim  Cbristi ,  iavacruni  est  aquae 
ia  verbo  vitie.  Tolle  aqu.im ,  noa  est  baplisnius. 
Tolle  vcrbum,  i-.on  esl  baplisinus.  Verbuin  vocat 
iiivocationcm  ciiviuitaiis,  quod  a  haptizame  super 
aqiiam  piofertur.  Idcirco  niundavit  cam,  ut  ipsc  qui 


se,  quia  illae  sunt  curpora  corum,  et  illi  capita  ea- 
rum.  Vel  sicut  spiritus  bominis  dili;;it  et  regil,  ct 
sibi  in  bi.no  siilijicit  coipus  ct  carnem  ciii  conjun- 
Clus  esi,  sic  viri  diligant  ct  regant,  et  sibi  subjiciant 
in  boiio  ii.\ores  suas.  Quod  facere  dcbent,  qnia  qui 
uxoreni  suam  diliyir,  seipsum  diliffil,  quoiiiam  ipsc 
et  uxor  unum  corpus  sunt,  el  usur  cst  caro  ejus. 
El  ideo  vir  debet  eani  diligere,  quia  nenio  unqaam 
odio  habuil  carnem  suam.  Nani  qnod  nonnuili  di- 
cunl  se  malle  csse  sinc  corpore,  ninnino  falluntur. 
Non  eiiim  corpus  suiim,  sed  corrupliones  ojns  el 
pondns  oderur.t.  Non  ergo  nullnm  corpus,  sed  in- 
corruplura  et  celerrimum  corpus  volunl  habere. 
Scd  nec  illi  qui  se  occidunt,  odio  liabcni  carnuin 


Loc  bene  polerat,  exhiberet  sibi,  id  est  praeparaiel  B  suam,  sed  aliqiia  gravia  incomnioda  se  per  mortera 


ad  honorein  suuni  electorum  l-kctesiam  pulcliritu- 
dinc  virlulum  rjlorwsain,  non  hubentem  maculam  aul 
Ttigam,  id  esi  muniiam  ac  simpliccm.  Maculara 
quippe  ct  rugam  non  babet,  quie  et  turpitu- 
dine  operis  et  duplicitaie  sermonis  carel.  Quia 
el  per  justitiam  munda  est ,  et  per  .jmpliccm 
intentionera  tensa.  A  simiiitudiiie  vestis  dictum 
tst,  qua  prius  lavaiur  2t  post  extenditur.  Ec- 
ck-sia  enini  uon  solum  sponsa  Cbristi ,  sed  et 
vestis  Chrisli  solet  appellari.  Qua;  raundata  est,  ul 
!ion  Ual)eat  raaculam;  exteiisa  esi,  ut  iion  babeat 
rugain.  Non  habet  iii  cleclis  maculani  criioinis,  nec 
rugam  dolositalis.  Non  babet  iu  eis  rugani,  quia  iie- 
tciuni  aiiud  de  se  foias  oslenderc,  et  aliud  inius 
haberc.  Vtl  ideo  non  habet  in  cis  rugam,  qiiia  non 
flecluntur  ad  aniorem  tcrrenorura,  sed  extenduntur 
«pe  cldesiderio  coelestium  bonorum.  Non  babet  nia- 
eulam  aut  rugam,  sed  nec  aliuU  hujusmodi,  quia 
«ec  coMsuctudine  venialium  peccatorum  iia  gravari 
sepcrmittit,  ut  mullitudo  eorum  possit  alicui  ai- 
mini  compaiari,  sed  ut  sit  sancta  in  boiio  opere,  et 
inrmaculata  in  abstinentia  mali.  Iniinaculala  esl,  id 
est  sine  crimine.  Non  enim  sine  peccato  quisquam 
esse  potest  in  hac  viia.  Vel  ad  futurum  swculum 
possunt  baec  referri.  Mundavit  Chrislus  Ecclesiam, 
ul  ipse  postdiem  jiidicii  in  xterna  beatitudinc  exhi- 
beat,  id  est  praesentet  eam  sibi  gloriosam,  id  est 
animo  et  corpoi-e  fulgenteni,  qnia  tiinc  jiisti  fulge- 
buiit  sicut  sol  in  legi.o  Patris  eorum  {Maith.  xiii ; 
Sap.  iii).  Tunc  plene  atque  perfccte  erii  Ecclesia, 
iion  habens  maculam  peccati,  vel  rugam  duplicita- 
lis,  aui  aliijuid  bujusmodi,  quia  tunc  eliam  eril  vere 
gloriosa.  Non  enim  raodo  in  lantis  malis,  in  tantis 
scaiidaiis,  in  laiita  permistionc  hominum  pessirao- 
rum,  iii  laniis  opprobriis  impiorum  diccnda  isi  essc 
gloiiosa;  seJ  tunc  poiins,  quando  malis  omMibiis 
libeiala,  gaiidcbil  pcrenniter  in  bonis  cuin  Cbiistq. 
Et  lunc  erit  vere  sa«cla  et  iinmaculala,  quia  sic  sola 
sanctilas  in  ea  reKnaWl,  ul  omnis  raaciila  cujnscun- 
qtie  peccati  procul  sit  ab  ca.  Vel  saiicta  erit  pcr 
cnriiis  iinmiiiatio:icm,  et  immaculaia  per  corru- 
piioiiis  roinoi.oitem.  Chrislus,  ut  diclum  cst,  dilexit 
Ectlesiam,  nua  cst  co:»»»»  tiius.  Jui  ctiam  viri  de- 


effugere  pulant.  Qiii  vcro  conliiicntia  qua.lanx  ct 
laboiibus  persetiuiiiitur  coipora  sua.  qui  lioc  recie 
faciunt,  non  id  a^unt  ut  iion  babeanl  coipus,  sed 
ut  babeaiil  subjugatum  ct  paratiim  ad  opera  neccs- 
saria.  Libidines  cnim  malc  utentes  corpure,  id  est 
consuetudines  indiualioiiis  animii;  ad  fruenduin  in- 
ferioribus,  per  ipsiuc  corporislaboriosam  quamdan 
militiam  exstinguere  affectanl.  Nain  non  se  interi- 
munt,  et  curain  sux  valetudiiiis  gcrunl.  Nemo  ila- 
que  unquatit  edio  carnem  sua-n  kabuil,  sed  nulrit 
eam  cibo  et  potu,  ei  fuvel  iiidbnienlis,  sicul  et  Chri- 
slus  Ecclesium  spiritualiter  nu  j-it  cibo  pc-tuque  cor- 
porisac  sanguiuis  sui,  vel  cibt.  loriioris  intelligeiitiie 
cl  poiu  facilioris  doctrinx,  et  tovet  eara  indurapntis 
virlutum.  Ita  et  vir  de  u.tore  debet  facerc,  quem 
caro  ejus  esl.  Chrisius  fovel  Ecclesiam,  quae  esi  cor- 
piis  ejus.  Et  verc  corpus  ejus,  quia  nos  omncs 
menibra  sumus  hiijuB  sacri  corporis.  Quia  membra 
sumus  corporis  ejus,  id  est  Ecclcsif,  de  carne,  id  cst 
de  imbecillitalc  ejus,  ei  de  ossibus,  id  est  de  furtitu- 
dine  ejus;  hoc  cst,  alii  sunuis  innrmi,  et  alii  fortcs 
in  boc  corpore  ejus  quod  ost  Ecclesia.  Sicut  enira 
corpus  humanuni  cx  carne  et  ossibus  conslal,  ct 
caro  ejus  sustentatur  ab  ossibiis,  sic  Kcclesia  dc 
roiiius  porl^clis  et  raagis  pcrfectis  constat,  ct  perfe- 
ctioresexcmplu  suoct  exhortatione  sustenlat  iinper- 
fecios.  Ila  et  niulier  qua)  est  qiiasi  caro  fragilis,  de- 
bet  a  viro  siistcnlari,  qui  est  veiuti  firmiias  ossis 
^  (/  Cor.  xii).  Vcl  dc  carne  cgus  et  dc  ossibus  ejns 
est,  quisquis  per  gratiain  ejus  polesi  dicere,  quia 
cuni  inrirnior,  tunc  fortior  sum  et  polens.  Oe  oarnc 
ejus  ct  dc  (isslbus  ejus  est,  qiiisquls  ad  inuiatioiicm 
ejus  dicere  potest,  quia  •  factus  sum  infirniis  inlir- 
mus,  ut  innrmns  lucrifacerem  (/  Cor.  ix).  i  Vcl 
idco  sumus  dc  carne  ejiis  et  de  ossibus  ejiis,  quia 
carnem  ejiis  in  ministeriu  sumentes,  carni  nosinc 
Coiijungimus,  t:t  virlule  spiritus  ojtis  cnnforlainur 
velut  iiiternis  ossibus.  Nam  Siciit  Eva  dc  Adani  fa- 
cia,  iiaxi*' ab  co  carneni  et  ossa,  sic  Ecclesia  e« 
Chrisli  procreata,  carnem  ejus  ct  spriiuin,  iildixi- 
mus.-^j^  .ge  traxii.  Vol  de  carne  ojus  et  de  ossibus 
ejus  stiiniM,  )d  esl  cainJem  carnem  ct  oaOi-in-ossa 
qiix  ipsciiabuit,  habcraus,  quia  de  iiost:u  inuriali'* 


1260 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  LN  EPIST.  \H  EPfltS. 


1270 


tate  oarnem  fiuscepil  cum  ossibns.  Polcst  ei  ila  in- A  quippe  niaiiJaia  prsecesserunt  islud,  el  pertinent 


telligi,  corporis  ronstanlis  Ju  carne  ejus  et  de  ossi- 
bus  ojus,  iil  cst  de  lirmis  et  inlirniis,  proptcr  lioc,  id 
est  nuia  sumus  de  carne  ejus  el  (!e  ossibus  rjus,  et 
ipsc  dilexit  Ecclesiam,  ab  iuiliii  fuil  proplictaium 
dc  co,  quia  reliiiquet  liomo  palrem  et  inalrem,  et  ad- 
iimebit  uxori  siia;,  el  erunt  duo  iit  carne  unn  {Maltli. 
six ;  Marc.  \  ;  I  Cor.  vi).  «  llomo  eiiim  isle,  media  • 
tor  Dei  et  hominum,  hnino  Ciiristus  Jesus  (/  Tiin. 
Ii)  I  significahalur  :  Qui  rcliqiiit  patrcm,  quaiido 
eemetipsum  exinanivit ,  formara  servi  accipiens 
(Philip.  u).  l!a  enim  reliqiiit  Palrem,  non  quia  de- 
sei 0  t  ct  lecessit  a  Palre,  sed  quia  iion  in  ea  forma 
npparuit  hominibus  in  qua  a^qualis  esl  Patri.  Reli- 
quit  el  nialrem,  id  csl  Synagogam  Judxorum,  de 
qua  seciindiim  carnem  iiatiis  erat.  Et  adli.iesil  uxori 
su3e,  id  esl  sociavit  et  coiijiinxii  so  clectonira  Ecclc- 
si«.  Et  ipsi  duo,  id  cst  Clnislus  cl  Ecclesia  suul  in 
carne  una,  quia  carnem  qiiam  ille  de  virgine  stim- 
psit,  qiioliilie  in  inissarum  cclchrationibus  sumit 
Ecclesia.  Ve!  iu  carne  iina,  quia,  ut  supra  dictum 
esi,  ipse  de  raortalitaie  nostra  carnem  susccpit,  et 
per  carnem  particeps  noster  factus  est,  ut  illius  ca- 
pilis  corpus  essc  possemus.  Sicqiie  facta  est  c\  duo- 
li.us  uiia  quxdam  persona,  ex  capite  et  corpore,  cx 
spunso  et  sponsa.  Tolus  ilaque  Clirisrus  eaput  et 
co:pas  lanquam  iutegcr  vir,  quia  ct  femiiia  o.x  viro 
facla  csl,  et  ad  virum  perlinet.  Sacriimentum  Uoc 
magmim  est  de  conjunciione  Chrisii  et  Ecclesi».  Et 
)ie  quis  istam  magniludinem  sacramcnti  iii  sinyuiis 


ad  cliarilaiem  Dei,  quia  Deus  Irinitas  est.  Aiia  vero 
seplem  in  quibus  est  hoc  primum,  ad  dilcctionem 
proximi  respiciunt  et  docent  quoniodu  vivalur  iiiler 
Iioir.ines.  Nam  ipse  septenarius  prseceptorum  nume- 
rus  incipit  ab  Iionore  pareiilum.  Bonora,  inquit, 
patrem  et  matrem.  Ad  parentes  enim  suos  homo 
aperit  ocnlos,  et  bona  ejus  vita  ab  eorom  ainicitia 
Eumit  cxordlum.  Quisquis  autcm  parenlibus  non 
defert  honorem,  quibus  parcere  poterit?  Primum 
est  hoc  mandatiim  in  seciinda  tubula,  qux  conlinct 
inandala  pertinentia  ad  dilectionem  proximi.  El  est 
in  promissione.  Nam  et  ita  distingui  potest,  sciliccl 
ut  ct  primiim  inlelligatur  esse  in  altera  tabula,  et 
esse  in  promissione.  Sed  verius  dici  potest  in  utra- 
qiic  re  primum  csse,  et  in  tabula,  el  in  promissione. 
Qune  piomis-^io  magna  esl.  Honora,  iiiquil.  paren- 
les,  ut  beiie  sit  tibi,  id  cst  carnalia  et  spiiiialiu  bona 
per  hoc  a  Dco  cousequaris;  el  sis  iongavus  supef 
lerram,  id  est  longxvilatem  xternitatis  habeas  super 
slabilera  iiiansioneni  coeleslis  palriie. 

«  Et  vos,  palres,  nolite  ad  iracundiam  provocaie 
I  lilios  vcstros,  sed  cducatc  illos  in  disciplina  et 
f  correptione  Doraini.  » 

Vos  (ilii,obedite  parentibus,  etvosparentes,  noliic 
illis  dare  occasioncm  inobedientiie;  nolite  illos  ntf 
iracundiam  provocare,  id  ost  nclite  illis  ca  facere, 
propter  qiiae  pcccent  per  iracundiam,  quia  palre» 
cstis  illorum,  et  quia  illi  suntfiiii  vestri:  sed  educate 
illos  dum  pueri  sunt,  im  disciplina  Dumini,  nc  indi- 


quibusquelioniinibusuxores  habentibus  intelligcret,      sciplinale  iiicipianl  vivcie;  et  m  correptioneDoimm, 


«30  auJcm,  inquil,  dico  iit  Cliristo  el  in  Ecclesia. 
Ego  quidem  allegorice  interprctor  hsec  verba  Geiie- 
sis  dc  coiijugio  Chrisli  et  Ecclesia?,  sed  tainen  vos 
moraliter  et  ad  litteram  ea  intelligile,  et  vos  singuli 
uimsquisque  uxoreni  sitam  sicut  seipsuin  diligat ;  uxo- 
rem  uulein  luoncmus,  ut  tiineat  virum  suum,  id  est 
cuslo  limore  diligal  cum,  el  obediat  ci  in  omni  boiio 
et  revereatur  eum. 

CAPUT  VI. 

I  Filii,  obedite  parentibus  vcstris  in  Domino 
«  (Cot.  ni).  IIoc  eiiim  justum  cst.  Honora  palrem 
I  tuiim    cl  niatiem  luain   (Exod.  xx;  Eccli.   111; 

Matth.  XV ;  qitod  est   maiidaiiim  prinium  in  pro- 


«t  de  pravilatibus  moriira  suorum  corripiatis  iUos 
secundum  Deum  bono  animo,  ct  ad  rectitudinera 
reducalis. 

I  Scrvi,  obcdite  dominis  carnalibus  cum  timore 
«  ettiemore,  in  simplicitale  cordis  vestri,  sicul 
t  Cbiisio,  non  ad  oculiim  servientes,  quasi  homi- 
«  nibus  placcntcs,  sed  ut  servi  Christi,  facientcs 

<  voluntatein  Dci  ex  animo,  cum  bona  voluntate 
«  scrvientes  sicut  Domino,  et  non  horaiuibus  [Colos. 
«  iii;  Til.  u;  I  Pei.  11),  frcientcs  quoniara  unus- 
•  quisque  quodcunque  feccril  bonura,  boc  rccipiet 

<  a  Domino,  sive  scrvus,  sive  liber  (Malth.  xvi). 

<  Et  vos  domini,  eadcm  faciteillis,  rcmiiteiites  mi- 


missioiie,  u".  Deiie  sil  libi,  ct  sis  longi'vus  super  p  <  nas,  scicntes  quia  et  illoram  el  vesler  Dominus 

<  esl  in  coelis,  et  personariim  acceptio  non  esl  apud 

<  Deum  (Rom.  11;  Jticob.  11).  » 
Vos  servi,  obedite  dominis  earnalibus,  id  csl,  qui 

vobis  tcmporaliter  dominanlur  secunrtum  carnalia, 
non  secunduin  spiritualia.  Habelis  enim  ct  spiritua- 
lem  Doininura  in  coelis  letemum,  qui  vestri»  ineii- 
libiis  dominatur;  sed  non  vult  ul  occasioiie  eju? 
(ledigncmini  servire  carnalibiis  domiuis,  quibus  ipso 
ordiuante  subjecti  esiis.  Etiam  si  sunt  iniqui  vel 
inlidcles,  servile  illisdoncc  transeat  iniquitas.  Multi 
enim  religiosi  doniinis  iniquis,  non  tanien  libcris 
siirviunt,  quia  <  omnisqui  facit  peccatura,  scr\us 
est  peccali  (Joan.  viii).  »  Et  utique  felicius  servitur 
horaini  quam  libidiui.  Ordinavil  eitim  sic  Dcus  Eo- 


.  lerrara. 

Piaccipil  (liiis  (il  obediant  parentibus  suis  in  Do- 
Miino«i<i  est  in  his  qu;e  ad  Deum  peilineiit.  ISon 
Cuini  suadct  obcdieiidum  csse  in  ci&qtue  suul  coh- 
ii.i  Dciim.  El  idoo  esl  obcdienilnm  pareiilibus,  quia 
boc  eol  justuni,  ut  cis  obediatur  a  lilii»,  id  est  iiatu- 
rale  jus  habet.  Ncc  solum  jiis  nalui;iluest  lioc,  sed 
eiiam  piaeceplum  Domini  dicciiti?  :  <  Ilonora  pa- 
irem  luuiii  et  maiiem  tuain  (Exod.  xx).  >  Qiicd 
ideo  pnecipuc  cst  oiiscrvandura,  quia  est  inuiidutitin 
priinum  in  proinissione.  Liccl  cniin  boc  mandatum 
sil  quarlum  in  Dccalogo,  taineii  primum  est  tn  pro- 
missione,  quia  buic  primu  addit»  cst  proinissio, 
cum  cseleris  pr;uccdciilibui  non  esset  a;ijuiicl,a.  Tria 


1271 


IIERVEl  BtlRGIDOLENSIS  MONACHI 


42'2 


clesiam,  ut  omnis  potestas  ordinata  iu  sajculo  liabeat  A  bera?  Humanc,  inquam,  illos  tractate,  seientes  quia 

honorem  aliquem  et  a  melioribus.  Et  ideo  obedite 

dominis  veslris  ut  oportct,  sciiicet  cum  limore  et 

tremore.  Timor  enini  est  causa  tremoris.  Fiiii  pa- 

reiitiljus  cum   reverentia   honoris  obediant,   servi 

autem  cum  timore  anirai  et  iremore  corporis,  sciU- 

cet  ut  gestus  corporis  et  apparilio  ostendat  interio- 

rem   limorem.  Et  hoc  facite  non  in  simulatioue, 

sed  !)i  simplicitale  cordis  vestri,  id  csl  in  puritat« 

intentionis  veslrae,  quia  licet  sit  habendus  timor,  ta- 

men  inlentio  servanda  est  simplex,  id  est  absque 

duplicitate  simulaiionis,  ut  sicut  exterius  osteoditis 

vos  libenler  obedire,  sic  habeatis  in  corde,   scilicet 

non  hoc  faciatis  solo  timore  effugiendi  poenas  tem- 

porales,  sed  pura  intentione  bene  agendi.  Sicut  Cliri- 

sto  illis  obedite,  id  est  ex  puritate  intentionis,  qua  ^ 

Christo  debelis  obedire.  Cum  enim  Christo  jubente 

servitis  hominibus,  non  illis  servitis,  sed  ei  qui  jus- 

sit.  Vel  sicut  Christo  illis  obedite,  id  est  tantura  in 

bono.  Pr.'Ecipiunl  enim  saepe  mala  agere,  sed  in  his 

non  est  eis  obediendum.  In  simplicitale  cordis  obe- 

dile,  non  ad  oculum  servientes,  id  est  non  existen- 

tes  prompti  et  strenui  ad  serviendum  tunc  solum- 

modo,  cum  a  domiuis  vestris  videmini,  et  illis  ab- 

sentibus  agentes  negiigenter,  quia  hoc  faciunt  sub- 

doli  servi,  qui  volunt  placere  hominibus  dorainis, 

quos  fallere  possunt,  non  Deo,  qui  videt  omnia. 

Non  ila  ficte  serviatis,  quasi  Iwminibus  solum  pln- 

centes,  sed  ut  servi  Christi,  id  est  in  puritate  cordis 


in  ccelis  est  ct  illorum  et  vester  Dominus.  \d  est  liccl 
sint  vestri,  tamen  vos  eslis  itlorum  conservi,  unum 
Dominuni  habentes,  cootra  quem  de  munere  ejus 
superbitis,  si  illos  quos  per  conditionem  tenctis  sub- 
ditos,  sequales  vobis  per  naturas  consortium  non 
agnoscitis.  Nam  si  male  illos  traclaveritis,  non 
ignosco  nobilitati  veslrae.  Non  enim  personarum  ac- 
ceplio  est  apud  Deum,  id  est  non  accipit  homines 
propter  personarum  dignitates,  quia  in  ejus  judicio 
sublimilas  personae  non  confert  aliquid  alicui,  nec 
bumiliias  person:»  obest  alicui;  scd  unusquisque 
secundum  opera  sua  recipit,  vel  bona  vel  mala,  sive 
liber  sit  ille,  sive  servus.  Ideo  et  scrvi  et  domini 
studere  debent  ut  juste  agant. 

c  De  caitero,  fratres,  confonamini  in  Domino  el 
t  in  potentia  virtulis  ejus.  Induite  vos  armaturam 
<  Dei,  ut  possitis  stare  advorsns  insidias  diaboli.  t 

Specialibus  cxpletis  instructionibus  mulierum  et 
virorum,  filiorum  et  parenlum,  servorum  atque  do- 
minorum,  ad  generalem  redit  eiliortationem,  et  ad 
spiritale  bellum  omnes  simul  iiistruit.  Quasi  dicat  : 
Hactenus  aliqui  vestrum  putaverunt  se  suis  viiibus 
sine  adjutorio  gratise  boniim  aliquod  agere  posse, 
stideccetero,fratres,  si  bono  animovolueritis  agere, 
confortamini  non  in  vobis,  sed  iii  Domino,  Vel  iia  : 
Hucusquc  vos  juvi,  sed  de  c«tero  quod  superest  vo- 
bis  vivendi  spatio,  confortamini  jam  in  Domino, 
ut  sine  me  fortes  efliciamini  contra  bellum  diaboli. 


et  veritate,  nulli  alii  rei  nisi  verae  juslitise  studentes,  ^  Sive  etiam  ila  :  Multa  vobis  hucusque  diii,  sed  de 


vos  dico,  facientes  in  hoc  voluntatem  Dei,  qui  voluit 
ut  carnalibus  dorainis  serviretis,  non  inviii,  sed  ex 
animo ;  nec  ex  malo  animo,  sed  ex  bona  volunute, 
ut,  etsi  non  poiestis  liberi  fieri,  vestram  tamen  ser- 
vitutem  quodammodo  liberam  faciatis,  non  limore 
siibdolo,  sed  fideli  dilectione  serviendo.  Ecce  nou 
fecii  Cliristus  de  servis  liberos,  sed  de  malis  servis 
bonos  servos.  Ex  animo  cum  bona  voluntate  servien- 
tes  sitis  sicut  Domino  Deo,  et  non  hominibus,  cujus 
praeceplo  servitis  hominibus.  Vos  dico,  scientes  quo- 
niam  unusquisque  quodcunque.  fecerit  bonum,  hoc  re- 
cipiet  a  Domino,  sive  servus,  sive  liber.  Id  est  ideo 
debetis  servire  doniinis  prout  rectum  est,  quia  cer- 
tum  vobis  est,  vos  reraunerationem  a  Deo  fore  per- 


cxtero  quod  adhuc  dicere  possem  hoc  tantum  agiie; 
dftcatero  quod  reslat,  sic  agite,  scilicetconforlamini, 
id  est  fortes  efficiamini  contra  omnes  impugnationet 
adversarii,  in  Doraino,  id  est  in  eo  respeciu  quod 
Dominum  habeatis,  cujus  dominio  tuebimini,  et 
confortamini  in  potentia  virtutis  ejus,  id  est  in  vir- 
tute  ejus  quae  omnia  potest.  Et  ideo  confortari  debe- 
tis,  lum  quia  Dominura  habetis,  tum  quia  ille  pu- 
tentera  in  omnibus  virtiitem  babet.  Et  quia  noii  in 
sola  gratia  confortandum  vobis  cst,  sed  eliam  libe- 
rum  adhibere  debetisl  arbitrium,  induite  vos  arma- 
luram  Dei.  Scilicet  iion  solum  confortamini  in  Do- 
mino,  sed  etiam  excitando  liberum,  arbitrium,indui- 
te  armaturam  Dei,  id  est  induite  vos  omnibus  armis 


cepf^ros,  non  solum  de  hoc,  sed  de  omni  bono  quod  D  quibus   militatur  Deo.  In    arraatura  enim   omnia 


feceritis,  sive  servi,  slve  liberi  siiis,  quoniam  neque 
servilus  impedit  aliquem  ad  consecuiionem  prsemii, 
neqiie  libcrtas  expeditum  reddit,  tantum  quisque  bo- 
iium  faciat.  Deus  enim  remunerator  est  omnium 
operum  vere  bonorum,  quicunque  faciat  ea.  Et  vos 
Domini  eadem  facite  iltis,  non  quod  illis  serviatis, 
sed  in  simplicitate  cordis,  et  bona  voluiitate  secun- 
dura  Deum  illos  tractate,  id  est  sicul  iilis  convenit 
subjectionem  debitam  et  justam  exhibere  vobis  ser- 
viendo,  sic  vos  justam  ctdulcem  potesiatem  exercete 
snper  eos  liumiliter  dominando.  Suavius  illos  tra- 
ciate,  remitlenles,  id  est  relaxantes  illis  minas.  Non 
interdico  minas  fieri,  sed  jubeo  reraissius  fieri.  Et  si 
inin.-c  rcmissius  faciendoe  sunt,  quanlo  magis  vev- 


comprehenduntur  arraa.  Indiiite  armaluram  Dei, 
quod  praeilictum  est  respectu  liberi  arbilrii,  ut  pos- 
sitis  stare  adversus  insidias  diaboti.  Taliter  ciiim 
insidiis  ejus  resistere  poteritis,  id  esl  mediante  auii- 
lio  divina:  gratise,  et  exereiiio  liberi  arbitrii,  quia 
aut  sola  gratia,  aut  solo  arbilrio  nemo  potest  ei  rc- 
sisterc.  Et  idco  prius  .confortamini  in  Domino,  et 
posl  induite  armaturam  Dci,quia  gralia  prxvenil  li- 
berum  arbitriura.  Idcirco  vobis  induenda  est  ar- 
matura  Dei,  ul  ei  viriliter  militantes  possitis  in  prae- 
lio  iion  cedere,  non  succumbere.  sed  stare  adversus 
insidias  di.iboli,  tura  quia  diabolus  est  criiuinator, 
tum  quia  insidiose  agit  contra  vos.  Longe  enim  gra- 
vior  pngna  qux  fit  insidiis,  quam  quae  fit  vi.  Non 


127S 


COMMENT.  W  EPISTOLAS  PAULt.  ~  IN  EMST.  AD  EPHES. 


1271 


\ident  diabolum  homines  cum  quo  pugnant,  sed  la-  A  id  est  adversus  illos  daemoises,  qui  juslo  Dei  judicio 

regunt  ens,  qui  suiit  mundus,  id  est  iuimodorate 
inundanis  adluTcrentes.  Hi  suiit  qui  nos  per  liomines 
sibi  subdilos  porsequuniur,  quia  regunt  eos  ad  niale 
agendiini,  et  de  \itio  ducunt  in  vitiuni.  Rectores 
eiiim  sunt  niundi,  qui  inundanos,  ut  dictum  est, 
regunt.  Ilectores  sunt,  non  mundi  elemeiiloruu),  id 
cst  coeli  et  terra;,  maris  et  aeris ;  sed  mundi  tenebra- 
rum  Aarifm,  id  esl  omnium  istorum  iniideliura,  et 
isiorum  iniuuonim  iioraimim.  Dc  quo  mundo  dictun» 
est  :  <  Totus  mundus  iu  maligno  positus  est  (Jaan. 
viii).  t  Et  convorsis  peccaioribus,  t  Fuistis,  inquil, 
aiiquando  lenebrae,  nunc  autem  lux  in  Doraino 
{Sap.  v).  Istum  muiidum  qui  liHJusmodi  tenebris, 
id  est  tcnebrosis  bominibus  constat,  regiint  malignl 


men  facile  babenl  lemedium;  saipsos  interjus  vin- 
caiit,  etde  illo  foris  iriumphent.  Ob  hoc  iiiduenda 
est  armatura  Dei.  £t  qux  induenda  est  armatura, 
nisi  oranium  virtutum  profectio,  quibus  a  jaculis 
Salanas  defendimur? 

€  Quoniam  uon  est  jiobis  coUuctatio  adversus 
<  carnem  et  sanguinem,  sed  adversus  principes  et 
c  potestates,  adversus  mundi  reclores  tenebrarum 
«  harum,  coiitra  spiritalia  nequitise  in  coeleslibus.  s 

Ideu  spiritualibus  armis  opurlet  nos  undique  mu- 
nilo»  esse,  quia  contra  spirituales  bostes  csl  nobis 
pugna.  Quuniam  non  est  nobis  coUuctatio  advcrsus 
carnem  et  sanguinem,  id  est  adversus  homines  qui 
caro  et   sanguis  sunt.  Galatis  minus  perfeciis  in 


dixit  aliud   bellum,  quod  est  adveisus  carnem  ct  ®  spiritus.  Et  adversus  istos  est  nobis  pugna,  non  ad- 

versus  eos  quos  regunt;  et  etiamtontra  spiniuUa,ele. 
Per  hoc  oslenditur  magoa  impugnationis  veberaentia. 
Multo  enim  graviori  pugaa  et  periculosiori  exagita- 
tcT  homo,  cum  ab  hoste  qui  non  subjaeet  ocidis, 
irapugnatur,  quia  nescit  qua  parte  ab  adversario 
impctatur.  Spiritalia  dico  nequilia:,  id  est  defectio- 
nis  et  impossibilitatis.  Ncquilia  quippe  dicilur  a 
iiequam,  quia  per  eam  tenditur  ad  non  esse,  slc- 
ut  reprobi  angeli  Deum,  qui  solus  vere  est,  dcse- 
ruerunt,  et  in  perpetuum  defectum  ceciderunt.  Quae 
spirilalia  nequitise  sunt  in  coelestibiis,  id  est  in  hujus 
aeris  infimi  caliginoso  habitaculo  ubi  et  nebulse  con- 
globantur.  Vel  iii  coelestibus,  id  est  in  mentis  nostr» 


sanguinem,  dicens  :  i  quia  caro  concupiscit  adver- 
sus  spirilum,  spiritus  autem  adversus  carnem  (Gfl- 
lat.  v).  t  Ephesiis  vero,  quasi  jam  spiritualibus  ct 
concupiscenticB  carnis  preevalentibus,  atque  perse- 
cutionem  pro  justitia  foris  sustinentibus  dicit  :  Non 
est  iiobis  colluctatio  adversus  carnern  et  sanguinem, 
id  cst  adversus  horoines  qui  nos  persequi  videntur, 
sed  adversus  nialignos  spiritus  qui  eorum  nionlibus 
principantur,  et  per  eos  nos  persequuntur.  Etquia 
sic  est,  debemus  homines  diligere,  dfemoues  cave?e, 
homines  misericorditer  eripere,  daemones  viriliter 
superare.  Quomodo  enira  si  contra  aliquem  in  prse- 
lio  constitiitum  de  parle  adversaria  armatus  equo 


sedens  veniet,  non  equo,   sed  equiti  irascitur,  et  f  sanctis  virtutibus  patimur  iinpugnationem  a  nequis- 


quantum  potest,  agit  ut  equitem  percutiat  et  equum 
possideal;  sic  contra  omnes  nialos  homines  agen- 
dum,  et  non  contra  illos,  sed  contra  illum  qui  illos 
instigat,  tolis  viribns  laborandum  est,  utdum  dfabo- 
lus  vincitur,  infelices  quns  ille  possidebat,  libcren- 
tur.  Non  est  nobis  colluctaiio  adversus  carnera  et 
sanguinera,  id  est  adversus  homiiies  quos  videmiis 
sxvire  in  nos,  qui  potius  misorandi  sani,  quam  odio 
habendi;  sed  adtersus  principes  eorum  daeraones,  et 
advcrsus  potestates  iniquas  malignorum  spiriluum. 
Principes  dicuntiir  il!i  spiritus,  qui  principanlur  in 
vitiis  suis,  quce  specialiter  suggereie  solili  sunt; 
sicut  cst  spiritus  fornicalionis,  qui  impugnat  horai- 
nes  secundum  luxuriam,  el  liixuriosis  principatur. 


siniis  spiritibus.  Sive  iii  coelestibus  pugnant  conlra 
nos,  id  est  pro  coelosti  ha;reditate  lollenda.  Itaquc 
adversus  principes  et  polesiates,  atque  rertores 
mundi  tenebrarura  harum,  et  adversus  spiritalia 
nequitix  iu  coelestibus  grave  nobis  ceriamen  indicit 
Apostolus.  Ipsa  vero  certaininis  species  sic  intelli- 
genda  est,  cum  damna,  cum  pericula,  cum  op- 
probria,  cum  criminationos  excitantur  adversum 
nos  ,  non  id  ageiitibus  adversariis  potestalibus  , 
ul  hsec  laiilummodo  patiaraur;  sed  ut  per  ha;c 
vel  ad  iram  multam,  vel  ad  niiniam  trisliiiam,  vel 
ad  desperationem  uitimam  provocemur,  vel  (quid 
est  gravius)  fatigati  et  victi  taediis  compcilamus 
adversus  Deum  conqueri,  tauquDm  humanani  viiam 


et  spiritns  superbise,  qui  impugnat  secunduia  su-  f)  non   ••sque  jusicque  nioderantem,  ut  per  haec  vel 


perbi.im,  casterique  lales,  et  sic  unusquisque  prin  - 
cipatur  iu  suo  vitio.  Potestas  autera  vocantur  illi 
spirilus,  qiii  habi^t  viin  et  oQlcium  prajripilaiidi  ho- 
niines  in  majorapeccata,quia  praisunt  illissocundum 
immissionein  majorum  et  graviorum  vitioriim.  E: 
quam  sit  periculosum  contra  tales  pugnare,  quis  noii 
intetligal?  et  quo  modo  vincimus  hujusmodi  hostes 
quos  non  videmus,  nisi  quia  carnales  interiores  mo- 
tus  nostros  senlimus,  hisque  confligiraus  ct  illos 
percutiraus?  Vcl  principes  iiiteiligantur  illi  dsemo- 
nes,  qui  principantur  aliis  dxmonibus;  et  pote- 
states,  qui  super  alios  possunt.  Sunt  enim  inter 
eos  aiii  nequiores  aliis  et  in  nialo  fortiores  ;  con- 
tia  quos  nobis  lucta  est,  ei  advenui  reriores  mundi, 


infirmeiDHr  in  fide,  vel  decioauuis  a  spc,  vel  traiis- 
leiri  cogamur  a  veritaie  dogmamm ,  el  impium  ali- 
quid  de  co  senlire  suadeamur.  Taiia  enira  scripta 
sunt  de  .lob,  cura  diabolus  dari  sibi  facultaiem  bont>- 
rum  ejus  petisset  a  Dco  (Job  xii).  Per  quss  etiara 
illud  ;odocemur,  quoniani  r>on  fortuitis  aliquibus 
incursionibus  impugnamur,  si  quando  nos  talia  uli- 
qua  faculiattim  damna  percusscrinf ;  nec  forlnitu 
iiostrorum  aliquis  capiivus  abducitur,  vel  domorum 
ruiuae  in  quibuschari  quisqueopprimanlur  eveniunt, 
vel  aliquid  hujusmodi  contigit.  \n  quibus  omnibus, 
vc!  in  quolibel  horum  unusquisque  lldelium  dicat 
advcrsario.  Non  haberes  adversum  me  pntestatem, 
nisi  data  tibi  cssct  dosupor  (Joan.  xi\).  Nihi!  enim 


1275  HERVEI  BURGIDOLENS!S  MONACHI  1276 

f  otnil  contra  Job,  nisi  qnanttim  a  Deo  permlssus  osl.  A  rumpil  verliatem,  et  ita  fornicatur.  Qui  autem  vera 


Sir  ncc  coiitia  qu^Mnqnam  riddiiim  pulcrit  anipliiis. 
T aliler  nos  opoiiei  instrui,  qui  conlra  tales  confligi- 
Rius  ailversarios. 

<  Propterea  accipiie  amialuram  Dei,  ut   possitis 

<  resistere  in  die  inalo,  cl  iii  omnibus  peifecti  sla- 

<  le.  Siaie  crgo  succincli  lumbos  vestros  in  vci'i- 

<  lata,  et  indiili  loricain  justitia»,  it  caiceati  pedcs 
(  in  pixparal  one  Evangelii  pacis  ia  oinnibus  su- 

<  ineiit;^s  sculum  fiJei,  in  qiio  'possitis  tela  nequis- 
I  simi  ignea  exstiiiguere,  et  galeam  salutis  assuoii- 

<  le,  etglaiiiun»  spirilus,  quod  estvcibuin  Dei.  j 
Talibus  aimis  nos  annat  i^posiolus,  laudabiiibus 

el  inviitis,  insiiperabilibus  ef  splcndidis,  spirituaii- 
bus  et  invisibilibus,  quia  iiostes  invisiiiiles  cxpugiia- 


semper  loqui  studet,  quasi  legliimo  coiijiigioiititiir, 
veriiaiem  vel  sapientiam  habens  conjugeni,  sicut 
ille  qui  dicebat :  i  Haiic  amavi  et  exquxsivi  a  ju- 
vcntute  mea,  ct  quxsivi  spoiisam  niihi  eam  assume- 
re  {Snp.  viii).  •  lla  ergo  succingeiidi  sunt  in  veritate 
lumbi  vestri,  ut  noii  accedamus  ad  scortum,  id  est 
ad  mendacitim,  sed  in  legitima  spoiisa  qua  est  veri- 
tas,  delcclemur,  ct  ex  ca  filios  gencrcmiis.  Dcinde 
suiijnngitur,  ut  simuset  induti  loricam  jiistilioB,  id 
est  forii  vesliinenlo  honse  operntionis  undique  mu- 
nili,  ut  niliil  injustiim  appareat  in  operibus  noslris, 
sed  totum  ab  omni  parte  justuni  et  acqiium.  Ei  hic 
justitia  iwte  vivendi  est  nobis  lorita,  quia  interiora 
nostra  non  siiiit  lransligi,sed  defendit  undique  prx- 


irnis.  Si  vides  lioslem  tuuni,  videantur  arnia  lua.  Si  ^  cordia  nosira  ab  oninibus  lelis  inimici.   Sicul  enim 


aiitem  iiun  vidos  liostcni,  cur  videiitur  arma  quibus 
eiim  impugnas  ?  Unia  lam  gravis  ct  lam  miilliplcx, 
atque  lani  perirulos.i  est  pugna,  propterea  occipile 
armaturam  Dei,  id  esl  arina  vi:  tutum,  quibiis  suos 
mililes  Deus  arinat.  Accipite  de  manu  imperat  irls 
summi  anna  fortis,  utpossiiis  non  cederc  prvCdiciis 
hostibus,  .scd  resistere  fortiier  illis  in  die  mato,  id  est 
In  liora  tenlalionis,  quando  velut  dieni  piosperitatis 
arridere  faciiiiil  off.rendo  deleclatiuiiem  peccali. 
Vel  in  die  malo,  id  esi  in  tempore  quo  viget  malitia 
1d  tempore  impugnalionis  diabolicse,  in  tcmpore 
prapseniis  vifce,  qu;e  tota  tenlatio  est  iJob  vii).  Ut 
possitis  non  subjarere,  sed  stare  perfecti  in  omnibus 
virlulibus,  ut  non  iii  quibusilam  virtutibiis  Loiiis 
perfecti  sitis,  et  in  quibiisdam  imperfecli,  sed  in 
omnibus  (proui  fas  csl)  p;;i  fecti.  Tunc  enim  a  nulla 
parte  vinci  poierilis.  Vel  in  omiiibus  iiiipiignationi- 
Lhs  stetis  perfecti.  quod  plus  esl  quani  resistere. 
Sivc  in  omiabus,  tain  prosperis  qiiam  adversis.  Aut 
aliler  :  Ul  possilis  resislere  in  dle  nialo,  id  est  in 
die  jiidicii ;  qui  malus  propterea  dicitiii-,  quia  tcr- 
fibilis  erit  accnsaiionibus  diaboli,  ut  quando  stios 
•ccusaverit,  purilate  conscienlia;  possitis  vos  defen- 
deic,  sed  etiam  perfccli  slaic  pnssitis  in  omnibus 
cuin  electis.  Slandiiin  vobiscst  contra  liostes  in  ar- 
maluia  Dei.  Ergo  slate  succincli  tumbos  meiitis  ve- 
Mx,  id  est  state  in  castitate,  quia  ipsa  est  initium 
hon*  nporationis,  ideoque   iiunc  piima  pnnitur  in 


lorica  niultis  hamis  confieilur,  ila  vestis  jiistiti;B 
niultis  operibus  bonis  ci  virlutibus  connectilur.  Et 
liiijusmodi  torica  debet  interior  houio  noster  indui, 
iie  possil  aii  ulla  parte  vulncrari.  Postquam  vcro  li- 
hidineni  viierinius,  el  nos  lorica  jusl%  operationig 
induerimiis,  tunc  et  aliis  hona  praHticare  idoiiei 
erinius.  Unde  sequittir  :  E(  state  calceati  pedet,  id 
csl  habentcs  calceatos  pedcs,  hoc  est  niunitos  afie- 
ctus  vcstrx  iiicntis,  iie  tangani  terrcna,  hnc  est  ne 
terrenis  commodisiiinitantur,)n  praparation»  Evan- 
gelii  pacis,  id  cst  in  co  quod  pra>paratis  cordibus 
aliorum  evangelicam  prxdicaiioiieni,  quee  annuniiat 
pacem  intcr  Deum  cl  liomiiies.  Calceamenla  (innt  e\ 
coriis  mortuoium  animalium,  et  sigiiiiicant  exompla 
patruiu  jam  dcfunctorum,  quibus  ab  oroni  terrciia 
la'sione  dcfcnduntur  pedes  nostrs  uicniis,  id  est  af- 
fcctioiies,  quibus  taiiquain  pedibus  ad  faciendum 
aliquid  proniovemur.  Lxdilur  enim  pes  pranlicato- 
ris  a  terra,  si  aOectus  cjus  lerrenum  commoduin 
e\  pixdicatione  appetil,  id  cst  si  propter  terrenuin 
commndum,  noii  propter  regnum  ceelorum,  prxdi- 
cai  Evangclium,  Et  ideo  pra^dictis  calceanientis  in- 
duanlur  pedcs  nostri,  id  cst  cxemplis  patrummu- 
niantnr,  ut  sicut  palres  stuJio  supcrna;  intentionis, 
Bon  appetitu  terrcnx  commoditatis  pra^icaverunt 
Evangeliuni,  sic  et  nos  faciamus.  Cujus  pr.^edica- 
lores  iii  diiIIo  li.lci  dubcni  regulam  dcnerere.  Unde 
subdilur  :  In  omnibus  sumenles  sculum  fidei.  Fidcs 


Spirilaallbus   armis   qus  describunlur,   Qnam  diu  D  cnim  P^^o  scuto  sumenda  cst  in  omnilius  congies- 


enini  quis  luMiria:  suhjacet,  nihi!  boni  potcst  agere, 
quia  nihil  eorum  qu;«  facit,  potest  Deo  placeie.  Sed 
postqtiani  deserucrit  luxuriara,  iiicipit  operari  ju- 
stiti;im.  El  idco  nunc  prius  jubeinu;'  suceingore 
lumiios.  et  post  induere  loricam  jusiitix.  Luiiibos 
cnim  siiccingimus,  cum  carnis  luxiiiiani  qiiac  in 
lumbis  est,  per  contiiientiam  coaiclanitis.  Sed  qtiia 
iionimllisimulanl  selumbos  Iiaherc  succitictDsetnon 
iiabcnt,  ideo  pra.'cipitur  nobis,  ut  iu  verilate  siic- 
cinctos  habeamus  cos,  iion  in  simulaiioiie,  quatc- 
nus  vipa  sit  noslra  castitas,  non  simulata.  Vel  incn- 
tis  lunibus  succinginius  in  vciilale,  nt  cingulo  casti 
amoris  Christi  iio»  coiitineamus  a  mendacio,  qnia 
qui  mendacium  loquitur,  quantum  in  se  est,  cor- 


sioiiibns,  quoniam  ipsa  prima  resislil  malignig  spi- 
rilibus,  ct  eoruin  tcla  excipit  ct  repellil.  Sub  ca 
nainque  proteguntur  caelcix  viituies,  quia  ad  omnia 
vii  tulum  anna  prutenditur,  ct  eam  diaboliis  iiiipu- 
gnare  primam  aggreditur.  In  omnibiis  pra;liiset  in 
oinnibiis  teiitationlhiis  sitis  sumcntes  sciilinn  lidei, 
iii  quo  sculo  possiiis  non  soluni  rcpellere,  sed  cliain 
fxstinguere  omiiia  tcla  nequissimi  diaiioli,  id  cst 
oinnes  suggcsiiones  ejus  aciitissiinas,  quibus  corda 
nostia  ut  vulncret  iuipctii;  teia  dico  ignea,  id  est 
ignem  viiioium  iii  humanis  cordibus  acccndenlia. 
Inflainmant  enim  meiitcs  iiominum  ad  ccncupisccn- 
liam,  ct  ignc  tntius  maiilix  succendunl.  Ei  hxc  tela 
ncquissimi  hostis  sunt,  iJ  est  qui  etiam  oa  quje  ue- 


MT7 


COMMENT.  IM  EPI8T0LAS  PAULl.  —  IN  EPIST.  AD  EPHES. 


1278 


ijuit  petdccM  pmnmit,  et  in  qiiHuis  neqitiiiiiua""  A  devotione,  ut  licet  os  iion  semper  orare  queat,  spi- 

rilus  iamen  seinper  boiiis  «lesideriis  iiitus  orel.  Et 
iii  ipso  spiritu  sitis  iiilus  vigilantet,  ij  est  solliciti, 
id  esi  sicut  ociili  foris  vlgilant,  sic  spiritiis  agal  in- 
iriiiserus,  et  boc  in  oniiii  instaniia,  ul  spiiitus  ct 
corpiis  iiislanter  peisev«i-cnl  in  vigillis,  el  in  onini 
obsccralione,  ut  pro  omnibus  obsecrctis,  jiro  quibus 
obsccraiidiim  esl,  scilicet  pro  sanclis.  Pro  san<iis 
enlm  videtur  esse  obtecvar«ium,  et  pro  inllddilnis 
6r,-)iK!um,  qui  nihll  sacri  balient.  Yigilale,  infiuani, 
et  obsecrale  pro  omnibus  sanctis,  id  est  pro  persa- 
verantia  et  salvaiione  omniuni  saiiclonim  ot  specia- 
liter  pro  tne,  iit  tribulaiio  non  mo  obtunilat,  seii  de- 
lur  milii  Benno  11  upeiiione  oris  niei,  id  est  cum  ape- 
iruero  os  nieum,  boc  est  cnm  alla  mysloiia  et  altas 
B  seiiteistias  dixcro.  Nani  lioc  in  divina  Sciiptura  non 
reperitur,  nisi  ubi  magniim  quid  ol  profiindum  ile- 
bet  dici.  Cum  03  meuai  apcruero,  ul  abdilos  sensiis 
proferam,  delur  milii  sermo,  id  est  facundia  cxpn- 
mendi  ea  qiise  voluero,  iit  luculenter  ca  possim  ex- 
poiierc,  scilicel  cuin  fiilucia  notum  facere,  id  est  ut 
aiidacter  et  non  timidc  notum  faciam  mysterium 
Evangetii,  id  est  occultum  secrelum  incaniationis 
et  passionis  Christi,  ut  occullas  eorum  cansas  iioii- 
licem  audienlibus  (Psut.  l).  Nain  quia  occnltum  cst 
lioe  myslerium ,  ideo  nocesse  esl  ul  notum  faciam 
illud  ;  el  hoc  ogerc  volo,  quia  pro  eo  annuntiando 
fungor  legatione  in  catena.  Nani  nec  pro  catena  ces- 
so  a  legaiione.  Quanquam  enim  pro  EvangelioquoJ 
annuntiabam,  sim  catcnalus,  tamen  illiid  sicut  a 
Cbristo  inissus  sum  prje;licare  non  omilto.  Detur, 
inquam,  mihi  sermo  ad  iiolidcandum  myslerium 
Evsngelii,  ita  scilicel  detur  mibi,  ul  in  ipioEvange- 
lio  aurfpaiB  sinetimorc  loqal  aliisprout  opirtet  me, 
id  est  sicut  expedit  mibi,  qui  hoC  agerc  missus 
suin.  Sequitur  in  quibusdam  codicibuS  hoc  loco 
talis  versiculus  :  Verbum  auteni  Doi  non  polcst  al- 
ligari.  Ac  si  dicat  Aposlolus  i  PrO  Evangcllo  qiii- 
dein  vinctus  sum,  sed  tamen  pr«dlcare  nou  desisio, 
quia  verbum  Dei ,  quod  annuntiari  debet,  iiiillo 
putest  impedimento  relardari. 

«  Ut  aulem  ei  vos  sclalis  qu*  Circa  me  sunt, 
t  quid  agam,  omnia  vobis  nota  raciot  Tycliicus 
«  cliarissimns  frater  el  fidelis  ministcr  in  Doininu , 
-  <  qucm  misi  ad  vos  in  hoc  jpsum,  «t  cognosca- 
«  Cis  quse  circa  nos  suni,  ct  consoletur  Corda  ves- 
<  Ira.  I 

Dixi  ut  oretis  pro  mc,  et  qnia  pro  Evangelio  «11- 
ctus  snm  ;  sed  quibus  Iribiilationibus  aniri.ir,  non 
di\i.  Sed  quae  circa  mc  sunl  inolesli»,  refeiel  vobis 
Tychious,  iie  de  minimis  advorsilatibus  meis  mo- 
vcainini,  melu  earuin  rccKdeiites  a  (ide.  Qu{r:,  ;d  est 
ciijusmodi  tormeiita  iunt  circa  me,  id  ost  tn  corpore 
Mieo,  quia  ad  meiitis  inlerfora  noii  penetrani,  <-t 
quid  aijuni,  iJ  est  quam  consians  sum ,  indicabit 
vohis  'fychicus,  qui  est  non  v  lis;  sed  cliarissii^us 
frater,  id  est  Chrislianus  et  non  fiaudulosilus  vd 
falla.\,  sed  (idelis;  ideo  hunc  andite,  qnia  ficUli)  mi- 
niner  est  t»  Domino,  id  cst  in  his-  qu:e  sant  DominL 


Uboral.  §ed  adversus  li%c  ilde  invisibilitini  rerum 

ftrmamur,   H  Invislbilcm    adversarium   sternimus, 

iils  armis  vos  induile,  et  ijattam  queqne  soluiis  as- 

tumilt,  iJ  est  spem  qii^  saiutom  setcrnam  exspc- 

cat ;  quse  ido6  galca  dicitur,  qtiia  sicul  galea  est  in 

^iipeiiori  parie  armalnia*,  scilicet  in  oapiie,  iia  spcs 

.iltlor  rst  omnibug  aliis  vlrtutibns,  ct  somper  rcspl- 

oif  ad  StJperifira,  spirans  ad  eoslcstla.  Et  oU  hoc  ad- 

did  t  satiitit,  ut  ostend^ret  spem  assequi  qnoddogi- 

di-ral,  id  esl  salofem.  Vcl  sicut  scutum  (Idei  (ides 

ett,  sic  galea  saliitiS  satas  est.  Cujns  scilicei  perpe- 

tosB  salulis  memorift  ve!  eKsfxctatio  caput  mcntis 

cOiitra  bmn^s  lctqs  dirmonica:  iinpu(;natii:nistutum 

facil.  Qui  enim  cogiiat  diligenler  qn*  Sini  »ierna 

j;audia,  facile  dbleciaiiunes  poecati  a  sno  conJe  re*- 

Spuil,  ct  adversitatcs  vincit.  f{-.«c  siint  arma  qoihns 

muniii,  nnnquam  diabolo  vel  alicui  mcinbrn  illius 

cedetis.  Sequnnlur  amia,  qiiibus  illum  et  suus  de- 

vincalis;  et  assamite  tiladium  spiriius,  id  esl  ensom 

spiiitalom,  quod  esl  verbum  Dei,  id  est  sermo  divina; 

pnedicationis,  quo  dialiolus  inteillcltur,  hoc  est  im- 

pugnationcs  ojiis  annihilanlur,  et  quo  tyrannos  hu- 

JHS  8aH!uli  el  hicreticos,  mcmbra   scilicet  Satanaa 

devincetis,  et  vobis  snbjicietis,  cseterosque  pecca- 

tores.  Cnm  dicitnr,  ct  gladium  spiritus,  quod   est 

verbum  Dei ;  quod  ad  slgnilicatum  respicil,  non  ad 

gladiutn.  Ecce  hxc  sunt  arma,  quibus  muninntur  et 

piignant  miliics  Dei.  Sequitur  : 

«  Per  omnem  orationem  et  obsecrationcni  orantes 

omni  tempore  in  spiritu,  ei  in   ipso  vigilanlcs  in 

omiii  instanlia  ei  obseCratione  pro  omnibus  san- 

clis  et  pro  me,  ut  detur  mihi  scrmo  in  apertione 

oris  mci,  cum  fiilucia  notum  facero  niystfcrium 

evan{:(elii,  pro  quo  legatione  fungor  in  calena, 

Ita   ut  Id  ipso  audjasn  prout  oporiet  m»  lo- 

Pi-sedictls  artnls  siate  mnniti.  Sed  quia  Aon  est 
nostrse  poleslalis  ut  bis  muniamin'',  nisi  donante 
Di>»,  noc  bis  vincerc  poteriti»  nisi  ipse  dederit,  esto- 
tc  oran(e«  per  omnem  oraUoMm,  id  est  per  omnia 
^a«  oiHnda  suiit,  ut  per  omnem  orationcm  qux  fa- 
clenda  est,  transeat  iiostra  !Upplicntio,  id  esl  nibil 
rcliiiqufttis  de  bis  q^se  petcnda  sunt  In  oralionc;  et 
Bon  Soliim  per  oralionem,  ssd  etiam  per  obsecratio- 
n»n>,  id  est  per  omnium  sacrorum  adjuralionem. 
MajorCra  enim  orandi  espressionem  noiat  obsecra- 
lio  qnam  oratio,  quia  ohsecratio  est  oratio  cimti  ad- 
iurntiotiO  vel  ubiesiationo,  oratio  autcm  simplici- 
ter  factai  cst  rogatio.  Per  omnem  oraiionem  et  ob- 
sccraiionem  sitis  oratiies  omni  tempore  compctenti, 
id  cst  omnibnS  liorls  ad  oranduin  consiiiiuis,  vcl 
omni  lempore,  id  e$t  lam  in  adversis  quain  in  pro- 
Epdris,  e(  hxc  Oratio  fiat  in  spiritu,  id  est  inenle,  ut 
inentis  affectus  concordet  verbin  oralioiiis  qux  pro- 
fernntur  exore,  vel  in  spirilu,  non  in  carne  oratc. 
In  carnc  enim,  tion  spiritu  orat,  qui  polluta  niente 
or&t,  lter\im  poecatiirus  non  rasa,  sed  ex  proposito, 
vel  omnl  lempore  orate  in  spiritu,  id  est  io  cordig 


i379 


HERVEI  BliRGIDOLENSIS  MONACHI 


4280 


Cui  «Tedere  debeils,  quia  illum  ad  vos  misi,  ut  pu-  A  Deo.  Noii  eiiini  lidcs,  quia  datur  priusquani  poslu- 

letur  ab  illo  cui  datur,  ideo  dicenda  est  uon  esse 
donuni  Dei,  sed  esse  a  nobis,  quia  data  est  nobis 
non  pelentibus.  Orania  enim  boua  sunta  Deo.  Gra- 
tia  generaliter  accepia,  quae  esl  mater  oranium  bo- 
norum  et  nutrix.  sit  cum  omnibus  qui  Dominum  nos- 
trum  Jesum  Christum  Ecclesiae  sponsum  ditiyunt  in 
incorruptione,  id  est  casto  amore  sicut  sponsam, 
qua?  corruptionem  non  admiltit.  Non  enim  Chri- 
stum  in  incorruptione  diligunt ;  vel  quorum  lides 
in  aliquo'est  coirupla,  yel  qui  eum  pro  tempo- 
ralibus  el  corruptibilibus  boiiis  diligunt,  non  pro 
seternis  et  iiicorruptibilibus.  Sed  qui  Chiistum 
propter  solum  Chrislura,  et  propler  spem  per- 
peluae  incorruptibilitatis  araant ,  illi  cum   in    in- 


rans  veritatem  de  nie  vobis  dicat,  et  coiisoletur 
corda  vestra,  id  esf  leniat  et  mulceat;  et  doloreiu, 
q«i  pro  aiiditu  tribulalioniim  raearum  increverat, 
tcmperet.  Vol  si  de  noslris  tribulationihus  doleha- 
tis,  nunc  consolationeni  accipiatis  ab  eo,  cognoscen- 
tes  nie  libenter  pati  multo  graviora. 

I  Pax  fralrihus  et  charitas  cum  flde  a  Deo  Patre, 
I  et  Doniino  Jesu  Cliristo.  Gratia  cura  omuibus 
c  qiii  diligunt  Dominum  nostrum  Jesum  Christum  in 
«   incorruptione.  Amen.  i 

Pax  cura  Deo  sit  fratribus,  id  est  Christianis,  ei 
chariias,  ul  oum  toto  corde  diligant;  ct  hjec  pax  et 
charitas  delur  eis  cum  integra  fide  a  Deo  Patre  et 


Filio  ejus  Domino  noslro  Jesu  Chrisiu.  Pfir  pacem  B  corruptione  diligunt,  quia  sic  eum  diligunt,  nequo 
enim  manehunt  in  charitatc,  qu%  in  fideest;  et  a  uunc  corrumpi  valeat  mens  eorum,  neque  tuocca- 
quo  est  pax  et  charitas,  ab  illo  est  et  iides,  id  est  a      ro  eorura. 


IN    EPISTOLAM   AD   PHILIPPENSES. 


ARGUMENTLM. 

Philippi,  civitas  esi  in  partibus  Macedonia;,  unde 
Philippenses  dicuntur.  Quibus  praedicaveral  Aposto- 
lus,  qui  lidei  veriiate  ac  morum  honestatc  illos  in- 
struxerat.  Et  ipsi  in  (ide  morumque  nobilitate  in 
omnibus  fere  secunduin  apostolicam  doctrinam  per- 
stiterunt,  sed  de  primatu  tantum  inter  eos  erat  con- 
tentio,  quoniara  alii  se  volebant  aliis  praeferre,  quasi 
gloriando  de  meritis.  Qua  de  causa  praecipue  Apo- 
stoUis  scribens  illis  a  Roina  intendit  illos  ad  humi- 
litatem  revocare,  scilicet  ut  de  meritis  non  glorien- 
tur,  neque  alter  alteri  se  praeferat;  sed  quidquid 
boni  bahel,  sive  reraissionem  peccatorum,  sive  do- 
na  viriutum,  gratia;  Dei  ascribat,  a  quo  tolum  ha- 
bei  et  nihil  a  se.  Miserant  autera  ei  aliqiiid  substan- 
tise  per  Epaphroditum  Romam,  queni  cum  hac  re- 
mittit  epibiola.  In  qua  quia  praisens  non  potest, 
munit  eos  coiitra  duplex  bellum  iribulaioruin,  sed 
et  pseudopraedicatoiiim,  ut  omiiia  proChristo  sus- 
liiieanladi,ersa  cuni  liuniilitate,  sicut  et  Chrislus  fe- 
€!l,  et  lejjaliii  a  pseudoproijlieiis  nunquam  rcci- 
piant.  Qui  quoniam  ad  huniililatem  iilos  invitavit, 
ideo  iion  pnsiiit  noraen  oQicii  sui  et  auctoritatis, 
quod  est  Apostolus;  sed  et  ideo  forsan,  quia  ipsi 
nunquam  dc  eo  niiiius  vel  conlra  cuin  senserant. 
Seciiiu  vero  Timoiheum  .'tddit  in  principio  episto- 
la;,  quia  ipse  socius  Apostoli  fuerat  in  conversione 
eoruai,  atque  sollicitus  erat  cum  eo  de  salute  ipso- 
Tiira,  el  fortasse  rcgaverat  eum  tit  scriberet  illis. 
Sic  euim  exorsus  es:. 

CAPUT  PRIMUM. 

«  Paulus  et  Tiiiiotheus  servi  Jesu  Christi,  omDi- 
I  bus  sanctis  in  Christo  Jesu,  qui  sunt  Philippis, 


C  <  cum  episcopis  et  diaconis  :  gratia  vobis  et 
c  pax  a  Deo  Patre  nostro  el  Domino  Jesu  Cliri- 
c  stu.  > 

Servos  Christi  se  dicunl  Paulus  et  Timotheus, 
quod  est  signum  humililatis,  ut  eis  exemplo  siio 
Iiumililatera  suadeant.  Sed  cum  ipse  dominus  di- 
cat  :  c  Jam  non  dicam  vos  servos,  quia  serviis 
nescit  quid  facial  Dorainus  ejus  {Jean.  xv,  »)  qiia 
ralione  seservos  nuncupant?  Sed  sciendum  quia  si- 
cut  est  timor  servilis,  quem  perfecia  cbaritas  foras 
mittit  (/  Joan.  iv),  atque  tiraor  castus  permanens  iii 
sxculum  sacculi,  sic  est  servus  qui  non  raanet  in 
domo  iii  seternum,  atque  servus  intrans  in  gau- 
dium  domini  sui  (Joan.  viu;  ilatlh.  xxv).  Nam  cum 
timore  quem  chariias  expellit,  eliam  serviius  quas 

'^  ad  eum  periinet,  simul  expellenda  esl.  Eranl  ergu 
servi  Paulus  et  Timotheus,  quantum  ad  tiraorein 
castum,  !ion  quanlum  ad  tiinorera  servilem;  neque 
principia  aliciijus  mortalis,  sed  Jesu  Christi.  Qui 
maudant  ea  qua:  scquuntur,  vmnibus  sanctis,  id  cst 
omni  plehi  mundat.x  per  b.iptismum  a  peccatis,  el 
saDcliiicatx  uon  in  suo  mcrito,  sed  in  Chnsto  Jesu, 
id  cst  iu  gratia  Christi,  scilicet  quia  Dens  faclus 
cst  honio,  passus  est  et  resurrciiit.  Curialiter  illos 
ad  liuinilitatem  revocat,  ostendens  illos  esse  sancios 
in  Chrislo  Jesu,  non  in  sc,  et  dcterminat  quibus 
sanctis,  scilicet  qui  sunt  Philippis,  id  est  in  illa  ci- 
vitate.  intcrpretatur  autem  Philippi  os  lampadis,  et 
illi  sancti  suiit  Philippis,  id  cst  in  ore  lampadis, 
qui  suiit  in  lucidissiina  Dei  itlumiiialioiie,  quam  et 
cxteris  undique  spargant,  sicut  ct  islis  dicitur  in 
sequentibus.  In  niedio  nalionis  prav«  ei  perversje, 
inter  quos  lucetis  sicut  lumiiiaria  in  muiidu,  vcr- 


1281 


COMMteM.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  IN  EPIST.  AD  PHILIPP. 


1282 


bum  yi(se  continentes.  Talibus  ergo  sanctis  ubicun-  A  inoria  vestri  dico,  iion  pro  parte  \cstrum  facta,  sed 


que  siiit  corpoialiter  degentes,  scril)ilur  lixc  epi- 
stota.  Omnibus  sanctis  qui  sunt  Pliilippis,  id  est 
omnibus  subditis,  cum  episccpis,  id  est  presbyteris 
et  diaconis,  id  est  minuribus  cum  majoribus.  Epi- 
scopos  namque  pro  presbyteris  more  suo  posuit. 
Non  enim  plures  episcopi,  in  una  civitate  erant, 
iieque  presbyteros  intermitteret,  ut  ad  diaconos  de- 
scenderet.  Sed  dignitatem  et  excellentiam  prcsby- 
terorum  declarat,  dum  eosdera  qui  presbyteri  sunt, 
episcopos  esse  manifestat.  Quod  autem  postca  nnus 
electus  est,  qui  caeteris  prceponeretur,  in  scbismalis 
remedio  factum  est,  nc  unusquisque  ad  se  trahens 
Cbristi  Evangelium  rumperet.  Nani  el  Alexandriae  a 
Marco  evangelisla  usque  ad  Heraclam  et  Dionysium 


pro  omiiibus  vobis.  De  prseteritis  bencficiis  a  Deo 
vobis  collaiis  ago  ei  gratias,  non  cum  tristitia,  sed 
ciim  gattdio,  quia  non  coutristor  de  culpis  vestris, 
sed  de  sanctiiate  vestra  gaudeo,  faciens  deprecatio- 
nem,  id  est  Deum  toto  mentis  aOectu  depvecans,  sm- 
yer  communicalionc,  id  est  de  communicatione  ve- 
stra ;  boc  est,  ut  niagis  ac  magis  communicetis  sem- 
per,  et  unanimes  atque  ununi  cor  babeiites  sitis, 
in  Evungelio  Cltrisli ,  id  est  in  fide  el  praeceptis 
evangelicae  doctrinae.  Vel  deprecationem  facio  su- 
per  comniunicatione  veslra,  id  est  ut  persistatis  iii 
eo  quod  mihi  conimunicavistis  in  lide  et  operibus 
Evangelii.  Et  non  horarie  istud  deprecor,  sed  a 
prima  die  conversionis  vestrae,  usque  nuiic,  id  est  ex 


episcopos,  presbyterum  unura  de  se  electum,  et  in      quo  coepistis  credere,  non  cessavi  pro  vobis  preces 


excelsiore  loco  et  gradu  collocatum  episcopum  iio- 
mioabant;  quomodo  si  exercitus  imperatorem  fa- 
ciat,  aut  diaconos  eligant  de  se  quem  industrium 
iioverint,  et  archidiaconum  vocent.  Constat  ergo 
apostolica  institutioiie  omnes  presbyteros  esse  epi- 
scopos,  licel>  nunc  illi  majores  hoc  nomen  obti- 
neant.  Episcopus  enim  superintendens  dicitur,  et 
omnis  presbyter  debet  intendere  curani  super  oves 
sibi  commissas.  Omnibus,  inquit,  sanctis  qui  sunt 
Philippis,  cum  episcopis  et  diaconis  (220).  Quia  mi- 
nores  prseniitiit,  ad  humilitatem  invitat.  Quia  vero 
et  minores  subnectit,  ostendit  non  esse  queniqnam 
adeo  perfectum,  qui  non  bac  egeat  admonitione. 
Quod  autera  subdit,  gratia  vobis  et  pax  a  Deo  Palre 
nostro,  et  Domino  Jesu  Chrislo,  in  superioribus  epi- 
stolis  expositum  est. 

«  Gratias  ago  Deo  meo  in  omni  memoria  ve- 
f  stri  semper,  in  cunctis  orationibus  meis  pro  oin- 
«  nibus  vobis  cum  gaudio,  deprecationem  faciens 
«  super  communicatione  vestra  in  Evangelio  Chri- 
«■  sti,  a  prima  die  usque  nunc,  confidens  hoc  ipsum, 
«  quia  qui  coepil  in  vobis  opus  bonum,  perliciet 
«  usque  in  diem  Christi  Jesu,  sicut  est  mihi  justum 
«  hoc  sentire  pro  omnibus  vobis,  eo  quod  babeam 
«  vos  iii  corde  et  in  vinculis  meis,  et  in  defensione 
<  et  conlirmatione  Evangelii  socios  gaudii  mei  om- 
«  nes  vos  esse.  » 

Illorum  benevolentiam  captans,  ostcndit  princi- 


effundere.  Sive  coramunicatio  vestra  fuit  in  Evan- 
gelio,  quoniam  res  vestras  fecistis  communes  pro- 
pter  illud  a  prima  die  conversionis  vestrae  usque 
nunc,  et  ideo  amodo  niagis  standuin  vobis  est  in 
hoc.  Deprecor  Deum  pro  vobis,  cenfidens  hoc  ipsitm 
de  honitate  ejus,  quia  ipse  qui  per  praevenienteni 
gratiam  cxpit  in  vobis  opus  bonum,  per  subseqiien- 
tem  et  cooperantem  pcrficiet  illud,  dans  perseveran- 
tiam  usque  in  dietn  Jesu  Christi,  id  est  usquc  ad  ex- 
tremum  diera  vitse  nniuscujusqiie  quando  anima  de 
corpore  egrediens  praesentatur  anle  tribuiial  Chri- 
sti  judicaiida.  Cooperando  enim  in  iiobis  Deus  per- 
(icit,  quod  operando  incipit,  quoniam  ipsc  ut  veli- 
mus  operatur  incipiens,  qui  volentibus  cooperatur 
pevficiens.  Nam  ut  velimus  sine  nobis  operatur. 
Cum  autem  volomus  et  sic  voluinus  ut  faciamus, 
nobisciim  cooperatur.  Qui  coepit  iu  vobis  opus  bo- 
nuin,  ipse  perficiet.  Ego  ita  confido,  videte  ne  fru- 
slra.  Videte  ne  a  vestra  parie  opus  boiium  rema- 
neat,  quod  Deus  vobiscum  paiatus  est  iii  vobis  per- 
ficere.  Ego  istud  certa  fiducia  spero,  sicut  est  ntihi 
justum,  ut  hoc  senliani  et  credam  pro  eiitnibus  vo- 
bis,  non  eiiim  justum  est  ut  aliud  sentiam  de  tam 
bonis.  Hoc  debeo  sentire  de  vobis,  eo  quod  habeam 
vos  in  corde  mco,  non  in  solis  labiis,  quia  conliiiuo 
vos  amore  pnsecordiis  meis  teneo,  el  co  quod  ha- 
beam  vos  in  viitculis  tneis,  quia  vos  quoque  pia  com- 
passione  condoletis  afflietioni  vinculoriim  meoruni, 


pium  boni  operis  a  Deo  illis  datum,  etfinem  abeo-  D  etvos  paviter  mecum  vinctos  esse  putatis,  et  quod 

dem  esse  dandum,  ut  de  se  non  praesumant,  sed  gra- 

ti«  Dei    omnia  bona   sua  attribuant.  Ago,  inquit, 

gralias  Deo  meo,  quimibi  faeil  quod  voio  in  vobis, 

id  est  illura  qui  tanta  nobis  beneficia  spiritualia 

contulit  gratis,  laudo  qula  non  nostro  merito,  sed 

ejus  dono  ad  bonuni  Christianae  religionis  venistis, 

in  qua  et  raulium  profecislis.  Graiias  ago,  inquam, 

pro  omnibus  vobis,  id  est  pro  religiosa  conversatioiie 

omnium  vestrum  ab  illo  data,   in  omni   mcmoria 

veslri,   id  est  quoties  vestri  memorlio;   meraoria 

dieo,  non  ad  horam,  sed  sentper,  scilicet  in  cunctis 

orationibus  meis,  id  est  quotiescunque  oio.  Vel  me- 


habeam  vos  in  defensione  Evangelii,  quia  etvos  dc- 
fenditis  illud(sicut  ego)  disputationibus  contia  im- 
pugnatores,  et  in  conftrmalione  ejus  vos  babeam, 
qui:t  vos  quoque  studetis  illud  confirniare  in  cordi- 
bus  fidcliuni,  Et  proplerea  justum  mihl  est  scnlire, 
vos  oinnes  esse  sucios  gaudii  mei  futuri,  id  est  aeter- 
noe  Ia.'titi«,  sicut  nunc  operum  mcorura  et  passio- 
num  socios  esse  vos  video. 

«  Testis  enim  mihi  est  Oeus,  quomodo  cupiam 
«  omncs  vos  in  visceribus  Jesu  Christi.  Et  boc  oro, 
•  ut  charitas  vestra  magis  ac  magis  abundet  In 
«  scientia  et  in  oinni  sensu,  ut  probetis  potiora,  ul 


(220)  Locus  obscurus. 


J2S3  nEUVEl  BLRGIDOLENSJS  MONACIII  1284 

I  silis  sinccrftSiftt  sinc  offonsa  iii  diern  C!)iisii,   le-  A  <  lale,  scienlfs  qufmiam  in    defensionem  Evapgelii 


<  plcli  fnmu  jiislili:e  pcr  Jcsuin  Chiisluni  iri  glo- 
f  liam  el  laudeni  Dei.  » 

Ego,  ul  <i'\\\,  sentio,  ol  dcsiilero  vos  fore  socios 
gaudii  quo.l  Iim1)(o.  Nam  cupio  vos  ownes  esse  in 
viscerihiis  Jcsu  Christi,  id  csl  in  iiilcmo  sinii  pptpe- 
lurtbealltuiiiuisieccplos.  Ei  quofnodo,  id  "sl  f|uaiii 
anlciili  desidiMio  iioc  CHpi«ni,  tetlii  est  milii  Deus, 
qiii  occiilla  coidium  iiosirorum  inspicit.  Vel  pro 
v.ibis,  (!t  supiadictiiin  est,  idcirco  dcprecaiionein 
fac^o,  qiiia  sicut  et  f^eus  icslis  est,  ciipio  >08  om- 
nes  esse  in  visccrilius  Jesu  (ilirisii,  id  est  in  inliino 
amore  ejus,  ul  ali  eo  dil  gaiiiini  quasi  ejus  viscera. 
Iii  viscerlbus  cnini  sonlitur  pluequam  in  alia  parte 
co  poris,  ct  idoo  viscera  pro  dilectiono  ponuulur  in 


I  posilug  suni.  Qyidaui  auleni  ok  coi'l<!!iiione 
«  Clirisluin  aniiuutiaiil,  noii  suxoic,  Oiisiiinanles 
«  pressuram  se  guscitarti  viDCulis  jivei.s.  {juici  ctiim 
«  duni  omiii  modo  sive  per  ocrnsionrm,  jsive  per 
<  veiitaloni  Cluisius  .nnnunUelur?  et  iii  lioc  gaudeo, 
«  sed  cl  gaudobo.  » 

Quia  supoiius  divcrat  se  b«i)eJ'e  in  eorde  cl  vjm- 
culis,  ne  illi  audieiitos  eum  esjge  viiicluin,  piUarejJt 
cvanReliciim  piwdioaiionen)  dtficoie,  et  cedcreiit 
pseudo  sposlolis,  addit  :  Scire  oviem  volo  los,  ctc. 
Ac  w  dicat :  Ego  quidem  vinttu»  sura,  seil  tamcn 
ideo  con  niinuiiur  evanp;elica  pncdicaliu.  Volo  vo», 
fralres,  scin  qnoniam  ea  quie  circa  me  ««'il ,  id  eu 
vincula  me.i  et  lonnenia   qu«  paiior  undique,   vei 


SciipiuriB  aliquoties.  Ego  quidem   vobis  lalia  cupio,  B  qu»  iion  portiiigunl  ad  interiora,  magi^  venerunl  ad 


El  ut /loc  desidjiio  coiisequaniini  oro  ul  chariiat 
veslra  seiiiper  pruliciens  magis  ae  magi»  abuiidet 
01  e.xcrescat  in  scientia  divinoniin  et  uiilium  ei  in 
omiii  sensu  prudeiitix  ac  discrelioiiis ,  «(  probetis 
poiiora,  id  csl  ul  probare  el  disccrnere  sciaiis  iioii 
soliim  mata  et  Loiia,  sed  eliuni  inler  boiia  potioi  a , 
boc  031  nioliora,  ul  post  proliaiionem  siHrer«s,  id  cst 
sine  caiie  nitii  lut  vos  corruiiipat  al.quoJ  vitiiiin,  sl- 
cul  verniis  ligiuim  iiilrinsocus  edoiis,  sed  iiitogri 
poiinanoat.s  iii  bono.  Sinceivs  (221)  silis,  quanluni 
a,l  vof,  id  est  sine  corriiplioiie  vitiorum ;  el  siiic 
cfjensa,  iiiiniiluin  ad  pioxiiiMiiii,  ul  iioii  ciini  olTen- 
dat;s  in  liiein  Chriitt,  id  est  usqiie  in  diciii  vilie  no- 
\is:inium.  Vel  sinceies,  id  est  sine   ailniislionc  vi- 


profectum  Lvangelii,  quam  ad  defectnm,  ul  mali  ifl' 
tonderunt,  ita  »1  rincula  mea  munifesta  fiereni  i« 
Chriilo,  id  esl  in  Cliiisii  nomiiie,  et  pieedicatiom; 
inaiiifestarantur  ubiqne;  cl  p^r  bi:c  Clirisliis.  Dum 
eiiim  scrino  do.  vinculis  meis  ubique  votital,  Cliii- 
sius  qui  viiiculorum  causa  cst,  in  jore  umniiiin  re- 
isOiiai.  Maiiilesla  enim  suiit  iii  otiitii  praiorio,  ubi 
iioliilos  ct  diviies  ouiivciiiunt ;  et  in  caneris  omnibut 
locis  Uoiiiie  ubi  populaifis  coiiversi)iitur.  lloc  omai- 
Lus  Kniiianis  nolulibiis  ci  tgnobilibus  iioiumc^l,  me 
viiiciiiin  esse  pro  lidu  Cbri&ii  quam  pruedicabam. 
Ct  ila  profiierunt  vinculu  luea,  ui  plures  quam  aii- 
tra  e  frutrHus,  ig  osi  cx  Clnistianis,  jioii  iii  »b, 
setl  f;i   Doniim  eon^evtes,  vincnlis   i»ej«.  id   «st 


tioiiim,  qiia;   se  bonis  opcribus  immiscere  soleiil ;  ^  coiisideiatioiie  viiiculiirum  ineoriim,  eudcrenl  ubuHr 


el  siiie  olleiisa,  id  e.-l  sine  criiiiiiie,  eiiiites  passibus 
operuin  boiiorum  ac  desidorioiiiiii  iii  diein  Cbristi, 
id  esi  in  dieni  jiisti  juJicii  Dei,  <|iii  bona  vobis  pro 
sinccrilaie  vestra  sine  malorum  admisiione  rutri- 
biiet.  S.lis  etiam  ul  bona;  arbures ,  repleti  frnctu 
iustitiat,  id  esl  abiiiidaiitos  boiiis  oper  biis  per  Je- 
sum  Chnsiuin,  id  est  per  giaiiam  Cbrisli,  iioii  pcr 
viies  vestras,  in  gloiium  et  inudem  Dei,  id  esl  ut 
inde^lurilicotur  tl  laudelur  Ueus,  (|ui  vos  ita  fru- 
ci.ricare  lacii,  iion  ut  vos  iiide  vaiiam  gloiiajn  ca- 
pi-.Uis,  quasi  per  vos  lalia  facieiUes.  Ilic  salis  con- 
grue  biiiiiiliiuii  beiie  agoiitibiis  cnmmeiidatur  ab 
Aposinlo.  Vol  iiidioCbiisti  sitis  reploli  fiiiciu,  id  e«t 


dantius  soliio  loqiti  publice  vcibum  Dca  sim  timgrt^ 
cogilanJcs  apud  se :  Si  isle  vinctus  loqnitur,  ciir 
iion  potiiis  iios?  i(i«o  aultin  dixi  pluies  e  fiatijitut 
in  OoHiino  ceiilide»iles,  anniii.time  ob  inra  viiieula 
verbuiH  Dei,  et  non  oinnes  i(a  faciuni.  Alii  enita  ei 
ipsis  sniit  merueiiarii,  aiii  lllii.  Nuni  quidam  quidMn, 
id  esl  meiceiiarii,  pre;dicuntCliri>,ium  etiaiij  pr^apier 
iuvidiam  et  coiiteiiliunein,  quia  iiivideiit  gl(>ri.e 
ineie,  <et  contouduiil  illani  sibi  u^urpare,  eupietilcs 
ess«  j^sniosi  ot  li<iiiorab)les  apud  boinines  sicut 
eraiil  iip(ist«ili;  sed  i/iii/u/n  ab  isiiiruin  iiileiiiiuna 
divcrsi,  utpole  !  oiii  Qlii,  pratdicanl  euin  exoiuplo 
meo  ^roj/(«r  ^enam  voluniaiem,  id  est  sludjc»  gcije- 


meiceile  juslitiai;  accepia  per  Josum  Cbrisluni  judi-  .   randi  filios  vitic  aeierwie;  quidam  qiii  el  bmii  sHut, 


cciii;  in  gloriam  et  luiidctn  Uoi ,  id  esl  ui  inde 
pcrpoiualiter  liiorilieetiir  el  biiidetiir  Deus,  oi  dica- 
tur,  «  mirabilis  Deus  in  sanctis  (Psal.  i.xvii).  > 

<  Scire  aulem  volo  vos,  fratrcs,  quia  qii;c  oirca 
I  me  sunt,  iniigis  ad  piofectum  Evaiigelii  veiieruiU, 

<  ita  ut  viiiculu  mra  maiiifestu  lieleiit  in  Clirislo  iii 
(  omni  proetorio,  et  in  cceleris  onmibus,  iit  plures 

<  e  fralribus  in  Oomino  conlideiites,  viiicuiis  tueis 
I  abundaiitius   uudcrcnl   sinc  tiniorc    vcrbura  Dei 

<  loqui.  Quidain  quidem  el  prople.-  iiividiain  ct  coii- 
I  leiitioiicm,  quidam  aulcm  ol   propler  bnnam  vo- 

<  luiiiaicin  Cbrislun.  pra»Iicaiii ;  quiduui  cx  cbari:- 


aiiiiuiiluiiit,  jltuiu  ei  chmiiaie  et  a^uore  iiiei  uitttn 
les  qupniam  pi>iiiut  sum  a  Doo  in  defensianem  tuun- 
gelii  dispnlaitdo  ^l  yorum  ac  saluiiferum  esse  pi«- 
liande.  E(  iaeo  quia  vitieiit  inc  modo  caienis  detonv 
liiin,  iionpoisead  plewiin  e»ercere  oniciiimmcuin, 
viceuclocu  mci  pi«dii'a<it  Cbrisluui,  ut  ipsi  sup- 
pleantquod  ego  nunc  luiiius  possuni.  Isti  quideni 
casta  iu^entioiie  piiedicant.  Sod  ((uidnin  abbis  bmge 
divcrsi,  rtunun.irtnt  Clirislum  cx  conientione,  id  e^t 
per  cunttnliunem,  quiu  cuntoiidnnt  per  lioc  majora 
jnfcrre  siipplicia,  ui  si  qui  de  pr.Tdicaiionc  eos 
acr.umcriiil,  indicenl  eis  inc  rjus  aiicioieni  <:««e, 


(S2i)    Hujus  oiymologia^  superius  menlio  facta  eet. 


1285  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  IN  EPIST.  AD  PHILIPP.  «86 

sicque  m.'' la  in  me  conveiiant.  Vel  €x  ccnlentione,  A  suram.   Nam  srio  (/uia  etiam  hoc,  id  est  suscitatio 

pressurse  provcniat 


id  esl  ex  privato  odio  inde  genito,  quod  aliqiiaiulo 
nifciiin  contenderiniiet  coiifutati  siint.  Ei  iie  vide- 
rcnlur  esse  correcli,  adjungo  qiiia  iion  sincere,  iij 
est  noii  piiro  animo,  sed  niaiitia  iiifccio  praedicaiit, 
eiistinianles  lioc  niodo  se  iuscitare,  id  esi  comnio- 
vcre  pressuram  viiiculis  meis,  id  est  ut  ego  vinctus 
oppriinar  adversis  scUicel,  ut  dum  Nero  et  ininistri 
ejusviderint  Roniae  tol  pnedicatores  Evangelii  exi- 
srnncnt  me  causain  eoriim  esse,  et  majora  milii  (or- 
menla  vel  etiam  inoi  tcm  inferant.  F.t  tali  inlentione 
sajuicm  qiiani  ipsi  non  lialient,  praBuicaiit  aliis; 
consulentesque  tcrrenis  cupiditatilius  suis  regnum 
ccBloriim  aiinuniiani,  liahentes  in  pectore  raisilatem, 
inlingua  veritalem.  Et  isti  praeJicaniChrisium  nec! 


mi/ii  nd  iuhaem  xlcrnain  \n 
fuluro  consequendam,  non  ad  oppiessionem,  iit  illi 
putant.  Et  lioc  non  tiet  non  soltim  nico  merito ,  sed 
v\]>eT  vesiram  oraHonem,  qure  niilii  aiixiliabitur,  et 
per  submimslriitioiiem  spiritus  Jesn  Cltrii^ti,  id  fs\ 
per  occultam  (iationem  Spirilus  sancti,  qui  sicut  ^o- 
Ininnam  vel  fundamentuin  fuisit  me  siiliter,  ne  corr 
riiam.  Ipse  eiiim  spirilus  est  foiis  oranium  bono- 
rum,  ideo  sanctis  dicitiir  suliminisiiare,  quia  de 
ejiisfonle  proceiiit  quidqnid  illi  beiiclicioium  acci- 
piiint.  Proveniel,  inqiiam,  milii  secuiulnm  exs,ccia- 
lionem  et  sptm  meam,  id  est  secumluni  quod  c.\»pe- 
clo  doiiec  venial,  el  spcro  doiiec  veiiiam.  Noii 
enim  frustrabitwr  me   exspeclalio  nea.   El  qiiare 


prohiliciitur,  sicut  ct   boni.  (luid  eiiiiit  refcrt,  qiia  B  quia  iii  nulle  confundor,  jd  cst  in  nulla  re  erulxs-o, 

quonjain  nec  iii  coiiscientia  mr^    quidqiiam  est, 
undo  coram  Deo  urulicscam  ,   ncc  de  liis  qiia;  pro 
Chrislo  foris  palior,  verccundari  possnm.   El  ideo 
cerlus  siim  qiiia  coiiseqiiar  qund  spero.   Si  eniin  vi- 
dcrct  Apostolus  se  in   aliquo  confiindi  et  delicere, 
posset  dcsperaie  de  i>aliile.    Sed  qnia  vidit  se  coii- 
slaiitcm  per  omnia,    el  hauc  Pei  graliam  jam  sibi 
esse  concessam,  ideo  speral  quo-i  majus  esl.  Non 
confunJor  ut    in  aliquo  cedam,  quia  cl  spcs  ma- 
giia,   et  res  veia  aiqne  iionesla.   Non   coiifuiidor, 
iiiqiiam,  uttimidus  miles,  sed  in  omni  fiduciii,  ct  in 
omiii  audacia  et  constantla  menlis,  per  quam  for- 
titer  pracdicare     soleo,     sicul    semper    a    tempore 
coijversionis    mce     magiiilicaius    est     Dominus 
Cbri^tus  in  me,  ita  et  nunc,    id   est  in  boc  lem- 
pore,  vel  in    vinculis  roris,  apud  omnes  maijni- 
firabi(UT   Clirislus,    id    est   faina    cl    gloria   ejus 
cliam  in  corpore  meo,  qiioJ  est  rrij,'ilius,  sive  per 
Dir/f»H,  8(11«  per  moriem,  quia  quandiu  vixero,  scm- 
per  cnm  magnificai;o  piiedicatione  et  loiiis  operi- 
Lus;  in    morte   quoque  pro  nomine  ejiis  accrpta 
glorifirabo  eiini.  Non  enim  ob   aliiid  \ivo,  nisi  ut 
cuin  magnilicem,  quia  ipse  Clirisius  esi  mihi  vivere, 
id  est  quod  ego  vivo,  Clirislus  esi,  non  haben  vilam 
nisi  Chiisium ;   iion  vivo  velercm    liominem,   sed 
novum,  qui  lotam  vitam  mcam  iniiovavit.  Ei  mori 
esl  milii  lucruin,  qiiia  tunc  pio   terienis  coeleslia, 
pro  temporalibus  accipiam  sterna.  .Mori  esl  niibi 
liicrum.  Quod,  id  est  sed  si  liic  iii  bac  pnesei  ti  vila 
vivere  in  cariie  cst  milii  frnctus  operis,  id  esl  fruttUO- 
suni  ct  utile  opus,  dum  mullos  Deo  per  pra;dica- 
Jionem   acquirere  non    ccsso,  quandiii  vivo,   tunc 
etiam  igiioro  quid  eligam,  mori  scilicei  an  vivere. 
Quia  nisi  b'c  friictificare  adhuc  quoiidie  poss  rn, 
baud  dubium  quin   mori  eligeiem,  eum  Cliiistuia 
babcrcm  luciuni.  Sed  quia  me  video  multis  nssidue 
prodesse,  charitas  eornra  adbuc  nie  retinel  in  carne. 
Cgarctor  ciiim,  id  est  constringor  ei  compeilor  e 
dnobus  istis,  id  est  ex  morte  et  vita,  quia  diiiciabi- 
I'ter  morerer,  et  patienter  vivo.    Non  enim  pra;seii- 
tem  vitam  diligo,  sed  Iolero.,T;»!dium  mihi  Pst  ina- 
nerc  iii  carne,  el  ex  duol-us  patior  angorem,  hebens 
desiderium  dissolti  a  compeditivs  morialiUtis  qui- 


iiilenlionc  Chrislus  pr.vdicctur,  dum,  id  ostianlnm- 
niqJo  annuntietur  omnimodo  aniiuiiliandi,  id  est 
sive  per  occasionem  suscitandi  triliulationes  lidelibiis 
aut  acquireiidi  lucra  temporaiia,  sive  per  veritalem 
pui«  conscicntice  ?  Et  in  hoc  giiudeo  ,  quod  omnes 
isli  pr.Tedicant,  eiiam  illi  qui  muliuntur  boc  moilo 
suscitare  pressuram  viiiculis  meis.  Nec  soiuin  iiiinc 
gaudeo  ,  sed  ei  sempcr  gaiidcbo  ex  lioc.  Polest  enlin 
lieri,  ut  duin  isti  vel  studio  suscitandi  tribulatio- 
nes,  vcl  cupidiiate  acqnirendi  petuiiiam  ,  sive  t?m- 
poralem  gratiam,  Chi  istiim  per  hiijusniodi  occasio- 
nera,  ulpole  meicenarii,  prxdicant,  his  auditis  na- 
scantur  fuleles,  et  de  malo  eorum  Deus  operctur 
bonum  ;  sicut  aliqiioties  (il,  ut  liomo  ad  conciibituin 
ingrediatur  iion  voiuntalc  geneiandi,  sed  libidineni 
cxplenJi,  et  (ameii  nascatur  lionio,  boimm  Dei  opus 
de  fecuiiditale  seminiim  ,  non  de  turpiiu  ine  vitio- 
runi.  Etideo  tolerandi  siiiit  iales  mciTcnarii  {Matlli. 
xx),  dum  per  occasioncm  Christum  annuntiaiit, 
quia  et  ipsi  sunt  ad  aliqiia  iitiles,  ut  qiiu;  dicun( 
faciamus,  qux  aulem  faciunt  respuanuis;  Cbristus 
ciiim  vcrilas  esl.  Veritas  a  mcicenariis  occasione 
atiniintielur,  vcritas  a  filiis  veritate  annuntielur. 
Fiiii  haereditatom  xlernam  Palris  exspoctaut  pa- 
lipiiler,  merceuarii  temporalem  meicedcm  condu- 
centls,  festlnaiiter  exspcftanl.  Mercenarii  quippe 
occasionc  Ciiristuin  annunliaut  aliud  qiiserentes, 
pastores  autem  Deum  piopier  Peiiin  pracdicaiit. 
«  Scio  eiiira  quia  boc  mibi  provoniet  ad  sahitcra 

<  per  vestram  orationem  et  subministralioneni  spi- 
«  riius  Jesu  Christi,  ^ecundiini  cxspectationeni  et 
«  spcm   ineara,  quia  in  nullo  confundor,   scd  in 

<  omni  liducia  sicul  semper  et  nunc  magnificatur 
c  Chiistus  in  corpor^  mco,  sive  pervitam,  slve 
t  por  mortem.  Mibi  eiiim  vivere  Christus  cst  et 
I  mori  liicrum.   Quod  si  vivere  \s\  carne  bic  mihi 

<  fnicliis  operis  esl,  et  quid  cligain  ignoro.  Coarctor 

<  autem  e  duubus,  desiderium  babens  dissolvi ,  et 

<  esse   cu.m  Christo  multo  magls  nielius;  pcrma- 

<  iicre  autein  in  carne,  magis  iiecessarium  propter 

<  vos.  > 

Gaudeo,  sicut  dixi,  diim  malevoli  praedicaiores 
Chiisium  annunti^nt,  etiam  suscitaudo  mihi  prcs- 


liS7 


HERVEl  BURGIDOLENSiS  MONACni 


1288 


bus  constringor ;  et  esse  cutrt  Cliristo  prasentialiter  A  Cde  vestra  gandeam,  ut  gratulatio  vestra  rbundet. 


in  ccElesti  patvia,  multo  magis  melius  quantum  ad 
ine,  quam  in  prKsenli  sajculo  vivere;  sed  permanere 
in  carne  est  mihi  magis  necessarium,  non  propter 
nie,  sed  propter  vos,  quibus  evangelium  ministro. 
Cum  enim  e  duobus  coarcter,  alterius  babeo  desi- 
deriuoi,  et  allerius  uecessilatem ;  desiderium  scili- 
cet  dissolvi  et  esse  cum  Cliristo  in  cosleslibus,  iie- 
cessitatem  vero  manere  in  carne  propter  aliorum 
salutcm.  Dissolvi  desidero,  quia  vinclus  sum.  Com- 
pedes  enim  nobis  sunt  inlirmitas  et  ccrruptibilitas 
corporis,  quod  aggravat  animam  {Sap.  ix).  Et  cura 
corruptibili  carne  exuimur,  quasi  ab  his  quibus  nunc 
astringimur,  molestias  vinculis  relaxamur.  Prseseu- 
tari  namque  jam  Deo  cupimus,  sed  adliuc  mortalis 


id  est  ut  abundanter  agatis  Deo  gratias  cum  gaudio 
in  Christo  Jesu,  qui  benefecit  vobis  in  me  vobis 
servato ;  id  est  in  Chrisio  gratuieroiiii,  per  quem 
nos  Ueus  respexit  in  me  vobis  reddiio,  scilicet  per 
meum  advenium  ad  vos  confirmaodos  iterum  fatu- 
rum.  Veuiam  rursus  ad  vos,  tantummodo  facite  iu- 
terim  quod  dicam,  scilicet  conversamini  diyne  Evan' 
gelio,  id  est  conversalionera  vestram  facite  talem, 
ut  digne  concordet  Evangelio  Cbristi.  Ac  si  dicatur  ; 
Si  ita  viseritis,  tuuc  secundum  meritum  vestrum 
dabitur  i-slhi  vita  ad  opus  vestrum.  Digne,  inquam, 
conversamini,  ui  sive  cum  venero  et  videro  vos,  ut 
dixi  inveniam  vos  quales  volo;  sive  non  venero, 
audiam  absens  de  vobis  quod  cupio,  scilicet   islud, 


corporis  obligalione  prjepedimur.  Jure  enim  vincti  B  quod  vos  non  succumbitis  aut  ceditis,  sed  siaiis 


dicimur,  quia  adhuc  incessum  nostri  desiderii  ad 
De.um  liberum  non  habemus.  Unue  nunc  ApostoUis 
xterna  desiderans,  sed  tamen  adhuc  corruptionis 
suse-sarcinam  porlans,  vinctus  clamat  :  Desidero 
dissolvi  et  esse  cum  Chrislo.  Dissolvi  enim  non 
quaereret,  nisi  se  ptocul  dubio  vinctum  ccrneret. 
Qui  idcirco  dissolvi  desiderat,  ut  cum  Christo  pos- 
sil  esse,  quia  perfeclorum  justorum  anima;,  mox 
ut  hujus  carnis  claustra  exeunt,  in  ccelestibus  sedi- 
bus  recipiunlur.  Sed  tamea  hujus  tanlae  beatitudi- 
nis  gaudia  eligil  adhuc  dilTerri,  prse  nimia  dilectioiie 
eorura  quibus  in  carne  maneiis  prndesse  potest,  cum 
subjungit : 

f  Et  hoc  confldens,  scio  quia  nianebo  et  perma- 
I  nebo  oranibus  vobis  ad  profeclurn  vestrum  el 
«  gaudium  lidei,  iit  giatulalio  vestra  abuiidet  in 
(  Cbrlsto  Jesu,  in  me,  per  meum  advcntum  iterum 
f  ad  vos.  Taiilum  digiie  Evangelio  Christi  conver- 
(  samin  ut  sive  cum  venero  et  videro  vos,  sive 
(  absens  audiam  de  vobis,  quia  stalis  in  uno  spiri- 
(  tu  unanimes,  collaboiantes  fidei  Evangelii.  Et  in 
(  nullo  terrcamini  ab  adversariis ,  quae  est  illis 
«  causa  perditionis,  vobis  autera  salutis.  Et  hoc  a 
(  Deo,  quia  vobis  donatum  est  pro  Christo,  non 
(  solum  ut  iu  euni  credatis,  sed  ut  etiam  pro  illo 
(  patiamiui,  idem  certamen  h.ibentes,  quale  et  vi- 
«,  distis  in  me,  et  nunc  audislis  de  me.  > 

Ecce  Paulus,  ul  diclura  est,  non  quod  sibi  melius 


fortiter  contra  oninia  adversa,  et  statum  rectiludi- 
nis  firmiter  tenetis  in  uno  spiritui  unanimes,  id  est 
in  Spiritu  sancto,  cui  non  hxret  contrarius  spiritusi; 
et  sicut  est  unus,  ila  vos  facit  unaoimes  sine  dis- 
scnsione,  ut  quod  vult  unus,  velit  et  alius  ;  collabo- 
ranles  fidei  Evangelii,  id  est  simul  omnes  totis  viri- 
bus  laborautes  ad  implendum  ea  quse  lides  evange- 
lica  exigit ;  et  haec  agentes,  non  terreamini,  id  est 
non  tiiuealis  ab  adversariis  in  uUo  pcriculo,  vel  in 
uUo  opere  vestro,  sive  in  uUa  re,  ut  metu  cadatis 
a  proposito  vestro.  Qua;  res,  id  est  quod  vobis  ad- 
versantur  et  raala  irrogant,  est  iltis  causa  perditio- 
nis  seternx,  vobis  autem  rausa  saltitis  perpeluse. 
Nara  ctsi  propterea  sine  fine  peribunt ,  quia  vos 
persequunlur;  et  vos  ideo  in  xternum  salvabimini, 
quia  pro  Christo  al>  illis  patimini,  et  hoc  nou  a  vo- 
bis  ipsis  habetis,  ut  salutem  per  passionem  conse- 
quamini,  sed  a  Deo,  ne  gloriari  de  roeritis  incipia- 
tis.  Ltiam  quod  patimini,  uon  est  a  vobis,  sed  a 
Dco,  quia  intcr  alias  gratias  dala  est  vobis  hxc  ab 
illo,  quia  vobis  donatum  est  quasi  prseiniura  pro 
Chrisio  quera  diligitis,  id  est  pro  nerito  Christi,  qui 
usque  ad  rnortem  ciucis  obedivit,  non  solum  u(  in 
eum  credutis,  sed  etiam  ut  pro  itlo  patiamini  ad  cu- 
muluin  glorix.  Utrumquc  enim  ad  Dei  gratiam  per- 
tinet,  et  iides  credenliura,  et  tolerantia  patientiura, 
quia  utrumque  est  Dei  donum.  Patiamini,  dico,  ha- 
bentcs  contra  adversarios  idem,  id  est  simile  certa- 


est,  sed  quod  multis  expedit,  id  est  nianere  in  carne  p  nien  iion  arrais,  sed  fide  quaU  et  vidistis  in  me,  dum 


eligit,  propter  charilalem  quse  niajor  est  oraoibus 
aliis  virtuiibus.Trius  enim  ambigens  dixerat,  quid 
eligam  ignoro ;  sed  postea  deliberans,  victus  est 
charitate  discipulorum,  el  pcrmanere  se  oiunibus 
illis  dicit.  Ac  si  dicat ;  Necesse  est  me  propter  vos 
manere  in  carnc.  El  cgo  conjidens  hcc  iu  misericor- 
dia  Dei,  scilicel  me  viciurum  adhuc  propter  vos, 
scio  qtiia  manebo  adhuc  in  corpore ;  et  non  parum 
quidem,  sed  perraanebo  adhuc  aliquandiu  omnibus 
vobis  majoribus  atque  minoribus,  ad  pro[ectum  ve- 
strum,  id  est  ut  vos  per  ine  proUcialis  ei  crescatis 
in  virtutibus,  ct  ad  gaudium  ftdei,  id  est  ul  vos 
gaudeatis  de  fidc  quam  didicistis  a  mc,  cum  vos 
adhuc  in  c:i  confirmavero  praesens,  vel  ut  ego  du 


apud  vos  praesens  essem,  e:  nunc  audistis  de  me 
absente.  Apud  istos  enim  Paulus  et  Silas  publice 
virgis  caesi  sunt,  et  lunicae  eorum  scissae,  et  ipsi  in 
carccrem  reclusi,  atque  pedcs  corum  ibi  ligno  slri- 
cli.  Nunc  quodque  Paulus  Romac  niulta  pertulerat, 
et  ad  simil^^s  agoncs  nunc  incitat  istos  {Act.  xvi). 
Qui  ct  hortando  alquc  docendo  subinfert,  dicens  : 
CAPLT  II. 
:  Si  qua  ergo  consolaiio  in  Christo,  si  quod  sola- 
(  tium  charitatis,  si  qua  societas  spiritus,  si  qua 
(  viscera  miserationis,  implete  gaudium  nieum,  ut 
«  idcm  sapiatis,  eamdem  charitatera  habentes,  una- 
(  nimes,  idipsum  sentientes,  nihil  per  contentio- 
(  nem,  neque  per  inanem  gloriam,  sed  in  huini- 


1289 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST,  AD  PHILIPP. 


1290 


«  lilate,  superiores  sibi  invicem  arbitrantes,  non  A  contend.Tnt,  quia  ctiam  liona  non  sunt  contentiosis 


«  quae  sua  sunt  singuli  considerantes,  sed  et  ea 
4  quse  aliorum.  > 

Quasi  dical :  Quia  in  uno  spiritu  unanimcs,  ut 
supra  dixi,  stare  debeiis  et  pati  pro  Cbristo,  sicut 
et  ego,  igitur  iniplete  gaudium  meum,  quod  habere 
coepi  de  bona  conversatione  vesira,  ut  idem  sapia- 
lis,  et  eamdem  charitatem  habeaiis,  etc.,  et  hoc  fa- 
cite,  si  qua  cumolaiio  est  vohis  in  Chrhlo,  id  est 
si  per  charitaieni  quam  iii  Christo  habelis,  aliquem 
consolari  potestis,  quia  id  age:iti;s,  consolabiniiiii 
me  in  tribulationibus  nieis.  Bona  enim  vita  vestra 
eril  consolatio  raea.  Vel  si  aliqua  consolatio  vobis 
io  Christo,  id  est  si  vultis  habere  consolaiionera  in 
rebus  Chrisii,  in  remissione  peccaloriini  ct  in  aliis 


verbis  diccnda,  sed  potius  reticenda;  nec  per  inanem 
gloriam,  id  esl,  propter  famam  sa^culi  qujc  est  ina- 
nis,  faciant  aliquid,  ut  de  suis  oporibus  huraanum 
favorem  appetant;  sed  iii  humilitaie  agant  omnia, 
ut  seniper  de  seipsis  humilia  senliant.  Hoc  enim 
propriura  specimen  electorum  esse  solei,  quod  de  se 
seraper  infra  quam  sint  sentiunt.  Ideo  nunc  subdi- 
tur,  ut  sintarbitrantes  alii  aliossifri  invicem  superio- 
res.  Nam  quia  iniquus  qui.sque  inferiorera  se  omnem 
quem  cogitat  piilat,  e  diverso  justus  studcai,  ui  su- 
periorem  quemlibel  proximuni  attendat.  Ac  ne  duii: 
se  aliis  alter  humiliat,  humilialio  iret  alteri  in  cla- 
tionem,  utranique  partem  iiionuit  .Apostolus,  di- 
cens  :  Superiores  sibi  inviccm  arbilrantes,  ut  cogita  - 


donis,  si  quod  solatium  communis  charitinis,  id  est  ^  tionibus  cordis  et  ego  ilium  «lihi  prasferain  et  vicis- 


si  vultis  ut  charilas  cajlerarum  ecclesiarum,  quse 
pro  fl'atribus  orant  et  bona  agunt,  sit  vobis  sola- 
lium  in  adversitatibus  vestris;  vel  si  liabetis  aliquod 
solatium  charitatis  erga  proximura,  ul  per  fiater- 
nara  dilectionem  praebeatis  ci  solaiiuni,  id  est  con- 
Eolationera  in  mcerore  tribulationis,  si  qua  societas 
spirittis  est  vobis,  id  est  si  aliquam  unionem  concor- 
dis  animi  per  Spirilum  sanctum  habetis  adiuvicem, 
vel  si  estaliqua  societas  Spiritus  sancti  ad  spiritiim 
vestrum.  «  Ipse  enim  Spiriius  testimonium  reddit 
spirilui  nostro,  quia  sumus  lilii  Dei  {Rom.  viii).  » 
Ad  ipsum  enira  pertinct  societas,  qua  efficiniini 
unum  corpus  unici  Filii  Dei.  Propler  quam  societa- 


sim  ille  nie  sibi,  ut  cum  ab  utraque  parte  cor  infe 
rius  preraitur,  nequaquani  ex  impenso  honore  infle- 
tur.  Nec  ita  debemus  hoc  «slimare,  ut  non  existime- 
nius,  sed  nos  existimare  fingamiis,  sed  vere  exisu- 
memus  posse  esse  aliquid  occultum  in  aliquo,  quo 
nobis  superior  sit,  etiam  si  bonum  nostrum  quo 
illo  videmur  superiores  esse,  non  sit  occultum.  Istae 
cogitaiiones  depriraentes  superbiam  et  augcnles 
charitatem,  faeiunt  onera  fraterna  inviceni  nori 
solum  xquo  aninio,  sed  etiam  libenlissirae  suslineri. 
Unde  subdilur  :  Kon  quw  sua  sunl  siuyuli  conside- 
rantes,  sed  et  ea  quce  uliorum.  Optime  enim  docet 
quomodo  vitent  contentionem  et  inanem  gloriam. 


tem  illi  in  quos  venit  primura   Spirilus  sanctus,  r  et  quomodo  arbilrentur  alios  superiores,  scilicet  si 

coiisideraverint  non  sua  bona,  sed  aliorum.  Vel  non 
sint  consideranles  ea  qu.^E  taiitum  ad  ufililatem  pro- 
priam  perlinent,  sed  qua;  aliorum,  id  est  ea  quse 
pertinent  ad  utilitatem  aliorura.  Nam  et  Christus 
non  sua,  sed  alioriini  commoda  quajsivit;  ner  se 
super  alios  extulit,  sed  infra  omnes  dejecit,  ciim 
tamen  super  omnes  essel.  Ita  naraque  sequitur  : 

« IIoc  eiiim  sentite  in  vobis,  quod  et  in  Christo 
«  Jesu ;  qiii  cum  in  fornia  Dei  esset,  non  rapinaiu 
t  arbitratus  est  esse  se  a?qualem  Deo,  sed  semei- 
«  ipsum  exiiianivit,  formara  ser',i  accipiens,  in  simi- 
€  litiidinem  hominum  factus,  et  habiiu  inveiiiusui 
«  honio,  tiiimiliavit  senietipsura,  factus  obediens 
«  usque  ad  mortem,  mortem  auteiu  crucis.  » 
Ubi  nioneraur,  ut  sicut  ille  in  eo  qund  Vernum 


linguis  omnium  gentium  sunt  loculi  [Act.  ;i),  quia 
per  linguas  consociatior  est  societas  generis  hu- 
mani.  Socielas  ergo  .spiritus,  cst  illa  conjunctio 
ildeUum,  quam  dat  ei  Spiritus  sanclus,  per  quam 
oiunes  unum  liunt ;  si  qua  viscera  miseralionis,  id 
est  si  quis  pius  affecius  est  in  vobis,  de  quo  proce- 
dat  miseratio  erga  me.  Si  hsec  sunt  in  vobis,  tunc 
impleie,  id  est  perficite  gaudium  meum,  quo  de  ve- 
stra  reiigione  gaudeo;  hoc  est,  plenarie  reli;i;iosam 
ducite  vitam,  ut  idem  sapiatis  in  lide  et  caeteris, 
prout  oportet;  nec  sit  in  vobis  diversus  sensus,  sed 
idem,  licel  in  aliis  major  et  In  aliis  minor;  haben- 
tes  eumdem  charitatem  ad  oranes,  nt  fequaliler  om- 
«es  diligatis,  sicut  scriptum  esl :  «  Diliges  proxi- 
mum  tuum  sicut  teipsum  (Matfh.  v ;  Levit.  xix).  >  D 
Vel  eamdem  charitatem,  ut  iste  diligat  illum  sicut 
se,  ct  ille  similiter  istura  sicut  se ;  unanimes,  id 
est  unius  voluittatis,  ut  sit  vobis  cor  unum  et  ani- 
«■a  una  (i  Cor.  xii),  idipsum  seniientes,  id  est  mala 
cujusque  putant  omnes  sua  esse,  et  bona  similiter, 
ut  si  quid  patitur  unum  membrurn,  eompaliantur 
omnia  niembra;  nihil  per  contentionem  agentes  ut  vcl 
dictis  vel  factis  adinvicem  conlendatis.  Erant  enim 
(ut  ex  his  Apostoli  verbis  apparet)  inter  eos  a!i(iui 
dissentientes,  inquieti,  inanis  gloria»  causa  conten- 
denies,  pacem  Ecclesiae  rumpentes.  Propter  quod 
nunc  monentur  ut  sint  idipsum  seiitientes,  id  est 
iiiliil  dissensionis  habeant,  neque  per  conteniionem 
aliquid  faciant,  iit  nec  de  primatu,  nec  de  aliqua  ra 
Paxrol.  CLXXXI. 


caro  factum  est  et  habitavit  in  nobis  (Joan.  i),  et 
siiie  peccato  cum  esset,  peccata  nosira  suscepit, 
non  attendens  sua,  sed  nostra;  ita  et  nos  ad  pjus 
imitalioneiii  invicem  onera  noslra  portemus,  ut  non 
nostram  utilitatem,  sed  aliorum  quseramus.  Non 
enira  uUa  res  oCGciosuin  istum  laborem  att  portanda 
onera  alioium  facil  libenier  impendi,  nisi  cum  co- 
gitamus  quanta  pro  nobis  pertulorit  Dominus.  Unde 
Aposiolus  cum  admoneret.diceiis  :  «  Superiores  sibi 
invicem  arbitrantes,  non  quae  sua  suot  singuli  con- 
sidcranles,  scd  quae  aliorum,  >  mox  Domini  exem- 
plum  quod  iinilaremur,  subjecit,  dicens  :  Hoc  enim 
senlite  in  vobis,  quod  el  in  Chrislo  Jesu,  id  est  liu- 
militaiem  ct  patientiain  pro  aliorum  salute  in  vobii 

ui 


mi  HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI  129« 

vcraciter  sentite  et  liabete,  sicut  sentitis  et  intelli-  A  exinanivit,  id  est  formani  divinitatis  quam  oculi  vi- 


giiis  in  Cliristo  fuisse.  Cujus  aita  praemittil  Apo- 
stolus  unde  se  sua  spoiite  usque  ad  inlimam  humi- 
litatem  inclinavit,  ut  prius  visa  sublimitate  ejus, 
humilitas  quoque  roajor  appareat;  ei  homines  in 
quibus  locus  cst  ahjectionis,  non  dertignentur  exem- 
plo  ejus  bumiliari,  qui  Lum  in  forma  Dei  esset,  id 
est  omnimoda  aequalltate  Palris,  non  Tapinam,  id 
est  usurpaiionem  aliense  rei  arbitratus  est  esse  te 
aqualem  Deo.  Noa  cnim  ei  rapina  fuit,  se^  natura, 
seqnalitatcm  Dei  habere,  quoniara  noscendo  eam 
sumpsit,  non  superbiendo  priesumpsit.  Sed  ideo 
totum  quod  liabet  et  quod  potest,  non  tribuit  sibi, 
«ed  Patri,  quia  a  seipso  non  est,  sed  a  Patre.  jEqua- 
lis  est  enim  Patri.  sed  boc  quoqu"  accepit  a  Patre. 


dere  nequeunl,  nostris  visibus  ad  tempus  subtraxit, 
accipiens  formam  servi,  id  est  hominis,  non  quaerens 
quse  sua  sunt,  sed  quse  nostra.Et  quippe  semetipsum 
exinanivisse,  est  ab  invisibilitatis  suse  magnitudine 
se  visibilero  demonslrasse,  ut  servi  forma  tegeret 
hoc,  quod  incircumscripteomnia  ex  divinitatepcne' 
traret.  Senietipsum  exinanivit,  quia  non  in  ea  forma 
apparuil  bominibus,  in  qua  sequaiis  est  Patri.  Exi- 
nanivit  se,  non  formam  Dei  amitt<:ns,  sed  formam 
sprvi  accipiens.  Fornia  servi  accessit,  non  forma  Dei 
discessit.  Non  amisit  vel  minuit  quod  erat,  sed  ac« 
cepit  quod  non  erat.  Ac  pcr  hoc  et  minor  factus  est, 
et  mansit  sequalis ;  in  simililudinem  hominvm  faetus, 
id  est  passibilis  et  morialis,  ut  cwleri  homines;  et 


Nec  sic  accepit,  ut   incremcnto  6erel  icqualis,  sed  "  habiiu,  id  esl  induta  hiimanitate,  non  sihi,  sed  eis 

nalura   et  seternitate  esset  xqualis,   sicut   semper 

uatds,  ita  semper  sequalis.  Noii  iiaque  inajqualera 

Pater  gennit,  et  aequalitalem  non   nato  dedit,  sed 

gignCndn  eam  dedit,  quia  aeqiialem,  non  imparem 

gehuit.  Ideo  non  rapina  fuit,  sed  natiira  aequalitas 

Filii  cum  Palre.  Non  ergo  rapinam  arbitratus  est 

e5se  aequ.ilem  Deo.  Eral  enim  seqnalls  et  sine  rapina 

erat,  quia  seternus  ab  seterno  natus  eiat.  Erat  in 

forma  Dei,  quia  tautus  quanlus  ille,  talis  qualis  ille, 

hoc  quod  ille,  non  hic  qui  ille,  sed  hoc  quod  ille. 

llleenim  Deus,  et  iste  Deus;  ille  omnipolens,  etiste 

omnipolcns;  ille  immutauilis,  cl  iste  immuiabilis. 

Hoc  est  quod  ille,  iion  hic  qui  ille,  quia  ei  ille  Paler, 


quibus  in  homine  apparuil,  inventus  ut  humo,  id 
est  habendo  hominem  inveiitus  ut  homo  est.  Nun 
enim  poterat  inveniri  ut  homo  ab  his,  qui  cor  im- 
mundum  habebant,  et  verbum  apnd  Patrem  videre 
non  poterant,  nisi  hoc  suscipiendo  quod  possent 
videre,  et  per  quod  ad  illirJ  lumen  interius  duce* 
rentur.  Habitus  ejus  est  humanitas,  qua  se  velut 
indumento  vestivit.  Habitus  enim  in  ea  re  dicitur, 
qu%  nobis  ut  habeatur  accidit.  Sed  cum  sint  et  alia 
quie  nobis  accidunt  ut  babitum  faciant,  nunc  de  ea 
re  sermo  est,  qii»  cum  accidit,  mulatur  ut  babitum 
faciat,  et  non  mulat  eum  cui  accidit,  siculi  est  vestis. 
Nam  com  dcposita  est,  non  habet  eani  formam  quam 


et  hic  Filius.  Sic  erat  el  esi  semper  in  forma  Dei,  ^  sumit,  ciini  induiturei  inducilur  membris;  sed  ipsa 

id  est  in  pleha  essentia  Pairis.  El  cum  tanlus  na- 

turaliter  esset  et  sinc  iniiio,  non  arbitratus  est  ra- 

pina,  id  est  violcnia  invasionc  alienae  rei  se  esse 

sequalem  Doo,  quia  sciebal  se  per  naturam  veraci 

ter  et  omnino  aiqualem.  Rapina   enim  est,  quaiido 

qinlibel  alienam  rcm  per  violentiam  sibi  usurpat, 

qu!E  sibi   iion  competit.   Et  per  rapinam   diaboliis 

sequaliiaiem    Dei  qiia>  sibi  KuUalcmis   competebal, 

u&urparc  voluit,   cum   dicerel  :  «  Ascendam  super 

altiludiiiem  iiiibium,  similis  ero  AUissimo(/sa.  xiv.)» 

Sed  ita  Filiiis  per  rapinam  non  »^iiniavit  superbe 

Patiis  aequalilalem  habere  se,  sed,  ui  diclnm  ost, 

seivit  paiuraliter  se  aequalem  prorsus  esse.  >el  se- 

runduni  .Tiios  codices,  non  rapinara  esse  arbilraius 


membra,  et  cum  induuiilur,  ei  cum  cxuuntur,  in 
suo  statu  manent.  Sic  et  habilns  Christi  assumptus 
est,  ut  commiilarclur  ineffabiliter  et  excclleiitiug 
aique  conjunctiiis,  qiiam  veslis  ad  hominem  cuiu 
induilur,  nec  mutarel  assumenlem.  Igitur  nomiiie 
habiius  oportet  intelligi  non  mulatum  esse  verbuiii 
susceplione  liominis,  sicut  nec  membra  vesle  indula 
miilantiir,  quanquam  illa  susceplio  incffnbililer  sus- 
c^ptum  suscipienli  copiilaveiit.  Ilaque  nppellalione 
habitus,  ostcndit  quoinodo  sit  in  similitudinem  ho- 
miniim  racius,  quia  iion  transfiguratione  iii  borai- 
nein,  sed  liahilii  factos  est,  cum  indutus  est  homino, 
qiiem  sibi  venicns  quodammodo  alque  conformans, 
immorlalitati  et  xternitati  sociarel.  Et  non  solum 


esl  esse  8«  ie<|ualem  Deo,  id  est  aequalilateni  Dei  D  il^  ^^  incliuavil,  at  qui  Deus  erat  fleiet  bomo,  sed 


non  srhilralus  est  alienam,  sed  suam;  quia  iiOH 
alienuin  judicavit  esse  quod  natus  est,  sed  suura. 
Qtiod  erat  aequalis  Deo,  non  arbitratus  est  esse  ra- 
pinam,  quia  non  rapuil  illiim  «equalitatem,  sed  na- 
turaluor  habuit.  L'iide  ei  iiiier  homiiies coipoialitcr 
conversaiis,  Patrem  suum  Deum  dicebal,  xqtialem 
ge  faciens  Deo,  sicui  in  Evangelio  legimus  (Jean.  x), 
Non  enim  propter  assumptionem  hominis  amisorat 
sequaUtaiem  Patris,  quin  non  esl  mutabilis  natura 
divinitatis,  ui  pnssit  niinui  vci  augeri.  yEqualitatem 
Dci  noii  cst  arbitratus  rapinam,  jd  ^st  alienam,  sed 
siiaiu.  Vcl  nnii  esl  arbiliaius  lapina,  id  est  violeiita 
usiirpatioue  se  aequalcm  Deo,  sed  naturalitcr  habuit, 
sed  tainen  propier  inlirmorum  salutem  semetiptum 


eiiain  humitiavil  semclipsum,  tam  altum  factus  obe- 
(iiens  Patri,  ul  pcr  ojus  obedientiam  salvaremur,  qui 
per  inubedieiitiam  Adx  perieranius.  Obcdiens  itoii 
solum  usque  ad  convicia  el  opprobria,  sed  etiam 
usque  ad  mortem,  et  non  ad  quatcmcunque  mnrtem, 
sed  ad  mortem  crucis,  quae  comumeliosior  et  acer- 
bior  erat.  Illa  enim  morte  pejus  nihil  fuii  inter 
omnia  genera  mortium.  Denique  ubi  dolores  acer- 
rimi  exagilanl,  cruciatus  vooaiiir,  a  cruce  nomina- 
Jus.  Pcndentes  enim  iii  ligno  cnicifixi,  clavis  aut 
ligno  pedibus  manibusqne  confi.\i,  producta  morte 
necaliantiir  Non  ciuni  ciucifii;i  hoc  cral  occidi;  sed 
diu  vivebalur  in  cruce,  non  quia  loiigior  viw  eliir?- 
batur,  sed  qu's  mors  ipsa  prolendebatur,  iie  ilulur 


«893 


COMMKNT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  -  IN  EPIST.  AD  PHILIPP. 


mi 


cilius  fiiiirptiir.  Et  tam  i^essimam  mortem  Salvatnr  A  «  operaiur  iti  vobis  et  velle  el  perficere  pro  bona 


elegit,  Hl  omneni  moriein  iiostram  occideret. 

«  Proptcr  quod  et  Deus  exaltavit  iilum,  et  iloiiavit 
<  tlli  iiomcn,  (luod  est  supei  omne  nomeii,  ul  in 
«  Doroine  Jesu  omne  genu  flectatur,  coelcstium,  ter- 
4  resiriiim.  et  infernorum,  et  omnis  lingua  coiifl- 
«  teatiir,  quia  Dominus  Jesus  Christus  in  gloria  est 
I  Dei  Patris.  i 

Ipse  se  tanium  hnmiliavit,  ut  uUra  iion  posset, 
propler  qiiod  el  Dens  tantum  cxattavit  i7<Mm,ut  ultra 
non  possct.  Non  enim  niajor  humiliaiio  vel  niajor 
exallaiio  lieri  poierat.  Deus  illum  secuiidiim  huma- 
nam  naturam  exaltavit,  iu  quo  el  divina  nalura  po- 
tcst  dici  csallata  secundum  ostensionem,  quia  coB- 
pit  sciri  quod  erat,  sicut  in  assumpiione  infirmitatis 


«  volunlale.  > 

Christus,  ul  praemissum  esi,  se  humiliavit , 
obedicnrio  usque  ad  moilem ,  et  proplerea  ex- 
allatus  est.  Itnque  et  vos,  cliarissiini  niei,  exemplo 
ejus  huniiliate  vos  ohedienles  Deo  ,  ut  ct  vos 
similiter  exaltari  vestro  modo  niereamini,  sicnt  a 
die  conversionis  vestrae  semper  obeilisiis  Deo  ei  mihi 
vel  prsepositis  veslris  ,  ita  nunc  agile,  non  luntum 
sicut  in  prwsentia  inei  egistis  ,  sed  mulio  nuiijis  iiunc 
agere  laboiate  in  ahscntia  mea,  scilicet  opermniui 
vestram  salulem,  id  est  boiiis  operibus  agile  ut  digni 
sitis  in  aelernum  salvari.  Et  boc  faeite  non  superbe, 
non  prassuniptuose,  sed  cum  timoie  intima;  hiimili- 
tatis;  qui  enim  semper  timet  ne  cadat,  humiiisest. 


dicitiir  exinanita.  Sed  propter  unitatem  persoi.x,  B  et  cum  tremore  corporis,  id  est  et  iiiius  ei  extra  si- 


potest  divinitas  dici  exaltata  iii  hunianitatis  exal- 
tatione.  Deus  exaltavit  illum,  suscitansa  mortuis  et 
elevans  in  cceluin  super  omnes  angelos  ad  dexieram 
suam,  et  donavit  itli  nomen  quod  est  super  omne  no- 
men,  ut  in  ipsa  fornia  nominesur  Fillus  iinigeiiitus 
Dei.  Hoc  et  ante  resurrectionem  habuit,sed  post  re- 
surrectiouem  quod  erat  manifpstalum  est,  ut  scirent 
homiiies  et  dsemoiies,  et  omnes  ei  genu  flecie- 
rent  (222).  Post  crucem  manifestatur  quid  a  Patre 
cum  generarelur  accepit,  cum  a  creatura  ccepit  sciri 
hoinini  non  esse  dalum  nomen  Dei,  sed  a^qualem 
qui  se  exiiianivil,  cujus  omnia  a  Patrc  sunt.  Tam 
prKcelleiis  noraen  ei  datum  esl,  ul  omnia  sint  ei 
subdita,  ut  in  noniine  Jesn,  exaltando  ftectatur  omne 


tis  omnino  bumiles  ii  bonis  qus  agitis  ,  ut  nihil  vo- 
bis,  sed  lotum  grati»  Dei  ascribatis,  qiiia  non  vos 
operamini,  sed  Detis  in  vobis.  Ideo  titiienditm  est. 
Ipse  est  eriirn  qui  operatur  in  vobis  et  vetle  boiium,  et 
perficere  illud  pro  sua  bona  voluniate,  non  pro  me-: 
ritis  vestris.  Quando  jubet  ut  operentitr,  liberum 
eorum  conveiiit  arliilrium.  Sed  idco  cuiii  timoieet 
f.cmore,  ne  sibi  tribuendo  quod  bene  opercniur,  de 
bonis  laiiquam  suis  cxlollantur  opeiilms.  Tanqiiam 
ergo  iiiterrogaretiir  Apostolus  et  diceietur  ei,  quarei 
dixisti  cum  limore  ei  tremote,  lioiuin  veiborum 
ralionem  reddit,  diceiis  ;  Deus  esl  enint  qui  opevaiur 
in  vobii.  Ne  enim  sibi  inde  aliquid  darent  quia  di- 
xi!    opeiamini  ,  continuo  subjuiixit  .  Deus  esl  qui 


aenu,  qnod  est  evidens  sigiium  subjectionis,  cffile-  ^'  operaiur  in  vobis.  Ideo  cura  limore  ei  ircmore  ij 
stium,  id  est  angclorum ;  et  lerrestriitiii,  id  est  lio-  eslcuin  humiliiate.  Si  enim  timetis  el  treraitis  iioii 
minum;  et  infernorum,  id  est  diBmomun,   qnia  et      extollimini  qiiasi   de  veslris  opcrilius    qiija   Deus 


ipsi  tremunt  sub  ejus  imperio  et  pcnitus  subjiciun- 
tur.  Non  qiiod  angeli  vei  dsniones  habeant  (ut  nos) 
genua  qua;  flectant,  sed  per  similcdiclum  est.  Dum 
eniin  videiniis  aliquem  genua  fleclere  alicui,  credi- 
mus  illuin  exhibere  humilitatem  el  veneralionem 
ei,  ante  quem  genua  flectit.  Sic  ccelestia  et  terres- 
tiia,  id  est  beati  angeli  et  sancti  homines,  et  omni 
affectu  pia;  humiiitatis  Clirisio  se  libenter  subjiciunt. 
Infenja  quoque,id  est  dsemones,  ut  nequissimi  servi 
tremunl  sub  ejus  dominio,  et  se  subjectos  iretu 
cogenie  fatenl.ur.  Sed  et  pravi  homines  ve!  in  Gne 
subjectos  ei  se  aniinadvertent.  Et  non  solum  datum 
esi  ei  ut  oiniiis  creatura  se  ei  subjiciat,  sed  et  ul 
omiii.'  lingua  confiteatur,  id  est  onioes  lingus  gen- 
tium  diversarum,  quyp.  in  mundo  sunt,  concorditer 
praedicent,  quia  Dominus  Jesta.  Chrisius  est  in  gtoria 
Dei  Patris,  id  est  eadenj  gbiria  iionoratur  qua  Pa- 
ter,  sequalis  per  omnia  Patri.  Hoc  eiiim  vel  sponte 
vei  inviti  confitentur  seu  confitebuntur  omnes  boni 
ct  mali. 

€  liaque,  charissimi  niei,  sicut  semper  obedislis, 

<  non  ut  in  praiscntia  laei  tantum,  sed  niulto  magis 

<  nuiic   in   ab&entia  mea,  cum  timore  et  tremore 

<  veslram  salutera  opcramini.   Deus  est  enim  qui 


operatur  in  vobis.  Timeiidiini  est  vobis,  ne  forie 
quod  dalum  est  humiliiius,  aufeiatiir  superbis.  Nam 
neque  de  peiseveraniia  bnni  voliiit  ipsc  sandos  in 
viribus  suis  gloriari  ,  sed  in  ipso,  qiiia  cis  non  so- 
lum  dat  adjiHorium,  quale  primo  homini  dedii,  sine 
quo  noi!  possint  perseverare  si  vclint,  sed  in  eis 
operaliir  et  velle,  ut  quia  non  peiseveiabunl,  nisi 
et  possintet  veliiil ,  perseverandi  eis  et  possibilitaS 
et  voluntas  divina!  graiia-  laigiiale  doneiur.  Taiituni 
quippp  Spiritu  saiicio  aocenditur  voluiuas  eonim, 
nt  ideo  possiiit,  qu:a  sic  volunt;  et  ideo  bic  volitnt, 
quia  Deiis  opcialur  ut  vclint.  Sic  oporaiur  Dens  irt 
cis  velle,  et  pro  bona  voiuiitate  quam  operaiusfue- 
rit,  operatiir  el  perficere. 

«  Oinnia  aut.om  facite  sine  murrourationibus  et 

<  b.x'sitat!Onibus,  ut  sitis  sine  querela  et  slinpliccs 

<  filii  Dci,   sine  reprehrtiisione    in   niedio  naiionls 

<  prav*  et  perversa,  inler  quos  lucetis  sicut  lumi- 

<  naria  in  niundo,  verbuni  viise  continentes  ad  glo- 
(  riam  meam  in  die  Cbrisd,  quia  non  in  vacoum 

<  cucurri,  nec  in  vacuurn  laboir^vi.  > 

Dixi,  ui  operemini  vcstram  salutetn,  id  est  per 
bona  opera  conquiratis  vobis  «tcnam  salutem.  Sed 
omaia  qux.facielis,/°a<:i(e  «iiit!  murmuralwuibus.  Hic 


(2S2)  Locus  obscurus. 


IS95 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


129G 


adjuDgitur  praedictae  bttmilitati  patientia.  Superius  A  rus  desuper,  sed  obscuratus  est  et  de  ccelo  cadit. 

enim  dictum  est,  cum  timore  et  tremore  vestram 

salutem  operamini ;  et  nunc  praecipitur,  ut  sine  mur- 

mure  cuncla  faciaiit,  id  est  sequo  animo  laborent  in 

operibus  bonis,  quae  sibi  jubentur  a  prselatis  suis. 

Omnia  facite   sine  murraurationibus ,  ut  non  sitis 

jndevoti  iu  ipsis  bonis  quae  facielis ,  neque  sit  vobis 

grave  pro  vestra  salute  labore  ;  sine  iKeshationibus, 

ut  non  haesiteiis  in  corde  vestro,  utrura  faciaiis  an 

non   bonum  quod  facere  vultis,   sed  (irma  deliui- 

tione  bonum  omne  quod  agere  proposueratis ,  per- 

ficite  prompti,  ne  sitis  animo  flucluantes. « Qui  enim 

haesiiat,  sicut  ait  Jacobus,  similis  est  fluctui  maris, 

quia  vento  movetur  ct  circumferlur  (Jaco6.  i).  > 

Vel  de  praemio  boiiorum  operum  non  haesitelis.  Sive 


Lucetis,  inquit,  sicut  luminaria  in  tnundo,  Ac  si 
dicat :  «  Vos  estis  lux  hujus  mundi  (Matth.  7),  >  et 
estis  etiara  vasa  Evangelii,  quia  contiuetis  in  cordi- 
bus  vestris  verbura  evangelicae  praedicationis ,  quo 
vivit  anima  vestra ,  non  enim  sinitis  illud  a  vobis 
effluere.  Et  hoc  facitis'ad  gloriam  meam,  necdum  ad 
vestrara,  quia  et  ego  de  bona  conversatione  vestra 
gloriam  accipiam  in  die  Chrisii,  id  est  in  die  qua 
Cbristus  judicabit.  Et  vere  tunc  habebo  gloriam, 
quia  non  in  vacuum,  id  est  non  sine  fructu,  non  fru- 
stra  cucurTi  ad  illam,  quia  vos  et  alii  mc  praedicante 
credidistis.  Non  in  vacuum  cucurri  in  via  Domini, 
nec  in  vacuum  laboravi  in  vinea  ejus,  quae  est  Eccle- 
sia,quoniamplenam  mercedem  recipiam.Velcucurri 


non  haesitetis  pati  pro  Christo ,  sed   prorapti  sitis.  B  in  his  quos  facile  potui  convertere,  laboravi  io  illlsi 
£t  haec  ideo  sic  agite,  ut  silis  sine  quereta,  id  est  ut      quos  difHcilius  converti. 


proximus  non  possit  de  vobis  conqueri ;  et  quantum 
ad  vos  silis  simpHces,  id  est  sine  duplicitate  cordis, 
quia  <  vir  duples  animo,  inconstans  est  in  omnihus 
vjis  suis  (ibid.),  »  et  «  nemo  potesl  duobus  d»mi- 
nis  servire  (Matth.  vi;  Luc.  vi).  »  Duples  enim  est, 
qui  et  Deo  et  saeculo  placere  cupit,  volens  et  in  hoc 
iiiundo  et  in  ccelo  dives  esse.  Sed  vos  qui  filii  Dei 
«isse  coepjstis,  iu  simplicitate  cordis  quaerite  illum, 
u(  sicut  ipse  unus  est,  ita  et  vos  ad  imiiationem  ejiis 
siifcplices  sitis,  ut  ei  soli  placere  studeatis.  Et  etiam 
quantum  adexteros,  sitis  sine  reprehensione ,  ut  ni- 
hil  reprehensibile  possit  in  vobis  ab  infidelibus  in- 
■veniri  in  medio  naiionis,  id  est  gentilium  qui  non 
sunt  renati,  sed  sicut  nati  suni  carnaliter,  ita  vivu!it. 
Nalionis  dico,  pravce  per  opera,  ei  pervers^e  per  di- 
versas  sectas.  Inler  quos  gentiles  lucelis  exemplo 
bonae  vitae  sicut  luna  et  stellae.  Et  ideo  maxime  de- 
cet  vos  esse  sine  reprehensione.  Lucetis  sicul  lumi- 
naria  coeli,  quia  sicut  luna  et  stell»  non  amittunt 
luceni  suam  propter  noctem  ,  sed  magis  lucent,  si« 
vos  mentc  iu  coelo  (ixi,  licet  inlcr  lenebrosos  et  infl- 
deles  sit  vestra  coiiversatio,  non  ohseHramirii ,  sed 
magis  lucetis  bene  operando.  Hac  senlentia  et  lau- 
«lantur  ei  roborantur  ab  .Aposlolo  discipuii ,  ut  quia 
se  tales  esse  cognoscunt,  sludcant  valeniius  perse- 
Terare  tales.  Tales  eiiim  sancii  de  conversatione 
quam  habeiit  in  coelo,  despiciunt  omnia  quaj  iniqui 


<  Sed  ctsi  immolar  supra  sacriGcium  et  obse- 
(  quium  fidei  vcstrae,  gaudeo  et  congratulor  omni> 
«  bus  vobis.  Idipsum  autem  etvos  gaudete,  el  con- 
«  gratulamini  mibi.  > 

Vestra  religio  fit  ad  gloriam  meam  iii  die  judicii, 
quia  pro  vobis  laboravi.  Nec  tantum  hoc  libeuter 
egi ,  sed  eisi  immolor,  id  est  occidor  pro  vobis,  tuuc 
gaudeo ;  hoc  est,  si  sacriflcium  mei  corporis  addo 
supra  sacrificium  vestrx  fidei  et  obsequium.  Jani 
enim  vestram  fidem  sacriflcium  Deo  dignum  obtuli, 
ctobsequium  honae  operatiouis  vestrae,  qua  Deoob- 
sequimini,  sacrilicavi.  Sed  si  etiara  ipse  pro  vobis 
offeror ,  gaudeo,  quia  ad  coronam  pertiugo;  el  con- 
gralulor  ,  id  est  siuiui  gratias  ago  omnibus  vobis, 
quia  estis  roihi  causa  mortis  qua  vitam  ingredior. 
Nec  solus  egn  id  agere  debeo,  sed  etiam  vos  gau- 
deie  idipsum ,  hoc  cst,  immolari  pro  me ,  si  conti- 
gerit  vobis  ;  et  congratulamini,  id  est  grales  red- 
diie  mihi ,  qui  vubis  causa  sum  ut  martyres  eflicia- 
miui. 

«  Spero  autem  in  Domino  Jesu  Timotheum  me 
«  cito  mittere  ad  vos  (Act.  xvi),  ut  et  ego  bono  aiii- 
c  mo  sim,  cognitis  qux  circa  vos  sunt.   Neminera 

<  cnim  habco  lam  unanimem,  qui  sincera  afTectione 

<  pro  vobis  sollicitus  sit.  Omnes  eniin  quae  sua 
«  sunt  qua;runt  (/  Cor.  xin) ,  non  qn;e  Jesu  Chri- 

<  sti.  Experimentum  aulem  ejus  cognost  le,  quo- 


faciunt  in  lerra.  Sicut  stellas  coeli  non  exstinguit  j)  «  niam  sicut  Patri  Filius  mecura  servivit  in  Evan- 

nox ,  sic  mentes  fidelium  adhaerentes  firmamento 

£&nct:e  Scriptura:  vel  coelestibus  desideriis,  non  ob- 

scurat  mundana  iiiiquitas.  Qui  enim  mente  sunt  in 

supernis  et  de  supei'nis  cogitant,  sicut  diclum  est  : 

(  Ubi  est  thesaurus  tuus,  ibi  est  et  cor  tnum(Matth. 

vi),  >  de  ipsis  cogitationibus  supernorum  palienles 

fiuiit;  et  quidquid  in  terra  fiat  sic  non  curanl,  do- 

ncc  peragant  itinera  sua,  quemadmoduni  luminaria 

cueli  nun  curant  quomoilo  exerceant  dies  et  noctes, 

quamvis  lanta  mala  videant  fieri  super  terram.  Et 

sicut  luminaria  paiienter  1'erunt,  quidquid  de   eis 

homines  fingunt ,  ita  justi  debent  patientcr  ferre 

omnes  etiam  de  se  falsas  criminationcs.  Nam  qui 

perdiderit  tolerantiam,  noacst  quasi  luminare  cla- 


«  gelio.  fiunc  igitur  spero  me   mittere    ad   vos , 

<  mox  ut  videro  quae  circa  me  sunt.  Confido  au- 

<  tem  in  Domino ,  quoniam  et  ipse  veniam  ad  vos 
(  cilo.  > 

Hanc  quidem  epistolam  nunc  raitto  vobis  pcr 
Epaphroditum,  sed  spero  non  in  me,  sed  in  Domino 
Jetu ,  id  cst  in  misericordia  Salvaloris ,  me  fito 
mitfere,  id  est  dirigere,  Timotheum  ad  vos,  ut  sicut 
vos  bono  animo  eritis,  cum  cognoveritis  quae  circa 
me  sunt,  ita  et  ego  bono  animo  sim  atque  gaudcain, 
cognitis  qum  circa  vos  sunt,  vel  adversis  vel  prospe- 
ris.  Ideo  autem  magis  Timotlieura  niittam  quau 
alium,  quia  neminem  habeo  nune  tam  unanimem, 
Hoc  tempore  mulli  cum  Apostolo  mercenarii  erant, 


1297  COMMEiNT.  IN  EP1ST0LA5  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  PHILIPP.  1298 

filii  vel  paslarcs  nulli,  uist  Timotheus.  Neminem,  x  calione,  ct  commilitonem  meum  in  bello  contra  dae- 

mones  et  viiia,  et  contra  omwes  qui  regno  Christi 
resistunt,  sed  vestrum  aposiolum,  id  est  spei  ialeni 
doctorem,  et  ministrum  necessitalis  meae,  id  est  qui 
milii  ministravit  necessaria,  vel  necessitati  iiiopiae 


inquit,  modo  mecum  habeo  tam  unanimem,  id  est 
ita  concordantem  mese  voluntati  in  hoc  negotio,  qui 
tincera ,  id  est  pura  et  non  ficta  cordis  affectione, 
id  est  germana  charitate  sit  sollicitus  pro  vobis, 
id  est  pro  vestra  salute.  Multi  enim  videnlur  esse 
solliciti  pro  aliis,  sed  revera  non  pro  ipsis  soUiciti 
sunt ,  sed  pro  rebus  ipsorura  quas  habere  cupiunt. 
Recte  dixi  quia  neminem  habeo  tam  unanimem; 
omnes  emm  quos  nunc  habeo,  quserunt  in  vobis 
quce  51(0  sunt ,  non  Chrisli  lucra.  Sic  et  niodo  fa- 
ciunt  in  Ecclesia  mercenarii  sua  quaerentes.  Quid 
est,  sua  quserentcs?  Non  Christum  giatis  diligentes, 
non  Deum  propter  Deum  quserentes,  temporalia 
commoda  consectantes',  lucris  inhiantes,  honores 
ab  hominibus  appelentes.  Et  quando  haec  a  prsepo- 
silo  amantur,  atque  propter  hsec  servitur  Deo,  quis- 
quis  talis  est,  mercenarius  est ;  inter  fiiios  non  se 
compntet.  De  talibus  enim  dicitur,  quia  receperunt 
mercedem  suam  {Mattli.  v).  Non  quserunt  ea  qna; 
sunt  Jesu  Cliristi,  id  est  multipltcationem  boni  gre- 
gis,  rcligiosam  conversationem  subdiloruni,  salu- 
tem  animarum.  Et  ideo  nullum  istorum  voluit  nunc 
Apostolus  mittere,  sed  Timotheum,  qui  sicut  pastor 
salutem  gregis  q,uaereret ,  atque  non  solum  verbo, 
sed  et  cxemplo  qualiter  vivendum  esset ,  ostende- 
ret.  Timotheum  quidem  vobis  miltam ,  vos  autem 
eognoscite  experimentum  ejus',  id  est  quomodo  sum 
expertus  fidelem  in  omnibus  in  vila  et  doctrina, 
quia  sicut  Filius  Patri  devote  obedit ,  ita  raecum 
Deo  servivit  in  Evangelio  praedicando,  in  quo  poluit 
experiri.  Et  |quia  de  vobis  sollicitus  est  et  mihi  pro- 
batus ,  igilur  spero  mc  liunc  ad  vos  mittere  non  post 
longa  temporis  spatia,  sed  mox  ut  videro  ea  qux 
circa  me  sunt,  id  est  (|uera  exitum  sint  habitura, 
utrum  dc  his  evadara  an  non.  Et  non  solum  spero 
meeum  mittere,sed  etiam  confido  in  Dei  miseriror- 
dia,  quoniam  et  ego'ipse  cito,  id  est  non  post  raultum 
tempori»  vmiam  ad  vos, , 

t  Necessarium  autem   existimavi  Epaphrodilum 

<  fratrem  etcooperatorcm  et  commiliionera  meuin, 
I  vcstrum  autem  apostolum,  etniinistrum  necessi- 
«  tatis  raeoe  mittere  ad  vos ,  quoniam  quideni  ora- 
«  nes  vos  desiderabat ,  et  moeslus  erat  proplerea 
i  quod  audieratis  illum  infirmatum.  Nam  et  inlir- 
«  matus  est  usque  ad  mortem  ,  sed  Deus  raisertus 
«  est  ejus.  Non  solum  aotera  ejus ,  v«rumetiam  et 
«  mei ,  ne  tristitiam  super  tristitiam  haberem.  Fe- 
»  stinantius  ergo  misi  illum,  ut  viso  eo  iterum  gau- 
t  dealis  ,  et  ego  sine  tristilia  sira.  Excipile  itaque 

<  illum  cum  omni  gaudio  in  Domino ,  et  ejusmodi 
«  in  hoiioie  habflote,  quoniam  propter  opus  Cliristi 
«  usque  ad  raortem  accessit,  iradens  aniniani  suam, 
«  ut  impleret  id  quod  ex  vobis  dcerat  erga  meum 
«  obsequium.  j 

Timotheum  quidem,  ut  spero,  raittam  ad  vos,  et 
ipseveniain  ,  sed  interira,ea;ts(imaDJ  necessarium  esse 
mittere  ad  vos  Epaphroditum  cuin  hac  epistola  fra- 
trem,  id  est  Christianum,  et  cooperaiorem  in  prxdi* 


raese  ministravit,  sive  de  labore  manuuin  suarum, 
sive  quod  ab  aliis  fidelibus  qusesivit.  Ideo  volui  euiii 
miitere,  quia  vos  omnes  videre  optabat,  et  m{Fstu$ 
erat  quoniam  audieratis  eum  injirmatum  fuisse. 
Forsitau  quia  verberatus  est  ab  infidelibus  in  mi- 
nistratione.  Nec  falsus  ad  vos  rQjiior  de  ejus  infir- 
mitate  pervenit,  quia  et  infirmatits  est  segrolatione 
sicut  audistis;  et  hoc  non  leviter,  sed  usque  ad 
mortis  periculura,sedi)eus  miserando  sanavit  eum. 
Et  non  solura  ejus  in  hoc  misertus  est,  sed  etiam  et 

B  mei,  ne  liaberem  tristiliam  de  morte  ejus,  super  tri- 
stitiam  quam  habueram  de  infirmitale  cjus,  quse 
vobis  nocebat.  Etquia  vos  desiderabat,  vosque  de 
ejus  languore  timebatis,  ergo  festinnntius,  quara  fe- 
cissem  iiisi  hoc  evenisset,  misi  illum,  ut  eo  viso  ite- 
rum  gaudeaiis,  qui  prius  deeo,  cum  esset  apud  vos-, 
gaudebalis ;  et  ego  sim  absque  tristitia,  quam  de 
vobis  tristibus  habebara.  Ego  quideni  milto  illuin 
propler  has  causas,  et  vos  itaque  excipite  illum  ho- 
noriUce,  non  indevoti,  sed  cum  omni  gaudio,  ut  orano 
gaudium  habealis  de  advenln  ejus,  et  illud  gaudium 
sit  in  Domino,  id  est  non  vanura,  non  lascivum, 
non  immoderatum,  sed  pium  etcastum.  Nec  solum 
in  principio  Isetantes  illnm  excipiatis,  sed  postea 
conversantem  vobiscura  habetote  in  honore  virum 
ejusmodi,  quia  iste  vester  apostolus  est.  Et  merito 
debet  bonorari,  quoniam  usque  ad  mortem  aceessit 
propter  opus  Christi,  qui  venerat  non  rainistrari,  ied 
ininistrare  (Matth.  xx).  Propter  opus  quod  Christus 
fecerat  accessit  iste  ad  raortera,  quia  rainistrabat 
mihi  de  eleemesynis  aliorura  fidelium  suo  laboro 
congestis,  tradens  cx  deliberatione  et  exponens  ani- 
mam  suam,  id  estvitara  in  mortis  periciilum,  scilicet 
mori  poliiis  volens  et  .iniraara  reddere,  quara  opus 
Christi  quod  in  me  exereebat,  dimittere.  Et  ideo  hoc 
facicbat,  ut  impleret  erga  mettm  obsequium  id  quod  ex 
vobis  deerat,  qaia  vos  mihi  de  bonis  vestris  dede- 
ratis,  scd  ille  supplcre  studuit  quod  vos  rainus  fe- 
ceratis,  vel  quia   rem  dederatis,  sed  qui  ferret,  ex 

D  vobis  defuit,  et  ille  attulit;  vel  quia  quod  miseratis 
defecit,  ille  inihi  ex  aliorum  eleemosynis  ministra- 

vit. 

CAPUT  111. 
«  De  cailero,  fratres  raei,  gaudete  in  Domino.Ea- 
dem  vobis  scribere  mihi  quidem  iion  pigrum,  vo- 
bis  autera  necessarium.  Videte  canes,  videte  ma- 
los  operarios,  videte  concisionem.  Nos  eniin  su- 
mus  circumcisio,  qui  spirilu  servimas  Deo,  et 
gloriamnr  iii  Cliristo  Jesu,  et  non  in  came  fidu- 
ciam  habenles,  quanquam  et  ego  habeam  conft- 
dentiam  in  carne.  » 

Nunc  de  sinceritale  fidei  agere  contra  pseudO' 
pra;dicatores  incipit,  quasi  dicat:  IUa  quK  superiuB 
dixi,  ita  servate,  sed  de  ccetero  quod  dicendum  esf 


189»  HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHl  1500 

iioc  racilR,  scilicet  (landeie  in  Domino,  id  est  omiie  A     N(^  putelis,  inquit,  me  contemnere  quod  non  ha- 


gaudium  sil  vubii  in  Deo,  noii  in  canialibus  obser- 
vaiitiis.  Vel  iia  :  Oliin  gavisi  estis  in  saeriilo,  sed  de 
(Veteio  vlveiidi  spalio  qiioil  voLis  supciest,  jjaudete 
jam  iri  Oomiiio,  ut  quaiidiu  aniodo  vixeiilis,  sil  vo- 
bis  onine  gaudium  in  co.  Noii  gaudeatis  in  carna- 
libiis  et  sxciilaribus,  ut  pscudoaposloli  suadenl,  sed 
in  Doniiiio,  ut  sa-pe  dixi  vobis.  Nam  eadeiu  quae 
piseseiis  dixi,  id  esl  ut  in  Doinino  taiitum  gaude- 
relis,  iiii/ii  quidem  non  est  pigrum  vel  laediosum 
tctibere  vobit,  ut  diutiug  maneat  quam  verborum 
prolatio,  sed  mbis  esl  necessarium  coutra  perversos 
doclores.  Videte  emm  canes,  id  esl  cognosiite  illos 
esse  caiies,  lioc  esi  non  lationc,  sed  consuetudine 
contia  iiisolitarn  veritatem  latrantes.  H<ec  est  enim 


beo.  Quid  eiiim  uiagni  est,  si  homo  abjectus,  vel 
plebs  igiiobilis  conicmnat  nobililatem  ?  Habeo  ista, 
sed  coiilemiio  ;  et  ideo  vos  doceo  talia  contemncre, 
quoiiiam  videtis  me  habero  quod  contemno.  Nam  «i 
quii  alius,  id  est  a  me  diversus  qi;l  vos  deciperc 
quaerit,  videtur  confidere  in  carne  quasi  inde  justus, 
ego  magis  conlido  quam  ille  pseudo.  Et  audi  in  carne 
riiluciam  ;  circumcisus  suni  ociav-}  die  sicut  lex  jus- 
serat  [Gen.  xvii),  id  est  nnn  proselytus,  non  advena 
ad  populum  Dei,  non  major  ciicumcisus,  sed  a  pa- 
renlibus  natus  Judaius,  habeo  circunicisionem  ncla- 
vi  diei.  £t  sum  de  genere  Israei,  non  alieiiigena  :  et 
uoii  de  viliori  tribu,  ged  de  iribu  Benjamin,  qii<«  di- 
gnior  erat,  quoiiiain  procrcala  est  ex  Raciiel,  dilccia 


canum  naiura,  ut  cum  quibus  babent  consuctudi-      uxore  Jacob  ;  et  cum  decem  tribus  in  Samaria  colc 


nem,  sive  illi  boni  siiit,  sivc  mali,  non  ad  eos  latrent; 
insolitoruiii  aulem  persoiiis  visis,  etiam  iniioce.n- 
tibus,  irriientur.  Ita  pseudo  consuetudinem  legis 
tenent  el  conlra  vcritatis  iiunlios  iriatioiiablliter 
latrant  et  mordcnt ;  videle  malos  operarios,  id  est 
iiolate  et  cavete  eosdein  pseudopruidicatores,  quia 
inagroDei  super  frumentum  semiiiant  zizania  er- 
rorum.  Videte  concisionen:,  id  est  eos  concisos  et 
excurtalos,  quia  carnem  amputaverunt,  sed  vitia 
nutriunt,  et  a  Christn  caesi,  id  cst  abcisi  sunl.  Hos 
voco  concisioiiem,  non  circuinclgionera,  quia  nos 
fideles,  non  illi,  sumus  circumcisio  non  cune,  sed 
raliene,  id  est  mundati  a  superfluis  viiiorum.  lloc 


ren*.  vitul  is,  ista  et  trihus  Juda  noii  recesseruiit  a 
leniplo  Doinini.  Et  suin  Uebrteus  ex  Hebroeis  pariii- 
tibus,  id  est  non  de  ignobiti  gente  progenitus,  sed  ex 
eis  qiii  fuerunt  nati  ex  Hebcr  liio  Sale,  lilii  Seni, 
inajoris  filii  Noe.  Sum  etiam  secundum  legem,  id  csl 
secundum  egregiam  lcgis  observationem,  Pharismus, 
id  cst  divisus  ab  aliis,  utpote  religiosior.  Nara  pri- 
marii  quidara  eranl  et  quasi  ad  uobilitatem  Judai- 
cam  segregati,  non  conteniptibili  plebi  commisii, 
qui  dicebantur  Phar:>xi  qu.si  divisi.  Et  secundum 
temutalionem  qux  in  ine  fervebat  persequens  Eccle- 
siam  Dei  quia  non  eram  piger  Judxiis,  sed  quidquld 
erat  quod  legi    mex  viderelur   adversariuin,  impa- 


est,  nos  sumus  justilia,  qui  Deo  servimus  spiritu,  c  ''^"'^f  ferebam,  acriterque  insequebar.  Eitecumiurit 


id  est  toto  mentisaffectu,  non  carnali  custodia  lit- 
terae  legis  ;  el  gtoriamur  non  in  nostris  meritis  vel  in 
cariialibns  observanliis,  sed  in  solo  Clirislu  Jesu  et 
in  ejus  gratia.  Non  carne,  sed  spirilu  Deo  sei  vimus. 
Carne  enim  servit  Deo,  qui  de  rebus  carnalibus 
speral  se  placere  Deo.  Cum  veio  et  ipsa  caro  ad 
bona  opera  spiritui  subditur,  spintu  servimus  Doo, 
qui  carnem  doinanius,  ut  spiritns  obteinperet  Deo. 
Vel  secundura  alios  codices,  et  maxiine  Grxcos, 
spiritu  Deo  servimns,  ea  scilicet  serviiule  de  qua 
diclum  est :  i  Don-.inum  Deum  tuura  adoi  abis,  et 
jlli  servies  (Deui.  vi,  x).  »  —  <  Ipse  enim  spiiitus 
Deusest  (Joan.  iv), »  cui  ab  omnibus  sanctis  talis 
servitus  exbjbetur.  Et  gloriainur,  inquit,  in  Cbristo 


jusiitiam  legis,  qux  inaiiug  comprimit,  iioii  ani- 
mum ,  et  timore,  iion  amore  servatur ;  contenalui 
sum  sine  qucrela,  id  est  sine  clamore  facto  de  ine, 
quia  nemo  poterat  couqueri  quod  aliquain  iiijuriaiii 
ei  fecissem,  coutra  legis  iiistitula  carnalia  faciens. 
Uxc  apud  Judaios  nobilitas  est,  seU  apud  Chrisium 
quxrilur  huniiliias. 

(  Sed  quae  inibi  fuerunt  lucra,  bxc  arbitratus  suiii 

<  propter  Clirislum    detrimenta.  Veruintamen  cxi- 

<  stimo  omiiia   detrimenlum  esse,  propler  cmineu- 

<  tem  scieiitiam  Jesu  Chrisii   Doinini   inei.  Proptcr 

<  qiiem  oinnia  detriuieRtiim  fcci  ct  arbitror  ul  sier- 
(  cora,  ut  Cbrisluin  lucrifaciam,  el  iiivcniar  in  illo, 
«  nou  habetis  meam  jusiitiam  qux  ex  lcge  est,  sed 


Jesu,  et  non  in  carne  ftduciam  Itabenies.   Respexit  D  <  illam  quae  ex  Qde  est  Christi  Jesu,  quae  cx  Deo  csi 

quosdain  iii  carne  lidenles,  ipsi  erant  qui  de  cariiis 

circumcisione  gloriahaniur.   Non    sumus   habentes 

flduciam.  id  est  spem  saluiis  in  carne,  id  est  in  car- 

nalibus  observantiis,  \el  generis  nobilitatc,  quan- 

quam  el  ego   liabeam,  si   voliieio,  conftdenliam    glo- 

riandi  in  carne,  id  est  in  carnis  nobihtate,  et  carnali 

custodia  legis. 

<  Si  quis  alius  videtur   ronfidere  in   carne,  egc 

<  raagis,  circnmcisiis  octavo  die,  ex  genere  Isiael, 
I  de  tribu  DiMijamin,  Ilelir.-cus  ex  Hebi-xis,  secun- 

<  diun   legcm  Pbaris.-vus  {Aci.    xxiii)  ,    secundum 

<  Kmulationein  peisequen»  Ectlesiam  Dei,  secuii- 
«  duin  justiliam  quae  iu  le^e  est,  conversalu»  sijie 
t  quei-ela.  i 


<  jusiitia  in  lide  ad  cognoscendum   illiim  et  virtu- 

<  tem  resurreclionis  ejus,  et  socieialem  passionum 

<  illius,  conliguralus   inorti   ejus,  si  quomodo  oc- 

<  curram  ad   rcsiirrectionem    qua:   est  ex    mor- 

<  tuis.  I 
Ita  diversis  inodis  possum  gloriari   in  carne,  sed 

non  jain  glorior  i^ii  lalibus.  Sed  nmiiia  illa  carnalia 
quai  mtlii  aiite  Chrisii  notitiam  fuerunl  tucra,  id  est 
uliiia  et  chara,  bu;c  post  lidein  arbitralits  sum  de- 
iriincnla  salutis  propier  CUrislum,  qui  iii  his  prx- 
iiuntialus  fuerat.  Et  si  adliiic  isia  servarem,  cjus 
advciiluin  ustendcrem  iioiidum  factum.  Qua;  enim 
venturuin  eum  signilicabant,  si  jam  servaiitur,  v&- 
nisse  eum  jie^ant.   Ei  ideo  sunt  delriiaeula,  quia 


no{ 


COMMENT.  IN  EPTSTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  Al)  PHILiPP, 


ISOH 


tlclerunt  veritatein  (idei.  Unde  poulo  supeiius  Ju(b'i  A  ileiis  iu  judicio,  (|uod  sanctorum  est  tantuin,  venien» 


dicti  sniit  coneisio  quia  carnalis    circuincisio,  pleii-t 
ahscisio  est  a  Cliiisto.  Non  solum  piopter  Cliristiini 
Ii*c  arbitraliis  sum   deiriineiila,  vetumiKmen  id  cst 
sed  etiam  prupler  scienliam  Jesu  Christi  Domini  mei. 
quam  de  eo  liabciiius,  cminentcm  oniinlius  scieiitiis 
aliis,  sed  quiE  emiiiet  in  eo  plus  quam  iii  aliis,  exi- 
stimo  omnia  illa  delrimcntum   esse,  quia  retraliunt 
seclalores   suos  a  tam  emiiieiiti   scicniia.  Vcl   ila  . 
Haec  olim  tuerunt  niilii  liicia,   sed  exisiinio  tameu 
nunc  omnia  ea  detrimenliim  esse  et  inipedimentiim, 
propter  sublimem  Clirisli  scientiam,  qna  mihi  iu- 
notuil  eum   esse   Deum  super  oinnia,  ul  per  eam 
Scriptiiras   iiileHigerem.    Nam  elianisi   ipsiini   iiou 
possem  assequi,  vei  propter  sol.irn  ejus   scieiitiaiii 
quae  tanta  el  lam  prsecellens  est,  respuerem    omnia 
illa  vctera.  Propter  quem  Cliristuin  vcnerandum,  et 
propter  cujus  dileclionem  oiiinia  illa  non  solum  e.\i- 
stiino  dctrimentuni,  sed  el  feci  ea  deirinicniuni   bo- 
noruui,  vivendo  spiritaliler  et  docendo,  ut  aliis  ap- 
pareret  ea  esse  detrimenlum,  et  quod  plus  est,  ar- 
bitror  ea  non  tantum  ut  detrimenta  boiiorum,  sed  tit 
slercora,  id  est  qutC  coinquiiient  jam  observatorem. 
Et  boc  ideo,  ul  Christum  lucrifaciam,  id   est  in  fu- 
luro  Christum  habeam  pra;mium,  et  hic  sim  iii  illo 
membrum.  Quod  aliter  iiequil  fieri,  scilicet  rationa- 
iiiliter  attendendo,  nisi  et  inteniar  in  illo  (Idele  m«n- 
brum,  non  hahens    meam  juslitiam  qua:  ex  lege  est; 
quoniam  ea  justitia  poenam    limet,  non  aniat  viriu- 
tem  ;  aed  illam  quce  ex  fide  est  Christi,  quw  justi- 
Sia   est   ex  Deo,    non  ex  hominibus.   Justiliadico, 
manens  in  fide,    quia  sicut  ex  iide    nata  est,  sic 
existere   non  habet   nisi   ex  fide.   Juslitia   in  fide 
valentti  ad  cognoscendum  illum.  Quasi  dicatur  :  Qui 
in   lege  pulat  justiCcari,  non   agnoscit  Clirisiuni ; 
sed  ego  ex  flde  justiflcari  volo,  ut  agnoscani  illum, 
cur  nalus,  cur  passus  sit,  et  agiioscam  quas  est 
virtus  resurreelionia  ejus,  id  est  juslificatio  creden- 
tium,  quia   resurresit  propter  justificationem  no- 
sliam  {Rom.  iv),  et  agnoscam  societatem  passionum 
ejus,  quam  bene   noscit,  qui  se   per  eam  ad  cceli 
gaudia  pervenire   credit.   Vel  juslitia    in    fide   ad 
cognosceiidiim  eum,  quia  fides  ut  iu  illa  vila  facil 
purfecte  eurn  agnosci,  qui  in  ista  cieditur  el  liaberi 


ad  resurrectioiipm,  quw  csl  non  ex  vivis,  ul  iiunc, 
scd  ex  moriuis,  ut  itUra  mori  iiequeant.  Ha;c  Apo- 
stolus  idciico  se  ila  egisse  \el  agcre  commeniorat, 
iit  llli  siiniliter  exemplo  ejns  omnes  lcgis  cariialci 
rilus  coiiiemna-nt,  el  pcr  jusiiiiam  fidei  atquc  socie- 
talein  passionis  Clirisii  feslinent  ad  regna  coeloruin- 
<  Non  qiiod  jam  acceperiin,  aut  jam  peifectu» 
sim  ;  sequor  •.luleni,  si  quo  iiiodo  coniprehendam 
in  quo  et  comprehonsus  suiii  a  Christo  Jesu 
Fralics  ,  ego  ine  noii  aibilror  comprehendisse- 
Uiiuin  antein,  qux  qiiidcin  retio  siint  obliviscens, 
ad  ea  vero  qua;  suiit  priora,  exlcndens  nieipsum. 
ad  destinatuin  prosequor,  ad  bravium  superii% 
vocaiiouis  Dti  in  Christo  Jesu.  Quicuiique  ergc 
perfecti  sumus,  hoc  senliamiis  ;  et  si  quid  alitei 
sapitis,  ei  hoc  vobis  Deus  revelabit.  Verumlamen 
ad  quod  pervenimus  ut  idem  sapiamus,  et  ii> 
«  eadem  permaneamus  regula.   t 

Iste  qui  ad  tertium  cceluin  raptus  fueiat  (//  Cor 
xii),  et  tanta  scientia   emicabat,  putahatur  jam 
comprehendisse   qiiod  alii  sercuiilur,  sed  ipsc  hoi 
negat.   Ne  enim  videatur  superfiuum   tot  adversa 
pati,  cum   fldeni  et  alia  bona  baboat,  suddit  quasi 
dicens  :  Merito  pro  illa  gluiia  tantum  laboio,  quia 
non  dico  quod  jam  acceperim  aliquid,  quia  si  quid 
gloria;  acci'pi,   nihil  est  ad  coinparalionem  futura;, 
aut  si  quid  accepi  de  cognitione  Chrisli,  non  dico 
quod  in  illa  jatn  perfeclus  sim.  El  si  ita  de  me,  quid 
<3e  aliis?  Non  est  quod  jam  acceperim,  quod  peto ; 
aut  jain  perfeclus  siin,  ut  nihil  niihi  desit.  Non 
dico,  sufficit  quodegi;   sed  seniper  aliquid  addo, 
semper  ambulo,  semper  piolicio,   seinper   sequor 
quod  compreliendere  laboro,   si   quomodo   fiat  ut 
comprehendam,   id  est  perrccte  leneam  illud  in  eo 
modo,  in  quo  ei  cgo  sum  comprehensus  a  Christo 
Jesu,  id  est  ut  videain  ipsum  Chrisliim  sicut  ipse 
int  videl,   et  cognoscam  eum  perfecle  sieut  ab  eo 
cognitus  sum,   ut  sicul   ipse   pienarie  me  videt  et 
cognoscit,  iia  ego  plenaiie  iiumano  modo  eum  co- 
gnoscam.  Vel  comprehcndara  eum,  in  quo  et  com- 
prehcnsus  suin  ab  eo,  id  cst  nt  videam  eum  in  ea 
claritaie,   in  qua  mihi  apparnit  in  via,  quando  me 
compreiiendii  lAr.l.  ix).  Kleo  enim  sequor.  Prajvenil 


virlulem  resurrectioiiis  ejiis,  id  esl  iininoriaSiiatera,  p  nic  justitia  ejns,  sequatur  eum  niea.  Cceperunt  mi- 


quia  nostra  resurreclio  est  virtus  et  eflicacia  resur- 
rectionis  ejus,  et  in  liac  vita  facit  baberi  socielatein 
passionum  ejus,  ut  el  nos  paliamur  adversa  qu:equi; 
pro  eo,  nisi  cnim  per  fidein,  ncino  tanta  pateretur, 
ei  coiiUgurationeni  mortis  cjiis,  ut  morianiur  sii.'ut 
ipse ,  si  opus  esl  ;  vel  nioriamur  semel  vitiis  , 
sicut  ipse  caine  niorliius  est  seinel.  Sed  liltera  sic 
jungilur  :  Vt  inveniar  in  illo  non  habeus  meant  justi- 
tiam,  qua;  ex  lege  est,  sed  eam  quw  esl  ex  fide,  conji- 
guruius  morti  ejtis,  id  est  per  passioiies  (Oiisunima- 
tus  ut  ille,  teiitans  si  quomodo  occnrrnm  lcetur,  ad 
resurreclionem.  Si  quoniodo  occuriain,  qnia  ciiOicile 
esl.  Si  quoniodo  coiilingat,  lniii  ex  Dci  niisericoi- 
dia,  tum  ex  meo  merito,  ut  occurraiu  Christo  gau« 


rari  qui  audiebanl  Apostolum  diceiilcm,  iion  quia 
jam  acceperim,  aut  jam  perfeclus  sim.  Fratres, 
inquit,  ego  non  me  arhitror  juni  comprehendisse,  id 
est  noliie  in  me  falli ,  plus  nie  ipse  novi  quam  vos  , 
scio  qnid  mihil  desit,  scio  quid  adsit.  Ego  me  non 
arbilror  apprchcndisse.  f.'>ium  aviem  hoc  me  non 
arbitror  apprehendisse.  Mulia  liabeo,  sed  uiium 
nondum  apprehendi.  «  Poi  ro  nnum  est  necessarium 
{Luc.  x).  >  —  «  Uiiain  ptiii  a  Domino,  hanc  requi- 
ram  (rsid.  xxvi).  »  Et  <pKi;  esl  illa?  «  Ul  inhabilem 
ii!  domo  Dnmiui  omnibus  diebiis  vila;  inese  [ibid.).t 
Ipsnm  esl  unum  quod  noiidum  appveheiidi.  Et  in 
.l.iaiiium  mihi  lioc  deesJ,  in  taniuni  nonduin  per 
fectus  6um,   quia  nondum  se<imilis  aiigftHa    (iuic 


1303  HERVEI  BfRGIDOLENSlS  MONACHI  13M 

ergo  agis?  quid  agendum  exeraplo  tuo  doces?  Ea  A  misericordiam  vobis  revelabit.  Similiier  et  de  aliis 

erroribus  pro  bona  vita  vos  liberavit.   Sive  ita  :  Si 


quidem  quce  sunlretro,  id  est  terrena  quse  reliqui 
obliviscens,  id  est  a  memoria  cogitationis  auferens, 
ad  ea  vero  quce  sunt  priora,  id  est  ad  coelestia  quae 
sunt  elevantia  in  divina,  extendens  desiderio  meip- 
sum,  persequor,  id  est  perfecte  sequor  mente  el 
opere.  Anle  nos  enim  aeterna  sunt,  post  nos  tempo- 
ralia,  quia  et  illa  pergentes  invenimus,  et  isla  rece- 
dentes  quasi  post  dorsum  relinquimus.  Vel  ea  quaa 
retro  sunt,  id  est  prseterita  merita  mea  obliviscens, 
et  quasi  pro  nihilo  ducens,  ad  futnra  merita  me 
extendo,  semper  addens  aliquid.  Adhuc  enim  profi- 
cio,  adhuc  ambulo,  adhuc  in  via  sum,  adhuc  me 
extendo  :  nondum  perveni.  Extendo  me  ad  destina- 
tum,  id  est  ad  illiid  quod  Dei  providenlia  mihi  desti- 


quid  modo  alter  sapilis  quam  in  futuro  et  de  Deo  et 
de  omnibus,  eiiam  hanc  imperfectara  cognitionem 
vobis  Deus  per  spirilum  suum  reveiabit.  Vel  si  quid 
aliter  sapitis,  et  si  quid  melius  ad  cultum  Dei  exco- 
gitaveritis,  sive  in  interpretationibus  Scripturarum 
aliter  secundum  regulam  veritatis  senseritis,  etiam 
hoc  donum  Dei  esse  sciatis,  quia  ipse  vobis  liuc 
revelavit.  Verumtamen,-  id  est  sed  tamen  teneamus 
omnes  illud,  ad  quod  pervenimus,  ut  idem  sapiamu» 
credendo,  et  permaneamus  in  eadem  regula  disci- 
plinse,  id  est  rectitudine  vivendi,  scilicet  ut  nemo 
propter  novam  inventionem  vel  intelligeniiam  suam 
deserat  comraunem  scnsum  fidei,  seu  regulam  ju3le 


nalum  disposuit,  vel  ad  quod  proposui  currere.  Et      vivendi    constilutam  a  patribus.  Vel  ita  :  Sentire 

persequor,  id  est  sequi  non  desisto  usque  dum  ve- 

niara  ad  bravium  superna;  vocationis  Dei  in  Cliristo 

Jesu,  id  est  ad  praemium  in  supernis  daiidum,  ad 

quod  vocat  me  Deus  in  Filio  suo.  Et  quandoquidem 

ego  qui  tantus  sum,  non  arbitror  me  comprehen- 

disse,  sed  adhuc  sequor  si  forte  comprehendam,  ego 

quicunque  sumus  perfecti,  hoc  sentiamus  omnes  sci- 

licet  nos  nondum  coraprehendisse,  sed  adhuc  debere 

sequi  et  proficere.  Videtur  Apostolus  quasi  contra- 

rius  sibiipsi.  Quomodo  enim  stare  potest  senteniia, 

utqui  dixerat ;  c  Non  quiajam  acceperim,  auljam 

perfectu»  sim ;  i  dicat :  Quicunque  perfecH  sumus, 

hec  senliamus  ?  Sed  de  duabus  loquitur  perfectioni- 

bus,  ostendens  omnera   hominem,   et  universam  q 

creaturam,  quamvis  ad  perfectionem  venerit,  tamen 

indigere  misericordia  Dei,  et  plenam  perfectionem 

ex  gralia,  noii  ex  nierito  possidere.  Et  ideo  perfectus 

erat  Apostolus  juxta  modum  humanae  possibilitatis, 

sed  adhuc  perfeclionem  exspectabat  ex  dono  su- 

liernse  largilaiis,  ut  aequalis  fieret  angelis.  Erat  per- 

fectus  viator,  sed  nondum  perfectus  patrise  posses- 

sor.  Et  hoc  de  seipso  debet  unusquisque  perfectus 

sentire,   ut  dura  se  viatorem  et  non   habilatorem 

meminerit,  studeat  semper  ambulare  et  proficere, 

ne  forte  ubi  se  satis  egisse  putaverit,  ibi  remaneat. 

Quae  sententia  multuin  utilis  fuit  nonnullis  PKilip- 

pensium,  qui  jam  se  perfoclos  arbitpabanlur,  ne  pu- 

tarent  suflicere  sibi  perfeclionem  suara,  et  inciperent 


debemus  omnes  quia  r.unduin  perfecti  sumus,  nec 
plenariam  Dei  notitiam  apprehendimus  ;  sed  tamen 
illud  ad  quod  perveninius,  id  est  illam  scientiam 
quam  attingimus,  tota  mcnte  teneamiis,  scilicet  ut 
idem  in  fine  sapiaraus,  et  in  eadem  vitae  regula  nia- 
neamus,  id  e»t  nec  diversa  credamus,  nec  diversos 
vivendi  ritus  habcamus,  sed  omnes  uno  modo  sin- 
cere  et  munde  credamus  et  vivamus. 

<  Imitatores  raei  cstote,  fratres,  et  observate  eos 
qui  ita  ambulant,  sicut  habetis  formam  nostraci. 
Muiti  enim  ambulant,  quos  saepe  dicebara  vobis, 
nunc  autem  et  flens  dico,  inimicos  crucis  Christi 
(Rom.  xvi) ;  quorum  finis  isteritus,  quorum  deus 
veuter  est,  et  gloria  in  confusione  ipsorum  qui 
lerrena  sapiuut.  Nostra  aulem  conversatio  in 
coelis  est,  uiide  et  Salvatorem  exspectamus  Dorai- 
uum  nostrum  Jesura  Christum,  qui  reformabit 
corpus  humilitatis  nostrae  coofiguratum  curpori 
claritatis  sua; ,  secundum  operationem  virtutis 
suae,  qua  etiam  possit  subjicere  sibi  omnia.  > 
Idem,  ut  dixi,  sapiamus  et  in  eadem  vivendi  regula 
maneamus.  Et  in  his,  id  est  in  fidei  unitate  et  regula 
disciplinae  estote  imitatores  mei,  fratres,  id  cst  sicut 
me  nostis  idem  sapere,  et  eamdera  regulara  servare, 
sic  facile.  Ac  sicut  ego,  tradite  oblivioni  ea  quae 
retro  sunt,  id  cst  praeterita  vitia,  ut  si  vos  delectavit 
aliquando  vanilas,  jara  nou  deleciet ;  et  in  anteriora, 
id  est  in  profectum  virtutum  atque  in  acterna  bona 


reraissius  agere,   ac  perirent.  Hoc,  inquit,  sentire  D  piis  desideriis  alque  conatibus  semper  extendamini. 


debelis,  quod  imperfecti  siimus  comparatione  futurae 
perfectionis,  et  illuc  tendinius.  Et  si  quid  aliier 
sapilis  ut  parvuli,  id  est  si.jam  putatis  vos  aliquid 
egisse  esse  vel  scire,  et  hoc  vobis  rcvelabit  Deus, 
quod  non  recte  id  sapitis.  Qui  enira  iii  pace  catho- 
lica  permaiiet,  si  quid  alilcr  sapit  quam  oportct, 
huraili  Deus  revelabit;  si  illud  superbus  defendit, 
Deus  abjiciet.  Vel  si  quid  nunc  aliter  sapitis,  quain 
in  futuro  sapiendum  sit,  quia  modo  per  speculiim 
videlis,  etiam  hoc  revelabit  Deus,  quia  clare  faciet 
vos  cognoscere,  et  se  ct  omnia  alia,  quse  modo  ob- 
scure  videtis  (/  Cor.  xv).  Vel  si  quid  aliter  sapitis, 
id  est  si  perfectam  Christi  nolitiain  vos  compreheii- 
disse  putatis,  et  hoc  ideiu  vos  male  sapere  Dcus  per 


Extenditur  enim  aniraus  desiderio  laetiiiae  nondum 
consecutae.  Et  tota  vita  Christiani  boni,  sanclum 
desidcrium  est.  In  his  et  talibus  me  imitaniini,  el 
observate,  id  est  considerate  diligenter,  et  sequimini 
eos  qui  mibi  sunt  similes  in  via  Dei,  qui  ita  ambu' 
lant,  id  est  promovenlur  in  operibus  bonis,  sicut 
hnbctis  formam  nostram,  id  est  sicut  tradidi  vobis 
foiinam  recte  ambulandi,  vel  exemplo conversalionis 
nieae,  vel  sermone  praedicationis.  Eos,  inquam,  qui 
jta  arabulant,  observate  soUiciti ,  inu/ft  enim  sunt 
qui  aliter  incedunt,  nec  imitandi  sunl,  scd  cavendi. 
Multi  ambulant  latam  viam  perditionis,  id  est  mulii 
promoventur  in  via  perversae  actionis,  quos  esse 
inimicos  crucis  Chrisli  stcpe  dicebam  vobis,  dum  prae- 


ISOi;  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI,  —  IN  EPIST.  AD  PHILIPP.  im 

sens  essem,  sed  et  nunc  idem  rfiVo,  flens  lum  de  A  corporam.  Nam  ipse  tunc  reformabit,  id  est  iu  iiie- 

liorcm  formam  resuscitabit  corpits  liumilitatit,  id  cst 


pcrditione  eorum,  tum  de  subversione  simplicium 
quos  decipiunt.  Inimici  enim  Dominicae  crucis  sunt 
pseudopraidicatores,  quia  '  dicunt  morlem  Chrisii 
non  suilicere  credentibus  ad  salutem,  sine  carnalibus 
legis  observationibus.  Et  conantur  ita  impugnare  cru- 
cem  Salvaloris,  ideoque  merito  pereunt,  qiiorum  finis 
est  interitus,  id  cst  mors  sempiterna,  quia  tunc  non 
inveniunt  aiixilium  crucis,  eujus  Iiosics  fuerunt. 
Quorum  deus  venter  est,  quia  quidquid  faciunt,  pio 
ventre  faciunt.  Vel  escas  qnse  ventris  sunt,  Oeum 
sibi  faciunt,  dum  eas  justificare  homines  dicant, 
et  salutem  animse  putant  in  escis,  et  tjloria  eo- 
rum  in  confusione  ipsorum,  quia  in  talibus  glorian- 
tur,  unde  confundi  et  erubescere  possent,  id  est  in 
pudendis  membris  suis  circumcisis;  qui  terrena  sa- 
piunt,  quia  in  iege  nihil  spiritaliter  intelligunt,  sed 
orania  carnaliter.  Malis  cliani  catholicis  conveniunt 
hsec  verba.  Et  ipsi  cnim  sunt  multi,  quia  multitudo 
palearum  abuiidat  in  area,  ct  anibulant  in  ampla 
via,  qua;  ducit  ad  perditionem.  Ipsi  sunt  inimici 
crucis  Christi,  qui  contra  crucem  semper  faciunt. 
Cura  enim  crux  Christi  in  omnibus  eleclis  carnem 
affligat,  et  crimina  mortificet,  illie  contrario  carnem 
voluptatibus  fovent,  et  vitia  nutriunt.  Idcoque  finis 
eorum  crit  interitus  perpciuiis,  quia  proplcr  solam 
iidem,  quam  sine  bonis  operibus  habuerunt,  non 
evadent  tormenla  aeterna  (Jacob.  u).  Quorum  deus 
venter  est,  quia  sicut  Deum  summo  honore  venerari 


vilitatis  et  dejeclionis  nostrse,  id  est  hoc  corpus  no- 
strum  vile  et  abjecium,  quod  nunc  tot  miseriis  sub- 
jacet.  Ita  reformabit  illud,  id  est  pristinam  ei  for- 
mam  ila  gloriosam  in  resurrectione  restituet,  ut  slt 
configuratum  corpori  claritatis  suos,  id  est  assimi- 
latum  clarissimo  corpori  suo,  quod  sumpsit  ex  vir- 
gine,  el  eamdem  clarilatis  figuram  habeat  corpus 
nostrum,  quara  habet  suum,  quando  justi  fulgebunt 
sicul  sol  in  regno  Patris  eorum  (Maiih.  xm).  Et  hoc 
ipse  faciet  secundum  operalionem  omnipotentix  suae, 
qua  possit  non  solum  corpus  reformare,  sed  eliain 
subjicere  sibi  omnia,  quia  tunc  omnino  complebi- 
tur  :  f  Omnia  subjecisli  sub  pedibus  ejus  {Psal.  cix; 
/  Cor.  sv).  . 

CAPUT  IV. 

«  Itaque,  fratres  mei  charissimi  et  desideralissi- 
t  mi,  gaudium  meum  et  corona  mea,  sic  state  in 
<  Domino  ciiarissimi.  > 

Quia  Christus  reformabit  corpus  humililatis  no- 
strie,  et  ad  lantam  perveniemus  gloriam  de  tauta 
utilitate,  itnque,  jratres  mei,  slate  in  co  quod  cocpi- 
slis,  ne  tantam  gloriam  amittatis.  Vos  dico,  mihi 
charissimi,  quia  multum  ego  vos  habeo  charos  et 
desideratissimi,  quia  multum  ego  vos  desidero,  vel 
vos  me  ;  gaudium  meum,  id  est  de  quorura  fide  et 
opere  gaudeo  ;  el  corona  mea  in  futuro,  quia  propter 
vos  coronam  gloriae  percipiam.  Vos  qui  tales  estis, 


deberent,  et  omnia  meliora  de  rebus  suis  illi  offerre,  q  state  firmi  iii  Domino  sic,  id  est  ut  ego  vos  stare 


sic  venerantur  suum  ventrem,  offerenles  ei  pretiosa 
et  summo  studio  praeparata  ciborum  genera,  ac 
semper  dediti  sunt  ventris  servitio,  colentes  illum 
pro  Deo,  nec  reminiscentes  Creatoris  sui.  Et  gloria 
eorum  iu  confusione  ipsorum ,  quia  jam  amissa 
peccandi  verecundia,  ex  lllis  operibus  nequitiie  glo- 
rianlur,  de  quibus  erubescere  debuerunt.  Qiii  ler- 
rena  sapiiinl,  quia  in  terrenis  nll  nisi  quod  videiit, 
intelligunt :  nec  sensum  mentis  nisi  in  terrenis  po- 
nunt,  sed  semper  cogitatione  versantur  in  infimis. 
Sed  nostra  conversaiio  loiige  distat  ab  illis,  quia  jam 
secundum  fidem,  et  secundum  spem  est  in  coelis.  Si 
enim  «on  est  in  ccelis,  quomodo  habemus  sursum 
cor  ?  Corpore  ambulamus  in  terra,  sed  corde  babita- 


docui,  et  ut  ccepislis;  \el  sicut  me  et  mihi  similes 
scitis,  quia  tunc  ericis  charissimi. 

<  Evodiam  rogo  et  Syntychen  deprecor,  idipsum 

<  sapcre  in  Domiuo.   Etiam  rogo  et  te,  germane 

<  compar,  adjuva  illas  quae  raecum  laboraverunt 
I  in  Evangelio,   cum  Clemente  et  CKleris  adju- 

<  loribus  meis ,    quorum    nomina   sunt   in   libro 
«  vitx.  » 

Evodia  et  Synlyche  erant  matronse  religiosse,  quae 
proedicalores  suscipere  solebanl.  Et  forte  audierat 
illas  ApostoUis  a  fide  dissentirc,  ideoque  nominatim 
rogavit,  ut  itlipsum  quod  ca^leri  saperent  in  Do- 
niino,  id  est  in  ejus  fide.  Quasi  dicat  :  Omncs  mo- 
neo  slare,   sed  specialitcr  Evodiam  et  Syntychen, 


rous  in  coelo.  Sicut  enim  domus  exterioris  conver-  D  quia  plus  de  eis  timeo.  Etium  rogo  et  te,  o  germane 


sationis  est  sedificium,  quod  inhabitat  corpus,  ita 
dornus  nostrse  cogitalionis  est  res  quaelibet,  quam 
per  dileclionem  inhabitat  aniraus.  Omiie  enim  quod 
diligimus,  quasi  in  hoc  quiescentes  habilamiis.  IJnde 
nunc  apostoius  quia  in  supernis  cor  fixcrat,  in  terra 
quideni  posilus,  scd  tamen  a  terra  exlraiieus,  de  se 
suique  similibus  dicit  :  Nostra  conversutio  in  calt 
esl,  id  est  et  vivendo  et  intelligendo  siimus  angelis 
similes,  unde,  id  est,  ex  quibus  praeter  commoda 
quae  jam  habemus,  et  Dominum  nostrum  Jesum 
Christum  exspectamus  venturum  ad  judicium,  Sal- 
vatoiem  jam  animarum  nostranim,  et  luiic  etiam 


compar,  id  est  coadjutor  meus  in  prsedicalione,  ad- 
juva  illas  firmando  tuis  exhortationibus  et  instru- 
ctionibus  atque  oralioiiibus,  ut  possint  unanimes 
stare  in  fide,  qua;  non  sunt  parvipendendK,  quia 
necura  laboraverunt  iii  Evangelio,  id  est  de  labore 
uo  miiiistraverunt  mihi  stipeiidium  in  praedicatione 
Evangelii.  Laboraverunt,  inquam,  cum  Clcmente, 
qui  in  hoc  laborabat,  et  cum  coeteris  qui  me  adju- 
vabant.  Iste  Clemens  fuit  terlius  papa  Romanus 
(2-25).  Vel  adjuva  illas  cum  Clemente  ei  cateris  ad- 
jutoribus  meis,  id  est  tu  et  aeteri  adjutores  mei  qui 
sunt  Philippis,  adjuvale  illas.  Adjutores  dico,  qui 


(29,5)  Tertius  si  non  a  Pelro,  sed  a  Liuo  iiiciuias. 


4307 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


»308 


iioii   fnislra   laboraveriint  nt  me   adjuvarent,  quia  A  citudinem  vani   (imoris  ab;icite,  qiiia   et  in  bouis 


noniiiia  foriiin  scripta  sutil  in  lihro  vita;,  id  rsl  as- 
sigiiala  lenenliii'  ad  vilaiii  iii  rncinoria  divin^  prse- 
debtinationis.  Qiiis  esl  cniiii  lilier  viiip,  nisi  nicmo- 
ria  Dei,  in  qiia  suiit  illi  qui  vivunt  in  xternum  ? 
(Apoc.  XX,  xxii.) 

•  Gauitete  in  Domino  semper,  iterum  dicf>,  gau- 
«  dete  (/  Cer.  i ,  Jer.  i\).  Modestia  vestra  nola  sit 

<  oiniiibiis  iiominibiis.  Doiniiius  prope  est.  Niliil 
€  solliciti  silis,  sed  iii  oiiiiii  oiaiione  ct  obsecraiiDiie 
«  ciini  gratiariiin  aciione  petiiioiies  vestrse  innote- 
t  scaiil  apud  Deuin.  F,i  pax  Dei  qusp  exsiiperat  oiu- 
f  nem  sensum,  custodiat  cnrda  vesira  ei  iiitelligeii- 

<  tias  vestras  in  Cliristo  Jesu.  i 

Luetatus  in  fide  et  operibus  eorum  Apostolus,  nt 


operibus  vestris  aderit  Donii:ius  vobis  adjuicr,  et  in 
passionihus  quas  pro  nomine  ejus  perferclis,  ncc 
alimerla  vobis  corporea  denegabit.  .\i7n7  rgo,  iJ 
est  de  nulla  re  solliciii  et  tlmiJi  sitis  quasi  de  futuro, 
sed  esiote  sine  niiindi  sollicitudine,  habenles  pro- 
missa  Dei  pra;  oculis,  et  ab  ipso  p^^lentcs  oinnia. 
Non  sitls,  iiiquam,  sollii-iti,  sed  pelitioiies  veslra 
de  his  quifi  viiliis  accipere,  ila  sint  veheinenlcs  et 
instiiiitPs,  ul  iiiiioiescdiit  apud  Deuni,  id  est  pen'e- 
niaiit  ad  Deum,  hoc  est  acceptabiles  sinl  Deo  qui 
oninia  novit,  sed  ea  scirc  dicitur,  qu*  elegit  et  ap- 
probat.  Vel  vobis  innotescant  apud  Deuin  per  tole- 
rantiam,  non  apud  boniines  per  jaclaiitiain.  Aut 
forle  innotesranl  etiani  angelis,  qui  suiii  apud  Deum, 


alacres  siiit  in  his  prolicientes,  monet  gaudere  in      ut  quodam  modo  offeraiii  Deo,  et  de  his  coiisulant; 

et  quod  Deo  jubenle  implendum  esse  cognovcrunt, 
hoc  vobis  vel  evidenier,  vel  latenter  lepoiteni.  Peli- 
tiones  dico  faciae  in  omni  oralione,  id  est  in  oraiioiie 
quoe  nihil  de  his  quae  oranda  suiit  prsetereai,  sed 
omne  quod  expedit,  oraiido  pelat  a  Deo;  et  obsecra- 
tioiie,  qiix-  cum  adjiiratioiie  sacrorum  !iat,  ciim  gra- 
tiarum  actioiie,  de  acceplis  beneficiis,  quia  qui  vult 
alia  inipetrare,  deliet  ex  perceptis  gratus  esse.  Vel 
secundiim  alios  oratio  cst  pro  praelerilis  excess  bus 
ac  delictis,  obsecralio  aiitem  pro  adipiscendis  futa- 
ris  bonis,  gratiarnm  actio  pro  collatis  bnneficiis,  pe- 
titio  vero  de  rebus  noiniiiatim  necessariis.  Et  talibus 
quidem  preciini  modis  liorlor  vos  ut  insistatis,  ut 


Domino,  et  id  iterat,  ut  se  in  eis  gaudere  vcie  osten- 
dat.  Gaudete,  inquit,  id  est  cor  vestrum  exhilarate, 
et  oinne  bonum  unde  gaudenduin  est,  statuiteVobis 
frt  Dniniiio,  iion  exlra.  Et  hocadeo  iiecessarium  vo- 
bis  cst,  quod  iterum.  dico  gandete,  ut  irislitia  sseculi 
nulluin  in  vobis  locum  inveniat,  sed  totos  l:etilia 
spiritiialis  vos  repleat.  Gaudete  in  Domino,  et  iion 
per  inlervalla,  nl  moJo  gaudealis.  modo  noii  gau- 
deaiis,  sed  semper  gaiideatis,  sive  iii  prosperis,  sive 
in  adversi».  Ei  non  semel  dico,  sed  iterum  ut  gau- 
deatis,  confirinans  et  inculcans  repetiia  conimoni- 
tione  gaudium.  Gaudete,  sed  in  Domiiio,  iion  in  sse- 
ciio.  Sicut  eiiinnnemo  polest  duobus  (loniinis  ser- 


vir ;  (Mattli.  vi ;  Luc.  xvi),  »   sic  iiemo  potesl  et  in  q  Deiini   sine  quo   humanus   tabor  inutilis  est  oro  ut 


Domino  et  in  sseculo  gaudere.  Contraria  enim  sunt 
lisec  duo  gauilia.  Nam  ssciili  gauJium  est  inipunita 
nequitia.  Luxurientiir  bomines,  fornicentur  in  spe- 
ctaculis,  nugentur  in  ibriositale,  ingurgiteiitur  tur- 
pitudine,  et  ista  mala  non  impediat  fames,  non  belli, 
non  alicujus  rei  tinior,  non  aliquis  morbus,  non 
aliqiia  adversitas,  sed  sint  omnia  redundanlia  in 
pacc  carnis,  in  securitate  inentis,  et  videle  sa-culi 
gaudium.  Et  ideo  non  in  sa:culo  gaudete,  sed  in 
Doniino,  id  est  non  in  iniquitate,  sed  in  veritate ; 
non  in  llore  vanilatis,  sed  iii  spe  aeternllatis.  In  Do- 
niino  sit  gaudiiim  veslra;  meiilis,  sed  homines  vi- 
deant  modestiam  vestrae  conversationis,  ut  exemplo 
vestro  discant  modeste  agcre.  Modestia  quasi  niodi 


pracstei  effectum,  scilicet  ui  pax  Dei,  qua  in  seipso 
pacatiiscst,  et  ctijus  participatioiie  pacificaiitur  an- 
geli  et  horaines,  custodiat  eorda  vestra,  qutr.  exsupe- 
ral  omnem  sensum,  id  est  omnem  intellectum  liomi- 
num  et  angelorum,  quia  pacem  Dei,  qua  Oeus  ipsp. 
pacatus  cst,  sicul  Deus  novit,  nec  nos,  nec  angeli 
nosse  possumns.  Sed  quia  et  nos  pro  inodo  noslro 
pacis  ejus  participes  facti  suiiius,  summaiu  in  nobis 
atquc  inter  iios  et  cnni  ipirO  pacem,  quantum  no- 
stniin  summuin  (224) ;  hoc  mndo  jiixta  siium  mo« 
dum  sciunteam  sancti  angeli,  honiines  autem  nunc 
longc  infra  scientiam  istam  sunt,  quanlociinque 
provectu  loentis  excellant.  <  Videmus  enim  nunc 
per  specuium  in  a:nigmate  (/  Cor.  xii).  >  Cum  vero 


statio  dicitur,  quando  modus  servatur  in  omnibus.  D  aequalcs  angelis  fuerinius,  tunc  (sicut  iHi)  facie  ad 


Modestia  est  in  aniino,  continens  moderatioiiem 
cupiditatum,  Modestia  in  operalione,  modificans 
omiies  actiones,  similiter  et  in  verbis.  Haec  inodestia 
tanliim  fulgeat  iii  vobis,  ut  nota  sit  oninibus  homi- 
nibus;  fidclibus,  ut  imilentiir;  infidelibus,  ne  possint 
reprehcndere.  Modestiam  moruin  servale,  quia  Do- 
minus  prope  est,  ul  auxilietur  vobis  assiduc  nisi  per 
socordiam  vestram  defeceritis.  Etsl  enim  super 
oinnes  coelos  ascendit  corpore,  noii  tanien  recessit 
uiajestate.  IJiriqiie  pr;esens  est,  qui  frcit  oiniiia.  Do- 
iniiius  prop:'  esl,  paiaiiis  dare  qiiidi|uid  opus  cst 
Tubis  in  spirilualibus  el  corporalilius.  El  ideo  solli- 


faciem,  id  esi  manifeslc  videbimus;  taniamque  pa- 
cem  habchimus  erga  eos,  quantam  et  ipsi  erga  uos, 
quia  tanliim  dilecturl  suiiius,  quanluin  ab  eis  diligi- 
mur.  Ilaque  pax  coruin  nola  iiobis  erii,  quia  noslra 
lalis  ac  tanta  eril,  iiec  praecellit  tunc  intellccium 
noslruin.  Dei  vero  pax,  quse  est  illis  erga  eos,  et 
nostruin  et  eorum  itilellectum  sine  ulla  dubitatione 
prsecellit.  Et  ista  pax  Dei  cuslodiat  in  Christo  Je^u 
corda  vestra,  id  est  voluntaies  veslias,  el  intelligen- 
lias  vestras,  ut  exlia  Ghrisliim  iiiliil  appclalis  vel 
iiilelligatis.  Contra  illecebras  s;i;culi  cusioJiai  cor- 
da,   el  contra    fraudes   pseudoprxdicatorum  ci:- 


(224)  Locus  obscurus. 


1309  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  BWST.  AD  PHILIPP.  15i0 

stodiat  intollectiis  vfstros.  Corua  r-  usiodiat  coiitra  A  n"-'  doceiiie,  et  accephtis  ut  digna  leiieri,  qiiia  vobis 

acrcpla  el  grala  fuenint   postquam  ea  didicislis,  ct 


srdversa  onuiia,  intelligentias  conira  errores. 

f  De  csetero  fratres,  qu.ijcnnque  sunl  vera,  quae- 
•  cumiue  puilica,  qu«!cup.(|ue  justa  ;  qiiKcunque 
«  sancta,  qu.Tcunqiie  aimbilia,  quaeciinqiie  bonae 
«  faniae,  si  qua  virtus,  si  qua  laiis  disciplinse  :  liaec 
<  cogitnte,  quse  et  dliliolstis,  el  acccpistis,  etaudi- 
«  stis  et  »i(listis  in  me  :  liac-c  agiie,  ei  Deus  pacis 
«  erit  vohisciini  i 

In  ■eoncliision»  quse  ad  pcrfectionem  snnt,  expo- 
iiit  Apostolus.  ^uasi  dicat :  Hactenus  conlra  perse- 
cutores,  et  contia  pseudoprajiticalores  vos  iiioiiui, 
sed  de  caiicro  nioneiidi  geiierc,  quod  ad  mores  opli- 
mos  pertirel,  r.unc  breviier  dicain  ;  scilicet  cogitate 
et  agite  quwcunque  smt  veru,  et  qumcnnque  suiit  pu 


audistis  ca  in  me  esse,  et  vidistis.  Hxc  agitc,  id  cst 
non  taiitum  cogiiatc,  sed  et  actu  implete  ;  et  tunc 
Deus  datur  pach,  eril  vobiscum,  adjuvans  vus  hxc 
facerc.  Qui  eniin  sic  vlxerit,  non  snlum  cuin  Deo 
pacem  babebit,  sed  et  ab  omnibus  fere  liorninlbus 
ainabitur. 

«  Gavisus  sum   autem   in   Domino  vehenienter, 

<  quoniain   tandem  aliquando  refloruistis  pro  me 

<  seiiiire,  sicut  et  sentiebatis,  occiipati  aulem  era- 
«  lis.  INon  qiiasi  propter  penuriam  dlco.  Ego  enim 
I  didici  in  quibus  sum  suHiciens  esse.  Scio  el  hu- 
«  miliari,  scio  et  abundare.   Ubique  et  in  omuibus 

iiistitutus  sum,  et  satiari,  et  esurire,  et  abundarn, 


dica,  ut  nec  in  cogiiatione,  nec  in  actione  falsuni  B  »  et  penuriani   pati.  Oninia  possum  in  eo,  qui  ine 


aliqu.o  aut  libidinosum  admiltatis,  sed  iii  onini  scr- 
mo  e  veridici,  et  menle  et  rorpore  pudici  sitis,  ne 
»ef  in  aspectu  vestro  sit  aliquid  iasciviae.  Similiter 
qumcunque  jusla,  et  qumcunque  sancta,  cogitate  et 
facite.  Justa  ad  proximum,  sancla  in  propria  vita, 
id  est  crga  proximum  juste  sorvanda  ;  sano.ta,  Id  est 
animas,  et  corpora  sanctificantia.  Qui  seinper  cogi- 
tat  el  agit  quae  jusia  sunt,  nec  Dco,  nec  homini  fa- 
cere  potesl  injnriain.  Et  qni  sancla  cogitat  et  facit 
assidue,  nulla  polest  inacula  sorJidari;  quwcunque 
amabilia  cogilaie  et  f.icite,  id  est  studete  ut  dicta  et 
facta  vestra  in  bouo  placeant  hominibus,  qualenus 
per  hoc  ad  imitationem  vestram  eos  alliciatis  sicque 
Deo  jungatis,  qumcunque  bonm  famm  sunt  ea  simili- 


(  confortat.  Verurataraen    bene  fecistis  communi- 
«  cantes  tribulationi  mca>.  » 

Bona  acta  eorum  mcmorat,  et  gratias  agit,  ut  in- 
citet  eos  ad  talia  fervenlius  agenda,  quasi  dicens : 
Ego  vos  ad  futura  religionis  studla  moneo,  sed  de 
praeteritis  beneQciorum  vesirorum  studiis  gaudeo, 
et  gavisus  svm  vehemenier,  nou  in  dono  quod  pro- 
misistis,  sed  in  Domino,  qui  vobis  iii.spiravit  banc 
charitalcm,  et  redditurus  est  remunerationem,  quo- 
niam  tandem,  id  cst  post  miilla  tempora,  aliquando, 
id  cst  aliquo  teinpurc,  quia  non  omnla  poiuisiis  , 
reftoruisiis,  id  est  prislinum  largilatis  florem  re- 
sumpsistis,  ut  aliciiia  darelis  mihi,  sicul  olim  dare 
solebatis.  Laigiiin  enim  est  flos,  quia  inde  fructus 


ter  cogitate  et   facile,    iie  de  vobis  habeatur  mala      stei  iiae  vita;  proceriit.  Et  ab  hoc  flore  quadain  ste- 


opinio,  .sed  bona,  ul  prosit  aliis.  Sanctorum  enim 
tftBvefsatio  etiara  causa  debet  esse,  ne  forte  cuni 
niala  vita  non  sit  per  lasciviam,  mala  sit  faina  per 
negligpiitiam.  Nec  audiendi  sunt,  qui  quando  lepre- 
hensi  in  aliqua  negligentia  sua,  per  quam  (it  ut  in 
malam  vriiiaiit  snspicioncm,  unde  suainviiam  longe 
abessfi  sciunt,  dicunt  sibl  coram  Deo  suflicere  con- 
scieniiam,  existiinationem  hominiim  non  soliim  iui- 
prudenter,  sed  etiain  crudeliter  coiitemnentes,  cum 
occiduiil  animas  alioruni,  sive  blasphemaiitium  vi- 
tain  Dei,  quibus  secundum  suam  suspicionem,  quasi 
turpis  quae  casta  est,  dispiicet  viia  sanctorum,  sive 
eliain  cum  excusatione  imitantium,  uon  quod  vi- 


rilitate  marcueratis,  ac  velut  hiemis  frigore  torpue- 
ralis.  Sed  nunc  velut  austro  flanle  sancto  Spiritu, 
ver  ad  corda  vestra  rediit,  et  refloruistis  velut  bonae 
arboies.  Rtfloruibtis  sentire  pro  me,  id  est  coropati 
mihi  pro  ine,  qjia  milii  prodest  vestra  compassio. 
Senl  re  pro  me,  id  est  ut  sentiretis  quod  ine  punge- 
bat  sicul  et  prius  senliebalis  ministrantes  mihi.  Nec 
nliqua  mala  causa  hiic  intermisislis,  sed  occuyuti 
eratis  et  inipciliti  aliquibus  adversls  vel  actioiiibus. 
Imprudenter  deiinquentes  Galatas  aperte  increpat 
superius,  dicens  :  «  0  insensati  Galat»,  quis  vosf» 
scinavit?  (6'ato.  iii.)  i  Nunc  vero  culpas  istorum 
verecundaiitium   quasi  compatiens  reprehendit,  ut 


dent,  sed  quod  putant.   Proinde  qiiisqiiis  a  crimini-  j)  et  illorum   culpas  increpalio  detegeret,  et  horum 


bus  flagitiorum  atque  facinofum  vitam  suam  custo- 
dit,  sibi  bene  facit ;  quisquis  autem  famam  et  in 
ahos  misericors  est.  Nobis  eiiim  necessaria  esl  vita 
UQStra,  aliis  fama  nostra.  Et  utique  etiam  quod  aliis 
ministramus  misericorditer  ad  saluiem,  ad  noslram 


negligenliam  sernio  inollior  velaret.  Similiter  unus- 
quisque  rector  Ecdcsiap  juxta  modum  culp*  debet 
unumquemque  rationabili  discretione  iiicrepa.e. 
Gavisus  sum  et  refloruislis.  Non  quasi  propter  jc- 
nuriam  hoc    dico,  id  est  non  dico  rae  gavisum  C5se 


qiioque  redundat  utilitatem.  Si  qua  virtus  est,  hanc  quasi  propler  penuriani  meam,  quem  consolati  es  is, 

sectamini,  s»  qua  taus  disciplina,  hanc  h.ibete,  vir-  quja  non  propter  angiistiam  meam  quse  re!axala<  st, 

tus  sit  in  vobis,  et  post  sequatur  laus,  ut  homines  sed  propier  affectum  vestruin  gaudeo.  Vel  non  d  ico 

qui  virtulem  vestram  laudabunt,  proficiant.  Vel  co-  isia  quasi  propler  penuriam  meam  adhuc  relevan- 

g  tale  et  faciteea  quae  sunt  bona;  lamae  si  qua  vir-  dam,  ut  pcr  haec  di(ta  vos  invilare  studeam  ut   ite- 


tus  est  in  eis,  ve!  si  qiia  iaus  disciplinae  Christianae. 
Nun  eniiD  curanda  est  bona  faina  de  viribus  vel 
scieniiavel  aliis  saecularibus;  hoc,  inquain,  cogt/ate, 
id  esl  in  memoria  versale.  auce  umiiia  et  didicistiSf 


rum  suppleaiis  inopiam  meam.  Ego  enini  didici  et 
a  Deo  et  ab  usu  quotidiano  esse  sulficicns,  id  est 
contentum  rebus  in  quibus  sum  sive  parvis,  sive 
inagnb.  >am  et  humiliari  paupertate  scio,  quia  iK»u 


k 


1311 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


13IS 


iii<le  frangor  ^.ct  flfrMHrfare  rebusscio,  quia  noninde  A  deraretquod  deberet  dare  cariialia,  qui  accipiebat 


crigor.  Vbique,  id  est  in  omni  loco,  sive  Romje, 
sive  alibi ,  sive  corani  principibus ,  sive  aliis 
;im  posilus,  et  in  omnibus,  id  est  in  orani  genere 
rerum  instilulus  sum  et  doctus  a  Deo,  scilicet  et  sa- 
liari,  m  noceat  satietas  ;  et  esurire  tolerabiliter,  et 
abundare  bumiliter,  el  penuriam  pati  raoderanter. 
Ha;c  scio,  et  possum  exsequi  omnia  ista,  eo  con- 
fortante,  qui  docuit.  Magna  scientia  est  scire  humi- 
liari  et  abundarc,  satiari  et  esurire,  abundare  et  pe- 
nuriara  pati.  Queni  enim  penuria  sua  non  frangit,  a 
gratiarum  aciione  non  relrahit,  in  rerum  tempo- 
ralium  desiderio  non  accendit,  scit  hurailiari.  IIoc 
enim  loco  Apostolus  humiliari  dicit  penuriam  pati. 
Nam  slatim  e  contrario  suljjunxit,  scio  et  abuudare. 


spiritualia,  juxta  illud  :  f  Si  nos  vobis  spiritualia 
seminavimus,  magnum  est  si  vestra  carnalia  meta- 
mus  (/  Cor.  ix).  j  Vos  soli  coramunicavistis,  qum 
non  tantum  cum  essem  praesens  apud  vos,  hoc  fe- 
cistis  ;  sed  et  Thessalonicam,  id  est  apud  illam  ur- 
bem  moranti  misistis  mihi  de  rcbus  vestris  in  ttsum 
semel  et  iteruni.  Hoc  memorat  Anostolus,  ut  quasi 
laude  digni  magis  sludeant  prseaicaloribus  inini- 
strare,  et  ne  illi  putarent  eum  fuisse  oblitum  chari- 
tatis  ssepc  sibi  impensae.  Qui  ab  eis  li.Tec  iion  refuta- 
bat,  quia  non  idcirco  dabant,  ut  vellent  eum  vitiis 
suis  parcere.  A  cajteris  vero  non  accipiebat,  ne  au- 
cforitatem  sibi  correclionis  minueret,  ct  ne  forte 
illis  esset  grave,  cibum  ei  corporalem  inipendere. 


Qui  enira  acccptis  rebns  non  extollitur,  qui  per  eas  ^  Dico,  inquit,  vos  bene  fecisse,   non  ut  ego  implear, 


ad  usuni  vanse  glori^  non  intorquetur,  qui  solus 
non  possidet  quod  accepit,  sed  hoc  cum  indigenli- 
bus  misericorditer  dividit,  scit  abundare.  Qui  accc- 
ptis  alimentis,  non  ad  ingurgitationem  ventris  uti- 
tur,  sed  ad  reparationem  virtutis,  nec  plus  carui 
tribuit,  quara  necessitas  petit,  scit  saliari.  Qui  ali- 
Hentorum  ioopiam  sine  murmuratioue  tolerat,  nec 
pro  necessitate  victus  aliquid  agit  unde  anima  pec- 
cati  laqueum  incurrat,  scit  esurire.  Quem  ergo  nec 
in  abundantia  superbia  elevat,  nec  in  necessitate 
cupiditas  irritat,  novit  abundare,  novit  peuuriara 
pati.  Ubi  cum  statim  Apostolus  subderet,  omnia 
possum,   adjunxit  in  eo  qui  me  conforlat.  Ecce  in 


sed  ne  vos  inanes  sitis.  Et  hoc  esl :  Non  dico  ideo, 
quia  qumro  datum  vestrura,  sei  requiro  fructum  dali 
abundantem  in  ratione  vestra,  non  mea.  Datum  es  ' 
res  ipsa  quce  impendilur,  veluti  numinus,  cibus,  ve- 
slis.  Fructus  vero  dati  cst,  si  benigna  mente  futu- 
rae  mercedis  studio  aliquid  impendatur.  Ergo  datum 
in  re  accipimus,  fructum  in  corde.  Unde  el  idem 
fructus  in  ratione,  id  est  in  cordis  lumine,  debet 
abuudare.  Veliin  ratioue  eorum  debet  abundare,  ut 
cum  rationem  de  suis  actibus  Deo  reddiderint, 
abundet  eis  fructus  justitise.  Quia  igitur  discipuio- 
rum  suorura  Apostolus  raercede  potius  quam  rau- 
nere  pascebatur,  nequaquam  datum,  sed  fructum  se 


sltura  ramus  producitur,  sed  quia  in  radice  se  te-  q  quaerere  fateiur.  Unde  et  subdit  protinus,  dicens : 


net,  in  virilitale  permansit.  In  alium  euim  surgens 
aresceret,  si  se  a  radice  divisisset.  Sibi  enim  nihil 
tribuit,  qui  omnia  se  posse  non  in  se,  sed  in  Do- 
mino  qui  se  conforiat,  fatetur.  Ego  quidem,  inquit, 
hsec  oriinia  scio  et  possum  ;  sed  tamen  vos  bene  fe- 
cistit  quanlum  advos,  qui  quod  justum  cst  exple- 
vistis  communicantes  vcstra  bona  tribntationi  mece. 
Indc  mihi  placet  actio  vestra,  quia  bene  egistis,  ini- 
nistrantesmihimisericorditcrinafilirtione  mea,  noii 
quia  mihi  res  misistis  quibus  carere  possom. 

I  Scitis  autem  et  vos  Philippenses,  quod  in  prin- 
«  cipio  Evangelii  quando  profectus  sum  ad  Macedo- 
t  niani,  nulla  mihi  ecclesia  cnmmunicavit  in  ratione 
t  dati  et  accepti,  nisivos  soli,  quia  etXhessalonicam 


Habeo  autem  omnia  et  abundo,  Quasi  dicens  :  Non 
quaero  dalum,  sed  habeo  orania,  quia  Deura  habeo, 
in  quo  omnia  possideo  ;  ct  abundo  non  in  uno,  ut 
in  alio  egeam,  sed  replelus  sum,  quoniam  nihil  deest 
timentibus  Deum.  Rcpletus  sum,  etsi  nihil  dedisse- 
tis  ;  sed  acceplis  ab  Epaphrodito  vestris  niuneribus, 
qu{e  misistis  mihi  in  odorem  suavitatis,  hosliam  ae- 
ceplam,  placentem  Deo,  id  est  quse  placerent  Deo,  ut 
suavissiinus  odor  pura;  orationis.  Quod  enim  odor 
sit  oralio,  tcstalur  Joannes,  ubi  se  vidisse  refcrt  se- 
niores  habentes  phialas  aureas  plenas  odoramehto- 
rum,  qum  sunt  orationes  sanctorum  (.4poc.  r).  Sed 
et  istorum  niuncra  dicunlur  nunc  odor  suavitatis, 
quia  orant  pro  eis,  sicut  scriptum  est :  f  Conclude 


t  semel,   et  bis  in  usum  mihi   misistis.  Non  quia  D  eleemosynam  in  corde  pauperis,  et  ha:c  pro  te  exo- 
t  quaero  datum,  sed  requiro  fructum  abundantem 

in  ratione  vestra.  Habeo  autera  omnia  et  abundo, 

repletus  sum  acceptis  ab  Epaphrodito,  qu»  misi- 

stis  iii  odorcm  suavitatis,  hostiam  acccptam,  pla- 

centcm  Oeo,  Deus  autcm  meus  implcat  orane  de- 

siderium  vestrum  secundum  dirilias  suas  iu  glo- 

ria  in  Christo  Jcsu   Deo  autcm   et  Patri  nostro 

gloria  in  sa^cula  sxculorura.  Arnen.  i 

Vos  communicastis  et  nunc  et  olira  mihi  res  ve- 
stras,  sed  alii  .non.  Nam  scilis  et  vos  Philippenses, 
sicut  et  alii  et  pliires,  quod  in  principio  Evangelii, 
id  est  quando  prius  praedicavi  vobis  Evangolium, 
nulta  crctesia  nisi  vestra  fommuiiicaiit  mihi  in  ra 
iione  daii  el  accepti,  id  es«  ut  rationabiliter  cons  • 


rabit  ab  omni  malo  (Eccli.  xxix).  »  Sunt  et  hostia, 
quia  dala  suul  ab  eis,  ut  vincerent  hostes  suos,  vel 
quia  vicerant.  Et  haec  hostia  accepta  est  Deo  et  pla- 
cens,  qnia  Deus  accepit  eam  placite.  Vos  me  rc- 
plevistis  vestris  bonis,  sed  Deus  mcus  repleat  vos 
suis.  Proprio  exemp!o  declaral  Apostolus,  quia  pro 
his  orare  debemus,  a  quibus  temporalia  bona  per- 
cipimus.  Deus  omne  desiderium  vestrum  impleat, 
largicndo  bona  omnia  qure  deside  atis,  ul  nihil  vo- 
bis  desil  ex  his  qua;optatis.  Et  hoc  faciat  secundum 
diiitias  suns,  id  cst  secundum  quod  ipse  est  dives, 
ct  plus  dare  polest,  quam  quis  mereatur.  Im]ilcat, 
dico,  vcstrura  dcsiderium,  nnn  in  terrenis,  sed  in 
gtoria  superaae.felicitatis,  et  hoc  in  Christo  Jesu,  ut 


1513  COMMEM.  !N  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AP  COLOSS.  131i 

iii  eo  perenniter  deliciis   aflluaiis.  Cujus  bciieficiis  A  sed  maxime  illi  qui  6ant  de  domo  Cossmii,    id  est 


Neroiiis.  lu  hoc  niultum  coniirraateos  in  fide,  dum 
ostcndit  eos  praecipue  diligi,  et  specialiier  saiulari 
ab  liis  qui  Cliristianae  lellgioni  jam  deserviunt 
in  dorao  Csesaris.  IVec  ultra  debere  Iribulationes 
nietuere,  quasi  graves  et  diu  perniansuras,  cum 
jam  coDsiliarii  et  amici  imperatoris  sunt  Cbristiani 
<  Gratia  Domini  iiostri  Jesu  Christi  cuin  spiritu 
t  vestro.  Amen.  > 

Gratia  Chrisli  Jesu  Domini  nostrt  sit  cum  spiritu 
vestro,  ut  quod  spiritus  per  liberum  arbitriumbene 
voluerit,  adjuvaiite  gratia  possit  implere,  ne  sitis 
•  geiieralio  quoe  non  direxit  cor  suum  et  noii  est 
creditus  cura  Deo  spiriius  ejus  {Psal.  lxxvii).  > 
Cum  Deo  enim  deiiet  credi  spiritus  noster,  quia  nisi 
id  est  fiiii  Catholic»  matris  Ecclesi»,  qai  mecum  B  crediderimus  quod  spiritus  nostrse  voluntatis  per 
sunt,  id  est  moraiitur.  Nec  ipsi  solum,  sed  et  omnea  seipsum  nihii  potest  sine  adjutorio  gratiae  Dei,  nihil 
sancti  qui  sunt  Romse.  Omnesquidem  vos  salutant,      unquam  bonifacerepoterimus.  Amen. 


nou  simus  iiigrati,  sed  gratias  ei  semper  et  laiides 
referamus,  scilicet  Deo  qui  nos  creavit,  et  Palri  no- 
stro  qui  iios  in  tilios  adoptavit,  sit  gtoria;  el  non  ad 
borara,  sed  inswcuta  stBcutorum,  idest  in  xternum. 
Ament 

<  Salutate  omnem  sanctum  in  Christo  Jesu. 
I  Salut.^tnt  vos  qui  raecum  sunt,  fratres  :  salutant 
<  •vos  omnes  sancti,  maxime  autem  qui  de  Csesaris 
I  'domo  sunt.  > 

Salutate,  inquit,  omnem  apud  vos^manentem  soh' 
ctum  in  CliristoJesu,  id  est  qui  non  in  lege,  sed  in 
Christo  sanclus  est,  et  nihil  sanctitaiis  nisi  in  Chri- 
Sto  habet,  et  a  Chrislo.  Vos  aulem  salutani  frutres. 


IN   EPISTOLAM  AD  COLOSSENSES. 


ARGUMENTUM. 

Est  civitas  in  Asia  nomine  Colossce,  unde  Colos- 
senses  dicuntur.  His  nonipse  Apostolus  prcedicavit, 
sed  ejus  discipuli  Epaphras  et  Archippus,  quitndo  ex 
his  uriginem  ducebant.  Epaphras  enim  qucB  a  Pauto 
didicerat  prcedicans  eis,  convertit  illos,  et  facius  est 
apostotui  eorum;  Archippus  vero  episcopaium  super 
eos  accepii.  Supcrvciiientibus  autem  pseuiloavostolis, 
el  carnales  observantias  prwdicanlibns,  dubium  fuit 
ouibus  pofius  credendum  esset.  (Jnde  Paulus,  cujus 
auctoritoi  celebris  erat,  quasi  medius  judicat  quw 
pars  sit  pi>tius  tenenda.  Descrthit  aulem  Christum  et 
ejus  benejicia,  quomodo  est  sufficiens  ad  omnia;  car- 
nalia  vero  omnino  improbut,  ut  deinceps  sincere  fidcm 
Christi  teneant.  Jnstruit  et  moraliter,  confirmans 
quod  itli  docuerant.  Vnde  fil  ut  hcec  epislola  ma- 
gnam  affinitatem  et  simiiitudinem  habeat  cum  illa 
quce  est  ud  Ephesios.  In  illa  quippe  et  in  ista  $imili 
modo  commendatur  eminentia  divinorum  bencftcio- 
rum,  et  carnalium  observatio  legis  desiruilur,  et  mo- 
res  Dei  instruuniur. 

CAPUT  PRIMUM. 

<  PaulusApostokisJfisuChrislipervolunlatemDci, 

<  et  Tiniotheus  frater,  hisqui  sunt  Golossis,  sanctis 

<  et  fidelibus  frairilius  in  Christo  Jesu :  Gralia  vubis 

<  et  pax  a  Deo  Patre  noslro,    et  Domino  Jesu 

<  Christo.  > 

Quia  Paulus  Apostolus  gentium  constilutus  erat, 
ideo  istis  qui  gentiles  erant,  pure  se  scribit  aposio- 
luro,  licet  eis  per  se  non  praedicaverat,  sed  per  disci- 
pulos  suos.  Nam  et  istis  erat  apostolus.  At  contra 
in  epistola  quam  scripsit  Hebrieis,  non  se  dixit  apo- 
slolum,  quia  non  erat  apostolus  Hebrseorum,  sed 
geoliiium.  Paulus  cujus  dicta  sunt  autlieotica,  quia 


est  aposiolus,  id  est  legatus  Jesu  Christi ;  ethoc  non 
per  sua  merila,  vel  pcr  huraanam  electionem,  sed 
per  voluntalem  Dei,  contracujus  voluntatem  faciunt 
pseudoapostoli,  el  Timotheus  frater,  qui  est  vir  ma- 
Q  gnte  auctoritalis,  inandant  ea  qu*  sequunlur  his 
quistmt  Colossis,  non  quidera  idololatris,  sed  san- 
ctis  et  fidelibus  fralribus,  id  est  ni.ijoribus  et  niino- 
ribus  Christianis.  Sanctis,  id  est  in  divina  religione 
promolis;  et  fidelibus,  id  est  qui  jam  fidem  habent, 
sed  nondum  in  sancta  conversationc  suni  promoti. 
Vel  eisdern  sanctis  et  fidclibus,  id  est  boiios  nioies 
etfideiu  habentilius,  et  hoc  inCliristo  Jesu,  id  cst 
in  Chrisli  gratia,  non  in  legis  observantia,  ncc  in 
viribuG  liiieri  arbitrii.  Quid  voluiit,  aut  quid  petunt, 
lilgralia  vobis  &\\,elfax  a  Deo  Patre  rwsiro,  et  Do- 
mino  JesK  Chrislo. 
f  Gralias  agimus  Deo  et  Palri  Domini  nostri  Jesu 

<  Christi,  semper  pro  vobis  orantes,  audientes  fi- 
«  dein  vestram  iu  Christo  Jesu  et  dileclionein,  quam 

D  i  habetisin  sanctos  oranes,  propter  spem  quje  re- 

<  posita  est  vobis  in  coelis,  quam  audistis  in  verbo 

<  verilatis  Evangelii,  quod  pervenit  ad  vos,  sicut  et 

<  in  universo  mundo  est,  el  fructilicat,  et  crescit; 

<  sicut  et  in  vobis  ex  ea  die,  qua  audistis  et  coguo- 

<  vistis  gratiam  Dei  In  verilate,  sicut   didicistis   ab 
,   «  Epaphra   cliarissimo   conservo    nostro,    qui  cst 

«  fidelis  pro  vobis  minister  ChriAli  Jcsu,  qui  etiam 

<  manilestavit  iiobis,  dikctionem  vesliain  in  spi- 

<  ritu.  > 

Agratiarum  actione  inchoai,  ut  eos  sibi  beiievo- 
los  reddat,  ct  ad  gratiasDeo  seniper  agendas  pro  ac- 
ceplis  bcneficiis  accendit.  Scriliit  autera  a  Roma. 
Graliat,  inquit,  agimus,  ego  et  Timolheus,  id  est 
graliosas  laudes  referimus  Deo,  quia  vubis  omnia 


4315 


HERYEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


1SI8 


(leilit  bona  qnsehabetis.  Ideo  gralias  ilii  agimus.non  A  laudal,  el  de  Archippo  tacet,  quoniam  Epaphras erat 


vohis.  Gralias  agiinus  Deo,  id  estCreatori  Jesu  Chri- 
."ito,  sec.undim  qiiod  homoest;  et  Patri  ejusdem 
Clirisli  Jesu  Domini  nostri,  secundum  quod  Deus 
est,  qni  per  eumdem  Mediatorem  vobs  omnia  tri- 
buit  Nos  dico,  semper  orantes  pro  vohis,  ui  ciesua- 
tis  el  proficiatls  die  ac  nocie,  vel  quoiies  oramus- 
Gratias  a^imus,  uudientes,  id  est  quia  audivimus 
fidem  vestram  esse  in  Christo  Jesu,  quia  el  lides  ve- 
stra  donum  Dei  est.  Alioquiii  non  esseiit  illiagendse 
gratiae  pro  ea,  el  quia  audivimus  dilectionem  quam 
hdbelis  non  otiosam,  sed  bonis  opeiibus  redundan- 
tem,  non  in  qiiostiam  sancios  sed  in  omnes  quo- 
iiiani  beneficia  vesiiie  chariiatis  abundant  in  eos 
quos  vivere  sancte  iiosiis.  Ideoque  giates  illi  referi- 


valile  fervens  studio  charitatis,  et  soliicitus  et  apo- 
stolus  eorum  ;  Archippus  vero  episcopus,  sed  ali- 
quantoremissuset  tepidus.Cognovistis  graiiam  Dei, 
non  sicut  vosipsi  vestro  ingenio  iiiveaistis,  sed  siciit 
didicistis  ab  Epaphra  magislro  non  vili,  sed  charis- 
simo  et  comervo  nostro,  quia  nobiscum  in  praedica- 
tiune  servit  Domino  Christo.  Cujus  docti  inaui  iion 
debeiis  spernere,  sed  honorare  et  servare.  quia  est 
non  subdolus,  sed  fidelis  minisler  JesuChrisli,  idesl 
iioiia  Chrisli  ministrans  in  prsedicaiione  vobis,  vel 
bona  vestia  offerens  Chrisio,  (ideiis  rainister  est  pro 
vobis,  uon  pro  suis,  qui  non  vestra  quaerit,  ^ed  vos ; 
non  res  vestras  cupit  acquirere,  sed  vos  Dco  adjua- 
gere,  quoriim  saliitem  desiderans,  ccepit  doctrinam 


miis,  qui  vobis  lalem  inspiravit  charitaiem.  Et  lnec  B  meam  voliis  pia>dicarc.  Qui  et  manifestavit  nobis  re- 

latione  sua  ditectionem  vestram  ad  Dcura  et  proxi- 
mum  esse  fundatam  in  Spiritu  saiicto,  non  in  carnc 
dilectionem  vestrain  nobis  inlimavit,  qu«  non  eslin 
alTectu  carnis,  sed  in  gratia  Spiritus  saiicti. 

(  Ideo  et  nos  ex  qua  die  audivimus,  non  cessa- 
<  mus  pro  vobis  orantes  et  postulantes  ut  implea- 
mini  agnitione  voluntatis  ejus  in  omiii  sapientia 
et  intellectu  .spirituali,  ut  ambuleiis  digne  Deo 
per  oinnia  placeiil.es,  in  omni  opere  bono  frucli- 
licantes  el  crescentes  in  scienlia  Dni,  inomni  vir- 
tute  confortati  secundumpoteiitiain  claritatis  ejus, 
in  omni  palientia  et  longaiiimitate,  cum  gaudio 
graiias  agentes  Deo  Patri,  qui  digiios  nos  fecit  iu 
partem  sorlis  Sanclorum  iiilumine,  qni  cripuit 
nus  de  polcstale  lenebiarum,  et  trausiulit  in  re- 
(  gnum  liiii  dilectionis  sua\  > 

Epaphras  nnbis  iiuntiavit  dilectionemvestram  spi- 
ritualeni.  Ideo  noii  sohini  ipse  Epaphras,  sed  et  noi 
ex  ea  die  qiia  lioc  audivimus  non  ccssamus  orantet 
humili  affeciu  et  pia  devotione  et  pos:ulantes  qiiasi 
quadain  audacia  pro  mcritis  vestris  a-sunipta.  Hoc 
sciliret  oramiis  tt  poslulamusincessanier  a  Deo  pro 
vobis,  ut  impteamini  agniiione  roluuialis  ejui, 
id  esl  ut  plene  cognoscalis  quld  ipse  velit,  et 
qiiid  non.  Maenum  esi  pleiie  scire  quid  Deus 
velit  in  omnibus  rebus  aclivse  vitse  vel  contempia- 
tivsp.  Modotameii  consequenter  exponlior  per  parteS 
quid  ipse   velit.  Agnosr^atis,  iiiquam,  voluiitatem 


non  propter  hiimanam  laudem,  sed  propter  spem 
qum  vobis  est  i»  cttis  reposita,  quae  non  apparet  modo, 
sed  tamen  est  vobis  in  coelis,  tutoque  loco  serva- 
tur;  lioc  cst,  propter  vitam  pereiincm,  quam  vos  iu 
Cflelisassccuturos  speratis.  Ei  quomodo  res  tam  la- 
tens  speratur?  Quam  audiatis,  inquil,  idestquiaau- 
distis  illam  in  verbo  veritatis.  Vel  quia  spem  non 
habetis  a  vobis,  sed  a  Deo,  quia  in  veibo,  id  est  iii 
priedicatioiienon  falsitaiis,  sed  veritatis;  neccujus- 
libet  veriialis,  sed  Evangelii,  idest  boni  nuntii,  quo 
annunliatiir  Deus  homo  factus  esse,  ut  homiiies 
deos  faceret,  id  est  aiigelis  pares,  et  ne  ipsi  dissi- 
niularent  se  Evangeliiim  audisse,  quasi  non  esseteis 
(irsedicalum,  sed  alios  audisse  iiide  leiiuiter  loqiii, 
quibus  fiierat  praedicatiim,  addit :  Quod  Evangelium 
perveniiad  vos,  .«iubauditur,  etsi  iioii  per  nie,  lamen 
per  eos  qui  didicerant  a  me,  sicque  verit.is  vos  non 
latuit.  Rursum  ne  illi  superbirenl,  quasi  ad  eos  per- 
venissel  Evangelium,  et  caeteras  gentes  devitasset, 
subdil :  Ita  pervenit  ad  vos,  sicut  ei  in  universo  mun- 
do,  id  cst  iion  soli  vos  audistis  illud,  sed  et  oninis 
iniindiis,  qiiia  non  est  atiquod  mundi  reginim,  in 
quo  Chrisii  iiomen  non  sit  prjedicatum.  Vel  ita  pure 
et  vei  e  pervenit  ad  vos,  sicut  per  ine  ei  alios  venit 
in  uiiiversum  inumlum,  et  adhuc  est  et  maiiei  in  eo, 
id  est  non  raiiius  est  vobis  factum,  quam  aliis  eccle- 
siis  et  cum  sil  in  mundo  Evaiigclium,  fructifical  ibi 
per   bona   opeia  intellectus,  et    crescit  augmcnto 


scicntiaj  el  nnmero   lideliura  ;    non    quod   plus  ha-  p  ejus  t»  omni  snpieniia  rerum,  qme  activje  vitK  sunt. 


beant  alii  quam  vos,  sed  ita  est  facluin  illis,  sictil 
et  in  vobis.  Et  ideo  iiihil  dcbetis  superaddere  vel  mu- 
tare,  sed  ila  ut  didicistis,  Evangelium  sinceriter 
servare,  quod  loius  servai  niundus,  ne  vos  soli  dis- 
seiiliatis  ab  univcrso  oilie.  Sieut  in  orbo  leiiarum, 
ita  el  in  vobis  est,  et  fructifical  et  crescit  ex  ea  die 
qua  audistis  illud,  quia  non  fuistis  rebelles,  sed  mox 
credere  ccppistis  et  fruclificare,  vcl  in  die  illo,  id 
estilluminatioiie  cordis  audistis  ciedeiido  et  coynovi- 
stis  disccrnendo  gratiam  Dei,  id  est  remissionem 
peccaiornni,  et  caetera  Dei  dona  gratuita  in  verilate, 
11011  iii  ficlione,  quia  veraciter  dal  ea  Deus,  noii  fin- 
gilur  dare,  vel  ui  verilale  praedicationis  ea  cognovi- 
glit.  ticuC  didicisih  ab  Evavhra.  Epaphram  luodo 


et  inielleciu  spirituali,  id  est  cognitionc  spirilualium 
reium,  vel  in  oiniii  sapientia  divinorum  atqiie  coe- 
lestiuin,  et  intellectu  spiritaali  sacraruni  Scriplu- 
ranim,  ul  vos  ambulelis  digne  Dco,  id  est  agatit  ita 
ut  digni  sitis  Denm  accipere  prTeraium ;  vel  ambu- 
letis  ut  Deum  deceat  anibulatio  vestra,  per  omiiia 
qua;  egeritis  placentes  ei.  Ita  scilicet,  ut  sitis  non  ia 
quodam,  sed  in  omnt  opere  hnno  fructificanles  mul- 
tjplieiter  in  inajus,  et  per  hoc  honorum  operura 
mcrita  crescentes  in  tcienlia  Dei,  in  cognitione  dei- 
latis  sensu  spiritali,  juTita  illud  :  <  A  mamlatis  tuis 
intellexi  {Psut.  cwiii).  »  Bona  enim  opcratio  sen- 
sum  mentis  illuminal.  Vos  dico,  conforlati  in  D<50 
in  omni  viriule,  id  esl  fortes  ct  constantes  effccli  ia 


1517 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  COLOSS. 


1318 


cliaiitale,  etjusti  in  sancliiate  et  caeteris  similibus,  A  gnos.  quia  scilice»  eripuit  nos,  id  est  pntenler  cx- 


et  Iioc  secmidum  potentiam  claritatis  ejus,  icl  est  se- 
cuiidiun  quod  poiesl  vos  fortes  reddere  claritas  ejus, 
«pja  lUuiuinainur  eleclorura  ineiites,  ut  ciaram  Dei 
iiotitiani  habeant,  ef  omnia  elare  discerneie  valeant, 
ut  jam  nullalcnus  ad  pectati  consensum  llecti 
ijueant,  sed  seiuper  quod  bonuni  esl,  faciant.  Dixi 
ut  in  omiii  virtute  sitis  fortes,  scilicet  «»  omni 
patientia,  ut  foriiter  omnia  adversa  suslinealis  per 
patientiam.  Non  eiiim  in  quadain  patienlia  rogo  vos 
esse  fortes,  ul  qu«dam  patieiiler  sulier^tis,  et  qu^e- 
dain  non  suiferatis  :  sed  potius  in  onini  patientia, 
ut  videlicet  omnia  molesliarum  genera  patienter 
pro  Deo  sustineatis,  el  in  omni  ionganimitate,  id  est 
longa  aiiinii  perseveranlia,  in  adveisitatum  tolera- 


traxit  de  poteslale  tenebrurum,  id  est  dxmonum, 
qui  nobis  dominabantur  intrinsecns,  dum  cxcitas 
infidelilatis  et  ignorantix,  vel  peccatorum  obscuri- 
tas  in  nobis  adliuc  esset.  De  poieslate  bujusmodi 
tenebrarum,  id  esl  malignorum  angelorum,  ne  nos 
in  nocte  sua:  danioatioiiis  sine  line  posslderent,  iri- 
puit  nos  Deus  Pater;  in  baptismo  detens  peccaia 
nostra,  per  quae  illi  potesiateni  habebaiit  in  iioliis, 
el  iransiulit  in  regnum  Filii  sui  iii  Ecclesiam  Chri- 
sti,  de  qua  diclum  est,  quia  mitlet  Films  lioiiiinis 
angelos  suos,  el  colligent  de  regno  ejus  omnia 
scandala  {Mattli.  xiii).  Transtulit,  inquam,  nos  in 
regnum  Filii  dilectionis  suw,  ut  per  lidero  et  opeia 
bona  regiiaret  in  nobis  Filius  ejus.  Sed  quid  es(. 


tione  et  promissorum  coelesiium  cxspt-ctalioiie.  Pa-  "  dilectionis  sua;?  Si  enim  in  divina  Trinitaie  non  esl 


tien(i;£  euim  addenda  esi  iongaiiiniitas,  ne  quis 

postquam  per  aliquod  temporis  spatium  servaverit 

patientiani,  deficiat  in  adversis,  vel  fastidiat  tam 

longam  palientiae  observandam,  et  incipiat  iinp.t- 

lieiiter  agere,  sed  potius  per  longaiiiinitatem  pa- 

tienter  omnia  tuleret  usque  in  (inein,  et  banc  pa- 

tientiam  atqiie  louganiniitatem  servate  cum  gaudio, 

vel  iion  sitis  inler  adversa  quse  palimini  tristes,  sed 

potius  sitis  spe  gaudentes,  dum  fuerilis  in  tribula- 

liuiie  palientes.  Non  enin  contristari,  sed  gaudere 

debetis,  si  contigerit  ut  propter  jusdtiam  adversa 

toleretis.  Vos  dico,  agentes  gralius  Deo  Patri,  qui 

tanta  nobis  beneiicia  coutulit,  ut  consortes  sancto- 

rum  nos  faceret :  hoc  est  nulite  coiitra  Deum  mur- 

I 
inuiare,  quia  vos  siiiit  in  prxseiili  sueculu  ad^ersa 

tolerare,  sed  gralias  illi  agite  semper,  quia  vos  di- 

gnalusest  in  numero  Simctoiuui  conip.uare,  utcum 

eo  pereniiiler  possilis  legnare.  Giallas  illi  exsul- 

tanter  agite,  qui  nos  per  suam  fecit  dignos  iransire 

iii  partem,  rd  est  in  parlicipalionein  sortis,  id  est 

Klerrtse  hajreditatis  sanctontm  in  lumine,  id  est  in 

claritate  divinae  visionis,  ut  a;ternaliter  irradieinur 

splendore  majeslaiis  ejus.  Sors  enim  vocatur  hsere- 

dilas,  quando  noii  meritis  liumanis,  sed  electione 

divlna  daiur;  sanctis  palriarchis  el  prophetis.  Et 

partera  hujus  sortis  nos  halx^rc  Deus  voluit,  ut  cum 

sanctis  patribus  hsereditatem  possideremus  in  lu^ 

Diiiie  viventium.  Vel  Dti  voluntas  in  huniano  genere 


alia  diIe;tio  aisi  Spiritits  sanctiis,  proledo  Ciiristiis 
in  lioc  loco  non  solius  Patris,  sed  et  Spiiilus  sancti 
iilius  invenitur.  Qiiod  si  hoc  ahsurdissiinuia  est, 
reslat  ul  iion  solus  ilii  sit  dilectio  Spiiitus  saiiclus; 
quod  autem  dictuni  est :  Filii  dilectionis  suce,  nihil 
intelligatur  aliud  quara  Fihi  sui  dilecii,  qiiam  Filii 
postremo  substantiae  suaj.  Charitas  eoim  vel  dile- 
ctio  Patris,  quse  in  natura  esl  ineffabiliter  simplici, 
nihil  est  aliud  quam  ejus  ipsa  naiura  atque  sub- 
stantia  ,  ac  pcr  hoc  filius  charitulis  sive  dilecliunis 
ejus  nullus  esl  alius,  quam  qui  de  subslaiiiia  ejus 
genitus  est.  lii  regnuin  Filii  dileclioiiis  sua;  dicilur nus 
translulisse,  ut  inielligamus  quia  nos  qiiu  {ue  dili- 
get,  si  perseveramus  esse  regnum  Filii  sui,  quem 
ipse  naluraliler  ei  iueflahiliter  iiiligil,  id  esi  si  pec- 
catuni  in  nobis  aniplius  iion  regnaveri(.  Lbi  eniiu 
peccatum  regnare  iucipit,  ibi  Chiislus  regnaie  de- 
sislit  [liom.  v). 

(  in  qiio  babomus  redemptionem  el  remissioneiu 
I  pcccaloruin,  qiii  est  iinagu  Dei  invisibilis,  pi  iuiu- 
<  genilus  omnis  cieaiurj;.  > 

In  regniim  Filii  sui  nos  traiislulit,  in  qno  Filio 
habemus  redemptwuem  de  poteslale  diabnli,  et  re- 
missionem  peccaiorum.  lii  hanc  enim  redenipiionein 
tanquam  pietiura  pro  iiobis  dalus  esl  sanguis  Chri- 
sti.  Quo  acceplo  diabolus  noii  ditatus  esl,  sed  iie- 
catiis,  ut  nos  ab  eis  nexihus  solvereinur,  nec  qiiera- 
quam  eorura  secum,  quosChristus  ab  omiii  debilo 


sorsesl,  apudquem  non  est  iniquitas.  Non  enim  ille  d  liber,  indebite  fuso  suo  sanguine  redemissct,  pecca- 


personas  accipit  {Rom.  ii),  sed  occulta  illius  sors  est 
uiiicuiquehoniinum.  Sorlis  iiorainedesignatur  gratia 
qiiasalvamur,  qiiiainsorte  nonestfilectio,  sedvolun- 
tas  Dei.  Nani  ubi  dicilur,  iste  lacit;  et  istenon  facit, 
merita  considerantur.  El  ubi  meriia  coiisideraulur, 
electio  est,  non  sors.  Quaiido  autera  Deus  nulla  mc- 
lita  uostra  inveiiit,  sorte  voluntatis  sua;  nos  lecit, 
quia  voluit,  noii  quia  digni  fuinius,  hoc  esl  sors.  Et 
ip  parlera  sorlis  hujus  nos,  qui  eramus  indigui,  fecit 
ipse  misericorditer  diguos,  quod  ad  fideui  vocavit, 
non  solum  ex  Judseis,  sed  el  ex  gentibus  {Rom.  ix). 
Et  lioc  fecil  in  luinine,  quo  roentes  noslias  illiislra- 
vit,  ut  cognoscerenius  cum,ct  verba  prsedicalorum 
ejus  iulelligei-emus.  Fecit  autcm  iioc  mudo  nos  di- 


torum  retibus  obvoliitum  traheret  ail  secuiula;  ac 
sempiierri»  mortis  exitium.  Tunc  euim  sauguis  ille, 
quoniam  ejus  erat,  qui  nullurn  omnino  iialiebat 
peccatum  {II  Cor.v;  1  Pcir.  n),  ad  lemissioiiora 
noslroruni  fiisus  est  pec.atorura,  ul  quia  eos  dia- 
bolus  merito  tenebat,  quos  peccati  reos  coiidiuoiie 
mortis  obstrinxerat,  hos  per  eum  nierilo  dimilieret, 
quem  nullius  peccali  reum  iramerita  pueua  mortis 
allecit,  hac  enim  justitia  et  hoc  viiiculo  vinctus  est 
ille  fortis,  ut  vasa  ejus  eriperentur,  vel  homines 
quos  tenebat,  liberarenlur  {Marc.  iii).  S.c  haberaus 
in  Chiisto  redemptioiiem  et  rcmissionem,  qua;  iu 
baptismo  consecuii  sumus,  destrucla  poiesiutc  dia- 
boli,  etreslilula  liberiatc  nostri  arbitrii.  Vel  traus- 


1519  HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI  1320 

tulit  iios  Deus  in  Tegimm  Filii  dilectionis  suse,  id  A  *  pacificans  per  sanguiriem  cnicis  ejus,  sive  quae  in 


est  Iransvcxit  nos  jam  per  spem  in  coelum,  quia 
couresuscilavil  et  consedere  fecit  in  coelestibus  in 
Cliristo  {Eplies.  u).  In  quo  per  spem  similiter  habe- 
IMUS  redemptionem,  id  est  liberationem  ab  his  mi- 
geiiis  et  afflictionibus,  quas  nunc  patimur ;  et  per 
rei  exhibitioneiu  habemus  jara  in  illo  peccatorum 
reniissionem,  quia  et  semel  in  baptismo  per  effu- 
aionera  sui  sanguinis  delevit  peccata  n^stra,  et 
quolidie  (si  peccamus)  non  iudigemus  aliis  hostiis; 
unde  patet  qui  legales  hostise  nou  amplius  offerenda» 
sunt,  quia  nullam  oninino  jain  utiiitatem  prsestant. 
Qui  Chiistus  secunduns  divinitatem  est  imago  Dei 
invisibilis,  el  oranimoda  similitudo  Patris,  sicut  ait : 
<  Qui  me  videt,  videt  el  Patrem  {Joan.  xiv).  >  Nam 


I  ccelis,  sive  qua^  in  terris  sunt.  > 

ISo^n  est  mirum  si  humanitas  Filii  Dei  tantum 
prsecellat  omnibus,  ut  juxta  eaiu  sit  ipse  primoge- 
nitus  omnis  crealurse,  quoniam  secundum  diviiii- 
taiis  ejus  polentiam  condila,  iJ  est  facta  suni  in  ipso 
universa,  sicut  et  in  Psalmo  canitur  Patri :  i  Quam 
maguificata  sunt  opera  tua,  Domine,  omuia  in  sa- 
pieutia  fecisti  {Psal.  cui),  >  id  est  in  Fihe  tuo,  Uni- 
versa  qux  sunl,  in  calii  el  in  terra,  visibilia,  sicut 
sol  et  iuiia,  vel  hominum  corpora,  ei  invisibilia, 
sicut  angeli  et  animx,  creata  sunt  in  ipso.  Et  osteu- 
duntur  per  paites,  invisibiiia,  quae  minus  facia  per 
eum  vidcbantur  propter  maguiludinem  excellentiai 
ipsorum.  Uuiversa,  inquani,  sunt  in  ipso  facta,  sive 


sicut  pcr  conlemplalioiiem  cujuslibet  imaginis  da-  B  throni,  id  esl  illi  digniores  spiiitus,  in  quibus  Deus 


tur  nobis  ejus  uotitia,  cujus  illa  iraago  est,  licet 
ipse  absens  et  nuiiquam  visus  a  nobis,  sic  et  apo- 
stoli  videntes  Filium,  intellexerunt  Patrem,  qui 
corporaliter  eis  non  apparebat.  Et  nos  quidem  su- 
mus  imago  Dei,  sed  Filius  csi  aliter  ejus  imago. 
Nam  sicut  imago  imperatoris  aliter  est  in  nummo, 
et  aliter  in  filio ;  sic  et  imago  Dei  aliter  in  Filio, 
qui  est  consubstanlialis  ct  coaequalis  aique  coaeter- 
nus,  et  aliter  in  homine,  qui  est  creatura.  Et  no- 
landum  quod  admirabiliter  coramendat  Aposlolus 
excellentiara  Christi  in  utraque  nalura,  nunc  de  di- 
vinitate,  et  nunc  de  humanitale  ejus  sententiam 
proferens,  ut  hunc  solura  ad  justiflcationem,  et  ad 
seiernam  sahilcm  sine  legis  operibus  surticere  cun- 
ctis  credentibus  ostendat  {ibid).  Nam  de  divinitate  ' 
ejus  senteiitiam  protuUt,  diceiis  quia  Paier  irans- 
tuUt  nos  in  regnum  Fihi  dilectionis  sux.  £t  de  bu- 
manitate  ejus  subjunxit,  quia  in  ipso  habemus  re- 
demptioneni  et  reraissionem  peccalorum ;  item  se- 
(.unduni  forniam  Dei  dixit,  quia  ipse  cst  imago  Dei 
invisihilis.  Nunc  secundum  formam  servi  subjungit, 
quia  est  primogenilus  omnis  creaturx.  Nam  secun- 
dum  formam  Dei,  uon  est  primogenitus,  sed  uni- 
genitus ;  secundum  formam  vero  servi,  ipse  est 
primogenitus  in  multis  fralribus.  In  subslantia  di- 
vinitatis  est  unigenitiis,  in  susceptione  huinafalatis 
primogenilus  in  gratia.  Primogenitus  ergo  dicilur 
umnis  creaturK,  quia  sicut  primogcnitus  omnium 


sedet,  sive  doniinationes,  id  est  illi  nobitiores  spiri- 
tus,  qui  cajteris  dominantur,  sitie  principatus,  id  est 
illi  qui  praesunt  aliis,  et  quK  agerc  debeant  dispo- 
nunt,  sii,'e  poteslates,  id  est  ilU  spiritus,  qui  subje- 
ctis  aliorura  ordiuibus  potenterprjeemineut.  Throni 
enim  vocanlur,  quibus  ad  exercendum  judicium 
seraper  Deusprxsidel.Nam  quia  Q/sivo»  i/ironos  Latiuo 
eloquio  sedes  dicimus,  ihroni  Dei  dicti  sunt  ii  qui 
tanta  divinitatis  gratia  replentur,  ut  in  eis  Dominus 
sedeat,etper  eos  sua  judicia  deeernat.  Unde  et  ei  cani- 
tur  :  <  Sedcs  supcr  thronum,  qui  judicas  justitiam 
{Psal.  ix).  >  Throni  quippe  dignitate  loci  siiperioris 
eiceduiit,  ut  sex  aUos  aag(;lorum  ordines  subler  se 
rclinquant.  In  quibus  statim  post  thronos  suiit  dumi- 
I  nationes,  id  cst|il!i  spiritus,  qui  iii  superni  regis  curia 
sunt  nobilissimi,  el  subjectis  quibusque  domiuantur, 
ac  possident  eos  ut  domini.  Piiiicipaius  etiaiu  vo- 
cantur,  qui  ipsis  quoquc  bonis  augelorum  spiriti- 
bus  prxsunt.  Qui  subjeclis  suis,  duni  quxcunque 
suiit  ageiida,  disponunt  eos  ad  explenda  divina  mi- 
nisteria,  principanlur.  Dominationes  tamen  poten- 
tiam  principatuum  alia  dissimililudine  mirabiliter 
traiiscenduiit.  Nam  principari,  est  inter  reliquos 
priorcm  cxistere.  Dominari  vero  est,  etiam  subje- 
ctos  quosque  possideie.  Potestales  aiitem,  juxta 
J>ionysium,  et  ipsa;  dignioris  polentiae,  quam  prin- 
cipatiis  csse  crcduntur,  ut  subjeclis  urdinibus  cxte- 
1'orum  poieiiter  praesint,  et  ad  divinam  contcmpla- 


fratrum  primatum  dignitatis  obtinet  inter  oranes  ^.  tionem  super  se  poienlcr  exteudantur.  Ye!  juxta 


iratres,  sic  humaiiitas  Cliristi  priiuatum  digiiitatis 
obtinet  inlcr  oiunes  crealuras,  ut  sedeat  cum  prin- 
cipibus,  et  solium  glorias  lcneat  (/  Heg.  ii). 

<  Quoniara  in  ipso  condila  sunt  universa  in  ccelis 
«  et  in  (erra,  visibilia  ct  invisibilia,  sive  throiii, 
sive  domiuationes,  sive  priacipatus,  sive  potesia- 
tes.  Omiiia  per  ipsum  et  in  ipso  creata  sunt,  ct 
ipse  est  aiile  orancs,  el  oiunia  in  ipso  constant, 
et  ipse.esl  caput  corporis  Ecclesiae,  qui  esl  priii- 
cipiura,  priraogcnitus  ex  mortuis,  ut  sil  in  oinni- 
bus  ipse  priinalum  leiieiis  (/  Cor.  xv).  Qiiia  ct  iii 
ipso  complacuit,  oiunem  plciiitiidincm  divinitatis 
iuLabitare,  etper  eum  reconciUare  omnia  in  ipso, 


bealum  Gregorium,  jioiestates  vocantur  hi,  qui  boc 
poieutius  caiteris  in  suo  ordinc  pcrct;peruiit,  ut  eo- 
rura  diiioni  sultjectae  siui potestates  adversoc,  quo- 
rum  potestate  refreuaiilur,  no  corda  hominum  lau- 
luni  teutarc  praivaleant  quantum  volunt.  Et  cuncta 
h;ec  invisibilia  ccelestium  alque  pnecelleulium  sjii- 
rituum  aguiina,  in  Chrislo  siiut  creata,  ut  per  hacc 
ostendaiur  csse  uon  minor  Patre.  Nec  solum  ange- 
Ifici  spiiitus,  sed  oinnia  prorsus  quxcunque  sunt  vel 
Juerunt,  creata  sunt  .1  Paire  per  ipsuiu,  sicul  et 
evaiigelisla  testaliir,  quia  <  omnia  per  ipsum  facta 
s'unt,  tt  sine  ipso  factum  cstnihil  {Joan.  i),  >  id  esl 
ni^Ila  crcatura.  Et  in  ipsu  facta  suiit  omnia,  bicJt  et 
Pg;:ilmisiam  ceciuissc  praeiuisimus  :  <  Umnia  iu  sa- 


!52l 


COMMKNT.  m  EP1ST0L\S  PAULI.  —  I>(  E1>JST.  Ai)  C.OLOSS. 


im 


pietilia  fecisll  (Psai.  ciii).  »  Per  ipsum,  id  csl  pervir-  A  Patre  regiiaturus  In  coelestiLus.  Jdeojju*  priino  go- 


uuem  ejus  oiniiipotciuia;,  (t  in  ipso,  id  cst  iiitra 
sigiiuni  immensae  magiiiludiiiis  sapienti?ecjus  clrcata 
$unl  omnin,  et  secundiim  formam  servi  ipse  esl  anie 
omnes,  id  est  oninil)us  praiialus,  quia  nullus  est  ei 
a^qualis,  etiam  seciindum  qiind  ipse  est  homo,  et 
secunilum  formam  Dei  omnia  in  ipso  conslanl,  quia 
sicul  omnia  creavii,  sic  oninia  continct  et  rcgii. 
Omiiia  in  ipso  conslanL,  qiiia  sceundum  immcnsila- 
iem  incircumscripla;  et  incompielieiisaj  diviniiatis 
ejiis,  omnia  siinl  inlra  ipsum;  et  ne  in  nihilum  rc- 
deant,  per  eum  consistunt,  ei  secundnm  foriiiam 
servi  ipse  est  eapiit  cerporis  sui,  scilicet  Ecclesiw, 
<]uia  iinius  naturx  sunt  caput  el  corpus.  Ecclesise 
caput  est  homo  ille,  cujiis   susccpiionc  <  verbum 


niiu»  ex  mortuis,  vel  primogenilus  mortuorum,  Id 
esi  ad  immorlalitaiem  genitus  per  rcsurreclionem. 
El  hoc  idcirco,  ut  ipse  sil  in  omnibtts  tenens  prima- 
tum,  id  cst  dominium,  quia  potest  et  alios  suscilare. 
Sicut  enim  primus  omnium  resurrexit,  nnde  et  ipse 
primiiiiE  dormientium  appellalur  (/  Cor.  xv),  sic  in 
omnibus  sanclis  tarn  priorihus  quam  sequentibus, 
tenet  ipse  primatum  dignitatis  et  potentia;,  ac  sarv- 
ctitalis.  Vel  in  omnibus  dignitatibus  tenct  ipse  pri- 
matum,  quia  sicut  primussurrexit,  ita  prinius  coe- 
los  ascendit,  et  prinius  faciem  Dei  vidit,  et  in  uni. 
vcrsisdignitatibus  omnes  pra;cellit.  Et  recte  prima- 
tum  habet,  noii  solum  quia  est  primogenitus,  sei 
cliam  quia  complacuit  Trinitati,  quod  in  ipso  omni» 


CHro  factum  est,  et  habiiavit  in  nobis  {Joan.  i);  »  B  plenitudo  scientiae  ct  virtulum  non  modo  esset,  sed 


membra  vero  cxtera  sunt  omnes  sancti,  quibus  per- 
licituret  completur  Ecclesia.  Siciil  crgo  animatotum 
■coipus  noslruiit  aiiim.it  el  vivilicat,  licet  in  capile 
seiitit  et  vivcndo  cl  audiendo  ci  odorando  ei  gu- 
slando  cl  taiigondo,  in  crclcris  aulem  menibris  tan- 
gendo  lantiim  ;  ct  idco  capili  cuiicta  subsuiit  ad  ope- 
randum,  illud  .luleni  supi'a  collncaiiini  cst  ad  coii- 
sulendum,  quia  ipsius  anini.T,  qusc  consulit  corpori, 
quodam  modo  persoiiam  sustiiiet  capui.  Ibi  enim 
opinis  seiisus  apparet ;  sic  iiniverso  populo  sancto- 
rum  lanquam  uni  corpori,  «  caputcst  medialor  Doi 
et  honiiniim  hoino  Christiis  Jesus  (/  Tim.  ii),  »  quod 
Dei  sapieiitia  noii  sic  assumpsil  ut  cxtcri,  sed  mullo 
cxcelleiilius  multoque  subiiiiiius,quomodo  illum  so- 
luiu  assurai  oportuit,  in  qiio  sapientia  homiiiibiis 
apparerct,  sicut  cam  visibiliter  decebat  oslendi,  qni 
etipsius  sapientias  personam  gereiel,  per  quam  cae- 
'leri  fiuiit  sapientcs.  Jpse  igilur  est  capul,  ca;ieri  vcro 
nicmbra,  quia  in  ipso  sujilomnia  bona,  sicut  in  ca- 
pite  omnes  scnsus  ;  in  ca;teris  vero  qusedam  partes 
bonorum  distrihulx  sunl,  jiixta  nicnsuram  uniuscu- 
jusque  mcmbri.  Et  ipse  univcrsa  inembra  regit,  om- 
nia  vero  membra  illi  adha;ient.  Qiii  ei  secundum 
forniam  Dei  est  principiuni,  quia  ipse  cst  Deisapien- 
tia,  quae  peruianens  in  se,  sicut  sciiptiim  cst  {Sap^ 
mi),  iiinovat  omnia.  Principium  enim  quodanimoiio 
semper  incipit  et  nunquani  delicit,  sicut  Filius  tetcr- 
jiam  de  Patre  nativitatem  liabet.  Vel  sicut  ipse  dixit 


liabilaret.  Quia  et  compiacuit,  id  esl  Patri  siinirl 
rum  Verbo  ct  Spiritu  saneto  piacuit,  inhabitare,  id 
est  pcrmanere  in  ipso  omnem  pltniindinem,  id  est 
omni  modo  porfcctam  abundanti.-ini  divinitalis,  ct 
omiiium  {Joan.  i)  grati»rum  atque  virliitum,omnium-. 
que  bonorum.  Hoc  coniplaciiit  Deo,  ul  lanta  bo- 
norum  plcniiudo  mancret  in  illo  honiiiiCT  cui  nnn  ad 
mcnsurani  dedit  Spiritum,  siciit  coeterjs  sanctis  daio 
cnnsueVit.  Et  placuit  Deo  per  eum  reconciliare  sihi 
oniiiifl  Immana  in  ipso  posita,  id  csl  Jud,ae03  ei  gentes 
in  fiJeillius  constitutos,  qni  priiis  abiiivicem,  el  a 
Dco  discordabant.  Uoc  Deus,  iit  dictum  est,  voluit, 
ipse  dico,  pacificans  adinvicem  iinn  per  lcgis  sacri- 
ficia,  sed  per  sanguinem  crncis  ejus,  id  est  per  san- 
guincm  ejns  in  cruce  fiisum,  sive  ea  qiiw  sunt  in  ece- 
lis,  sive  qum  sunt  in  lerris,  id  cst  aiigclos  et  homi- 
nes.  Qiia  enim  hora  sangiiis  redeniptionis  exivit  de 
latere  Domini  iii  crucc  pcndcntis,  dimissum  cst  pec- 
calum  Ada;  hiimano  gencri,  et  pacificata  suiit  coe- 
lcstia  et  terrestria,  quia  tuiic  patuit  hoininibiis  in- 
tioiius  in  regnnm  coelorum.  Magna  eniin  discordia 
separabat  homincs  et  angelos,  quia  nemo  tam  saii- 
ctus  erat,  ut  in  consortium  angelorum  suscipere- 
tur,  sed  omnes  ad  infernum  proptcr  culpam  prirai 
hominis  descendebant.  Mortc  autem  Cliristi  pas 
tanta  inlcr  homines  et  angelos  effocta  est,  ut  nunc 
aniinse  justorum  cum  de  corporihus  exeunt,  mox 
penctrent  coelos  gaudcntibus  angelis.  Vel  pacificata 


in  Apocalypsi  Joannis  :  t  Principium  est  creatiirae  [>  sunt  Deo  per  Christi  sanguineni,  sive  ea  qna;  sunt 


Oei  {Apoc.  iu),  »  quoniam  omnis  creatura  ab  illo 
liabet  esse.  Vel  omiiium  virtutum  omniumqu&boiio- 
rum  est  nobis  principium,  quia  ncmo  quidquani 
boni  liabere  valcl,  nisi  ab  ipso  acceperit,  ideoque  et 
capiit  jiire  vocatur.  Et  secundum  forniam  servi  est 
jpse  primogeniius  ex  mortuis,  qiiia  priinus  rcsurrexil, 
iioii  ullra  moriturus  (Rom.  vi).  Ipsa  enim  resurrectio 
nioriuorum,  est  quaedain  geiieratio,  sicut  scriptum 
«sl  :  <  In  regeiicialionc  cum  sederit  Filius  hoininis 
{Multli.  xix),  »  etc.  Reiiqiii  ergo  mortui  adhuc  tc- 
nentur  iiv  matris  utero,  id  est  iii  sinu  tcrr%  clausi 
jacent  in  raoiiumentis,  hic  autem  jani  ex  uteio  ma- 
Iris  processit,  id  est  veniensde  tiimiilo  surrexilquasi 
fiips  non  ullra  moriturus,  sed  in  actenuini  cuiii 
Patboi..  CLXXXI. 


iii  coelis,  id  est  animte  sanctorum,  quae  jaro  suiit  in 
regno  coclorum,  et  olim  discordabant  a  Deo  vel  per 
suam,  vel  protoparentis  culpam ;  sive  ea  qiix  sunt 
in  terris,  id  est  clecti  qui  adhuc  peregriuantur  in 
exsilio  vitse  prcesentLs. 

«  Et  vos  cum  esseiis  aliquando  alienati  et  inimici 
«  sensu  iii  operibus  inalis,  nunc  autem  reconciliavic 
I  in  corpore  carnis  ejus  per  mortem  exhRiere  vos 

<  sancios  et  inimaculatos  et  irreprehensibiles  co- 

<  ram  ipso ;  si  tamcn  permanctis  in  fide  fundati  et 

<  siabiles,  et  immobiles  a  spe  Evangelii,  quod  au- 
c  distis,  quod  pr.-cdicatum  est  in  universa  creatura 

<  qiia;  sub  ctjelo  est  cujiis  factus  sum  ego  Paiiliu 

<  minislcr,  qiii  nuncgaudeo  in  passionibiis  pro  vo- 

42 


Wii 


HERVEI  BURGIOOLENSIS  MONACHl 


m* 


I  bis;  el  adimplao  ea,  quae  desunt  passionum  Chri-  A  modo  pervcnii,  ne  inde  gupcrlialis,  vcl  vos  solos  pcr 


«  sti  in  carne  mca  pro  corpore  ejus,  quod  esl  Ec- 
I  clc£ia,  cujus  faclus  sum  ego  minisler  secundum 

<  dispensationem  Dei,  quse  daia  est  milii  in  vobis, 
«  ul  impleam  verbum  Dei,  niysterium  qnod  ab- 
4  sconditum  fuil  a  ssHculis,  et  a  generationibus; 

<  nunc  autem  manirestalum  estsanctis  ejus  quibus 

•  voluit  Deus  notas  facere  diviiias  glorix  sacramenti 

<  hujus  io  geniibus,  quod  cst  Cbristus  ir  vobis  spes 

<  gtorise.  Quem  nos  annunliamus,  corripientes  oni- 

<  nem  hominem,  et  docentes  omnem  boniinera  in 
I  omni  sapicnlia,  ut  cxhibeamus  omnem  hominem 

•  perfectum  in  Christo  Jcsu  ;  in  quo  et  laboro,  cer- 
«  tando  secundum  operaiionem  ejus,  quam  opera- 

ralur  in  me  in  virlute. 


ipsum  delusns  putctis,  sed  pradicdium  esi  iii  anj- 
versa  ereatura  qua;  iub  c<elo  est,  sicut  Doniinus  jus- 
seral :  <  Eunlos  in  munduni  universum,  prxdicate 
Evangelium  onini  crealurae  {Mare.  xvi).  >  Polest 
enim  omnis  crcalune  noraiue  omnis  naiio  geniinm 
designari.qnse  esl  sub  ca^lo  in  universo  orbe.  Nob 
csl  cnim  ulla  nalio  geDlinm,  in  qua  prxdicatum 
non  sit  Evangelium.  Yel  omnis  crealurse  nomine  si- 
gnalur  homo,  qui  habet  commune  esse  cum  lapidi- 
bus,  vivcre  cum  arLoribus,senlirecura  animalibu&, 
inlelligerecum  angelis.  Si  igiturcommunc  habet  ali- 
quid  cum  omni  creatiira  honio,  juxta  aliquid  omnis 
creatura  homo.  Sic  nanique  omnis  erealurae  Evangc- 
lium  invenilur  in  solo  honiine.  Universse  crgo  crea- 


Dixerat  generaliter  omnia  rcconciliata,  el  nunc  B  tui«  prsedic.ilur  Evangcliura,  cum  soli  bomiiii  piae- 
dicit  specialiter  illos  reconciliatos,  non  pcr  sua  me- 
rila,  oec  per  carnales  observanlias,  sed  per  Cbri- 
stum,  ut  magia  &lndeant  subjici  dominio  lanii  regis, 
el  non  sint  ingiati  lanlis  beneliciis.  Placuit,  inquit, 
Deo  per  Chribtum  reconciliare  sibi  omnia;e«ros 
cliam,  o  Colossenscs,  reeonciliare  sibi  per  eumdera 
voluit,  f«ni  aliquando,  id  est  anie  (idem  esseiis  alie- 
ii«li  ab  co,  id  esl  nibil  ciira  eo  habentes,  duni  diis 
alienis  adliafvcrelis,  et  i)ii»it"ci  ejuB  non  nalura,  seJ 
ifnsu,  quia  pcr  hoc  quod  ei  coiitraria  seniiebalis, 
putantes  idola  doos  esse,  el  amantes  qu;e  ipse  odil, 
inimici  cjus  cralis,  permanentes  in  operibut  matis. 
Ham  (ilim  quidem  laics  fuislis,  scd  nunf,  id  esl  in 


dicatur,  quia  videlicet  ille  docelur,  propter  qiirm 
univcrsa  in  lcrra  creata  siinl,  ct  a  qiio  univcrsa  per 
quaindam  siniililudincro  aliena  sunt.  Vel  universa 
ciealura,  esl  nniversa  Ecclesia  per  novara  graliam 
spiritalitcr  creata,  secundum  illud.  <  Cnr  niundum 
crea  in  nie,  Deus  {Psal.  l),i  etc.  Ipsius  sumus  fa- 
ctura,  rreali  in  Cbristo  Jesii ,  in  operiLus  bonis 
(Ephes.  n).  Qni  scilicet  crealuraesl  sub  coclo,  id  est 
adhuc  peregrinaiiir  in  hacvallti  lacrymarum,  sed  tan- 
dem  sublevahiiur  in  coclum.  Dicitur  enini,  qnia  Evur- 
gelium  prwdicatum  est  in  UHiversa  crenlura  quce  sub 
ccelo  esl.  Ac  si  dicalur  :  IIoc  Evaiigdium  et  haiic 
fidem  atque  spem  evangflicam  teneic  dcbeiis,  q-jia 


hocienipore,  gratix  rcconciliavit  vos  Deus  in  corpore      sjc  lenet  universus  miindus  Odelium.  Quod  Evange- 


carnis  ejus,  id  est  in  corpore  Christi,  quod  csl  caro 
Corpus  enim  carnis  diclum  est,  ad  distinctioncm 
ciBtcrorum  rorporum,  qu»  non  suiit  caro.  In  cor- 
pore  carnis  Chrisli  per  luoricin  cjus  rccoueiliavit  vo9 
sibi  Deus  exltibere,  id  est  ut  exhiberet  vos  sanctos  \a 
virtutibus,  et  immaculatos  a  peccatoriim  sordibus, 
et  irreprehensibiles,  ul  nihil  raali  in  vobis  appareat 
coram  ipso  qui  videl  omnia.  Quod  in  liac  vita  licri 
iion  potcst,  sed  in  alia  fiet,  quando  sancli  jam  nibil 
niaculx,  nibilque  reprebcnsionis  habente.s,  corara 
suo  Crcalore  peiuiancnies,  videbunt  faticm  ejus  in 
;Eteriinra.  Talcs  vos  exliibebit  ipse  corara  se,  id  esl 
praeseiiiabil  ct  oDprelanle  conspectum  glori;e  suae  al- 
que  prxscntiani ;  tamen  liac  coiiditioiie,s)  permanetis 


lium  ct  Apostolus  auctoritatc  sua  commendat,  sub- 
dcndo :  Cujiis  scilicel  Evangelii,  faetus  sum  mi- 
itister,  id  esi  ministralor  et  prxdicator,  e$o  Paulus, 
qui  tant.-e  fain.-e  tanlxque  .sum  aiictorilatis.  Et  eiiam 
poleslis  scire  qiiia  verum  esl,  atque  firmitcr  illutl 
debetis  retiiiere  ct  illi  obedire.  Facius  sum  ejus  mi- 
nisler,  qui  nunc  pioejus  annunliationc  consiricius 
vinculis  el  Roinx  reteiitus,  gaudeo  in  passionibus, 
quia  inde  pioficiuiit  credenics.  Caudco  inquam,  in 
passionihus  pro  robis  coiifirinandis  in  veriuite  Evan- 
fieVii;  et  adimpleo  ea,  quoe  desuut  passionum  Chrisii 
in  carnemea,  id  esl  ea  quae  Christus  in  carne  sua 
minus  periulil,  ego  in  carne  inea  perfcro  pro  raulii- 
plicaiido  cor^ore  ejus,  quod  est   Ecclesia.  Passiones 


in  fide.  Aliler  eiiini  iioii  potestis  ad   lianc  gloriam  p  £„i,D  Cliristi  non  sunt  iii  solo  Clirislo,  imo  p:issio- 


perveniie.  Scd  luiic  pervciiietis  ad  hanc,  si  nunc  in 
(ide  quam  didicistis,  permanseritis  (undaii,  id  est 
alia  radicc  lirii^ali,  et  non  litubaiites,  et  stabiles,  id 
esl  ul  neque  cadatis,  neque  cedatis,  id  cst  ut  ncque 
fraurtulenlis  lucut  oiiibiis  pseiidoapusloloium  sedu- 
cainini,  neqiie  perseculionibus  gentiHuii"  a  cuasiaii- 
tia  fidei  recedalis;  et  si  perniaiiseiilis  immobiles  a 
spe  Evangelii,  id  cst  si  perduraverilis  in  bonis  ope- 
ribus  ila  firmi,  ut  iiiliil  vos  niovcre  possil  a  spe  re- 
tril)utiunis  oeiernx,  qiiam  promiltit  Evangelium ; 
quod  audistis  a  ductoribus  vestris,  idcoque  illud  te- 
nere  debetis,  quia  inelius  essel  non  cogiiovisse  viara 
justitix  quam  posi  cogiiilionein  rcirorsum  converli 
(n  Petr.  n).   Quod  Evangeliura  non  ad  vos  soluin- 


nes  Chrisli  non  sunt  nisi  in  Chrislo.  Si  enim  Cliri- 
sliim  inlclligainiis  caput  ct  coipus ,  passioncs  Chri- 
sti  non  siiiil  nisi  iu  Cbiisto.  Si  aiiteiii  Cliristum  in- 
telligamiis  soliim  c;iput,  passioncs  Cliiisti  non  suiit 
in  sido  Clirislo.  Nain  .Apostoius :  Adiiiipleo,  iiiqiiit, 
ca  qiix  dcsuiit  passioiium,  iion  mearuni,  sed  Christi ; 
in  carne  noii  jam  Chrisli,  sed  uica.  Paiilur,  inquit, 
Christus  udliuc  passiones,  non  iu  carnc  sua  in  qua 
ascciiilit  in  cwluin ,  sed  in  carne  mea,  qua^adhuc 
laboral  in  lerra.  Quisquis  crgo  cs  in  membris  Cbri- 
sti,  quidqnid  paicris  abeis,  qui  non  sunt  iii  mem.- 
hris  Chrisli,  deerat  passioiiibus  Cbristi.  Ideo  addi- 
iiir,  quia  dcerat,  mensurain  adiniplcns,  non  super- 
fundens.  Tantum  pateris,  quanium  e^  passiouibus 


1523 


COMMENT.  IS  KPISTOLAS  PAULl.  -  !N  EPIST.  AU  COLOSS. 


I3S6 


liiis  inferciidiim  eral  iiHiversse  passioiii  Cliristi ,  qiii  A  Olim  qiiidoin  fuit  aliscoiKlilum ;  se<l  nitne  lempore 


passus  est  in  rapite  nostio,  et  patitur  in  inemhris 
suis,  id  cslin  noWs  ipsis.  Ad  coininuiiem  iianc 
quasi  rcmpuUicam  noslrain,  quisque  pro  modulo 
licslro  exsolvinius  qiiod  debemus,  et  passione  virium 
noslrarun»  quasi  canoncm  passionum  noslraium  in- 
ferimus.  Paritio  plenaria  non  eril  passioniim  om- 
nium,  iiisi  cum  saMJulum  (inimm  fiicrit.  Adimpleo, 
iiiquii,  ta  qiias  desutit.  Cui  desuiil?  Passioiiibus 
Cliristi.  El  ubi  desuiit?  In  carne  mea.  Nam  i»  cariie 
Christi  quam  virgo  peperit,  iiihil  passionum  deest, 
scd  oranes  in  illa  p.issiones  siinl  iinplelae;  seU  ad- 
Jiiicrestaiparspassionumejus  iiimeac.inic,qiiasqno- 
tidie lolero  pro  universali corpore  ejus,  quod est  Ecclc- 
sia.  Sicnim  aberuditionefiueliumcessaremhaspas- 


gr Alix  manifeslatum  est  mn  cunctis  lioniinib:is,  scd 
.tn»c;is  e/«s ;  nec  bis  onmibu.s,  sod  qiiibus  voluit 
Veits  ox  sola  gralia  nolas  facere,  id  cst  nolifirarO 
dirilias  gloria:  sacramenli  Itujus  i)i  genlibus,  in  quo 
sunt  niulia,  (ides,  remissio,  jiislificatio,  conjunciio 
Juilxorum  el  genlilium,  dona  Spiritiis  saiicti,  futura 
bealiludo,  et  propteroa  dixi  divitias.  Quod  sacra- 
mentuni  est  Clirislus  in  vobis  gentibus,  id  cstChrisli 
incarnatio,  passio  el  resurrectio,  pcr  qii.is  fucta  est 
hiimani  geiicris  reparatio ,  ei  Judseor.nn  aiqiie  gen- 
tilium  co.Tqiialio,  qiiod  nequivit  faccre  carnalis 
ohsenantia  legis.  Cliristiis  dico,  existeiis  in  vobis 
spes  (jloriir,  id  est  pcr  eum  qui  in  cordibus  veslriis 
babitat,  speratis  gloriam  spmpiternam  sine  carn.ili- 


sionesab  inlidelibusnonsusiinerera.SedquiaseinpcT  B  hus  legis  operibiis.  Quem,  id  esl  qiialem  nos  cum 


Ecclesiaestudeo  prodesse,  semper  adversa  cogor  lole- 
rare. C«;«« Ecclesia;  factuxsum  ego  minister, id est  oiri- 
cium  accepi  ut  ei  vcrbumvit.?eininislrem;et  lioc  non 
disposilionelioniinuro,velusiirpalionemeasivemerito 
meo.sed  secundum  dispensationem  Dei,  id  est  secun- 
dum  quod  mihi  Uci  giatia  ordinavit.  Vel  factus  sum 
miiiisler  Erclcsia;  secundnm  dispeiisationera  Dei, 
id  cst  ut  ei  dispciisem  cibaria  Domiiii  mei.  Quw 
«lispensatio  da<a  ^'st  )iii7ii  iii  rofit.s,  quia  laiitumdem 
valet  quod  per  meos  discipulos  cibuin  vit«  vobis 
dispensavi,  qiianlum  si  per  me  id  fccissem.  Vel  in 
vobis,quia  iii  cunctis  genlibus  estmihi  data,  ct  vos 
estisgenles.  Idcirco  daia  esl  miiii,  ui  implcam  ver- 


cuiictis  annuniiamus,  quod  scilicel  geiilcs  spcrant 
pereum,  el  cousequeiitur  gloriam  sine  lego.  Ilunc 
pracdicamus,  qui  genlibus  in  sc  crcdeiilibns  csl 
spes  gloiia,  et  salus  ijeieriia,  nos  corripientes ,  id  cst 
iiicrcpantcs  ct  casiiganles,  no»  soluinmodo  vos, 
sed  etiam  omnem  liominem  qui  dcviat  a  tramiie 
(idei,vel  reclae  agnitioiiis.  Oiuiseni  hominein  ,  id  est 
tam  Judaeum  quam  gentilcm,  lam  nobilem  quaiii 
ignobilem,  lam  divitcm  quara  paupercm,  tam  libe- 
rum  quam  servum,  tam  marem  quam  feininam,  su- 
nnis  corripienles ;  <>;  doccntes  omnem  hominem  qui 
ignorat,  docenles,  iiiqiiani,  eum  in  omni  sapientia, 
qua^  laudatur  iii  Scripluris  sanclis,  per  qiiam  Dcu» 


bum  Dei,  id  est  implcam  .niod  Deus  prseordinavil  de      agnoscilur  et  colilur.  Qiio.l  idco  facimus,  «i  cxhibea 

" •,...., ,„„s,  ij  esl   pricparenuis   atque  rcddamus  oumcHt 

hominem  perfectum  fide  et  moribiis  in  Chrislo  Jesu, 
non  in  lege ;  niliii  eiiim  ad  pcrfeclum  adduxit  lex 
{Hebr.  vii).  Hoc  loco  declarantur  trcs  gradus  actio- 
nis,  qiios  magnus  Dionysius  esse  testalnr  noii  so- 
lum  in  ecclesiastica ,  sed  eliam  in  angelica  hierar 
chia,  iJ  est  sacro  principaiu,  scilicel  piirguiio  et 
illuminalio  el  peifeclio.  Purgaiio  iii  his  qui  corri- 
piuntur,  illuininaiio  ia  his  qiii  docentur,  ct  perfe- 
ctio  in  his  qui  perfecti  exhibenlur.  llomines  enira 
purgantur  a  peccatis  et  crrore,  et  illuminantiir  do- 
ctrina  sapieiitisp,  ac  perliciuntur  sublimiori  virtu- 
tum  etsapientis  asseciitione.  Angeli  qiioqiie  pur- 
ganturab  igiiO!antia,etilluminantiir  divina  scientia, 


vobis,  et  quod  in  secrcio  consilii  sui  iocutus  est  aiite 
saecula  de  saliile  vesira,  ne  pulelis  salutem  gentibus 
non  fuisse  promissaui.  Nam  in  secieto  sapientis 
siiae,  vel  in  prophetis  locutus  cst  bona  de  vobis.  El 
Loc  verbum  iniplere  studeo,  dum  vos  ad  proinissam 
salutem  fcslinare  nioneo.  Vel  impleo  verbum  Dei, 
id  est  verbum  pnedieationis ,  quod  Christus  aniiun- 
liare  per  scipsuni  cixpit ;  id  adimpleo  pcr  niinisle- 
rium  me«  pnedicationis,  qnia  in  doctriiia  inea  per- 
ficitur  quidqiiid  niiiius  in  Scripluris  sanclis  dictum 
fuerat,  id  est  «mnis  perfectio  juslitix  el  sapientix 
<]iiam  mortalcs  adipisci  valent,  corapletur  in  mea 
priedicalione.  Adimpleo  vcrbum,  id  esl  mysterium  ; 
lioc  est  secretiim  occultum  redeniplionis  huinaiix  per 


incarnationcm  ac  mortem  Filii  Dei,  per  quam  geii-  D  et  perficiuntur  majori  cognitione  ejnsdein  scienliiB. 


tes  illuniinatiE  sunl,  et  credcnlibus  Judxis  sociatae 
et  coajqiiaias,  Cietcri  vcro  Judxi  excacati.  Quod 
niysteriuin  fuil  iiominibus  absconditum  a  sa:culis, 
id  esl  exquo  sascula  esse  coeperunt ,  hoc  est  dies 
succedere  nocti,  noxque  diei,  et  generationibus,  id 
csl  cx  quo  generalioni  generatio  succcssit  usque  ad 
advcntuni  Domiiii.  Absconditum  fuit  omnibus  tam 
iongn  mundi  spalio,  nisi  paucis  quibus  per  Spiri- 
tnm  sanctum  Deushoc  revclavit  {Luc.  x;  Matth.xi). 
Nam,  etsi  nonniilli  philosophorum  dc  divinilale 
Filii  Dei  mulla  recte  dixerunt,  nihil  tamen  de  iu- 
carnatione  et  morte  ejus,  ac  nosira  per  eam  rcdcra- 
plione  cognoverunt.  Abscondit  enim  Deus  hoc  a 
eapicDtlbus  et  prudenlibus,  el  revelavit  ea  parviilis. 


Hos  ergo  giadus  hierarchiae,  id  esl  sacerdotalis  actio- 
nis  iiisinuans  Apostolus,  dicit  de  sc,  suisque  sociis, 
quia  Christuni  annunliamus,  corripieiitcs  omnem 
hoiainem,  qui  scilicet  correptione  indigct  pro  qua- 
cunque  cuipa,  et  docentes  iii  oinni  sapieutia  divino- 
riim  omneiD  hoininem  qui  jani  coneptus  esl,  el  ab 
errore  vel  pcccatis  puigntus.  Non  enini  prius  tra- 
denda  cst  bomini  doctrina  sapieiitiic,  quam  vas  cor- 
dis  ejus  purgatum  sit  ad  susceptionem  illius.  Ideo 
sic  corripimus,  ac  deinde  doeeinus,  ut  exhibeamus, 
id  est  faciamus  onineni  hoinincm  qui  correptus  et 
doctus  fuerit,  peifectum  in  Christo,  id  est  in  Cbri- 
siiana  religione.  Vel  in  coelesti  pairia  exhiheamus, 
jd  est  offeramus  eum  Deo  tanquani  sacrificium  in 


1527  IIEnVEl  BURGIDOLENSIS  MOXACIII  1528 

Christo  Jesa  perfectiim,  id  esl  bonis  omtiibiis  pcrfc-  A  cst  lendcntium  in  omnes  copias  pleni  inielloctus,  ut 


cieplenum.  In  quo,  id  est  qua  rc,  scilicct  ut  corri- 
piam  et  doceDm,  et  exliibeam  Deo  perfcctum  om- 
nem  hominem  in  Chrislo ,  et  ego  laboro,  id  est  la- 
boriosis  conatibus  adnilor,  ceHando  contra  rebcllcs, 
adjuvantibus  signis,  quae  bcus  ad  conrirmationem 
adjungit  labori  raco,  secundum  operationem  ejus, 
scilicet  Chrisli,  quam  ipse  operalur  in  me  in  virlule 
miracnlorum,  Tel  in  virlute  potentis  per  Spirilum 
«anctum  et  elTicacis  sermonis,  sive  virtute  intern» 
fortitudinis,  quae  per  Spiritiim  sanctiim  me  corro- 
borabat  inleriiis  ad  coiislantiam  piaidicandi  et  bene 
agendi. 

CAPUT  II. 
•  Volo  enim  vos  scire  qualem  sollicitudinem  ha- 


perfecte  de  bumanis  ct  divinis  habeant  inlellectnm, 
sicut  ct  de  anima  el  de  siipernis  spiritibus  ;  atqne 
iia  gradalim  proiiciant  in  ognilioncm  mysierii  Dei, 
id  esiut  agnoscanl  illud  quod  est  secrenim,  eia  paucis 
agnitum  de  essentia  Dei  Patris  el  Domini  Jesu 
Christi,  iinile  sciantquod  nna  est  uiriiisque  substau- 
tia,  quamvis  a!ia  Patris,  alia  Filii  sit  porsona ;  et 
quod  Patcr  non  est  prior  aut  major  Filio,  ncc  Filius 
poslerior  aut  minor  Patre,  sed  ambo  coseterni  sunt 
et  coa-quales.  Tendant  ergo  in  omnes  divitias  ple- 
Ritudinis  iiitellectns,  in  agnitionem  mystcrii  Patris 
et  Christi  ejus,  nt  accipiant  agnitionem  sacramenti 
Dei  in  Christo,  advertentcs  has  esse  divilias  sapicii- 
tiae  et  scicntix,  si  agnoscatur  Christus  in  deitatis 


beam  pro  vobis,  et  pro  his  qai  sunt  Laodiccse,  et  B  su.Tpieniiudine  adorandiis  cum  Patre.  Oinne  cnim 


quicunque  non  viderunt  faciera  nieam  in  carne, 
ut  consolentur  corda  ipsorum  instructi  inchari- 
tate,  et  in  omnes  divitias  pleniiudinis  intellcctiis, 
in  agnilioncm  mysterii  Dei  Patris  et  Christi  Jesii, 
in  quo  sunl  omnes  thesauri  sapientioe  et  scienli* 
absconditi.  Hoc  autem  dico,  ut  nemo  vos  decipiat 
in  sublimitate  sermonum.Nam  etsi  corpore  absens 
sum,  sed  spiritii  vobiscum  sum,gaudens  et  videiis 
ordinem  vcstrum,  et  firinaiiieiitum  ejus  qiis  in 
Christo  est,  fidei  vestra:  (/  Cor.  v).  Sicut  crgo  ac- 
cepistis  Jesuiu  Christum  Dominum,  iii  ipso  am- 
bulate,  radicali  et  superaedificati  in  ipso.et  conGr- 
mati  iii  fide,  siciit  ct  didlcistis,  abundantes  in  illo 
in  gratiarum  aciiono 


mysteriiiin  saciamenti  Dei  in  Christo  esi,  ut  qui 
eum  cognoseit,  omnium  noiitiam  habcre  videatur. 
Omnis  enim  ratio  scienli»  supern*  vel  terreiix 
crealurse,  in  eo  est  qui  est  caput  oniniiim  et  actor; 
ut  qui  hiinc  novit,  nihil  ultra  qnaerat,  qiiia  hic  per- 
fecta  virtus  est  el  sapientia  ;  et  quidquid  alibi  quao- 
ritur,  hic  perfecte  invenitiir.  Quod  iiilideles  ncn  pu- 
tant,  quia  non  legunt  iii  cvangcliis  et  prophetis 
asirologiam,  ct  bujiismodi  alia  qiiae  Deo  despccl.-» 
sunt,  quia  nihil  proliciunt  ad  salutcm,  sed  niitriunt 
in  errorem  ;  el  dum  his  student,  curam  animae  non 
bahent.  Qiii  vero  Chiistum  novit,  thesauriira  sapicn- 
tiac  Ci  scientiae  invenit,  quia  id  novit  quod  utilc  est 
ad  omnia.  In  quo  scilicet  Christo,  sunt  omnes  tlie- 


Ideo  vobis  refcro  me  laborare  ut  omnem  homi-  ^  s««r«  sapienlioe  el  scientie.  Sapientia  est  divinorum. 


nem  conipiam  et  doceam  et   perfectum  exhibeam, 
quia  volo  ros  scirc,  id  est  volo  ul  scialis,  qualem  sol- 
licilKdinem  hubco  pro  vobis,  quam   curiosus  sim  de 
Testra  salute,  el  pro  his  qui  sunt  Laodiccce,  m  est 
apud  illam  civitatem  vobis  alTinem,  et  pro  cseteris 
quicunque  non  viderunt  faciem  meam  in  carne,  id  est 
non  piitctis  me  minus  solliciiiiin  esse  pvo  illis,  qui- 
bus  in  mea  persona  non  prxdicavi,  quain   pro  his 
quos   corporaliter   praescns  ore  proprio  docui ;  vel 
pro  illis,  quos  oculis  carnis  non  video,   quam  pro 
his,  qnos  prKsentia  corporali   foveo.  Ad  hoc  siiiii 
pro  illis  sollicitus,  ut  cousolcntur,  id  est  consolatio- 
nem  habcant  corda  ipsvrum,  dum  nie  paternam  sol- 
licitudinem  erga  se  babere  cognovcrint.   Pro  bis, 
inquani,  solliciius  sum,  qui  non  viderunt  facicm 
meam  in  carne,  instructi  in  charilate,  id  est  qui  ine 
corporaliter  non   viderunt ,    et    in  charitale   sunt 
instructi,  vel  ad  hoc  suni  sollicilus,  ut  ipsi  in  vobi» 
consolentur  corda  ipsorum,  id  est  coida  sua  instru- 
cti  in  cliaritat«,  quam  Deus  ad  nos  habiiit,  qui  pro 
nobis  Filiiiin  tradidit.  Qui  cnim  hoc  atiendit,  potcst 
ee  in  hac  niiseria  consolari,  quia  inde  perpendit  ad 
pairiam  se  possereverti.  Qui  hoc,  Inquam,  attendit, 
potest  se  in  adversis  qua;  patitiir,  consolari,  quia 
inde  perpcndit,  quam  jusium  sit,  ut  ipse  pro  pec- 
catis  suis  llagclla  paliatur,  cum  Dci  Filius  lanta  sine 
poccaio  vasstis  sit.  Coiisolentur  corda    ipsorum,  el 
hoc  iH    omnes   divilias  vlcnitudinis   intellectvs ,  id 


scienlia  vero   humanorum,  et  haec  utraque,  id  est 
divina  et  buroana,  in  Christo  sunt.  Omiiia  cnim  qux 
pro  nobis  Verbuin  raro  faclum,  teiiiporaliter  et  lo- 
caliter  fccit  ac  pcrtulil,  sccundum  lianc  distinciio- 
nem    ad   scicntiam  pertinent,  non  ad  sapientiani. 
Quod  autem  Verbum  sine  tempore  ct  sint  loco  esl 
Patri  coaeternum   el  ubique   totuni,  ad  sapientiam 
pertinet.  Ac  per  hoc  Verbum  caro  facluni,  qiiod  cst 
Chrislus  Jesus,    ct  sapiciuiae    thesauros   habet  et 
scicntiae.  Onines  itaque  thesauri  et  sapientiae  divi- 
iiarum  atque  coelestjum  reriim,  et  soientiae  hiirca- 
narum  atqiie  lerrestriura  sunt  in  Cliristo.  Sed  thc- 
saiiros  istos  alii  fidelium  magis  noverunt  in  ChristOv 
alii  minus,   infideles  autein  prorsus  ignoraverunt 
'  eos.  Sunt  enira  in  Cliristo  abscondiii.  Et  ideo  iie 
miremini  si  jani   in  Chrisio  estis,  ct  nccduni  eos 
invcnislis,  vcl  pariim  adhuc   iiivcnistis,  quia  non 
omnibus  patcnt,  sed  eis  lanliim  qui  petunl  et  pul- 
sant.  {Matih.  vii).  Sed  hoc  proptcrea  dico  vobis  de 
mystcrio  Dci,  quod  Lii  Christo  est,  id  est  de  niysle- 
rio  redemptionis   hunianae,  quam  Deus  iii  Cliristo 
posuit,  et  de  diviliis  thesaurum  sapientiae  et  scieii- 
tlae,  quae  in  eo  suiit  abscondii.-e,  u(  it«mo  vos  deci- 
pial  in  sublimilate  .'iermonum,  id  esl  ncc  hi^reticua 
aliqiiis,  nec  pseudoaposioliis,  nec  gciiiilis  vos  a  fide 
Christi  separet  per  siihlimcni  facuniliaui,   qiiia  iion 
est  virtus  in  conipositionc  verborum,  scd  in  seiisi- 
bus.  Nemo  vos  rationc  iniindanarum  rcrum  absira- 


<320 


COMMtNT.  IN  EPISTOLAS  PALLl.  —  LN  EI IST.  AD  COLOSS. 


133» 


liat  a  gpc,  qux  cst  in  Coiidiloi-e  ac  Uedcmptore;  A  <  duni    Cliiistum,  qula    in   ipso   inliubital  oinnis 


nenio  vos  argunicntis  el  eloqiientia  verbonim  sepa- 
ret  a  Dei  sapicnlia,  liortor  vos  ad  agiiitioneiii  mysic- 
rii  Dei,  ne  possilis  detipi,  quia  licel  corporaliter 
non  sim  inter  vos,  habeo  tanien  sollicitudiiiem  pro 
vobls.  Nam  elsi  corpore  absens  $uin.  sed,  id  est 
(amen,  s;iri/M,id  est  solliciiudine  et  (iffeitu  dilccllo- 
nis  vobiscum  sum.  Al  conlra  inercenarius,  cum  sit 
ovibus  corpore  pracsens,  spiritu  tamen  longe  esl  ab 
cis,  quaudo  veiiiente  bipo  fugil,  iion  inulando  lo- 
«'.iim,  sed  sublraiiendo  solatiuni,  quia  se  sub  bilcn- 
lio  abscondit  duin  raplori  conlradiccre  non  audet. 
Ego  sura  spiritu  vobiscuin,  id  est  animo  el  sollici- 
ludine ,  vel  Spiritu  sanclo  qui  ia  me  habitat,  el 
ubi<iue    praesens   cst,    ac  rcplet    orbem    terrarum 


1  plenitudo  divinilatis  corporaliter,  ct  cslis  in  illu 
«  repleti,  qui  csl  taput  oiniiis  principatiis  et  pote- 
<  statis.  > 

Moneo  ut  ambuletis  in  Christo,  et  lidete,  id  est 
cauta  circumspectioiie  cavete,  ne  qiiis  vos  decipiat, 
seducens  in  aliquem  errorcm  per  phitosopliiam  ter- 
renam,  quse  argumcntis  et  sublilitate  coinpoiiilur ; 
et  fallit,  dum  verisiniilibiis  causis  et  commcntitii» 
rebus  niliil  tani  \cruiii  seslimatur,  quam  quod  con- 
spicitur  in  elemeiitis.  Qux  noii  a  Deo,  sed  ab  honii- 
nibus  ordinata  cst ;  et  ideo  cavenda,  quia  cultrix. 
est  inundi,  non  Dei ;  a  Cliristo  retrahit,  in  quo  est 
omnis  perfeclio,  quia  habet  omnia  quoe  Pater.  Vi- 
delc  ergo  ne  quis  vos  seducat  per  pliilosophiam,  id 


(Sap.  i) ,    sum  vobiscum.   ^am    et  Eliseus  licet  B  est  per  mundanam  sapientiam,  quae  iiaturalia  se- 


corpore  abesset,  spiritu  tamcn  eiat  prDeseus, 
quando  Giezi  percipicbat  munera  a  Naainan  Syro, 
vel  qiiando  rex  Syria;  coiitia  regcin  Israel  consilia 
tractabat  {IV  Reg.  v,  xvi).  Ita  ego  sum  spiritu  vo- 
biscum  iiituens  quidquid  facitis,  ut  jani  revereamini 
perverse  agere  in  oculis  mcis,  et  ad  ubservantiani 
Evangclii  pioniores  sitis.  Spirilu  sum  vubiscum, 
gandens  de  profectuvestro  etvidens  ordinem  vestrum, 
id  est  considerans  quia  inviolabililer  custoditis  ordi- 
nem  sacra;  rcligionis,  et  videns  firmamenlum  ejim 
/idei  veslrcB,  qum  est  in  Christo,  id  est  contemplaiis 
quia  riimam  fiJcm  babeatis  in  Chrislo.  Utrumque 
eniin  aspicio,  et  ordinem  vcstra>.  saiiciitatis,  et  Qr- 
mitatcm  veslrae  lidei.  Cavele  ergo  ne  qnid  reprehen- 
sibile  iii  vobis  appareat,  cum  ego  vestrara  et  con- 
versatioiieni  et  fidem  videam.  Et  quia  ego  de  ordins 
quem  scrvatis,  et  lidc  quara  teiielis  gaudeo,  ergo 
nolite  inde  declinare,  sed  sicul  a  bonis  doctoribus 
vestris  accepistis  Jesum  Christum  Dominum  el  Deum, 
id  est  sicut  ab  eis  quemadmodum  oportcat  eum 
credi  el  coli  didicisiis,  ita  ambulaie,  id  est  proficile 
et  auguentum  facite,  atque  in  interiora  teiidile  ^in 
ipso,  non  extra  ipsura,  et  nolite  eiorbilare  a  via 
recliludinis  quamtenere  coepistis;  vos  dico,  radicati 
sicut  bonse  arbores,  quantum  ad  activam  vitam 
fructum  boni  operls  afferalis;  et  superwdijicati  sicut 
domus  Dci,  quantum  ad  conteraplationem,  in  ipso 
qui  est  vilis  vera,   unde  palmites  omncs  .iurgunt 


quitur  et  argumentatis,  et  pcr  iiianem  fallaciam 
pscudoapostoloriim.  Fallacia  eiiim  est,  quod  de  lege 
dicunt;  iiianis,  quia  in  hac  falsitalc  nulla  esl  ulili- 
tas,  quod  soiel  esse  aliquando  in  falsis.  Qua;  fal!acia 
canialium  ol)servantiarum  est  secundum  traditionem 
homiiuim,  id  est  Pliarissorum,  quibus  ail  Douiinus: 
<  Irritum  fecistis  mandalum  Dei  propter  tradilionen> 
vestram  (Matth.  xv),  »  secundum  elementa  mundi, 
id  est  secunduni  cursuin  solis  et  luotB,  ut  celebratio 
festivitatura  et  sacriflcioruin.  quM  diversis  tempo- 
ribus  agebatur;  et  non  secunduin  Christum,  quia 
quisquis  legem  adhuc  carnaliter  observandam  pu- 
tat,  a  Christi  veritate  discordat.  Nam  ideo  illa:  car- 
nales  ca;remonix  non  possunt  jam  observari,  ne  in 
liis  adhuc  venturus  promittatur  Christus,  aut  nun- 
quam  in  eis  promissus  fuisse  crcdatur.  Et  proptcrea 
non  secundum  Chrisium  esl  jam  illa  carnalls  obser- 
vatio.  Vel  cavete  ne  quis  vos  decipiat  pcr  philoso- 
pbiam,  id  est  per  philosophicam  inlerpretationem 
idolorum;  el  per  inaneni,  id  est  ab  omni  utilitate 
ct  omni  verilate  vacuam  fallaciam  talium  dictorum, 
quse  est  secundum  traditionem  hoininum,  id  esl 
quasi  sapienliura,  qui  quasi  prudcntius  idola  expo- 
nunt  secundura  elementa  mundi.  Juno,  inquiunt, 
est  aer,  et  invilant  ut  mare  colatur  in  Noptuno, 
terra  in  simulacro  Telluris,  aer  in  Junone.  llcraenla 
6unt  ista,  quibus  Lic  mundus  consistit.  Nou  erg<j 
quasi  qualescunque  adoratores  simulacroriim,  serf 


(Joan.  xv);  et  fundamentura,  in  quo  toluin  existit  d  quasi  doctiores  interprctatoics  sigiiorum  cavendos 


sediliciuni.  Nam  «  Dei  agricultura  esiis,  Dei  acdilica- 
lio  estis  (/  Cor.  iii),  i  et  persevcratc  civifirmati,  id 
est  per  omnia  firmali  atquc  constanles,  in  fide  sicut 
et  didicistii,  doccntc  Epaphra  vel  Archippo,  non 
sicut  pscudo  volunt  vobis  suadere.  Vos  dico,  abun- 
dandes  in  illo  bonisoperibus  atquc  virtutibus  in  gra- 
liarum  aclione,  ut  seraper  agalis  Deo  gratias  de  bo- 
nis  quae  jam  ab  eo  percepislis,  et  magis  ac  magis 
abundare  studeatis.  Sic  enim  proderit  vobis  conlir- 
matos  esse  in  flde.  Alioquin  Udes  si  non  habeai 
opera,  morlua  est  in  semetipsa  (Jac.  ii). 

<  Vidcte  ne  quis  vos  dccipiat  per  iihilosophiam  et 
<  inancra  fallaciara,  secundura  Iraditionem  homi ' 
«  num,  secuudnm  elcmenta  raundi,  ct  non  «ecun- 


esse  vobis  moneo,  quia  in  hujusinodi  inicrprciatio  • 
nibus  est  inanis  fallacia,  quae  seducerc  molitur  in- 
cautos.  Tradidcrunt  eiiim  philosophi,  qui  hoc  luco 
vocanlur  hoinines,  quia  se  solos  putabanl  ratione 
ulentes,  Deum  non  posse  Oeri  creaturam  nec  homi- 
nem  posse  nasci  de  virgine,  vel  raortuum  resurgere, 
consideranles  elemenla,  id  est  lias  visibiles  crealu- 
turas,  in  quibus  ei  comnristioue  animalia  gcneranlur ; 
et  quod  moritnr,  non  iierum  vivit.  Scd  talium  dog- 
inatum  assertores  cavendi  smit,  /piia  sicnt  huma- 
nis  ralionibus  agercnt  de  aliqua  «rcatiir.'»,  sic  agiint 
de  Crcatorc,  videntcs  cum  sub  lcgitiu»  humanis 
contincri,  et  nou  secunduin  ClirisHim,  kl  est  nou 
considcranles  polentiam,  quae  facta  est  Christi  car- 


1551  HERVJEi  BURGIDOLENSIS  MONACHI  1552 

ne.  Quia  in  ipso  inkahitat  non  quaeiiam  pars  ccEle-  A  noii  descendat,   ct  huie  capili   Eubdalar,  alque  ab 
siis  graliie,  sicut  in  caetcris  sanctis,  sed  ontnic  fie-'      hoc  capite  regaiur. 


nitudo  divinitaiis  iiou  uinliralilitcr,  sicut  in  lemplo 
Saiomouis,  sei!  corporaliler,  id  est  solide  ac  veraci- 
ler.  Non  enim  ideo  corporalitcr  [«/.  corporeus] 
quud  corporalis  sii  Deus ;  scd  aut  verbo  translato 
usus  cst  Apostnius,  tanquam  in  templo  manu  facto 
non  corporaliter,  sed  urabraliliter  habitaverit,  id 
esl  pr;eflguraniibus  signis,  nam  omncs  illas  obser- 
vationes  umbras  fuiurorum  vocat  (Hebr.  x),  eliam 
ipso  translato  \ocaLuto;  summus  cnim  Deus,  sicut 
scripium  cst  {Act.  vii),  non  in  manu  facli»  teuiplis 
habitat  aut  cerie  corporaliler  dictuin  est,  quia  in 
Cliristi  corporc  quod  assumpsit  es  virgine.  lanquam 
Iii  lemplo  habilai  Dous.  Undc  Jud;eis  ait  de  lemplo 
corporissui,   4  Solvite   lemplura  hoc,  et  in  iriduo  ^  servanlias  legisesse  superOuas,  ei  solam  Chrisii 


<  In  quo  ct  circuincisi  estis  circumcisione  non 

<  maiiufacta  in  exspoliatione  corporis  caiiiis,  sed  in 

<  circumcisiune  iesu  Christi,  consepulii  ei  in  bap- 
«  tisnio,  in  quo  et  resitrresistis  per  (idem  operatio- 

<  nis  Dei,  qiii  siiscitavit  illum  a  mortuis,  et  vos  cum 

<  mortui  essclis  iu  deiictis  et  piaputiu   carnis  ve- 

<  str«  (Ep/ifj.  11),  conviviiicavit  cum   ilto  ,  donans 

<  vobisomniadclicta,delensquod  adversura  nos  eial 

<  chirngrapbum  decreti,  qiiod  erat  conlraiium  no- 

<  liis,  et  ipsum  tulit  dc  nicdio,  aiTigens  illud  cruci, 

<  ct  cjcspolians  principatus  ct  potcsiates,  traduxit 

<  conlidenter,  palam  triumphans  illos  in  semetipso.  > 
Modo  lateuier  iiigreuiturApostolusostciidere  ob- 


excitabo  illud  {jQan.  11).  »  Qunmvisigitur  iii  quoli- 
bet  prsecipiio  memhro  veluJ  in  aliquo  magno  pro- 
phcta  vet  apnstolo  divinitas  iuhabitei,  non  tamcn 
siculin  rapitc  quod  est  Chrislus  oninis  pleiiitudo 
divinilalis.  Dcus  enim  qui  ubique  praesens  esi,  ei 
ubique  lotus  prsesens,  non  ubique  habilat,  sed  In 
teinplo  suo,  cui  per  gratiara  benignus  esl  et  propi- 
lius.  Capitur  autein  liabitaiis  ab  aliis  amplius,  et  ab 
aliis  mintis.  In  Christo  ehim,  qui  est  caput  omnium 
jusiorura,  habilat  omnis  pleniludo  divinitaiis,  caetc- 
ris  vero  secundum  mensiiram  dlslribuitur  gralia. 
Nara  et  in  noslro  corpore  ioest  seusus  singuli» 
raembris>  sed   non  tantus  quantus  in  capile,  ubi 


fidem  sufficeie  ad  saluteni.Vos,inquit,eslis  in  Chri- 
Bto,  spiritualibus  bonis  rcpleii,  i»  quo  et  circumcifi 
estis.  Resurreciio  cniui  Chrlsli,  quu;  faclii  est  tertio 
quidem  a  die  passionis,  sed  octavo  in  dieUis  hebdo- 
madis,  ipsa  vos  circamcidit.  Resurrexit  enim  Chri- 
stus,  abstutit  vobis  desideria  carnalia,  absiutil  con- 
cupiscenlias  malas,  abstulit  supernuum  cum  quo 
nati  eralis,  et  muUo  pejus  quod  male  vivcndo  addi- 
deratis.  Circuracisi  in  Christo  estis  circnmcisione 
iion  inanu  hotuinl'.'  carnaliler  facta  in  exspotialione 
corporit  carnit,  id  est  in  ablalionc  superflu:»  cnlis, 
sed  in  circumcisione  Jesu  Christi ,  qux  iion  carneni 
amptitat,  sed  vilia.  Noii  cnim  diias  rcs  iiiletligi  vo- 


prorsus  omnis   est  quiiiquepartitus.  Ibi  enim  visus  r  '"i'.  lussi  ei  aliud  sit  caro,  et  aliud  corpus  carnis ; 

cst  et  auditus  el  olfactus  et  guslus  et  iactus,  in  c«  • 

teris  autem  solus  csi  taclus.  Et  etiam  prster  hoc, 

qood  tanqu.am  in  templo  in  illo  corpore  habitai 

omnis  picnitudo  divinitatis,  est  aliud  quo  inlcrsit 

inter  illud  capul  cl  cujuslibel  mcmbri  cxcelleniiam, 

quia  de  nullo  sanctorum  potest  dici  :  1  Verbum 

caro  factum  est  (Joan.  1),  1  nec  quisquam  eorum 

«lualibcl  prsesenlia  gratiae  unigeniti  nomeii  accipit. 

luqitc  in  Christo  habitat  omnis  pteniludo  diviniiatis 

corjioraliter,  id  est  veracilcr.  Nequeenlm  divinitalis 

coi  pus  est.  Sed  quia  in  sacramenta  Vcteris  Tcsta- 

mcnti  vocat  Apostolus  umbras,  ut  prajmisimus,  fu- 

turorum,  propler  urabrarum  comparationem,  cor- 

poraliter  ditit  habitare  in  Christo  plcniludlncm  di- 


scd  quiacorpus  muliarum  reruin  notnenest,quarum 
nulla  caro  est  (nam  multa  sunt,  excepia  carnc,  cor- 
pora  coilestia  ct  corpora  leiTeslria)  corpus  carnis, 
dixil  curpus  quod  caro  est,  sicut  alibi  spirituin  mcn- 
tis,  eum  spiritum  qui  meos  cst.  Circunicisi,  inquit, 
estis  circumcisione,  quae  non  cst  manu,  id  est  opere 
huinano  facta  in  exspoliatioae  carnis  corporis,  id  est 
in  ampulatione  superfluae  carnis;  sed  esl  facia  divi- 
nitiis  in  circunicisione  Jesu  Chrisli,  idest  in  rcscca- 
tione  carnaliun)  viiiorum  el  concupisceniiaruin. 
Circunicisio  cniin  Chrisii  quae  oclavo  die  facla  esl, 
significavit  nos  per  fidcm  resurrecl  oiiis  ejusab  om- 
ni  superfluiiatc  vitinrum  fuisse  spoliandos,  et  in  oc- 
iava  aeiate  ssculi  per  rcsurrectionero  corpornm  ab 


vinilalis  (Hebr.  x),  quod  illo  iinpleantur  omiiia,  D  omru  lahe   mortalitaiis  ei  corrupiionis  exuendos 


qusc  illis  unibris  figurala  suut,  et  sit  quodararaodo 
umbraruro  illarum  ipse  corpus,  id  esi  figuraruni  ct 
significationum  ipsarura  ilie  sit  veritas.  Qui  vcro 
dicit  carnales  oliservantias  adhuc  necossarias,  dicit 
Chrislum  uou  csse  corpus  urabrarum,  iiec  Ueum  ad 
omnia  suflicientem.  In  Chrislo  quidem  raanet  oranis 
plenitude  diviniiatis  corporaliter,  et  vos  estit  in 
illo  repleti  gralia  divinitalis,  per  quam  virlutibus 
el  sanciis  operibus  abundetis.  Nec  mirum  si  in  vos 
pcr  cum  iransfunditur  divina  giatia,  qui  tantxex- 
ccllentiae  cst,  ut  sil  caput  omnis  principatus  el  pole- 
tlatis.  Neque  enim  esl  ullus  principatus  aui  utla 
poteslas  in  coelo  sive  in  toira,  qui  ab  lioc  rapilc 


Circumcisi  cstis  spiritalitor  circumcisione  Christi 
{Luc.  11),  consepulii  ei  in  baptismo.  I{a;c  est  eniin  iti 
vobis  circumcisio  Chrisii,  viliis  scilicet  vos  esse 
mortincatos,  ut  scpulturae  ejus  in  baptismo  parti- 
cipcs  fucti,  rcsurrectionis  quoque  ipsius  incorrupti- 
bililate  morum  et  novue  conversationis  sitis  partici- 
pes.  Trina  enim  raersio  baptismi,  imago  cst  tridu.i- 
n:e  sepuUurx  Doinini,  ut  qiiisquis  in  aquam  vclut  in 
scputcrum  deponitur,  morluus  sit  omnino  peccatis, 
ul  possit  resurgcre  virlulibus.  In  ^uosciticet  Christo, 
et  resurreiisiis  a  morte  aninix  pnsl  sepulturam 
baptismi  per  (idem,  qiia  credidistis  ciim  rcsurrexis- 
sc,  ctvos  per  eum  resurrccturos.  Rcsurrcxistis,  in- 
quam,  pcr  lidem    o/i«raltoni{  Dei,  id   esi   per  hoc 


1555 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI. 


IN  EPIST.  AD  COLOSS. 


I3S4 


«juod  credidUds  operatioiicm  quam  Deus  fecil  iii  eo,  X  Deus  lulit  ipsum  de  medio,  ul  possimiis  arfliaererft 


^ut  fuscitavi!  illum  a  mortuis,  et  voa  convivilicavit 
alquc  conresiiscilavit,  cum  illo,  cum  esselis  spirilali- 
ler  mortui  iii  detictis,  quae  cominiseratis  tlelinqueii- 
tlit  bonuni,  et  pra-pnlio  curnis  vcslra;,  id  est  caniali 
imuiundilia  ad  qiiaiii  lapsi  fiieratis.  Praeputiuni  enim 
hic  vocatur  illud,  quod  prseputio  signiScalur,  hoc 
est  peccata  carnis.  Cum  ila  essetis  raortui,  coiivivi- 
ficavit  vos  Deiis  cum  Ctiristo,  id  est  lesuscilaiis 
Chrisium  corpDraliter,  resuscilavil  cum  co  spirilali- 
lor ;  doitans,  id  esl  dimiltens  vobis  omnia  deiicta  tam 
originalia  quam  actualia,  ipse  delens  chirograplmm 
dfcreli.  qiuM  erat  adversum  nos.  Non  solum  enim  vo- 
bis  goiilibus  delicia  donavit,  sed  et  nobis  Jud*is 
pia;var!catioiies  qu;e   suiit  ex  lcge   dimisit.  Et  hoc 


Deo.  Ipsuni  lulit  de  medio,  afftgens  illiid  cruci,  ut 
sicut  a  ligno  coeperat,  ila  in  ligiio  liijiretur.  Cruci- 
fixo  enim  iiinoccnle  Chrislo,  intercnipluin  cst  pec- 
catum  Adse.  Vel  si  decroliiin  intclligimus  legeni 
Moysi,  ipsum  Deus  tulit  <le  medio  iuJa^rtim  et 
gentilium,  ne  per  legfjm  ainplius  eepararentur,  sed 
iii  Christo  fierent  unus  popiilus,  afligens  illurt  cruci, 
ut  jain  cesset,  pcstquam  oniiiia  sacrilicia  in  obla- 
tione  veri  Agni  suut  impleta  ;  sicut  iios  a  lege  et  a 
legis  prasvaricatioue  liberavit,  sic  et  patres  antiquos- 
ab  infeiis  eripnit,  ne  quis  putet  eos  per  legcm  sal- 
vatos,  et  hoc  esl  quod  de  Filio  subditur,  cum  de 
Paire  agerelur,  quoiiiam  iiiseparabilia  sunt  ojiera 
Patris  ct  Fiiii,  exspolians  principalus  ei   poleslutes. 


est,  delens  chirogiaphum,  ctc.  Cliirograpliiim  enim      tradvxit  confidenter.  Exspoliavit  eiiim   principatus. 

vocatur  nianualis  scriptura,  ad  alicujus  rei  memo- 

riam  commondandam  facta.  Quod  cliirographum  di- 

vidunt  homines,  inter  quos  res,  unde  sit  chirogra- 

phum,  cnnstituitur;  et  inde  parlem  suam  unusquis- 

quo  reservat.  Chimgraphum  vero  a  Deo  deletum  fuit 

mcmoria  peccatorum  ex   legis   transgressione   ve- 

iiientiura  ,  qua;  non  recedebat  a  mente  Judxorum  et 

malignorum   spirituum.  Delevit  ergo  chirographura 

(lecreti,  id  est  memoriam  transgressionis,  quis  erat 

ex  decrelo,  id  estex  lege.Conscientia  enim  iioslra  et 

(liabolus  ad  accusandum  erat  memoria  illius  Irans- 

gressionis ;  et  ita  h»c  memoria  eiat  adversum  nos, 

iiocens  nobis,  el  nos  crucians.  Sed  hoc  realu   per 

bapiisiniiiii    (lelelo,  iiec   conscieiitia  nostra  jam  li- 

mct,  nec  diabolus  quod  ohjiciat  habet.  Quod  decre- 

tiim  erat  noLis  conirarium,  id  est  rectitudo  justilise 

qure  decreta  fuerat  in  lege,  erat  contraria  pravitali 

itosliarum  p;a!varicationuin;  sed  perauxilium  novae 

graliic  coiicordavimus  adversario  iiostro,  id  est  legi 

divina;,  obtcinperantes  praeceptis  ejus,  sicut  ait  Do- 

niiniis  :  Esto  consentieiis  adversario  tuo  cito,  dum 

es  cum  illo  in  via,  id  est  eslo  concors  et  obediens 

sernioni   pra;ceplorun'  coelestiuni,  qui  luis  pravila- 

tibus   adversaiur,  cito  duni  es  cum  illo  in  itinere 

picBsenlis  vita;.  Vel  chirographam ,  id    esl  manu 

ficriplum  ,  erat    perpelraliu    praevaricationis   Adae. 

Quod  erat  adversura  nos,  id  esi  adversabatur  saluti 

iiostrse,  et  iniercludebat  nobis  ingressum  coeleslis 


et  potestates  dxmonum,  auferendo  iliis  animas  ju- 
storum,  quas  iii  infenio  propter  culpam  priini  pa- 
renlis  detinebaiit;  et  traduxit,  id  est  trans  infernum 
duxit  ad  regna  coelorum  ipsas  ab  iiiferis  creptas 
sanctoi  um  animas ;  et  hoc  conUdcntcr,  id  cst  cuni. 
magna  (iducia  fecit,  non  timens  daemones,  iitpote 
qui  nullum  habebal  peccatum.  Nec  istud  quod  dici- 
tur,  esspolians  principatus  et  potestates,  repiignaL 
sententix  qua  dictum  est,  <  qui  est  caput  omuis  po- 
testaiis,  i  quia  ibi  est  scrmo  de  bonis  principatibns 
ac  potestaiibus,  hic  autcni  de  contrariis.  Principatus- 
euim  vocantur  ilii  uequam  spiritus,  qui  priiicipan- 
tur  invitiissuis,qu£especialiter  suggerere  consueve- 
runt;  sicut  spiritus  fornicationis,  qui  priucipantur 
libidinosis;  et  spirilus  superbiae,  qui  dominaotur  su- 
perbis.  Potestales  vero  dicuiitur  illi  spiritus,  qui  ha- 
bent  vim  prsecipitandi  in  majora  peccata  boraincs, 
quibus  prsevalent  per  inlernas  eorura  cupiditates. 
Ibi  ergo  vincuiitur  inimicse  nobis  iuvisibiles  pote- 
states,  ubi  vincuntur  invisibilcs  cupiditates.  E(  ideo 
si  in  nobis  ipsis  vincimus  temporalium  rerum  cupi- 
ditates,  necesse  est  ut  in  nobis  ipsis  vincamus  et 
illum,  qui  per  ipsas  cupiditates  reguat  !n  homine. 
Spoliavit  itaque  Christus  hos  principatus  et  poie- 
staies,  eripiens  illis  homines  qiiibus  dominabantur^ 
dum  per  donum  sancli  Spiritus  exstingueret  saiculi 
cupiditates  iu  cordibus  ipsorura  hominum,  et  tra- 
duxit  easdem  cupiditates  vel  principatus,  id  est  ab 


patria;.  Decretum  vero  quod  erat  contrarium  nobis,  p,  his  qui  ad  lidem  coiiversi  sunt,  expulit,  sicut  dixe- 


ipsa  fiiit  sententia  damnationis  nostrse,  qu;e  erat 
cunctis  horainibus  adversa.  Sed  delevit  Dcus  hoc 
cliirographum,  id  esl  veieris  culpae  cauiioaem,  qua 
nos  diubolus  debitores  mortis  tenebat,  ideo  chiro- 
graplnim  ipsum  erat  dccreti,  id  est  decretae  damna- 
tioiiis  nostr;e,  qua  decretum  erat  ut  juste  lenereraiir 
sub  hoste  captivi,  cui  nos  spoiite  subdidcramus  «d 
fonsensura  iniquitatis.  Vel  decretum  Dei  fuit :  <  De 
ligno  scientiaj  boni  et  mali  ne  coinedas  (Gert.  ii),  t 
Ihijus  decreti  violati  chirographum ,  id  est  memo- 
iiam  delevil  Dcus,  i^uando  peccatum  primi  parcnsis 
per  sanguinem  Christi  abluit,  et  quasi  oblivioni  Ira- 
didit,  el  ipsum  l>ilit  de  medio.  Erat  enim  lioc  pecca- 
tum  inler  Deum  et  nos,  separans  ncs  a  Deo ;  sed 


rat :  «  Nunc  princeps  hiijus  raundi  ejicielur  foras 
(Joan.  iii),  »  et  lioc  fecit  conlidenter,  sciens  se  ju- 
slam  habure  causam ,  et  paSam,  id  est  coram  omni 
populo  peiidens  in  cruce,  triuinphavit,  td  esi  ciim 
gloria  vicit  illos  in  semetipso,  id  est  in  passioiie 
proprii  corporis,  qui  postea  triumpbaturus  erat  et 
iii  martyribus  suis. 
I  Nemo  ergo  vos  judicet  in  cibo  aut  in  potu,  aut 

<  in  parte  diej  fesli,  aut  neoraeniie,  autsabbalorum, 

<  quoe  sunt  umbra  futurorum,  corpus  autera  Cbri- 

<  6ti.  I 

Et  quidem  circumcisi  spiritualiter  estis  circuraci- 
sione  Christi,  per  quem  non  egetis  circuincisione- 
c»niali,  ergn  niillam  «liam  carnalem  observanliam- 


'535  IlERYKl  nURGIDOLENSIS  MONACKl 

debeiis  legij  cum  iBtam  quae  mnjor  esl  accipere  noi»  A 

dcbeaiis,  proEseriim  quia    Deus  chirographum  de- 

creti,  id   esl  ifgis,  sicut  Riiprailictum   est,  lulit  dj 

niedio  utriusque  pfel)is,  amgeiis  illud  cruci,  ul  jam 

quasi  raorlijura  cessei,  el  per  iriumphDm  Doiniiiica 

fjassioiiis  a  potest-^te    daeraonum  liberaii  sumus,  a 

qua  erlpi  per  legem  noa  Taiebaiiius.  Cum  ha;c  ila 

«iul,  et  a  serTiiute  legh  per  novx  gratis  libertalem 

silig  erepti,  Igitur  nemo,  id  esl  nullus  pseudo  tosju- 

dicet,  id  csl  judicabiles  f  t  reprehensibiles  dicat  in 

cibo  aut  in  poiti,  id  es!  in  discretione  cibofom  et  po- 

luuin  quiHl  aiii   sint  assumeudi,  ei  alii  respuendi, 

quia  qiios  cibcs  Judaei  vitant  In  pcooribus,  cos  Tita- 

B)U9  iii  mcf  funs ;  et  quos  potus  i!li  cavenl  in  liquo- 

ribus,  nos  caTeraus  iii  voluiitalis  affectiouibus.  Nemo 


1336 

«  Nemo  vos  «educat,  volens  iji  hiuiulitak>,  el  !■©• 
Hgioue  angelorum,  qu*  non  vidit,  ambulans« 
frustra  inGatus  sensu  &Uie  carnis,  et  non  tenens 
capui  cj:  qao  lotum  eorpus  per  nexus  et  conjun- 
ctioncs  subministratum  et  constructum,  crescit 
in  augmentum  Dei.  Si  ergo  mortui  esiis  cum 
Chri.«to  ab  elemeutis  hujus  mundi)  quid  adliuc 
tanquam  viventes  in  mundo  decernitis  1  Ne  tcti- 
geritis,  neque  gustaveritis,  ueque  contrectaveri- 
ti»  qua;  sunl  omaia  in  juleiilum  ipso  usu,  secun- 
dum  prsecepta  et  docirinas  hominum,  quae  suiit 
raiioiiem  quidem  habcntia  sapieuliaa  in  super- 
stitlone  ct  humilitate,  et  «on  ad  parcendum  cor- 
pori,  non  in  honore  aliquo  ad  salurilateni  carnis.  > 
Ipsl  qui  de  circumcisione  venerant,  et  se  Cliri  - 


eorum  qui  magislros  iegis  esse  se  Jactant,  vos  jud!-  ^  Mlanos  dicebant,  judaizandi  consuetudinerc  non  d&- 


cet  in  cibo  vel  in  potu,  quod  alii  immundi  slnt,  alii 
rnundi,  quoniam  «  oinnia  munda  sunt  muDdis,  co- 
inquiiialis  autem  nibil  est  muuduiu  {Til.  i) ;  >  niii 
in  parte  diei  fe$ii,  ul  alios  dies  feslos  putent,  et  alios 
uon  festos,  quia  nobis  qu!  in  Chrisluin  eredimus 
resurgeiitcm,  jugis  el  aNerna  fcstivitas  csl,  aut  in 
parto  neomeniie,  id  esl  Kalendarum  el  roensis 
iiovi,  quAndo  decrescens  iuna  (Initur,  el  noclis  um- 
bris  tegilur,  quia  Chrisiianorum  lumen  esi  geternum, 
et  semper  Bolis  ju$liti;e  radlls  illustratur;  aut  In 
parte  sabbatorum,  ul  non  faciant  servile  opus  el 
onera  non  portent,  quia  ncs  Christi  sunius  libertate 
donaii,   ei   onera    peccaloru.-n    gestare  desinimus. 


(erebant,  aiiosque  in  errorem  suura  trahere  satage 
banS.  ideo  credentibus  dicitur  de  illis.  Xemo  vot  m- 
itucat  vel  superet,  id  est  ncmo  vos  verilate  in  erro- 
rem  trahat,  nemo  vos  in  certamine  disputalioni» 
fraudulenter  vincai,  ut  braviura  vobis  supernae  re- 
munerationis  lollat,  volenx  ea  qu(s  non  vidit,  id  est 
Tolens  lcnere  ve!  suadere  carnaiia  legis  mandata, 
quae  nunquam  intellexil  in  humilitale  littcrse  el  a»- 
gelorum  religione  atque  cultura,  ut  noii  scrviatis 
spiritali  intelligertix,  sed  excmplaribus  futuroruiu. 
Kumilitas  enim  hoc  locu  non  est  illa,  qux  laudatur 
in  Scripturis,  sed  illa,  quae  deprimit  sensum  men- 
tis  in  terrenam  atque  carnalem  intelligentiam.  \er& 


Niov  GrKce,  novum  dicitur  Latine,  /iij»3  luna.  Neo-  f>  enira  bumilis  sensus  et  miseranda  suspicio.est,  Do- 

uiciiia,  nova  luna,  et  novae  lunae  observatio,  nov» 

▼itae  cst  sanctificatio.  Sabbatura  verum   pcrpeiuum 

observat,  qni  spe  fuiurae  quietis  sanctis  esl  operibus 

intentus,  nec  in  ipsis  bonis  actibus  sgis  quasi  de 

propriis  el  de  his  quae  non  acceperit,  gloriatur  illutn 

in  se  operari  cognoscens,  qui  sioiul   opcratur  ei 

quictus  est.  Sabhatum  cnira  quod  inlerprctalur  re- 

quies,  significavil  rcquiem,  quam  animaK  sanctorum 

habeiit  a  vitiis  in  praesenti  vita,  cl  quara  habilurx 

sunt  corporilms  exutae    donec  rcsumant  corpora. 

Qux  oninia  lunt  umbra  futurorum  (liebr.  x),  quia 

nihil  sub  Veteri  Tesiamenlo  carnaliler  observaba- 

lur,  quod  non  praefiguraret  aliquid  spiritualo  fuUi- 

rum  vcl  in  hac  Ecclesia,  vel  in  ea  quse  jara  in  ccelis 


minura  credere  hircorum  atque  laurorum  sanguino 
delectari,  et  nidore  thvmiamalis,  qiiem  sxpc  homl- 
nes  declinamus.  Religio  angelorura  vocaiur  boo 
loco  culiura,  quae  non  Deo,  sed  malignis  spiritibus 
er.bibetur.  Ex  quo  enini  factum  est  quod  Dominus 
ait :  I  Rclinquelur  domus  vestra  deserta  (Luc.  xxi; 
Matth.  xxiii),  >  umnis  judaicarum  observatioiium 
cultura  dcslructaest ;  quascunque  ofierunt  victimas, 
non  Deo  offerunt,  sed  angelis  refugis,  id  est  spiri- 
tibus  imraundis.  Vel  in  humililate  el  religione  an- 
gelorum  ,  quia  bujusmodi  seclatnres  plerumque 
«olent  in  seipsis  hurailitalem  et  religionem  angclo- 
rum  Ootendere,  ut  citius  crcdatur  eis  qiiasi  sanclis- 
sirais.  Angelos  enim  juxla  hunc  seusum  vel  cecie- 


regnare  cffipit ;  corpus  auiem,  id  cst  solida  vtrilas  D  stes  spirifjs,  vel  sancios  praedicalores  inlelligimus. 


!i!!jus  umbrrc  csl  Clirisii,  id  ost  perlinel  ad  Cbri- 
sium.  Oinnia  illa  sunt  umbrae  fulurorum,  in  quibus 
Juda-^i  juxla  litteram  haBreni;,  e!  teneniur  iii  te.rra  ; 
iios  vero  juxta  spiritum  traiiseamus  ad  ChristuiR, 
qui  *d  distinctioncm  umbraruin  nuac  corpus  appel- 
latur.  Quomodo  enira  in  coriwre  veritas  est,  ct  in 
corporis  umbra  mendacium,  sic  in  spiriiali  Intelli 
gcntia  mundus  omnis  cibus  et  potiis,  et  tota  festivi 
las,  et  perpetua;  Kalendae,  nec  non,  aetcrna  requie» 
cxspcctanda  esl.  Universa  haec  loquiiur  Aposlolus 
coiitia  eos,  qiii  crcdentes  ex  Judacis  in  Dominum 
Salvatorem,  Judaicas  caercmoiiias  observare  cupie- 
baiil,  {Maiih.  xj.rv  Marc.  xiii;  Lnc.  xn)  uude  et 
.idhiie  siibdit  i 


Nemo  ita  religiosum  se  Giigens,  seducal  vos,  am- 
butans  frusira,  id  est  faciens  in  v;)cuum  et  sine  utl- 
lilatc  quidquid  facit,  qui  infideliter  cuncta  facil  ; 
inflntui  ser.su  carnis  suw,  id  est  carnaliter  cuncl.-» 
intellisens,  et  Iraditionum  judaiearum  dciiramenia 
perquircns,  atque  ex  earum  iiotilia  tumens  et  non 
tenens  caput  oninium  Scripturarum  atque  icieiitia- 
ruin.  id  esl  Cbristum  qut  est  Dci  sapientia,  el  esi 
capiit  ecclesiae  sanctorum ;  et  quia  oon  tenct  Chri- 
siuin,  qui  cst  caput  omnis  sacrae  intelligentiae  cl 
caput  oinnium  electorum,  palet  quia  fatuus  et  re- 
probus  est.  Ex  quo  capile  loium  corpus  Ecclcsise  per 
nexus  et  cvujunctiunes  tnbministratum  et  ccy.slTU- 
elum,  crr.ictl  in  aiijfoicitdim  Dci.  Corpus  ((l|ippc  il- 


1337  (;OMMEL"<T.  liN  EPiSTOLAS  PAULl.  —  LN  EPIST.  AD  COLOSS.  1358 

Kus  iios  OBiiiflg  sumus.  Per  neiiis  et  conjiinctiones  A  et  absllneniia  creaturarum  mundi,  quid  adliuc  de- 
corpu.s  lig.itur,  quia  dum  capiii  peclus,  duni  pectori 


liracliia,  dum  brachiis  manus,  dum  digiti  n>anibus 
sunt  conjuncti,  ac  membra  ca;tera  membris  inba> 
renl,  corpus  ontne  perlicilur.  Sicut  sancti  aposloli, 
quia  Rcdcniptori  nostro  piopin^iui  stcteruiit ,  ei 
quasi  pcctus  capiti  inliitseruni.  Quosquia  Hiartyrcs 
sunt  seculi ,  coiijuntla  bracliia  pectori  fuerunt. 
Quibus  duin  pastores  et  doctoros  subuniti  suiil  per 
boiia  opeia  nianus  bracliiis  inliwsorunt.  Hoc  vcro 
oinne  corpiis  Retlcinptoris  nostri  quotidie  porncxus 
et  conjuiictio::es  subministralur  et  constriiitur  in 
cobIo,  quia  dum  ad  euin  illuc  eleclaj  aiiimaB  diicun- 
lur,  ei  sua  membra  colligantur.  Dc  quo  recte  dici- 
tur,  subniinistratum  el  constructuni  crescit  in  aug- 


cciiiitis  alias  esse  vitaiidas,  ct  alias  csse  assumeii- 
das?  Elemenlaciiim  vocat  Las  visibiles  creaturas, 
qua:  tota  uiiiversilate  pcr  se  considcrata  partes 
mundi  suiit.  Et  isti  erant,  ut  dictuin  est,  ab  elemen- 
tis  mortui ,  id  est  scparaii  ali  abstinenlu  creatura- 
rum  nuiiidi ,  (luibiis  in  laico  rite  abstinelianl.  Vei 
eletneiila  dicit,  quai  ipsi  colcbant  in  idolis  ,  sicut 
mare  in  Neptuno,  et  acrem  in  Junone.  Scd  pcrfidem 
Ciiristi  ab  bis  separati  eiant.  Naiii  ubi  iiiveniinus 
alitcr  et  aliter,  facla  est  ibi  quaidam  luors.  Mors 
eiiim  est,  non  csse  qiii  fuit.  Iminortalis  quidem  esl 
anima,  qui  semper  vivit ;  et  est  in  illa  seiiiper  qui- 
dem  permanens,  sed  mulabilis  vila ;  ideoque  secun- 
dum  mutabililatem  ejusdem  vila;,  potest  ei  niorta- 


menUim  Dei  quia  Deus  omiiipotens  redemptor  iio-  B  lis  dici,  quia  si  olira  vivebat  sapienter  cl  nunc  de- 


ster,  qui  in  se  in  quo  proficiat  non  habet,  adliuc  pcr 
mcmbra  sua  quoiidie  augmenlum  habel.  Scd  quis- 
quis  adliuc  cainalilcr  legeni  observandam  piaidicat, 
non  teiicl  caput  bujus  corporis,  quia  fidera  et  gra- 
tiam  cjus  impugnat,  ct  corpus  ejus  (|uod  ita  conne- 
xuin  est  scinderc  quajril;  ct  idco  subtililer  vobis 
cavendiis  cst,  ut  iiiimicus  Christi  el  Ecclcsix,  licct 
Chrisliaiiura  se  lingat,  Non  soluin  eiiiin  vaiiiloqiius 
et  nicntis  seductores,  fabulosa  et  vana  gariicutcs  , 
id  est  in  cis  vanilalibus  vclut  altam  scicnliaui  pro- 
mitientcs  coulra  rcgulam  (idei,  quam  catbolicam 
Buscepistis,  cavere  debelis;  sed  etiani  ipsos,  qiii  do 
ipsa  incommutabilitaie  divinao  naturse,  vel  incorpoS 
rea  creatura  sive  crcatore  veraciler  dispulant;  et 
quod  dicunt,  omniiio  documeniis  atque  rationibus 
ccrtissimis  prol)aiit,  cl  lamen  ab  uno  Dei  el  homi- 
liiio)  .mediatore  conjntur  avertere  ,  tanijuam  pe- 
stem  insidiosiorem  ca;leris  fugite.  Quod  auiem  se- 
quitur  ,  s»  ergo  tnortui  esth  cum  Christo  ab  etenien- 
tit  hujus  trtundi,  quid  adliuc  tanquam  viventis  in 
mundo  decerniiis,  hunc  sensuni  habere  videlur  : 
Si  baptizali  esiis  in  Christo,elC(im  eo  in  baptismate 
uiortui  ab  elemeniis  rouiidi,  cunnecumnon  diciiis  : 
(  Milii  autem  absil  gloriari  nisi  incruce  Dominino- 
Sti  i  Jcsu  Chrisli,  pcr  quem  miiii  muiidus  crucifixus 
est,  et  cgo  mundo  {Gulat.  vi)?  »  nec  auditis  Domi- 
num  diceiilem  ad  Patrcm  :  «  De  iniindo  iion  sunt, 
sicut  et  ego  non  sum  de  muralo  (Joan.  ivii);  >  sed 


sipit,  raortua  est  in  deterius,  si  vivebat  insipienier 
01  sapii,  mortua  est  in  melius.  Ita  raorlui  in  iiiclius 
craiit  isli,  quibus  nunc  dicilur  :  Si  morlui  es('.s  ab 
eUtitciilii,  quid  udliuc  tanquam  viventes  decernitis  ? 
Cum  Christo  pcr  fideni  associali ,  niorlcin  isiam  , 
laudaliilem  assecuti  sunt ,  propicrea  mortui  esso 
eum  Cbrislo  dicuntur.  Ycl  cum  Cliristo  morliii, 
quia  Chrislo  palienle  et  moriente,  ct  iili  compassi 
sunt  et  commortui,  non  qiiidcin  eo  lempore  quo 
iUe  mortem  sustinuit ,  sed  quo  ipsi  fidem  peicepe- 
runt.  Ei  qiiia  mundo  semel  cum  Cbristo  mortui 
eraiit  iioii  ilerum  quasi  viveiitis  niiindo  decernGre 
carnaliter  dcbebant,  diccntes  adiiiviccm  vel  ad  se- 
quaccs  suos  :  Ne  tetigcritis  mortuum,  sive  replile, 
'  ne  inquinemini  ab  eo  ;  neque  giistaveritis  cariiem 
aniraalium  quae  non  ruminant,  iicque  manu  conlre- 
ctaveris  horum  quidpiam.  In  iiis  verbis  adiiibenda 
est  quaidam  pronuntialio  in  vultu  el  in  niodo  vocis. 
Per  inisionem  quippe  verba  posuit  eorum  qui  di- 
cunt,  n(!  tetigeritis  ,  neque  gustaverilis  ,  cuni  sint 
omnia  muiida  mundis  (Tit.  i),  qua;  omnia  ipso  usu , 
id  cst,  si  quis  utatur  eis  Judaico  ritu,  ut  ab  his  ab- 
stincat,  et  illis  ulatur,  credcns  se  ita  justificari , 
sunt  in  interiium,  id  esl  ducunt  in  mortem  animx, 
quia  sunt  secundum  prioceptci  etdoclrinas  hominum^ 
non  Dei.  Poslquam  enim  veritas  advenit,  jani  noii 
Deus  ea  pra;cipil,  sed  Pharisa;i;  et  quoniam  aucto- 
ritate  sua  vcl  Dei  male  inlcllecla  pra;cipiunt  lia;c. 


contrario  quasi  viveiiles  iii  raundo,  decernitis  :  ^el  ratioiiibus  docent,   idco  usus  eorum  ct  cultura 


Ae  tetiijcriiis  roi  piis  hominls  morlui,  nec  vestiinen- 
lura  aui  scabellum  iu  quu  scdit  mulier  menstruala; 
neque  gustaveritis  carnem  suiliam,  nequc  leporum, 
neque  sepiarura,  neque  raurcns;,  ncque  angtiill*, 
ncque  universoruni  piscium  qui  squamas  pinnulas- 
ve  non  ba.bcnt  neque  contrectaveritis  aliquid  horum. 
llic  loquilur  Apcslolus  cis,  qui  jaui  servare  legem 
carnaliter  ex  parle  coepcrant.  Hucusquc  enim  rao- 
nuerat  stanies,  ne  seducerentur  ;  et  nunc  aggredi- 
tur  cos,  qui  jam  aliqua  de  lege  scrvabant.  Quasi  di- 
cat  :  Vos  vidcie  nc  sc  ducamini.  Se»l  vos  alii  dicite 
cur  legcra  servalis.  Si  mortui  estis  cuiti  Christo,  ctc. 
Si,  inquil,  cum  fidein  Christi  acccpislis,  eslis  mor- 
tiii  ab  ekclis,  id  esl  sc^iaraii  ab  oinni  superstilioiie 


interimit.quia  sunt  prsecepta  ct  doctrina;  hoiniiium, 
iion  Oei.  Unde  per  Isaiam  dicitur  :  «  Populus  hic 
labiis  ine  honorat,  cor  vcro  ejus  longe  est  a  me  {Isa. 
iiix).)Krustra  auteiii  colunl  nie,docenles  doctrinas 
el  pra;ecpta  bomiiiuni  {Matlh.  xv;  .Warc.  vii).?«am  el 
supcr  illa  qua;  lex  carnalilcr  pra;cipit,  addiderunl 
Pharisxi  et  Scriba;  multa,  adeout  propter  invenlio- 
iies  siias  fiequenter  violarent  ipsa  legis  carnalia 
maiidala.  Uiidc  Dominus  arguit  eos,  dicens  :  i  Irri- 
tum  fecisiis  mandatum  Dei,  nt  tradiiiones  vestras 
siatueritis  {Maiih.  iv).  >  Et  quibus  juslum  est ,  ut 
diebus  Sabbati  sedeal  uiiusqnisqiie  iii  domosua,  et 
non  egrcdiatur,  nec  ambtilet  de  loco  in  quo  habilat, 
si  (iiiaiido  eos  jiixia  lUicram  coppcrinms  arclare  ut 


1359 


HBRVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


1S40 


non  ambulent,  nec  jaceant,  nec  sient,  sed  tanium  A  elementis  mundi,  non  debetis  ullia  laniiuani  viven- 


sedeant  si  velint  piaicepia  servare,  soleni  responde- 
reet  dieere  :  Baratliias  ct  Sinieon  et  Ellel  niagistri 
AOstri,  tradideruiit  nobis  ut  duo  inillia  pedum  ain  • 
bulemus  in  Sabbato.Etcseteras  hujusiuodi  doctrinas 
bOininuin  praBfcnint  doctrina!  Dei ,  qum  suni  quidem 
ratiouem  huhentia  sapienti(e  in  supersiitione  tl  /lumi- 
titate.  Pro  superstilione  iii  Gra;co  legitur  falsa  reli- 
gio,  et  huiniUias  bic  intelligenda  est,  qux  liumilia 
senliat  alque  lerrena.  Videntur  igitur  obscrvationes 
Juduica;  apud  iinpcrilos  et  vilera  plebeculam  iniagi- 
nem  habere  rationis  bumansque  sapicntisc  iii  falsa 
religione,  et  bumiliiale,  id  est  in  inliino  et  cariiali 
atqiie  lerrcno  seiisii.  Vi^l  sunt  quideni  raiionem  ha- 
henlia  sapienlise  in  supcrsliiione,  id  est  non  in  veri- 


les  in  mundu,  niundana  carnaUter  disceriiere,  et 
alia  ac  alia  qusrcre,  aliaque  et  alia  respuere;  igi- 
tur  ii  cuiisurrexistis  cum  Christe,  debetis  incessan- 
ter  stiperna  in  quibusjani  Cbristus  est,  quxrere, 
ut  ea  cuni  ipso  valealis  possidere.  Nam  sicui  cuin 
Cbrisio  niorlui  mundo,  mundaiia  debctis  postpone- 
re,  iia  consequcns  est  ut  cum  Clirisio  resuscitati, 
superna  debeatis  appetere.  Igitur  si  consurrexistis 
cuin  Cliristo,  qiteerite  ea  qii<c  sunt  de  sursum,  id  esl 
coelestia  bona,  ubi  jain  corpoialiler  Christus  est  m 
dextera  Dei  Patris  sedens.  Non  utique  surresimus 
siciit  Chrisius,  sed  tamen  secunduni  spem  quse  no- 
bis  iii  illo  est,  jain  iios  cum  iilo  resurrexisse  testa- 
tur  Apo^lolus  :  i  Spc  eiiim  salvi  facti  sumus  {Rom. 


tate,  sed  in  falsilate,  quse  est  superabundans,  et  in  B  vin).»Speresurrectionem  nostri  corporis  inChristi 


qus  nulla  esl  ulilitas ;  ct  in  humililaie,  id  c&t  deje- 
ctione  aiiima'.  Quod  si  ad  nonnullos  id  rcferatur, 
qni  iii  Ecclcsia  de  absiincnliievirtuli;  gloriantur,  no- 
tandiim  est  quod  Aposlolus  superslitioni  huiniliaiis 
gpecieni  jungit,  quia  duin  plus  quam  ueccsse  esl  per 
abstiitentiam  caro  aituritur,  humililas  foriu  osten- 
dilur,  scd  de  hac  ipsa  bumilitatc  graviter  interius 
Buperbitnr.  Apud  Judseos  lamen  multo  magis  in 
ostentationc  huniilitatis  regnat  supcrstilio  ,  quia 
unde  se  ccteris  huiniliores  oslendunt,  inde  super 
oiniies  superiruiin.  Et  ca  qua;  obseivant ,  suiil 
noH  ad  parcendum  corpori,  non  in  honore  utiquo  ad 
satnrilatem  carnis.  Non  parcnnt  Judxi  corporibus 
suis  in  assumplione  ciboruni,  conlemneiites  inler- 
dum  qiiae  babeiil,  et  (nisereiites  quse  non  liabent.  Et 
quia  lioc  facinnt,  iieecssitate  debilitales  inlerduin 
et  niorbos  contiabnnt.  Nec  hononint  semetipsos, 
cum  oinnia  munda  siiit  muudis  (Til.  i),  nihilque 
possil  esse  pnllutiim  quod  cuni  graiiaruni  actionc 
percipilur  (/  Tim.  iv),  ei  idcirco  a  Doinino  sit  crca- 
lum,  ut  saturitate  et  adimpletionc  carnis  huinanos 
ortus  vegelet  aique  susteiiiet.  Elemeiita  quoquc 
mundi,  a  quibus  lidcles  esse  niortuos  dicii,  possu- 
mus  el  lcgem  Moysi  aiqiic  omne  Velus  Iiistrumen- 
tum  accipere,  quibus  quasi  elementis  et  religionis 
exordiis  Deuin  discimus  ;  quomodo  cicmenta  ap- 
peilaiitur  litlera; ,  pcr  quas  syllabas  ac  veiba  con- 
jungimiis,  et  ad  lexcndam  orationeni  longa  medita- 
tior.e  procediiHus.  Ars  quoquc  musica  habel  ele- 
menta  siia,  et  geometrica  sb  elemeniis  iiicipit  linea- 
rum.  Sic  elcinenlis  Veloris  Tesiainenii ,  ul  ad  evan  • 
gelicaiii  |denitudiiicin  veniai,  sancti  viii  erudiiurin- 
fiiiilia  (/  Cor.  iii).  Uiide  et  illi  Psalnii  qui  lilteris 
pra!nOtanlur,  per  elliicam  nos  ducnnt  ad  theo- 
logiam  ;  et  ab  eleinentis  occidcntis  litterae  qu» 
deslruitur,  transirc  faciuni  ad  spiritum  viviflcau- 
tein. 

CAPUT  III. 

«  Igitiir  si  consurrcxistis  cuni  Christo,  qua;  sur- 
•  sum  sunt  qua;rilc,  ubi  Christus  est  in  destera 
<  Dei  sedens  :  Quie  sursnm  sunt  sapile ,  non  qiia; 
«  super  lcrram.  t 

Qiiando  (jnidem  si  niortui  cstis  cum  Christu  ab 


corporis  resurrectione  tenenius,  ct  resurrcciionem 
spiritus  ]am  in  re  habemus,  at  amodu  in  novitate 
vit£  ambulemus.  Exstinctis  enim  vitiis  nostris  per 
mysterium  ac  virtutem  Dominicx  mortis,  a  roorte 
anim%  rcsurreximus  per  gratiara  Dnminica;  rcsur- 
rectionis.  Vcl  ideo  recte  nunc  dicitiir  :  Si  consur- 
rexistis  cum  Christo,  quxrile  bonis  operilius  et  de- 
votis  precibus  ea  quae  sunt  supor  coelum,  ut  me- 
reaniiiii  ea  invenire,  quia  omnis  qui  qua;rit,  invenit 
(Malth.  vii);  et  debelis  ea  qua;rerc,  qnia  Christns 
quem  invenire  desiileraiis,  est  jam  ibi  in  dextera 
Dei  (Malth.  xxv).  Recle  in  dextera  quia  oves  poneu- 
d.a:  suiit  ad  dexterain,  ct  congruuni  est  ut  immacu- 
latus  Agnus  lucum  immaculati  gregis  priinus  obli- 
neat.  Per  detterara  eiiiiii,  signilicatur  yierna  beaii- 
tndo.  Et  ibi  jara  sedet  Christus,  id  est  qiiiescii  post 
laboreni  passionis.  Sederc  vcl  regnantis  est,  vel  ]u- 
dicanlis,  et  Christus  in  dextera  patei  iii  throni  se- 
det,  quia  cum  eo  regnal  in  seternnm.  Ob  hoc,  in- 
quam,  sedere  dicitur,  quia  iiuiic  omnia  jiidicat,  et 
ad  extremum  judex  videbitur.  Qusrite  crgo  perpe- 
lua  bona,  iii  quibus  ipse  jain  ita  secundum  humani- 
tateni  sedet,  et  sapile  ea  quw  sunl  sursum,  id  esl  pa- 
lato  cordis  dulccm  saporem  supernorum  honoruin 
tangite,  non  qute  sunt  super  terram ,  id  est  lerreno- 
ruin  ct  temporalium.  Si  enim  terrena  vobis  dulcia 
non  fueriiil,  lunc  coclcstiHm  dulcedinera  gustare 
poicritis.  Si  lerrenas  coiiciipiscentias  nnn  babucri- 
p,  tis,  tunc  coeieslibns  gaiidiis  inhiare  vulebitis,  vcl 
sapitc  superna,  non  tcrrciia,  id  est  babele  sapien- 
tiam  et  prudentiam  de  cielestibus  et  a:tcnils,  non  de 
teinporalibus  ci  caducis. 

<  Mcrtui  enim  estis,  el  viia  veslra  abscondita  esl 
(  cum  Christo  in  Deo.  Cuin  autem  Chrislus  appa- 
<  riierit  vita  vestra,  lunc  ct  vus  apparebitis  cuni 
(  ipso  in  gloria.  > 

Supcrna,  non  lerrena  sapere  debelis,  quia  meiitc 
mortui  estis  liuic  mundo.  Morimur  ciiiin  seciindiim 
spiriliim,  et  resurg:inu<  seciindiim  spiritum,  ut  po- 
stca  inoilui  seciindiitn  canicin  resurgainus  scciin- 
dum  cariiem.  Quoinodo  cnim  pr;eccdit  mors  secun- 
duin  spiritiini  rcsurrcctiuncm,  qux  est  secundum 
spiriuiin;   sic  i>r*ccssura  est  mors  secundain  car»- 


1341 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULT,— IN  WIST.  AD  COLOSS. 


1342 


neni,  reBurreclionem  qiia>  futura  esl  secundum  car-  A  q»oil  Paulus  ail :  Mortui  esth  ei  lita  vatra  abscon- 


neiii.  Nam  iioii  faceru  quud  faciebamus,  iiec  credere 
quotl  credebamus,  itiors  et  resurrectio  qtiixidam  in 
Dobis  est.  Si  qui  idolis  servicbal  unum  Deuin  co- 
gnovii,  morluiis  est  in  idololutria,  resurrexit  in  (Ide. 
Si  qui  ebriosus  eral,  sobrius  est,  iiiorlua  esl  ebrle- 
lasj  resurreirit  sobrielas.  Omnia  ergo  faela  mala 
qua:  desiiiimus  facere,  qiiasi  inors  in  iiobis  est,  quia 
uoii  esse  quod  eramus,  mors  qusedam  esl.  Monui, 
inquit,  «lis,  sed  mortui  specie,  vivi  radice,  sicul 
arb<ircs  in  liicnie ,  quoiiiam  iiila  vestra  uhscondita 
est  cum  Clirisio  iu  Deo  Palre,  nec  apparet  uunc  lio- 
miiiibiis.  Mortui  enim  estis,  qiioiiiodo  videntur  ar-> 
bores  pcr  biemein  qiiasi  arid:e,  quasi  inorlui)!>.  Sed 
ne  arescalis,  intus  est  radii,  intusest  vila,  intus  nnl 
citaritas,  quia  vila  abscondita  csl  cum  Chrisio  in  g 
J)eo.  Eritaiitem  postea  tempus  vesirum,  eril  «stiis 
veslra,  quaiido  circimivesiiumini  digniiale  folio- 
rum,  et  replcbitnini  ubertate  frucluum.  Cu,m  atilem 
Chrisius  appanterit  veniens  ad  judicium,  qui  est  tila 
veitra,  tunc  et  vos,  non  adversarii  vcstri,  apparebi- 
tis  in  ijloriu  cum  ipso.  Modo  lempus  est  hieinis, 
<eslas  autciu  vestra  eril  advcntus  Cliristi,  lliems  ve- 
stra  est  Cliristi  occuliatio,  xstas  vesira  Cbristi  rcve- 
latio.  Considerandum  est,  quia  sancli  viri  ;tb  im- 
portanitale  desideriorum  tcmporalium,  a  tumultii 
inutilium  curariini,  a  clamore  perstrepentium  per- 
iHrbatinnum  semelipsos  sacri  verbi  gladio  morliri- 
care  noii  desinunl,  atque  intus  aiite  Dei  fucieni  in 
sinu  mentis  abscoiidunt.   Unde!  lectc  per  Psalmi- 


diia  esi  cum  Cliristo  in  Beo ,  hoc  est  quod  Joaniies 
asserit,  quia  «  iiunc  (llii  Dci  siimiis,  et  noiidiim  ap- 
paruit  quid  crimus,  »  et  quod  Paulus  addidil :  ciim 
Chrislus  upparuerit  titti  vestra,  lunc  ei  vos  appate- 
bilis  cum  ipso  in  gloria;  l;«c  Joaiinc^  subjccit : 
«  Scimus  quia  cum  apparucrit,  simile»  ei  eriimis, 
quoitiam  videbimus  eiim  sicuti  est.  i  liocigitur  eiit 
apparerc  cum  Christo  in  gloria,  in  maiiifestatioiia 
ejus  videre  spocicm  diviniiatis  ejus  sicuti  est,  ct  ex 
visione  cjus  accipere  similitiidineiD  ejiis,  ut  qualis 
est  ipse  lales  et  ipsi  p.o  modo  suo  (iaiit  qui  vide- 
rinl  eum.  Uaec  perfectis  dicta  sunl,  deinde  csteiig 
qui  necdiim  (antani  pei  fcclioaeni  assecuii  sunt, 
dicitur : 

«  Mortificalrt  ergo  membra  vestra  quse  siint  su- 

per  lerram,  fornicationem,  immunditiam,  libidi- 

nem,  concupiscentiam  malam  et  avariliam,  qu«e 

est  simubcrortim  servitus  propter  qnod  venii  ira 

Dei  super  filios  incredulilalis.  tn  quibus  ct  vos 

ambuluslis  aliquando,  cum  viveretis  iit  illis  Nunc 

autom  dopoititc  et  vos  oninin,  iram,   iiidigiiatio- 

nein,  malili«m,  blasplicmiam,  lurpein  sermonem 

de  ore  veslro.  Nolite  menliri  invicem.  » 

Propter   uiiilalcm    corporis,   quia  et  majores  et 

minores  fideles  nienibra  suiit  Eccleiise,  cum  sermo 

Apostoli  dirigerelur  lateiiler,  quasi  iton  esseul  ulti, 

sed  iidem  ipsi,  coepit  minores  alloqui  el  es  his  qua: 

praimiserat,  causam   exhortatioiiis  eorum   assum- 

psit.  Qiiia,  inquit,  ea  qmesursum  sunt  sapcre  debe- 


stam  dicilur  :  <  AbscondfS  eos  iii  abscondito  fncici  ^  tis,  non  quae  super  tciram,  quuniam  in  inajoribiia 

t(i«  a  coittiirlialione  homiuuQi  {Psal.  xxxj.  >  Quod 

qiiamvis  pcrfecle  postinodum  fiat,  ei  nunc  ex  inagna 

parle  agilur ;  cuin  a  tcmporalium  dcsiderioriiiu  lu- 

multibus  deleclatiuiies  in  interiora  rapinntur,   ut 

mens  eoruni  diim  in  amure  Dei  tota  lenditur,  iiulla 

inutili  perliirbalione  laccretur.  Hiiic  est  qnod  iiunc 

aposlolus    per  coiilemplationem  ab  cxteriore  viia 

morluos  ei  quasi  iii  sepulcro  nbscundilos  discipulos 

vidcrat,  quibus  dicebat    Moriui  estis,  el  vila  vestra 

abscondiln  est  cum  Ckrisio  in  Deo.  Mortui  videlicet 

carnalibus  desideriis  et  temporalium  rerum  cupidi- 

tatibus ;  et  vila  veslra  abscondita  est  cum  Christo 

in  Deo,  quia  inius  apud  Deum  cum  Chrislo  vivil 


EcclcsiyB  menibris  mortni  jam  eslis  huic  mundo  et 
viliis,  ergo  qiioil  in  illis  factum  est,  in  vobis  faoile ; 
mortilicate,  scilicct  in  vnbis  ipsis  niembra  qua  sunt 
super  terram,  id  esl  exstinguito  vilia  vestra  qiix  ad 
curpus  peccati  perlinent,  et  in  terrena  conversaiione 
vigent,  vel  super  tcrrain  vcstri  corporis  male  domi- 
nantur.  Corpus  peccati  esl  cunformitas  veteris  bomi- 
iiis,  el  hujus  corporis  membra  simt  omnia  vitia  et 
mala  opcra.  ila;c  ilaqiie  nicnibra  vestra  qux>  non  ad 
naturam  hominis,  scd  ad  corpus  pcccali  pertinent, 
mortilicate,  scilicct  non  memhra  naiurie  vestne  quae 
Deus  creavil,  sed  nicmbra  corporis  peccali,  qiiae  vo9 
fecistis,  exstmguiie,  ne  antpiiiis  in   vobis  viv.tnt.  Et 


.illectus    liesideriorum    vestroruin  ,    ut    esstinctus  rv  <?xpo"am  vobis  illa  membra,  videhcel /urBira/ioniim 


niuiKlo  laleal,  el  a  cunclis  exleiiorum  rerum  per- 
liirhaiioiiibus  intra  sinum  intinii  auioris  abscon- 
dat.  Vere  ciim  Christo  abscondita  est,  quia  cum 
Clirislo  maiiiresiabitur,  cum  cnim  Chrislus  appa- 
rueril  esse  vita  vestra,  id  cst  cuin  omnes  in  judicio 
vidcrint  Cbrislum  esse  vitam  et  salvationem  ve- 
slram,  tunc  ot  vos  apparebilis  cum  ipso  in  gloria,  id 
est  cuin  ma»ito  honore  atque  splendore  apparebitis 
omnibus  ad  dexteram  cjus,  participes  gloriae  ejus. 
Notandum  qiiia  cl  Joaiiites  banc  seiiteiitiain  aliis 
verbis  explicat,  dicens  :  <  Charissimi  ,  nniic  lilii 
Dei  suinus,  et  nonduni  apparuit  quid  erinius.  Scimiis 
aulein  quia  ciim  apparuerit,  siniiles  ei  erinius,  quo- 
niain  videbimus  cum  sicnli  est  (J  Joan,  m).  >  Nam 


uioriilicare,  id  est  coucubitum  cum  mciciricibus 
qus  proslant  in  fornicibus,  unde  foriiicaiio  noinen 
accipit;  et  immundiliam ,  qua;  cl  moiiities  appellalur, 
atquc  ah  iino  sexu  perpctraiur  ;  et  libidinem,  qu:» 
lit  cum  feminis  quu;  non  sunt  puLliue  ul  meretri- 
ces;  el  coucupiseentiam  malam,  qua  male  coiicupi- 
scilur  vel  muller,  vel  auruin,  vel  aliud  aliquid,  quod 
non  licel  haberi.  Coucupiscentia  vocalur  boc  loco 
niala,  ad  diQerentlam  \)oax  concupi&ccntiae,  de  qua 
dicitur  :  <  Concupiscit  et  dcOcil  aniina  mea  iii  alria 
Domiiii  {l'sul.  i.xxiii),  >  et :  <  Concupiscenlia  sa- 
piontia;  dcducct  ad  regnum  pei pclouui  (Sap.  vi).  • 
Non  soliim  ergo  opei'a  prxdicloruin  vitioruni  debe- 
tis  jnortLlicare,  sed  et  concupisceiiiiani  taiiumi  ul 


4543 


IlERVEl  BUnr.lDOLENSlS  MONACIII 


iiec  in  corJe  concupiscalis  aliquid  illicitum,  scd  cor  A  daciurn   ei  pro  veritate  loquens  , 


1344 

sed  puram   ve- 


iib  oinni  desiderio  nialo  sci  vetis  mundum,  el  ava- 
ritiam,  id  est  insalijbiloin  ainorem  habendi  morti- 
ficare.  Qu<e  avaritia  omni  Cliristlano  est  detcstanda 
(Calal.  V ;  Ephes.  v),  quia  est  simulacrorum  servitus. 
Sicut  eiiiin  qui  idolis  s<^rvit,  cultuin  debitum  Creato- 
ri  imaginat*  crcaturre  tribuit;  sic  et  avarus  cum 
Deum  soium  colere  debcret,  colilpoiius  nuinmos,  iii 
quibus  prxligurata:  sunl  Imagincs  imperatnrum ; 
Iioc  enim  unusquisque  Deum  liabct ,  quod  prs: 
oinnibus  diligit,  ir,  quo  prx  omnibus  spem  atquo 
riduciam  liabet.  Et  quoiiiam  avarus  boc  agit  specia- 
liler  dc  iiunimis,  id  est  plus  diligit  nummos  quam 
aliud ,  el  plus  cogliat  de  nummis  quam  de  alia 
re,  alque  f>Ius  sperat  ct  confldit  in  nummis  quam 


ritatem ,  quam  cor  yestrum  iioTerit,  ore  pio- 
ferte. 

«  Exspoliantes  vos  veterem  hoininem  cmn  acli- 
«  bus  suis,  el  induentes  novum,  eum  qui  renova» 
«  tur  in  agnitione  Dci  seciinikim  imaniiiem  e/us 
I  qui  creavit  euni.  Ubi  non  est  gentilis  et  Ju- 
«  da;us ,  circumcisio  et  prxputium,  barbarus  €t 
«  Scytha,  scrvus  et  liber,  sed  oinuia  ct  in  omni- 
f  bus  Cbristus.  i 

Prsedicta  vitia  deponite,  exspotiantes  vos  in  eo- 
rum  deposilione  veierem  hominem  cum  actibus  suis, 
id  est  veterera  vitam  qua;  in  peccato  est,  in  quo 
tecundum  Adam  vivitur;  et  induenles  novum  ho- 
minem,  id  est  novani  vitam  qua;  ir.  justilia  ducitur. 


iii  alia    le,  iiicirco  numini  ejus  dii  sunt.   Jure  ergo  B  jn   qua    secundum   Christum    viviiur.    Exspoliatc 


vocatur  idoUilatra,  qui  Deum  non  colit,  sed  idola, 
id  est  iniagiiies  moriiiorum  rcgum  nummis  im- 
prcssas.  Ilaec  prsedicta  vitia,  id  esl  fornicationcm 
(ibid.),  etc.  nioitificare  debelis,  ne  propter  boc  si 
In  vobis  rcperta  fuerint,  pereaiis;  propler  'lux 
jam  olim  venil  ira  Dei,  id  est  animadversio  diviii.-B 
ultionis  snper  filios  increMilitalis,  id  cst  supcr  ho- 
mines  quos  iiicrediilitas  in  errorem  genuerat,  qiiia 
non  credenlcs  in  Dcum,  vertenint  se  ad  ha!c  vitia 
exerccnda  ;  et  proplerea  pcrienint  aquis  diluvii  et 
igne  Sodomorum  {Gen.  vii,  six),  vel  teinpore 
Moysi  (.Vuni.  II,  XII,  \iv,  ivi,  xji,  xiv)  in  deserlo 
variis  cxtcrniiiialionilius.  Cuvete  ergo,  Re  et  vos 
Bimiliter  aut  gravius  propter  eadcm  vilia  pcrea- 
lis,  quia  nunc  quoqMe  proptcr  ha;c  vcnit  quoti- 
die  ira,  id  est  ullio  Doi  super  lilios  iiicredulila- 
tis,  id  cst  super  eos  qui  cum  sint  Ecclesi;e  Glii 
per  siisceptionem  sacrainenloruin,  non  tamen  fir- 
iiiiler  credunt  setcrnam  iniquorum  damnationem, 
et  idcirco  audcnt  agcrc  talia.  In  quibus  viliis  »t 
vos  amhulastis,  id  est  opera  operibus  velut  pas- 
sus  passlbus  addldistls,  aliquandu,  id  esl  olim 
ciiDi  viveretis  i»  i7/is  vitiis,  id  cst  cum  vilam  ves- 
tram  in  lalibus  duceretis.  Sed  nunc  postquara  per 
liaptismum  talibus  niorlui  estis,  dtponite  et  vo$ 
sicut  et  m.ajorcs  dcposuerunt,  oniiiia  viiia.  De- 
ponitc  ea,  id  cst  deorsum  poniie  ut  non  super 
vos  sint,   sed  subtcr  vos,  ut  noii  premant  vos,  sed 


crgo  vos  liunc  vetereni  hominem,  id  est  injustitiam; 
el  induite  novum  homincm,  id  est  juslitiam ;  eum 
gcilicct,  qui  renovatur  in  ngnilione  Dei  secundum 
imagiitem  ejus  qui  creavit  eum.  Tolus  enim  lionio, 
id  esl  et  iiiteriore  et  exleriore  sui  parie  invctera- 
tus  propter  peccatum  et  poense  mortalitatis  addi- 
ctus  est;  sed  nunc  renovatur  secundum  interio- 
rem  sui  partem,  ubi  reformatur  secundum  sui 
conditoris  iinaginem;  in  resurrcclione  vero  reno- 
vatur  et  secundum  exteriorein,  sui  partcra.  Sicut 
enim  post  lapsum  peccati  homo  in  agnitione  Dci 
rcnovatur  secundum  imaginem  ejus  qui  creavit 
cum,  lla  in  ipsa  agnitione  creatus  est,  antcquam 
delicto  veierasceret,  unde  rursus  in  agnitione  ca- 
dem  renovatur.  Nam  inter  nolionem  et  sgnilioneni 
aliquid  interesse  dicitur,  eo  quod  notio  sit  carum 
rerum  qua»  ante  nescinius,  ct  ipsas  scire  poslea 
Cffipiniu;;  agnilio  autem  caruin,  quas  anle  seieii- 
les,  deinceps  scire  desinimus,  earumque  posievi 
recordamur.  Homo  igilur  in  agnitione  Dei  crea- 
tus  cst,  quia  in  principio  creationis  suse,  Creato- 
rem  suum  ei  ratione  cognovit;  scd  postca  per  pec- 
catuni  cxcatus,  agnitionem  Creatoris  amisit.  Nunc 
vero  perilluminationemEvangelii  et  per  iufusionem 
gratise  Spiritus  sancti  eumdem  Crcalorem  suum  re- 
cognoscit,  el  mnx  inlerius  renovatur,  qui  vetusta- 
tem  contraxerat,  dum  Crealorem  ignoraret.  Fit 
ergo  renovatio  reformatioque  mentis  secundum  ima- 


premantur   a    vobis.    Dcponite    scilicct    iram,  id  q  ginera  Dei.  Ideo  autem  dicilur,  secundumimagincm 


eut  perturbaii  aiiiini  commotionera  adversus  ali- 
quem  ct  indignationem,  id  est  vehementem  aniini 
coinmolioiiem  cum  quodain  arrogantiaj  vitio  in 
Ucsioiiem  et  in  aliciijus  <lespectum  accensi ;  et 
inaliliam,  qua  mens  intrinsecus  mordetur,  et  quse- 
rit  foris  Isedere  fratrcm ;  et  blasphcmiam,  id  est 
prolalioncm  mendacii  coiitra  Deum  conlra  san- 
ctos  ejus,  et  de  sanctis  ejus.  Blasphcmia  cnira 
est,  pcr  quam  de  Doo  ipso  diciintur  falsa,  vel  do 
sanctis  ejus.  Nec  soluin  blaspliemiam  caveatis, 
sed  et  quemlibet  turpem  sermonem  non  emiserilis 
tle  01«  vcsiro,  ne  per  iiunc,  et  os  vcstrum  ct  au- 
res  audicntium  el  mentes  eorum  maculctis,  et 
nolile  meniiri  invicem,  ut  altcr  aiterum  fallai,  ini^n- 


Dei,  ut  iuca  re  intelligatur  (leri,  ubi  cst  imago  Dei, 
id  est  in  meiilc,  sicut  dicinius  secundum  corpus 
mortuum  esse,  non  secundum  spirilum,  eum  qiii 
de  corpore  fidclis  et  justus  abscedit.  Quid  eniiii 
dicimus  secundum  corpns  mortuum,  nisi  corporc 
vel  in  corpore,  non  anima  vel  in  anima  mortuum  7 
Aul  si  dicamus,  sccundum  corpus  cst  pulcheraut 
secundum  corpus  forlis,  non  sccundum  animum, 
quid  cst  aliud  quam  corporc,  non  aninio,  pul- 
chcr  aut  fortis.  Et  innunierabililer  ita  loquimur. 
Non  itaquc  sic  intelligamus  secundum  imaginem 
ejus  qui  creavit  eum,  quasi  alia  sit  iraago  secun- 
dum  quani  renovatur,  non  ipsa  qux  rcnovatur. 
Ipsa  cnim    iinngo  Dei   rcnovatur  in   hominc,   tjajt 


ISiS 


COMMENT.  IN  EnSTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  COLOSS. 


1346 


fueral  iiivolerata   tJelicto.   Novum,  ut  dixi.  I)omi-  A  quae  mens  vestra  concepit  erga   rcvelationem   mi- 


nem  induite,  id  est  conversalionem,  ubi,  id  est 
in  quo  lioniine  novo  non  geniilis  esl  neque  Judaut, 
id  est  niliil  operatur,  nibii  prodest  ve!  obesi  quod 
iUe  qui  hunc  boniineni  induit,  socundum  carnis 
originem  gentilis  sit  aut  Judoeus;  nec  est  ii)i  fir- 
tumcisio  et  prwputium,  id  est  nihil  ihi  niililatis 
opcratur  circumcisio,  de  qua  Judxi  praecipue  glo- 
riabaniur,  nec  aliquid  noccl  ibi  pra-puiium.  Neque 
barbarus  est  ibi,  id  ost  non  nocet  cuiquam  sua 
barbaries,  quia  fit  civis  sanclorum  et  domcsticus 
Dei  (Ephes.  ii).  Vel  liaibarus,  id  est  aliquis  tam 
longe  remoius  ct  tanl;c  feritatis,  ut  vix  possct  aRo- 
manis  vinci,  non  impeditur  sua  b^rbarie  in  hoc 
novo  boraine  ne  admitlatur,  et  Scytlia  noii  est  ibi, 


serise  proximorum,  ct  similiter  foris  in  opcribus 
induitc  bcnignitalem ,  id  cst  bonum  ignem  pise 
dulcedinis,  qui  fervet  in  corde  vcstro.  Bcnigni- 
tas  enim  esl  quaedam  serenilas  inimi  qua  uliquis 
hilarite.r  loquitur  et  sua  iribuit  pro  Deo  ac  con- 
versatiir  cum  proximo  ;  humiliiatem  quoque  induite, 
ut  humilitas  mentis  appareat  iii  omnibus  verbis 
et  opcribus  ve»tris,  in  vcslibus,  in  incessu  atqut 
omni  inotu  corporis.  Ideoque  ct  niodestiam  quasi 
vestem  vobis  circumdate,  ut  in  omiiihus  diciis  ct 
actibus  vestris  moduni  tenratis.  Modestia  eniin 
quasi  modi  stalio  dicitur,  quia  per  iiaiic  virlutem 
modus  competens  servatur  iii  omnibus,  modilicans 
wniversas   aclioiies,  et  ut   modum  non  cxcedalis. 


id  est  populus  qui  est  in  sinistro  margine  mundi  "  induite  patientiam,  qua  undique  munili,  tranquillo 

animo  toleretis  omnia  raala  quae  vobis  ingeren- 
tur  a  proximis.  Impossibilc  esl  enim,  ut  qui  cum 
aliis  hominibus  conversatur,  non  frequenter  ab 
illis  qusedam  suslineat,  qux  in  multis  ad  exccssiim 
compellant,  si  virtule  patienliae  quasi  vestiinento 
circumdatus  non  fuerit.  Si  vero  undique  adversus 
omnia  quse  acciderunt  sihi,  patientiam  tenuerit. 
semper  modestiam  servare  poterit,  Et  ideo  paticn- 
tiam  induite,  supportantes  vos  invicem,  ut  alteral- 
terutrum  susiineat  in  liis  quse  suiii  gravia  et  as- 
pera.  Suppoilate  inviccm,  id  est  poitate  invicem, 
alii  alios,  ut  illos  qui  portaverunl  se,  judicenl 
superiores ,  et  se  inferiores  illis  quibus  sunt  su- 
pcriores.  Non  euim  palienter  alium  porlal,  qiii  se 
superiorem  illo  repulat.  Et  estole  donantes  vobis- 
meiipsis,  id  est  condoiiantes  atque  dimittentcs  alii 
aliis,  si  forte  quis  tidversus  aliquem  habet  qnere- 
lam  de  tontunielia  vel  injiiria  sibi  ab  eo  illata. 
Doiiate  inviccni,  qiiidquid  kcsionis  vel  offcnsio- 
nis  perlulisiis,  iinde  merilo  conqiieri  poteratis. 
Et  lioc  facite  uon  ficte,  nec  ex  pane,  seil  sicut 
Dominus  donnvii  vobis,  iia  et  vos  facite.  Id  est 
sicul  Dominiis  in  baptisino  quidquid  injuriarum 
ci  feccratis  comlonavit  vo!.is  siiie  ullo  respeclu 
aliciijus  vindict;e  ulteriiis  sumend;e,  ita  et  vos 
bono  animo  condonate  vobis  scmper  ad  invicem 
omnia  siiic  respeclu  alicujus  ultionis.  Dcbetis 
ciiim  conservis  non  ncgare,  quod  a  bono   Domino 


ferocior  aliis  barbaris,  et  tam  pugnax,  ut  vix  un- 
quam  a  Romanis  supeiari  posset,  non  juvatur 
sua  feritate  in  n«vo  homine,  sed  potius  oportet 
omnem  fcritatcm  deponere,  ut  discat  a  Cbristo 
niilis  esse  et  bumilis  corde  (Malth.  xi).  Et  ncque 
$ervus  est  ibi  abjectior,  neque  liber  acceplior,  quia 
neque  servitus  ncque  libenas  corporalis  nocet  vei 
adjnvat  ibi  quidquam.  Ilaqiie  nec  natio,  nec  ritus 
carnalis,  nec  conditio,  nec  sexns  ullam  dilTeren- 
tiam  facit,  aut  valct  sive  operatur  ibi  aliquid; 
sed  omnia  in  homine  hoc  novo  Chrislus,  id  cst 
nihil  in  eo  est  nisi  Cliristiana  pielas  et  Chris- 
tiana  religio.  Christus  est  ibi  sanclilas  ct  justitia 
ei  charitas  ct  omnia  bona,  et  in  omnibus  Cliri- 
stus  est  qui  boc  liomine  novo  sunt  induti;  quia 
quidquid  boni  habent,  a  Cliristo  habent;  et  quid- 
quid  boni  faciunt,  per  Chrislum  faciunl. 
<  Induite  vos  ergo  sicut  electi  Dci ,  saucti  et 
dilecti,  viscera  misericorJiae,  benignilatem,  hu- 
niililaiem,  modestiam,  patientiain ,  supporlan- 
tes  invicem  et  donantes  vobismetipsis,  si  quis 
adversus  aliquem  habct  querelam;  sicut  et  Dot 
<  niinus  donavit  vobis,  ita  ct  vos.  i 

lllalio  est  qiiasi  a  toto.  Quandoquidem  induere 
debelis  novum  hominem,  crgo  induerc  debetis  bic 
virlutum  ornamenla,  qux  suiit  qiiasi  meinbra  vel 
partes  ejusdera  novi  boininis,  id  est  nova;  coii- 
versatiouis,  sicut  electi  Dci,   id  cst  Dei   s.ipieiitia 


prKcogniti,  ct  a  massa  perdendorum  separali,  ai-  d  «audetis  vos   porrcpissc.    Alioquin    juxta  parabo- 


que  ad  vitam'  xteriiara  prxordinali,  et  sancti  id 
est  baptismi  sanclincatioiiK  a  peccntis  muiidali,  ct 
sic  jam  a  Deo  dilecii,  postquam  purgati  estis  apec- 
catis  qu«  Deus  odit.  Et  pioptcrea  ut  amplius  di- 
ligi  ab  eo  mereamini,  induite  vos  viitutes  quas 
ipse  diiigit.  Induite  vos  viscera  misericordia;,  id 
est  internum  aOectum  miseiicoidife  circumdate 
vobis  in  opcre,  ut  internus  affoctiis  pia;  conversa- 
tionis,  quam  erga  proximos  in  corde  iiabueritis, 
uiidique  appareat  in  opciibus  vestris,  (indique  vos 
adornet.  Veslis  quippe  qua  induimur  ab  omiii 
parte  nos  tegit.  llaqiie  et  vos  ab  onini  parte  cir- 
cumtegi  debetis  visceiibus  inisericordi*,  ui  iii  cun- 
ctis  actibus  vestris  fulgcant  visccra  niiscricoidix. 


lam  evangelicam,  repetct  a  vobis  omne  drbitiim 
quod  dimiseral,  si  non  remiscritis  unusquisque  fia- 
li  i  suo  de  cordibus  vestris  (Matth.  xviii). 

«  Super  omnia  autem  h;Ec  charitatem  habctc, 
«  qiiod  esl    vinculum  perlectionis.   F,t  pax  Chri- 

<  sti  cxsultet  iu  cordibus  vesiiis,  iu  qua  et  vo- 
«  cati  eslis  iii  uiiuin  corpus,  cl  grali  cslote.  Ver- 
I   bum    Chrisli    habitel  in  vobis    abundantcr.    iii 

•  omni  sapicntia  doccntcs  et   commoncDics  vosf 

<  metipsos  in  psaimis  et   hymnis  et  canticis  spiri- 

•  talibiis,  in  gralia  canlaiiles  in  cordibtis  veslris 
I  Doinino.  Omnc  quodcunque  facitis  ia  verbo  aut 
«  in  opcre,  omiiia  in  noniine   Doniini   noslri   Jesu 


1S47 


HEUVEl  BUBGIDOLENSIS  MONACHl 


iZiS 


I  Christi  facilo,  gralias  ageiites  Dco  et  Patri  per  A  ''s,  el  commonentes  vosmeiipsos  in  liis  qus  jam  sci- 


<  ipsuin.  I 

Pradicla  viriitliim  ornarnenia  inttuite,  sed  snper 
omnia  hccc  chnritatem,  qoasi  nobilius  ornamcii- 
tuni,  haliete,  quaE  •coniincat  et  snperornet  orania 
t-eliqnaruiii  vi'utum  insignia.  SuperexcclJit  cnim 
ct  supiTfiilgcl  oiniiilms  aliis  vinutibns  alqiie  nia- 
gis  placct  iminorlalis  sponsi  conspectibus,  ijuod, 
itl  est  qiiae  rcs,  Videliccl  charilas  (/  Cot.  \w), 
esl  vinculum  perfcciioms;  quia  pcr  hanc  liga- 
tur  omnis  virlulnni  pcrfcctio,  ne  dissoliita  defliiat  et 
dil.ibatur  ac  dispereat.  Perfeclionis  vinculum  est 
charitas,  quia  ouine  honum  quod  agimus,  per  Iianc, 
ne  peieat  ligalur.  A  tcntatorc  namque  cilius  et 
quodlibet  opus  evcllitur,  si  soluluni  a  vinculo  cha- 


lis,  ut  ea  Grmiter  retineaiis  el  opere  compleaiis  : 
Ooccte,  inquam,  et  commoveie  vosraeiipsos,  ui  et 
inslniamini,  et  ad  bene  agendiim  eicileniini.  Jn 
psalmis,  qui  ad  bonain  operalionem  commoneiil ;  et 
hijmnis,  qoi  de  landibus  Dei  canuntur;  et  canlicis, 
non  camalibus,  seil  s.piritalibHS,  qu;e  ile  aeierno  gau- 
dio  resoiiant,  tt  ideo  spiritalia  sunt.  Nam  et  carna- 
lia  cantica  frequenier  a  carnalibus  hominibos  ca- 
nuntur,  el  ad  carnis  voluptales  perlinent.  Sed  his 
contraria  sunl  spirilalia  cantlca,  <iux  in  solo  condi- 
tore  nos  delcclari  admoncnt  et  gaudere.  In  talihus 
vosipsos  docele  et  commonctc,  vos  dico,  in  gratia, 
id  cst  in  graliarum  aclione  cantanles  in  ccrdibus  te- 
siris  Domino.  Neque  eniin  omnis  qui  labiis  perso- 


rltatis  invcnitnr.  Si  veio  meiis  charitaleducitur  et  B  nat,  Domino  canlat;  sed  qui  devoto  corde  cum  lau- 


proximi  dilectionc  consiriiigitur,  cuni  tentaiioniim 
motus  quilibet  ci  injusta  suggesserint,  obicom  sc 
illis  ips.i  (lilcciio  opponit,  el  nasceuiia  in  cortle  vitia 
repriinit.  Chanlas  bona  noslra  •vinciat  in  perfe- 
ctionp,  et  pux  Chri&ti,  k\  est  quain  Christns  habet  ct 
dat  {Joan.  xiv,  xvi,  xx),  exsultet  in  cordibus  vestris. 
Pax  Cliristi  est,  qiia  reconciliati  sumus  Ueo  et  san- 
ciis  angelis  ejus,  ct  qiia  diligimus  Dcum,  alque  pec- 
caluni  exsCLTamur,  ei  qiia  iios  turbare  cavemus,  ct 
qna  nobis  invicem  crediinus  quod  nos  invicem  dili- 
gamiis ;  ct  qua  iiivicein  corda  jungimus  ul  concordes 
siniusal(|uc  cor  uiium  in  bona  volunlnte  habeaniiis; 
et  qua  spiritui  nostro  carnem  subjunganius,  et  lincc 
pax  non  sit  lorpens  in  cordibus  vcstris,  sed  exsu'tet 
ibi  pr.-e  gaudio  atque  iripudiet,  ut  sitis  scilicet  sem- 
pcr  mcmores  hujus  pacis,  et  cain  asseculos  esse  vos 
gaudeatis,  in  qua  pace  cliam  vocaii  estis  cvangelica 
priedicatione  tii  utiuiii  rorptis,  id  est  in  lioc  nt  silis 
ununi  corpiis  Ecclcsis,  servantes  pacem  oniiics  in- 
viccin,  sicut  divcrsa  nostri  corporis  niembra  paccin 
ci  concord.am  inviccni  ser\aiit,  cl  in  hac  pacis  cx- 
siiltatiuiie  nnii  sitis  ingvaii  Ucn,  qni  vobis  eam  de- 
dit,  sed  esiote  ci  ijyati,  ut  pro  lantis  bencficiis  sem- 
per  ci  gratias  cordc,  verbis  et  operibus  agaiis;  et  ut 
hanc  pacem  iiitelligcrc  valeatis  alqne  scrvare  cam, 
ci  grati  in  ea  senqier  Dco  exislcre,  verbum  Chrisii, 
id  cst  doclrina  ChristianiC  rclii^ionis,  hnbitefin  vobis, 
id  est  niaiieat  in  corde  ct  ore  vestro  non  parcC, 
scd  ahHiidantcr,  id  cst  adlucnler  et  plenarie,  ut  el  j, 
sciatis  et  loquainini  verbum  sacne  .-edificaiionis. 
Dixi  ut  grati  sitis,  ct  verbnm  Chrisii  habitans  in  vo- 
liis  habcatls,  docentcs  vosipsos  invicem,  vd  unus- 
quisqiie  scipsum,  iii  oiimi  palientta  divinorum.  licc 
cst  abuiulaniia  verbi  Cliiisti  qua  debet  in  eordibiis 
vcstris  habilarc,  videlicet  omiiis  sapieiilia,  ut  scn- 
sum  perfecium  haheaiis  in  cogiiiiione  divinxTrini- 
tatis  etUnitatis,  el  quidquid  ad  cultum  cjus  periinet 
noveritis,  aliiue  piis  dcsideriis  gaiidia  regiii  cjiis 
pra^gnsletis,  ct  bonis  operibus  incessanlcr  qua^raiis. 
In  liiijusmodi  rebus  cst  oninis  sapieiiiia,  quam  Chri- 
stiaiins  liaberc  debci  in  liac  vita.  Siiiscrgo  in  omni 
sapicntia  doccnics,  Ut  dixi,  vosinelipsos  invitem, 
id  cst  unusquisqiic  seipsuni  ca  qux'  iiecdDm  scicba- 


dans  amat,  ct  ad  cjus  Tisiunem  snspirat.  Iiilus  cnim 
cst  lioc  gaudium,  ubi  vox  landis  canitdr  ct  auditur, 
qua  voce  laudatur,  qiii  gratis  amaiidus  est  toto 
cordc,  lota  anima,  lota  mcntc,  amatoremque  sniini 
•icccndit  in  sc  gratia  sancti  Spiriius  sui,  lllc  eniin 
in  gratia  canlat  Demino,  qui  graiia  salicti  Spiriliis 
accensns,  gratis  amateum  quein  lauJai.  Ita  canlaic. 
Et  omne  etiam  quodcunque  faciiis  in  verho  aut  in 
opere,  iJ  cst  qu.necunque  loqiiimini,  ct  quaxunquc 
operamini.  oninia  facite  in  noniiiic  Domini,  id  est 
nomcn  ejus  invocate  in  exordio  locutionis  ci  aclio- 
iiis  vestra;,  atque  seqiieiitia  vcrba  et  opera  ad  glo- 
riam  ejus  scmpcr  dirigitc.  Tniic  enim  el  ftt  cal.t 
loculiouis  ct  op^Tationis  vitabitis,  et  hoiia  eriint  quaj 
dicctis  vel  facictis.  Omnia  in  nomine  Domini  facite, 
in  oninihus  noinen  Domini  invocanles  ct  gloriflcan- 
tes.  lii  nomine  Domini  nostri  Jesu  Chrisii  facilc  om- 
nia ,  per  qiiein  habetis  omnia  quce  Yobis  a  Patre 
daulur,  vos  dico,  temper  ipium  pcr  quem  omnia 
boiia  accipills,  aqeriles  gratias  di;  omnibus  Deo,  qui 
vos  creavit,  el  Palri  qiii  vos  in  lilios  adoplavit.  Vel 
Deo,  qui  secunduin  humanilali-m  cjiis  Christum 
crcavii;  et  Pairi,  qui  Chrisluin  serundum  divinita- 
lcm  ipsins  gciiuit. 

«  Mulieres,  subdit.ie  csiote  viris  siciit  oportct  in 
«  Domiiio.  Viri,  diligiie  uxores  vesiras,  cl  iiolite 
«  amari  esse  ad  illas.  Filii,  obedite  parentlbus  jipr 
I  omiiia  (Ephes.  vi)  :  hoc  eiiim  placitum  est  in 
•  Domino.  Patres,  noliie  ad  indignalioncm  provo- 
«  care  fllios  vestros,  ut  non  pusillo  liant  aiiiino.  » 

Ilucusque  gencraliter  illos  instruxil  ct  nionuit. 
Nunc  vero  spccialitcr  ad  familiarcm  ct  domesticam 
convcrsationcm  vcrtit  exliorlalionem  suam  et  inu- 
liercs  viris,  alque  lilios  pareiitibus  subjicit.  Est 
riiim  etiau)  naiiiralis  ordo  iii  hominibiis,  serviant 
femina;  viris,  et  filii  parentibus,  quia  et  illis  justilia 
ha>c  est,ut  infirniior  ratio  serviat  forliori.  Ha;c  eniin 
in  dominationibus  ct  servitulibns  -^lara  jnsiiliacst, 
ut  qui  excclluiil  raliune,  exccllant  et  doniinatiune. 
llnde  nunc  Apostolus  congrua  dat  pra;ccpla.  Vos, 
inquit,  o  mutieres,  esloie  viris  vesiris  subdiite  ad  om  - 
nia  non  taincn  ad  male  agendum,  sed  sicut  oportet 
vos  in  Domino  subdi,  id  est  sicut  vos  in  Christiana 


1549 


COMMENT.  IN  EPISTOIJ^S  PAULI.  -  IN  EPIST.  AB  COLOSS. 


im 


rpligioiie  viventes  dcccl  ad  omnia  illis  s;i1ijici,  pr»-  a  omnium  bonorum  operuin ,  acdpieth  rflrihulionem 


tcr  qiiain  ad  transgrcssionem  niandatorum  Dcl.  Ei 
vos,  0  viri,  ditigiie  nxores  veslras.  Uxoriim  limere 
e&l  et  cum  tiinore  diligere,  virorum  autcm  tantum 
diligcre,  quia  dilcclio  pcrfcctorum  cst.  Viri,  diligito 
uxorcs  vestras,  el  nolile  aiiiari  esse  nil  i7/«s.  Licet 
ill%  ad  iracundiani  provorcnl,  ct  lalia  faciant  per 
qvie  nicreaiilur  anuiritudlnem,  vos  tanien  noliie  eis 
amaritudlue  vicem  reddcre.  Vos  quoque  fiHi,  obe- 
dite  pareiitibus  vestris  per  oiniiia,  sive  carnalibus, 
sive  splrllalihus.  Ohcdite  lllls  pcr  omnia,  sed  tamen 
»«  Domino,  id  est  in  lils  tantiimmodo  qua)  prsece- 
ptum  Domini  noii  exccdiinl,  lioe  eiiini  placiluin  cst 
Deo,  ut  illis  taliler  obcdialis.  El  vos,  o  patres,  notite 
filios  veslros,  sive  carnales,  sivc  spiritales,  provocare 


aBterns  hxreditatis  cum  filiis.  El  ideo  serviie  Do- 
mino  nostro  Ciiristo  in  onmibus  qux  facictis.  Si 
cnini  proplerprxceptum  boiio  aulmo  servierjtis  car- 
nalibus  doiiunis,  Chrislo  pollus  quain  illis  servielis, 
et  ab  eo  retrlbulionem  percipictis,  licet  ab  iilis  nlhil 
bonae  reniuncratioiiis  consequaniini.  Vel  quamvis 
hominum  servitlo  sitis  occupati,  Domino  tamen 
Christo  servite,  ut  propter  eorum  scrviiium  non 
omiltalis  Cliristo  scrviie.  Nec fraiigaiur  mens  vestra, 
si  vos  male  tractaverlnt;  qui  injuriain  facil,  licet  sil 
in  boc  mundo  potens  et  nobills,  rccipiet  a  mundi  ju- 
dice  Deo  id  quod  inique  gessit.  Lleo  inelior  cst  tristl- 
lia  palicDlis  iniqiia,  quani  laelitla  facicutis  iniqua, 
quia  et  de  malltla  mali  saepe  flagellatur  Loiius.  Qui 


ad  irti/ijHaJionem,  nimisaspereillos  traclando, u»non  B  injuriam  facit,  recipict  quod  gessij,  iit  ipse  jusio 

crucietur,  qui  injuste  cruciavit  alium  Et  lioc  ideo, 
quia  non  apud  Denin  acceptio  personarum,  ut  uobi- 
bilibus  parcat,  si  iniquc  egorint ,  cura  ignobilcs  pu- 
nial,  qui  inale  egerunl.  Omncs  onim  acquo  judlcio, 
slve  dominos,sive  servos,  sive  diviies,  sivc  pauperes, 
iudicat,  ci  unicuique  reddlt  sccuiidum  quod  egit. 
CAPUT  IV. 
«  Domiul,  quod  justnni  est  ctiequnm,  servis  prae- 
«  slatc,  scicntes  quonlam  ct  vos  Dominum  habclis 
«  in  coelo.  » 

Ideo  vos  doiiiini,  prwslate,  id  cst  largimini  scrvis 
vestris  illud  qHodjustumesi,  id  esl  qiiod  suo  serviiio 
promerucruiit ;  et  qiiod  esi  «qiiiiin,  id  esi  qiiod  jiis 
natura;  vel  raliouis  exigir,  eorum  sclllcct  necessaria 
dari  ipsis,  eliam  ultra  quod  servitium  corura  pro- 
merult.  \fulti  cnim  siiiit  servi,  qui  vel  infirmitatis, 
vel  alicujus  rei  causa  non  pronicrentur  suo  laborc 
ea  quae  sunt  iltis  neccssaria ;  et  tamen  debeni  do- 
niini  illis  ea  quibus  indigent  relribucre.  H.-ec  ita 
dcbetls  prjcbere  servis  vestris,  scienlet  quoniam  et 
vos  habetit  Doininuin  in  ccelo,  cujus  scrvi  eslis,  eta 
quo  bona  accipere  etlam  ultra  meritum  vestrum  in- 
dlgctis.  Conlra  queni  eliam  de  miinere  ejus  siiper- 
bitis,  si  illos,  qiios  per  conditioncm  lenetls  siibdilos, 
8ei]uales  vobls  per  uaturx  eousortlum  nou  cognosci- 
tis.  Nani  jusli  etiara  qui  impcranl,  serviunt  illisqui- 
bus  yidentur  impcrare,  qiila  nou  domioaudi  cupidi- 
tate  impelrant,  sed  oHicio  coiisulcndi ;   nec  princi- 


fianl  pusilto  aiiimo,  id  est  ut  non  deiieiat  auimus 
corum,  iion  valens  susilnere  nimietatcm  aspcritatis 
vestrae,  et  fuglant  a  vobis,  vcl  aliquid  mali  faciant 
per  dcfoctuin  anliiii.  Et  ideo  favcle  iUls  occasioncm 
darc  inobedientia;,  ne  scilicet  pcccenl  pcr  iracun- 
diam,  et  frangatur  meiis  eorum  iii  adversis  atqiie 
deliciat. 

«  Servi ,  obedite  per  omnia  dominis  carnalibiis 
«  (Epkei.  vi;  /  Petr.  ii),  non  ad  oculum  servienlcs, 
«  qiiasi  honiinlbus  placentes,   sed    In   simpllcitalc 

<  cordis,  timciiles  Domlnum.  Quodcunque  facltis, 
I  ex  aiiimo  opcramiiil,  sictit  Domiiio,  cl  iion  liomi- 
«  biis,  scicnles  quod  a   Domino  accipietis  relribu- 

<  tiouem  hxreditatis  {Levii.  xix).  Domino  Christo 

<  servite.  Qui  enim  injuriam  facil,  recipici  id  qimd 

<  inique  gessit,  et  non  est  pcrsonarum  acceplio 
•  apud  Deuni  (Deut.  i,  x,  xvi;  //  Par.  xix;  Job 
«  xxxii,  xxxiv;  Rom.  n;  Eplies.  vi;  Act.  x).  > 

Vos,  inquit,  o tfnii,  obedile  dominibus  carnatibus, 
id  csi  qui  vobis  secuiidum  corpus,  non  seciindum 
spirllum  dominantur.  Obcdite  illis  in  bono  per  om- 
nia  non  ad  ociilum  servienles,  quasi  liomiiiibus  plucen- 
les,  id  est  non  tunc  solumraodo  bene  agentes,  quando 
videmini  ab  lllis;  ctquando  nou  viUcniini,  negligen- 
ter  agentes.  Non  ila  subdole  agalls  cupluntes  liau- 
dulenter  placcre  illls  perea,  qu*  corara  ipsis  positi 
Strenue-  agere  videbinilnl,  sed  in  simplicitale  cordis', 
non  in  duplicilate  servite  illls,  iitquod  foris  in  opere 


ostenderitis,  intus  iu  corde  habealis,  limentes  Do-  i)  pandi  supcrbia,  sed  pruvidcndi  bcneficenlia.   Et  si 


miniim,  qui  inspeclor  est  cordium,  ei  damnalor  do< 
losaruin  simululionum.  Et  quodcunque  facilis,  ope- 
rainini  illud  ex  animo,  id  est  ex  voluntate.  Eira 
quippe  Deus  iunocciitlam  probal,  qua  lionio  non 
inetu  fit  iuiiocens,  sed  araore  jusiltix.  Nam  qui  li- 
more  non  peccat,  quamvis  ei  non  noceat  cui  vult 
nocerc,  sibi  tainen  plurimum  nocei;  ci  abstinens 
ab  inli|uo  opere,  sota  mentis  reus  ost  voluiitate.  Sl- 
niulata  cnim  innoccntia  nou  cst  iiinocentia,  et  siniu- 
laia  aequltas  non  est  cequllas,  sed  duplicatur  pccca- 
tuin  iii  quo  cst  iniquitas  ct  siuiulatio.  Propterea 
quidquid  boni  facills,  facitc  cx  aoimo,  non  ex  siniu- 
laiioiic,  siciil  Domiiio  facicntes  illud,  non  hominibus : 
scienlei  quod  ex  hoc  a  Donilno,  qui  remuucrator  est 


sancii  Patres  nostri  habuerunt  servos.  sic  adniiiJ-: 
slrabanl  domesiicam  pacem,  ul  secundiim  hac  tem- 
poratia  boiia  lillorum  sorlera  a  servoriim  couditionc 
distingucrent;  ad  Oeum  auleni  coleiidum,  in  quo 
selcioa  boua  speranda  sunl,  oiDiiibus  domus  sux 
membris  pari  dilectione  consiilcjenl. 

<  Oratloni  instate,  vigilanles  in  ea  in  graiiarum 

<  aclione,  orantes  simul  cl  pro  iiobis,  iit  Deus  apc- 

<  riat  iiobis  osiium  sermonis  ad  loquendura  mple- 

<  rium  Cbristi,  propter  quod  et  vincius  suns,  ut  nia- 

<  nifeslem  illud  ila  iit  oportot  ine  loqui.  > 
Rcddlt  generalem  cshoi  taiioneHi.  Hoc  eniin  omr 

nihus  convenit,  ul  instent  oiationi.  Et  liene  in  ca 
vigilarc  jubci ,  ul  cura  slaiinisad  orationem,  cogi- 


1351 


irEKVEI  UUUCIDOLENSIS  iUO??AC!li 


4552 


tatioomriiscariialls  et  sascularis  absccdat,  nectur.c  A  dilus.  et  intogriial»  Terilatis  iiicorruplus  ,  atque 


quidqiiam  animus  cogitct  pr.-cter  id  soliim  qnod 
preeatur.  Subripil  eiiim  fref|aenter  liostis,  et  sub- 
tiliter  fallens,  preces  nostras  a  Deo  voeal,  ul  aliud 
habeamus  iii  corde,  ci  aliiid  profcramus  in  vocc , 
cum  inientione  siiicora  Deum  debeat  n(m  soiins 
vocis,  scd  aniini  sensus  orar»?.  Jnslate  oralioni  nt 
«bnixc  et  indcficienlcr  orelis ,  vigitanies  vivaci 
studio  mcnlis  i»  ea.  Et  lioc  iit  oratio  sit  in  graiiarim 
aclione ,  ut  rogantcs  a  Dco  bencficia ,  gralias  ilii 
referalis  pro  his  qu.TC  jam  vobis  coiitulil.  Ita  orate 
provobis,  vranles  simul  ei  pro  nobis,  ut  Deus  uji?- 
riat  nobis  ostium  sermonis  ,  idjesl  aperiat  nobis  03, 
quo  sermo  pncdicalionis  cgrediatur  a  nobis  a<J 
{cKjucudum,  id  est  ad  disserendum  et  exponendum 
mtjsterium  Christi ,  id  est  oecullum  secretum  ia-  B 
carnationis  et  passionis  Chrisli,  ut  occultas  corum 
cansas  pandanuis  audientibus  ,  et  in  his  restaura- 
li^iiem  salutis  liumaua;  coiisistcre  doceamus.  Propter 
qtiotl  myslcrium,  qiiia  illud  prKdicabam,  et  vincius 
sum,  id  est  detineor  in  vinculis  Roniie,  ne  possim 
ire  quo  voliiero ,  et  pluribus  evangelizare.  Orato 
ut  Dciis  del  milii  loqui  lliiid  inysteiium  ,  ut  mani- 
festem  illud  et  dcclarcm  aliis,  iia  tit  oportet  et  con- 
venit  me  loqui  de  tanto  s.icramento  qui  et  annun- 
tiarc  illud  missus  sura. 

c  In  sapientia  umbulate  ad  eos  qui  foris  sunt , 
<  tempus  redinientes.  Sermo  vester  sempcr  in 
«  gratia  sale  sit  coiidilus  ,  ut  sciatis  quo  modo 
«  oporteat  vos  uiiiciiiqiic  respondere.  q 

Vos  in  Ecelesia ,  id  est  incorporati  membris 
Chrisli  ,  siinul  onines  oratioiii ,  ui  expositum  est , 
instate,  sed  procedentes  ad  cos  qui  (oris  suni ,  id  esl 
venicntes  ad  loca  ubi  vos  videbuiit  ilii,  qui  adliuc 
per  iidem  in  Ecclesiam  noii  intiaveruiit,  umbutute 
in  sapienlia  ,  id  est  agitc  sapicnter ,  operaiiiiiii 
prudeiiler,  ligile  gressuni  operis  cautc,  ne  qiiid 
iiisipieiiliic ,  ne  quid  rcpreliensionis  ab  inlidelibus 
noletiir  iii  vobis,  ne  nomen  Doinini  pcr  vos  blas- 
plicinetur  ab  eis  {Rom.  ii).  Vos  dico  ,  tempus  r«- 
iUmentes,  id  est  vilam  malcactain  poeriiiendo  et  bcne 
agendo  redimentes ,  ut  tiansacla  daiiina  quoti- 
diaiiis  meritorum  lucris  recompensetis.  Tenipus 
qiiippe  rediiiiiinns,  quaiido  anteactam  vitain  quam 
lascivicndo  pcrdiilimus ,  llendo  repaiainus.  Divi 
ut  in  vcsti;i  aiiibulalioiie  ei  in  vcstra  actJonc 
luceat  sapieiitia,  ct  niinc  addo  ut  et  in  sermoiie 
vestro  semper  apparcat ,  scilicet  sermo  vesier  i« 
gratin,  id  est ,  iii  diiScedine  cliaritatis  semper  sit 
condilus  snte  sapieiiti<e  ,  sicut  lionns  aninuc  cibus, 
<it  nihil  insipidum  ,  niliil  putiduin  liab^al.  Nam 
cibus  cui  sal  immisccliir,  fit  sapidus;  et  caro  bene 
salila  ,  non  putiescit  nec  fetet.  Ita  sit  ct  sormo 
vesier,  ut  qu.isi  cibus  sapidus  rccipiaiur  ab  ore 
cordis  audienlium,  non  sit  insipidus  per  iiisipieii- 
liain  ,  iiec  pulidus  pcr  a<lnioniiioiiein  cariialis  de- 
lectaliiinis  ,  nec  corruplus  per  adiiiistioiieni  falsi- 
latis  ,  sed   scinper   sale  spiritualis  sapienli.TC  con- 


odorem  Cflelestis  et  incurruptibilis  delectationis 
spirans.  Et  ita  condimontum  divini  salis  in  se 
habeat  scrmo  vesier,  ul  sciaiis  quomodo  oporteat 
ros  unicuique  respondere,  id  est,  per  prudentiam 
moderatiC  discrclioiiis  sciatis  qiioniodo  responden- 
dum  sit  fideli ,  quoinodo  infideli ,  quomodo  dirili , 
quomodo  pauperi,  quomodo  seni,  quomodo  jiiveni, 
quomodo  viro,  quomodo  feminre,  et  quomodo  ca;- 
teris  gradibus  vel  conditionibus  ;  unusquisque 
cnim  suo  modo  alloquendus  cst,  et  unicuique  suo 
moilo  respondcnduin  est :  Respondendiim  est  verbii 
cjiis  ,  si  ipse  prior  locutus  fuerit ,  vc!  responden- 
dum  facto  ejus ,  si  verbis  tacueril.  Unusquisque 
snn  modo  vel  corrigendus  est,  vel  admonendiis. 
I  Qu.ie  circa  mo  sunl ,  omnia  vobis  nola  faciet 
«  Tychicus  charissimus  frater  et  fidelis  minister 
«  el  conservus  in  Domino,  quein  misi  ad  vos  ad 
«  hoc  ipsum ,  ut  cognoscat  qu»   circa  vos  siint, 

<  ct  consolelur  corda  vestra  cuin  Onesimo  cha- 

<  rissimo  ct  fideli  fratre,  qui  ex    vobis  est,  qni 

<  omnia  qux  hic  agnntur  nola  facient  vobis.  > 
Qnte  circa  me  sunt,  omnia  vobis  iiola  (aciel  Ty- 

chirus.  Quia  dixerzl  se  vinclnm  causa  Evaiigclii, 
ne  pularent  eum  graviora  pati ,  dicil  Tychicum 
omiiia  sua  eis  et  adversa  el  prospera  dicturum. 
Cui  ci>edendiim  est,  quia  est  fiater,  id  est,  Chris- 
tianus,  et  pro  vitae  sua;  merilo  clarissimus  Doo  vel 
sanciis  ejus  ,  et  fidetis  minister  ,  id  est,  fideliter 
miiiistrans  sine  fraude  verbum  prsedicalionis.  Vel 
niinister ,  id  esi ,  diaconus ,  et  conservus ,  id  est 
mccuiii  servieiis  ,  in  Domino  ,  id  est ,  iii  his  qux 
Doinini  sunt ;  quem  ud  hvc  ipsum ,  id  est  ideo  ad 
vos  misi ,  ut  coynoscat  qu<B  circa  vos  sunl  et  niibi 
referat ,  ct  idcirco  vidclc  ne  qiiid  iiiali  apud  vos 
iiiveniat  qnod  milii  ronuiiiiet.  ()b  lioc  etiani  illum 
rnisi,  ut  ct  consoictur  corda  vesira,  nc  immoderalani 
hnbeatis  trislitiam  dc  his  qu.<e  patimini,  vcl  qu% 
nie  pali  audistis.  .Uisi  euin  cuai  Oncsimo  charis- 
simo  et  fideli  fratrc,  iion  vilissimo  ct  fiaudiilenio 
scrvo  ,  sicut  (dim  fuit.  Iste  est  enim  Oncsiinu» 
servtis  Pliilenionis,  qiii  peracto  furio  apiid  Pbi- 
lemonem  dominura  siium  vel  postquam  consumpsit 
vel  dissipavii  illud  ,  confugit  ad  apostolum  ,  el 
_  aihiivii  ab  co  verbum  salutis,  atque  coiiversus  est, 
et  ideo  sic  comiiiondat  cum  Apostolus ,  ne  sit 
illis  in  aliqito  siispectus.  Unde  liquido  demonstra- 
tur ,  quod  hanc  cpisiolam  a  Roina  de  carcere 
.ApostoUis  miserit  sicut  iliam  ad  Philemonem  di- 
rexit.  Nam  eosdcm  salutatores  in  ista  ponit ,  et 
in  illa  ,  quos  secum  esse  dcelarat ,  et  adjutores 
suos  appellat,  id  ost ,  Aristarchiim  ct  Marcam  ct 
Epaphram  ct  Lucam  et  Dcmam.  Unde  patet  ulram- 
que  epistolam  ex  uno  eodeniqiie  loco  niissam ,  ubi 
vinctus  teiiebatur  Aposlolus.  Nam  Onesimum  iii 
vinculis  Chrislo  genuit  (/'/li/cm.,  i).  Vinculaaulem 
cuni  in  Ephoso  pcrtulisso  taret  omniiio  libcr  Ac- 
tuiim  apostolortini.  Kt  idco  probatur  noii  liabe.c 
vcrilatom  soiitcntiaiu  tMii;i.n,  (lui  dicnnt  Aposlolum 


^355 


eOMMtM.  IN  EPISTOLAS  PACLI. 


IN  EPIST.  AD  COLOSS. 


4354 


Ephesi  tHDtum  in  vinculis  fuisse,  et  inde  hanc  epi-  A  «  quod   habct  inultum  laborem  pro  vohis,  et  prd 


stolam   Colossensibus  raisisse. 

I  Salutal  vos  Aristarchus  concapiivus  meus,  ct 
t  Marcus  consobrinus  Barnabse  ( de  quo  acce- 
«  pislismandata;  si  venerit  ad  vos,  excipite  illum), 

<  ct  Jesus  qui  dicitur  Justus,  qui  suiit  e\  circum- 
f  cisione.    Hi   solt   sunt    adjutores   mei  in  regno 

<  Dei,  qui  mihi  fucrunt  solalio.  i 
Aristarchtis  iste  Thessalonicensis  erat ,  et  Apo- 

stolum  secutus  esse  lcgiiur.  Unde  et  ad  cumulum 
gloriae  cum  eodem  Apostolo  captus  teneri  meruit 
pro  nomine  Christi.  Mar.cus  autera  consobrinus  , 
id  est  consanguineus  Barnabse  apostoli  ,  ipse  est 
Joannes  r.ognomento  Marcus ,  pro  quo  facta  esl 
dissensio   inter  Paulum  et  l)arnabam   (Act.   xii' 


<  his  qui  suiit  Laodicc%,  et  qui  liierapoli.  t 

Iste  est  sanctus  Epaphras ,  dc  quo  in  principio 
epistolse  hujus  dictum  est.  t  Cognovistis  gratiam 
Dei  in  veritale ,  sicul  didicistis  ab  Epaphra  cha< 
rissimo  conservo  nosiro ,  qui  est  fidelis  pro  vobis 
minisler  Jesu  Christi  {supra  i)i  >  Quia  ergo  pi«^ 
dicaverat  eis  gratiam  Dei ,  idcirco  sollicitus  pre- 
cibus  Deum  semper  ewrabat,  ut  ipsi  in  eadem 
gratia  permanerent,  ne  labor  ejus  fieret  vacuus. 
Corporali  enim  prsesentia  iilinc  abierat ,  et  prop-' 
terea  Deo  qui  nusquam  deest,  illos  commendabat. 
El  lioc  est  :  Salutat  vos  Epaphras ,  qui  est  e£ 
vnbis  originem  ducens  ,  et  esl  senus  Christi  Jesu  , 
id   est   serviens  mandatis  evangelicis,  ipse  dico , 


«  Barnabas  enim  volebat  secum  assumere  el  huuc      semper  sollicilus  pro  vobis  in   orationibus ,  id  est 


Marcum.  Paulus  autem  rogabat  eum,  ut  qui  dis- 
cessisset  ab  eis  de  Paniphylia,  et  non  isset  cum 
eis  in  opus  Evangclii ,  non  deberet  rccipi.  Sicque 
facla  est  inter  eos  dissensio  ,  ita  ut  discederent  ab 
invicem  :  et  Barnabns  quidem,  assumpto  Marco, 
navigaret  Cyprum.  Paulus  vero  electo  Sila  ,  pro- 
fectus  est ,  traditus  gratise  Domini  a  fratrihus 
( Act.  XV ).  I  Quoniam  Marcus  iste  in  ipsa  se 
Bciei  fronie  coiistituens ,  nimis  tepide  stelerat ,  el 
insuper  ex  acie  socors  recesscral ,  raeiilo  eum 
Paulus  abjecil ,  ne  illius  quasi  contagione  vires 
corrumperentur  aliorum.  Prsedicator  enim  fortia 
debet  iii  seipso   caeteris  exempla    monslrare ,    el 


semper  soUicite  et  altenle  orans  pro  vestra  salule» 
ut  scilicet  steiis,  id  est  perseveretis.  Unde  dicliiiu 
est  de  diabolo  :  <  In  veritate  non  sietit  {Joan. 
viii),  I  quia  fuitibi,  sed  iion  perstitit.  Et  vosestisin 
religione  Christiana,  ideoque  precatur  Epaphras,  iit 
sletis,  id  est  permaneatis  in  ea.  Stetis  per/«cii  bona 
operatione,  ei  pleiti  bona  voluntate.  Perfecti  exte- 
rius ,  et  pleni  iiilerius ,  ne  sit  mens  interius  va- 
cua  ,  cum  perfecta  foris  apparuerint  opera.  Tales  , 
inquam  ,  stetis  in  omni  tolunlalc  Dei ,  id  est  ii> 
observantia  omnis  divinae  voluntatis ,  ut  scilicet 
omnem  Dei  voluntatem  perseveranter  implealis 
Hoc  ille  vobis  a  Deo  concedi  precatur  ,  sine  cujus 


in   bonis   quae   coepit ,   viriliter   perseverare.    Sed  ^  gratia  nihil  potcstis.  Nam  ego  testimonium  illi  per- 


quia  Marcus  nec  fortiter  egerat,  nec  perseveraveral, 
incrilo  Paulus  eum  ullerius  in  via  prxdicationis 
socium  habere  noluit.  Timens  etiam  ne  alios  exe.m  • 
plo  suo  vanos  ac  desidiosos  leddoret ,  mandavil 
Ecclesiis  suis,  ne  recipcrent  eum.  Sed  postea  cor- 
reptus  est  Marcus ,  atque  dignus  effectus  ut  eum 
Paulus  adjutorem  habere  gauderct.  Et  hoc  est 
quod  dicit  :  Sulutat  vos  Aristarchus  concaplivus 
meas,  et  Marcus  consobrinus  Barnabw,  de  quo  ac- 
cepistis  mandata,  ne  scilicet  eum  reciperelis,  sed 
nuiic  si  venerit  ad  vos ,  excipiie  illum ,  quia  vi- 
delicet  bene  correptus  est,  et  Jesus  vos  salutat, 
qui  dicitur  Justus  ,  id  est  cui  ab  e\'enlu  saiictilalis 
suae  dalum  est  hoc  agnomen  quod  est  Juslus  , 
qui  scilicet  Marcus  et  Justus,  sunt  ex  circumcisione,  D 
jd  est  ex  genere  Judseorurn.  Hi  soli  sunt  adju- 
tores  mei  in  regno  Bei ,  id  est  in  praedicatione 
Evangelii  ,  de  qua  Dominus  Juda;is  ait :  <  Aufe- 
retur  a  vobis  regnum  Dei,  et  dabitur  geiili  facicnti 
fructus  ejus  (Maith.  xxi)  ,  »  vel  in  regno  Dei ,  id 
esl  in  Ecclesia  aidillcanda,  de  qua  idem  Doniliius 
ait :  «  Miltet  Filius  hominis  aiigelos  suos  ,  et  col 
ligent  de  regno  ejus  omnia  scandala  (Matth.  3111).  1 
Qui  videlicet  adjutores  fuerunt  mihi  solalio  in  Iri- 
bulatione  mea. 

<  Salutat  vos  Epaphras,  qui  ex  vobis  est,  servus 

<  Christi  Jesu  ,  semper  sollicilus  pro  vobis  in  ora- 
«  lionibus  ut  stetis  perfecli  et  pleni  in  omni  vo- 

<  luiilate  Dei.   Teslimonium   eniin    illi   perhibeo , 

Patrol.  CLXX.\I. 


hibeu  ,  quod  mutlum  taborat  orando  et  vigilandf 
pro  vobis  ,  id  cst  pro  vesira  salute,  et  pro  his  qui 
sunt  Luodicem,  quse  esi  urbs  vobis  proxima,  et  pro 
illis  qui  sunt  llierapoli,  qux  et  ipsa  est  civitas  noii 
procul  a  vobis  posila. 

«  Salutat  vos  Lucas  medicus  charissimug  ei 
I  Demas.  > 

Lucas  iste  prirao  fuit  medicus  corporiim,  deinde 
conversus  ad  Christura  ,  facius  cst  medicus  ani- 
marum.  Inde  est  quod  plus  quam  alii  evaiigelistse , 
loquitur  de  misericordiis  Redemptoris  ,  per  quas 
languores  peccatorum  ab  animalibus  pellunlur,  et 
sacerdoiis  persouam  in  Christo  describit,  intervc- 
nientis  pro  peccalis   toiius  mundi. 

<  Salulaie   fiatres  qni   sunt  Laodiceae,  et  Nym- 

<  pham  ,  et  quse  in  donio  ejus  est  Ecclesiam.  Et 

<  cuin  lecta   fuerit  apud   vos  epistola  hxc ,  facit» 

<  ut  in  Laodicensium  ecclesia  legatur  ;  ct  ea  quse 

<  Laodicensium  est,  vobis  legatur.  » 

P'-?edicti  sancti  vos  salutant.  Vos  auiem  salutate 
vicinos  vobis  fratres  qui  snnt  Laodicea:^  et  intcr  eos 
specialiler  et  nominatim  salutate  Nymphum  illam 
matronara  religiosam,  et  Ecctesiam  oua:  est  in  do- 
mo  ejus,  id  est  familiam  ejus ,  vel  mullitudincm 
(idelium  apud  eam  congregaiorum,  quOs  ipsa  hospi-- 
latur  et  pascit.  Et  cnm  apud  vos  leela  fuerit  hiei 
epistola,  facite  al  et  in  Laodicensium  ecclesialegalWf 
id  estcurate  in  conventu  Laodicensiura  recitari, 
quia  et  proplcr  eos  sccundarie  scripta   est,  sicut 

/»3 


1555 


HEUYEJ  BURGIDOLENSIS  MOJSACHI 


n5« 


pjopter  vos  principaliler,  et  ta  similiter  epislola,  A  aliquid  el  largiatur,  in  ipsis  vinculis  niinus  necessa- 


qjiie  Laodicensium  esl,  id  est  quam  ego  Laodicensi- 
bus  inisi,  leffatur  vobis ,  quamvis  et  lianc  epistolam 
(juintam  decimara,  vel  sextam  deciraam  Apostolus 
scripserit,  et  aucloritas  eam  apostolica  sicut  csete- 
ras  lirmavit ,  sancta  lamen  Ecclesia  non  aniplius 
quam  quatuordecim  tsnet,  ut  ex  ipso  epislolarum 
nuiiiero  ostenderet,  quod  doctor  egregius  legis  et 
Evangolii  secrela  rimatus  esset.  Quatuordecim 
quippe,  quatuor  et  decem  sunt;  et  quatuor  signiii- 
cant  Novum  Testamentum  ,  propter  quatuor  libros 
Evangelii;  decem  autein  Velus  Instrumenlum,  pro- 
pter  Decalogum  legis.  Ex  ipso  ilaque  numero  vo- 
luit  Ecclesia  sancta  demonstrare,  omnem  sapien- 
tiam  vel  perfectionem  Veteris  ac  Novi  Tesiamenti 
breviter  in  his  cpistolis  comprehendi ;  ideoque 
numerum  qui  hsec  signiDcabat,  excedere  no- 
lutL 

I  Et  dlcite  Archippo  :  Vide  ministenum  quod  ac- 
i  cepisli  in  Domino,  ut  illud  impleas.  » 

bicite,  inquit,  Archippo  episcopo  vestro  a  nostra 
part«  :  Yide  ministerium  quod  accepisti,  id  est  at- 
tende  et  considera  quale  opus  suscepisli ,  in  Domi- 
no,  id  est  in  Domini  gratia,  vel  in  his  quse  Doraini 
sunt.  Noli  csecas  esse,  noli  oculos  avertere  ab  oDi- 
cio  minislerii  lui,  id  esl  ab  actione  episcopatus  tui, 
sed  vide  sollicita  considcraiione  quale  rainisierium 
suscepisti,  ut  strenue  illud  impteas,  non  oliose  va- 
cumii  teneas.  Archippum  praepositum   eorura  per 

eos  comnaonet,  ut  qui  regendam  Ecclesiam   eorum  q  mori  gandium,  et  ipse  in  vobis  faciet  misericordiam 
accepit,  sit  soUicilus  de  eis.  Plebis  causa  scribitur 
epislola,  et  ideo   non   ad  rectorem   dirigitur.  Vel 
quia  ipse  tepide  agebat  cura  pseudoapostolis,  idcirco 


ria  procurare  valenti.  Deinde  :  Gratia,  inquit,  Do- 
mini  sil  vobiscum ,  ut  ea  eooperaiite  valcatis  opera 
bona  facere.  Hucusque  proteiidilur  epistola,  qu» 
roissa  est  ad  Colossenses.  Congruura  autem  vide- 
tur,  ut  propter  notitiam  legentium  subjiciamus 
eam  ,  quae  est  ad  Laodicenses  directa ,  quam , 
ut  diximus,  in  usu  non  habe  Ecclesia.  Est  ergo 
talis  - 

EPISTOLA    PAULI   AD    LAODICENSES ,    UT   NONNDILI 
OPI.NANTUB. 

Pautus  Apostolus  non  ab  hominibus,  neque  per 
hominem,  sed  per  Jesum  Chrislum,  fratribus  qni  es- 
tis  Laodicece,  gratia  vobis  et  pax  a  Deo  Patre  nostro 
et  Doniino  Jesu  Chrislo.  Gratias  ago  Christo  per 
omnem  oralionem  meam,  quod  permanentes  estis  et 
perseverantes  in  operibus  bonis,  promissionem  exspe- 
ctantes  in  die  judicii,  neque  dislurbent  vos  quorum- 
dam  vaniloquia  insimulantium  veritatem ,  ut  vo» 
avertant  a  verilale  Evangelii ,  quod  a  me  prcedica- 
tuT.  Et  nunc  faciet  Deus,  ut  qui  sunt  ex  me,  ad  per- 
fectum  veritatis  Evangetii  sint  deservientes ,  et  beni- 
gnitatem  operum  facientet,  quoe  sunt  satutis  titm 
aiternce.  Et  nunc  patam  sunt  vincula  mea  quce  patior 
in  Christo,  in  quibus  imtor  et  gaudeo,  et  hoc  mihi 
est  ad  salutem  perpetuam ,  quod  fitctum  est  oratio- 
nibus  vestris,  administrante  Spiritu  sancto.  Sive  per 
vitam  sive  per  mortem,  est  mihi  vita  in   Chrislo,   et 


Apostolus  non  per  se,  sed  ad  majorera  coiifusionem 
per  subditos  suos,  quasi  pluris  illos  facient,  admo- 
net  eum. 

f  Salutatio  mea  manu   Pauli.   Memores   estote 
I  vinculorum  meorum.  Graiia  vobiscum.  Ainen.  » 

Salulatio  ,  inquil,  scripta  mea  manu  Pauti,  id  est 
raami  piojuia,  ut  es  subscriptione  mea  sciaiis  epi- 
stolaniameniissani.  Memores  estote  vinculorum  meo- 
rum.  Memoriam  vinculorum  suorum  hortalur  eos 
habere,  sive  ideo,  ut  ejus  exemplo  infoniiati ,  patien- 
liara  in  tribulationibus  habere  discant;  sive  ut  oient 
pro  eo,  ut  citius  absolvatur,  et  ad  prscdicandum  li .  D  facitc  legi  Colossensibus,  et  eam  qu<e  esi  Colosseu- 
ber  discurrat :  sive  (quod  minus  est  credendum)  ut      sium  vobis. 


suam,  ut  eamdeni  dilectionem  habealis,  et  sitis  una- 
nimes.  Ergo,  ditectissimi ,  ut  audistis  preesentiam 
Domini,  ila  sentite,  et  facite  in  timore,  et  erit  vobis 
vita  in  wternum.  Est  enim  Deus  qui  operatur  in  vo- 
bis,  et  facile  sine  peccato  qucecunque  facilis.  Et 
quod  oplimum  est,  ditectissimi ,  gaudete  in  Domino 
Jesu  Chrislo,  et  cavele  omnes  sordes  in  omni  tucro. 
Omnes  peiiiiones  vestrce  sint  patam  apud  Deum. 
Estole  firmi  in  sensu  Chrisli,  et  quce  integra  et  vera 
el  pudica  el  casla  ec  jusla  et  amabitia  sunl ,  facite. 
Et  quce  audistis  et  acccpistis ,  in  corde  retinele  :  et 
erit  vobis  pax.  Salulale  omnes  fratres  in  osculo  san- 
cto.  Salutant  vos  omnes  sancti.  Cratia  Domini  no- 
stri   Jesu  Chrisli  cum  spiritu  vestro.    Amen.    Hav.c 


IN   EPISTOLAM   I   AD   THESSALONICENSES 


ARGUMENT13M. 

Thessalonica  est  urbs  nobilis  in  Macedonia,  ad 
quam  cum  venissent  Pautus  et  Silas,  quoniam  ibi 
eral  synugoga  Judceorum,  secundum  consueludinem 
tuam  Paulus  introivit  ad  eos,  el  per  Sabbala  tria 
disserebat  eis  de  Scripturis.  Et  quidam  ex  eis  credi- 
derunt,  el  adjuncti  sunt  Pauto  et  Silce,    et  d*  colen- 


tibus,  id  est  prosetylis  gentitibusque  muttiludo  ma- 
gna,  et  mulieres  nobiles  non  pauca;.  Zetanles  aulem 
Judcei,  assumentesque  de  vutgo  viros  quosdam  matos, 
el  lurba  facla,  concitaverunt  civitalem,  et  assistenlcs 
domui  Jasonis,  qucerebanl  eos  producere  inpopulum. 
Et  cum  non  invenissent  eos,  trahebant  Jasonem  et 
quosdam  fratres  ad  principes    civitatit ,    ctamanlet. 


1357 


COMMENT.  IN  EPIBTOLAS  PALLI.  —  IN  ETIST.  1  .\D  THEBS. 


<358 


Quoniam  Iti  suHt  qui  urbem   concitant,  et  htic  vene-  \  «   nostris  sine  interraissione,    raeraores  operis  fidoi 


riiii(,  qnos  suscepit  Jnson,  el  hi  omnescontra  decreta 
Cwsaris  faciunt,  regem  alium  dicenles  esse  Jesum. 
Coneitavcrunt  aulcm  plebem  ,  el  priiicipes  civilaiis 
audienles  hwc.  Et  accepla  sntisfuctione  a  Jaaone  el 
a  cmteris,  dimiserunt  eos,  fratres  vero  confestim  per 
noctem  dimiserunt  Pnulum  et  Silam  Berrhmam.  Ta- 
liler  conversi  sunt  Thessalonicenses,  et  talia  mox  pro 
fide  pati  cwperunl.  Nam  et  postquam  apostolos  di- 
niiserunt ,  multu  pro  tjlirisli  nomine  perlulerunt. 
Quorum  constantiam  Apostolus  coltaudans  scribit 
illis  ab  Athenis,  et  intendit  exhortari  illos,  ut  immo- 
biles  inter  adversa  permaneant,  ac  scmper  in  melius 
proficiant.  De.inde  crrorem  quorumdnm  morluos  suos 
inconsolabililer  lugeniium,  quasi  non  amplitts   resur- 


I  veslrae  et  laboris  el  cliaritatis  et  susiinentide  spei 

<  Doniini  nostri  Jesu  Christi,  ante  ncum  et  Pilrem 

<  nostrum.scientes,  fralresdilectiaDoo,  electionem 
«  vestrara,  quia  Eviiiyeliuni  noslrum  non  fuit  ad 
«  vos  in  sermone  tantum,  sed  in  virtute  el  in  Spi- 
i  riiu  sancto,  et  in  plenitudine  multa.  sicut  scitis, 

<  quales  fuerimus  iii  vobis  propler  vos.  i 

Solito  more  incipit  a  graiiarum  actione ,  quia 
multam  Dei  gratiam  in  liis  videt  refulgere.  Et  id- 
circo  Deum  primo  laudat,  qui  dedil  eis  graiiam, 
deinde  ipsos,  qiii  flde  et  operibus  seculi  sunt  eum. 
Ac  si  dicat :  Tenele  qu«  lenelis,  agite  quae  .Tr;itis, 
(luoniani  lalia  sunt,  ut  pro  eis  Deo  gratias  agamus. 
Agimus  eiiira  grutias  et  laudes  Deo  non  ad  horara. 


recttiros,  corrigil;  docens  communem  resurreclioitem  ^  sed  semper  pro  omnibtis  vobis,  majoribus  el  mediis 

teraciter  esse  futuratn.  Sed  et  in  aliis  pltiribus  vitam 

iiloruin  atquti  mores  instruit.  Et   quia  ipsi    ad  ohe- 

diendum  proni  erant,  ideo  non  ponit  noinen  aticlori- 

tatis  sua;  vel  officii,  sed  ut  pares  admonet.  Silvanum 

ttulem  {id  est  Silam)  et    Timolheum   idcirco  secum 

ponit,  quia   in    conversione    eoruin  fuerant  cuni  illo 

pariicipet  laboria,    vel    quia    tunc  erant   cutn    ipso 

Atkenis.  Et  hatic  epistolam  [nisi  fallor)  primam  om- 

nium  scripsil.  Non  enim  ante    istani    invenio  illum 

aliquid  seripsisse.  Sic  autem  inckoat : 


CAPUT  PRIMUM. 

<  Paulus  et  Silvanus  et  Timotheus,  Ecclesia!  Thes- 
«  saloniccnsium  iii  Deo  Patre  et  Domiuo  Jesu  Chri- 
«  sto.  Gratia  vobis  etpax.  »  C 

Paulusetduo  socii  ejus  Sitvumiset  Timotheus  mit- 
tunt  banc  epislolam  Ecclesice  Thessatonicensium. 
Judxoriim  prop-ie  Synagoga  dici  solet,  quamvis  et 
Ecclesia  dicla  sit.  Ncstrara  vero  apostoli  nunquam 
Synagogam  dixerunt,  sed  scmper  Ecclesiam,  sive 
discernendi  causa,  sive  quod  inler  congregationem, 
uude  Synagoga,  et  convocationcm,  unde  Ecclesia 
nomen  accepit,  distet  aliquid,  quod  scilicpt  pecora 
congregari  solent,  quoruni  et  greges  proprie  dici- 
mus;  convocari  autem  magis  est  utentium  ratione, 
sicut  hominum.  Paulus  et  socii  ejus  dirigunt  has 
litteras  Ecclesiae  Thessalonicensium,  consistenti  in 
Deo  Patre  el  Doinino  Jesu  Ckristo,  id  esi  in  fide  et 


et  minoribus,  vcl  viris  et  mulieribus,  quia  gratiam 
quain  vobisprimo  contulit,  adhuc  in  vohis  conser- 
vat  et  augmentat.  Ab  ipso  enim  sunt  omiiia  bona 
qu*  habctis,  et  ideo  gratias  illi  pro  his  refcrimus. 
Nos  dico,  faeienles  meinoriam  veslri  in  oralionibus 
nostris,  al  hoc  sine  inlermissione ,  id  est  nunquam 
intermittimus  facere  memoriam  vestri ,  quotiescun- 
que  oranius.  Nam  sumus  meinores  operit  fidei  ve- 
strce,  id  est  quomodo  fides  vestra  non  cst  otiosa, 
sed  semper  bonum  opus  agit,  et  ideo  iihenter  pro 
vobis  oramus.  Memores,  inquain,  sumus  operis  ve- 
stri  et  taborts,  quem  in  ipso  opere  duciiis,  id  est 
nienie  relinemus,  quomodo  bene  operantes  lahora- 
lis,  et  ckaritalis,  id  est  fraternae  dilectionis,  quaiii 
bonis  operibus  ostcnditis.  Vel  laboris  tolerantiae  ad- 
versiiatum,  et  charitatis  qua  inimicos  diligitis,  et 
sustincntia:,  id  esl  exspectationis  spei  Domini  nostri 
Jesu  Ckrisii,  quoniam  bona  facienles  et  mala  pa- 
lienles,  cxspecialis  longanimiter  supernum  iliud 
praemium,  quod  a  Chrislo  speratis  accipere  cum  ve- 
ncril.  El  hisec  omnia  facitis  ante  Deiim,  quia  in  Iiis 
non  humanos  favores  appetitis ,  sed  omnipoleiilis 
Dei  prsesentise  intenditis.  Prsesenlem  enim  Donii- 
num  adesse  cogitatis,  et  vos  ante  conspectum  ejus 
omnia  facere  consideratis.  Vei  nos  sumus  niemore'; 
vestri  in  orationibus  ante  Deuni ;  ante  Deum,  qui 
noscreavit;  et  Palretn  iiosiium,  qui  nos  adopla- 
vit.  Ila  sumus  memores  veslri,  scientes  etectionem 


charitate  Patris  et  Filii,   subintelligitur  et  Spiritus  p  vestram,  id  est  scientes  vos  esse  electos,  ct  ad  .Teier- 


sancti,  quo  unctus  est  Christus.  Vel  in  Deo  Patre 
el  Filio  mitlit  Paulus  et  socii  ejus  hanc  epistoiam. 
Gratia,  inquit,  et  pax  sit  vobis.  Bene  primo  gratiam 
rSicit,  deiiido  paccm  nominat ,  quia  sine  graiia  Dei 
ad  pacem"rcconc!liationis  pcrvenire  non  possumus, 
imo  nihil  pacilicuin  nisi  per  gratiam  ejus  haberu 
valemus.  Gralia  enim  gratis  datur  sine  prsecedenti- 
bus  meritis,  ct  pcr  hanc  dum  culpas  remittit,  acce- 
dimus  ad  pacem  reconciliaiionis.  Potest  el  ita  Inkl 
ligi  ;  Gratia  et  pax  a  Deo  sit  vobis,  iii  qui  humana 
gratia  et  sseculari  pace  privati  estis,  apud  Deum 
gratiara  et  pacem  habeatis. 

t  Gratias  agimus  Deo  semper   pro  omnibus  \n- 
I  bis,   memoriam  vestri    facienlcs  in   orationibus 


nam  viiani  prsedestinaios,  o  fratres  dilecti  a  Deo, 
id  est  quos  Deus  diligit,  quia  paiernis  flagellis 
vos  ad  seternam  hxreditatem  erudit.  «  Quem  enim 
diligit  Doniinus,  corripit ;  et  nagellat  oinnem  filiuni 
quem  recipit  (Hebr.  xii;  i^roi;.  iii).  »  Vel  memores 
sumus  vestri,  scientes  eiectionein  vesiram,  id  est 
scientes  quoinodo  Deus  per  doctrinara  nostram  vos 
elegit  de  mullitudine  cseteiorum,  qui  sunt  in  infide- 
litatc  rclicti.  Vere  Deus,  pnedicaniibus  nobis,  vos 
elegit,  tangens  inierius  corda  vestra  dono  sancii 
Spiritus,  quia  Evangelium  nosirum,  id  esl  praedicatio 
nostra  non  fuil  ad  vos  in  sermone  tantummudo,  sed 
etiam  in  virtute  operis,  vel  in  virtute  miraculoriim, 
et  in  Spiriiu  sancto,  qnia  per  impositionem  inanuuiii 


«359 


HERYEI  BURCrDOLENSlS  MONACH! 


«56« 


nostrarum  dabaiur  vobis  Spirilus  sanctus ;  et  in  ple-  A  iioitum  habuerimus  aa  vo$,  id  est  quanta  virtute  mi- 


mtudine  multa,  quia  plenarie  vos  mstruximsu,  el 
spiritalibus  gratiis,  auctore  Deo,  replevimus,  et  co- 
piose  iu  vobis  lalia  operati  sumus  ;  sicut  vosipsi 
scitis  ei  tesies  estis,  quaks,  id  est  quam  leligiosi  et 
mirifici  fuenmus  in  vobis  propteT  vos  convertendos 
et  inslruendos,  ut  iion  solum  ratione  verbnrum, 
sed  cl  exerapU)  operum  nostrorum  vos  informa- 
remus. 

<  El  vos  imitatores  nostri  facti  estis  et  Domini, 
t  excipientes  verbum  in  tribulatione  multa  cum 
I  gaudio  Spiritus  sancti,  ita   ut  facii  sitis  forma 

<  omnibus  credentibus  in  Macedonia  et  in  Achaia. 

<  A  vobis  enim  diffamatus  est  sermo  Domini,  non 

<  solum  in  Macedonia  et  in  Achaia,  sed  et  in  omnem 


raculorum  e»  abundantia  spiriialium  bonorum  acces- 
serimus  ad  vos  convertendos,  et  quomodo,  id  est 
quam  facile,  aut  quam  devote  conversi  estis  nd  Deum 
et  quam  facile  doctrina  nostra  introierit  ad  corda 
vestra.  Couversi  estis  ad  Deum  o  simulacris,  id  esl 
ad  cultum  Dei  a  cultura  idolornm,  servire,  id  est  ut 
serviatis  Deo,  non  mortuo  et  falso,  sicut  esl  Jupiter 
vel  Hercules  elcaeteri,  quos  ex  mortuis  hominibus 
pagani  deos  constituerunt :  sed  vivo  el  vero,  quia 
naturaliter  Deus  est,  et  exspectare,  id  est  ut  bene 
operantcs  exspecletis  longanimiter  sine  murmura- 
tione  piis  desideriis  Filium  ejus  Jesum  de  coetis 
venturum  reddere  mercedem  servis  suis,  quem  Pa- 
ter  suscitavit  ex  mortuis ;  el  qui  Filius  ideo  est  ex- 


locum  fides  vestra,  quae  est  ad  Deum,  profecta  est,  B  spectandus  a  nobis  remunerator,  quia  delendo  pec- 


iia  ut  non  sit  nobis  necesse  quidquam  loqui.  Ipsi 

<  enira  de  nobis  annuntiant,  qualem  introilum  ha- 

<  buerimus  ad  vos,  el  quomodo  conversi  estis  ad 

<  Deum  a  simulacris,  servire  Deo  vivo  et   vero, 

<  ei  exspeclare  Fiiium  ejus  de  coelis  (quem  susci- 

<  tavit  ex  mortuis)  Jesum,  qui  eripuil  nos  ab  ira 

<  ventura.  i 

Ipsi  scitis  qnales  fuerimus  vobis  propter  vos  in- 
f.vrniandos.  Et  vos  facti  estis  imitatores  nostri,  et 
quod  est  amplius,  imilatores  Domini,  excipieHtes 
verbum  nostrae  praedicationis  in  multa  tribulatione 
veslra  vel  nostra,  cum  gaudia  Spirilus  sancli,  id  est 
quod  vobis  Spiritus  sanctus  de  spe  caelestis  merce- 
(Rs  inspiravit.  El  propterea  non  immerito  supradixi- 
mus  nos  scire  electionera  vestram,  id  est  vos  esse 
Je  clectis  Dei,  quia  non  estis  pale»,  sed  grana.  Non 
solum  enim  nostri,  sed  et  Christi  imitatores  facli 
estis,  dum  nulla  vos  tribulatio  a  susceptione  verbi 
eoelestis  revocare  valeret,  sed  potius  gauderetis  in 
iribulationibus  pro  verbo.  Nam  excepistis  illud,  id 
cst  ex  omnibu*,vel  extra  omnis  reverenter  susce- 
ptisin  tribulatione  multa,  quae  vobis  propter  verbum 
est  illata.  Et  licet  tribuiationes  perferret  vestra  caro, 
animus  tamen  gaudebal  in  Splritu  sancto.  Et  in  his 
Dominum  atque  nos  imitati  estis,  ita  ut  facii  sitis 
forma,  id  est  exemplum  pcrmanendi  constantcr  in 
fide  inter  adversa,  omnibus  credentibus  qui  sunt  in 
Macedonia  et   in  Achaia.  Et  ideo  vos  qui  lot  aliis 


cata  nostra  eripuit  nos   ab  ira  ventura,  ab  animad- 

versione   futurae  ultionis.  Ira  enim   Dei  non   per- 

turbatio  est,  £ed  judicium  quo  irrogatur  pcena  pro 

peccatis. 

CAPUT  n. 

<  Nam  ipsi  scitis,  fratres,  imroitum  nostrum  ad 

<  vos,  quia  non  inanis  fuit,  sed  ante  passi  multa 
«  et  contumeliis  affecti  {Aci.  xvi,  xvii),  sictil  scitis, 

<  iii  Philippis,  fiduciam  habuimus  iii  Deo  nostro 
loqui  ad  vos  Evangelium  Dei  in  roulta  sollicilu- 
diiie.  Exhortatio  enim  noslra  non  de  errore,  neque 
de  immunditia,  neque  in  doio;  sed  sicut  probati 
sumus  a  Deo,  ul  credereiur  nobis  Evangelium, 
ita  loquimur,  non  quasi  hominibus  placentcs,  sed 
Deu  qui  prubat  corda  nostra.  i 

Alii  nuntiant  qualem  introitum  habuerirous  ad 
«os,  nam  vos  ipsi  fraires  scitis  eum  qualis  fuerit, 
quia  scilicpt  non  fuit  in.-^nis,  id  est  infructuosus  et 
levis;  sedante  quam  ad  vos  veniremus,  passi  suinus 
uiulta  et  contumeliis  affecti  sumus  in  Philippis,  id 
est  in  urbe  Philippensium,  de  qua  roigravimus  ad 
vos.  Ibi  enim  ego  et  Silas  ad  judices  contumeliose 
tracti  sumus,  ita  ut  tunicx  nostrae  scindereiitur,  et 
publire  virgis  caesi  alque  in  carcerem  trusi,  et  in 
ligno  pedes  constricti.  Hxc  et  alia  passi  sumus  in 
Philippis,  antequani  ad  vos  accederemus,  sicut  et  vos 
scitis.  Et  patientia  talium  atQiclionum  vel  injuria- 
rum  confurtati,  habuimus  fiduciam  e(  audaciam  noii 


exemplum  lidei  et  patienliae  facti  estis,  videlene  defi-  p  ;„  viribus  nostris,  sed  in  Deo  nostro,  id  esl  in  ejus 

ciatis,  sed  semper  robustiores  iii  Christoperdureiis. 

Vere  forma  facli  estis  niultis,  nam  effectus  hoc  iiidi- 

cat.  Nam  sermo  Domini,  id  est  Dominicae  pr*dica- 

tioiiis,  egrediens  o  vobis,  diffamatus  cst  non  solum  in 

Macedonia  et  in  Achaia,  sed  et  in  omnem  tucum  vobis 

affinem  iu  circuiiu  profecta  est,  id  est  transivit  audita 

jidet  vestra  qute  est  ad  Deum  se  extendcns.  Et  ita 

perviilgata  est  apud  oranes,  ul  non  sii  nobis  necesse 

quidquam  loqui  de  vobis  ad  commendandum  aliis 

bonam  vitam  vcstiam,  uteos  ad  Udem  et  religiosam 

conversalionem  exeraplo  veslri  provocemus.   Veie 

iion  est  necesse  nobis  ut  nos  loquamur,  nam  ipsi 

loquuntur.  Jpsi  enim  qui  iu  circuitu  degunl,  annun- 

tiant  de  nobis.  id  est  narrant  alii  aliis,  quatcm  in- 


virtute  et  potenlia  loqui  ad  vos,  id  est  praedicaic 
Evangetium  Dei  in  mulla  soUicitudine,  ne  scilicel 
priusquaro  vos  bene  instruerem,  ab  infidelibus  im- 
pcdirer,  et  tamen  ftducialiier  et  audacter  locuti  su- 
mus  vobis,  quia  exhortatio  nostra  non  est  de  errore, 
ut  aliquem  errorem  ciijuslibet  pravae  stctx  suade- 
mus  :  neque  de  immundiiia ,  ut  immundam  vitain  in 
carnis  pollutione  exhortemus  ;  neque  in  dolo,  iit 
aliud  in  ore,  et  aliud  in  cordc  habeamus.  Nam  eiian» 
veritalis  est  in  dolo,  quaiido  iion  pro  amore  verilatis 
ct  utilitate  audieulium  praedicatur,  sed  ut  gloria  vcl 
aliquod  lucrura  acquiraiur.  Exhortatio  nostra  non 
est  de  errore,  quia  non  exhortaraur  aliqueni  ul  erret 
iii    eriiate,  nequc  dc  immundilia,  qiiia  uemiui  sua- 


«561 


COMMEM.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  IN  EPIST.  I  AU  THESS. 


136S 


demus  ut  seipsuro   maculet;  neque   in  dolo,  quia  A '"cho.ilionis  potavimus,  atque  bianditijs  promisso- 


fiauduleiilam  simulaiioiicm  in  verbis  non  iiabemus 
seil  sicui  probati,  id  est  probi  habili  siiraus  a  Deo 
ut  crederetur,  id  est  commilteretur  nobis  Evangelium, 
ita  toquimur,  hoc  est :  sicut  illi  quos  approbavit  et 
elegit  non  per  errorem,  vel  per  immunditiam,  vel 
per  dolum,  sed  per  veritatem  Cdei  et  mundiliam 
vitsB  ac  simplicitatem  cordis  :  sic  praedicamus  aliis 
Evangelium,  non  quasi  hominibus  placentes,  id  est 
non  sicut  illi  qui  favorem  hominum  appetunt,  sed 
l)eo  placere  studeiites,  qui  probat,  id  est  scrutatur 
ot  inspicit  corda  nostra  et  cogilationum  secieta. 
Ipse  enim  qui  occulta  cordiiira  rimatiir,  novit  quia 
non  hominibus,  sed  ilii  placere  quserimus.  Et  si  ho- 
niinibus  placeie  quKrimus,  hoc  rion  propter  nos, 
sed  propier  ipsorum  salulem  agimus. 

1  Neque  enim  aliquando  suraus  in  sermorie  adu- 

lationis,  siciit  scitis;  neque  in  occasione  avaritise, 

Deus  testis  est ;  nec  quaarentes  abhominibus  glo- 

riam,  neque  a  vobis,  neque  ab  aliis,  cum  posse- 

mus  oneri  vobis  esse,  ul  Christi  apostoli;  sed  fa- 

cli  sumus  parviili  in  medio  vestrum,  lanquam  si 

nutrix  foveat  filios  suos.   Ita  desideraiites   vos 

cupide,  volebamus  tradere  vobis  non  solum  Evan- 

gelium  Dei,  sed  eliam  animas  noslras,  quoniai» 

charissimi  nobis  facti  estis.  < 

Vere  non  sumusex  praedicaiione  quaerenles  placere 

Iiominibus,  sed  Deo;  neque  enim  ftiimus  atiquando, 

id  est  unquam  in  sermone  adulaiionis,  ut  per  adula- 

toria  verba  placeremus  honiinibus,  paipaiido  vitia 

eorum  sive  laudando,  sicut  scilis;  neque  fuimus  in 

occasione  avariiiiB,  id  est  non  prfedicavimus  ea  in- 

tentione  vel  occasione,  ut  res  veslras  nobis  congre- 

gareinus,  et  iiide  nobis  Deus  esl  lestis,  qui  novit 

aicana  pectoris;  nec  fuimus  aliquando  quwrenles  ab 

hominibus  gloriam  ;  et  hoa  ostendo  per  paites  homi- 

num,  quia  neque  u  vobis,  neque  ab  aliis.  Quas  vires 

nocendi  habeat  humanx  gloriie  amor,  non  sentit, 

uisi  qui  ei  bellum  indixeril.  Quia,  elsi  cuiquam  fa- 

cile  est  laudem  non  cupere  dum  negatur,  difficile 

tamen  est  in  ea  non  delectari  cum  oifertui.  Justus 

autem  quisque  aut  tantum  lemporalem  gloriam  non 

habel,  aut  hanc  sub  semelipso  frangit,  si  habet,  ut 

Ijonori  suo  liber  emineat,  nec  ei  vicius  delectatione 


rum  coelestium  vos  consolati  sumus,  el  de  humani- 
tate  Christi  vobis  quasi  balbutivimus,  ut  ad  loquen- 
dum  verbum  divinitalts  ejus  vos  instrueremus.  Sunt 
nutrices  foventes  quidem,  sed  non  filios  suos.  Et 
ilem  sunt  matres  nutricibus  dantes,  non  foventes 
filios  suos.  Apostolus  vero  germano  et  pingui  affp- 
ctu  charitalis  et  nutricis  personam  suscipere  vide- 
tur,  dicendo  foveat,  et  matris,  addendo  filios  suos. 
Et  nutrici  ergo  se  comparavjt,  ijuia  al^l;  et 
filios  suos  addidit,  quia  pepererat,  dicens  :  i  Filioli 
mei,  quos  iterum  parturio  (Gntat.  iv).  >  Assimilali, 
inquit,  sumus  nutrici  proprios  natos  alenti,  quia  ita 
desiderantes  vos  cupide,  sicut  nutrix  desiderat  lilios 
suos,  volebamus  tradere  vobis  nen  setum  Evangelium 

B  Dei,  sed  etiam  animas  ncstra$,  id  est  non  solum 
pr%dioationen]i  veritatis ,  sed  etiam  tolara  vitain 
nosiram  expendere  in  salute  vestra,  el  hoc  ideo, 
qnia  facti  estis  charissimi  nebis,  propier  meritum 
veslrae  sanclitatis,  quam  ab  exordio  vestr*  conver- 
sioiiis  prolinus  arripuistis. 

«  Memores  enim  esiis,  fraires,  laboris  nostri  et 
«  fatigatiouis  :  nocte  et  die  operantes,  ne  quem  ve- 
•  gtrum  gravaremus,  praedicavimus  in  vobis  Evan- 
«  gelium  Dei.  Vos  lestes  estis  et  Deus,  quam  sancte 
<  et  juste  ct  sine  querela  vobis  qui  credidistis,  fui- 
«  rius;  sicut  scitis,  qualiter  iui«mquemque  vestrum 
«  tanquam  pater  filios  suos,  deprecanles  vos  et  con- 
«  solantes  testificati  sumus,  ul  ambularelis  digne 
«  Deo,  qui  vocavil  vos  in  suum  regnum  et  gloriam. 

^  <  Ideo  et  nos  gratiasagimus  Deo  sine  iniermissione, 
«  quoniam  cum  accepissetis  a  nobis  verbum  auditus 
I  Dei,  accepistis  illud  non  ut  verbum  hominum, 
«  sed  sicut  est  vere  verbnm  Dei,  quia  operatur  iii 
«  robis,  qui  credidistis  in  ipsum.  j 

Vere  facli  sumus  paTvuli  wbis  ut  nutrlx,  qu;a 
humiliati  sumus  in  labore,  6icul  nostis.  Vel  ita  : 
Vere  animas  noslras  parati  eramus  tradere  vobis, 
sicut  effectus  operura  nostrorura  indicabat,  quia  in- 
cessanter  laborabamus  pro  utilitate  .vestra,  quem- 
adroodum  recordamini.  Memores  enim  estis,  o  fra- 
tres,  laboris  nostri,  quem  apud  vos  habuimus,  et 
faiigationis.  Est  plerumque  labor  sine  faiigalione, 
sed  labor  nosler  non  fuii  talis,  et  non  fuit  levis  et 


succumbat.  A  vobis,  inquam,  non  qussivimus  a!i-  d  momentaneus,    sed    gravis   et  continuus.  Assidue 


quid  terrenum,  cum  lamen  possemus  vobis  oneri  esse, 
id  est  vos  gravare  exigendo  a  vobis  stipcndia,  ul 
caeteri  upostoti  Christi  exigunt  vel  accipiuut  ab  au- 
ditorihus  suis.  Nos  nec  rebus  Testris  pasci,  nec 
laudibus  vestris  magnificari  qusesivimus ;  sed  facti 
sumus  parvuli  in  medio  vestrum,  id  est  aposlolalus 
nostri  gloriam  ante  oculos  vestros  humiliavimus,  et 
magniludinem  nostri  sensus  ad  parvitalem  vestras 
capacitatis  inclinavimus,  tanquam  si  nnlrix  fovcat 
plios  suos,  quse  sedet  iu  lerra,  et  tenet  iii  gremio 
filios  ac  lacie  nutrit,  el  blandiens  consolalur,  atque 
balbutiendo  informat  ad  loqueBdum.  Sic  eiiim  pro- 
pter  vos  humiliali  sumus,  et  maJerno  affectu  vos  in 
sinu  pictatis  palienter  fovcfldo  portaviraus,  et  lacie 


enim  et  in  prxdicalione,  et  in  manuum  opere  labo^ 
ravimus,  et  ideo  prae  niraietate  jugis  laboris  faliga- 
bamur,  nec  tamen  de&ciebamus.  Nam  nocie  et  die 
operantes  manibus  nostris,  unde  victura  haberenius, 
ue  queni  vestrum,  id  est  ex  vobis  gravaremus,  acei- 
pientes  ab  eo  stipendium,  pru-dicavimus  in  vcbis 
Evangetium  Dci,  ut  exemplo  nostro  vos  informare- 
mus  ad  laborandum  manibus  propriis  uiide  vivatis 
et  indigentihus  ministretis,  alque  falsos  apostoks 
ventri  servientes  repellatis.  Nam  vos  estis  tesles  iio- 
bis  et  ipse  Deus,  qui  n-ovrt  oinnia,  quam  .■iuncte 
quantum  ad  purilatem  niundissimap  convcrsaiioiiis, 
fuerimus  vobis;  el  qanft  jutU,  quantum  ad  aequila- 
tem  erga  proxhiws  servandam,  faciendo  debila  j  ei 


1563 

qiium  siiit  querda,  id  esl  quam  innocenler  et  irre-  A 
pielieiisibiliter  vobis  fuimus  qui  credidistis,  quia 
niliil  fecinius  vobis,  unde  possetis  conqueri  de  no- 
bis;  sicut  scitis,  vel  sine  qiierela  fuiinus  vobis,  quia 
iiunquani  quesli  sumus  de  vobis,  dura  imbecillila- 
lem  veslrara  porlareinus.  Taliter  fuimus  conversan- 
les  vobis,  id  esl  ad  ulilitalera  vestram.  Sicul  sci- 
tis,  id  est  ita  liiEe  scilis,  sicut  et  a!ia  quaj  subjungi- 
liius,  scilicet  qualiteT,  monebamus  amicabiliier 
tinumquemque  vestrum  lanlo  afTcctu,  tanquam  si 
piiter  jdios  suos  instruat;  nos  dico,  deprecaiites  vos, 
ut  in  melius  proficeretis ,  et  consolantes  in  tribula- 
tionibus,  ne  deflccretis.  Et  iuec  facientes,  lesliftcati 
tumns,  id  est  sub  teslimunio  divina:  majestalis  vel 
banctorum  vos  adjuraviinus,  ut  ambularelis  in  via 


HERVEl  CURGlDOLENSiS  MOXACHI  i3W 

c  siarura  Dei  qux  sunt  in  Judxa  in  Cbristo  iesu, 
I  quia  eadem  passi  esiis  et  vos  a  contribulibus 
•  vestris,  sicut  et  ipsi  a  Judicis.  Qui  el  Dominuni 
«  occiderunt  Jesum  et  propiietas,  ei  nos  perseculi 
'  sunt,  et  Deo  non  placent,  et  omuibus  hominibus 
€  adversanlur,  prohibentes  nos  gentibiis  loqui  ut 
c  salvae  tiant,  ut  irapleant  peccata  sua  semper. 
c  Peivenit  enim  ira  Dei  super  illos  usque  iu 
c  riuum.  > 

Contra  falsos  spostolos  latenter  fuerat  locutus  ut 
eos  non  susciperent,  nunc  contra  Juda;os  manifesle 
'jquitur,  ut  eos  non  mctuant.  Vcie,  inquit,  in  ipsum 
credidistis,  quia  tos  estis  facti  imilatures  Ecclesia' 
rum  Dci,  qutc  sur.t  in  Judtea,  id  est  in  terra  Judso- 
rum,  in  Cliristo  Jesu,  id  est  in   instructione  ipsius 


recta,  proficiendo  et  ad  coelestem  patriam  tendendo  h  Cliristi.  In  hoc  eiitis  iniilatores,  quia  eadein  passi 


ambularetis,  inquam,  digne  Deo,  id  est  per  viain 
quse  esset  digna  perducere  ad  Deum,  vel  sicut  di- 
gnum  est  clectos  Dei  ambulare,  qui  vocovit  vos  in 
Tegnum  suum  et  gloriam,  ut  per  iter  virlutura  fesli- 
iielis  ad  eum,  quatenus  in  regno  ejus  ei  iii  gloria 
ejus  perenniter  cura  eo  maneatis.  Vel  in  regnura 
suum,  id  est  in  prsesentem  Ecclesiam  vos  vocavit, 
et  post  in  gloriam  suam,  id  est  in  angclorum  socie- 
tatem.  Et  quia  vos  ad  tanlara  beatitiidincm  vocavit, 
vosque  libenter  sequi  vocantem  coepistis,  ideo  noii 
soluin  vos,  sed  et  nos  agimus  sine  intermissione  gra- 
tias  Deo,  qui  hoc  fecit  in  vobis  per  gratiam  sux 
aspirationis,  quoniam  cuni  accepissetis  a  nobis  ter- 
bun.  auditus  Dei,  id  est  Evangelium,  in  quo  audistis 


esiis  et  vos,  quae  passae  sunl  et  illse  ecclesi».  Passi, 
inquam,  estis  a  contribulibus  veslris,  id  est  ab  illis, 
de  ^uorura  tribubas  originem  ducebatis,  sicut  ei 
ipsi  a  Judceis.  Cives  enim  et  aniici  vel  consaiiguinei 
vestri  vos  f.ersecuti  sunt,  sicut  et  illos  sui.  Noc 
niiruin  si  Judsei  more  suo  fideles  persequuntur, 
qui  tl  ipsum  Salvatorem  Dominum  Jesum  occide- 
runt  et  prophetas  antea,  qui  pra;nuntiabant  eum  ; 
et  nos  apostolos  postv-a  persecuti  sunt,  qui  pr.Tenun- 
liabainiis  illis  eum  ^^dvcnisse  (Act.  vii) ;  et  ideo  iie 
iniremini,  sed  paiienter  suslinete,  si  et  vos  perse- 
aoiintur,  qui  scniper  persecnti  sunt,  et  licel  aeraula- 
tione  legis  hsec  facere  vidcanlur,  Deo  tamen  non 
placent,  cujus  graiiani  impugnant.  Nec  tanlum  Doo 


notitiam  Dei,  accepistis  illnd  non  ut  verbum  homi-      rebelles  sunt,  sed  et  omnibus  liominibus,  id  est  saluti 


num,  id  est  non  inutiliter  et  negligenter,  sicut  verba 
hominum  solent  accipi,  vel  non  ut  verbuui  Iiomi- 
num,  id  est  quasi  a  sapientibus  csset,  scd  sicui  est 
vere  verbum  Dei,  id  cst  ita  reverenter  et  hoiiorifice, 
sicut  illud  quod  revera  locutus  est  Deus.  Quod  ef- 
fectus  indicat,  quia  ipse  Deus  operatur  qiiotidie 
bona  opera  «n  vobis,  qui  credidistis,  tendeiites  in 
ipsum  per  fidera  et  desideria.  Gratias,  iiiquit,  agi- 
mus  Deo  sine  intermissione,  quoniam  cum  accepisselis, 
ctc.  Quid  est  qiiod  hic  Deo  gratias  agit?  Nempe  va- 
iium  est  atque  inane,  si  cui  gratias  agit  pro  hoc 
quod  ipse  non  fecit.  Sed  quia  hoc  vanuiii  et  iitane 
noii  est,  profecto  Deus,   cui  de  hoc  opere  gratias 


oraniura  hominum  adversantur,prohibentes,  inquan- 
twn  pioevalent,  nos  loqtii,  id  est  ne  loquwnur  ver- 
bum  Dei  geniibus  ut  eredani  et  salvce  flant;  et  ita 
hosles  sunt  oninibus,  dum  coiianlur  facere  ut  ver- 
bum  salutis  pcr  r.os  ad  neminem  veniat,  sed  omnes 
in  pcrditione  rclinquantur.  Et  hoc  ex  more  faciuiii, 
ut  implcanl  sua  peccata  semper,  id  est  pcccala  pcc- 
catis  incessanter  accumulent  usque  ad  consumma- 
tam  plcniludinera,  quando  pro  his  inittentur  in  ge- 
hennam  (Malth.  xmii).  Ideo  aatem  serapcr  pcccata 
.sua  implent,  qiiia  ira  Dei,  ut  excsecareniur,  pervenit 
super  illos,  id  est  jam  olim  effusa  est  super  corda 
illorum,  ex   quo    reprobaverunl    Salvalorem    qiii 


agit,  ipse  fecit,  ut  qui  percepissent  ab  Apostolo  jj  missus  eis  fueiat.  Quando  enira  patres  eoruin  dixe- 
verbum  auditus  Dci,  excipcrent  illud  nnn  ut  verbuiu 
linminum,  sed  sicut  est  vere  verbum  Dei.  Dicit  igi- 
tiir :  Operatur  in  cordibus  hominum  vocatione  ilia 
secundum  propositiim  suum,  ut  non  inaniter  auilianl 
Evangcliuni,  sed  co  audiio  convertaiitur  ct  credant, 
excipientes  non  ut  verbum  hominum,  sed  ut  ver- 
bum  Dei  sicut  et  vere  est.  llueusquc  multa  dixit 
contr.i  pseudoapostolos,  significans  in  eis  esse  cun- 
cla  vitia,  quae  in  se  et  sociis  suis  csse  deuegavit,  ac 
deesse  illis  omnia  virtutum  bona,  quae  iii  se  et  co- 
initibus  suis  essc  deinonstravit.  Jam  vero  ne  Thes- 
salonicenses  pro  sua  vel  aposlolorum  Iribulatione 
iDoveaulur,  subjungit. 
i  Yos  enim  imilatoies  facti  estis,  fvatres,  Eccle 


runt  :  i  Sanguis  cjus  super  nos  et  super  filios 
iiostros  (Matth.  xxvii),  >  tunc  pcrvenit  ira  Dei  super 
illus,  el  durabit  usqiie  in  (inem,  quando,  pncdicaiite 
Elia,  recipient  gratiam.  Vcl  ila  :  Ut  impleant  pcc- 
eata  sua  scinper.  Quadraginta  enim  annos  posl  pas- 
sionera  Domiiii  dedil  Deus  Judxis  ad  pccnitenliani  : 
illis  transaclis,  cum  cicdcre  iiolleiil,  complota  siiiit 
peccata  conim,  ul  pro  his  perire  deherent.  Quando 
auiem  boc  dixil  Aposiolus,  stabat  Jcrusnlcm,  nec 
erant  peccata  eoruin  adliuc  complela,  sed  compleia 
sunt,  veni^nlibus  Romanis,  unde  siibdit :  Pervenit 
eniin,  id  cst  antequam  rcsipiscerent  venit,  aiitcquam 
putareiit  veiiit  tra  Dei  supcr  illos,  opprimens  eos. 
I:  a  Dei  cst  uliio  qu.T  per  Romanos  faclft  esl,  ijusq 


1565  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  THESS.  1386 

ira   perdurat  super  illos   caplivos  usque  in  finem  A  Jesum  Christum,  id  est  ante  tribunal  summi  judicis 
txculi,  vel  hsec  teniporalis  ira  idcirco  dicilur  per- 


venisse  super  illos  captivos,  quia  sequilur  aaterna, 
cum  sine  line  post  banc  vitam  puniuntur  in  inferno. 
Pervenit  ira  prxsentis  ultionis ,  perdurans  super 
illos  usque  in  finera  ;  sequitur  ira  futurae  damnatio- 
iiis,  perdurans  sine  fine. 

I  Nos  autem,  fralres,  desolati  a  vobis  ad  lem- 
«  pus  horae,  aspectu,  non  corde,  abundaniius  fesli- 
«  navimus  faciem  vesir.Tm  videre  cura  uiullo  desi- 
t  derio,  quoniam  voluimiis  veiiire  ^ad  vos,  ego 
«  qnidem  Paulus  et  semel  et  ilernm,  sed  impedivit 
«  iios  Salanas.  Quk  esl  enim  noslra  spes  aut 
gaudium,  aut  corona  gloriaj?  Nonne  vos  anle 
Dominum    nostrum    Jesura    Christum    estis    in 


i»  adventu  ejus  ?  Quia  ante  justuiB  judicem  nimirum 
gloriam  tiinc  inveniemus,  quam  nunc  in  veslrit 
moribus  siudio  praedicationis  exquirirous,  ct  propter 
bonam  conversalionem  vestram  noslro  labore  pra:- 
paratam  coronabimur.  Vere  tuuc  eritis  nobis  corona 
gloria;,  quia  el  modo  eslis  vos  gloria  nosira  apud 
ecclesias,  et  ijaudium  apud  nos.  Gloriaraur  cniiu 
apud  alios  de  profectu  vestra"  fidei  et  sanctilalis, 
ei  gaudenius  in  cordibus  uostris.  Sed  et  in  futuro 
Sicculo  erilis  nobis  selerna  gloria  el  perenne  gau- 
dium. 

CAPUT  m. 
<  Propter  quod  non  sustinentes  amplius,  placuit 
«  nobis  remanere  Alhenis  solos,   el  niisimus  Ti- 


adventu  ejus  ?  vos  enim   estis  gloria   nostra  et  B  i  niuibeum ,  fiatrem  nostrum  et  ministrura  Dei  iii 


gaudium.  > 

Vos  niulia  passi  estis  a  civibus  vestris,  sed  uos, 
o  fratres,  dcsolaii,  id  est  sine  consolatione  facti 
sumus  a  vobis.  Desolatos  non  feiiistis  tristilia  quam 
habuimus  de  tribulationibus  vestris,  antequam 
eciremus  constantiam  fidei  vestrse.  Desolati  sumus 
ad  tempus  horce  quoiiiara  horaria,  et  non  diuturna 
fuit  vel  erit  haec  noslia  desolatio.  Desolali,  iiiquam, 
sumus  ore,  quia  iion  possuraiis  vobis  praesentialiter 
loqui;  et  os;>ec/M, quia  nonvidemus  faciem  vestram; 
non  corde,  quia  cor  nostrum  vos  semper  iniuelur  et 
est  vobiscum.  Os  ct  aspectus  cessat,  sed  cor  et  sol- 
licitudo  non  quiescit.  Nos  ita  desolati,  festinavimus 
abundantius,  id  est  multo  magis  acceleraviraus  vi- 


«  Evangelio  Christi,  ad  confirmandos  vos  et  exlior- 
«  tandos  pro  fide  vestra,  iit  nemo  moveatur  in  tri- 
(  bulationibus  istis.  Ipsi  enim  scitis  quod  in  hoc 
«  positi  sumus.  Nam  et  ciira  apud  vos  cssemus, 
«  prsediceliamus  vobis  passuros  nos  tribulatioiies, 
<  sicut  et  factum  est,  et  scitis.  Propterca  et  ego  am- 
(  plius  non  sustinens,  misi  ad  cognoscendam  fidcm 
«  vestram,  ne  forte  tentaverit  vos  is  qui  tentat,  et 
«  inanis  fiat  labor  noster.  > 

Dixi  quia  desolati  sumus  a  vobis,  qui  eslis  glo- 
ria  nostra.  Propier  quod  ego  el  Silvanus  non  susti- 
nentes  ampHus,  quia  grave  pondus  erat  nobis,  dnm 
nescircnius  quid  agerelis,  placuit  nobis  duobus  re- 
manere  solos   Athenis,   et   misimus  ad  vos   Timo- 


dere  faciem  veslram,  iie  sit  iinmutata,  id  est  ne      tbeuni,  qu-  vos  in  proposito  vestro  confirmaret,  et 


forle  defeceritis  in  tribulationibus,  quas  passi  estis 
a  civibus  vestris.  Feslinavimus,  inquam,  videre 
faciem  vestram,  id  est  vos  videre  facie  ad  faciem, 
videre  praeseniiara  vestram,  cum  mulio  desiderio 
exhortandi  vos,  et  ad  constantiam  perseveraiitiae 
festinavinius  quideni,  sed  quod  feslinabamus  imple- 
re  nequiviraus.  Quoniam  voluimus  quidera  omiies 
venire  ad  vos,  sed  noii  poluimus;  ego  quidem  Pau- 
lus,  qui  plus  aliis  curro  et  devolior  sum,  volui  et 
temel  et  iterum  ad  vos  venire,  sed  non  polui,  quia 
impedivit  nos  Satanas,  qui  interpretatur  adversarius, 
id  est  diabolus,  qui  saluti  seraper  hominum  adver- 
satiir,  opposuit  nobis  impediuicnta.  Ideo  niagis  evi- 


nobis  certiludinem  de  vobis  referret.  Non  iiiodo 
cum  hac  epistola  raiseruut  eum ,  sed  antea.  Alio- 
quin  non  cum  eis  salulasset  eos  in  poslrcmo.  Misi- 
mus  Timolheura,  qui  veraciter  suscipiendus  est  et 
audiendus,  quia  est  fraternoster,  id  est  habeiis  par- 
tein  in  coelis  nobiscum,  et  est  minister  Dei  in  Evan- 
gelio,  id  est  ministrans  fidelibus  ea  quse  Dei  sunt 
in  praedicatione  Evangelii.  Hunc  niisimus  ad  con- 
ftrmandos  vos,  ut  in  his  staretis  in  quibus  eratis , 
et  exlioriandos,  ut  ad  meliora  proficereiis.  Misimus 
eum  conforlare  vos  et  exhorlari  pro  fide  vestra  te- 
nenda  et  defendenda,  ut  ncmo  vestrum  moveatur  a 
constantia  sincerae  fidei  in  tribulationibus  istis,  quas 


gilate  advcrsus  insidias  ejus,  ne  et  iter  vestium,  p  <i  nos  et  vos  ad  terapus  in  exsilio  praeseniis  ssculi 


per  quod  ad  coelestem  patriara  tenditis,  irapediat. 
Nequaquam  per  semeiipsum  Salanas  praepedire  vias 
tanti  Apostoli  potuit,  sed  occullae  dispeu.sationis  nu- 
tibus  dum  adversaretiir,  nesciens  deservivit,  ut  ni- 
mirum  Paulus  ad  alios  vellet  accedere  ncc  valeret, 
cis  a  quibus  recedere  noii  poterat  prodesset.  Ideo, 
inquit,  voluimus  ad  vos  venire,  et  idco  Salanas 
obslitit,  quia  qu(B  est  spes  nostra  nisi  vos?  id  est  pro 
qiia  rc  nunc  speraraus  quod  in  futuro  mercedem 
accepturi  sumus,  iiisi  pro  vobis?  aut  quod  est  gau- 
ditim  nostruml  id  estunde  nunc  et  in  futuro  gaude- 
mus,  nisi  de  sanctitate  vestra?  aut  quae  est  noslra 
corona  gloria,  quae  victoribus  dabilur,  nisi  vos? 
Ifenne  vos  nobis  hoc  eslis  imte   Dominum  uoitrum 


toleramus.  Nec  debetis  in  his  ab  inteniione  vestra 
moveri,  quia  vos  ipsi  scitis  quodin  hoc  positi  su- 
nius,  ut  adversa  temporaliler  sustineamus.  Hinc  est 
quod  per  .leremiam  de  anliqiio  hoste  dicitclectorum 
populus  :  «  Posuit  iiie  quasi  signum  ad  sagiltain 
( Thren.  iii).  >  Fidelis  enim  populus  quasi  signum 
ad  sagittam  hosti  suo  est  positus,  quia  semper  velut 
sagittis  iinpetilur,  dum  ejus  persccutionibus  affligi- 
tur.  Qui  cnira  in  hac  vita  assidua  mala  lolerat, 
quasi  in  signum  posilus,  sagiltas  suscipit  ferientis. 
Unde  nunc  recte  prsedicator  egregius  cum  persecu- 
tionura  mala  toleraret,  aique  sub  persecutorc  de 
adversario  geraeret,  teneram  discipiilorum  mentem 
suis    alUictionibus   consolani    a:t  :  Ipsi  enim  scitis. 


iiei  HERVEI  BUnOIDOLENSIS  MONACIIJ  1368 

4iuod  iu  hoc  \miili  siimus.  Ac  ei  aperte  dicat  :  Quid  A  consolali  sumus.  JVhmc  aute:n,  venknie  Timothco  utt 


in  hoc  lempore  vulnera  nosCra  iniraniini,  qui  si 
tetenia  gaudia  quaeriraus,  liuc  ad  boc  venimus  ut  fe- 
riamur?  Hoc,  inquit,  scilis.  Nam  non  tantum  ab- 
seiites  hoc  dicimns,  sed  et  cum  essemus  prcesenies 
apud  vos,  pra:dicebamus  et  prsenontiabamus  vobis 
passuros  «os  tribulationes,  id  est  quia  tribulationes 
passuri  eramus,  sicut  el  faclum  est  postea,  et  vos- 
ipsi  scitis,  quia  experimento  in  vohisipsis  hoc  pro- 
balis,  Et  sicul  nos  prsescivimus  tribulationes  nos 
fore  passuros,  nec  fugiraus,  ita  vos  qui  sciiis  quod 
in  hoc  posiii  sumus,  nolite  moveri,  sed  imraobiles 
Iii  proposito  vestro  perdurate,  palicnter  omnia  to- 
leranies,  Ej  quia  nos  prjediclas  Iribulationes  jam 
passi   sumus,  propierea  ne  vos  pro  nostris  iribuSa 


nos  a  vobis,  et  annHntiwiite  nohis  fidem  et  charitatem 
veslrem,  id  est  referenie  nobis  quia  inler  adversa 
bene  permanelis  in  flde,  nec  tleseruistis  charita- 
tem,  qua  Denm  cl  proximos  vel  etiam  inimicos  di- 
ligitis,  et  referente  quia  memoriam  nostri  bonam  ka- 
belis,  id  est  nostr!  memores  estis,  etnibil  nisi  booum 
dc  nobis  cogitatis,  semper  optantes  nos  videre,  sicut 
et  ncs  quoque  desideramus  vo&  cernere,  ideo  qiiia 
hoc  de  vobis  audivimus,  cousolati  sumus,  fratres, 
in  vobis,  qui  prius  eramus  desolati.  Consolali,  in- 
quam,  sumus  per  fidem  vestyam,  id  est  constantiii 
iidei  vestrse  est  causa  ut  nos  consolationem  habea- 
mus  in  omni  necessitaie,  id  est  penuria,  quara  pati- 
mur  in  viciu  et  vestitu ,    et  in  omiii  triiu/aiione. 


tionibus  terremini,  etiam  misi  ad  vos,  ego  amplius  ^  quas  nobis  exterius  ab  adversariis  infertur.  Et  vere 


»0/1  susitnens  rae  esse  inceitum  de  vobis,  quia  in- 
cerius  fQrniidabam  tribuiationes  nostras  fore  causas 
defeetus  vestrse  fidei,  misi  Timoiheum  non  modo 
cum  hac  epistola,  sed  prius  ad  cognoseendam  (idem 
vestram,  id  esl  ut  cognosceret  el  renuntiaret  milii  si 
permaneretis  in  fide,  et  si  ipsa  fides  vestra  essel 
fortis  an  infirnia,  ne  forte  lentaverit  vos  el  tentando 
«uperaverit  is  qui  tentat,  id  est  deceplor  antiquus, 
cujusofficiiimesttentarehojnines  et  scducere,  t  Deus 
lulemintentatormalorum  {Jacob,  i)»  lentamentorum 
ist,  ipse  enim  neminein  lentat,  secundum  eam  scl- 
licet  tentalionem,  qua»  deceptionis  vel  seductionis 
jst.  Secundum  vero  cain  teniaiioiiem  quse  proba- 


consoiati  suraus  auoniam  nunc  in  hac  miseria  vtvi- 
ntus  quasi  jam  in  ccelo  essemus,  et  quasi  jam  nos  a 
tjiortuis  resuscitatos  xstimamus,  si  vos  stalis,  id  est 
si  stalum  rectitudinis  perseveranter  iii  Z>oniiiio  te- 
netis.  Nolo  stetis  in  nobis,  sed  io  Domino,  auia 
neque  qui  plantat  est  aliquid ,  ncqae  qui  rigat,  scd 
qui  incrementum  dat,  Deus  (f  Cor.  m).  0  quain 
mollia  viscera  gestabat  Apostolus ,  quando  circa 
Ulios  siios  tanlo  xslu  amoris  inbiabat ,  ul  dicerct  : 
Nunc  vivimus,  si  vos  staiis  in  Domino.  Metuebat  oi- 
mis,  ne  ejus  discipi.ii  in  praedicaiore  suo  tot  per- 
sccutionum  probra  cornentes,  fidera  in  eo  despice- 
rent,  contra  quam  immiocntes  passionum  contuine- 


kionis  est,  tentavit  Deus  Abraham  (Gen.  xxii).  Sed  j;  liBepraevalerenl. Etidcirconiinisdolehat  intormenlis. 


igo  timui  ne  vos  tentaret  is  deceptor,  qui  lentat 
»d  decipiendum ;  et  inanis,  id  cst  infriictuosiis  fiat 
m  vobis  iabor  noster,  quem  pro  vobis  pertulimus, 
noc  est  ne  deceptori  succumberetis,  et  non  prodes- 
&et  vobis  quidquid  in  conversione  el  eruditione 
vestra  labopavimus. 

«  Nunc  autera  venienle  Timotheo  ad  nos  a  vobis, 
»  etannuntiante  nobis  fidero  et  charitalem  vestram, 
«  et  quia  memoriam  nosiri  habetis  bonam,  semper 
t  desiderantes  nos  videre,  sicut  nos  quoque  vos, 
t  ideo  consolati  sumus,  fratres,  in  vobis.  in  omni 
«  necessitate  et  tribiilatione  nostra  per  fideni  ves  - 
tram,  quoniam  nunc  vivimus,  si  vos  slatis  in 
Domino.  Quara  enim  gratiarum  aclionem  possu- 


sed  inagis  filiis  de  tormentorum  suorum  teiitationo 
metuebat ;  parvipendebat  in  se  plagas  corporis, 
dum  forraidaret  in  filiisplagas  cordis.  Ipse  patiendo 
suscipiebat  vulnera  torraeiitorunn,  sed  filios  conso- 
laodo  curabat  vnlnera  cordium.  Pensemus  ergo  cu- 
)Uj  charitalis  fuit  filiorum  salutem  inter  sua  de- 
triraenta  requirere,  intcr  dolores  proprios  aliis 
timuissc,  el  stalura  mentis  in  primis  etiam  ex  sua 
dejectione  custodire.  Qui  securus  erat  de  inercode 
sua ,  etsi  discipuli  caderent,  et  tamcn  velut  si  in 
casu  illorum  mercedem  laboris  sui  perderet,  in 
slatu  ipsorura  dixil  se  vivere,  id  csl  viioe  prainiiuni 
babere.  Nolebat  enim  vivere  illis  cadeutibus,  sed  illis 
stantibus  in  Domino,  ul  fructus  ejus  esset  illis  intc- 


inus  Deo  retribuere  pro  vobis  in   omni  gaudio,  D  ger,  et  merces  ejus  apud  Deura'  plena  gaudiorum. 


quo  gaudemus  propfer  vos  ante  Deura  nostrum, 
nocte  ac  die  abundantius  oraiites,  iit  videamus 
«  faciem  vestram,  cl  coraplearaus  ea  quae  desunt 
«  fidei  vestrae?  Ipse  autem  Deus  el  Paler  nostcr  et 
«  Dominus  Jesus  Christus  diri^at  viam  nostram  ad 
«  vos.  Vos  auteni  Dominiis  mulliplicel,  et  abun- 
«  dare  faciat  charitate  in  inviccm  et  in  omnes,  quem- 
«  admodum  ei  nos  in  vos  ad  confirinanda  corda 
<  vestra  sine  querela  in  sanclitate  ante  Deum  et 
•  Patrem  nostrum  in  adventu  Domini  nostri  Jesii 
«  Christi  cuin  omnibus  sancJis  ejus.  Amen.  > 

Priusquaro  sciremus  quid  ageretis,  desolali  fui- 
mus  a  vobis.  Sed  nunc,  reverteiite  Timotheo,  quem 
a4  vos  miscraraus ,  et  renunliante   bona  de  vobis, 


Consolati,  inquit,  surous  per  fidem  vestrara  ,  nara 
Deo  non  possuiniis  dignas  grates  ex  hcc  reddere. 
Quam  emm  graliarum  actionem  pvssumus  Dso  retri- 
buere  pro  vobis  bene  stantihus,  posili  in  omni  gau- 
di»,  quo  gaudemus  propter  vos  ante  Deuft  nostrum, 
cujus  oculis  manifesta  sunt  occulla  cordium  ?  Non 
enim  ante  liomines  est  gaudium  nostrura,  quia  fo- 
ris  appareraus  quasi  tristes  proptcr  adversa  qiiilius 
circumdamur,  scd  inlus  ante  Duminum  gaudemut 
semper  de  profectu  vestro.  Nec  tantum  agimus 
illi  pro  vobis  quanlascunque  gratias  possumus,  sed 
et  nocte  ac  die  sumus  abtindantius  orantcs,  ut  ve- 
niamus  ad  vos  et  videamus  faciem  veslram,  atque 
ore  ad  os  vobis  loquamur,   et  complecmus  ca  quig 


1S69 


COMMENT.  IN  EPIJTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  TllESS. 


1370 


desunt  fidei  vestrcc,  qua;  olim  non  potuinius  com-  A  ccre  ailmonet;  et  cjiiales  vel  in   seipsis,   vcl   crga 


plere,  quia  eralis  parvuli ,  et  quia  longo  tempore 
vobiscum  nianere  «equivimus.  Quia  ergo  (itlem 
firmiler,  qui  jam  adlmc  lotam  peifccte  non  didici- 
stis,  retinere  inter  adversa  sluduislis,  ideo  cupimus 
ad  vos  perveiiire,  et  ea  quse  desunt  vcstra;  fidei  sup- 
plere.  Ex  hoc  loco  apparet,  quia  quod  superius  ait, 
I  ila  ut  noo  sit  nobis  necesse  quidquam  loqui  (sw 
pra  i),  >  uon  idcirco  dixit  quod  ipsi  jain  omnia 
fidci  mysteria  suaicjenler  scirenl,  sed  ut  diximus, 
pi  opterea  hoc  dicit,  quia  non  erat  necesse  ul  ipse 
de  illis  quidquara  l«queretur  aliis,  cum  illos  fama 
procul  celebraret.  Nos,  iuquit,  oramus  faciem  ve- 
siiam  videre,  et  lidem  veslram  ad  pienitm  iiislniere, 
Kod  Deus  facial  quod  oraraus.  Ipse  autem  Deus,  Cre.v 


fiatres  essc  deheant,  docei.  Magis  lamen  congruuiil 
peifcclis  supcriora,  in  quibus  mullifarie  paticntiam 
suasit ;  et  sequentia  magis  aplantur  iinperfcctib,  ubi 
munditia  et  iniioceiitia  siiadetur.  Qnia,  inquit,  huc- 
usque  beiie  vixistis,  qiiemadmodum  superius  de- 
inonstralura  est,  ergo  de  cmlero  quod  superest,  vi- 
vendi  spaiio,  rogamus  nt  illud  ila  ducalis,  ut  in 
bonis  oporibus  magis  abundetis,  et  hoc  est :  de  cse- 
tero  qiiod  restat,  vngamus  vos,  fralres,  el  ohsecra- 
iiiKS,  id  Cat  pcT  sacra  adjiiramus  in  Domino  Jesu,  ul 
sicut  euni  timetis  et  amalis,  ita|  propter  revcrenliara 
ei  amorem  ejus  quod  obsecramus,  faciatis.  Ohse- 
cramus  ut  quemadmodum  uccepistis  a  nobis,  id  est 
sicut  didicistis  ex  doctrina  iioslra  quomodo  oporteal 


lor  rioster,  qui  putest,  et  Paier  noster  ccelestis,  qui  B  vos  amliulare  si  vuUis  ad  patiiam  pervenire,  id  est 


vuli  bonum,  et  paterno  alTeclu  >ios  diligit  ac  regit, 
ei  Dominus  Jesus  Christus,  qui  nos  ab  hosie  rede- 
mit,  el  suo  dominio  inancipavit,  dirigat,  id  cst  di- 
rectam,  ab  impedimentis  liberam  faciat  viam  noslrum 
ad  vos.  Sed  vos  Dominus,  id  esl  Spiritus  sanctus, 
multiplicet  in  numero  l\M\UM,  et  ahundare  vss  fa- 
ci{t  charitale  in  invicem,  id  est  inter  vos  vicissim, 
et  in  omnes,  et  in  eos  qui  vobis  advcrsaniur,  et  lioc 
faciat  ita  perfecte,  quemadmodum  et  nos  abundare 
fiicit  charilate  in  vos.  El  islam  chariiatis  abundan- 
liain  det  vobis  ad  confirmandu  corda  veslra,  id  est 
A\i  lioc  ut  per  ipsarei  dilectioncm  confirinenlur 
corda  vestra  in  sanciitale,  id  est  in  omni  pnritate 
atque  mundilia,  et  bonorum  acluura  observatione, 
sine  querefa,  id  esl  sine  crimine,  ut  sitis  laro  in- 
nocentes ,  ut  nerao  de  vobis  possit  jure  con- 
queri.  Ei  tales  sitis  anle  Deum,  id  est  in  oculis  Dei, 
qui  veiiiMtem  inspicil,  nec  latet  eum  aliquid.  Sunl 
eiiira  qui  sancti  videntur  coram  hominibus,  sed  non 
coram  Dco  (Matth.  xxjii).  Vos  autem  estoie  veraciier 
sancli  et  siiie  querela.  id  est  irreprehensibiles  nnl.^ 
oculos  Dci,  qiii  vos  cernit  elcreavit,  et  Patris  qui 
nos  adopiavit.  Talesessestudete  anteDeum^iPaJrcw 
tiostrum  in  adventu  Domini  fiostri  Jesu  Chrisli,  cum 
omnibus  sanciis  ejus,  id  est  quando  Dominus  Jesus 
veniet  ad  judiciuin  cura  omiiibus  sanctis  suis.  Qua- 
|is  eiiim  qiiisque  pra;sentera  viiain  finierit,  talis  in 
diejudicii   apparebit.   Ilii  autem  non  sine  querela 


quomodo  per  viam  justilia;  debetis  incedere,  et  in 
omnibos  Deo  piacere,  sicut  ei  ambutalis,  quia  quod 
vobis  de  hae  ambubiione  tradiilimus,  mox  agere 
coepistis ;  obsecramus,  inquam,  ut  abundi-tis  magis 
in  hac  bonorum  operum  ambulatioiie,  id  est  amodo 
propensiiis  quam  antea  lendalis  ad  coeleslem  pa- 
triam  per  exseculionera  mandatorum  Dei.  Vel  se- 
tundum  aiios  codices  obsecramus,  ut  quemadnio- 
dum  accepistis  a  nobis,  quo  modo  vos  oporicai  am- 
bulare,  et  in  ipsa  ambulalione  Dcd  placere,  sic  et 
arabuletis,  de  virlute  in  virlutein  {Psat.  lxxxiii) 
proficiendo  ac  perseverando,  ila  ut  abundetis  raagis 
ac  magis  quolidie. 

I  Scitis  enim  quse  prsecepta  dedcrim  vobis  per 
Dominura  Jusum,  hsec  est  enim  voluntas  Dei,  san^ 
ctilicatio  vestra,  ut  abstinealis  vos  a  fornicatioiie, 
ut  sciat  unusquisque  vestrum  vas  suum  possideie 
in  sanctificatione  et  boiiore,  non  in  passione  de- 
(  siderii,  sicul  et  gentes  quae  ignorant  Deum.  El  m 
i  quis  supergrediatur,  neque  circumvcniat  in  ne 
«  golio  fratrem  suum,  quoniam  vindex  est  Dominu; 
t  de  his  omnibus,  sicut  praediximus  vobis  et  testi- 
I  licati  siiinus.  Non  enim  vocavit  nos  Deus  in  im-' 
<  munditiam,  sed   in   sanctificalionem.  Iiaque  qui 

•  hoec  spernit,   non  boiminem  spernit,  sed  Deuni, 

•  qui  et  dedit  Spiritum  suum  sanctum  in  nobis.  > 
Propierea   moneo   arabulare  sicut    accepistis    a 

nobis,  quia  vos  sciiis  quce  prcecepta  ambulandi  et 


e.sse  apparebunl,  de  quibus  judex  queretur,  dicens  :  f,  recte  vivendi  dederim  vobis  ferenda  el  commendaii- 


t  Esurivi,  et  non  dedistis  mihi  manducare  {Matth. 
XXV).  )  Vel,  cum  omnibus  sanclis  agite  quDedixi, 
quia  sic  agunt  omnes  saiicti.  Ad  conflrmalionem 
omnium  qusB  prieraissa  sunt,  subjungitur  :  Amen, 
quod  interprelatiir  pere  vel  fidetiter. 

CAPUT  IV. 

<  De  cselero  ergo,  fratres,  rogamus  vos  et  obse» 
«  cramus  in  Domino  Jesu.ut  quemadmodum  acce^ 
f  pistis  a  nobis,  q«omodo  oporteat  vos  ambulare  et 

placere  Deo,  sicut  ei  aiubuialis,  ul  abundetis  ma- 
I  gis.  » 

Hactenus  patientiara  illam  in  sua  vel  aliorum 
KibulatJone  suasit,  nanc  eos  in  bonis  actibus  profi- 


da,  idque  iion  per  me,  sed  per  Dominum  Jesum.  Et 
licet  scialis,  tamen  ex  parte  repUcabo.  Nam  haio 
est  volunlas  Dei,  sanctificatio  vestra,  quee  vobis  pro- 
dest,  non  ipsi,  id  esthofi  vull  Deus,  etexigita  vobis, 
ut  sanctificemini,  ut  abstineatis  vos  a  fornitatione, 
id  cstabomiii  illiciio  conciibilu,  ne  lullentes  nicmbra 
CIirisi!,faciaiis  menibva  ineretricis  (/  Cor.  vi).  Vcl, 
liKc  est  voluutas  Dei  et  sancliticatio  veslra,  ut  abs- 
tiiieatis  vos  longe  remoii  a  fornicaiione,  qiiia  dum 
vos  abstinetis  ab  iramundo  opere,  sanctificalitr  in 
vobis  corpus  et  aiiima  caslitate.  lla  vos  abstinealis 
a  fornii-atione,  ut  unusquisque  vestrum  scial  possi-t 
dere,  et  dominio  nientis  subditum  tenete  suum  «ns, 
id  est  suum  corpus  quod  est  vas  aiiim«e,  Ille  enim 


1571  tlEflVEI  BURGIDOLEiNSIS  MONAGHI  1375 

possidere  siiiiHi  vas  dicitur,  qui  iii  poiesiaie   sua  A  sum  (Lev.  si,  xix,  xx;  I  Petr.  i).  i  Et  quia  Dei  vo- 


suum  curpiis  tenei,  ut  non  servial  mens  desideriis 
carnis,  sed  caro  rectis  volunlatibus  mentis.  Ila  sciat 
unusquisque  veslrum  suum  vas  possidere,  in  sancti- 
ficatione,  id  est  mundissima  puriGcalione  ;  et  honore, 
iie  iiihonoretur  opprohrio  turpitudinis.  Ex  conti- 
iieniia  eniin  fornicationis  naseitur  sanctificatio  ca- 
slilalis,  et  indc  est  hoiiur  apud  homines.  Nam  ctiam 
iii  hoc  ssecuio  honoratur,  qui  mundam  et  castam  vi- 
lam  ducil ;  sicut  ecoiilra  qui  seipsum  qualil)ct  for- 
nicalione  coniaminat,  infainis  et  ignoininiosus  ha- 
betur.  Ita  possidete  vcstra  vasa  in  sanctificatione  et 
hoiiore,  non  in  passione  desiderii,  id  est  quandopec- 
catuin  desideratur,  et  non  pedicilur,  non  iii  pas- 
sioiie  desidcrii,  id  esl  nec  saltera  fornicandi  deside- 


luiitas  est  sanctificatio  veslra,  qux  tenenda  est  eo 
ordine  quo  subjunumus,  iiec  vocavitnos  Deus  ut 
immunde  viveremus,  sed  sancte ;  itaquequi  hwc  sper- 
nit,  quae  nunc  de  sanctitate  et  inunditia  servanda 
dixiuius,  et  de  vitiis  exstirpandis,noM  homineni  sper- 
nit,  sed  Deum,  id  estnon  mespernit,  sed  Deum,  cu.- 
jus  prfficepta  loquor,  et  cujus  voiuntatem  annuntio; 
qui  et  dedit  in  nobis,  id  est  in  cordibus  noslris  Spi- 
ritum  suum  sunctum,  ut  omiiia  por  spiriluin  ejuslo- 
queremur  et  faccreraus ;  et  ideo  qiii  dicta  nostia 
qiiasi  verba  bominum  spcrnit,  Spiritura  sanctiim 
per  qucm  omnia  loquimur  spernil,  et  Deum  cujus 
cst  ilie  spiritus  (Luc.  x).  Erant  inter  Thessalnni- 
censes    nonnulli    in    supradictis  vitiis   raanentps, 


liiiin   liabeatis,   quod  est  passio  et  laisio   animse.  B  ct  Apostoli  verba  spernentes ;  propter  quos  ita  lo- 

Passio  enim  desiderii  est,  ut  non  patiamini  interius 

incentiva  carnis,  quae  procedaiit  e%  desiderio  vestro. 

Non  prsecipio  ut  iion  paliaraini  inceiitiva  carnis, 

quia  boc  est  inevitabile,  sed  vidcte  ut  non  proce- 

dant  ex  desidcrio  veslro,  id  est  ne  prxraeditando 

concupiscatis  aliquem  illicitura  concubitura,  ut  non 

postca  patiamini  intrinsecus  desideriuin,  et  subji- 

ciamini  pravis  suggestiunibus  a  desiderio  ortis  sicut 

ei  yentes,  id  est  geiitiles  faciunt,  de  quibus  nou  esl 

mirandum;  nec  vos  debetis  esse  similes  eis,  quia 

ignorant  Deum,  et  ideo  sine  respectu  divinae  forrai- 

dinis  aiit  revereiitiae  coeunt  nefarie,  non  solum  cum 

quihuslibet  mulieribus,  sed  ctiam  cum  pecudibus. 


qnilur,  ostcndens  quia  conlemptiis  apostolicorum 
prceceplorura  in  Deum  potius  refunderetur  non  iii 
Apostolum. 

«  De  charitate  auteni  fraterniiatis  non  necesse 
«  haberaus  scribere  vobis.  Ipsi  enim  vos  a  Deo  di- 
«  dicistis,  ut  diligatis  invicem  (Joan.  xiii,  15; 
«  /  Joan.  xxiv).  Etenim  illud  facitis  in  omnes  fra- 
«  tres  in  universa  Macedonia.  Rogamus  autem  vos, 
«  fralres,  ul  abundetis  magis,  et  operam  deiis,  ul 
I  quietisitis,  et  ut  vestrum  negotium  agatis,  elope- 
«  remini  manibus  vestris,  sicut  praecepiinus  vobis, 
«  et  ut  bonesle  ambuleiis  ad  eos  qiii  foris  suiit,  et 
«  nullius  aliquid  desideretis.  i 


Et  baic  cst  voluntas  Dei,  ne  quis  ex  vobis  supergre-  „      De  supradieiis  fuit  odus  scribere  vobis,  qula  qui- 


diatuT  in  negoiio,  id  est  mercatione  fratrem  suum, 
id  est  alium  Cliristianum,  ut  mercaturam  centum 
solidorum  extorqiieat  ab  eo  pro  quolibet  minore 
pretio  ;  ueque  circumveniet,  id  est  neque  fraudulen- 
tcr  decipial,  ostendens  illi  congeriein  pannorum  ex- 
terius  vaide  pulchiam  et  quasi  magni  pretii,  cuin 
sit  interius  vilis;  aut  aes  deauratum  vendens  illi  pro 
auro,  vel  his  similia  faciens.  Siipergressio  eiKin  esl, 
ubi  pro  minore  prctio  iliiid  quod  majoris  prcliiesl, 
elicilur ;  circumveiitio  auteni,  ubi  per  doluin  fiater 
in  ipsa  venditioiie  vel  emptionc  decipitur.  Scd  vos 
ab  liis  vitiis,  id  est  a  fornicatione  et  a  passione  de- 
siderii  atque  supergressione  et  circuniventione  fra- 
tris,  idcirco  vos  continete  quoniam  vindex  est  Domi- 


dam  veslrura  sunt  culpabiles  ;in  illis,  sed  de  chari- 
tate  fratcrnitatis,  id  est  de  dilectione  qua  fralres 
amare  debelis,  iion  habemus  necesse  scribere  vohis, 
id  cst  noii  est  necessarium  iiobis  ut  per  epistolam 
vos  instruamus.  Vere  non  habemus  boc  iiecesse. 
Nain  tos  ipsi  didicistis  a  Deo,  id  cst  docti  estis  ab 
Evaiigelio  Dci  ,  «(  ros  invicem  diligatis,  quia  Chri- 
stum  dicentem  audistis  :  «  Hoc  mando  vobis,  ut 
diligalis  invicem  (Joan.  xiii,  xv).  •  Vol  per  internam 
aspiratioiiem  didicistis  hoc  a  Deo,  quia  Spiritns 
sanctiis  mox  ut  cor  Iiominis  repleverit,  addere  illud 
cburilate  facit ;  nec  potest  unquara  discerc  charita- 
tera,  qui  Spiritura  sanctum  non  habet  iniusdocen- 
tem.    Vos  boc  didicisiis,   sicul  cfTeclu  declaralis. 


lins  de  his  omnibus,  id  est  ipse  punit  ha;c  omnia  in  D  Nam  fucitis  illud  in  omnes  fratres,  id  est  diligitis 


siiojudicio,  videlicet  non  solum  opus  fornicationis, 
scd  et  desiderium  illiciti  operis,  atque  iniquitatem 
iion  justas  meicationis.  Ipse  de  his  omnibus  ultio- 
iiem  suinel,  sicut  prcediximus,  id  est  sicut  ante  judi- 
cinm  denuiiliaviinus  vobis,  cum  essemus  apud  vos, 
et  testificuii  sumus,  id  est  testiraoiiiis  Scripturarum 
probavinnis.  Vcl  testificati  sumus,  id  est  testes  di- 
vini  jiidicii  fortiter  ha;c  asseruimus.  Ideo  etiam  ab 
Iiis  est  abstiiiendum,  quia  non  vocavit  nos  Deus  in 
immundiiiam,  id  est  iit  immundara  et  sordidain  vi- 
tam  duceremus;  sed  in  sunctificalionem,  id  esl  ut 
iiicontaminatissimara  alque  inundissimamet  virtuti- 
bus  plenara  duceremus  conversationem.  llndeelper 
Ic^em   clamat  :  «  Saiicii    eritis,  quia  ego   sanctus 


omiies  Christianos,  etopcriliiis  charil^tis  vos  osten- 
ditis  illos  diligere,  non  solum  in  urbe  vcstra,  sed  et 
in  universa  Uucedonia,  vos  illud  facilis,  id  est  fra- 
tres  diligitis;  scd  tamen  rogamus  vos,  fraires,  ut  ub- 
tmdetis  mngis,  in  dilectioiie  fralrum,  id  est  adliuc 
abundantiorem  erga  fratros  stiidoatis  habcre  cliari- 
tateni,  et  operam  deiis  ut  quieii  sitis  a  curiosilati', 
qu«  non  sinit  cor  curiosi  esse  quietum.  Operam 
detis.  Quasi  diceretur  :  Dillicile  est  dimittere  con- 
suetudincm,  sed  cogile  vos.  Sludete  ne  curiositas 
vastet  quielcin  vestr.'»  mcnlis  ul  antea.  Qu«  seilicet 
curiosiias,  cum  alicnam  quxrit  vitam  discntcre, 
scmper  sua  iiilima  nesciens,  sludet  exteriora  cogi- 
tare.   Giave  namqiic   est  cuviosilaiis  vitium,  qux 


1575 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  1?<  EPIST.  I  AD  TIIESS. 


1574 


duir.  ciijuslibet   menlem  ad  investigandam   vitam  A  tur,  quxdani  iristitia  quodQinmodo  naluralis.  M(ir- 


proximi  exterius  ducil,  sempcr  ei  iuiima  sua  ab- 
Bcondit,  ut  aliena  sciens,  se  nesciat.  Et  curiosi  ani- 
mus  quanlo  magis  peritus  fucritalieni  meriti,  tanto 
lit  magis  ignanis  sui.  Ideoque  quietem  Iiabere  non 
potest,  dum  seraper  laborat  alioruin  vilam  inutiliter 
scire;  et  ssepe  vagatur  per  diversa  loca,  ut  discere 
possit  alicna  facta.  Sed  vos  satagite  ut  quieti  siiis, 
et  ul  vestmm  negotium  agatis,  id  est  unusqiiisque  of- 
licium  quod  ad  se  pertinet,  dimissis  alienis,  quia 
vobis  est  utile  in  emendaiione  vit;c  vestrae  sic  agere, 
ei  operemini  manibus  lestris,  uiide  victum  liabeatis, 
el  uu(je  bcneficia  tribuatis,  sicut  prwcepimus  vobis 
diim  prsesentes  essemus,  quia  et  opus  nianuum  ad- 
juvat  quietos  esse.  lliud  enim  msiuni  ex  otio  venil. 


torii  quippe  borret  iion  opinio,  sed  naluia ;  nec 
mors  homini  accidet,  nisi  ex  poena  quam  praecossL'- 
rat  culpa.  Quapropler  si  animalia  qua;  ita  crcala 
sunt  ut  suo  qua;qiie  tempore  moriantur,  inortcm 
fugiunl  et  vitam  diligunl,  quanto  niagis  bomo  qiii 
sic  fucral  creatus  ut,  si  siiie  pcccato  vivere  veliet, 
sine  terniino  viverct!  Itaque  necesse  est  ut  tristes 
siinus,  quando  moriendo  nos  descrunt  ouos  aiiia- 
iiuis,  quia,  etsi  novimus  eos  noii  in  a;tcrnum  nos 
relinquere  hit  inaneRles,  sed  aliquaiilum  prxcedero 
secuturos,  lamen  mors  ipsa  qiiam  iiatura  r<'fiigit, 
cum  occupat  dileciuin,  contristal  in  nobis  dilcclio- 
nis  aflettura.  Idco  non  admonuit  ApobtoUis  ut  non 
contristcmur,  sed  ut  non  contristemur  sicul  et  ca> 


Hinc  est  qnod  Scriptura  uicit,  «  quia  multiim  mali-  l!  leri  qiii  spem  non  Iiabent.  Conlrislamur  crgo  in  no- 


tiam  docuit  otiosiias  {Eccti.  xxxiii),  >  et  date  ope- 
ram  ut  honeste  ambuletis,  id  esl  irreprehensibiliter 
agatis  nd  eos,  qui  foris  sunt,  id  cst  corain  infidelibus 
(pii  ssjnt  extra  Ecclesiam,  ul  exeinplo  vesli»  hone- 
statis  convertaniur  ad  IionesLos  mores  et  ad  fidem. 
Non  ergo  sectandura  est  otium,  sed  opus  faciendum, 
quia  bonestum  est,  ct  quasi  lux  ad  infideles,  et  ail- 
liuc  date  operam,  ut  mdlius  atiquid,  id  est  iiullam 
icm  cujuscunque  lidelis  desidrretis,  nodum  rogetis 
vcl  tollatis ;  sed  sufficiat  vobis  quod  habetis,  vel  ex 
jiisto  labore  vestro  quod  vobis  dcest,  acquiratis. 
Qiii  enim  in  otio  vivit,  res  aliorum  concupiscit.  Id- 
circo  abjicite  oliuin,  ut  vincatis  alienarmn  reruni 
appetilum. 


stronim  inorlibus  iieccssilate  ainiitendi,  scd  cum 
spe  rccipicndi.  Inde  angimiir,  Iiinc  consolamur; 
iiide  infirmiias  afficil,  hinc  HiIps  rcficit;  indc  doict 
liumana  conditio,  hiiic  sanat  divina  promissio.  Por- 
mittantur  itaiiue  pia  coida  cliarorum  dc  suonini 
dolere  inorlibus  tristitia  sanabili,  el  consolabilcs 
lacrymas  fundant  conditionc  mortali,  qiias  lamen 
rcprimal  fidci  gaudiuin,  qua  creduntiir  fideles, 
qiiando  moriuntur,  aliquantubim  a  nobis  abire  ci  ad 
meliora  transire.  \erc,  iuquit,  non  dcbctis  iiiconso- 
labiliter  contristari.  sicul  infideles,  dc  nioii.c  charo- 
riim  vestrorum,  quasi  non  siiit  aniplius  viciuri  ei. 
\obiscum  fuiuri,  quia  si  rredimus  quod  Jesus  mor- 
tuus  esi  et  resurreiii,  iia  pro  ccrlo  ciedcre  debemus. 


Nolumus  autem  vos  ignorare,  fratres,  de  dor-  C  quia  el  Deus  eos  qui  dorniierunt  per  Jcsum,  id  csl 


«  mieutibus,  ul  non  contristcmini  sicut  et  ca^teri, 
«  qui  spem  non  habent.  Si  enim  credimus  auod  Je- 
«  sus  mortuihs  est  et  resiirrexit,  ita  et  Deus  eos, 
«  qui  donnierunt  per  Jesum,  adducet  cum  eo.  i 

Quia  quidam  illorum  inconsiderabiliter  deflebant 
suos  amicos  mortuos,  quasi  iion  aniplius  resurre- 
ciuros,  docet  eos  revera  futuram  oninium  resurrectio- 
nem,  et  ideo  non  debere  eos  immoderate  conlrisiai  i 
de  morle  suorum.  Quasi  dicat :  De  charitate  non  iii- 
digebatis  a  nobis  doceri,  sed  de  resurreclione  mor- 
tuorum  indigetis,  Et  ideo,  fratres,  notumus  vosigno- 
rare,  id  est  nolumus  ul  ignoretis,  sed  volumus  ut 
sciatis  quae  scienda  sunt  de  dormientibus,  id  est  de 
mortuis,  qui  quaside  somno  facilesurgeiit,etinlegro  ^ 
corpore.  Sicut  enim  cilius  bonio  a  somno  evigilat,  ila 
concita;  ad  conditoris  nutum  a  morte  corporis  sur- 
gent.  Ideo  nolumus  vos  hoec  ipfnorare,  ui  non  con- 
tristemini  de  inoHe  charorum  vestrorum,  sicut  et 
cateri,  id  est  infidelcs  contrisiantnr  de  morte  suo- 
rum,  9111  spem  non  liahent,  spem  scilicet  resurrectio- 
nis  et  incorrupiionis  aternx.  Nam  et  ideo  eliani 
dormientes  eos  appellat  scripturae  veracissima  con- 
suetudo,  ut  cum  dormientes  audierimus,  evigilatu- 
ros  non  dubitcmus.  Lnde  el  in  psalmo  dicitur  : 
I  Nunquid  qui  dormit,  non  adjiciet  ut  resurgat? 
{l'sal.  XL.)  »  Ychemcnlerenim  ab  infirmis  meniibus 
iionien  mortis  pertimescitur,  soinni  aiilem  vocabu- 
lum  non  liraetur.  Est  autem  demortuis  qui  diliguu- 


niortui  sunt  iii  Clirislo,  adductt  cum  ec  aJ  jndiciiini 
iii  die  rosurreciionis  omniuni,  ut  cum  Cliiisio  judi- 
cent  mumliiin  el  regnciit,  Liido  et  Zatliaiins  ail  : 
«  Et  venict  nouiinus  Dcus  iiicus,  ci  oiniies  sriiicti 
cuni  00  {Zacli.  xiv).»  Vcl  pcr  Jcsum  medialoiem  al- 
durct  eos  Dous  ciiiu  co,  quia  qiioJ  rosiirgciil,  ct 
quod  cuni  (.lirislo  jiidites  veiiiciil,  boc  iioii  iiisi  por 
Chiistum  a  Dco  PaUe  aocipiciil.  Si  crcdir.uis,  iii 
quit,  quod  Jesiis  morluus  csl,  elc.  Qiiid  esl  quod 
praktdicaior  egregius  niortcm  Domitii,  inorlem  vo- 
cat:  inoricm  vcro  senorum  Domiiii,  iioii  moncm, 
sed  somiiiim  nominai,  nisi  qiiia  iiilima  corda  aii- 
dieiitium  lespiciens,  mcdicamcntum  pr.icdicalioiiis 
suse  mira  arte  apponit;  ct  illum  que.n  jain  rosiir- 
rexisse  noveraiit,  eis  morluiim  liisiiiuare  iion  dubi- 
lat,  eos  vero  qui  necdum  rcsurroxcrant,  ul  spcm 
resurroctionis  iiisinuci,  noii  moriiins,  scd  doriiiien- 
los  vocat?  Non  enim  vercbaiiir  dicere  morluum 
quem  audilore,  jam  resurrexissc  cognovcr  „[.  ^.^ 
verebatur  dicere  mortuos,  qiios  resuirocluros  vix 
credcbant. 

«  lloc  enim  vobis  dicimus  inverbo  Doinini,  qiiia 
<  nos  qui  vivimus,  qui  residui  sumus,  in  adventu 
«  Doniini  non  praivenicmus  eos  qui  dormieruiit 
«  (/  Cor.  xv).  Quoniam  ipse  Dominus  in  jussu  et  in 
(  voce  archangeli,  et  ,iii  tuba  Dei,  descondet  de 
«  coelo,  el  mortui  qui  in  Christo  suiit,  resiirgent 
I  primi.  Deinde  nos  qiii   viviraus,   qui    relinqvi- 


(3- 


HERVEl  BLRGIDOLENSIS  MONACHI 


1316 


miir,  sinnil  rapiemur  cum   illis  in  nubilios  ob- A  mox  Oani  qiisp.runque  jusserit,  e( »«  foee  archangdi. 


<  viani  Chrislo  in  aera,  et  sic  semper  cum  Domino 

<  erinius.  Ilaqueconso.aniini  in\icem  in  verbisislis.» 
Vere  illi  qiii  nunc  iii  mortis  somno  dormrunt,  ve- 

nienl  vivi  cum  Cbristo.  Nara  hoc  dicimus  vobis  non 
in  nosiro,  seJ  in  Dotnini  verbo,  quia  non  noster,  sed 
Darnini  est  serino,  quem  de  hac  re  vobis  loquimur, 
quoniam,  ipso  docente  ac  jubente,  vel  per  os  no- 
strum  loquente,  loquimur  vobis  talia.  Hoc  scilicet 
dicimus,  quia  nos  qui  tunc  temporis  in  carne  vivi- 
vtus,  qui  residui  sumus ,  omnibus  praicedentibus 
sanclis,  i^d  est  quoi'urn  vita  tunc  est  adhuc  in  cor- 
poie  residua,  twn  prcevenietnus  in  adventu  Bomini 
eos  qui  dortnierunt,  id  esi  non  anticipabimus  eos  qui 
loiige  ante  niortui  fuerant,  ui  primi  aute  iUos  oc-  , 
curvemus  Domino,  sed  ciim  i!!is  pariter  occur-  ' 
remus.  Hunc  modum  resurrectionis  ideo  docet 
Apostolus,  quia  viderentur  vivenles  cilius  posse  Do- 
miiio  oecurrere  quara  mortui.  Tam  velociler  enim 
fiel  omniura  resurrectio,  ut  viventes  nequeant  prae- 
cedere  mortuos.  Nani  voce  justorum  qiii  tiinc  vi- 
venies  in  carne  sunt  inveniendi,  loculus  est  nunc 
Aposloliis,  quia  et  ipse  justus  erat,  atque  in  carne 
vivebat,  et  novissiraos  sanctos  fore  communionis 
euae  prasvideljat,  ideoque  verbis  eoruni  ulebatur. 
Sed  Thessalonicenses  hoc  non  inleUigentes,  puta- 
vcrunt  quod  Paulus  et  qui  cum  eo  scribebant  epi- 
siolam,  dicerent  se  reperieudos  iii  die  consumma- 
lionis  in  carne,  et  conjecturisvariisQuctuabantatque 


quoniam  arcbangelus  voce  magna  clamabit,  ante 
eum  excilans  morluos.  Oe  ciijusmodi  voce  dicit  ipse  : 

<  Media  autem  nocte  clamor  factus  est.  Ecce  spon- 
sus  venit,  exile  obviam  ei  (Mailh.  xxvj.  »  Et  in  luba 
Dei,  id  est  in  aliquo  sono  magno  et  publico,  divini- 
tus  facio.  De  cujusmodi   luba   rursum  ipse  dicit, 

<  quia  venit  hora  in  qua  omnes  qui  in  monumeBtis 
sunt  audient  vocem  Filii  Dei,  etprocedent  {Joan.\).t 
Ha-c  tuba  onines  excrtabit,  el  inimicos  terrebit,  suos 
ad  bellum  invitabil,  ut  expugnent  adversarios,  et 
efiTugienl  a  facie  Domini  atque  mittant  in  gelieonam. 
Et  iterum  sicut  tuba  quondam  in  fesiis  convocabal 
populiiin  Hjebrceorum  {Num.  s,  xxix,  xxxi)  :sic  haec 
luba  convocabit  ad  solemnitatem  ieternse  ixtitix  po- 

'  pulum  sanctoruiu.  Deo,  inquit,  jubente  et  voce  ar- 
changeli  atque  tulia  Dei  sonante  {Psal.  lxxx),  dc- 
scendet  Dominus  Jesus  de  ccelo  in  aera,  non  in  ter- 
ram.  Nam  quia  in  judicio  erunt,  et  qui  ad  coeluin 
assumcntur,  et  qui  in  terra  relinquentur,  idcirco 
Domiiius  inter  co^lum  et  terram,  id  est  in  aere  faciet 
de  utriusque  judiciura.  Et  ipso  descendente,  mortui 
qui  in  Christo  sunt,  id  est  qui  iu  lide  et  dilectione 
Christi  prxsentem  vitam  iinierunt,  resurgent  primi, 
id  est  antequam  illi  qui  tunc  vivent,  occurrent  Cbri- 
sto.  Deinde,  id  est  facta  illorum  resurreclioue,  nos 
qui  vivimus,  id  est  illi  de  nobis  qui  vivi  tunc  inve- 
nientur,  qui  relinquimur,  id  est  qui  tormentis  Anti- 
cbristi  erunt  residui  ex  nobis,  simul  cum  illi*  rapie- 


dicebant  :  Si  Paulus  inveniendus  in   corpore  est,  c  mur  ah  angelis  in  nuhibus  obviam  Chrislo  in  aera. 


proximus  est  dies  judicii.  Lnde  corrigit  eos  in  se- 
cunda  Epislola.  Putabant  enim  quod  in  diebus  eo- 
rum  futura  esset  generalis  resurrectio,  quoniam 
Aposlolus  verbo  prwseniis  lemporis  dixerat,  nos  qui 
viviinus.  Qua  causa  proecipue  coactus  est  aliain  illis 
episiolam  scriherc.  Viventfs  namque  et  residuos,  ut 
diximus,  nomioavit,  non  quo  vellet  intelligi  se  cum 
Bociis-  suis  tempore  resurreclionis  in  corpore  repe- 
riendos,  sed  nos  dixit  pro  eo  quod  est,  justos,  de 
quorum  niiinero  ct  ipse  erat.  Ipsi  enim  rapientur 
obviani  Christo,  et  non  peccatores.  Viventes  autem, 
non  juxta  tropulogiam  sanctos  accipimus,  qui  pec- 
cato  raortui  non  sunt,  sed  omnes  quos  in  corpore 
inveniet  Christus  adveniens.  Quodque  sequitur:non 


Ultimis  sanctis  se  conlinuat  .'VpostoUis  propter  uni- 
tatem  Ecclesise,  cujus  membra  sunt  ct  primi  et  no- 
vissimi  justi,  et  propter  similitudinem  passionum, 
quoniam  similes  aposlolis  eruiit  iu  passionibus  illi 
novissimi,  propter  quod  et  dignissirai  erunt.  Qui  ta- 
inen  cum  vivi  reperientur  iion  prsevenient  mortuos. 
Adeo  veloeiler  tiet  resurrectio  mortuorum.  Sed  cum 
illi  fueriiit  resuscitati,  occurrent  Doraino  iii  suis 
corporibus  et  Uli,  qiii  viventes  iii  corporibus  fuerint 
inventi,  ita  tamen,  ut  in  gloriam  et  corruptivum,  et 
inortaie,  gloria,  et  incorruptione,  et  immorta!it?te 
mutetur,  ut  qualia  corpora  surreclura  sunt,  in  talem 
subslautiam  etiam  vivorum  corpora  transforraentur. 
Revera  enim  quantum  ad  praesentia  verba  pertinet, 


prseveniemus  cos  qui  dormierunt,  non  ad  peccatores  D  videtur  Apostolus  asserere  quosdaro  in  fine  saeculi. 


est  referenduin,  qui  somno  negligentise  sopili  sunt, 
ncque  eiiira  peccatores  cura  justis  rapicntur  obviam 
Christo,  sed  ad  eos  referendum  est  quos  mors 
dissolverat.  Non  prseveniemus  ad  occurrendum  Do- 
mino  eos  qui  dormieriint,  sed  ipsi  prius  evigilabunt, 
id  est  resurgeiit,  qii.im  nos  incipiaraus  occurrere 
Domino.  Quonium  ipse  Dominus  in  propria  persona 
dcscendet  localiier  de  emlo,  ve!  de  coelo,  id  est  de 
occulto,  et  lioc  iri  jtissu  Patris.  Oescendet  enim  mis- 
sus  a  Patre,  non  diversiiate  virtutis,  scd  dispensa- 
tione  judicis.  Vel  in  suo  jussu  descendet,  quiajube- 
bit  resurgere  mortiios  ct  Qccurrere  sibi.  Non  enim 
venict  buinilis  et  occulluj^  ut  olim,  sed  excelsus  el 
mauifestus  et  cum  imperiosa  auclorjtale  ut  oninia 


adveniente  Domino ,  cum  fulura  est  resurrectio 
raortuorura,  non  esse  morituros,  sed  vivos  repertos 
in  iUam  imm()rlalit3(em,  quae  sanciis  etiam  cseteris 
dabitur,  repente  mutandos,  et  simul  cum  iUis  ra- 
piendos  in  nubibus.  Sed  videamus  ne  buic  sensui 
sit  contrarium  quod  idem  Apostolus  scribit  ad  Co- 
rinlhios  :  <  Omnes  quidcm  resurgemilS  vel  omnes 
quidem  dqrmiemus  (/  Cor.  xv),  »  8i  ergo  sanclos, 
qui  reperientur  Christo  vetiiente  vivcntes,  eique  ve- 
nienti  obvlam  rapietitur,  cfediderimus  in  eodem  ra- 
ptu  de  mortalibus  corporibus  esituros,  ct  ad  cadem 
mox  immortalia  redituros,  nullas  in  verbis  ApostoU 
patiemiir  angustias,  ubi  dicit :  <  Onines  resurgemus, 
vel  omnes  dormiemus,  >  qiiia  n«c  illl  eruot  ai  resur- 


1377  C0.ii5iENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl 

reclioiie  alieni,  quam  doimitione  prsecedent,  quam-  A 
vis  brevissima,  non  tamen  nuila.  Neque  enim  dicen- 
dum  est,  tieri  non  posse  ut  dum  per  aera  in  sublime 
porlantur,  et  nioriantur  et  reviviscanl.  Quod  autem 
subjecit  •  et  sic  setnper  cum  Domino  erimus,  non  ita 
accipiendum  est,  tanquam  in  aere  nos  dixerit  cum 
Doniino  semper  esse  mansuros,  quia  neque  ipse 
utique  ibi  manebit.  Venieuti  quippe  ibitur  obviam, 
non  nianenti.  Sed  iia  cum  Doraino  erimus,  id  est 
sicerimus  habentes  corpora  sempiterna,  ubicunque 
cura  illo  fuerimus.  Omnes  scilicet  elccli,  et  qui  de 
Bomno  morlis  escitati,  et  qui  viventes  in  carne  re- 
perti  fuerimus,  rapiemur  in  nubibua  obviam  Domino 
in  aera,  et  sic,  id  est  oranes  simul  immorlales  eri- 
nius  semper  cura  Domino,  sicut  ipse  dixit  :  i  Paier, 
quos  dedisli  milii,  volo  ut  ubi  ego  sum  et  illi  siut  B 
mecum,  ut  videant  claritatem  meara  (Joan.  xvii).  > 
Quandoquidera  oranes  resurgemus,  et  cum  Domino 
semper  erimus,  ilaque  consolamini  invicem,  id  est 
consoletur  alter  alterum  de  morte  amicorum  suorum 
:n  verbis  islis  quse  diximus  de  resurreclione  et  so- 
cietate  vel  gloria  perenui  omniura  justorum.  Pereat 
contristalio,  ubi  tanla  est  consolatio.  Delergatur  lu- 
clus  ex  animo,  fides  expellat  dolorera  in  tania  spe 
gloriae.  Omnes  enim  jusli  cura  amicis  suis  sine  firie 
siraul  manebunt  immortales  atque  beati,  in  regno 
Christi.  £t  ideo  non  debetis  amicos  vestros,  qui 
mortui  suEt,  lugere  quasi  araissos,  quia  non  amisi- 
£tis  eos,  sed  prxmisisiis. 

CAPUT  V. 
t  De  teraporibus  autem  el  momentis,  fratres,  non 
«  indigetls  ut  scribamus  vobis.  Ipsi  enim  diligeuter 

<  scitis  quia  dies  Domini  sicut  fur  in  nocte,  ita 
I  veniet  (7/  Petr.  iii).  Cum  enira  dixerint,  pax 
«  et  securitas,  tunc  repentinus  eis  superveuiet  in- 

<  leritus,  sicut  doior  in  utero  habenli,  et  non  effu- 
f  gient.   > 

De  resurrectione  indiguistis  per  epistolam  no- 
stram  doceri,  sed  de  teniporibus  et  momentis  qui- 
bus  futura  est  ipsa  resurrectio,  non  indigetis  ut 
scribamus  vobis.  De  lcmporibus ,  id  est  utrum 
aestate  an  liierae,  et  ulrum  die  ac  nocle,  sive  quo 
mense  vel  post  quot  annos  venlurus  sit  Cbristus; 
et  momentis,  id  est  qua  liora  diei  vel  iioctis  veri- 
turus  sit  Clnislus,  non  indigetis,  fratres,  id  est  non  D 
est  necesse  ut  scribamus  vobis,  quia  noii  prodessei 
vobis  hoc  scire.  Non  est  opus  ui  de  his  scribaraus 
vobis.  quia  vos  ipsi  scrulando  Scripturas  vel  docli 
a  nobis,  ditigentcr,  id  est  studiose  sciiis  quia  dies 
Dumiiii,  id  esl  dies  juditii  vel  uics  niortis,  in  quo 
Doniinus  unumquemque  judicabit,  ila  venict  latenier 
incautis,  sicut  (ur  in  nocte;  veniet  enim  in  nocie, 
id  est  in  ignorantia,  hoc  est  veniet  nullo  sciente 
aut  spcrante,  veniel  subilaneus  et  iraprovisus  ( 1 
Cor.  xv),  veniet  ut  fur,  qui  latenter  venit  dum  dor- 
miunt  homines,  et  omnia  subripil,  ut  qui  dives  ob- 
dormierat,  evigilans  nihil  iuveniat.  Sic  cnim  con- 
linget  securis  et  negligeniibus  per  improvisum  ad- 
venlum  diei  Doinini.  Et  proplerea  ca'pit  Apostolus 


—  m  EPIST.  1  AD  TIIESS.  137« 

loqui  de  temporibus,  ut  moneret  discipulos  cavere 
sibi,  ne  ila  deprehendantur.  Hoc  igitur  opus  est  scire, 
ut  curent  Dlii  lucis  esse,  et  parato  corde  vigilare, 
qui  nolunt  ab  illa  die  sicut  a  noclurno  fure  con  • 
prehendi.  Nara  si  ad  cavendura  hoc  malum,  id  est  ne 
dies  Domini  tanquam  fur  inveniat  impaiatum,  opus 
esset  nosse  leraporum  spatia ,  non  diceret  Aposto- 
lus,  non  opus  esse  ut  hoc  scriberel,  sed  hoc  poiiiis 
esse  scribenduni  tanqiiam  doctor  providenlissimus 
judicaret.  Nunc  aulein  nec  opus  illis  esse  monstia- 
vit,  quibus  sufticiebat  ut  scirent,  iinparatis  atque 
dorraienlibus  diem  Domiiii  sicut  furera  esse  ven- 
turam;  alque  sciendo  hoc,  essent  ipsi  vigilantes  et 
parati  post  quanta  libet  tempora  veniret;  et  suun» 
servavit  raoduin,  ut  scilicet  Aposlolus  non  tanlum 
praesumeret  alios  id  docere,  de  quo  apostolis  Do- 
rainum  dixisse  cognoverat  :  t  Nou  est  vestrum 
iiosse  tempora  vel  momenia,  quse  Pater  posuit  in 
9ua  potestate  (Act.  i);  i  de  his  eiiim  temporibus  et 
momentis  non  erat  opus  ut  scriberet  eis.  Vere,  iii- 
quil,  ut  fur  veniel  amatoribus  saeculi  dies  illa.  Cum 
enim  dixerint,  pax  est  nobis  ctin  ipsa  pace  securilas 
de  futuro,  quia  iiiiiil  molesliarura  aniplius  cvenlu- 
riim  nobis  lormidaraus,  lunc  subito,  descendente  ju- 
dice,  repenlinus  eis  superveniet  interitus,  id  est  mors 
seterna  corpoiis  et  aniraa;,  sicut  dolor  supervenit 
routieri  habenti  in  utero  prolem,  quia  malura  con- 
scientiae  ipsorum  incipiet  eos  subito  torquere,  euiiv 
per  judicis  adventiim  coeperit  urgeri  ut  ad  lucem 
prodeat,  id  est  omnibus  appareat.  Mulier  eniin  pia.>- 
gnans  quod  in  utero  diu  portavit  cuin  poiidere,  tan- 
dem  ejicit  cum  dolore,  quia  et  reprobi  malum,  quod 
diu  laluit  intra  conscientiam  ipsorura  et  gravavit 
eam,  in  conspectu  judicis  cuin  gravi  tormeiito  cun- 
ctis  manifestabunt.  Mulier  cum  voluptate  pondus  il- 
lud  concepit,  sed,  ut  dictura  esl,  cum  dolore  ejicit, 
quia  et  reprobi  culpain  cuin  volupiale  libenter  com  • 
miserunt,  sed  ante  districtum  judiciim  lianc  iuviii 
multa  cum  amaritudine  manifestabunl.  Mulier  duia 
non  sperat,  subitis  doloribus  incipit  urgeri  ul  pariat, 
quia  et  reprobi  dum  non  prajvident,  incipiuiil  repen^ 
linis  cruciatibus  compelli,  ut  latenlia  mala  qux  iiiius 
babent,  ante  tribunal  aeterni  judicis  ad  publicuiii 
proferant.  Ila  ergo  subitis  doloribus  incipient  lor- 
queri  intrinsecus  instar  prasgnantis ,  et  non  effu- 
gient.  Mulier  naraque  evadit,  sod  illi  non  effugieiii^ 
Dominus  circa  finem  ssculi  tribulationeni  raaxiniaii» 
esse  denuiitiat  futuram  (Luc.  xxi),  et  dicil,  arescen- 
iJjus  hominibui  pra;  timore  et  exspecialione,  qim 
supeivenicnt  universo  orbi.  Apostolus  vero  teslJiiir, 
quia  diteiit  :  Pax  esl  ct  securitas.  Sed  Dominus  liuu 
de  eleclis  ioquilur,  Aposlolus  veio  de  reprobis.  In- 
telligamus  ergo  noii  ea  irapleri  modo  qii;e  Domiiius 
prsenuntiavii,  sed  tuiic  esse  potius  ventura,  quaiid'j 
sic  crit  Iribulalio  universo  orbi ,  ut  ad  Ecdesiaia 
perlineal  qux  in  universo  orbe  tribulabilur,  noil 
ad  eos  qui  tribulabunt  eam.  ipsi  enim  dicturi  sunt, 
pax  et  securitas,  ut  repentinus  illis  superveniat  iii- 
teritus,  et  eos  adventus  Domini  sicut  fui-  in  nocl»; 


HERVEI  BUKGIDOLENSIS  MONACIII  1360 

I  strum  Jesiini  Cliristum,  qui  mortuus  esi  pro 
I  nobis,  ut  sive  vigilemus,  sive  dormiamus,  si- 
«  mul  cum  illo  vivamus.  Propier  quod  consola- 
«  miui  invicem  el  «diiicate  alterulrum,  sicut  et 
t  fscitis.  > 

QuanJoquidem  non  sumus  noctis,  igitur  mn  dor- 
tniamus,  id  est  non  torpnamus  in  bonis  saecularibus, 
iicui  cwleri ,  id  est  sicut  infideles,  qui  ad  noctem 
perlinent ;  sed  vigilemus,  id  est  vigili  corde  adven- 
tum  occulii  judicis  exspectemus,  attendenies  omoia 
lispc  esse  transitoria  et  cito  perilura ;  el  sobrii  si- 
rous,  id  est  sobrie  liis  utamur  non  quasi  bonis  no- 
stris,  sed  ad  sustenlalionem  dalis.  Non  dormiamus, 
id  est  non  simus  securi  et  desidiosi,  quasi  hoc  nobis 
sufliciat  quod  Ciiristianitatis  rciigionem  suscepimus, 
dies  illa  tanquara  fur  corapreiiendat.  Onines  enira  B  el  ideo  negligenler  agaraus ;  sed  vigilemus,  id  est 


roniprchendal ,  quando  econtrario  gaudebit  et  ex-  A 
suU.ibit,  qiii  diligit  manifeslalionem  Uoraini.  Sed 
et  lioc  notandiim,  quia  post  mortem  Antichristi, 
quadraginta  quiiique  dies  concedentur  ad  emenda- 
lionem  his,  qui  ad  vitam  praedestinati  sunt,  et  in 
Aalicliristi  perseculione  offcnderunt.  Sed  qui  ad 
fitam  praeordinati  non  sunt,  ncc  morte  principis 
sui  corrigentur,  sed  toto  corde  mundanis  inha;- 
renles,  gaudebunt,  ct  nxores  ducent,  atque  convi- 
via  facient,  et  domos  «dificabuni,  dicentes  :  Pax 
est  7wbis  et  securilas,  licet  princeps  noster  sit  mor- 
tuus.  Et  dum  ita  pacatos  et  sccuros  se  putaverint, 
Eubilo  juJcx  apparebit,  omnesque  lalcs  condem- 
nahit. 

<  Vos  autein,  fralres,  nonesiis  in  lenebris  ut  vos 


«  vos  Ulii  lucis  estis  et  lilii  diei,non  eslisnoctis  ne- 
<  que  tenebrarum.  » 

Illis  erit  improvisus  dies  Domini,  ut  illaqueet 
eos  ad  mortem  propter  cordis  ipsorura  caecitaiem. 
Sfcd  vos,  0  fratres,  non  estis  [in  tenehris  ignorantix 
et  infidelitalis  vel  cupiditatum  soeculariiiin,  ita  ul  vos 
dies  illa  tanqiinm  fur  comprehendat  ad  mortem.  Illi 
^nira  sunt  ia  tenebris  et  nori  vigilant  adversus  ad- 
ventura  furis,  qui  prxsuraentes  de  cupidi;,alibus 
£uis,  et  in  deliciis  hujus  sxculi  difllueiites,  tunit^nt 
et  enguntur  adversus  humiles,  el  insultant  sanctis 
intelligenlibus  atqiie  tenentibus  angustam  viam  , 
qux  ducit  ad  vitara  (Matth.  vii ;  Luc.   xiii).  Scd 

vos  non  estis  lales ,  quia  non  cseeant  vos  sseculi 

'  •  I 

ciipiditales.  Nnm  omiies  vos  eslis  filii  lucis,  id  esl 

Chrisli.qui  ait  :  <  Ego  lux  in  inundura  veni,  utom- 
iiis  qui  tredil  in  me,  inteiiebris  non  maneat  {Joan. 
xii) ;  >  ct  lilii  Dei,  id  est  ecclcsise  sanctorum  quani 
illuminat  sol  justitiseChristus.Yere  filii  estisChrisli 
ct  Ecclesiffi,  quia  non  esiis  filii  nociis,  id  est  diaboli, 
qui  est  nox,  de  qua  sanctus  Job  dicil  : «  Noctein  il- 
lain  tenebrosus  turbo  possideat(Jo6.iii),  mequeeslii 
filii  tenetrarum,  id  est  infideliura  el  iniquorum,  qui 
si  coiiversi  fuerint,  audient :  «  Fuistis  aliquando  le- 
nebrae,  nunc  aulera  lux  in  Uomino  {Ephes.  v).>  Vcl 
omues  vos  eslis  filii  lucis,  id  est  fidei ;  et  filii  diei, 
iJ  est  sanctae  coiiversalionis.  Et  ne  quis  putet  par- 
tim  posse  csse  diei,  partinique  noclis,  addo  quia 


corporis  et  negligentisa  tencbras  a  nobis  repellamus, 
et  oculos  mentis  ad  aspcctum  veri  luminis  apertos 
teneamus ;  et  sobrii  siraus,  id  cst  ebrietatem  sse- 
cularium  cupidiialura  caveamus.  Et  justum  est  ut 
nos,  qui  ad  noclem  non  pertineamus,  somnuin  et 
ebrietatem  fugiamus,  quia  ijui  durmiunt,  id  est  qui 
dtileclabililer  torpenl  et  quiescunt  in  praiscnlibus, 
nocte  dormiuni,  id  est  iniquitaie  delectantur ;  et  qui 
ebrii  sunt,  id  est  quos  inebriat  ainor  sxculi ,  ut 
immoderate  utanlur  his  rebus  transitoriis,  in  nocte 
cordis  sunt  ebrii.  Nox  enim  est  iniquitas,  in  qua  illi 
obdormierunt  et  iiiebriati  sunt  cupiendo  ista  ter- 
rena,  el  oranes  istae  felicitates  quae  videntur  sseculi. 
soraiiia  sunt  dormientiuin  ;  ct  quomodo  qui  videt 
thesauros  in  soninis  dormiens  dives  est,  sed  evi- 
gilans  pauper,  sic  omnia  vaoa  ista  hujus  saculi,  de 
quibus  homines  gaudent,  in  soirino  appareiit  et  iii 
ebrietate  cernuntur.  Evigilabuot  et  sobrii  fient  ama- 
tores  talium  quando  nolent,  si  modo  quando  ulilc 
est,  iion  evigilaverint  et  sobrii  fuerint ;  et  invenient 
sdmnia  fiiisse  illa  et  transisse  sicut  umbrara.  llli 
qui  suiit  noctis,  dormiiint  et  inebrianiur;  sed  nos 
qui  sumus  diei,  simus  sobrii,  id  est  moderate  ulamur 
his  temporalibus,  et  propter  prsesentia  boiia  non 
obliviscamur  quaerere  futura,  id  est  selerna.  Sobrii, 
iiiquam,  simiis.  Quod  esse  polerimus,  si  fueriraus, 
induti  loricam  fidei  et  charitatis,  id  est  si  fidcs  et 
charitas  instar  loricx  nos  undique  munierint  ad- 


noii  eslis  noctis,  id  est  ignoranti*  vel  infidelilaiis;  rj  versus  omnia  diaboli  jacula,  id  est  contra  universa 


ncque  tenebrariira ,  id  esi  malorum  opcruin.  Nam 
lilii  noclis  et  tenebrarum  ,  sunt  infideles  et  iniqui. 
Noclis,  iiiquam,  el  tenchrarum  filii  sunt,  qui  omnia 
m;da  opcrantnr;  et  usque  adeo  fitii  noctis  sunt,  ut 
tinieant  videri  qua>.  faciunt.  Qui  auteni  publice  lalia 
opcrantur,  sunt  quidem  iii  luce  solis,  sed  in  tene- 
bris  cordis. 

1  Igilur  non  dormiamus  sicut  cseteri,  sed  vigi- 
«  lemus  et  solirii  simus.  Qui  enim  dormiunt,  iio- 
«  cte  dormiunl  ;  et  qui  ebrii  sunl,  nocte  ebrii 
«  sunt.  Nos  autem  qui  diei  sunius,  sobrii  simus, 
«  induti  loricam  fidei  et.yharitatis  ct  galeam  spem 
I  salutis.  Quoniara  non  posuit  nos  Deus  in  iram , 
<  scd  in  acquisilioncni  salutis  pcr  Dominum  no- 


viiioruni  lentamenta.  Sicut  eniin  lorir^  munit  vila- 
lia,  sic  fidfcs  et  charitas  munit  cor  nostrum,  ne  \x- 
datur  a  vitiis  irruentibus.  Et  quamvis  nunc  Apo- 
slolus  dicat  loricam  fidei ,  a!io  tamen  loco  dixit 
scuium  fidei  {Ephes.  vi).  Sciituni  ergo  est  fidos, 
quia  tela  iniraicoruni  excipit  et  expellit.  Lorica  eiiain 
est,  qiiia  interiora  noslra  transfigi  non  sinit.  Siiiii- 
liter  el  charitas  nobis  est  lorica,  qnia  malignoruiu 
spiriliium  jacula  non  sinit  ad  cor  noslrum  inleriiis 
penelrare.  Siraiis  eliam  induti  galeam,  scilicet  .^fifm 
saluiis  ut  spes  xternie  salutis  ad  superna  tendei:$, 
obvolvat,  id  est  proiegat  caput  intcrioris  hoininis, 
id  csl  menlera  nostram,  ne  Ixdalur  ab  iclibus  ini- 
niicorum,  id  est  a   lcntaincnlis  d.-cinonum  in   hoc 


*5«  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAll.l.  —  IN  EPI8T.  I  Al)  THE8S.  1382 

conflictu  viiiorum.  Spes  enini  prolegens  raentis  ca-  A  Ila  scilicel  noverilis  eos,  ut  habeatit  illos  abundail- 


put,  est  nobis  galea,  quse  scilicet  spes  dicitur  salu- 
tis,  quia  per  spem  venimus  ad  salulem.  Et  recte 
dicitur  spcs  suliilis,  quoniam  non  pomit  Deiis  nos  in 
iiam ,  sed  in  acquisitionem  satutis,  id  est  non  posuit 
nos  ad  hoc  iii  spe,  ut  eamus  in  irani  damnationis, 
sed  ut  acquirarous  salutem  bene  operando.Non  enim 
otiosis  datur  salus,  sed  his  qui  roerito  bonorum  ope- 
rum  acquisierint  eam.  Et  hoc  per  Dominum  noitrum 
Jesttm  Christum,  quia  nulluni  justitia;  meritum  sa- 
lutem  nobis  acquirere  posset,  nisi  per  mediatorem 
Dei  el  horoinum.  Vel  ideo  sobrii  simus  et  armis 
virtutum  induamur,  quia  non  posuit  Deus  nos  in 
iram ,  sed  in  acquisitionem  salutis ,  id  est  non 
ordinavit  et  siatuit  nos  ad  hoc  ut  iram  exerceret 


tius  in  charitale,  id  est  magis  quam  cseteros  diliga- 
lis  et  honoretis  ilios,  ac  bonis  corpnralibus  alalis. 
Vo!o  enim  iit  ex  chariiate  presbyieros  honoretis,  ac 
reverentiam  illisexbibeatis.  Et  prupter  illorum  opus, 
id  est  quia  increpanl  vos  aut  etiam  aliquando  pu- 
niunt  vos,  videntes  sic  oporlere  fieri,  habete  pacem 
cum  eis,  id  est  nolite  murniurare,  nolite  pacis  ami- 
citiam  relinquere,  si  resecaverint  vcstra  vitia,  sed 
ideo  magis  pacera  lirmam  servate,  quia  ipsi  non  ex 
odio,  sed  ex  charitate  corripiunt  vos.  Pulchre  ob- 
viat  Apostolus  perversitati  eorum,  qui  dum  pro 
culpis  suis  increpantur  aut  verherantur  paccin, 
quam  ciim  praelalis  suis  habclioiit,  abjiciunt,  r>c 
discordias  et  murmuraliones  faciunt,  dum  cuin  pra;- 


in   nos  ,   sed    ut  acquirerel  nos  ad   salutem  per  ^  latis  suis  haberi  pacem  jubet  propter  opus  ipsorunij 


Christum  mediatorem  qui  moriuus  est  pro  nobis, 
id  est  qui  nos  morte  sua  redemit  ab  aeterna  morte, 
ti(  sive  vigitemus,  id  est  in  corpore  vivainus,  sive 
dormiamiis,  id  est  in  somno  roortis  quicscamus, 
simut  cum  itlo  qui  cat  vivamus,  id  est  semper  sit 
et  vivat  cum  illo  mens  nostra,  sive  dum  in  hoc  sae- 
culo  viviraus ,  sive  diim  in  sepulcro  dormimus. 
Propter  quod,  id  est  quia  ha;c  spes  est  nobis, 
quia  Chrisius  mortiius  est  ad  horam  pro  nobis, 
ut  nos  sempcr  cum  illo  vivamus,  consolamini 
invicem,  id  est  consolelur  ex  vobis  alter  alterum 
In  adversis  prxsentium  tribulationum,  vel  in  obilu 
charorum.  Et  cedijicate  atterutrum,  id  est  vicissim 
vosmetipsos  per  bona  colloquia  et  per  bona  exem-  . 
pla  lediticatc  in  virtutibus ,  ut  et  singuli  et  simul 
omnes  sediriceinini  teroplum  Doraino.  vEdilicate, 
inquam,  sicut  et  facitis.  Collaudat  eos,  ut  magis  ac 
magis  provocet  ad  studium  bene  agendi.  Huc  usque 
autem  generaliter  locutus  est  omnibus,  sed  nunc' 
singulariter  ad  subditos  admonendos,  ut  piaelatos 
suos  hoiiorent  et  diligant,  se  transfert ;  postea  nio- 
nebit  et  pr.xlatos,  nt  corrigant  subditos.  Quia  vero 
humiles  erant  et  ad  obediendum  prompli,  ideo  non 
imperando,  sed  rogando  injungit  eis  ea  quse  vull  ut 
faciant.  Unde  nec  apostolum  se  dixit  in  exordio 
epistolse,  quia  iion  erat  necesse  ut  cogerenlur  apo- 
stolica  auctoritate.  Sic  et  nunc  praelati  Ecclesi» 
bonos  subditos  humiliter  rogare  debent,  ut  in  me- 


Vel  iia  distiiigui  potest  :  habete  illos  abundantius 
in  obaritate  propier  opus  illorum,  id  esi  propierea 
magis  amate  illos,  qui  raonent  vos  et  corrigunt, 
sicut  scriptum  est :  «  Argue  sapientem,  et  diligel  te 
(Prov.  is),  )  et  habcte  pacem  cum  eis  ut  nuiiquam 
discordetis  ab  illis,  etiani  si  graviter  vos  increpa- 
veriiit  aut  verberaverint. 

«  Rogamus  autem  vos,  fratres,  corripite  inquietos, 
f  consolamini  pusillanimes,  suscipite  inlirroos,  pa- 
t  tientcs  eslole  ad  omnes.  Videle  ne  quis  malum 
«  pro  maio  alicui  reddat,  sed  semper  quod  bonum 
I  est  sectamini  invicera  et  in  omnes.  > 

Nunc  ad  prselatos  est  sermo.  Subdilos  rogavimus 
ut  honorent  praepositos  suos,  et  pacem  cum  eis 
haheanl.  Sed  vos,  fraires  qui  prseestis,  rogamus,  cor- 
ripite  inquieios,  id  est  castigale  curiosos  et  pacis 
quietcm  turbantes,  atque  indisciplinatos  ac  vagos. 
Corripite  illos,  ne  sitis  mercenarii,  quia  qui  ideo 
cessal  a  correptione  talium,  ne  perdat  munus  quod 
ab  his  accipere  solebat,  vel  ne  patiatur  ab  his  ad- 
versa,  merccnarius  est,  non  pastor.  Consotamini 
eliam  pusitlanimes,  id  est  eos  qui  pusillura  habeiit 
animum  ad  toleranliam  prxsentium  adversiiatum, 
et  contristantur  pro  malis  quae  sibi  ancidunt,  sive 
illos  qni  a  spe  deficiunt  pro  magnitudine  peccato- 
rum  suoruro.  Suscipiic  infirmos,  id  est  nolite  abji- 
cere  eos  qui  in  conscientia  sua,  vel  in  actionibus 
suis  sunt  infirmi,  sed  suscipile  illos  ad  sanandum 


lius  proficiant  non  imperiose  compellere,  ut   inviti  D  ^''^"*  spiritales  niedici.  Et  si   in  hoc  ofllcio  {vobis 


bona  faciant.  Ecce  enim  subjungit  Apostolus  : 

«  Roganius  autem  vos,  fiatres,  ut  noveriii»  eos 
«  qui  laborant  inter  vos,  et  prtesunt  vobis  in  Do- 
«  niino,  et  monent  vos,  ut  liabeatis  illos  abundan- 
t  lius  in  charitale  ;  et  propter  opus  illorum  pacem 
«  faabete  cuin  eis.  » 

Vos  omnes  consolamiui  et  aedificatis  invicrm  alii 
alios,  ut  monemus.  Sed  vos,  o  fratres,  qui  subditi 
estis,  rogamus  ut  noverilis,  id  esl  ostendatis  nosse 
vos  per  revereiitiam  et  honorem  eos  qui  in  regimine 
ccclesiastico  laborant  inter  vos,  et  prcesunt  vobis  in 
Domino,  id  est  ordinationc  Domini,  vel  in  his  quae 
ad  Dominum  pertinent  et  monent  vos  ut  mala  ca- 
veaiis  et  bona  faciaiis,  vcl  ad    incliora  prolicintis. 


aliquid  injuriae  a  subdilis  illatum  fueril,  eslole  pa- 
tienles  ad  omnes,  qui  vobis  niolesti  fueiint.  Hoc 
eliam  videte,  id  est  diligenti  consideratione  altendilc, 
ne  quis  aticui  reddat  malum  pro  malo,  id  esl  non 
solummodo  vos  non  reddatis  nialum  pro  malo,  sed 
etiam  videtenealius  reddat.  Tunc  eiiani  malumpro 
mo<o  reddetis,  si  cos  qui  malum  vobis  irrogant,  ad 
pcenitentiain  non  provocaveritis.  Hoc  nainque  loco 
inlelligendum  est  tunc  potius  malum  pro  inalo  reddi, 
si  is  qui  corripiendus  est,  non  corripitur,  sed  prava 
dissimulatione  negligitur.  Aliquaiido  aulem  honiiiics 
correpioies  suos  puiant  ininiicos  siios.  Id^o  cuiii 
dixisset,  corripile  inquietos;  subjecil,  consolamini 
pusittanimes.  Si  forte  enim  de  corroplione   incipit 


4383 


ITEKYEI  BURGIDOI. 


dedcere,  ct  pertiirbalur,  tiinc  oportel  consolari.  Su-  A 
scipite  inlirmos,  ne  perinfirniitateni  cadaiil.  Si  titu- 
liare  eum  fecit  inlirmitas,  sinu  tuo  suscipiat  charitas. 
Ac  ileinde  :  Videle  ne  quis  alictii  malum  pro  malo 
reddat.  Ergo  non  est  maluin,  correptio  si  fit.  !lle 
autem  maliim  pro  malo  ei  reddit,  cui  correptionein 
subtraliit.  Videte  ne  quis  aliquando  cuiquam  id  fa- 
ciat,  ied  semper  sectamini  omnes  quod  baiium  et  re- 
ctum  est  invicem,  id  est  vicissim  inter  vos,  el  in,  id 
cst  crga  omnes  alios. 

<  Semper  gaudeie  in  Domino,  sine  intcrroissione 

<  orate,  in  omnibus  gratias   agite  ;  hsec  est  enim 

<  volunt.is  Dei   in  Christo  Jesu   in  omnibus  vo- 

<  bis.  I 

llaec  communiter  omntbus  dicuntur.  Licet  fre- 
quenter  adversa  patiamini,  lamen  nolite  contrislari,  B 
sed  semper  et  in  prosperis  et  in  adversis  gaudete. 
Sed  quia  niaium  est  saeciilari  gaudio  gaudere,  pro- 
pterea  sul)jungo  ut  gaudealis  in  Domino,  noii  in  sae- 
culo  nec  in  vobisipsis.  In  Domino  gaudetc,  ut  intus 
apud  eiira  sit  gaudium  vestrum  et  gloriatio  veslra. 
Sine  intermissione  orate,  id  est  ut  nullo  dic  inter- 
mittatis  cerla  lempora  oraiidi.  Sed  el  continuum 
cordis  desiderium,  continun  oratio  est.  Nunquid 
enim  sine  iniermissione  possumus  genu  flectere, 
corpus  prosternere,  vel  manus  levare,  ul  de  hoc 
nobis  dicatur  :  Sine  intermissione  orate.  Sed  qui 
nunc  vult  intermittere  orare,  non  intcrmiitat  desi- 
derare.  Sic  enim  orabat  Moyses,  cui  taoenti  dixit 
Dominus  ;  <  Quid  clamas  ad  rae?  {Exod.  xiv.)  i  _ 
Clamabat  enim  corde,  qiiamvis  diceret  ore.  Iia  ju- 
ge  tlesiderium  ct  incessabilis  amor,  assidua  est  or»- 
lio  sanctorum.  In  omnibus  Deo  gratias  agiie.  Vera 
lidelium  burailitas  est,  in  nullo  superbire,  in  nullo 
murmurare,  nec  ingratum  esse,  nec  querulum  ;  sej 
in  omnibus  Dei  judiciis  Deo  gratias  agere,  Deuinqu* 
iaudare,  cujus  omnia  opera  aut  justa  sunf,  aut  be- 
nigna.  In  oranibus  ergo  quse  vobis  acciderinl,  agiie 
Deo  graiias.  Et  debetis  haec  non  iiiviti  facere,  id  est 
gaudere  semper  et  orare  et  gratias  agere,  quia  litrc 
est  voluntas  Dei,  id  est  hoc  vult  Deus  ul  isia  facia- 
tis.  Quae  voluntas  est  iii  Christo  Jesu,  quia  in  Chri- 
sii  beneficio  concessit  Dei  volunlas  horaiiiibus,  ut 
isla  possint  facere.  Et  est  tn  omnibus  vobis  haec  Dei 
Vdluntas,  id  est  Deus  hoc  vult  ui  omncs  vos  majo-  j) 
res  atque  minores  isla  faciatis. 

<  Spiritum  nolite  exstinguerc,  prophetias  nolite 

<  spernere.  Oinnia  aulem  probale,  quod  bonum  esl 

<  tenete,  ab  omni  specie  niala  absiiiiete  vos.  > 
Quia  (luidara  inler  eos  habebaiit  spiriialia  dona, 

sed  ab  aliis  propler  invidiam  prohibebantur  exerce- 
re  illa,  nec  prophetare  sinebaiitur,  sed  prophetiae 
ipsorum  ab  aemuUs  coiitemnebaiitur,  ideo  nunc  per 
Apostolum  dicitur  :  Spiiiium  nolite,  ctc.  Non  quia 
Spiritus  sanctus  exstingui  possit,  sed  quia  quanlum 
in  ipsis  est,  exstinctores  ejus  nierito  vocantur,  qui 
sic  agunt  ut  exstinciuin  voliiit.  Spiritum,  inquit, 
notite  exstingueie.  Et  tanquain  exponens  quiJ  di- 
ceret,  adjecit :  Prophetias   notite  spcineie.  Exstin- 


ENSIS  MONACm  138» 

gunt  ergo  qiiantum  ad  eos,  spiiitum,  qui  propbptias 
spernunt,  quoniam  ignem  Spiritus  sancti,  qui  pro- 
phelas  ad  loquendum  illuminat  et  innammat,  ct- 
slinguere  et  annullare  conantur.  Nolite  spiritura  ex- 
stinguere,  id  est  si  Spiritus  sauctas  aliciii  revelat 
aliquid,  nolite  prohibere  quod  sentit  loqui.  tt  pro- 
phetias  notite  spsrnere,  id  est quae  sancti  per  Spiritum 
sanctum  praedixerint,  nolite  putare  falsa  esse  vel 
negligere,  sed  crediie  vera  essc,  et  reverenter  snsci* 
pite;  sed  tamen  juxta  Joannem  :  <  Nolite  orani  spi- 
ritui  crcdere,  sed  probate  spiritus  si  ex  Deo  sunt 
(/  Joan.  iv).  I  Unde  et  hic  subditur  :  Omnia  autem 
probate,  quod  bonum  est  tenete.  Houorate  prophe- 
tias,  sed  tameii  non  omnium  dicta  indiscrete  recl- 
piatis,  sed  probate,  id  est  ratione  discutite  omnia, 
utrum  hona  an  mala  sint ;  quod  bonum  invenietur, 
teiiete.  Postquara  singula  quacque  discusseritis,  et 
certa  probatione  quale  sit  unumquodque  noveritis, 
quod  bonum  esse  noverilis  lenete ;  et  econtra  ab  om- 
ni  specie  mala  absiinete  vos,  id  est  non  solura  ab  eo 
quod  veraciter  malura  est,  sed  etiam  ab  ipsa  simi- 
liludine  mali,  hnc  est :  si  quid  mala  specie  malum 
aliquid  prxtendit,  etsi  malum  non  sit,  vos  tamep 
abstinentes  sitis  ab  eo,  ne  mala  specie  malum  exem-- 
plum  detis  hominibus.  Non  enim  occasionem  malaa 
siispicionis  de  vobis  dare  hominibus  debetis,  cum 
Tos  malam  conscieniiam  non  habeatis. 

<  Ipse  autem  Deus  pacis  sauctilicet  vos  per  omnia, 
I  ut  integer  spiritus  vester  et  anima  et  corpus  sine 

<  querela  in  adventum  Doraini   noetri  Jesu  Christi 

<  servetur,  Fidelis  est  Deus  qui   vocavit  vos,  qui 

<  etiam  faciet.  > 

Ego  quidera  vos  moneo  ita  vlvere  et  sanctitati 
operara  dare,  sed  ipse  Deus  faciat  in  vobis  quod  mo-» 
neo.  Deus  pacis,  id  est,  Deus  cui  per  Christum  qiii 
pax  nostra  est,  reconciliati  sumus,  et  qui  potest  iii-- 
quietudinem  praesentiuin  tribulationum  removerc-, 
sanctificel  vos  interius  extcriusque  per  omnia,  ut 
nulla  pars  vestri  absque  sanctificatione  sit.  Ita  vos 
sanctiiicet,  ut  inieger  servetur  rester  spiritus,  id  est 
illud  quo  intelligilis ;  et  anima,  id  est  illud  quo  vivi- 
tis :  et  corpus,  id  esl  illud  quo  visibiles  atque  contrc- 
ctabilcs  estis.  Tria  sunt  enim  quibus  homo  coiisiat, 
id  est  spiritus  et  auiina  et  corpus.  Quae  rursus  dun 
difrernnt,  quia  sacpe  anima  siraul  cum  spiritu  nouii' 
natur.  Pars  enira  quxdam  ejiis  ralionalis,  qua  ca- 
rent  besiiae,  spiritus  dicitur.  Principalc  itaque  no' 
strnm,  spiritusest.  Dcinde  vita  quae  conjungit  hiinc 
covpori  nniraa  vocatur.  Postremo  ipsum  corpiis, 
quoniam  visibilc  esl,  ultimura  nostruin  est.  IlluJ 
cnim  quo  ratiocinamur  ct  inleliigimus  atque  sapi- 
mus,  ita  proprie  spiriius  iiuncupatur,  utnon  situni- 
versa  anima,  sed  aliquid  ejus,  id  est  ratiouale  no- 
strum,  quo  senlit  et  intclligit  ipsa  anima,  non  sen-^ 
titur  corporis  sensibus^  sed  sicut  ille  esl  intiniiis 
sensus,  ex  quo  est  appellata  sententia.  Hinc  autcm 
pccoribiis  sine  dubitatione  praeponiraur,  eo  quod 
sint  illa  ratinjiis  cxperiia.  Non  enim  spirituni  Iiu- 
bcnt,  id  cst  intcllectum   ct  rationis  ac  sapieutiin 


1385  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  rAULl. 

sensiim,  seJ  aniniam  taniura.  El  si  spiritus  pe-  A 
corum  in  Scripturis  appellatiir,  spirilus  pro  aiii- 
ina  nominatur.  Sit  ergo  vesler  spiritus  integcr, 
i'i  esl  nullo  conscnsu  peccati  vulncratus;  et  ani- 
ina  vestia  integra,  id  est  delcciationibus  carnis 
iion  sauciata;  et  corpus  inlegrura,  id  est  pcccaii 
perpetratione  non  laesum.  Et  ila  semlur  integra 
(ininis  veslrse  substanlia  naturae  m  adventum  Do~ 
mini  nostii  Jesu  Clirisii,  ut  cum  venerit  Doininus, 
non  inveniat  in  vobis  peccatorum  vuliiera,  Usque 
in  adventum  Domini,  id  est  usque  in  finein  vita; 
pracsentis  servetur  integra;quia  qualis  quisque  de 
liac  vita  exierit,  taiis  apparebit  in  adventum  judicis. 
Et  servetur  sine  tjiierela,  id  est  tara  innocens  ul 
nemo  possit  de  ea  juste  conquerl.  Aliud  nanique 
est,  esse  sine  peccato,  quod  de  solo  in  hac  vita  Uni- 
geiiito  dictum  esl  (f  Petr.  ii;  Luc.  i;  PliiHp.  m) ; 
aliud  est,  esse  sine  querela,  quod  de  niullir>  san- 
ctis  etiara  in  Iiac  vita  dici  potnit.  Quoniani  esi  qi:i- 
dam  modus  bonse  vittB,  de  quu  etiam  in  isia  iiiiinai.a 
conversalione  jusla  querela  esse  non  possil.  Qiiis 
enim  justc  qucritur  de  iiouiine  qui  ncmini  inale 
vult,  el  quibus  potest  lideliter  consulit,  nec  conira 
cujusquam  injurias  tenet  libidinem  vindicandi,  ut 
veraciter  dical  :  t  Sicut  et  nos  dimittiinus  dcbilori- 
bus  noslris?  [Maitli.  vi;  Liic.  ii.)  »  et  tamen  ex  eo 
quod  ilerum  dicit :  Dimitte  sicut  et  nos  dimittimus, 
biiie  peccato  se  non  esse  declarat.  Itaque  sine  que- 


IN  EPIST.  II  AD  THESS.  1386 

icla  conser\'eniini  usquc  in  adver.tuni  Doraini ,  ij 
e?t  iisque  a.i  terminum  vilse  Iiujus,  ul  nemo  pos- 
sit  de  vobis  qnerelam  facere.  Et  vere  inli'gri  sino 
queiela  conservabimini,  quia  fiddis  esl  beus,  iji 
esl  vcrus  in  proinissis,  qvi  vos  vocant  ad  vitam,  qui 
eiiam  faciet  ut  integri  perveniatis  ad  eain. 

I  Fratres,  orale  pro  nobis.  Salutatc  fratres  om- 
€  nes  in  osculo  sanclo.  Adjuro  vos  per  Dominum, 
«  ut  legatur  epistola  haec  omnibus  sanclis  fratri- 
(  bus.  Gralia  Domini  nostri  Jesu  Christi  vohiscutu. 
I  Amen.  » 

Orate,  inqiiit,  fralres,  pro  nobis,  ut  auxilio  vestr.^s 
orationis  libcieiiiur  a  malis,  ct  bona  quaicupimus 
asseqiiamur,  el  ex  nostra  parte  salutate  (ralres  om- 
ncs,  ut  per  hanc  salutationem  impleantur  majori 
gralia,et  magisaccendantur  in  aBiorem  nostri.  Sa- 
lulate  illos  «ii  osculo  non  lascivo  nec  ficlo,  sed  san- 
cio,  id  est  casio  et  vcra  dileclione  pleno.  Adjuro 
eliam  vos  per  Dominum,  ut  si  propter  simplicem  jiis- 
sioncm  ncglexeritis  facere,  vel  sallem  propler  sa- 
cramenlum  adjurationis  hsec  faciatis.  Adjuro  vos 
ut  iicec  epislola  quara  mitto  vobis,  legatur  ommbus 
fratribus  sanctis,  id  est  bapiisroo  sanctiflcalis,  iit 
omnes  sedificentur  per  eam  et  conlirmentur;  vel 
sanctis,  id  est  perfectis,  ut  et  ipsi.  prollciant.  Et  ut 
haec  omnia  facerc  valeatis,  gralia  Domini  nostri 
Jesn  Chrisli  vobiscum,  cujus  auxiliu  compleatis. 
Amen. 


IN   EPISTOLAM  II    AD  THESSALONICENSES. 


ARGUMENTUM.  C 

Perseverantibus  vel  exercentibus  se  magnis  tribula- 
tionibus,  aliam  scribit  Apostolus  ad  Tliessatonicenses 
epistolam,  iterum  moaens  eos  ad  paiientiam,  et  osten- 
dens  fierijusto  Dei  judicio,  ut  boni  per  prcesenles  tri- 
bulationes  ad  gluriam  perpetum  quielis  perveniunt,  et 
maii  propter  injurias  quas  sanctis  inferunt,  paenas 
{Elernas  tubeant.  Ostendit  etiam  non  instare  tempo- 
ribus  eorum  diem  Domini,  sicut  ipsi  putnbant  propter 
qucedam  ejus  verba,  quw  de  resurrcclione  posuerat  in 
praecedeme  epistola.  Nam  quod  dixerat  :  <  Moriui 
qui  in  Chrislo  sunt,  resurgent  primi ;  deinde  nos  qui 
ritiimMS,  qui  relinquimur,  simul  rnpicmur  cum  illis 
in  nultibus  obviam  Cliristo  in  aera  [l  Tlies.  iv),  > 
hoc  ipsi  non  intelligentes,  coniurbaii  sunt,  (estiman- 
les  quod  in  diebus  eorum  qui  tunc  vivebanl,  venlurus  " 
esset  Dominus.  Qua  de  causa  pracipue  secundam 
■hanc  Apostolus  scribens  eis  ab  Athenis  epislolam,  in- 
tendit  hujxismodi  opiniunem  destruere;  ne  cum 
transiret  tcmpus,  qno  Dominum  crcdiderant  esse  ven- 
turum,  et  venisse  non  cernerent,  etiam  ccetera  falla- 
ciler  sibi  promilti  arbitranles ,  de  ipsa  mercede  fidei 
desperarent.  Nam  si  Aposlolus  in  hoc  mentilus  puta- 
T«lur,  per  omnia  reprobaretur;  et  iia  diabolus  tali 

Patrol.  CLXXXI. 


opinione  deluderei  eos  ac  deciperet.  Propterea  cwri- 
git  Apostolus  hunc  eorum  errorem,  et  ostendit  qua;- 
dam  certa  signa  demonstrari  antequam  dies  ju- 
dicii  venial,  scilicet  primo  renturnm  discessionen 
et  revetundum  hominevi  peccati,  qni  est  Anlichri- 
stus.  Remotione  autem  erruris  hujus  facta  suo  more 
trnnsil  ad  moraiem  exhortalionem,  ubi  ct  aspere 
corripil  quorumdam  inquiettidinem.  Sic  autem  in~ 
cipit. 

CAPUT  PRIMUM 

(  Paulus  et  Silvanus  et  Timotheus  Ecclesia; 
(  Tiiessalonicensium  iii  Deo  Palre  iioslro  et  Domi- 
(  no  Jcsu  Christo,  gratia  vohis  ct  pax  Deo  Paln: 
<  nostro  et  Dornino  Jesu  Christo.  > 

Hxc  superius  e.xposiia  sunt.  Post  saiutationem 
sic  inchoatur  : 

(  Gratias  agere  debemus  semper  Deo  pro  vobis, 
(  fratres,  ila  ut  dignum  esl,  quoniaro  supercrescit 
(  fldes  vestra,  ut  abundat  chariias  uniiiscujusqua 
(  vestrum  invicem,  ita  ut  iios  ipsi  in  vobis  glorie» 
(  mur  in  Ecclesiis  Dei,  pro  paiienlia  vestra  et  fiJe 
I  m  omnibus  persecutionibus  vestris  et  tribulatio- 
«  nibus,  quas  sustinelis  in  exemplum  justi  judicii 
«  Dei,  ul  digni  habeamini  in  regno  Dei,  pro  quo  el 

kk 


JS8T 


HERVEl  ByRGIDOLENSIS  MONACHI 


1588 


patiiuii:! ;  si  tainen  juslum  esi  apuil  Deura  rclri-  p^  passiones  elTiciamini  digni  illo  regno,  pro  quo  et  pa- 


btiftre  iribulationem  liis  qui  vos  liibiilani,  el  voLis 
fjui  iribulamini,  rcquiem  nobiscum  iii  vevelatio- 
ne  Domini  Jesu  de  coelo  cum  angelis  virtutis 
ejus  in  flarama  ignis  dantis  vindiclam  his  qui 
non  Rovcrunt  Deum,  et  qui  non  obedierunt  Evan- 
gelio  Domini  nostri  Jesu  €lirisii.  • 
A  magna  laude  eoriim  inclioat,  ut  l»udando  eos 
roboiet  ei  nutriat,  sed  de  omnibns  quae  in  eis  lau- 
r!:it  praemrltit  Deo  gratias,  significans  eos  a  Deo 
lialvere  omnia  quae  laudal,  vel  pro  quibus  laudat 
eos,  ne  forteex  liis  quse  divinitus  acceperant,  ex- 
lollcreiitur  quiisi  e,x  seipsis  lioec  habenles.  Superbia 
tnim  plerumqiie  nascitur  ex  bene  gestis.  Debemus, 
inquit,  o  fralrcs,    agere  semper  Deo  gralias  pra  ro- 


tinniii,  non  pro  humano  favoie,  nec  pro  ali(juo  cn- 
iniiie.  Nibil  aliud  enim  quxrit  mens  veslia  pro  bis 
passionibus,  nisi  regnum  Dei ,  nihil(|ue  criniinis  ad- 
misistis,  pro  quo  talia  pateremini.  Dixi  quia  susli- 
netis  in  cxempluin  justi  judicii  Dei,  (|U0  puniumur 
adversarii  vestii,  ut  habeainini  digiii  in  regno  Uei ; 
tanicn  hac  condilione  (iet  istud,  si  est  juslum  npud 
Deum,  his  dari  prenam  et  vobis  quielcni,  id  est  si 
opera  eorum  tam  pessima  sunt,  iit  Deusjiidiccl 
justum  esse  pro  his  letribui  crueiatus  a;ternos,fit 
si  opera  veslra  adeo  vere  bona  coram  eo  sunl,  ut 
ipse  justum  ducat  pro  his  recompeiisare  qiiietem 
perpetuam.  Aliter  enim  juditat  Deus  et  aliter  homf, 
quia  saepe  quort  nos  improbanius,  ipse  approbat , 


bis,  ita  magnifiee  ui  dignum  est,  quia  pro  iiiagnis  B  ct  quod  nos  laudamiis,   ipse  condemnat.   Subtilla 


magnae  gratisD  sunt  agendse,  quoniam  fides  vestra 
non  deciescit  in  tribulalionibus,  eed  supercrescit, 
?<)cst  quolidie  niajor  eUicitur  et  superat  adversitates, 
vel  adeo  prolicil,  ut  oprTctur  siipra  qiiam  praicepi- 
mus,  ct  similiter  cliuriias  uniuscujusque  vesiruin 
abundat,  id  cst  abundanter  exuberal  invicera,  id 
est  iiiter  vos,  et  quia  ita  supercrescil  lides  vestra  et 
abundat  charilas,  inde  gratias  agere  debemus  Deo 
pro  vobis,  non  ita  vos  laudare  tanquam  hoc  habea- 
tis  ex  vobis.  Ila  Bupejcrescil  et  ahundat  lides  et  cha- 
rita»  vestra,  ut  nosipsi  qui  non  de  parvo  gloriare- 
inur,  i/i  vobis  ylorieinur  in  Ecclcsiis  Dei,  id  est  apud 
Kcclesias  lidelium,  quibus  exemplum  de  vobis  da- 
mus.  Videte  ergo  ne  sitis  exemplum  defectus,  glo- 
lianiur  apiid  sanclurum  Ectlesias  in  vobis,  id  cstde 
bonis  qui  Miiit  ct  aug(MUur  in  vobis.  Gloriamur  sci- 
licet  pro  pulienlia  et  fide  vestru,  id  cst  (luia  non  de- 
ficilis  iiec  iiiurmuiatis.^sed  patientes  estis  et  lidem 
scrvalis  in  omnibus  perseeulionibus  veslris  de  loto 
ad  lociim,  et  tribulaiionibus,  iil  esl  torinentis  et  af- 
iiiclioiiibus,  quse  vobis  in  iiiio  loco  liunl,  quassusli- 
vclis  in  exempluni  jusli  judicii  Dei.  Ac.si  dicerel : 
Dum  (am  dura  loleralis,  qui  tani  recla  agitis,  quid 
aliud  qiiam  jusli  juditii  Dei  exemplum  datis?  vjuia 
ex  vestra  prena  colligeiidum  est  qiiomodo  feriat 
quibus  irasciiur,  si  sic  vos  allligi  palitur,  in  quibus 
la;latur;  aut  quomodo  illos  percussurus  est,  quibus 
justura  judicium  exhibet,  si  etiain  vos  sic  cruci't, 
quos  pie  redargueiis  fovel.  Hinc  enim  inlelligitur 
quomodo  non  parcat  impiis,  tanquam  sarmentig 
praecisis  ad  combustioneni,  quaiido  justis  non  par- 
cit  propter  perflcieiidam  piirgationem.  Lnde  el  Pe- 
trus  ait  :  <  Tempus  est  ut  incipiat  jiidicium  de  do- 
ino  Doraini  (/  Pctr.  iv).  >  Si  autein  primuin  a  uo- 
bis,  quis  linis  eoruiu  qui  non  crediderunt  Dei  Evan- 
{,'(lio?Uoc  estexemplum  futuri  Judicii,  quod  nunc 
cerniiur  in  aQlictione  pioriim,  sed  si  iUi  modo  pro 
levlbiis  peccalis  suis  graviter  judicantnr,  multo  gra- 
vius  impii  pro  suis  criminibus  in  fine  judicabuntur. 
Ideo  sustinetis  Oagella  prsesentium  tribulationum, 
ut  per  hoc  purgati  habeamini  digni  in  regno  Dci,  id 
cst  in  xterna  l)ealitudine,  ad  quam  nullus  iutrabit 
iuunundus,  quia   non  est  dignus.  Sed  vos  per  Iias 


eiiim  ei  justa  sunt  judieia  Oei.  Et  ideo  ne  isti  ni- 
n)i<'m  sccuii  fiant  de  fulura  salvalione  sua,  cl  inci- 
pi;inl  negligi-nter  agere,  ac  nimiura  certi  dc  daiiir.a- 
lioiie  suoriim  adversariorum,  iiicipiant  despcrirj 
conversionem  illorum,  pulchre  lemperatam  dedil 
Apostolus  de  utrisque  sei)lcntiam.  Sustinclis,  inqiiit, 
in  exemplum  justi  judicii  Dei,  ut  digiii  habi^amiiii  iii 
regnoejus;  si  lanien  jusium  est  apud  Deiiiu,  ri.'/.'i- 
buere  tribululionein  ceternam  Itis  qui  vos  ad  tempu.<: 
tribnlant,  el  vobis  qui  temporaliler  tribulcwini,  re- 
quicm  iwbiscum  sempilernani,  noii  in  pricjeiili  vila, 
sed  i)i  revelalione  Domini  Jesu,  id  est  qmci  lo  reve- 
labitur  et  palam  coram  omnibus  apparebit  Doini- 

,  nus ,  ut  reddal  unicuique  secundum  opus  ejii* 
(Malih.  xix).  Domini  dico,  venientis  de  ccclo  cnm 
angelis  virluiis  ejus,  id  est  per  quorum  ministerium 
ostendel  ipse  virtutem  suam ,  dum  bonos  per  ecs 
elegerit,  et  malos  foras  miserit,  el  venientis  i» 
flamma  ignis,  iion  quod  sit  flammu  circiimdatns,  sed 
pereff^ectum,  quia  inimicos  exuret.  Ignis  dito,  dan- 
tis,  id  esl  inferenlis  viiiuictum  his  qui  non  noverunl 
Deum,  id  est  inlldelibus;  et  qui  iwn  obedieruni  Evan- 
gelio  Domini  noslri  Jesu  Chrisli,  id  est  illis  qiii  fidcm 
habuerunt,  sed  mandaia  Domini  servare  neglene- 
runt.  Gravius  peccat  sciens,  quam  nesciens.  Nec 
tamen  ideo  confugienduni  esl  ad  igiioramia:  teiie- 
bras,  ul  in  eis  qiiisqiie  requirat  excusatiouem. 
Aliud  enim  est  nescire,  aliud  scire  noluisse.  Volun- 

rv  las  quippe  arguilur  in  eo,  de  quo  dicitur  :  <  Noluu 
intelligere  ut  bene  ageret  (Psal.  xxxv).  i  Sed  illa 
ignorantia  quae  non  est  corum  qui  scire  noliiiii,  sod 
corum  qui  taiiquam  simpliciter  nesciunt  nemineiu 
sicexcusat,  ut  sempiterno  igne  non  ardeat,  si  pro- 
plerea  non  credidit  qnia  non  audivix  qiiod  crede- 
rei,  sed  forlasse  ut  mitius  ardcat.  Et  si  illi  xieriio 
igni  cremandi  sunt,  qui  Deum  nescierunt,  quid  de 
illis  fiet,  qui  prsdicalores  Dci  vcl  servos  ejus  causa 
nominis  cjus  persecuti  siinl?  Aui  si  illi  ptrpe- 
tuo  passuri  sunt,  qui  Evangelio  qtiod  acttperant , 
non  obedierunt,  quid  illi  patienlur,  qui  praecepta 
ipsius  Evangelii  scienter  cl  voluniarie  prxvaricati 

SUIif 

I  Qui  poenas  dabuut  in  iiiterilu  a:ternas  a  Carie 


1589 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EWST,  II  AD  THESS. 


i390 


Domini  et  a  gloria  \irliitis  ejus,  cum  venerit  glo-  A  id  est  plene  vos  faciat  velle  orane  bonum,  cl  impleat 


rificari  in  sanclis  suis,  et  admirabilis  fieri  in  om- 
nibus  qui  credideruni,  quia  creditum  est  teslimo- 
nium  nostrum  super  vos  in  die  illo.  In  quo  etiam 
oramus  semper  pro  vobis,  ul  dignetur  vos  voca- 
•  lione  sua  Deus  noster,  el  impleat  omnem  volun- 
«  lalem  bonitatis  et  opus  lidei  in  virtute,  ul  clarifi- 
t  celur  nomen  Domiiii  nostri  Jesu  Chrisli  in  vobis, 
«  et  vos  in  Ulo,  setundum  graliam  Dei  nostri  et 
(  Domini  Jesu  Cfaristi.  > 

l,5nis  illc  dabit  vindictam,  id  est  inferel  pro  culpis 
pocnam  inliilelibus,  qui  iioti  noverunt  beum  ;  etvanis 
lidelibus,  qui  non  obedierunl  Evangelio  Domini.  Qui 
ulrique  dabunl,  id  esl  luent  pisms  non  horarias  sed 
fBternus;  nec  immodico  dolore,  sed  in  interitu,  id  est 
in  morte  perpetua,  longe  remoli  a  facie,  id  est  a 
pr»sentia  visionis  Doniini  et  a  gloria  virtutis  ejus, 
ne  eam  videant  gloriam,  quam  virtus  ejus  ostendet 
in  se  et  dabit  sanctis,  sicut  scriptum  est :  Tollatur 
impius  ne  videat  gloriam  Dei.  Nam  in  judicio  vide- 
Lunt  boni  et  niali  formam  servi,  ac  demde  cum  mali 
in  gehennam  praecipiiali  fuerint,  boni  sublevabun- 
tur  ad  videndura  claritatem  divinitatis  ejus.  Tunc 
pro  ignoranlia  et  inobedienlia  sua  dabunt  mali  poe- 
iias  slernas,  projetti  a  facie  Domini,  ut  cum  venerit 
flori/icari  in  sanctis  suis,  id  esl  replere  et  illustrare 
sancios  suos  gioria  sua  ut  videntes  eum  sicuti  cst 
(/  Joan.  iii),  similes  ci  lianl,  et  ipse  gloriosus  in  eis 
appareal;  et  admirabilis  fteri,  id  est  admiratione  et 


B 


in  vobis  opus  fidei,  id  est  omne  bonum  opus  quod 

fides  exigit,  el  hoc  in  viriute  poientis  actionis.  Vel 

confcssio  csl  proprie  opus  fidci,  ulquod  mens  credit, 

lingua  fateatur.  Impleat  in  vobis  opus  fidei,  id  est 

confessionem,  et  hoc  in  virtute  constantiae,  ut  nuUo 

modo  flccli  possilis  a  fidei  cunfessione.  Iia  videlicet 

impleat  hoc  in  vobis,  ut  in  pra?scnii   vila  nomen 

Lomini  noslri  Jesu  Chrisli  clarificclur  in  vobis,  id  est 

clarum  et  gloriosum   appareat  in  bonis  operibr.s 

veslris ;  et  vos  in  alia  viia  clarificemini  in  illo,  el  hoc 

secundum  gratiam  Dci  nostri  Patris,  et  Domini  Jesu 

Cltristi,  id  csl  secundum  quod  Pater  et  Filius  per 

gratiam  sancti  Spiritus  eleclis  suis  gratuita  bonitate 

tribiiunt  supra  quam  mejeri  possunt. 

CAPDT  II. 

<  Rogamus  autem  vos ,   fratres  per  adventum 

Domini  nostri  Jesu  Christi,  ct  nostrse  congrega- 

tionis  iii  ipsum,  ut  non  cito  moveamini  a  vcstro- 

sensu,   neque  terreamini,  neque   per  spirilum, 

neque  per  sermonem,  neque  per  epistolam  tan- 

quam  per  nos  missam,  quasi  instet  dies  Domini.  > 

Captata  illorum  benevolentia,  illisque  laudatis, 

secure  descendit  ad  principalem  inlentipnem,  id  est 

ad  remoiionem  erroris,  quo  maxime  turbati  fuerant. 

Quasi  dical :  Vos  quidem,  fratres,  palienler  omnia 

suslineiis,  propter  remunerationem  quam   a   Deo 

speratis;   sed  rogamus  vos,  ut  a  sensu  catholicaj 

fidei  nullateiius  moveamini.  Rogamus  autem  vos , 


laude  dignus  oslendi  iii  omnit>us  etiani  minoribus,  q  fratres,  non  per  leve  aliquid,  sed  per  adventum  Do- 


qui  crcdiderunt  ea  fldc,  quse  per  dilectionem  opera- 
tur  (Galat.  y).  Admirabilis  tunc  fiet  in  his  qui  credi- 
derunl,  inipiis  admiraiilibiis  lanlam  saluteni  juslo- 
rumj  qiios  hic  despiciebant,  et  ipsis  juslis  siiara 
salutem  mirantibus  ( Sap.  v ).  Ideo  autem,  sicut 
dictum  est,  dabit  tunc  vobis  requiem  nobiscum, 
quia  lestimon.um  nostrum,  id  est  quidquid  tesliflcati 
sumus  vobis  de  his  qna;  liereni  in  illo  die,  id  est  de 
gloria  bonoium  et  poena  malornni  creditum  est  a 
vobis,  qnamvis  esset  super  vos,  id  est  superans  ve- 
strum  intellectum.  Qiiainvis  eiiim  supra  scnsum 
esset  quod  dicebamus,  nec  posset  illud  intelligentia 
vestra  capere,  tamen  vos  nostro  lestiinonio  lidem 
accommodatis.  Vel  super  vos  fuit,  id  est  vobis  dorai- 


mini  nostri  Jesu  Clnisti,  si  vultis  ut  vobis  prosit,  et 
per  adventum  nostrts  congrcijalionis  in  ipsuni  Cliri- 
stum,  si  vuliis  esse  in  ea,  quando  onines  qui  elecli 
fuerimus,  conveniemus  et  congregabimur  iii  ips>um 
Salvatorem,  ut  non  cito  moveamini,  id  est  non  cito 
titubetis  a  vestro  sensu,  id  esl  a  sensu  catholicse  ve- 
ritatis,  vel  a  puro  inlellectn  quem  hactenus  habui- 
slis.  Non  cilo  movenmini.  Si  enini  movcmini,  cito 
est,  quia  nihil  vobis  infertur  quod  diu  duret,  neque 
terreamini  quasi  de  vicino  periculo  imminenli!,  ju- 
dicii,  neque  per  spiritum  moveamini  uut  terreamini, 
id  est  si  malignus  Spiritus  quasi  angelus  lucis  ap- 
parens  in  visione  (//  Cor.  xi),  persuadeat  vobis 
diem  Domini  vestris  diebus  imminere,  vel  si  quis 


naiis,  non  quserenlibus  rationes.  Vel  quasi  de  loco.D  dical  sc  per  Spiritum  sanctum  hoc  cognovisse,  non 


sublimiori  loqueiites,  super  vos  lestiinonium  prolu- 
liii.u3,  quod  creditum  est  a  vobis  de  his  quse  fieiit  in 
die  illo.  /«  quo  die  ut  digiietur  vos,  id  est  dignos 
babeat  vocatione  sua  Deus  noster,  nos  ctiam  oramus 
temper  pro  vobis,  id  est  iion  solum  iiistruximus  vos 
de  illa  juslorum  glorificalione  vei  iinpiorum  damna- 
lione,  sed  etiara  oramus  assidue  pro  vobis,  ut  ad 
JlJam  gloriam  perlingatis,  ut  scilicet  dignetur  vos  sua 
vocatione  Deus  noster,  id  estdignos  vos  judicetquos 
adregnum  vocet,  dicen'  :  «  Venite,  benedicii  Patris 
Kiei,  percipite  regnum  {Matth.  xxv), »  et  impleat  om- 
nem  vestram  voluntatem  bonitatis,  id  est  plenarie 
fi4ci.it  quidquid  bene  vultis.  Vel  interim  in  hoc  sse- 
culo  ijnpleat  omiiem  voluntatem  bonilatis  in  vobis, 


credatis  ei ;  neque  per  sermonem,  id  est  si  quis  prae- 
senlialiter  apud  vos  publico!  sermone  ct  inter  alia 
voluerit  hoc  astruere,  nolite  unquam  credere;  neque 
per  epistolam  alicujus  absentis  tanquam  per  nos,  id 
est  jussu  noslro  missam  vel  sub  nomine  nostro, 
noliie  seduci.  Sive  per  epistolam  qiiam  vobis  ante 
misimus,  nolite  turbari,  id  est  nolite  putare  quod 
epistola  noslra  dicat  vestris  diebus  Christum  esse 
venturura.  Nolile  his  omnibus  terreri,  quasi  instet 
dies  Dumini,  id  est  quasi  vicinus  immineat  dies,  lu 
quo  Dominus  potentiam  suam  ostendet,  ^punieiido 
malos  et  salvando  bonos.  Noii  ideo  dicit  hoc  Apu- 
stolus,  ut  vclit  iUos  securitale  torpere  ac  negligcnier 
agere  el  imperatos  esse,  3ed  ne  in  ipsa  perturbatioue 


tS9i  HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHl  i592 

exspeelalioms  celerriini  adveiitus  Dominici  posscnl  A  '  giis  mendacibus,  et  in  omni  seductione  iniquitalis 
scduci,  ad  suscipiendum  pro  Chrislo  diabolum,  qni 
lioc  agebat,  ul  sub  nomiiie  Ciiristi  se  faceret  ado- 
rari,  sicut  et  bealo  Martino  suadere  voluit.  Qiiod  ut 
iinn  possix,  tenipus  et  sigua  Dominici  advenlus  de- 


scribii  Aposlolus.  Nam  animos  eorum  vel  occasio 
non  inlellectae  epistolae,  quam  ipse  eis  miserat,  vel 
ficta  revelatio  ([UiC  pcr  somnium  deceperat,  vel  ali- 
(Hiorum  conjcctnra,  Isaise  et  Danielis  evangeliorum- 
qiie  verba  dc  Aniichristo  prienuntiantia,  in  iilud 
tempus  interprelantium  moverat  atque  lurbaveral, 
ul  in  majesiate  sua  lunc  Cbristura  sperarent  esse 
venturum.  Cui  errori  medetur  Apostotus,  et  exponit 
fluse  aiite  adventum  Christi  debeant.praestolari,  ut 
cum  illa  facla  fuerint ,  tunc  exspcctetur  Christus. 


<  liis  qui  pereunt,  eo  quod  charilatem  veritaiis  non 
I  receperunt,  ul  salvi  fiereiit.  Ideo  miuct  illis  Deus 
«  opcratioiiem  erroris,  ut  credant  incndacio,  ut  jii- 
«  dicentur  omnes  qui  non  crediderunt  veritati,  sed 
I  coiisenserunt  iniquilati. 

Vidote,  inquit,  ne  quis  uis  sediuat  uUo  modo,  iJ 
est  ne  quis  errotem  Iraliat  vos,  aut  per  spiritnm, 
aut  per  scrnioneirL,  aut  per  epistolam,  aut  per  aliura 
queinlibet  sediiclioms  moduni,  ut  credatis  instare 
diem  Doniini.  Quoitiam  non  instabit,  nisi  primuni 
venerit  discessio,  ul  omnes  gentes  quae  Romano  im- 
perio  subjacent,  dlscodaiil,  ab  eo;  sive  utmuUitudo 
Ecclesiarum  discedat  a  poniilice  Romano,  aut  niul- 
titudo  hoininum  discedat  a  lide,  et  nisi  revelaius,  id 


Parcens  lamen  eorum  verccundise  vel  teneriludini,  B  est  manifestatus  ei  osteiisus  (uerit,  qui  omniiim 


nequaquam  eos  aperte  reprehendit,  quia  commoti 
fiierant,  sednemoveanlur  rogat,  et  prius  etiammui- 
lum  eos  laudat.  Plerumque  enira  piisillanimes  uli- 
lius  emendamus,  si  et  eorum  bene  gesta  memoramus 
et  si  qua  ab  eis  inordinate  gesta  sunt,  non  jam  lan- 
qiiam  perpetrata  corripimus,  scd  quasi  adhuc  ne 
perpetrari  debeant  prohibemus,  ul  et  illa  qua-  ap- 
probamus,  illatus  favor  augeat;  el  contra  ca  quae 
jeprehendimus,  magis  apud  pusillanimes  exhoriatio 
verecunda  convalcscai.  Unde  nunc  magisler  egre- 
gius,  ut  dictum  esl,  cum  Thessalonicenses  in  accepta 
prKdicatione  perdurantes,  quasi  de  vicino  mundi 
terminoquadam  cognosceret  pusillaniniitate  turbari, 
j)rius  in  iis  quse  fortia  prospicii,  laudai;  et  caute 


prophetarum  verbis  pianunliatur,  homo  peccali,  id 
est  Antichiistus,  qui  noD  est  Deus  justiliae,  ut  fiii- 
gci,  sed  homo  peccati,  in  quo  fons  omniurn  pecca- 
torum  est;  et  filius  perditionis,  id  est  diaboli,  qui 
est  universorum  perdiiio,  vel  filius  perditionis,  id 
est  natus  ad  hoc  ul  perdat  alios,  et  landera  ipse 
perdatur,  qui  scilicet  Iiomo  pesiifer,  adversatur 
Christo,  ideo  voeatur  Aiitichrisliis,  kl  est  coutrariua 
Christo.  Velomnium  saluli  ndvorsatur,  el^x(o/<J<ur, 
id  est  clTert  sc  supra  omiie  quod  dicilur  Deus,  aut 
quod  colilur,  id  est  super  illos  qiii  iiuncupaiive,  non 
essenliuliter  sunt  dii,  cl  super  illum  qui  naiuraliter 
est  Deiis.  Deus  enim  dici  aliqiiando  cl  Iiomo  pote&t, 
quod  juxta  Moysen  diciltir  :  <  Ecce  coiisliiui  te  Deuui 


monendo  postmodiim  qu«  infirraa   sunl,   roborat.  ^  Vharaonis  {Exod.   vii).   i   Dcus  va'o  coli ,  purus 


Cum  enim  multa  laude  digna  dixisset,  subjunxit  hoc 
de  quo  loquimur  :  liogamus  autem  vos,  (ralres,  per 
advenlum  Domini,  etc.  Egil  enim  verus  doclor,  ut 
prius  audirent  laudari  quod  recognosceient,  etpost- 
modum  quod  exhortali  sequerentur,  quatenus  eo- 
rura  mentem,  ne  admoniiio  subsequens  conculeret, 
laus  praemissa  solidaret.  Et  qui  commotos  eos  vicini 
finis  suspicione  cognoverat,  non  jam  redarguebat 
comraolos,  sed  quasi  iransacta  nesciens,adhuc  cora- 
moveri  prohibebat,  ut  dum  se  de  ipsa  leviiate  mo- 
lionis  prsedicatori  suo  incognitos  credeient,  tauto 
reprehcnsibiliores  essent,  quanto  magis  ab  illo  se 
cognosei  formidarent. 

«  Ne  quis  vos  seducat  ullo  raodo  (Matth.  xxiv  ; 
«  £pAes.  v;.Quoniam  nisivcnorit  discessio  primuni, 
«  et  revelalus  fuerit  horao  peccati,  filius  pcrditionis, 
«  qui  adversatur  el  extollitur  s^ipra  (irane  quod  di- 

<  citur  Deus,  aiit  quod  colitur,  ila  ut  iii  lcniplo  Dei 
t  sedeat,  ostendeiis  se  tanquam  sit  Dcus.  Non  reli- 

<  netis  quod  cum  adbuc  essem  apud  vos,  haec  dice- 
•  bam  vobis  ?  Et  nunc  quid  delineat  scilis,  ut  revc- 
I  letur  in  suo  lenipore.  Nam  mysleiium  jam  ope- 

<  ratur  iniquitatis,  tantuin  iit  qui  lcnet,  nuiic  tcneal, 

<  doiiec  de  medio  fiat.  Et  lunc  rcvelabilur  ille  ini- 

<  quus,  qiicm  Dominus  Jesus  intcrficiet  spirilu  oris 

<  sui  {Isa.  xi),  cl  dcslruet  illustratione  advenlus 

<  sui  eum,  cujus  est  adventus  secundum  uperaiiu- 
nem  Satanae  in  onini  virtute  et  in  signis  et  prodi- 


homo  non  potest.  Quia  vcni  sc  Aiitichristiis  et  su- 
per  sanctos  qiiosquc  Iiomincs,  ct  siiper  ipsius  pu- 
tuntiam  divinitatis  exlollil  pcr  ■■xacliiiii  sibi  uo- 
meii  gloriae,  et  hoc  quod  Uoiis  dicitiir,  et  hoc  qnud 
Deus  colilur,  transire  coiialiir.  Et  iia  crigctur,  ut 
.scdeat  et  se  adorari  jubcat  in  lemplo  Dei  (II  Lor. 
vi),  fortasse  quod  est  in  Jcrusalcm.  Vcl  putins 
in  templo  Dei  sedebit,  id  cst  iii  iiiciilibiis  Cliri- 
siianorum  quos  scduccl,  qui  fucraiit  luiiipliini  Dci. 
Nani  juxta  hunc  seiisum  dicicur  in  P»alnio  :  <  Dcus, 
vcncrunt  geiitcs  in  Ii%rcdiiatera  tuaiii,  poUuerunt 
tcmplum  sanclum  tuiim  (Psul.  lxxviii).,  >  Gcnlcs 
ciiiiii  tciiipluin  Dei  poituerunl,  quando  pagani  quos- 
Q  (hmi  Christianos  iii  persecutioiie  idolis  sacrificare 
coegerunt.  !n  hujusniodi  igilur  teraplo  sedebit  Au- 
tichiistus,  oslendens  se  tanquam  sit  Dcus,  id  est,  su- 
p  r  eorum  nienies  quos  seduccre  polerit  faslu  glo- 
rirs  sscutaris,  erigctur,  ita  ul  cum  sii  homo  pecca- 
lor,  hoino  lamen  cxistiinari  despiclens,  Deum  sc 
supcr  horaines  mentiatur.  Nisi  ita  fucrit  Romanum 
imperium  aiilea  desolatum,  ei  Anliciiristus  ila  ma- 
iiilcsius  prxccsserit,  Christus  iion  venici,  qui  idco 
venturus  est,  ut  Antichrisluin  destruat.  Ao»  reitne- 
tis  in  corde  quod  liwc  ipsa  qua:  iiunc  scribo  per 
apslolam  cum  adliuc  apud  vos  essem,  prsesenti  ser* 
mone  narraliam  el  dicebam  vobis,  Christum  scilicct 
non  csse  vcnturum,  nisi  praeccsserii  AntichrisiusT 
Hoc  debuissctis  firmiter  retinere,  nec  de  suspicioiia 


1595  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAHLI.-  IN  EPIST.  II  AD  THESS.  1594 

5>roxiiui  advenlus  Doiiiiiii  flucUiare.  Ego  praesens  di-  A  rent  illum,  ut  revelctur  in  suo  tcnipori.',  quanclo  pa- 

raii  erunt  liomincs  illuni  suscipere.Nam  nijsterimii 


cebam  Anlicliristum  prius  venturum.  Ei  nunc  quid 
deiineal  scilis,  id  cst  quae  causa  sit  quod  Anticiiri- 
stus  modonon  venial,  optime  nostis.  Quoniam  scire 
illos  dlxit,  aperte  hic  dicere  noluit;  el  ideo  nosqui 
Descimus  quod  iili  scieliant,  aut  vix  aut  nequaquam 
pcrvenire  valemus  ad  id  quod  ipse  in  hoc  loco  sen- 
sit.  De  Romano  tamen  iinperio  iiitelligitur,  qui  et 
idco  vjdciur  aperte  noluisse  dicere  illud  csse  de- 
struenduin,  quod  ipsi  qui  imperabaiitaiterHum  pu- 
tiibant,  ne  eos  in  odium  Clirisliaiii  nominisexcilaret. 
Si  enim  aperte  et  audacter  dixisset :  Non  venict  An- 
tichristus,  nisi  prius  Romanum  deleatur  iniperium, 
jiistacausa  perditionisadvcrsus  nascentem  tunc  Ec- 
clesiam   consurgere   videretur.  Yclavit  ergo  qua- 


jam  operatur  iiiiquitalis.  Ac  si  dicatur:  Tunc  Aiiti- 
cliristus  manifcstus  vidcbitur,  nam  in  cordibus  ini- 
quoruiii  secreta  sua  jain  iiunc  occuUus  opcratur. 
Jam  iii  malis  ct  fictis  qui  sunt  in  ecclesia,  operatur 
mysterium  iniquitalis.  Quodicico  dicitur  niystcrium, 
quia  videturocciiltum,  quia  tales  operaiii  osleiidunt 
se  velut  ministros  aut  ramuios  Cliristi,  cuni  leverE- 
ministri  sint  Antichristi.  Nam  iniquttas  eorura  est 
rayslica,  id  est  pictatis  nomine  palliata  ct  sub  specic 
Loni  perpetrat  malum.  Tanlumest,ut  qui  teiiet  nuuc 
fidem  Christianx  religioiiis,  teneat  illam,  id  est  te- 
naciter  perseverct  in  ea,  donec  <le  medio  flat,  id  esl 
donec  de  medio  Ecclesise  exeal  niystcrium   iniquita- 


dam  obscurilale  quod  dicebat,  ne  Komanos  incitaret  C  lis,  quod  iiuuc  occultum  est,  cum  manifestum  erit. 


ad  perseouiionem  Ecclesiae,  vel  impedirel  a  susci- 
pienda.lide.  Seitis,  inquit;  quid  cuin  nunc  detineat, 
ul  modo  uon  veniat,  hoc  scilicet  detinet  eum,  quia 
ca  quae  fleri  debet  aute  adventum  ejus,  prius  fa- 
eienda  erit  discessio,  ut  gentes  discedant  a  Romano 
impcrio,  sicutjam  facium  cernimus.  Etadhucprius 
eslfacienda  gravior  discessio,  ut  ingens  multitiido 
corum  qui  Cliristianitatis  vocabulum  porlant,  di- 
scedat  a  religione,  vel  ab  ipsa  fide  Christiana,  in 
tanluni  ut  cum  venerit  Aiitichiislus,  facile  suscipiat 
eum.  Hoc  ct  his  similia  sunt  qusadhuc  detinent  et 
retardant  eum.  Non  enim  debet  aut  potest  veuirc, 
nisi  qiiando  ita  depravuium  fuei  it  gcnus  humanum 
utcum  venerit.mox  suscipiat  eum.  Scilis  qiiid  eum 
nunc  detineat,  id  est  qu%  causa  sit  dilationis  cjiis, 
«!  retie/e/iir,  id  est  manifestius  cunctis  appareat  in 
Kmpore  SMO,  id  est  sibi  congruo,  quando  videlicet 
Satanas  solvetur  el  adversus  Ecclesiam  totis  viribus 
relaxabilur.  Tunc  namque  erit  lempus  Antichristi, 
qiiia  tuiic  regnabit,  cum  quod  volue;  it  faciet,  ideo- 
q»e  tunc  apcrte  revelabitur.  Nam  in  membris  suis 
)«m  operatur  mysterium  iniquitqtis.  Quod  est  dicere 
niultis  malis  alque  peccatis  quibus  Nero  impurissi- 
inusC%sarum  mundum  premit,  Antichristi  parturitur 
adveiitus;  et  quod  ille  operaiurus  est  postea,  in  isto 
ex  partecnmpletur.  Sic  ergo  in  Nerone,  cujus  opera 
velut  Anticliristi  videbantur,  et  in  caeteris  similibus 
operalur  adversariiis  ille  jam  ab  ipso  tempore  apo- 


quando  omnes  de  Ecclcsia  pahtm  exibunt,  qui  noir 
ad  Christum,  sed  ad  Antichrisium  pertinebunt.  El 
tunc  revelubitur  iniquus.  Vel  Romanus  pontifex,  qui 
teuetnuncEcclesias  teneat  illas  donec  de  medio  fial, 
id  est  donec  ab  ipsa  Roniana  Ecclesia,  quse  esl  me- 
diumetcor  Ecclesiarum,  Uat  iniquitas,  ob  quam  ab 
ea  multae  discedaiit  Ecclesia;.  Variis  modis  intelli 
guntur  hsec  Apostoli  obscurissima  verba,  ubi  lamcu- 
nullum  lemporis  spatium  aperuit.  Ait  enim  iit  re- 
veletur  in  suo  lempore,  nec  dixit  post  riuantuia 
temporis  id  fuiurum  sit.  Et  subjunxit,  nam  mysle- 
rium  operatur  iiiiquilatis,  nec  expressit  quandiu 
hoc  operetur.  Uein  quod  sequitur,  tantum  qni  lenet 
nunc,  teneal  donec  de  medio  fial,  el  tunc  revelabitur 
ille  iniquus,  docct  nos  Autichristum  nianifestuiu  fu- 
turum;  sed  post  quanluiu  tcmporis  revelaudu»  sil, 
nec  saltera  obscuie  locutus  esl  Apostolus.  Quid  aiini 
sit,  qui  modo  tenet  teneat;  vel  quid  sibi  velit,  donec 
de  inedio  flat,  potesl  quisque  sic  coaplare,  ut  intel- 
ligat  vel  aliquatcnus  suspicetur,  quia  quoquo  raodo 
scriptumlegit,  quandiu  lcncat,  autposl  quaiita  teni- 
poruni  spatia  dcmedio  riat,liic  tacetur  oniiiino.  Sed 
quantumcunque  longuin  ac  breve  sit  hoc  iutcrva!- 
luni,  omnia  tamen  in  eo  fient,  qiise  prius  fleri  de- 
bent;  et  tuiic  Aiitichristus  maiiifesle  revelabitur 
fons  totius  iniquitatis.  Qui  nec  modo  in  membrit 
suis,  nec  tuiic  in  seipso  tiracndus  est,  quia  ipsum 
Dominus  Jesus  inierficiet  spiritu  oris  sui,  id  est  in-- 


stolorum  mysieriura  iniquilatis,  quia  Nero  el  cseteri  q  visibili  virtute  spiritus  sui,  procedentis  a  se  sicut  a 


tales  praefigurant  eum,  sicut  Abel  et  Isaac  et  David 
pra;llguraverunt  Christuin,  tantum  hoc  reslat,ttt  qui 
nunc  imperat,  imperet  donec  in  niedio  fial,  id  est 
douec  de  medio  tollatur.  Tanlum  ut  Rumanura  im- 
perium,  quod  nunc  fere  universas  genles,  lenet,  te- 
neat  eas  donec  de  medio  fial,  id  est  donec  illa  pote- 
stas  auferatur  de  medio  mundi,  quia  omnes  undi- 
que  Romam  confluebant  velut  ad  caput.  Vel  de  me- 
dio  flat,  id  est  de  commiini  tollatur  illa  potestas.  De 
luedio  enim  fieri,  est  de  coinmunihominum  aspectu 
auferri.  Et  tunc  revelabitur  ilte  iniquus,  qucm  signi- 
flcarc  Anticliristum  nullus  ambigit.  Vel  ila  :  Seitis 
quid  nuiic  detineat  cum,  hoc  fortasse,  quia  non- 
dum  sie  depravali  sunt  omnes,  iit  stalim  suscipe- 


Patre, diviua  scilicet  poiestate  «t  impeiio  majestatis 
sua;,  cujus  jussisse  fecisse  est,  non  in  exercitus 
multitudiiie,  non  in  robore  militum.  non  in  auxiliu 
angeloruin.  Sed  quoraodo  tenebrae  solis  fugantuy 
adventu,  sic  el  illuslralione  adveatus  sui  eum  Domi- 
nus  destruet  atque  dekbit.  Occidetur  autem  sicut  e 
volumine  Daniclis  intelligiraus  {Dan.  xi),  in  moute 
Olivcti  in  papilLone  in  solio  suo,  ilio  videlicet  loco, 
quo  Dominus  in  coelufli  ascendit  {Act.  i).  Post  cu- 
jus  interfectioneinconccdentur  ad  poenitentiam  qua- 
dragiiita  quinque  dies  his,  qui  ad  vitam  praeordiuatt 
gunt,  et  persecatioocm  illam  non  sine  offeusione 
iransierunt.  Utrumvero  completis  illis  quadraginta 
quinque  diebus,  mox  adveniat   Dominus,  an  adhue 


1595  IFERVEI  BURGIBOLENSIS  MONACW  139ft 

supersHaliquaiituIura  temporis,  omnino  nescimus.  A  P^runt  u(  sa/vt  fierenl,  ideo  seduceiitur  ut  pereant. 


Quoi  ergo  dicitur :  Quia  Dominus  Jesus  interjiciet 
eum  in  spiriiu  oris  sui,  et  destruet  itluslrutione 
adveiitus  sui  non  ita  intetligendum  est,  quasi  in  ipso 
judicis  adveiitu  sii  inliirliciendus  atque  destruen- 
dus,  scd  aniea.  Iltustratio  enim  adventus  ejus  non 
incciivenienter  intelligitur  aliqua  claritns  prajnun- 
lians  adventum  ejus,  quae  lania  sit,  ut  visa  ea,  moi 
prae  tiraore  nioriatur  ille  pesiifer.  Destruet  ilaque 
cum  Doininus,  citjus  est  advcntus  secundum  opera- 
tionem  Satame,  id  est  qui  cum  venerit  faciet  oinnia 
diabolo  instigante,  non  laineii  sine  seiist),  ut  plirc- 
netici,  qui  culpara  non  lialwiit  de  rnatis  (iiisfaciunl. 
Nam  sicut  Deus  erat  in  Cliristo  mundum  recoiici- 
lians  sibi  (//  Cur.  v);  iia  diabolus  erii  in  Anticbri- 


Vel  cbaritatcm  veritatis  nonroceperunt,  ut  non  bona 
spirilalia  concupiscerent,  sed  carnalia.  Et  qnia  spe 
invisibilium  boiiorum  gaudere  non  noruBt,  in  ta- 
queos  Anlichristi  ruiluri  suiit,  ut  creJant  mendaek), 
quod  iHo  ducevelut  in  conspecln  iiiimicorum  suo- 
rum  visibilium,  qui  eoS  visibiliter  caplivaveranl,  lia- 
bituri  sint  visibilem  gloriam.  Quia  ergo  veritiilem 
charitatis  non  receperunt,  ut  invisibilia  bona,  quae 
sola  sunt  vera,  diligerent,  et  Salvatore  suscepto 
salvi  fierenl,  ideo  mittet,  h\  est  vcnire  permittet  illis 
Dens  non  opcratoiera,  sed  ipsara  operaiionem,  id  est 
foiitem  erroris,  ut  crcdant  mendacio  quia  «  mendax 
esi  illeipse  etpalereiirs(/oan.  vm).  »  Vt  judicentur, 
id  esl  in  adventu  jiidicis  condeinneiilur  onines   qui 


Slo,  niundum  seduceiis.  Et  sicut  Ciuislus  ait :  <  l'a-  y  non  crediderunt  verilati  Clirisli,  sed  consenseruntini- 


ler  in  nie  raanens,  ipse  facil  opera  {Joan.  xiv) ;  » 
sic  diabotus  in  Anlichrislo  manens,  faciet  omiiia 
quse  illi  videbitur  facere.  Ejus  itaque  adventus  erit 
.'iecuiidum  operationem  Satana;  in  oiiini  viriute,  quia 
tuiic  Sataiias  relaxabitur,  ut  in  onini  virtute  sua 
pereum  operetur  ;  et  operaliitur  siijnis,  quae  in  quo- 
cunque  temporesigiiiliceiit  aliquid;  cl  prodiijiis,  qii,-e 
iii  fuluio  taniuin  aliqiiid  signilicent.  Vel  signis  mjiio- 
ril)us  el  prodigiis  majoribus.  Quae  scilicet  signa  et 
prodigia  erunt  meDdacia,  id  est  fatsa ;  sive  quia 
niorlales  sensus  per  magica  phantasmata  deceptu- 
rus  est,  ut  quod  non  faciet,  facere  videatur;  sive 
quia  illa  ipsa  etiarnsi  erunt  prodigia,  ad  raendacium 
pertrahent  credituros.  Operabitur  ergo  per  eum  et 


quitttti  Aiitichristi.  Dens  illis  operalionera  erroris 
mitiel,  quia  diabolum  facere  isla  permiltct  jttsto 
ipse  judicio,  quamvis  faciat  ille  iiiiquc  niatignoniu» 
eoncflio.  IJt  juHieeiitiir,  ini|uit,  omnes  et  caetera. 
Proinde  jttdicandi  sedufeiiiiir,  ct  sediicti  eliani 
judicabuiitiir.  Sed  judicandi  seduciintDr  ittis  judi- 
ciis  Dei,  occutte  jusiis,  jiiste  occiiltis,  quibus  ab  iiii- 
tio  peccati  ralionatis  creatune  nunquam  jiidicare 
cessavit,  seducti  auteni  judicaliuiitui"  novissiiiio 
inanifeslissimoque  jjdicio.  Et  quidem  si  Anti- 
christus  de  viigine  iiatiis  essei,  et  prior  venisset  iri 
munduin,  iwierapi  Juda^i  liabere  excusaiionem 
et  dicere  qiiod  posiea  venerit  veritas,  et  ideo  prirai- 
tiis  mendacium  poterant  pro  vorilate  suscipere,  sed 


per  sequaces  ejus  Satanas  in  omni  viriute  foilitu-  ^  cum  non  ita  sil,  ideo  judicandi  sunt,  imo  procul  du- 

dinis  coiitrari»,  et  in  signis  atqae  prodigiis  falso- 

ruin  niiraculorun)  vcl  ad    falsilatein  ducentium;  et 

in  omiii  seductione  iiiiquitatis,  qnra  simulabit  se  re- 

ligiosuiii,  ut  sub   specie  decipiat  piclatis,   imo  se 

Deum  esse  dicet,  et  se  adoiari  facict,  atqu»   rcgna 

coelorura  proraittet.   Alios  quoque  donis   tempoia- 

lium  diviliarum  corrumpet,  aiios  aulera  cruciatibus 

el  niiiiis  atque  terroribus  tranget ;   et   in  onini  arle 

seduclionis  fraudes  suas  exercebil  his   qui  pereuni, 

id  est  qui  ad  vitam  praedestinati  non   sunt,  scd  ad 

perditioncm  vadiini.  llfa  ergo  Antichristi  tentatio 

cunclis   praiterilis  major  apparebit,   quando   pius 

raartyr  corpus  suuin  tormenlis  subjiciet,  et  tainen 


bio  condeinnandi,  qiiia  Christi  verilate  contempta, 
postea  mendacium,  id  est  Antictirislum  suscepiuri 
suiit. 

« "Nos  autem  gratias  agcre  debenius  Deo  sempcr 
lOpro  vobis ,  fratres  ditecli  a  Deo ,  quod  etegerii  nos 
<  Dcus  prirailias  iii  satulera,  in  sanctificatione  spi- 
I  rilus  et  in  Dde  veriiails  ,  in  quani  el  vocavil  voii 
«  per  Evangelium  nostriim,  in  acquisitionein  gloria: 
«  Domini  nostri  Jesu  f  hristi.  » 

llti  ciindemnabuntur,  qiii  veritate  reprobala  meii- 
dacium  suscipieiit;  sed  nos  et  vos  satvabiinur,  qui 
vcritatem  suscepiinus,  uude  et  gratias  agere  debe- 
mus.  Et  hoc  est  :  Nos  aulem  debcmus  seinper  gratias 


ante  ejus  oculos  miracuta  tortor  facict.    Qnis   cnim  p  agere  Deo  pro  vobis,    quos  ad  suain  notitiara  voca- 


ad  fidem  converiatur  incredutus,  cujus  jam  creden- 
tis  non  paveat,  et  concutiatur  lides,  quando  perse- 
cutor  pietalig  (iet  etiam  operator  virtutis,  idcnique 
ipSe  qui  torraentis  saeviet  ut  «Jhristus  ncgetur,  nii- 
raculis  provocabit  ut  Antichristo  credatur?  SeJ  po-« 
tens  est  spiritus  Dei,  corda  suorum  etiaru  inter  tam 
gravia  tentanienta  custodire.  Nam  his'  signis  atque 
prodigiis  scducentiir,  qui  seduci  nierebiintur,  eo 
qiiod  chariiatem  veritatis  nonrcceperunt,  Judxi  sci- 
licet  vel  alii  inlideles,  qui  nutueruni  recipere  chari- 
tatera  veriiatis,  id  est  spiritum  Christi.  Dicitur  enim 
Sptritus  sanclus  cliaritas,  et  Christus  est  veritas 
(ibid.).  Charitas  ergO  veritati»,  at  dixiraus^  eet  spi- 
litUB  Cliristi.  Sed  banc  eharitatem  Judxi  non  rece- 


vit,  o  fratres  dilccti  a  Deo,  pro  nierito  vestra;  san- 
ctitatis,  vel  dilecli  ab  eo  gratis  priusquam  atiqiiid 
boni  meruissctis,  el  sic  per  prasverrieniem  dilcciio- 
iifm  vocaii,  quoiiiam  ipse  prior  liitexit  nos.  Cratias, 
inquara  ,  Deo  agere  debemus,  co  quod  ab  asterno 
elegeril  nos  apostolos  Deus  in  consilio  providentiae 
vel  sapienti.-e  su»,  et  elegerit  nos  primitias,  id  est 
priraos  et  prsecipuos,  noti  ultimo  tcmpore  pericii- 
loso,  sed  in  exordiis  evangetic;e  gratiae  et  lioc  fn 
saluiem  aUeriiain,  ul  in  eam  nos  perducat,  positos 
1)1  sanctificatione  spiritus,  qui  in  baptismo  saiiclili- 
cat  et  in  fide  vcritatis,  non  crroris,  quia  quKIquid 
nostra  tides  credit ,  veruiu  esl,  nec  fallitur  opinioiie 
aliciijus  erroris,    sicut  illi  qtii  sequuntur  Anticliri- 


1397  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  P 

sfuiii :  In  quuin  fidem  cl  vus  vocavit,  id  csl  iion  solum 
nos  primitns  vocavit,  sed  etiam  deinde  vns  per 
Evaiigelium  noslrum  quod  vol/is  pfKdicavimus,  in 
crqttisilionem  yioriie  Ihimini  noslri  Jeiu  Cliristi ,  id 
esl  ul  per  lideni  aci|iiiiatis  gloriani  quani  liabet  Je,- 
8US.  Vel  in  acqnisitionem  glorise  Cliristi,  id  est  ut 
Tos  srbi- Christus  acquireret,  ad  gloriricandum  se, 
ut  essetis  populus  acqnisitionis,  et  Lene  vivemlo 
glorilicarelis  (I  Petr.  ii). 

«  llaque,  fratres,  slate  et  teuete  Iradiliones  quas 
»  didicistis,  sive  per  sernionem,  sive  per  epistolam 
4  nostram.  Ipse  anlem  Dominus  noster  Jesus  Cliri- 
I  stiis,  et  Deus  eiPaier  noster  qui  dilexit  nos,  et 
I  dedit  consolalioneni  jcternam  et  spem  bonam  iii 
«  gralia,  exhorletur  corda  vcstra,  ct  confirinel  iii 
«  oninl  opere  et  sermoiie  bono.  > 

Ouandoquidem  vos  Deus  ad  lidein  convertit,  ut 
per  hanc  ad  gloriani  perdngalis,  nec  inslat  adhur 
dies  DoDtini.  Itaifue,  Iratres,  siaie  in  lide,et  noliie  mo- 
yoii  a  veslro  sensii,  ul  slare  lirmiter  in  lide  valeatis, 
alqiie  stalum  rectitudinis  in  operibus  bonis  ser- 
vel«,  tenele  iii  cordc  et  operibns  tradiliones  quiis 
didicistis,  sive  per  sennoncm  noslrum,  dum  essemus 
pnesentes  ;  sive  per  epistolam,  quain  vobis  misimus 
absentes.  Et  nos  quidem  sermnnibus  et  epislolis 
vos  admonemiis,  iil  in  bonosletis;  sed  ipse  Deiis 
per  internam  gratiam  suarn  exhorletur  interius 
torda  vestra.  Nos  enim  foris  in  vaGuura  laboramus, 
si  ipse  intusnon  fuerii  operatus.  Et  ideo  ipse  Domi- 
n'is  nosler  Jesus  Cliristus,  qui  nos  suo  dominio  pie 
«lancipavit;  et  Deus  qui  nos  creavit,  el  Pater  no- 
sler,  i|ui  nos  iii  filios  adopiavit ,  et  palerno  affectu 
tios  dilexii,  dans  Unigenitum  pro  iiobis,  el  per  Spi- 
rilUMi  Paraclelum  ,  qui  interprelatur  consolalor,  de- 
dit  iiobis  consolationem  ceternam,  ciim  jam  intcr 
adversa  pricsentis  miserise  iucipimus  aeterna  gaudia 
pra!guslare  ;  el  spem  bonam,  qua  de  exsiHo  ad  pa- 
triam  exspcctamus  redire.  in  gralia,  id  estinejiis 
gratuito  Hiunero,  quia  hoc  non  mcrueramus;  ipse, 
inquam,  Filius  et  Pater,  qui  jam  tot  et  laHla  nobis 
largitus  est,  exliorieiur  corda  vesira,  id  est  incitet 
ad  meliora  voluntates  vestras,  et  confirmet  conl;a 
impugnantes  in  omni  opere  bono,  et  in  omni  ser- 
mone  bono, 

CAPUT  lll. 

«  De  CKtero,  fratres,  oiaie  pro  vobis,  ut  serrao 
«  Dei  currat  et  clarificetur,  sicut  et  apud  vos,  et 
«  ul  liberemur  ab  importunis  et  inalis  hominibus. 

<  iSoii  eiiiin  oniniura  est  lides.  Fidelis  autem  Dumi- 

<  iius  es(,  qui  confirmabit  vos,  et  cuslodict  a  malo. 
«  Confidimus  autem  de  vobis,  fralres,  in  Domino, 
(  quoniam  quse  prsetipinius  vobis,  ei  facitis  et  fa- 
«  cielis.  Domiiius  aiitem  dirigat  corda  vestra  in 
«  charitalcDei  et  paiieniia  Cliristi.  • 

Dii  liisqiia;  ad  vos  porlineni,  di\inuis  et  luoniii- 
ntus  qnnniodo  agerc  debeatis;  sed  de  cKtero,  id  est 
de  eo  quodad  alios  pertinet,  fiatres,  uritie  pronobis, 
ut  sermo  Dei  quem  loquimur,  currat  sine  inipedi- 
niti.to  ad  oinnes  gcnlos,    ut  iniilli  velociler  convci- 


AULl.  —  IN  EPIST.  II  AD  THESS.  1398 

A  tantur.  Currat,   id  est  sine  obstaculo  festinantcr  atl 

omnes  perveniat ;  et  clarificetur,   id  est  clarus  c»  - 

intelligibilis  fiat  audienlibns,  siciil  et  apud  vos  cu- 

currit  et  claiificalus  est ;  et  oraie  ut  liberemur,   ne 

detiiieamur    ab  importunis  et    malis    hominibus  ,  id 

est  infidelibus,    qui  resistunt  liobis,  scd  ubique  li- 

beri  discurremus  ad  prsedicandum.  Lilieremur  ab 

importunis,  id  esl  infidelibus,  qui  resistunt  veritaii; 

dispulando  verbis  contra  eain,  el  malitia  no3  per- 

sequuiitur,  et  lormenlis  criiciant.  Idco  dico  Kbere- 

i)iur,  quia  non   omnium    est  fides,    id    est  non  ad 

omnes  pertinet  lldes,  id  est  non  adhuc  omnes  fidem 

aceeperunt,  qui  accopluri  sunt.  Vel  orate  ut  libe- 

reiiiur,  quia  non  omnium  est  lides,   id   est  non  ad 

omnes   pertinot  fides,   noii  omne.s    crediluri    sunt 
B 
etiam  oraniibiis  vobis,    sed  Untum  qui  prsordinali 

suiit.  Nam  posse  habere  fideni,  sicut  posse  haborc 

charitatem,    natura  est   hominum  ,    haberc  auicn;i 

fideni,  sicut  habere  charitatem,  gratia  cst  fideliuiii. 

Ideo  autem  Deus  per  orationes  fideliura  iion  credeii- 

les  crodere  faeit,  ut  oslendat  quia  ipse  facil.  Ncnu» 

est  eniin  tam  imperitus,  tam  carnalis,  tani  tardus 

ingenio,  qui  non  videat  Deum  facere,   quod  se  ro- 

gari  praecopit  ut  faciat.   Non  omnium  est  fides,  scd' 

tamen   iiolite  eos  timerc  qui   sine  Ude  suiit,   quia 

Doininus  est  fidelis,  id  est  verax  in  promissis,  qua: 

pollicitus   est  elcctis  suis,   dicens  :  «  Ecce  ego  vo- 

biscum  suni  oronibus  diebus  usque  ad   consumma- 

tionem  sa;culi   {ilatlli.  xxviii).  >  Fidelis  esl,  id  est 

P  Udeliter  adiniplens  qua;  promisit,  qui  confirmabit 
vos  in  bono,  et  custodiet  a  malo.  Confirmabit,  id  esl 
Urraos  el  stabites  faciet,,  nc  sitis  «  ilucluantes,  et 
circiimloramini  omni  vento  doctrinae  in  nequitia 
hominum  {Eplie^.  iv),  >  et  custodiet  a  nialo,  non  ut 
nihil  adversitatis  patiamiiii,  sed  nt  nihil  possit  no- 
cere  vobis.  Diximus  ut  teneatis  traditiones  nostras, 
et  caetera  quae  jussimus  impleatis  ;  nec  puto  fru- 
slra,  sed  confidimus  de  vobis,  fralres,  in  Dumino, 
qui  in  vobis  operatur,  qitoniam  ea  qum  prcEcipimus 
vobis,  et  nunc  facitis,  et  semper  facielis,  Sed  ne 
fru.,tra  haec  de  vobis  confidamus,  Dominus,  id  est 
Spiritus  sanctus  dirigai  corda  vestra,  id  est  reetas 
faciat  voluntates  vestras,  cxisteiites  in  cliaritat» 
Dei  Patris,  ut  eum  toto  corde  diligatis;  et  in  putien- 

D  tia  Cliristi,  ut  parati  sitis  lihenler  pati  pro  Christo, 
sicut  ille  passiis  est  pro  vobis.  Tota  Trinitas  in  hac 
brevi  sententia  declaratur.  Dorainus  enira  praemit- 
titur,  ipse,  ul  diximus^  est  Spiritus  sanctus.  Qui 
recte  Dominus  appellalur,  sicut  Pater  et  Filius, 
quia  ubi  vult  spirat  {Joan.  iii),  et  quidquid  vult 
facit,  atquc  regit  universa,  nec  regiluf,  ut  omhia 
illi  serviunt.  Unde  et  in  superiori  etiam  cpistola  si- 
niiliter  Dominum  .\poblclu5  eum  vocavit,  dioens  : 
t  Vos  auteni  Dominus  inultiplicet  (/  Thess.  iii),  i 
etc.  Posl  hoc  autein  de  curiosis  agitur,  cuui  sub- 
ditiir  : 

c  Donuntiamus  autem  vobis,  fralres,  in  nomine 
I  Domini  noslri  Jesu  Christi,  ui  sublrahalis  vos  ab 
<  omni  fratre  .imbulanlc  inordinate,  el  iion  lecu.i- 


<399  IIEUVEI  DURGIDOLENSIS  MONACni  £400 

«  ilura  traditioneni  quam  acccpenmt  a  oobis;  Ipsi  A  iduo  viclum  proprio  lahore  qu«sivimus,  quod  iion 


I  eniin  scitis  queraadmodum  oporteat  iinitari  nos 
t  (7/  Cor.  xi).  Quoniam  non  inquieti  fuiraus  inter 
I  vos,  neque  gratis  panem  nianducavimus  ab  ali- 
»  quo,  sed  in  labore  el  faligatione,  nocte  el  die? 
t  operantcs,  ne  qnem  vestrum  gravaremus.  Non 
<  quasi  non  habuerinius  polcstatem,  sed  ul  nos- 
»  metipsos  forniain  daremus  vobis  ad  imitandnm 
«  nos.  Nam  et  cum  cssemus  apud  vos,  hoc  denuii- 
»  liabamus  vobis,  quoniam  si  quis  non  vult  ope- 
«  rari,  nec  manducet.  Audivimus  enim  inter  vos 
«  quosdam  ambulare  inquieie,  nihil  operantes,  sed 
«  curiose  agentes.  Hisautem  qiiiejusiiioJi  sunl,  de- 
I  nuntiamus  el  obsecramus  iii  Dornino  Jesu  Clu-isto, 
t  uicum8ilenliooperDntes,suu(npaneinmanducent. » 
Vos  qiiidem  prsecepta  nostra  sicut  confidimus  fa- 
citis  et  facietis,  sed  quicunque  ea  non  feceiiul,  sub- 
liahite  vos  abillis.  Etboc  vobis  denuntiamus,  frnireg, 
id  estdehae  re  nuntium  vobis  divinum  allerimus 
in  noinine  Domini  nostri  Jesu  Vhrisli^  id  esl  in  aucto- 
ritate  uomiuis  ejus,  vel  in  gloria  ejus,  ul  propter 
revcientiam  nominis  ejus,  vel  propter  gloriain  nonii- 
nis  ejus  faciatis  qua  dicimus,  ut  scilicet  subtralmiis 
vos  etseparetis  ab  omni  frotre,  id  estab  omni  Cliri- 
stiano  ambulaiite  inordinate,  id  est  vivente  non  sicut 
ordo  natura;,  vel  ordo  Christian»  religionis  exigit, 
ct  ambulaiite  non  seeundum  Iraditionem  anibulandi, 
jd  est  ^  ivendi  vel  operandi  quam  acceperunt  a  nobis. 
Ab  omni  fratre  qui  sic  ambulat,  vos  subtrahite,  id 


posseraus  a  vobis  sccipere  sumplns,  sed  ideo  ut 
nosmetipsos  'ormam  daremus  tobis,  id  est  exem- 
plum  ad  imitandum  nos,  id  est  ut  tos  otiam  di- 
mitteretis ,  el  in  opere  nos  iroitaremini.  8i 
enim  nos  cum  possemus  e\  praedicatione  vi- 
ctum  faabere ,  maluiinus  ex  labore  nostro  vi- 
Tcre ,  mullo  magis  vos  debetis  in  sudore  vullus 
panem  vestrura  pi-separare  (6'en.  v).  Propter  al.am 
causam  apud  justos  in  opere  laboravit  Aposlolus, 
et  piopter  aliam  apud  Corinihios.  Corinlhii  e- 
nim  teiiaces  erant,  et  inultis  v.tiis  occupali;  et 
si  quid  Apostolo  dedisscnt,  videretur  cis  quod 
Apostoius  deberel  leviiis  erga  eos  agere,  nec  asj^ere 
iiicrcpare,  sed  eis  blaiiriiri  propter  dona  ipsoruiii. 
Isti  vero  solebant  in  otio  viveie,  et  idciico  deult 
illis  Apostolus  in  seipso  excniplum  operandi  mani- 
bus  propriis,  ut  inde  haberent  unde  possent  vivore, 
ct  indigcnlibus  eleemosynam  prsebere.  Scicndum 
itaque  bealinn  Apostolum  opera  corporalia  servus 
Dei  operari  voluisse,  quae  Qnem  habereiit  in  ma- 
giiam  spiritalem  mercedem,  ad  hoc  ut  et  ipsi  victu 
ac  tegumento  nullo  indigerent,  et  manibus  suis  boc 
sibi  procurarent.  Neque  huic  apostolico  prxcepto  e*. 
exemplo  contranum  est  quod  Dorainus  ait :  «  No- 
lile  solliciti  esse,  diwntes  qnid  roanducabimus,  aut 
quod  bibemus ,  aut  quo  operiemur?  >  (3/a»/i.  vi.) 
Non  enim  Dominus  probibuit  servis  suis  ut  ista  noit 
procurent,  quantum  uecessitati  sat  est,  onde  ho- 


est  non  communicetis  ei  in  cibo,  vel  in  potu,  vel  in  Q  neste  vivere  possint,  (ed  supcrfluitatem  nimix  sol- 


mcrcatara,  sive  in  colloquio,  vel  in  alia  rc,  nisi 
causa  corrigendi  eum.ne  participes  sitis  delictorum 
cjus  ;  sed  vitate  euni,  ne  videamini  fovere  piavita- 
tem  ejus  ut  erubeseat  et  corrigatur,  cura  se  viderit 
ab  omnibus  caveri.  Ab  eis  qui  nnn  secundum  tra- 
ditiouem  noslram  ambulanl,  vos  subtrabite;  nam 
\0S  ipsi  scilis  quemadmodum  oporteat  imitari  nos, 
id  est  non  est  opus  ut  exponam  vobis  eam  traditio- 
nem,  quia  scitis  eam.  Scitis  videlicet  quomodo, 
qui  recte  volunt  ambiilare,  debcnt  ambulare  per 
viam,  per  quain  iios  ainbulamus,  id  estexenipla  no- 
stia  sequi.  Quoniam  non  inquieii  fuimus  inter  ves,  ut 
illi  qui  alieua  ncgotia  curant  oiiose  vagantes  huc 
fctilluc,  ac  divinum  ufiicium  relinquentes,  et  vi- 


licitudinis  deliciosarum  escarum  ct  vcstium  iiitcr- 
di\it.  Non  eriim  ait :  Ne  solliciti  sitis  anirax  vestr.c 
ut  manducetis,  sedquidmanducelis  ;  neque  corpoii 
vestro  ut  induamini,  sed  quid  induamini:  probibens 
scilicet  nimiam  accuralionem  iu  ehgendis  vestibus 
et  cibis,  non  laborcm  opens,  aut  moileratam  curaiu 
io  rebus  necessariis.  Nos  ipsos,  inquit,  formam  de- 
dimus  vobis,  ut  nos  imiiaremini  in  labore  operis, 
nam  et  hoc  diccbamus  vobis.  Qui  videlicet  non  so- 
lum  nuuc  dura  sumus  absentes,  boc  vobis  dicimus  ; 
sed  etiara  cum  essemus  prxsentes  apud  vos  denuntia- 
bumus  ac  prsecipiebamus  vobis,  quoniam  si  quis  iwn 
vull  eperari,  nec  manducet,  Non  diximus,  si  quis 
non  operatur,  iion  manducet,  sed,  si  quis  non  vult 


tam  singulorum   supcrflue  sciutantcs,   ac  fiatribus  ^  operari,  quia  sunt  nonnulli  qui  vellent ,    sed  nou 


dciiahenles,  et  nsurniuralioiies  ac  dissensiones,  vel 
scandala  nutrientes.  Dum  eiiim  vacant  et  nihil  ope- 
rantur,  callidus  hosfis  vanara  mentcni  eorum  occu- 
pat  talibus,  quia  sieut  scriplum  est,  «  multani  mali- 
tiain  dociiit  otiositas  {Eccli.  xxxiii).  »  Sed  nos 
non  ifa  fiiimus  inquieti.  Nequc  gratii',  id  est,  sino 
preliojusii  laboris  mandiicaiimus ,  non  dico  deli- 
ciosas  cscas,  sed  nec  ipsum  pancm  sumptum  ab  ali- 
quo,  sed  in  labow  inanuum  ei  fatigatione,  quia  la- 
boramus  usque  aJ  faligatioiicm  ;  nocte  et  die  ope- 
rantes  unde  viclum  haberemus  ne  quem  veslrum 
gravaremus,  id  est  ne  alicui  veslrum  essemus  oneri 
Etipendia  sumendo.  Et  non  laboravimus  quasi  non 
\ubuerimus  poteslatem  sumendi  vestra ,  id  est  non 


possuiit,  et  ideo  licet  non  operentur,  inculpabiles 
tamen  sunt,  quia  in  terra  pax  hominibus  bonx  vo- 
luntatis  (Luc.  ii).  Qui  vero  possunt ,  sed  nolunt,  illi 
merito  culpaulur,  et  illis  etiam  corporeus  cibus 
intcrdicitur.  Idcirco  autem  ct  laboris  nostri  mentio- 
ncm  fecimus,  et  ut  siiniliier  agatis  prxcipimus,  at- 
que  superius,  ui  ab  oinni  iVatre  ambulantc  inordi- 
nate  vos  subtrahatis,  admonuimus,  quia  audivimus, 
id  esl  relatum  csl  nobis,  qtwsdam  iiiter  vos  ambutare 
inquiete,  id  est  de  loro  ad  locum  tota  die  vagari,  et 
niltil  operantes  manibus  suis,  quod  ulile  sit  illis  vel 
aliis,  sed  curiose  agentes,  id  est  cum  quadam  super- 
flua  et  inutili  sulliciludine  ct  siudiu,  quxreiitcs  ab 
aliis  quid  agal  rex  Fiancorum,  aut  quanti  sit  au- 


iiOl  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  11  AD  THESS.  «Q2 

noiia,  seu  quale  tempus  in  hoc  aniio  sit  fuHirum,  A  per  lioc  ad  amorem  noslrae   religionis  atlralianlur. 


vel  his  siuiilia.  Malta  enim  breviter  hic  reprehendit 
vilia,  id  est  iiiquieludiiieni  et  otiositatem  et  curiosi- 
(alein  el  inultiloqiiiuni,  in  quo  r.oii  dccrit  pecoatum 
{Prov.  x).  Nam  inquietudo,  dum  solliciie  donius 
nlionim  circuil,  vel  alicna  acta  curiose  perquirit, 
iii  mullis  offi-iidit.  Curiosc  enini  agiint,.  qui  ad  hoc 
vacaiit,  ut  diceic  aut  audire  aliquid  novi  possint. 
Sed  /lis  qui  ejusv^.odi  sunt  denunliamus,  el  insuper 
obsecramus,  id  cst  per  sacraadjurantes  cosiogamus, 
in  Doiniiw  Jesu  Christu,  ut  saltein  propler  ejus  reve- 
rentiain  faciaiit  quod  dicimus,  ut  scilicct  noii  cu- 
riose  loquantur,  vel  iiitenogenl  quid  sgat  ille  wi 
ile,  i!cc  otiosi  manenies  vivai;!  c.v  alieno  labore,  sed 
ciim  sUenlio  operanles,  id  csi  linguam  refrenantes, 
et  inamis  in  opere  excrcentes,  immlnceiit  noii  a!ie- 
num  patiem,  sed  siiHm,  id  est  proprio  labore  pra;- 
paraliini,  noii  ab  aliis  sibi  datum. 

i  Vos  autem,  fratres,   noliie  delicere  bencfatien- 

les.  Qiiod  si  quis  non  ol  edierit  verbo  nostro  pcr 

epistolam,  hiinc  notati',et  iic  coininisccamini  cum 

illo,  ut  coufundatur.  Ei  iiolite  quasi   iniruicum 

existimaru,  sed  corripite  ul  fratrem.  » 

Propter   necessilatcs   sanciovura    qui ,    quamvis 

obtemperenl  pra.'ceptis  Apostoli ,   ut   cum   silentio 

operaiift>s  panem  suuin  manducent,  possunt  tainen 

multis  ex  causis  indigere  supplemeiito  aliquo  talium 

sustentationum,  ne  illi  (jui   babebant  unde  servis 

6uis  neccssaria  prseberent,  hac  occasione  pigresce- 


cura  fratribus  tamen  aliquoties  non  siint  ageiida,  ut 
corriganlur.  Exiraiiei  enm  blandinienlis  ad  bene 
agcndum  siint  alliciendi :  fialres  vero  ,  si  spontC; 
peccaverunt ,  asperilate  moderata  suiit  corri- 
geiidi. 

«  Ipse  autem  Dominus  patis  det  vobis  pacem 
«  seiiipilernara  in  omni  loco.  Dominus  sit  cum  om- 
iiibus  vobis.  Salutaiio  mea  manu  Pauli,  qtiod  est 
signuin  in  omiii  epistola.  Ita  scribo.  Gratia  Do- 
miiii  nostri  Jesu  Cliristi  cum  oiniiibus  vobis. 
Amen. » 

Momii  ut  inobedientein  fialreni  e.vteriiis  coiripia- 
lis,  ct  tamen  iiUerius  apud  vosmetipsos  pacem  erga 
cum  teneatis  ;  sed  quia  iioc  noii  iiisi  per  donuiii 
"  gvaliae  coelcstis  lacere  valetis,  ipse  Dominns  qui  est 
pacis  ct  concordise  dalor  et  amator,  det  vobis  pacem 
non  horariam,  scd  sempiternam,  id  est  quse  lineui 
non  habeat.  Pacem,  id  est  frateR^am  concordiam, 
vel  sedationem  tribulationum,  qnas  ab  adversariis 
patiinini,  sive  quietem  ab  impugnatione  vitioruni, 
vel  pacem  cum  Deo  et  sanctis  angelis ,  qiise  nun- 
quam  fmiatur  vel  interrumpatur,  det  ipse  vobis  iu 
omni  toco,  id  cst  et  apud  domesticos  el  apnd  ex- 
traneos,  et  in  hoc  s*culo,  et  iii  fiitiiro.  Et  ut  p.iccm 
habeatis,  Dominus  sit  cum  omnibus  vobis,  qui  vos  et 
a  malo  defendat,  et  in  bono  cusiodiai.  Salutalio  mfa 
subjiingitur ,  scripta  manu  Pnuli ,  id  est  projiria 
manu  mea,  non  manu  notarii,  quod  est  sicj,mm  i.t 


rcnt,  prajvideiis   coiitir.uo  subjunxit  :   Vos  autem,  q  omni  episiota ,   ut  per  hoc   cognoscalur  esse   mea- 


fraSres,  nolite  deficere  benefadenles.  Moituimus,  in- 
quit,  loquaces  et  otiosos,  ut  silentium  teneant,  et 
inaiiibus  .suis  operentur,  unde  victum  habeant.  Sed 
vos  fratres,  qui  habslis  hiijus  mundi  substanliam, 
iiolite  propter  hoc  quod  dixiinus,  deficere  benefa- 
cientes  illis ,  sed  suslcntate  illos  de  bonis  vestris 
quia,  eisi  operentur,  possunt  tamen  nonnullis,  imo 
pluribus  indigere,  cum  sint  forsitan  infirm.^  ct  deli- 
catae  naturse.  Prxcipimus  ut  operentiir  qiiantum  po- 
lerunt.  Quod,  id  est  sed  st  quis  non  vbcdierit  verbo 
nosiTo,  id  est  h«ic  prsecepto,  sive  etiam  cuilibet 
alii  mandato,  qiiod  vobis  damns  pcr  epiiwlam,  Inmc 
nolaie,  id  est  notam  repiehensionis  liuic  imponite. 
Vel  per  epistolam  hunc  notale^   id  est  per  lilteras 


ita  enim  seribo.  Ne  quis  pseudo  poneret  itoi."kcti 
suura  in  principio  pro  Paidi  nomiiie,  et  diceret  siiam 
esseepislolam,  ideo  Paulus  in  fine  consueveiat  hoc 
signum  poncre,  per  quod  ab  eo  recognosceietur. 
Non  iameii  iii  unaquacjue  fpistolaium  ejus  l:oc  in- 
venitur,  sed  in  ista,  et  in  illa,  qux  est  ad  Colossen- 
ses,  et  in  prima  ad  Coriniliios.  Galatis  \'0:  idera 
sic  dicitur  :  i  Videie  qualibus  lilteris  sciipsi  vobis 
mea  manu  (Galat.  vi).»  Et  Phikraoni ;  i  Ego  Paulus 
scripsi  nianu  mea  (/'A.7?m.  xix).»  Quod  ergo  dicit, 
quia  hoc  signum  est  io  omni  epistola ,  non  sic  in- 
lelligcndiim  est,  ut  prorsus  iii  unaquaque  sit  hoc 
ita  scriptum,  sed  in  multis,  qiiia  omiie  iion  seinper 
plenaiiam  universitatem    significat,   sed    aliquando 


quis  sit  mihi  notificate;  et  ne  commlsceamini  cum  p  quaindam  multitudinom.  Nam  qiiod  dittum  cst  ad 


illo,  id  cst  ne  communicelis  illi,  sed  excommunicate 
illum,  ei  a  vobis  sepai-ate,  iit  a  vobis  alijecltis  coa- 
fundatur,  id  est  erubescat,  cum  se  vidorit  a  cunctis 
abhorreri,  et  sic  vel  propter  verecuiidiani  corriga- 
lur  et  obtdiat.  Et  licet  pnccipiam  non  coriimisceri, 
tamen  noiite  illiim  exisffmare  quusi  iiiiminim,  ij  est 
noliie  illuni  ouio  liaberc,  ptiiaiites  qiuKl  sit  inimiciis, 
ied  aireclu  dilectionis  ccrripile  illum  ut  fratrem, 
quia  iinum  habet  vobisciim  Patrem.Ac  si  dicat :  Pa- 
c.ein  cum  eo  exterjorem  solvile,  sed  interiorera  circa 
illum  medullitus  cuslodlte,  ut  menlem  peccaniis  sic 
vestra  discordia  ferial,  quateiuis  pax  a  vestiis  cor- 
dibus  nec  abnegata  disccdat.  Nam,  licet  cum  extra- 
ueis  vel  eliam  paganis  conwnunia  sint  agenda,  ut 


Corintliios  :  i  Salutant  vos  oniiics  sancti  (//  Cor. 
xiii),  »  iiequaquam  piitandum  est  quod  omnes  san- 
cti  qui  crant  in  univcrso  mundo,  tunc  per  illani 
epistolam  salutarent  eos,  cum  plures  essenl  qiii 
scriplioncrn  illiiis  epistolae  igiiorarent.  SimilitL-r  ct 
quod  Uomanis  dictum  est  :  «  SaUiiaiit  vos  oninos 
EccIcsi;B  Christi  (Rom.  xvi),  i  non  de  omiiibus  Ec- 
clesiis,  qiia;  erant  in  orbe,  intelligitiir.  Sic  ubi  lcgi- 
mus,  quia  «  omnes  gentes  narrabantdc  prseliis  Judse 
(/  Mach.  ni),  »  nequaquam  credinius  qiiod  onines 
gentts  quae  eraiit  in  Seytliia,  vel  in  India,  vel  iii  re- 
motis  insulis,  tunc  loqiierentur  de  Machabsei  pneliis. 
Multa  quoque  similia  iii  Scripturis  sanctis  reperiun- 
tur,  in  quibus  orane,  non  universilatem  sigiiilicat. 


4102?  HERVEl  BURGIDOLENSIS  MOMAClll  1404 

Non  ergd  mer.tilus  est  Apostolus,  qui  dixit  hoc  si-  A  diclt  nunc  :  Craiia  Domiiii  noslri  Jesu  Chrisii  cum 


gnuffi  esse  in  omni  epistola  sun,  quod  taroen  non 
per  siit^las  quasqiie  posuil,  quia  secundum  usita- 
lain  Scripliiiaruin  saiictarum  loculionem  lioc  dixit. 
DiMiide  yrntiit  Domiiii  noslri  ]esu  Chrisli,  inquit, 
lioe  est  gfiierale  aiixilium  Cliiisii  ad  omnla,  et  do- 
niim  sit  cum  omnibus,  lam  majoriljus  quam  minori- 
bus,  lam  \iris  quam   raulieribus    Vel   si  hoc  (fuod 


oninibus  vobis,  est  illa  salutatio  quam  sua  manu  in 
oiniii  epistola  pro  signo  se  testatur  scrlbere,  tunc 
veraciter  onine  polest  intelligi  univcrsilaleiii  ple- 
iiarie  significare,quia  hoc  reperilur  in  fine  uniuscu- 
jusqiie  epistolae.  Omnes  eiiim  quas  scripsit  Guhin- 
lur  tu  precatione  gratiae.  Amen. 


IN    EPISTOLAM   I  AD  TIMOTHEUM. 


ARGUMENTUM. 
ictn  l.ucas  referl,  cum  disccssisset  Pautus  a  Ifai- 
nuDu  periimbulabin  Syriain  et  CAliciam,  confirmans 
Eeclesiiis  ycrveuilijue  Dcrbem  rt  Lyslinm  {Act.  xv,  et 
xvi).  Et  ecce  discipulus  quiiluin  eral  ibi  iiomine  Ti- 
iiiatheus  ,  filiiis  mnlieri^  viduw  pdelis,  palre  yenlili. 
Iliiic  teslimonium  bonum  reddebanl  qui  in  Lijslris 
erantet  lconio  fralres.  Iluiic  voluil  secum  prupcisci, 
el  assumens,  circumcidit  eum  propter  Judopos ,  qiii 
eranl  in  iltis  locis.  Sciebant  enim  omnes  quod  patcr 
ejiis  qeiUilis  essel.  Nou  vroplerea  circumcidit  euiu 
Piiulus,  quod  viUaret  uliquid  juslijicalionis  itli  lain 
ex  circumcisione  perveiiire;  sed  ne  Judeci  propter  eum, 
ii  essct  incirciimcisus,  retardarent  fidem  susciperc. 
Quem  cuni  poslea  Paulus  in  Asia  ponlificem  Ephesio- 
rurn  reliquisset,  pseudoaposioli,  qui  carnutes  obser- 
vanlias  indncere  nitehanlnr,  propter  lianc  ejus  cir- 
cumcisionem  vires  in  eum  assumebant.  Ipse  minus 
fortilcr  quain  oporteret  resistebat  eis.  El  iileo  scribil 
ei  Aposluliis,  oslendens  quodamnicdo  rotiones,  quas 
illi  objicial.  Scribit  ctiam  de  episcopati  officio,  quo- 
niodo  scilicel  Ecclesiam  insiruat,  quates  presbijteros 
vel  diaconos  ordinet,  quales  xiduas  honoret;  quo- 
modu  seipsuin  in  Ecctesiu  habeul,  et  quomodo  eam 
regat :  Sicque  incipit : 

CAPLT  PHIMUM. 

<  Paulns  AposloUis  Jesu  Cliristl  seciindum  impe- 
4  rium  Dei  Salvatoi  is  nosln ,  el  Christi  Jesii  spei 
«  iiosti;B,  Tiiiiullieo  dileclo  filio  in  fide  :  ♦'■i-alia  et 
•  mlsericordia  el  pax  a  Deo  Pairc  iiostro  et  Jesu 
«  Chiisto  Domino  iioslro.» 

Timotlieo  siriliit  Paulus ,  cui  creilcndum  esl, 
<iuia  est  Aposlolus  Chrisii  Jesu,  id  est  lcgatns  regis 
Salvaioris ;  et  liac  auctorilate  nuiiiilus,  resislil  pseu- 
doapostolis.  Ei  est  Apostolus  non  scciiimIiiih  suam 
prxsumptionero,  sed  secunduin  iinperium  Dei.  El  id- 
circoqui  ei  resistil,  iinperio  Dei  resistit (Kom.  xiii). 
Spiritus  sanctus  pi-:Bceplt  :  i  Segregatc  mihi  Barna- 
bam  el  Paulum  in  opus  ad  quod  assunipsi  eos  (Aci. 
•xni);  I  ct  nuiic  ipse  Pauliis  dicil  se  aposloluin  esse 
|uxta  iniperluin  Dei,  quia  imperium  Spiritus  saiuii 
estimperlum  Del  Palris,  ciim  liiseparabilis  slt  vo- 
imitus  et  operalio  Triiiiialis  :  Paulus  est  apostolus 
secundiuii  imDeriuoi  Dei  S^lvaloris  nostri,  oi  Jetu 


B  Cliristi  spei  nostrcc,  id  est  juxta  praeceptum  suiiimi 
Patris,  qul  nos  salvat,  ei  Fllii  in  quo  est  spes  salutis 
et  gloi iai  iiosti»,  noii  in  carnali  observatione.  Pau- 
lus,  qui  tant^  auctorltatls  est,  inlttlthanc  cpistolatn 
Timutheo  ditecto  fitio  in  fide,  id  est  quem  ips«  (»er 
uuit  non  iii  carne,  sed  in  fide.  Liceteiilm  jiio,  lide  ■ 
lis  csset,  et  bonum  tesiimoolum  haberet,  quaiido 
Pjiiluseum  Invenit,  famcn  per  cura  iiicadein  Dde  el 
religione  slc  inslructus  est,  ut  retle  dicalur  ab  eo 
gerilus  in  fide.  Vcl  in  fide  seribiiel  eonlra  corrur 
plorcs  fidci.  Et  liuiic  Klliuni  salulat,  diceiis,i  Sit  tilii 
yruliia,  id  est  doiiatlo  Spiritiis  saiicli,  qna  niliiistii 
Dfi,  Id  est  eplscopl  ariiiaiitiir;  et  miscricurdia,  i>fr 
quQui  dlvlnitus  a  inlscrla  hujus  saicull,  vel  uninium 
malorii,m  lihereris  (/  Petr.  iv);  el  pax,  id  est  iraii- 

C  q3'i!!llas  anlmi  et  pivelibalio  aitern.i;  pacis,  ut,  vltiis 
et  hostibus  siiperatis,  iii  pacaia  quiescas  Ecclcsia. 
Et  Iioe  sit  libl  a  Deo  Pulre  nof.tro,  qui  nos  creavit, 
»tmio  paterno  affeclu  iios  diligit ;  et  a  Christo  Je.iu 
Domino  nostro,  lil  est  ab  eo  quem  uiixit  Deiis,  et 
Salvatoreni  eonstitult,  qul  et  i;os  suo  doinlnio  cle- 
Bienter  mancipavit. 

I  Sicutrogavi  te  ut  remaneres  Epliesi,  oum  iiem 
I  Ui  Macedoiiiam,   ut  denuiitlares  qiilbiisdain,  iie 

<  al.ter  doceicnl,  neqiic  Iniendeient  fabulls  et  ge- 

<  nealiigiis  liitei  inlnalis,  qux  qu^estlones  pi^xsiant 

<  niagis  quam  xdlllcatloneni,  qiix  est  in  fide.  i 

ha  sit  tlbl  gratla,  miserlcordia  et  pax,siVtit  rugavi 
te  tit  remaneres  Epliesi,  Id  est  resideres  poviilfex 
apud  Ephesios.  Vel  subauditur,  Ita  fac,  sl«iilrogavi 
te  facere  oum  irem  in  .Macedoniam,  ut  scillcet  re- 
inaneres  Ephesl,  id  esi  vlce  mca  praesens  iigeres,  ct 
ordinares  Eccleslam  Ephesl,  qiiani  ego  abseiis  nen 
polciam  sullicienter  guberiiaie,  ut  denuntinres,  id 
cst  ex  parle.DiM  nuiillus  essis  qnibusdnin,  quorum 
nomiua  Splritus  sanctus,  qui  in  inc  loquitur,  igaio- 
rat,  ne  aliter  quatn  nos  docerent,  neque  aiiditorcs 
eorum  inlenderenl  eorum  fabulis  et  geneatogiis  inler- 
minatis,  Id  est  locutioiilbus  gencratlonum  et  compo- 
tationibus,  qux  sine  termino  siint  pr.c  loiigitudine, 
qiiia  fiuis  eanim  non  potest  inveniri ;  qii*  Ideo  sunt 
rcspuend*,  quia  pra;sliint  quffsliones  ilisputatloniim, 
id  cst  generaiit  liles  inagis,  id  est  potlus,  quam  <r</i> 
ficntiouem  raoruni  ct  jusiitix,  qua  est  in  fide,  iion  iii 


i 


1405  COMMEJNT.  IN  EPISTOLAS  P 

carnali  obscrvatioiie.  Priiis  praecipitur  de  pseudo 
repelleudis,  lam  doc-toribus  quam  audiloribus,  ul 
illis  prirao  repulsis,  deinde  valeal  puritas  cathoiicae 
veritalis  pra^dicari  ct  audiri.  Fabulas  vocat,  quas 
alibi  tradiliones  dicil,  quas  prailer  legitimaset  pro- 
pheticas  Scripluras  Judaei  tcnent,  quas  non  scripias 
habent,  sed  memorilcr  relinent,  et  alter  in  allerum 
loquendo  iransfundit,  quas  deuterosiiu  vocant.  Ubi 
etiam  dicere  audent  et  credere,  Deum  homini  duas 
crcasse  mulieres,  e.\  quibus  texunt  genealogias  vere, 
sicut  tunc  dicit -^poslolus  inlinilas,  parienl.es  Lnfru- 
ctuosissimas  qua.'Stiones.  Et  pseudoapostoii,  qni  vo- 
lcl)ant  esse  partim  Juda;i,  partirn  Cliristiani,  eraitt 
auiem  hoeretici,  doccbant  jipud  Ephesios  non  soluin 
carnales  ohservantias  legis,  sed  eliam  has  Judseo- 
rum  tradiliones  a  libris  propheticis  et  legitiniis  alie- 
nas,  et  Dcmuulli  Epliesiorum  inlendebant  vcrbis  eo- 
rum.  Sed  Timotheus  ad  !ioc  refictus  est  Ephesi,  u( 
auditores  et  docloi"es  bujusmodi  corrigeret  aut  ex- 
pellerel. 

<  Finis  aulem  prsecepli  est  charitas  de  corde  puro 
f  et  conscieulia  bona  et  fide  non  Ccta.  A  quibus 
I  quidam  aberranies.conversi  sunlin  vaniloquium, 
«  volenles  esse  legis  doctorcs,  non  iiitelligentcs 
«  neque  quae  loquuuiur,  neque  de  quibus  aflir- 
i  mant.  > 

Ipsi  docenl  fabulas  et  legera  carnaliler  impleu- 
dam,-sed  finis  prcecepli,  hoc  est  plenitudo  legis  esl 
charita^.  Finis  enira  non  consumptioiiem  pra^cepti, 
sed  eOnsummationem  hoc  loco  signiflcat.  Omnis  ita- 
qoe  prKcepti  finis  est  charitas,  id  est  ad  charitatem 
refcrtur  omiie  prseceptum,  ct  per  charitatera  imple- 
tUF.  Tot<im  enim  magniludinem  el  amplitudincra 
diviiiorum  eloquioruin  sccura  possidet  chariias,  qiia 
Deum  proximumque  diligimus.  Finis  igitur,  id  est 
consummatio  omnis  pisecepti,  quod  velinVcteri, 
vel  in  NovO  Testamento  legitur,  charitas  est  non 
qualiscunque,  sed  ea  qux  est  de  puro  cordc.  Nam 
et  male  vivenles  irretiuntur  sibi  societate  pcrditae 
conscienliae,  ei  dicuntur  se  araare,  nolle  discedere 
ab  invicem,  suis  collocutioiiibus  conciliari,  dcside- 
rare  se  absentes,  gaudere  ad  inutuam  sibi  piicsen- 
tiara.  Scd  araor  iste  lartareus  esl.  Qnamobrem  ut  a 
tali  amore  vera  charilas  Chrislianonira  dislingua- 
tur,  de  corde  puro  esse  dicilur.  Latrones  enim  in- 
ter  se  et  c«leri  tales,  charitatem  de  corde  puro'  noii 
hahent,  quia  purum  cor  in  charitate  esl,  quando 
diligilur  homo  secundum  Deum,  et  nihil  aliud  quam 
id  quod  diligeiidum  esl,  diligilur,  et  evnsaentia  ho- 
na  subjungitur  proptcr  spein,  el.  conscieniiam  ponit 
pro  spe.  lllc  enim  spei-at,  qui  conscienliara  bonara 
gerit ;  quem  vero  pungit  conscienlia  mala,  retrahit 
se  a  se,  et  non  sibi  exspectat  nisi  daranationem. 
Terlio  ei  fide,  iiiquit,  non  ficta.  Si  enim  fides  nostra 
mendacio  carueril,  luiiC  et  non  diligimus,  quod  noa 
est  diligeiidum,  el  recte  id  crediiiius  quod  spera- 
jniis,  el  spcraiiius  quod  crediiniis,  ni  in  nullo  spes 
nostra  fallatur.  Qui  vero  lingunl  sibi  qiiod  credant 
eispereiu  sicut  hseretici  ct  Judaei  sive  gentiles.  fl- 


AULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  T.M.  1408 

\  dera  liabent  lictam  et  ideo  non  possunl  babere  cha- 
litateai,  qiise  coniplet  mandalum.  lllc  etiara  fidem 
habet  fictam,  qui  bene  quidem  credit,  sed  propter 
Jiietum  aut  verecundiam,  seu  propter  quainlibet 
aliara  causam  non  conliteturquod  credit,  ssd  quodain- 
modo  fingit  se  non  credere.  Sed  illa  charitas  con- 
sumraat  omne  pr«eeptum,  quse  cst  de  corde  puro, 
qu.e  nihil  diligit,  nisi  quod  debet  diligi;  et  de  con- 
scienlia  boiia,  id  cst  de  boiia  spe  quam  gerit  con- 
scientia  bene  operanlis ;  et  de  fide  iion  ficta,  id  esl 
non  ali  honiinibus  iiiveiiia,  ?cd  a  divinis  eloquiis 
suinpla;  vcl  noii  licla,  id  est  hob  piopter  melum  in 
corde  celata,  sed  oiis  confessione  libere  prolata.  A 
quibus  -virlutibus,  id  esl  a  charitate  de  corde  puio, 
et  a  spe  boiise  conscicniiw,  et  a  Cde  vera  quidaiiv 

B  procul  abenaveruBt, pulantes  se  Deum  et  proximuiit 
puro  coide  diligere,  cuin  non  piire  diligereiit;  pu- 
tantes  se  spem  bonse  conscieniiae  habere  sine  merito 
actionis  religiosac,  et  pulaules  se  noi>  ficlani  tideiii 
babeic,  cura  babereni  fiduciara,  sed  fallebaiitur. 
Tales  erant  qui  carnales  ob.servanlias  prsedicabaiii, 
quia  Deuro  se  diligere  putabant,  cum  iiofi  diligereiiC 
eum,  sicut  in  aclione  eorum  declarabaiiir,  dum  iiu- 
larent  se  pra:cepta  ejt»s  adimplere,  sed  magis  ea 
transgrederentur ;  et  putabant  se  bonani  habere  con- 
scientiam,  quasi  de  observatioBe  iegis,  et  sestinia- 
bant  se  fidem  non  fictam  iiabere,  «ed  a  diviiiis  elo- 
quiis  sumplara,  cum  magis  haberent  fictiliam,  cro- 
dentes  Deum  hircorum  atque  taurorura  sanguiiie 
delectari  et  odore  ihyraiamatis,  qucin  nos  liomiiies 
saepe  declinamus.  Et  hoc  est  quod  dicilur,  quia  ipti^ 
datn  a  charitale  et  a  bona  conscientia  ct  a  Ude  noii 
ficta  aberrantes,  conversi  sunt  in  raui/oijriiam^utvane 
loquautur  de  lege,  volentes  esse  doctures  legis,  duin 
carualiter  eam  docent  observari  debere ;  non  intcl- 
ligentes  verba  qu»  doccnt,  videlieet  neque  ea  quaf 
tpsi  loquiintur,  id  est  verba  quae  dccent  cl  maiidata 
carnalium  caremoniarum  quaj  ipsi  docent,  quia 
non  inlelliguut  quid  sit  Sabbalum  vel  circuracisio,. 
vel  hirci  seu  tauri  iraniolatio  vel  allquid  hujusmodi,, 
id  esi  nesciunt  quid  in  liis  sigiiificetur,  neque  ea  in- 
telligunt  de  quibus  affirmant,  id  esl  aucloritates ,  el 
quibus  assuraiint  quaedani  teslimonia,  per  qtiacco- 
iiantur  assercre  cseremonias  illas  juxta  lilteram  car- 

j)  naliter  esse  complendas,  quia  non  aiiimadverlunt 
Scripturarura  iiitentionem,  el  scnsura  spirilalem, 
ideoque  van»  lo((uiinlur,  volentes  esse  magistri  alio- 
rum,  cura  ipsi  iiihil  sciaiit.  \el  neque  ea  qua;  lo- 
quunlur,  nequeeade  qiiibiis  afDrmanl,  intelligunt, 
id  est  neque  qusstioiies  quas  proponuiil,  neque  ra« 
tiones  quibuseas  probaiit.  Similiterfaeiunl  iiicreiicL,. 
velquilibet  lemeiarii  praesumplores,  cum,  si  quantlo 
de  prava  et  falsa  opinione  sua  reprehcndi  et  con- 
vinci  cflcpcrint  ad  defei.  lenduin  id  quod  levrjsiwa 
lemeritate  ct  apertissima  falsitalc  dixcrunt,  libios 
sanctos  uiide  id  probcnt  proferre  cotiantur,  vei 
etiain  memorilcr,  qu.x  ad  testin^onlum  valcre  arbi- 
trantur,  niulta  inile  verha  pronuntiaut,  non  intolli- 
gentes  neque  qnse  loquuntur,  ueqne  de  quibus  arai 


1407  HERVEl  DURGIDOLENSIS  MO.NACni  1408 

ihaht.    Postquam  Iiis  verljis  Apostoliis  impioba-  A  non  ahsoIutionJa  adjiilorium,  seJ  criininis  vaiouluia. 


vit  adversarios,  nio\  suani  partem  approbal,  sub- 
deus  : 

«  Scimus  aulem  quia  bona  esl  lex,  si  quis  ea  le- 
gitime  ulalur,  scieiis  noc  quia  lex  jnsto  non  est 
posiia,  sed  iiijustis  ei  non  siibditis,  rmpiis  et  pec- 
catoribus,  steieratis  et  containinatis,  parricidis 
et  matricidis,  tiotnicidis,  foroicariis,  masculorum 
coiicubitoribus,  plagiariis,  mendacilius  et  perju- 
ris,  et  si  qoid  aiiud  sana;  doctrin»  adversatur, 
quie  est  secuiiduin  Evangdiura  glorise  beali  Dei, 
i  quod  creditura  est  mibi.  • 

Ipsi  non  intelligunt  legem  quam  docere  volunt.  et 
idco  \afie  de  eo  loquuntur;  sed  nos  inielliginius 
eain.  et  ideo  vere  de  ea  loquimur,  Nam  sciinus  quia 
bona,  id  est  utilis  est  lex,  si  quis  ea  legiiime  utalur, 
id  est  sicut  intendit  ipsa  lex,  ut  scilicet  per  eam 
confugiat  ad  gratiam,  sciens  quia  jnsto  lex  non  cst 
pQtita,  sed  iiijustis.  Justo  non  esi  lex  posita,  quae  ta- 
men  bo:ia  est,  si  quis  ea  legitirae  otatur.  Ha;cau- 
tem  duo  Apostolus  veiul  inter  se  contraria  conne- 
ctens,  monet  lectorera  ad  scrulandam  quaestioiieni 
atque  solvendam.  Quo  modo  enim  bona  esl  lex,  si 
quis  ea  iegitime  utatur,  si  justo  non  est  posita  ?  Nara 
quis  legilirae  utitur  lege,  nisi  juslus?  At  justo  nou 
est  lex  posita,  sed  injusto.  Annon  etlara  injustus,  ut 
justus  fial,  legilime  uti  iege  debet,  qua  tanquani  pa;- 
dagogo  perducatur  ad  gratiam  {Gal.  iii),  per  quara 
solani  quod  lex  jubel,   possit  implere?  Per  ipsam 


ideoque  iion  esi  ei  tojja,  iiou  qul?  malofli  sit  lex, 
sed  quia  peccalum  per  bumirn  Jalibus  opcratcr 
mortem  (/lom.  vii).  Per  maiidatum  cniin  gravius 
delinquit,  qui  per  mandatum  scit  quam  malum  sit 
quod  admillit.  Justo  autem  non  esi  lex  posita,  id  esl 
iniposita  ut  supra  illum  sit.  In  illa  enim  est  potius 
quam  sub  illa,  qiiia  uon  sua  vita  vivit  cui  coercendi 
lex  imponitur.  Injustus  vero  sub  ilta  est,  qiiia  sua 
vita  vivit,  cui  coercendi  lex  imponitur.  Ct  eaira  sic 
dicam,  ipsam  quodammodo  legeni  vivit,  qui  cmii  de- 
lectatione  justitiiE  jusle  vivit,  non  proprio  aut  Iraii- 
sitbrio,  sed  comrauni  ac  stabili  gaudcns  bono.  Sull 
lege  autem  quisque  vivit,  in  quantum  peccalor  esi, 
id  est  in  quaiilura  a  veteri  homine  non  est  iiuiuu  • 
"  latus.  Suara  eiiiin  vilam  vivit  el  ideo  lex  supra  il- 
lum  est,  quia  qui  eam  non  implet,  infra  illam  est: 
Sed  pseudoaposioli  haec  non  inlelligenlcs,  non  lcgi- 
tirae  utebantur  lege,  et  idco  voicbant  eam  imponcie 
justis,  id  est  Cbrislianis  per  graliam  juste  vivcniibHs. 
Nec  contrarium  est  huic  senteuti»  Aposloli,  quod 
Psalmista  utique  justus  precatur:  i  Legeni  pone 
mihi,  Uoniine,  viara  justificationum  tuarum  {Psal. 
cxviii),  I  quia  de  Novi  TestameDti  gratia  id  pOstulat, 
cuin  de  duritia  litter<e  Yeteris  Instrumenli  dicat 
Apustolus,  legcm  non  csse  justo  posltam,  sed  in- 
justo.  Qui  eiiira  sponte  facit  ea,  quse  le.x  mcralitcr 
jubel  vcl  amplius,  cur  ei  necessitas  lcgis  iinponere- 
tur?   Libertate  eiiim  facii,   non  necessilate,  quoif 


quippe  justiKcatur  gralis,  id  est  nullis  suorum  ope-  q  facit.  Injuslus  vero,  qui  sponte  noluit  bonum  facere, 


nim  prsecedentibus  merilis.  i  Alioquin  gratia  jam 
non  est  gralia  {Rom.  ii) ;  >  quando  quidera  ideo  da- 
tur,  non  quia  bon^  opera  fecimus,  sed  ut  ea  facere 
valeamiis,  id  esl  non  qiiia  legem  jmplcvimus,  sed 
ut  legem  iniplere  possimus.  Injustus  ergo  legilime 
leg«  uiilur,  ul  jusius  Cal.  Quod  cum  factura  fuerit, 
ca  jamjam  non  uiilur  lanquam  paedagogo,  cum  eru- 
ditus  fucrit.  Quoinodoenim  justo  lex  non  est  pesita, 
si  el  injuslo  est  necessaria,  iion  qiia  injustus  ad  ju- 
stificantem  gratiara  perducatur,  sed  qua  legitirae 
jam  justus  utatur?  Vcl  legitinie  utiiiir  legejani  ju- 
slus,  ciim  e.ini  lerrendo  imponit  injustis,  ut  cum 
et  in  ipgis  cceperit  inolilse  concupiscentiae  mor- 
lius  iiKXiitivo    prohibiiioiiis  et  cumulo  praivarica- 


cogendus  est  iegis  necessitate.  Apostotiis  itaque,  iie 
viderctur  legein  culpare,  dicit  quia  bona  est,  si  quis 
ea  legitinie  utatur.  Et  rursus,  ne  videretur  eaiu  indu- 
cere,  dicit  quia  non  est  posita  justo  ut  ei  dominetur, 
sed  injusiis,  id  esl  eis  qui  legem  naturalem  iioii 
servabaut ;  el  non  subdiiis,  id  est  conturaacibus,  qui 
cuin  eis  aliquid  prohibetur,  tunc  illud  magis  ex 
quadam  superbia  faciuiit.  Itnpiis  quoque  posita  est, 
id  est  pietalem  reclae  fidei  non  haheniibus  ;  el  pec- 
catoribus,  id  est  sub  ipsa  fide  graviter  peccantibus. 
Et  subsequenter  exponilur  per  partes  quibus  pec- 
catoribus  videlicet  sceleratis,  sicut  suiit  raptores  et 
fures  ac  sanguinis  effusores ;  et  contaminatis,  sicut 
qui  seipsos  libidine  pulluunt,  vel  etiare  turpiloquiis. 


tionib  augeri ,    eonfugiant   per  fidem    ad   justili-  D  y^\  ebrielatibus,  iuhonestisque  conviviis  sordidaiit. 


caiiiem  graiiam,  et  per  domum  spirilus  suavitate 
justitisedelectaii,  puenam  litterae  minanlis  cvadaiit. 
Itu  non  eruiit  conlraria,  nec  pugnabiint  inter  se 
diio  ista,  ut  ctiam  justus  bona  lege  legitiine  uta- 
t\n;  el  lamen  jiislo  lcx  posila  noii  sil.  Non  eiiini 
ex  ca  justificalus  est,  sed  ex  lege  Udei  qua  cre- 
didit.  Lcgilinie  ulitur  lege,  qui  iiitdligens  quare  sit 
data,  per  cjii.s  comniinatiouem  confugit  ad  graliam 
libcranlciii.  Ei  idco  boiia  est  ei  lex,  quia  plurimuia 
proilcsl  ei,  duin  pcrducil  illuiii  ad  gratiam.  At  liuic 
gralise  qua  jusiilicatiir  iinpius,  quisquis  ingratus 
velui ad  legcin  imptciidiim  dc  >uis  viiibiis  fidit,  igiio- 
rrtiis  lioi  jiisiiliaiii,  cl  suain  volciis  coiislilucrc  jusli- 
uc  De  non  es(  subjccius  (fiuw.  \).  El  idco  lil  ci  lcx 


parricidis  quoque  et  mairicidis  lex  ponitur,  id  est  iis 
qui  patrem  vel  matrem  occidunt,  ut  quia  lex  natur:B 
in  eis  est  soluta,  reforractur  pcr  legem  litteris  scri- 
plam  ;  liomicidis  ctiam,  id  est  liominum  occisoribii%> 
et  furnicariis,  id  cst  illis  qui  raiscentur  cum  mer^v 
tricibus,  masculorum  conetibitoribus,  id  est  Sodonii- 
ticam  abominationeo)  agentibus;  et  plagiariis,  id  est 
sicariis,  vel  quolibet  gladio  plagas  faciciilibus  men- 
dacibus,  qui  falsa  loquiintur;  et  perjuris,  qui  falso 
jurant.  His  qui  talia  faciunt  esl  lex  iuiposita,  elqui 
aliud  quid  tale  perpetrant :  si  quid  aiiud  adversatur 
sanm  doctnna;,  id  est  niorali  doctriii.ie  legis  natiiralls 
vel  scriplae,  qux  seusum  mcniis  sanat,  qucc  scilicel 
doclrina  est  secundum  Evangelium,  id  est  couconUl 


U09 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  TIM. 


UIO 


Evai.gelio  gtoria:  bcati  Dei,  ii1  esl  quod  prsedicat  vcl  A  coelestis  gralia,   ul   divinis  ckarismalibus   ciul«' 
dat  gloriam  Deo,  qui  ex  seijiso  iiaturaliter  esl  bea-      rarcm. 


lus,  cum  ipse  sit  ceterna    beatitudo,  quod  Evange- 

lium  est  mihi  crediivm  a  Deo,  sicut  fidcli  dispensa- 

lori. 

«  Graiias  ago  ei,  qui  me  confortavil  in  Ciiristo 
Jesu  Domino  nostro,  quia  fidelera  me  existimavit 
ponens  in  ministerio,  qui  prius  blasphemus  fui  et 
persecutor  el  conlumeliosus  ;  sed  misericordiam 
Dei  conseciitus  sum,  quia  ignorans  feci  in  incre- 
duljtate.  Superabundavit  autem  graiia  Donuni 
nostri,  cum  lide  et  dileclione,  qu.'e  est  ia  Christo 

I   Jcsu.  I 
L)cus  niibi  credidit  EvangClium,  id  est  commisit 

pr<cdicationem  Evangelii.  Unde  gratias  illi  ago,  id 


«  Fidclis  sermo  et  orani  acceptione  dignus,  (iui.i 
i  Cbrislus  Jesus  \enit  in  hunc  niundum  peccatores 
«  salvos  facere,  qiiorum  primus  ego  sum.  Scid  ideo 
<  misericordiani  conscciilus  suni,  ut  in  m"  primo 
I  ostenderet  Ciirislus  Jesus  cinnein  paiientiain  aJ 
c  informalioneni  eonim  qui  credituri  siinl  illi  ia 
(  vitam  selcrnara.  Regi  aulem  saeculdrum  iniiiiDr- 
«  tali,  invisibiii  soli  Deo  honor  el  gloria  in  sa;cula 
«  saeculorum.  Amen.  » 

Gralia  Christi  superabuiidavit  in  me.  Nani  seniio 
quem  de  hac  re  loqiior,  esl  fidelis,  id  est  verus.;  et 
est  dignus  omni  acceptione  cordis  et  operis,  quia 
corpus  et  animam   salval,  ideoqiie  digiuis  est,  ut 


cst  laudcs  ei  devolus  offero  de  hoc  ejus  gratuiio  do-  B  oranibus  modis  accipialur  a  cunctis  lioininibus,  taiu 


no,  quia  lex  nullum  merilum  bonum  in  lue  pusuerat. 
Osiendit  se  multis  peccalis  plenum  fuisse  sub  lege, 
justiGcatum  vero  postquam  recessit  ab  ca.  Gratias, 
inquit,  ago  ei,  id  esl  Deo  Palri,  qui  me  confortavit, 
id  cst  menteni  roboravit  in  Cliristo  Jesu  Domino 
mstro,  sicque  forlem  reddidit,  ut  iiec  mors,  nec  vita 
ine  possita  Chrislo  separare;  sed  fortis  sira  et  ad 
agenda  bona,  el  ad  toleranda  mala.  Ita  rae  coiif(.ii- 
lasit,  et  iudc  gratias  illi  ago.  F.i  justura  est  ut  illi 
grales  lefcram,  ^uta /irfe/ein  me  exi sti m ovi t,  idest 
praividit,  cura  sub  lege  fuissem  inruleiis.  Fideleni, 
iii4uam,  me  existimavil,  ponens  in  minisierio  prsedi- 
caiionis,  quia  prsescivil  me  lideliter  dispensaturum 
Evangeliuui,  iia  ut  nibil  subtrahereiii,  nihilque  pe- 
regriiium  addercm,  qui  prius  sub  lege  [ui  blaspliemus, 
id  est  male  loquens  de  Jesu  Nazfarcno  ;  et  perseculor 
(Act.  ix)  sanctorum  ejus  ;  et  conlumeliosus,  id  est 
contumelias  niultas  verbis  et  operibus  facieus  Chri- 
siianis,  sed  misericordiam  Dei,  id  est  remissionem 
paccalorum  a  Deo  consecutus  sum  quia  non  maligna) 
loenlis  studio  id  feii,  sed  ignorans,  id  est  nesciens 
me  male  agere,  quia  zelo  legis  fervens,  persequebar 
praedicatorcs  gratiae  et  inde  putabam  me  Deo  pla  • 
cere;  sicut  Dominus  prsdixerat :  <  Venit,  inqiiit, 
hora,  ut  omnis  qui  inlerficil  vos  arbitietur  obsc- 
quium  se  pra;slare  Deo  (Joan.  xvij.  »  Quamvis  enim 
el  iUis  saepe  venia  coiicedatiir,  qui  scienter  pccca- 
verunt,  ego  tamen  mullo  facilius  ideo  sum  miscri- 


Jud^is  quam  genlilibus.  Et  qnis  est  iUc  serir.o  ?  quia 
sctUcct  ChrisiusJesus,  iii  est  rex  salvator  v«nt(  in 
hunc  tnniidum  peccatores  satvos  fucere,  id  est  a  pct- 
catis  salvaic ,  vcl  a  peccalis  liberare.  Nulla  cuiui 
causa  fuii  ei  ad  nos  vemcndi,  nisi  ut  peccatorc» 
salvos  faceret.  Onines  autcm  peccavcrunt,  ve|  iu 
seipsis,  vel  in  piimo  paicnte.  Sed  vtnit  uiius  siiie 
peccalo,  qui  salvos  facerel  a  peccatis.  Vcnit  prcca- 
loies  salvare,  quorum  primus  eyo  sum,  non  lempoie, 
sed  culparuin  magnitudine,  qua  omnibus  pejor  sutu. 
Pejorem  enim  voluit  intelligi  primum.  quoinoJo  ia 
arlificibus  quicunquc  vult  %dificare,  dicit:  Quis  cst 
hic  primus  stiuctor?  quis  est  primus  fabcr?Aulsi 
curari  vult,  dicit :  Quis  csl  primus  medicus?  Noa 
'  utique  interrogat  quis  prior  sit  xtaie ,  aut  quis 
prior  sit  professione,  sed  quis  prior  sit  ane.  Quo- 
raodo  illi  in  arte  primi  sunt,  sic  istc  ia  iniquiiate 
priraus,  et  in  peccatis  excellcns.  Sed  cum,  inquit, 
in  malis  actibus  cseteros  pra;issem,  dum  piinccps 
persecutorum  essera,  ideo  misericordiam  consecuiut 
sum,  ut  in  me  primo,  id  est  maximo  pcccatore  nii- 
sericordiam  consecuto  ,  ostenderet  Cliristus  Jesut 
omnem  palientiam,  qua  diu  suslinet  peccantes,  ut 
tandem  convertanlur  ;  et  ostenderet  cam  ad  infor- 
mationem  eorum  qui  credituri  sunt  illi  ut  eani  in 
vitam  aternam,  id  est  ut  infonnaiel  eos  ad  poeni- 
tentiam  exeniplo  ineae  eonversionis,  duin  viJerent 
ituanla  patieniia  ipse  rae  exspectavii  ut  convcrteret. 


cordiara  consecutus,  quia  non  per  malitiam,  sed  per  j)  taiidemque  conversum  quanta  gratia  donavil,  ut  nc- 


iguoranliam  peccavi,  degens  in  incredulitate,  quia 
igiiorabaia  malum  esse  persequi  Chrislianos,  nec 
credebam  Jesuni  essc  Chriitura.  Nec  tanlum  mi- 
sericordiam  sum  consecutus,  qua  mibi  peccata  di- 
niitteientur ;  sed  eiiam  superabundavil,  id  est  supcr 
omnem  peccalorum  ineorum  enormitatem  abunda- 
vit,  gratia  Domini  nostri  Jesu  Christi,  quia  superve- 
niens  nova  giatia  raajor  fuit  in  me  quam  fuerat 
culpa,  ut  sanctilas  vinceret  peccata  pr;ecedentia. 
Gralia,  inquam,  superabuiidavii  in  me  cum  fide  et 
diteciione,  qum  esi  in  Christo  Jesu,  id  est  cum  fide 
qua  in  Christum  credidi,«l  charitale  qua  dilcxi 
Christum,  vel  in  Chrislb  proximum.  Cum  hac  enim 
ri.!c  ct  dilectione  superabundavil  io  me  magnitudo 


ino  jara  desperare  posset  reniitti  sibi  qucecuiuide 
peccata,  cum  ego  tantorura  scelerum  indulgentiaiu 
aceepissera,  sed  unusquisqiie  peccatnr  sibi  dicerel : 
Si  Saulus  sanctus  est,  ego  quare  despero?  Sia  tanlo 
medico  tam  desperatus  »ger  sanalus  est,  ego  vulae- 
ribus  meis  ilias  manus  non  optabo  ?  ad  ilias  manug 
non  feslinabo  ?  Ut  hoc  dicerent  homines,  ideo  Sau- 
lus  factus  est  ex  persecutore  aposiolus.  Qnia  cnin 
veiiit  medicus  volens  sibi  famam  comparare.  iiifir- 
mura  quserit  aliquera  desperatura,  ei  ipsum  sanai. 
El  si  pauperrimum  inveniat,  noii  ibi  quaerit  nierce- 
dem,  sed  commendal  artem.  Ita  et  Chrislus  poten- 
tiam  specialis  medicinae  spiritualis  sus  ostendit  io 
Saulo,  ut  omnes  deinceps  nossent  eum  sanare  possa 


1H1 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


tm 


riinclas  infiniiilales  omniiim  coiifiigientiiim  aJ  sc.  A  ostendit  milii  de  le.  Hocvidelicet  pra  ccleris  nian- 


Dciiiiic,  og'i,  iruinit,  proptiT  hnjiisnioiii  causam  con- 
S;:eiUi4s  suui  niiseriwrillam.  Std  iiiJd.  ait  Imnoi-et 
giiOTia  rtgi  foxulurmr.,  idl  cst  Patri  et  Filio  et  Spi- 
niiii  sancto,  qiii  regiiat  ab  aelerno  in  ajleriium  per 
oninia  syerula,  el  Doniimis  atque  Rex  est  omniiim 
rcruin,  iitpote  Crealor.  Rcgi  dico,  iinmorlali,  i',1  esl 
incomniiit;ibili.  Nam  iibi  iiiveiiis  aliter  et  aliter, 
facia  est  ilii  quiiedam  mors.  Mors  eniin  est,  non  esse 
quod  fiiil.  Kt  idcirco  Deus  cst  vere  immortaiis,  quia 
nunquam  miitatiir,  sed  semper  idcm  ipse  perniaiiet 
(Psfl/.  ci).  Ei  esl  invisibiiis  in  sua  siibsianlia,  quia 
videii  diviiiilas  liiiniaiio  visu  nequaquam  potesl. 
IJeo  cnim  dicitur  iiivisibilis,  qiiia  hoe  videri  ab  ho- 
mine  noii  polest,  per  quod  videt  homo  eorpora,  non 


datis  commendo,  ut  in  illis,  hoc  est  inter  alios  qul 
libi  sun:  am)n>i&S),  irilUes  boiiam  mililiain,  id  est 
in  casliis  Def  sicirt  strenuus  mites  prjdieris contra 
universos  Iiostes  populi  Dei,  et  spiritualibus  armis 
eos  expiignes,  ut  noc  falsi  doctores.  nec  maligni  spi- 
ritus,  nec  vitia  tilii  vol  populo  quem  regis,  piaeva- 
leaiil.  Bonam  cxeice  mililiaiii,  Itabens  fidem  reclam 
et  boiiam  coiisciniliam,  ut  nullius  pravi  consensus 
libi  sis  conscius,  sed  cor  luum  videat  te  iii  omnibus 
bene  vellc  agere.  Ideo  enim  potesl  inipleie  qiiod 
dico,  ut  bene  milites,  quia  fidem  Iiabos  et  bonam 
conscienliam,  per  quas  agitur  Dei  militia.  Et  idcir- 
00  scmper  lias  habere  studeto.  Quam  puritatis  ac 
bona;  volunlalis    et  biirailitatis  conscientiam  qui- 


qiiia  nicnles  pioiiiin   visione   sna   fiaudentur,  cum  '^  dam  lepcUenies,  el  consenlire  peccatis  eligentes,  iil 

I  qiii  in  sordibus  est,  sordescal  adhuc  {Apoc.  xsii),  > 
duin  vento  supcrbiae  impeilerentur,  naufragaverunt, 
id  est  navcm  animsB  scopulis  errorum  fregerunt, 
atqiie  se  ct  alios  in  mare  bujus  saeculi  deinerserunt. 
£t  ila  naulragium  perluleiunt  circa  fidem  qiiasi  per 
circuitum  vcritatii  euntes,  et  non  ex  tdtn  a'lidere- 
ccdentes,  nec  tamen  intra  eam  manentes.  Ex  fi/i- 
bus  est  IhjmeiuTus  et  .4/c.ra;irf('r,  qiii  idcirco  fidein 
perdidcriinl,  ct  naufragiiiiii  crrorispertulernnt,  quia 
cciscienliam  bon.-c  humililalis  Iiabere  nolueruui. 
Superbia  enim  deniersit  eos  in  pcricula  erroruni, 
dum  dociores  videri  voliicrunt.  Quos  iradidi  Satanw, 
id  ct  exconiinunicatioiii  et  di;ibolo  ve.\andos  per- 
misi,  i((  vcl  cruciaiibus  eiudili  discant  non  blasphe- 


scriptiiin  sil :  «  Reali  inundo  cordc,  qiioniam  ipsi 
Deum  videbunl  (Maltli.  vl.  »  Vel  idcirco  Deus  in- 
visibilis  csl,  qiiia  cjus  magiiitiidincm  iiemo  saltem 
vaiel  mciite  coiiipreheiidcre,  cuin  et  pax  ejiis  exsu- 
perel  oniiiem  iiitcllcciuin.  Et  iste  esi  solus  Deus, 
qnia  pni-ior  ciim  nullus  aiius.  Sed  movere  quemquam 
polest,  quomoilo  de  Iioc  solo  Deo  qui  est  ipsa  Tri- 
iiilas,  dietiim  sit,  invisibili  soli  Deo,  cum  sint  etiam 
quadam  creaiurie  iiivisibiles,  qiiia  et  a  Chiisio  con- 
dila  sup.t  oninia  visibilia  et  invisibilia.  Sed  i|iiia  sunt 
dii  falsi  visibilcs,  ideo  dictum  est,  invisibili  Deo  soli 
lionor  cl  gloiin.  Nam  esl  et  creatiira  invisibilis,  qua; 
tamen  noii  est  nobis  Deus.  Honor  ergo  el  gloria  soli 
Deo,  qui  est  Dciis  invisibilis.  llonor  slt  ei  a  crealu- 


ris,  el  gloria  in  essontia  sua.   Vel  hoiior  in  bona  ^  mare,  id  est  corrigantur,  etadsalutem  revertantur. 

Licet  enim  piima  peccali  persuasiovenerit  a  Satana, 
et  ipse  sit  aiictor  omnium  pcccatorum,  quidam  ta- 
men  ei  traduniur  ad  correctioncm,  ut  opus  Satanx 
exclndalur  opere  Saiaiix.  Nulla  enim  crealura  est, 
sive  qiix  in  veritate  manet  dans  gloriam  Deo,  sive 
quae  in  veritate  non  stetit  qn.rrens  gioriam  suam, 
qiiie  aul  voleiis  aiit  nuleiis  divin:e  providentix  non 
serviat.  Sed  volens  scrvii,  quse  hoc  sponle  facit 
quod  bonum  est.  De  illa  vero  qu*  hoc  non  viilt,  llt 
qnod  jiislum  est.  Nain  si  etiani  ipsi  prrevaricalores 
angeli  cum  principe  suo  diabolo  uou  recle  dice- 
itntnr  piocuiatores  vel  actorcs  providentise  divinse, 
non  Doininus  principem  hujiis  mi.ndi  diabolum  di- 


cnnversatione  sancioruin,  et  gloria  in  multiprcatione 
eoruin,  pcidiirans  lii  sa'cula  smculoruin,  id  cst  in 
loiigitudiiiem  omniuin  teniporum,  \el  potius  in  im- 
mcnsilalcm  spatioriim  a;teiiiitatis.  Amen. 

t  Hoc  prajccptiim  tibi  commendo,  fili  Timolhee, 
c  secundiim  praicedcntes  in  le  prophclias,  ut  milites 
I  in  illis  bonani  niilitiam,  haliens   fiiiem   ct  bonam 

<  conscientiam  ;    quam   quidam   repellentes,  cin  a 

<  fideni  naiifragavcrunl.  Ex  quibiis  est  llynien.Teiis 

<  el   Alcxai.der,    qa.js   tradidi    Satanae,  iil  discant 

<  iion  blasphoinarc.  » 

Postqiiain  commeraoravit  quae  et  quanta  sunt 
benelicia   Patris  et  Christi  circa  peccalores,  viilt 


animare  Tiniolheiim  ad  bene  agcndum,  iii  scilicet  p  ccret  (Junn.  xii,  xiv ,   xvi),  iiec  apostolica  pote- 


sicut  boiins  iniles  pugnet  contra  vitia,  ei  contra 
falsos  aposlolos,  et  populum  sibi  commissum  dc- 
feiidal  ci  doccat.  Hoc,  inquit,  prwccptum  commendo 
libi ,  [ili  Timotliee.  Cum  filium  vocat ,  ostcn- 
dit  quia  pairi  praecipienli  debet  libcnter  obtenipe- 
rarc.  Cnm  nomen  ejiis  ponit,  altentiorcm  reddit,  et 
ad  magniim  sui  desidcrium  excilal.  Rccte'eliam  Ti- 
in.itlieiiii!  nominat,  quera  ad  bene  agendum  provo- 
Ciii,  quia  Timolheus  interpretatur  beneficits.  Hoc 
pr;eceptuin  commendo,  id  est  omiiibus  modis  qui- 
bus  possuin  mando,  et  attentius  injungo  tibi  secun- 
dusn  prtEcedentes  in  le  prophetias,  id  est  secundum 
scleniiam  Scripturx  propheiarum,  qu:£  jani  diu  ia 
tc  est,   vel  secuiidum  q^od    spiriius  propheticus 


s'.as  ei  Ulasphemaioresiraderet,  tila  blasphcmatione 
corrigerentur.  Sed  princcps  isle  sub  tanto  impera- 
tore  non  facit,  nisi  quanium  illi  perinittitnr,  ct  pro- 
ciiratures  isti  nihil  faciiinl,  nisi  quantum  Dominus 
sinil.  Non  enim  latet  eiim  sicut  liomincin  aliquid, 
aut  in  aliquo  est  miniis  potens,  ut  prociiratores  et 
actores,  qui  suiit  in  cjus  poteslate,  aliquid  ipso  sive 
non  permittcnlc,  sive  ncscicnle,  in  subjccl'S  sibi 
pro  suo  gradii  rebus  efliciant.  Non  tamen  eis  rcpen- 
diiur  quod  de  ipsis  juste  sit,  sed  quo  animo  ipsi 
faciuiit,  quia  quo  aniino  faciunt,  ipse  considerat. 
Quia  neque  liberam  voluntatem  rationali  crealiirx 
sux  Deus  ncgavil,  et  tamcn  potestaicm  qua  ciiam 
injustos  juslc  ordinat,  slbi  rctinuii.  Rcctc  ci^go  iiuu- 


im 


COMMENT.  IN  EP1ST0IA5  PAULI.  —  IN  EPIST.  1  AD  TUf. 


1414 


iiulli  tiaduntur  Satanae  ut  corrigaiitiir, quia  non  po- j^  niitale  sxculariiim  dignitatum   positi   siint;  gicul 


test  eis  Satanas  facore,  iiisi  quod  divinilus  ordiiia- 
lur.  Ilacteiius  de  pseudopraidicatoribMS  egit  Aposto- 
lus,  nunc  de  cuticiis  lioniinibus  subjungit. 
CAPLTII. 

<  Obsecro,  igitur  primum  omiiium  lleri  obsecra- 
«  tiones,  orationes,  postiilationes,  gratiaium  actio- 
I  nes  pro  onmibus  boininibus,  pio  regibus  et  oin- 
«  iiibus  qui  iii  sublimitate  constituli  sunt,  ut  quie- 
(  tain  et  tranquillam  vitam  agamus  iu  oiniii  pictate 
€  et  castitate.  lloc  enim  bonum  est  el  acceplum 
«  coram  Salvatore  iiostro  Deo,  qui  omncs  bomincs 
t  vull  salvos  lieri,  et  ad  agnitionem  vcritalis 
«  venire.  i 

Hic  nionet  orandum  pru  omnibus.  Quia,  inquit, 


consules  et  dnces,  quia  de  omni  gcHcre  liominuii» 
coiiverlumur  ad  religioiiem,  et  perveniuiil  ad  salu- 
leni,  et  de  liis  qui  fastu  et  elatione  sjecularis  poteii- 
tiae  lidem  et  buiiii!itutem  videntur  abborrere,  sicut 
cerniraus  quod  etiam  ipsi  reges,  des  jrtis  idolis,  pro 
quibus  persequebantnr  Cbristianos,  uiiuni  vcrum 
Deum  cognoveruiit  et  colunt ;  el  ideo  pro  illis  oran- 
dum  fuit,  cum  cliam  persequerenlur  Ecclesiam.  01» 
Iioc  etiam  urandum  est  pru  principibus,  ul  iitio^qui 
sub  ipsis  sunius,  riiam  ugamus  quielam  a  persecu- 
tione  et  Iraiiquiliam  iii  pa«e,  et  htic  in  omui  pielale 
divini  cnltus,  et  cimiiaie  i\i\m,  ut  conversis  priiici- 
-pibus,  gentiles  non  aiideant  inquietare  nos,  ino- 
veiido  persecuticioes  pro  iinpietate  idololatriae;  nec 


Cbiistus^venit  peccatores  sahare,  et  tu  in  lioc  nii-  B  Iwretici    tranquillitaicm    nostram    turbare  prsesu- 


lilare  debes,  iyiiur  doce  orare,  ut  impetretiir  quod 
faciendum  esi.  Obsecro,  id  est  per  sacia  adjurans 
r<igo,  primum  ontwum,  id  est  maxime  prx  omnibus 
fier.i a  te  fela  subjeclis  tuis,  sive  ab  omnibus  saii- 
«tjs,  obseerationes,  id  est  rogationes  cum  adyara- 
tiene  sacrorum,  ad  majorem  expressionem  rogandi ; 
-el  oraliones,  id  cst  preces  sirapliciter  fusas,  aique 
postvlationes,  quibus  petantur  Dei  beneficia  generi 
huraaiio  tribuenda,  et  gratiarum  aciiones,  quibiis 
de  jam  perceptis  beneficiis  Deo  refcrantur  gratix. 
Vel  ordo  missa;  in  bis  verbis  ostenditur,  ut  obse- 
cratioiies  sint,  quas  facimus  in  celebratione  sacra- 
menioruni,  coininemoratione  sacrorum,  antequam 
illud  quod  est  in  Domini  nostri  niensa,  ineipiat 
benedici-;  orationes  vero,  cum  benedicitur  et  san- 
ctilicatur,  et  ad  distribuendum  comminuitur ;  po- 
stulationes  autem  cum  populus  ab  episcopp  benedici- 
tur.  Poslulationes  enim  quasi  ei  debilo  petivit,  ve- 
lut  cum  qiiadam  fiducia,  vel  adnisu,  sic  postulatio 
iLi  fitcuni  fblucia,  ut  quod  bic  geritur,  iii  seterna 
vila  perliciaiur.  Quibus  peraclis,  et  participato  toto 
sacraniento.  graliarum  aciio  cuiicia  concludil.  liaic 
auteni  causa  piwcipua  fuit  Apostolo  ista  dicendi, 
ut  his  breviter  praescriptis  atque  significatis,  non 
putaretur  negligendiiiu  esse  quod  sequitur.  pro  om- 
nibus  Iwminibus,  pro  regibus  el  omiiibus  qui  in  su- 
blimiliile  sunt  constituli,  ne  quis  (sicut  se  habft 
humaiise  cogitationis  inlirmitas)  %stiniaret  ha;c  iion 


nianl,  volenles   corrumpere   castitatem   lidei  quo- 
rumdam.  In  pace  priiicipum,  quies  et  regnum  ser- 
vatur  Ecclesiaiuni.  INain  iii  bellis  et  discordiis  eo- 
rum  dissipatiir  traiiquillitas,  tepescit    pietas,  solvi' 
tur  discipliiia  vcl  disirictiu,  Qua  soliila,  inlirmoruai 
castitas  violatur.  Et  ideo  pre  his  oiai.duiu  est,  iie 
eveniant  tnec  per  dissensionem  principum.   Unde 
et  per  Jeremiam  Dominus  Judscis,  qui  in  Babylone 
capiivi  tenebantur,  piKcepit,  diceiis  ;  •  Qiia;rite  pa- 
cem  civitatis,  ad  quani  transmigrare  vos  feci,  et 
orate.pro  ca  ad  Dominum,  quia   in   pace  illius  erit 
pax  vobis  (Jer.  xxix).  >  Babylon   vero  (qiise  dicitur 
confusio)  societatem    iiiii|uoruin  signilicat.  Judsei 
autein  cives  superiix  Jerusalem,  qui  in  hoc  sxculo 
peregrlnantur  inter  malos,  et  regibus  atque  princi- 
pibiis  tributa   reddunt,  ct  esetera    qu%  salvn  Dei 
cnltu   constitutio  sajcularis  exigil.    Idcirco  debent 
orare  pro  pace  eorum,  quia  in  pace  eoi  um  erit  iliis 
pax,  utique  interini  tcmporalis,  qux  bonis  malisque 
commuiiis  est.  Utiinur  ergo  et  nus  pace  Babylunis, 
ex  qua  per  lidem  et  eoelestis  patrise   desider.um  ila 
populus  Dei  l;«labitur,  ut  apud  baiic  inlerim  peru- 
griuetur.  Pax  autem  nostra  propria  et  hic  cum  Deo 
est  per  fideni,  et  in  aUernum  ciim  illt,  per  speciem. 
Orate,  inquit,   pro  pace  principum,  et  pio  salute 
omiiium,  quia  Itoc  agere  est  boitum,  id  est  ut;le  Ec- 
c\esxet  acceplum,  id  esl  gratum  aii]ue  placiluin 
coram  Deo  Sulvulore  nostro,   qui   sicut    nos  saivat. 


esse  fucienda  pro  illis,  a  (luibus   persecutiouem  pa-  p  ila  el  omnes  Iwmines  vuit  satvos  fieti,  et  ad  agnitio- 


tiebatur  Ecclesia,  cura  niembra  Christi  ex  onini 
essent  homiiium  geneie  colligenda.  Uiide  etadjun- 
git  :  Hoc  enim  bonum  est,  etc.  Vel  obsecrationes,  id 
estcum  adjuraiione  pro  rebus  diHicilibus,  ut  pro 
conversione  iinpioruni,  vel  pro  removeiidis  inalis 
oratioiies,  ut  qiiando  jain  conversis  vii  tutes  et  boiia 
oranlur.  Posiulationes,  nt  quaiido  gloiia  coeleslis 
itlis  petitur.  Giatiaruin  actiones  lie  peicepiis  scu 
peractis  bonis.  Et  hujusmodi  precjs  (iaiii  pio  om- 
nibus  bominibus,  iit  nulliis  sit  t;in  peccator,  pro 
quo  iion  oietur,  cum  et  Saulus  precibus  Stephani 
sit  conversus  (Act.  vii).  Et  pro  illis  ctiam,  de  qui- 
Lusminus  videbalur,  id  esl  pro  regibus,  licet  siiit 
iiiali  et  sanclis  ijifesti,  et  pro  umnibus  qui  in  subli- 


nem  veritalis  venire,  sicut  jam  venimus.  Qiianivis 
certura  sit  nobis,  non  onincs  salvos  fieri,  non  ta- 
nieii  ideo  debemus  omnipotemissima;  Dei  voluntati 
aliquiJ  derogare  ;  sed  ita  iiitelligere  quod  dictum 
est,  qui  umnes  Iwmines  vutt  sutvus  fieri,  taiiquani  sL 
diccret  nullum  boiniiiem  fieri  salvuin,  nisi  quem 
salvum  fieri  vebt ;  seii  quod  iiullus  Uat  salvus,  nist 
quem  velit.  lit  ideo  rogandus  est,  ut  velit,  quia  ue- 
cesse  est  fieri  si  voluerit.  De  orando  quippe  Dc» 
agebai  Apostolus  ut  hoc  diceret.  Sic  enim  intelligi- 
mus  quod  in  Evangelio  scriptum  est :  «  Qui  illunii- 
iiat  oinnem  hominem  [Jeun.  v;,  i  nou  quia  nullus 
homiuum  sit  qui  non  illuminetur,  sed  quia  nisi  ab 
ipso  non  illuminetur.  Vult  iiaque  oinnes  salvos  fieri 


li\5 


l!EUVEI  BUUGIDOLENSIS  MONACIH  1416 

qui  salvi  fiunt,  et  omnes  ad  agniiionem  Yeiitalis  ve-  A  res  et  immonalem  justum,  apparuit  mortalis  cuin 
iiire  (Jui  veniunt,  quia  nisi  ipso  volente  nullussalva-      hominibus,  justus  cum  Ded,  ut,  quoniara  vitae  sti- 


!  qui  veniunt,  quia 
tur,  vel  ud  agniiionem  veritatis  accedit.  Aut  ceiie 
sic  dicluni  esl,  qtii  vull  omnes  honiincs  srilvos  fieri, 
uon  quod  nuUus  hominum  esset,  quem  salvuin  iieii 
nollet,  qui  virtuies  miraculorum  facere  noluit  apud 
eos,  quos  dicit  aciuros  tuisse  poenitenliam,  si  fe- 
cisset  (Malili.  xi ;  Luc.  \),  sed  ut  omnes  homines, 
otnne  gcnus  hominum  intelligamus,  per  quascunque 
ditftrentias  distrihutum,  reges,  privatos,  nohiles, 
ignobiles,  sublimts,  humiles,  docios,  indoctos,  in- 
tegri  corporis,  debiles,  ingeniosos,  tardi  cordis,  sa- 
pientfts,  faiuos,  diviies,  paupercs,  mediocres,  ma- 
rcs  ,  feminas,  infantes,  pueros,  adoiesceiites,  ju- 
venes,  senes,  decrepitos,  in  iinguis  omnibus,  in  mo- 


pendium  pax  est,  per  justitiam  conjuiictam  Heo  eva- 
cuarct  mortem  justificaloruin  impiorum,  quam  cum 
illis  lioluil  habere  communem.  Et  qiiia  omnes  ho- 
mines,  quandiu  mortales  sunl,  etiam  niiseri  sint  ne- 
cesse  est,  quxiendus  fuit  medius  qui  non  soluin 
homo,  sed  et  Dcus  esset,  ut  homincs  ex  morlali  mi- 
seria  ad  beaiam  immortaiilatem  bujus  medii  beata 
nionalitas  interveniendo  perducerel.  Proinde  iiiter 
nos  et  Deum  raediatorem,  mortalitatem  habere  opor- 
tuit  traiiseuntem  et  beatitudiuem  permaneniem  ,  ut 
per  id  quod  transit  congrueret  morituris  ad  id  quod 
permaneret,  transferret  ex  morluis.  Booi  auiem  aii- 
geli  inter  miseros  mortales  et  beatos  imraortales 


ribus  omiiibus,  in  arlibus  omnibus,  in  professioui-  B  medii  esse  non  possunt,  quia  ipsi  quoque  et  beali 


bus  oranibn;.,  in  voluntatibus,  et  in  conscientiarum 
varieiate  iiiniiinerabili  constilutos,  et  si  quid  diffe- 
rentiarum  aliud  est  in  horainibus.  Quid  est  enim, 
oro,  eorum,  unde  noii  Deus  per  unigenituni  suuin 
in  omnibus  gentibus  salvos  horaines  fieii  velit,  et 
ideo  faciat,  quia  omiiipotens  velle  inaniter  non  po- 
lest  quodcunr|ue  voluerii?  Prseceperat  Apostolus  ul 
oraretur  pro  omnibus  horaiiiibus,  et  specialiter  ad- 
rtiderat  pro  regibus,  et  his  qui  in  sublirailate  sui.t 
cuiistituti.qui  putari  poterant  fastu  etsuperbia  sacu- 
lari  bumilitatem  Christianie  fidei  abhorrere.  ProiiiJe 
dicens  :  Hoc  enim  bonum  est  coram  Salvatore,  id  est 
ut  etiam  pro  talibus  oretur,  staiim  ut  desperationcm 
tnlleret,  addiJit  :  Qui  omnes  homines  vult  salvot 
fieri,  et  ad  agnitionem  veriiatis  venire.  IIoc  quippe 
Deus  bonum  judicavit,  ul  oratione  humilium  digna- 
retur  salutem  priestare  sublimihus. 

«  Unus  enim  Dcus,  unus  et  inediator  Dei  et  ho- 
I  minura,  bomn  Christus  Jesus,  qui  dedit  redeia- 

<  ptionem   semetipsum  pro  omnibus  testimunium 

<  temporibus   suis   (//   ritn.   i),   in    quo  positus 
(  sum   egu    prsedicator    et    apostolus.    Yeritatera 

<  dico,  non  mentior,  doctor  gentiura  in  fide  et  ve- 
I  ritate.  » 

Quia  dlclum  erat  quod  Deus  omnes  homines  vult 
salvos  fieri,  ne  quisquara  diceret  posse  essesalutis 
Tiara  in  hoiia  conversatione,  et  unius  Dei  oinnipv»- 
tentiscultu,  sine  panicipationc  corporis  et  sangui- 


et  imiDortales  sunt.  Possunt  autem  medii  esse  a6- 
geli  mali,  quia  immortales  suut  cum  illis,  et  miseri 
ciim  istis.  His  contrarius  est  mediator  bonus,  qui 
adversus  eorum  immonalitatem  et  miseriam,  <:t 
mortalis  esse  ad  tempus  voluit,  el  beatus  in  aeteroi- 
tate  persistere  poluit.  Ac  sic  eos  et  immortales  sil- 
perbos,  et  miscros  noxios ,  ne  immortalitalis  jactan- 
tia  bomines  seducerent  ad  iramortalem  miseriam,  et 
sua;  mortis  humilitate,  et  &ux  liealitudinis  benigni- 
tatc  deslruxil  in  eis,  quorum  corda  per  suam  fidem 
niundans,  ab  illnrum  immundissima  dominatione 
liberavit.  Ad  hoc  enim  se  interponil  medius  iraraor- 
tajis  et  miser,  ut  ad  immortalitatem  beatam  transire 
non  sinal,  quoniam  pcrsistit  quod  impedit,  sciiicet 
'  ipsa  miseria.  Ad  hoc  aulera  se  interposuil  mortali^ 
et  beatus,  ut,  mortalitate  transacta,  et  ex  mortuis 
faceret  imroortales,  quod  iii  se  resurgendo  monstra- 
Tit ,  et  ex  miseris  beatos,  unde  ipse  nunquara  disc^s- 
stt.  Alius  ergo  raedius  roalus,  qui  separal  amicos  ; 
alius  bonus,  qui  reconciliat  inimicos.  Ei  ideo  roulti 
sunt  medii  separatores,  unus  vcro  bonus,  quia  mul- 
tiludo  qux  beata  est,  unius  Dei  participatione  flt 
beata.  Cujus  participationis  privatione,  misera  mul- 
titudo  malorum  angelorum,  quae  se  opponit  potiiis 
ad  impedimenttim  ,  quam  interponit  ad  beatitudinis 
adjutorium,  et  ipsa  muliiludine  obstrepit  quodam- 
modo,  nepossit  ad  illud  unum  beatificum  pcrvenirc, 
ad  quod  ut  perduceremur,  iion  roultis,  sed  uno  me- 


nis  Chrisli,  unus  enim  Deus,  inquit,  miiks  et  media-  p  diatore  opus  erat;  et  hoc  lall,   ut  ejus  diviniiatis 


tor  Dei  et  Itominum  homo  Christus  Jesus,  ut  illud 
quod  dixeral,  omnes  bomines  vull  salvosficri,  nullo 
alio  modo  inielligatHr  piscstari,  iiisi  per  mediato- 
reni,  non  Deum,  quod  scmper  erai  Verhum  ;  sed  ho- 
uiinem  Chrisium  Jesum,  cuin  <  Verbuni  caro  factum 
est,  et  habitavit  in  nobis  {Joan.  i).  >  Erant  eniia 
mortales  et  pcccatores;  Deus  vero,  cuieraiit  recon- 
clliandi,  ui  posseiit  salvari,  iniinortalis  erat,  el  sine 
peccato.  Medialor  auteni  inler  Deum  et  liomii)es 
oportebat  ut  haberet  aliquid  siniile  Dcu,  ct  ali- 
quid  simile  hominibus,  ne  in  utroque  esset  ho- 
iiiinibus  similis  longe  a  Deo ;  aut  in  utrooue  Deo 
siiiiilis  ,  longe  esset  ab  hoininibus ,  et  ita  me- 
«Siator  iion  esset.  El  ideo  iuter  moriales  pcccato- 


participaliune  efiiceremur  heati.  Neque  enim  nos  a 
mortalitate  et  miseria  liberans,  ad  angelos  imraorta- 
les  beatosque  perduxit,  ut  corum  participalione 
ctiam  iios  imraortaies  ct  heali  esse  possimus,  sed  ad 
iilain  trinitatem,  cujns  participaiione  ct  angcli  sunt 
beati.  Mcdiator  cnim  est  non  inter  Patreni  ethomi- 
ncm,  scd  solum  iiiter  Deum  el  homincs.  Deus  est, 
Pater  et  Filius  ct  Spiiilus  sanctus;  homines  snnj, 
pecci>tores  et  moclales.  Inter  illani  triniialcm  ct  bo- 
rainum  infirmitatem  aiquc  iiiiquitaiein,  mediator  fa- 
ctus  est  homo  iion  iniquu^,  sed  iiifirmus,  ut  ex  ei> 
qiiod  non  est  iniquus  jungeretur  Dco  ;  et  cx  eo  quoJ 
infirmus,  propinquaret  iiobis ,  atqiic  ita  inter  Dema 
el  homiiies  roediator  cxislerei,  Sed  A  •osloli  verba 


1417  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.—  IN  EPIST.  I  AD  TIM.  liia 

rideainus.  Vers,  inqiiil,  omiies  vullsalvos  lieri,  quia  A  Deuni  orent,  non  solum  in  Ecclesia,  sed  et»«  btnni 


unus  est  Deus  crealoromniuni,  cujus  participationc 
ileiit  salvi  omnes  qui  salvabuniur;  el  unus  est  me- 
dialor  Dei  et  lior.iinum,  qui  omnes  uiii  Deo  conjun- 
gat,  ut  Gant  salvi.  Christus  Jesus  csl  isle  luediator, 
iion  secunJum  quod  ipse  est  Deus,  sed  secundum  id 
quoJ  est  Iionio;  (/h/  dedit  seineiipsumm  cruce  redem- 
ptioiiem  pro  omnibus,  nulliim  excipiens,  qui  Tellet 
rediini  ad  salvandum.  In  hoc  enim  patct  qiiantum 
Deus  homiiiesdiiigat,  et  eos  velit  oiniies  salvos  (ieii, 
si  perversitas  eorum  non  olistiterit,  quia  mediator 
Deus,  quem  Deus  inler  se  et  honiines  posuit,  mor- 
lem  pro  omaibus  suslinuit,  ut  oranes  a  morte  redi- 
Rieret.  El  ideo  qui  non  salvantur,  nou  est  quod  de 
Deo,  vei  de  medialore  possint  conqueri,  sed  de  se- 


loco,  quia  Ueus  ubique  est,  et  orent  levantes  ad  coe- 
lesiia,  noii  deprimentes  ad  terrena  manus  piiras  a 
peccaioium  sordibus.  Ne  enini  confundanlur  ma- 
ntis  ad  Deumlevatse,  debent  et  a  peccalls  e3!>e  purK„ 
ct  in  bonis  operibus  exercitata'.  Manus  puias  L'vare 
jubemnr,  ut  cum  levas  manus  ad  Deum,  reniant  tibi 
in  mentem  opera  tua.  Quia  enim  maiius  isla  liTan- 
lur  ul  impetres  quod  vis,  ipsas  maniis  cogita  in 
lionis  operibus  cxercere.  ne  erubescant  ad  Deum 
levari.  Et  levpotur  fine  ira,  ut  ne  retineas  irara  in 
coide  liio  adversus  proximum,  Sed  libera  conscien- 
tia  dicas  :  <  Dimitte  nobis  debila  nostra,  sicut  el  nos 
dimitlinius  debiloribus  no«ris  (Matth.  vi;  Lue.  ii).» 
Et  sine  disceptatione,  id  eslsine  litigio  causarum,  ne 


ipsis,  qui  nec  redemptionem,  quam  niediator  dedit,  ^  adhuc  in  corde  relineas  voluntatem  coniendendi  ju- 

nec  salulem,  quam  Deus  obliilil,  voluernnt  accipere. 

Sed  ipsum  dedit  redemptionem,  et  dedit  se  teMimo- 

Hium  salulis    omnium  eiectorum   lemporibus  suis, 

quia  resurgens  ex  morteel  ascendens  in  ccelum  tem- 

pore  rcsurreclioiiis,  ct  tempore  ascensionis  seipsum 

prsebuit  exeinplum,  et  confirmaiioncm  secuturae  no- 

strse  srilvalionis.  Nara  in  eo  quod  resurrexit  et  ascen- 

dit,  testatus  est  quodamnioito  quia  membra  ejus  re- 

surgentetasceiident.imoipseruitipsumleslimoiiinm. 

Sed  et  futurnedamnationiseoruiii  qui  nolent  salvari, 

dedit  se  testimonium,  quando  peisecutores suos  una 

Toce  prustiavit  (loan.  sviii).  Adveiitus  enim  ejus  et 

quidquid   in  cariie  gessit  vcl  pertulit,  repiobisesL 

testimonium  danuiationis ,  electis  vero  tcstimonium 


dicio  adversus  fraliem  luum,  sed  remitte  quidquid 
ilUid  sst,  ut  ei  tibi  oranii  remittantur  peccata  divi- 
nilu5.  Vel  sine  disceptatione  apud  Deum,  ut  non 
disputes  in  coide  tuo,  et  judices  de  iiiscrutabilibns 
aicanissecretorum  Dei,  ve!  hsesiles  in  fide.  Similiter 
et  mulieres  orent  in  habitu  ornato,  ut  vestes  earum 
religionempraetendant,  non  libidinem  provocei  ipsa- 
rum  iiidisciplinata  nudatio.  Et  sinl  cum  vcrecundia, 
ut  sic  humiles  exaudiantur  dura  orant;  et  cum  so- 
brietate,  ut  in  cibo  et  potu  modum  leneant.  Ipsae 
dico,  ornanles  se  non  in  crinibus  lortis,  id  est  arte 
crispantibus,  aut  avro,  aut  margarifis,  vel  vestepre- 
tiosa,  quia  talibus  ornaraeutis  coucitant  aspicientes 
adluxuriam;  sed  sini  promiilentes  pietatem  non  pef 


salvationis.  In   quibusdain  codicibus  legitur,  cujus  ^  verba  jacianliee,  sed  per  opera  bona,  quod  decet 


testimonium  lemporibus  suiscoDlirmaium  est.  Quod 
ita  intctligitur :  Testiraonium  qiiod  pruphetx  dixe- 
runt  de  Christu,  vet  qiioti  ipse  Christus  de  se  protu- 
lit,  videticet  quatido  ve!  qiiatiter  passurus  esset,  vel 
rciiurrecturus,  et  cajteris  congruis  temporibus  revera 
e(  evenlu  contirniatum  est.  In  quo  testimonio  con- 
lirmandoet  anniintiando,  positus  a  Deo sum  ego  prte- 
dicator  et  aposiolus,  id  est  pra;co  et  legatus,  ut  ora- 
nibus  testiticer,  quia  ipse  vult  omiies  salvos  fieri. 
PrjBdicator,  est  noraen  auctorilatis;  apostolus,  no  • 
men  diguilatis  vel  potcstatis,  quod  plus  esi.  Et  in 
praedicatione  leslimonii  hujus  est  rajhi  credendum, 
quia  veritatem  de  hoc  dico,  et  non  vienlior  in  hac 
parte.  Et  idcirco  oinnes  mihi  debent  credere,  quia  q  ne  vox  ejus  audientes  moveat  ad  libidinem.  Et  discat 


mu' 

lieres.  Sic  enira  congruura  est,  ut  ilt«  non  verbis, 

sed  operibus  ostendaiit  pietatem  saae  mentis,  el  non 

induant  se  luxuriosis  ornamcnlis. 

U  t  Mulier  in  silentio  discat  cum  omni  subjeclione. 

Docere  autem  raulieri  non  perrailto,  ueque  domi- 

uari  in  virum,  sed  esse  in  silentio  (I  Cor.  xiv). 

.A.dam  enira  primus  formatus  est,  deinde  Eva  (Gen. 

1,  II,  in).  Et  Adara  iion  est  seductus,  miilier  au- 

tem  seducta  in  praevaricaiione  fuit.  Salvabitur  au- 

tera  per  liiiorum  generationem,  si  permanserit  in 

Ode  et  dileclione  et  sanctificatione  cum  omni  so- 

brietate.  j 

Multer  non  in  clamosa  voce,  scd  in  silentio  discat. 


omnes  docere  studeo  fidem  et  veritatem ,  utpote  do- 
ctoT  in  fide  ei  veritate.  Fides  est,  qtiod  iion  vides  cre- 
dere;  veritas,  quod  credidistis  videre.  Fidesducit  ad 
veritatem.  Si  raanealur  in  coquod  crediJur,  perveni- 
tur  et  ad  id  quod  videatur. 

I  Yolo  ergo  viros  orare  in  omni  loco,  levanles 
puras  maiius  sineiraet  disceptatione.  Siiuiiiieret 

<  luulieres  in  babilu  oiitato,  cura  verecundia  et  so- 

<  brieiale,   ornantes  se  non  io  tortis  crinibiis  (/ 

<  Petr.  iii),  aut  auio,  aut  fnargarilis,  vet  veste  pre- 
«  liosa,  sed  qiiod  decet  mulieres,  proniiiteutes  pie- 

<  taiera  per  opera  bona.   » 

Qiiandoquidein  sura  doctor  gentium  el  inagister 
ecclesiarum,  ergo  volo  tiros  orare,    id  est  ut    viri 
Patrol.  CLXXXF. 


non  erecta,  sed  cum  omni  subjectione,  quia  propier 
culpam  priiiiae  transgressionis  subjecta  est  viro  ser- 
vituie  conditionis  potius  quam  diiectionis  (Cen.  iii). 
Sed  docere  non  permitto  mulieri,  quia  nimirura  ali- 
quando  cuin  docuit,  a  sapientise  aeternitale  separa- 
vit,  neque  eiiim  permilto  eam  dominari  in  virum,  etsi 
dominelur  in  aliam  mulierem ;  quia  vir  fortioris  na- 
turae  est,  et  dominiunidebet  habere  super  mulierem ; 
sed  volo  eam  esse  in  silentio,  ut  neque  cura  vicina 
fabuletur.  silentium  teneai,  quia  dum  loquitur,  nia- 
gis  ad  tuxuriam  irritat  ct  irritatur.  Et  ne  videretur 
mulieris  dura  conditio,  qua^  tam  in  marili  redigere- 
tur  servitutem,  ad  antiquum  et  originale  exemplura 
redit  Aposlolus  ,   quod   Adam  primns   factus  sit, 

V5 


1419  HER7EI  BURGIDOLENSIS  MONACHI 

deinde  Eva  t%  costa  ejus ,  et  quod  diabolus  Adam  A  penset  et  pomis ; 


1420 
iilios  religione  nutriat  et  in- 


seducere  pAn  potuerit.  Sed  Evain ;  ei  quod  post 
ofiensam  Del  stalim  viro  subjecta  sit.  lUi  aulem 
seducuntur,  qui  quod  faciunt,  non  putant  esse  p?iv 
catum.  Adam  vero  acivit  essemalum  quod  faciebat, 
sed  ioexpertus  divinae  severitatis,  in  co  falli  poluit, 
ut  veoiale  crederet  esae  commissum.  Ac  per  boc 
quidem  ia  eo  quod  mulier  seducta  est,  nun  est  illc 
seductus ;  sed  eum  fefeliit  quomodo  fuerat  judican- 
dum  quod  erat  dicturus  :  c  Mulier  quam  dedisti 
roibi  sociam,  ipsa  dedit  mibi  el  comedi  (ibid.).  » 
Sicut  enim  Aaron  err^nti  populo  ad  idolum  fabri' 
candura  non  consensit  inductus,  sed  cessit  obstri- 
ctus  (Exod.  xxiii) ;  nec  Salomouem  credibile  esc, 
pula&se  errorem  non  ess£  idolls  servire,  sed  blandi- 


struat,  ut  teneant  /Idem,  ut  non  djeserant  cbarita- 
tein,  ut  saacii^cationeD)  quam  in  liantismo  pefcO' 
perunt,  servent  cum  omoi  nastilate  meolis  et  corpo- 
ris.  Vel  juxta  Latinos  codices,  cum  omni  iobrictate^ 
id  est  cum  temperantia  contra  sstum  vitiorum. 
Quamvis  enim  in  puhlico  aon  permitUiUir  mulier 
prxdicare,  iitios  tamen  e(  faroiliam  vel  adolesceutu- 
las  domi  debet  instruere.  Polest  vir  in  boc  loco  ra- 
tionalem  spirilum,  mulier  vero  carnem  vcl  sensna- 
litatem  designare.  Adam piimus  formatus  Mt, deinde 
Eva,  quia  rationalis  sensus  principaliter  io  bomine 
factus  cst,  et  secundario  caro.  Quod  Adam  non  est 
seductus,  sed  Eva,  iddesignat  quia  quoties  peccavi- 
mus,  ratii3nalis  sensusnonest  iia  seducius  innubis, 


tiis  femineis  ad  illa  sacrilegia  fuisse  compulsum  b  ut  non  putaret  malum  esse  peccaiuQi,  cui  consen- 


(111  Heg,  xt) ;  ila  credenduni  est,  iilum  virum  sux 
femjjiae  ad  Dei  legera  tcansgrediendam,  non  tao- 
quam  verum  loqueuli  credidisse  seductum,  sed  so- 
ciali  oecessitudine  paruisse.  Mulier  enim  quod  ei 
serpens  locutus  erat,  tanquara  verum  esset  accepit; 
ille  autem  ab  unico  noluit  consortio  dirimi,  nec  io 
commuoione  peccali.  Nec  ideo  minus  reus,  si 
sciens  prudensque  pecfavit.  Noluit  enim  conjugem 
contristare,  quam  credebat  posse  sine  suo  solatio 
contabescere,  si  ab  ^us  alienarelur  animo,  et  omnino 
illa  interire  discordia,  non  quidem  carnis  victus 
concupiscentia,  quam  noudum  senserat  iu  resisten- 
te  lege  membrorum  legi  mentis  sux,  sed  amicabili 
quadam  benevolentia,  qua  plenunque  £it  ut  ofTenda- 


tiebat  propler  amicabiieni  namis  socielalcm ;  sed 
caro  in  deleciaiiouem  ita  est  seducta,  ut  oequc  ma- 
lum  esse  putarct ,  quod  deleciabilitcr  conunittebat. 
Sed  per  gencralioncm  filiorum  salvabitur,  quia  per 
eSeclatu  bonorum  operum  pcrpetux  saluii  sociabi- 
tur.  Et  hxc  opera  bona  maxirae  in  ofiiciis  miseri- 
cordix  frequentari  solent.  Opera  vero  misericordia 
nihil  prosunt  paganis  sive  Judxis,  qui  Christo  non 
ccedunt,  sive  bsreticis,  sive  schismaticis,  ubi  fides 
et  diiectio  non  inveniiur.  Et  idco  tantum  salvabilur 
hsBC  mulier,  id  est  caro  per  Jiliorum  generationem, 
et  per  operum  bonorum  actionera,  si  ipsa  opera 
permanserint  in  flde  cathoiica  dileciione  gemina, 
et  in  sanctiilcatione  cum  omni  caslitate  corporis  et 


tur  Deus,  ne  Iu>mo  ex  amico  fiat  inimicus.  Ergo  alio  C  animae  vel  sobrietate.  Mam  c  sine   fide  impossibile 


modo  quodam  et  ipse  deceptus  est,  sed  dolo  illo 
serpentino,  quo  niulier  seducta  est,  nullo  modo  s«- 
duci  potuit,  ut  qui  spiriiuali  monle  praadilus  erat, 
crederet  quod  ei  Deus  ab  esca  illius  ligni  invidemlo 
vetuisset.  Hanc  enim  seduclionera  proprie  appellavit 
Apostolus,  quia  id  quod  suadcbatur,  cuni  falsum 
esset,  verum  pulatum  cst,  id  est  quod  Oeus  idra  li- 
gnnm  illud  tangere  probibuerit,  quia  sciret  eos  si 
tetigissent,  velntdcos  futuros,  tanquam  eisdivioita- 
tem  invidcret,  qui  eos  homincs  feceral,  Adam  ita- 
que  tton  gst  scduciui,  sed  mulier  seducia  fuit  iiipra- 
varicatione,  ut  per  illam  et  vir  praevaricarelur.  Sed 
salnabituT  fet  generationem  filiorum,  etc.  Hoc  est, 
illa  quse  connubio  copulala  cst  et  reilacia  semel  in 
coudilionem  Evae,  delebil  errorem  vclerem  procrea-  D 
tione  tjliorum ;  ila  tamen,  si  ipsos  lilios  erudierit  in 
fide  et  dilcclione  Ciiristi,  et  sanctificatione  et  pudir 
citia.  Non  enim  (ul  malQ  babetur  in  Latinis  codici- 
bus)  sobrietas  esi  legenda,  sed  castitas,  sicul  l£sia- 
tur  Hieronymus.  ULi  ergo  uuptia»  videbantur  prae- 
dicari  ad  conferendam  salutem,  ibi  prxdicatur  vir- 
ginilas.  iSam  si  salvatur  mulier  ia  filiorum  genera- 
lione,et  liberorum  numerus  salus  matruin  est,  cur 
additum  est,  si  pcrmanserint  lilii  in  fide  et  dileclione 
et  sanctificalione  cum  omni  costitate?  Tunc  crgo 
salvabitur  mulier,  si  illos  geouerit  iilios,  qui  viigi- 
nes  pcrmaneant ;  si  quod  ipsa  pcrdidit,  acquirat  io 
liberis,  atque  damnum  et  cariem  radicis  ilore  com- 


est  placere  Deo  (Hebr.xi),  >  nec  babet  aliquid  viiidi- 

tatis  raraus  boni  operis,  si  nianeat  in  radice  dile< 

clionis ;  nec  prodest  quidquid  agitur  sine  sanctilica- 

tione,  nec  opus  bonum  est  aliquid  sine  casiitate. 

CAPLT  lU. 

(  Fidelis  sermo  :  Si  quJs  episcopatum  desideral, 

bouum  opus  desiderat.  Oportet  ergo  episcopum 

irreprRliensibilem  essc,  unius  uxoris  virum,  so- 

brinm,  prudentera,  ornatura,  pudicura,  bospita- 

lem,  dociDrem,  non  vinolentum,  non  percussorem, 

<  sed  modestum;  non    litigiosura,  non   cupidum, 

<  sed  sux  dnmui  bene  praRpositum,  filios  hai)enlem 
subditos  cum  omni  castitate.  Si  quie  autcra  do- 
raui  suae  nescit  prxesse,  quoraodo  EcclesL-e  Dei 
diligentiara  habebit?  Non  neophylum,  ne  iu  su- 
perbiam  elatus  in  jiidicium  incidat  diaboli.  Opor- 
tet  autem  illum  et  t^slimonium  babcre  Lonum  ab 
his  qui  fbris  sunt,  ut  non  in  opprobrium  incidat  et 
in  laqueum  diaboli.  > 

Fidelis,  id  est  verax  esl  nunc  semo,  quero  loquor, 
videlicet,  si  qvus  episcopatiim  desiderat  botmui  opus 
desiderat.  Opus,  non  dignitatem  ;  laborem,  non  de- 
licias.  Opus  per  quod  iu  liumilitate  crcscat,  ne  ia- 
tuinescat  fastigio.  Episcopalus,  quid  sil,  noluil  ev 
ponere,  quia  nomen  est  operis,  non  honoris.  Grae- 
cum  est  enim  alquc  indc  ductura  vocabulum,  quod 
ille  qui  praericiiiir,  illis  quibus  prxficitur,  superin- 
tendit,  curara  eorum  scilicet  gerens,  iirtaxoituv  nam- 


1421  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAIJU.  —  IN  EPISt.  I  AD  TIM;  mi 

que  superinlenaere  est.  Ergo  e7rt<rx<Mro;  superinten-  A  rit,  oronia  membra  in  vitio  cruot;  ornatum  bonis 


dens  interpretalur,  ut  intelligat  se  non  esse  episco- 
pum,  quj  praeesse  dilexerit,  non  prodesse.  Nec  desi- 
derare  cpiscopatiira  aeslimandus  cst,  qui  suum  de- 
sidcrat  lucrum  vei  bonorem,  non  plebis  salutcm. 
Noo  enim  dicilur,  qui  episcopatum  desiderat  bo- 
num  gi-adiim  desiderat,  Ei'd  bonum  opus  desiderat; 
quod  in  njajon  ordine  coDstltutus  possic,  si  ve- 
lit,  occasionera  exercendarura  babcre  virtutum. 
Ipse  ergo  sibi  testis  est,  quia  episcopatum  non  ap- 
petit,  qui  non  boni  operis  minislerium,  sed  honori.s 
gloriam  qua>rit.  Benc  r^cit  qui  episcopalum  dcside- 
rat,  id  est  superintendere  aliis  et  sollicitudinein 
gerere  pro  multorum  salute.  Oportet  ergo  episcopum 
esse  irTeprehensibitcm,  ut  nulii  vitio  mancipatu.s  sit, 
et  cs  subjuncla  virlutuni  enumeratione  manifesta- 
tur,  qu£  sil  illa  irreprebensibilitas.  Ac  si  talibus 
appeCiloribus  dicatur  :  Laudo  quod  quxritis,  sed 
prius  discite  quid  quxralis,  ne  dum  vosnietipsos 
mentiri  ncgligitis,  tanto  foedior  repreheasibilitas 
vestra  paleat.  quanto  et  a  ciinclis  conspici  iii  hoiio- 
ris  arce  festinacis.  Notanduin  etiam,  quia  quando 
Apostolus  hoc  dixit,  plebibus  quicunque  praeerat, 
primus  ad  martyiii  tormenla  ducebalur.  Tunc  ergo 
laudabile  fuit  episcopatum  quaerere,  quando  per 
hunc  quasi  ad  martyrium  festinaretur,  neque  du- 
bium  esset,  si  non  ad  mortem,  saltem  ad  supplicia 
gra^nora  veniri.  Nunc  autera  locus  superior,  sine 
quo  populus  regi  non  polest,  etsi  ila  teneatur  et 
admi.nistretur  ut  dccet,  tamen  indecanter  appclitur.  f, 
Si  autem  sarcina  hsec  imponitur,  suscipicnda  est 
proplercarnisnecessitalcm  {Eccli.  xxxiii).  In  actio- 
ne  enim  non  amaudus  est  honor  vel  potentia,  in 
hac  viia,  quoniam  omnia  vana  sub  sole,  scd  opus 
ipsura,  quod  per  eumdem  honorem  vel  potenliam 
fit,  si  recte  atque  utiliter  fit,  id  est  ut  valcat  ad  eam 
saiutem  subditoruin  qux  secuiidum  Deuin  est.  Et 
quandoquidem  tale  eet  ofliciura  episcopi,  ergo  opov- 
tel  esse  irreprchensibilem,  id  est  talem,  ut  nuilum 
in  eo  vitium  noletur  quod  reprehendi  pofsit,  quse 
res  pene  cootra  naturam  est.  Omne  enim  vitium, 
ctiam  in  otioso  verbo,  reprehensione  dignum  est 
{Maiik.  XII ;  Jacob.  iii).  Et  quis  est,  qui  nec  in  his 
quae  loquitur,  reprchendi  queat  ?  Sed  futurus  pastor 


operibus  et  honcstis  luoribus,  ut  in  his  sapicns  de- 
prebcndatvr.  Sunt  enim  quidam  ignoiantes  mensu' 
ram  suam  ejl  tant»  stoliditatis  ac  iiTeverenlix,  ut  in 
raolu  el  jn  iiicessu  el  ia  sermune  communi  risum 
spcctantibus  tribuant ;  pui/icum,  id  est  verecundum 
vel  castum,  ne  ^mpudens  sit  vel  castitatein  violct ; 
/lospiiafem,  ut  imiteoiur  Abraham  (Gen.  xvni,  xjx), 
ct  cum  peregrinis,  iroo  in  peregrinis  Christum  sus- 
cipiat,  et  hoc  ante  episcopalum  quoque  solitus  sit 
agere ;  Joctorem,  id  est  qui  babet  gratlam  docendi. 
Nibil  euim  prodest  conscientia  virtutum  frui,  ni  et 
crediluflj  silji  populum  possit  instruere,  et  eos  qui 
contradicunt,  redargaere.  Innocens  enim  absque 
sermone  cnnversatio  quantum  eiemplo  prodestj 
B  tantum  silentio  nocet.  Et  latratu  canum  ac  baculo 
pastoris,  luporum  rabies  deterrenda  est ;  non  vino- 
lentum,  non  percussorem.  Viiia  virlutibus  opponit. 
Dixit  quaiis  esse  debeat  sacerdos,  dicit  et  qualis  non 
esse  debeat.  Non  sit  vinolentus,  sed  sic  bibat,  ut 
ignoretur  an  biberit.  Vinolenlia  enim  scurronura 
est,  etcommessatorum,  venterque  mero  aestuans  ci- 
to  despumat  iu  libidinem.  Non  sit  percussor,  iJ  cst 
ita  iiascibilis  et  perturbati  sensus,  utpercutiat,  qui 
debet  paticns  esse  et  eum  imitari,  qui  dorsum 
suum  posuit  ad  flagella,  et  maledicentes  non  rema- 
ledixit  (/  Petr.  ii).Vel  non  sit  percussor.  id  est  noa 
perculiat  verbo  vel  exeniplo  pravo  conscieutias  in- 
lirraorum.  Noji  convenit  eiira  esse  vinolentum  ac 
percussorem,  sed  modestum,  ut  temulentiam  et  irau 
modestia  refrenet,  et  modeste  agat  in  omDibus; 
non  liiigiosum,  id  est  qui  litigarc  soleat.  Nihil  enim 
iraprudentius  arrogantia  quorumdam,  qiii  garrutita- 
tera  auctoritatem  putant;  et  parati  semper  ad  lites, 
in  subjectura  sibi  gregem  tumidis  sermonibus  to- 
nant;  non  cupidum,  quia  cito  deviaret  a  jusio  pro- 
pter  cupiditatem  ntunerum,  sicut  filii  Sarauelis 
(/  Reg.  viii).  Avariliam  enim  vel  cupiditaiem  esse 
vitandam  sacerdoti,  et  ipse  Samuel  cxemplo  suo 
docel  (/  Reg.  xu),  nihil  se  cuiquara  rapuisse  coram 
populo  probajis ;  et  apostolorum  paupertas,  qui  re- 
frigeria  suraptuum  a  fratribus  accipie)>3ut,  el  piaJter 
victum  atque  vestitum  nihil  aliud  volebant  (infra 
vi) ;  sum  domui  bene  prwpositum,  non  ut  opes  au- 


Ecclesiae  talis  dcbet  eligi,  ad  cujus  comparationera  D  gcat,  sed  ut  ea  qu«  populis  pi aecepturus  est,  prius 

a  domesticis  exLgat,  filios  habenlem  subditos  cum. 
omtii  caslitale.  lu  lilijs  ejus  probatur  disciplina,  si 
bene  fuerint  subditi  et  obadieales  patri.  Et  tanta  ab 
eo  castitas  exigitur,  at  siillii  ejus  casti  non  fuerint, 
ipse  episcopus  esse  non  possit,  et  eodera  vitio  oflen- 
ilat  Deum,  quo  ofiendit  et  Holi  pontifex,  qui  corri- 
puej'at  quidem  filios  suos,  ouoniam  in  vestibulo 
terapli  cum  mulleribus  dormiebant;  sed  quia  non 
abjecerat  debnquentes,  retrorsum  cccidit  et  mortujjs 
est  (/  Reg.  iv).  Domui  suie,  sicut  dictum  est,  debet 
esse  benc  pr»positus  ut  regat  eam  secundum  Deum. 
Sed  «s  quis  nescit  prceesse  domui  suce,  quse  parva  esl 
respectu  Ecclcsia,  quomodo  habebit  diligentiam  Ec- 
clestce  Dei  ?  id  esl  quomodo  sciet  solUcitudinem  ha- 


rectegrex  caeteri  noraioentur,  ut  cum  reprehendeiJt 
alios,  ipse  a  nemine  reprebendi  possit.  Perdit  enira 
auctoritatem  arguendi,  cui  possunt  ab  eo  quem  ar- 
guit,  piopria  dclicta  improperari.  Oportet  eum  esse 
iiwius  uxoris  virum,  id  est  qui  unam  uxorem  iiabue- 
rit,  non  habeat  secundam,  sicut  beatus  Hilaj'ius, 
vel  Antisiodorcnsis  Germanus,  sobrium  sive  vigllan- 
tera.  Saccrdotes  enim  qui  ministrant  in  lemplo  J)ei, 
prohibentur  vinura  et  siccram  bibere,  ne  in  crapula 
et  ebrietate  graventur  corda  eoruni  {Judic.  xiu; 
Luc.  xxi),  et  ut  sensus  oUicium  Oeo  exhibens  vi- 
geat  semper  et  lenuis  sit,  prudentem,  ut  excludau- 
tur  illi,  qui  sub  uoniine  simplicitatis  excusent  stul- 
tiliam  sacerdotum.  Nisi  enim  cerebvum  sanumfue- 


U23 


HERVE!  fJURGIDOLENSlS  MONACHl. 


1424 


Lere,  ut  diligenter  regat  ccclcsiam,  qu»  muKo  ma-  A  clesiaB  quam  regil.  Scd  ille  cst  major  episcopns,  iste 

joresl  qiiam  domus  ojus.  ct  majori  prudenlia  est  '^"  '    ^  

regenda?  Non  neopliytmn,  Id  esl  ru:!ein  convenit 
eum  esse.Noii  sil  licopliytus,  id  est  noviterad  li;lem 
conversus,  qui  ordinatur  episcopus,  ne  in  iuperbiam 
tlaltti,  id  est  prse  cxleris  digniorem  se  pulanj.quasi 
cu  indigeat  Cliristiana  religis,  incidat  in  jvdicium 
tnaboli,  id  esldamnetur  picppier  supeibia  n  ul  dia- 
bolus  qui  se  cunctis  meliorera  judicavii,  et  facius 
est  cunttis  posterior  ( ha.  j.i  v).  Nec  nuper  Laplizatus, 
nec  nuper  a  ssecularibus  negoliis  vel  a  malitia  sepa- 
ralus  fieri  debet  episcopus,  quia  unusquisque  talis 
est  neopliylus.  Nec  coiigniil  ui  hen  catechumenus. 
hodie  sil  pontifex  ;  heri  in  ampbilhealro,  hodie  in 
ecclesia  ;  vespere  in  circo,  mane  in  altari;  dudum 
fautor  bislrioimm,  nunc  consecrator  virginum.  Igno- 
ral  momenlaneus  sacerdos  humililalem  el  mansue- 
tudinera,  nescit  seipsum  contemnere.  De  dignitaie 
transfertur  ad  dignilaiem.  Non  jejunavit,  non  fievit, 
non  mores  suos  saspe  reprehendit,  et  assidua  medi- 
latione  correxit,  ncii  subsianliam  pauperibus  eroga- 
\i:.  Judicium  auiem  diaboli  et  ruiua  arrogaiitia  est. 
Incidunt  in  cam,  qui  in  puiiclo  hor*  necdum  disci- 
puli  jam  magistri  sunt.  Nitn  solum  priEdiclas  vir- 
tules  habere  qui  ordinalur,pr;ediciisque  viliiso^rere, 
sed  et  oportel  illttm  bonum  testimonium  habere  ab 
hii  qui  (oris  sunt.  Quale  principium,  lalis  et  clausula 
sermouis.  Qui  irrepreheusibilis  est,  non  solura  a 
domesticis,  verum  et  ab  alienis  consono  ore  lauda- 
lur.  Alieni  extra  Ecclesiara  Judsei,  geiitiles  et  b«re- 
tici.  Talis  ergo  sit  pontifex  Cln  isli,  ul  nec  lii  qui  fnris 
sont,  religioni  viiae  ejus  delrahere  audeanl,  ne  si 
reprehensibilis  fuerit.  ineidat  in  opprobrium,  ut 
cxprobrentur  illi  vitia  sua ;  et  ita  contemptus  inci- 
dat  in  laqueum  diaboli,  oilio  hal>ens  illns  a  quibns  se 
contemui  viderit.  Solet  namque  evenire  bis,  qui 
ab  aliis  despiciuntur,  ut  despectores  suos  et  ipsi 
despicijint;  sicque  in  iiam  cl  odiura,  et  caeteros 
diaboii  laqueos  incidant.  Ideoquc  pontifex  sit  talis, 
ut  nemo  possit  ei  exprobraie  aliquara  pristinam 
sordeni.  Si  veio  post  lidem  assumpla  conlraria  vir- 
tulilius,  quas  nunc  descriplse  sunt  babuit  non  ad 
pontiflcatum  est  recipiendus. 
<  Diacones  similitei-  pudicos,  non  bilingjies,  non 


rainor.  Et  quemadmodum  pra;missum  est  op;rtere 
episcopum  esse  pudicum,  simHiter  diacones,  oporte- 
ret  esse  pudicos,  id  esi  castos;  non  bilingues,  id  est 
non  duplidter  loriuenies,  ut  in  pra;seiiiia  cujusdaro 
loquaniur  de  eo  bene;  ct  cum  abscns  fuerit,  loquan- 
lur  de  eo  male;  non  muUo  vino  dediios,ne  inebrien- 
tur ;  quia  qui  inebriatur,  el  moi  tuus  ct  sepultus  est, 
neque  ebriosi  regnum  Dei  possidebunt  (J  Cor.  vi), 
non  lurpe  lucrum  seclantes,  sirut  avari  aui  cmunt  et 
pluris  vendunt,  vei  usuras  accipiunt;  habentes  in 
conseientia,  a  snrdibus  viliorum  pura,  mysteritim 
pdei,  id  est  tenenlcs  in  cnrde  niundo  quod  de  lide 
est  aliis  occulluni,  sicut  est  quod  Chrislus  de  virgine 
natus  est,  et  quod  peccatura  non  fecit,  et  quoJ  nio- 

^  riendo  mortem  destruxit,  et  quod  vere  corpus  ejus 
flt  panis  qui  in  allari  consecratur.  et  csetera  fidei 
arcana.  Tales  sint  diacones.  Scd  et  lii  primum  pro- 
benlur.  Ilic  innuilur,  quia  et  cpiscnpi  sunl  prol  andi. 
Primum  probenlui",  et  si  sic,  id  est  tales  in^enti  fiie- 
riut,  quales  descripsimus,  tMinistrent  sacris  altari- 
Lus,  nullum  habentes,  iion  dico  peccalura,  sed  cri' 
men,  quia  nullus  bomo  sine  peccalo  est,  sed  multi 
sine  criraine.  Crimen  naraque  «sl  pccralum  grave, 
accusatione  et  damnalione  dignissimura,  si<  ut  bo- 
micidiura,  adulterium,  furtum,  sacrilegium,  et  aliqua 
imraunditia  fomicalionis  {Hebr.  xi).  Mulieres,  id 
est  diaconissas,  timiliter  ut  diacones,  oportei  esse 
pudicas,  ut  muudilia  castitatis  in  eis  regiium  te- 

„  neat,  non  dttrJienies,  iJ  est  non  qusereutes  lo- 
quendo  minuere  bonara  Tainam  alicujus,  seJ  so- 
brias,  id  est  ab  onini  ebrietate  iinniunes,  ct  fideles 
in  omnibus,  dictis  et  factis  suis,  ul  fidem  Deo  ser- 
vent  et  hominibus.  Diacones  tint  uniiis  uxoris  viri, 
id  est  non  ordinetur  diaconus  qiii  diias  aut.plures 
habueril  uxores,  sed  qni  lantum  unam  li;)buit;  et  ci 
non  misccatur,  postquam  ordinalus  fuerit.  Ita  siht 
diacones  viri  singulariur^.  uxorum,  711»  bene  prtesint 
filiis  suis,  si  quos  prius  gennemnt,  ei  udientes  eos 
in  disciplina  doniini ;  et  suis  domibus,  bene  prxlati, 
ut  eas  bene  regani.  Et  jusXuni  est  ul  filios  suos  atque 
domos  bene  gubernent;  quia  qui  bene  ministraverint 
in  parvis  rebus,  acquirent  sibi  bonwn  grndum,  id  est 
altiorem   graduni   in   bono,  et   acquirent  fiduciam 


I  mullo  vino  deditos,  non  turpe  lucnini  sectanles,  jj  multam  in  fide  qiire  est  in  Christo  Jesu,  id  est  ceiii- 

ludinein  suinent  vcl  dabiint,  se  bene  coiiversaturos 


<  habenles  raysterium  fidei  in  coiiscieiiiia  pura.  Et 

<  hi  aiiiem  probeiitur  priinum,  et  sic  minislrenl, 

<  nulhim  crimeii  habentcs.  Mulicres  similiier  piidi- 
«  cas,  non  delrahentes,  solirias,  fiJclesin  omiiibus. 

<  Diacones  sint  unius  uxoiisi  viri,  qui  liliis  suis  bene 
«  prxsint,  el  suis  domibus.  Qui  enim  bene  ininistra- 
t  verint,  graduin  bonum  sibi  acquireiit  ct  luuitam 
«  flduciam  in  fide,  quae  est  in  Christo  Jesu.  1 

Lbi  pratermissis  presbyteris,  mox  post  episcnpi 
descriplionem  subjungit  de  diaconibns,  dat  iiitelligi 
qyia  nomine  episcopi  ct  poiitificem  dcsignavil  et 
prcsbyternm ;  atqiie  oinnia  qu«  de  episcopo  dixit, 
de  prcsbytero  serundarie  sunt  observanda.  Nain  ct 
l^resbytcr  est  episcopus,  id  est  superintendeus  Ec- 


fid.dter  in  majori,  et  instructuros  alios  in  fide 
Cliristiaiia.  VlI  bene  praeesse  filiis  et  don;ibus  suis 
debent,  ut  his  prius  assueti,  bene  postea  sciautmi- 
nistare  in  ecrL-sia,  quoniain  <iiii  in  diaconatus 
olBcio  beiie  ininisttaverint,  gcaduiu  sibi  bonum 
acquirenl,  ut  promoveri  niereaniur  ad  episcopalem 
gradum,  el  inuUaiu  sibi  fiduciam  aternic  reniune- 
ralionis  acquirent  in  fi.le,  que  csi  in  Cbuito,  qui 
per  humiliiatem  obedi<;uii;£  meruit  exallari  (Pui- 
lip.  11). 
«  Haec  tibi  scribo,  flli  Tiraotlice,  sperans  me  ad 

<  te  venire  cito.  Si  auteni  tardavero,  ut  scias  quo- 

<  uiodo  oporleat  10  iu  domo  Dci  couversari,  qua 


U25  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  IN  EPIST.  1  AD  TIM.  IM6 

«  est  Ecclesia  Dei  vivi,  columna  el  fiimamentum  A  s^-ptera  angclis  scribit,  id  est  episcopis  seplem  Eecle- 


<  veriiatis.  Et  nianir^-sle  m.tgnuin  csi  pielalis  sacra- 

<  mentuiii,  qiiod  in.ii.iiesialtim^esl  in  carne,  jiisti- 

<  iioatum  esl  iu  spirilii,  apparuil  angelis,  prxdica- 

<  tum  esl  geiitibus,  creditum  esl  in  niundo,  assuni- 
■  ptum  est  tn  gisrin.  > 

UiEC  oninia  firmiter   reline  ei  ciistodi,  quonitm 
ea  teriho  libi,  /5/(  Timolhee,  sperans  me  ad  te  eilo  ve- 
nire,  ul  tc  pi-^sens  inslruam  adhuc  plenius.  Etideo 
stiidiosius  interim  observaredebes.quatitibiadjuugo, 
tit  non  erubescas  cum  le  videro.  Veniam,  ul  spero, 
velcciler.  Sed  ti  tardavero,  scribo  tibi  bsjc,  ut  inte- 
rim  scias  quomodo  coneersari  te  in  domo  Dei  oporteat, 
ut  prudesse  possis  omiiibus  qiii  ia  ea  sunt,  et  scias 
quaiitcr  uiiumqiiemque  debeas  instruere.   Qu<e  do- 
mus  iii  qua  Oeus  liabilat  Ecclesia  est,  ex  mullis  col-  ^ 
lecta  lidelibus,  qui  variis  moJis  suiit  docendi.  Ecclc- 
sia,  Dei  xterDaliter  vivi,  ct  ideo  xternaiiier  bene 
facienlis  eis,  qui  voluntatcm  ejus  custodiunt;  et 
econtra  seternaliler  puiiientis  illos,   qui  prxcepta 
ejus  conlemnunt.  El  ipsa  ejus  Ecclesia  esl  in  perfe- 
ctis,  columna,  i\  est  sublimis  et  recta  et  inconcussi- 
bilis,  et  sustenlans  juuiores  atque  sustollens,  el  in 
eisdem  perfcctis  est  ipsa,  (irmamtnium  veritaiis, 
quia  vcrbis  et  cxempHs  Hrmat  in  curdibus  inlirino- 
rum  veritatem   fidei  et  mainlatorum  Dei.  Et  mani- 
fesle  magnum  est  in  ea  pielaiis  sacrameniitm,  iii  quo 
salus  humana  consistit.  Sacramentum  est  resoccul- 
ta,  id  est  raysticum  sive  aliquid.  Et  in  boc  recte 
potest  inlelligi  sacramenlum,  de  quo  dictum  est  Co-  q 
lossensibus  :  <  Mystcrium  quod  alisconditum   fuit 
a  sxculis  e(  generationibus,  nunc  nutein  inanifesla- 
tum  esl  sanctis  ejus,  quibus  voluit  Ddiis  notns  fa- 
cere  divitias  gloriae  sacramenti   bujiis  in  geniibus, 
quo>i  estChristus  iitvolns  spes  gioviie  (Co/oss.  i).  i 
Sacrainentum  enim  pielatis  est,  quia  Dei  Filins  per 
Tiscera  misericordii;?  suxvisitavit  nos  oriens  ex  allo, 
illuminare  his  qui  in  tenebris  et  in  umbra  niortis 
sedebant  (Luc.  i).  Sacramenlum  pietalis  in  eo  est, 
quod  Unigenitus  Dei  niisericorditer  homu  fieri  di- 
gnatus  esl  per  gratiam   iit  sibi  fraires  acquircret, 
qui  cum  eo  possiderent  baereditaiem  regni  cucloruni. 
Et  hoc  sacramentum   iiiaiiifeste  niagnum  est,  qiiia 
cuncti  fideles  noverunt  iioc  ita  magniim  esse,  \M 


siarum  Asix.  Et  per  httjusmodi  aagelos,  id  est  por 
veritatis  iiuntios,  priedicaium  est  hoc  sacramentum 
gentibus,  ac  per  eorum  praedicationera  eredilum  tst 
in  mundo.  Qiiod  aulcm  sequitui',  a««u»ip(um  estin 
gloria,in  nostro  quidem  capite  pei-fecte  jam  comple- 
tum  est,  sed  in  membris  ejuS  completnni  ex  lolo 
uon  erit,  donec  omnes  electi  rcceptis  corporibus» 
in  regnum  coelorura  simul  sint  ingresai. 
CAPUT  IV. 
<  Spiritus  autem  manifeste  dicit,  quia  in  novissi- 

<  inis  temporibus  discedent  quidam  a  Gde  {II  Tim. 
«iii;  IlPetr.  iii;  Jud.  i;  Eecli.  xxxvi),  attendentes 
<spiritibus  erroris  etdoctrinis  diemoniorura.in  hy- 

<  pocrisi  loqiientium  mendacinm  et  cauleriatam  ha- 

<  bentium  suam  conscicntiam.prohibentium  nubere, 

<  abstinerea  cibis  quos  Deus  creavitad  percipiendum 
«  cura  graliarumaciionc  lidelibu?,  el  his  qtii  cognft- 
«  verunt  veritatem,  quiaomnis  crealuraDeibonaest, 

<  et  nibil  rejicienduin  quod  cum  gratiarum  aclione 
«  percipitur.  Sanclilicatur  euim  per  verbura  Dei  el 
(  oratioiiem.i 

Ecclesia  quidem  est  coliimna  et  firmamentuin 
veritalis,  sed  taineii  Spiritus  saiictus  manifeste 
in  me  vel  per  ine  dicil,  quia  in  novissimis  lem- 
poribus,  id  cst  regnanle  Antechristo,  vel  antea, 
discedont  a  fide  quidam  notaliiles,  propter  cujus- 
modidiscessionemdiclum  cst:  i  Nisiveneritdiscessio 
primum  (//T/ie5s.ii).>Et  qiiia  lales  surrecturisunt, 
ideo  vigilaudum  esl,  ne  nosiris  temporibus  surgant; 
vel  si  resurrexcrint,  iie  alios  seducant.  Discedent 
enim  a  ftde  veritaiis,  atlendentes  spiritibus  erroris, 
iJ  cst  dsemonibus,  qui  per  artem  fnllacise  I  qiientur 
eis  vel  appnrnbunt,  el  nliqiia  vebit  bona  dabunt,  ut 
eos  errnre  faci:<Ml,  vel  in  errore  detinpaiit,  siiut 
Agiinnensilius  hasrelicis  novimus  coiitigiss? ,  quo» 
dseinohes  in  cquorum  sp-'cie  iioctiLus  appaientes 
portanl  per  aera  iibictinqne  roliicrint,  1 1  copiaiii  v'is 
lemporalitim  renini  miiiisirnnt,  al<iue  piavis  dognia- 
libus  imbuunt.  Vel  atleiideiites  spiri(il'.us  erroris,  id 
esthaiiefiarciiis,  inqitiLus  inaligtiispiritusloqiientur 
et  eiTOrem  docebiinl.  Et  atteiidcntes  rfoffri»i«  die- 
tnoniorum,  id  est  honiiiiiini  du;inoiiia  liabenliiim, 
loquentium  meiidurium  iu  /lypociui,  iJ  est  siiiiulata 


nemo  sufliciat  magnitudinera  cjus  exeogilare,  quod  D  religioae,  ut  inagis  decipiani,  et  habenlium  conscien- 


nobis  manifestatum  est  in  carne,  Christi,  qiiia  in  eo 
quod  ipse  carnera  assumpsit,  inteliiginius  onines 
eleclos  eise  membra  ejus  vcl  fratres,  iJeoqtie  siniul 
regiialu:os;  jus*i/5c«f»m  est  in  «ptnfu,  quia  bonio 
ilte  siiigularis  quem  virgo  genuit,  factus  est  per  Spi- 
ritum  sanctum  justus  in  iilero  maliis,  id  esl  in  ipsa 
coriceptioiie  et  creatione  fecit  cum  Spiritiis  sancliis 
juslum,  ac  deinde  iii  praisenti  vita  servnvit  eum  sine 
peccato.  Nos  quoqne  dum  membra  efficimur,  in 
Spiritu  sancto  per  baplisinuin  jiisiificainttr.  Ei  hoc 
tantoe  pieiatis  sacramenium  appiiruil  uiigetis,  id  est 
imiotuii  apostolis  et  prxdicatoribus,  qui  pro  eo  quod 
gloriain  regni  coBieslis  aiinuntiaii^,  angflorum  no- 
mine  designantur.  Unde  et  Joanncs  in  Apocaiypsi 


tiain  jMRiu  eauteriaiam.  id  esl  con  uplam  el  putre- 
factam,  aiiiue  piiiiedinem  cum  fetore  senipcf  einit- 
tenlem.  Dicinoiiioium  dico,  pfoliibenlium  nuti-re,  et 
abslinere  nubenlium  a  cibis  qucs  Deus  creavit.  Hoc 
Agimncnsps  facitint  ct  Maniclw-i,  nonniilliqiie  alii 
f.;cerntit.  liie  ftnini  piohibct  nubere,  qui  lioc  esse 
malum  dicit,  non  qui  huic  bono  alicjuid  meliusan- 
leponil.  Mulmm  ergo  iiileresl  iiiler  horiantes  ad 
virginitsl-jm,  bono  niiiioii  bonniii  aniplius  preponeii- 
do;  e(.  p.ohibenies  ntibere,  coiicubitum  propagatio- 
f«ri,  qui  soius  proprie  liupCalis  e?t  veiiemeiHius  ae- 
ciisaiiuo.  Slem  iiiultum  iiileresl  inler  abstinentes  a 
cibis  propter  sacraiam  significationera,  vel  proptor 
corpiuis  casl'!gationero,  et  ab^tinentcs  a  cibis  quofi 


ua7 


IIERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHl 


1428 


Deus  creavil,  dieendo  quod  eos  Deus  non  creavit.  A  «  utilis  est.  Pictas  autem  ad  omtiia  Otilis  est,  pro- 


Nam  el  primi  palreS  nostri  a  quibusdam  cibis  abs- 
tinuerunt^  non  tamen  eos  damnandi,  sed  signifi- 
candi  gralia ;  et  nunc  fideles,  non  quia  cibos  pu- 
lent  imraimdos,  scd  edomandi  corporis  causa,  pro- 
pter  animam  in  orationibus  amplius  humiliandam, 
iwn  soliim  a  carnibus,  sod  a  quibusdam  terr,Te  frii- 
ctibus  abstineni,  vcl  semper  sicut  pauci ;  vel  ceriis 
diebus  atque  temporibus,  sicuC  per  quadragesimam 
fere  omnes.  Manichiei  vero  ipsara  creaturara  nega- 
baiit  esse  bonam,  et  dicebant  esse  immundam,  eo 
quod  carnes  diabolus  operaretur.  Et  ab  escis  hu- 
jusmodi  teTDpcr.iIiani  quod  non  si^'nitlcalicine,  Eed 
natura  malie  et  immundai  essent.  Qiia  in  re  Creato- 
rem  earum  r>ioo  dubio  blaspliemabant,  quod  perti- 


«  missionem  habens  vita;  qua;  nunc  est  el  fulurs. 
«  Fidelis  sermo  et  omni  acceptione  dignus.  In  hoc 
t  enim  laboramns  et  maledicimur,  qiiia  speramus 
«  in  Deum  vivura,  qui  est  salvator  omnium  homi- 
I  nura,  maxinie  fidelinm.  » 

Hcec  de  cibls  et  creatUris  quae  flixi,  proponem  fra- 
tribnt  ad  tenendura,  honus  eris  mirister  Christi  Jeiu; 
lu  dico,  enttlrilns  vel  a  matre  tua  vel  ab  aliis  flde- 
libus,  verhis  jidei,  id  est  verbis  quas  fidem  docenl  et 
verbis  honm  doctrince,  quantum  ad  bonos  mores, 
qunm  asseculus  es  ab  in.fantia,  et  tuiic  cum  studio 
perquirens  eam  el  inveniens.  Bonam  quidem  doclri- 
nain  tene  et  doce  quam  assecutus  es ;  sed  ineptax 
et  amles  fabttlas,  id  est  Judaiorum  Iradiliones  deviia. 


nebat  ad  doctnnam  daemoniorura.  Deus  enim  crea-  B  quia  snnt  inepts,  id  fesl  sine  aptitiidine ;  et  aniles, 


\il  eseas  nd  percipienduni  cum  gratiarum  actione  fi- 
ddibus,  id  est  ut  cum  gratiaruin  actione  percipe- 
renlur  a  fldelibus,  qui  bene  creduot  de  ipsis  escis, 
licet  necdum  inleiligant  quod  credunt;  et  his  qv.i 
cognoverunt  veritatem,  jd  est  qui  inteiligunt  quod  de 
eisdem  escis  credunt.  Hanc  scilicet  veniatem  co- 
gnovcre.  quia  omnii  creatura  Dei  bona  esl  in  natUra 
sua,  ei  nihil  ciborum  tsl  rejiciendim,  id  est  abhof- 
rendum  et  respueiuliim  qiiasi  naturaliter  malum  vel 
immundum,  quod  percipiiur,  id  percipi  solet,  cttm 
graliarumi  aclione,  id  est  ut  agantur  Deo  grati»  a 
percipienle.  Omnia  quippe  quS  naturaliter  siirtt,  ift 
ordine  suo  bona  sunt;  et  ncmo  in  eis  peccat,  nisi 
qui  ordinem  suum  in  t)ei  obedientia  non  custodiens, 


id  est  vetularum  sermonibus  infiisafc  junioruro  cor- 
dibus ;  ei  sunt  fabulse,  id  est  inania  verba  sine  veri- 
tate  8t  utilitate.  Hoc  non  de  divinis  eloquiis  dicilur, 
sed,  ut  di.ti,  de  tradilionibus,  quas  Judsi  a  seniori- 
bus  suis  acceperunt  prseter  legales  et  propheticos 
libros,  et  de  Btuliilbqniis  hsereticorum,  qui  prohi- 
bent  nnptlas  et  iiiterdicnnt  Cibos  quos  Deus  creavit 
ut  cum  gratiarum  actione  snmerentur.  Fabulas  qui- 
dcm  devita,  sed  teipsum  exeree  ad  pietatem,  hoc  est, 
fabnlai  impiorum  cjve,  ei  ad  pietatem  temetipsum 
exerce,  id  est  hoc  sit  studium  tunm,  nt  nienie  sis 
retigiosns,  et  erga  Dei  cullum  devotuS,  atque  fidel 
pietate  sincerus.  Idcirco  moneo  ut  esse  studeas 
mentc  pias  erga  Demn  et  pTOxinram,  quia  corporalis 


r  — 

eorura  qnoque  ordincm  male  utendo  perturbat.  Pa-     exercitatto,  quK  est  in  jejuniis  et  vigiliis  ac  labore 


tres  autem  nostri  qui  Deo  placuorunt,  tcnuerunt  or- 
dinem  suum  in  ipsa  obedieutia,  ut  quidquid  Deus 
tcmporibus  cougruis  jubendo  dislribuit,  sic  obser- 
varent  quomodo  ilie  dislribait.  Itaque  non  solum 
carnes  ad  cibos  datas,  cuin  omnes  natura  mundee 
sint  vel  essenl.  qiiasdam  tamen  nonnulla  slguiGca- 
tione  immuiidas  illo  terapnre  non  ederunl,  quo  cas 
non  edi  pixceptum  erat,  ut  lalibns  signiOcationibus 
futura  rerum  manifestaiio  praefiguraretur ,  sed 
et  aiymuni  panem,  et.cEtera  ejusmodi  in  quibus 
fuil  unibra  futuroruin.  Qui  tam  rei  essent  illius  tem- 
poris  et  illius  poptili  hoinines,  si  ohservare  contem- 
nereirt  (quando  illa  sic  (iori,  et  ist»  qu»  nunc  reve- 


inanuum,  atqnt)  moltimoda  corporls  afllicliaoe,  in 
qvA  te  fatigas,  ad  modicum  uiilis  esl,  id  es(  param 
uiilllatis  habct  rcspsctu  magnx  utilitatis,  quam  ha* 
bet  pietas  religiosa:  menli.?.  Nam  itla  corporalis 
exercitatio  et  in  hypocritis  vel  hapreticls  inventtar, 
pietas  autem  devoti  ac  benevoli  cordis,  non  nisl  in 
electis  reperitur  Illa  corporalis  exercitatio  ad  rao- 
dicum  ucilis  est,  pieias  attlem  ad  omnid  utilh  esl, 
quia  omni  bono  studet,  habens  promissienem  vi(x 
qtim  nunc  est  et  ftititrw,  quia  "Deus  plis  promisit  vl» 
tam  quam  habebt  in  boc  sxculo  animx  justorum, 
vel  subsidla  temporalia,  et  vitam  futurae  bcalrtudi- 
niSj  dlcenS  :  «  Cnsefile  prlinotli  regnum  Dei  ct  ju- 


lau  suni,  sie  praenuntiari  oportobatj,  quam  nos  de-  j)  siitiam  ejus  et  haee  omnia  adjlcieniur  voMs  (ifatih. 


sipfentes  e«semus,  8i  nuno  jain  manifestato  Novi3 
Testamenlo,  illas  prwnuntiativas  «ybserratioiios  ali- 
quid  nobis  prodesse  putaremus.  Nihil  ergo  ciboium 
esl  rcjieiendura,  quod  cum  gratiarum  aclione  perei- 
pitut.  Sannlijtcetur  enim  olbiis  ipise  per  verburtt  Dei, 
quod  est  in  actione  gratiarum.  el  oraiionm,  quae 
adjungitu!  ne  diabolus  per  eiim  noceat.  Verbum 
eniin  sanclilicat.  oratio  auton  impetrat,  diahoius 
vero  por  cibum  teniat, 

(  M«c  proponens  frau-ibns,  bonus  eris  minister 
«  Christi  Jesii,  enuuitus  vecbis  fidei  ei  bonae  do- 
«  ctrinse.  quam  asseculus  ««.  Inepias  aiitem  et  ani- 
I  les  fabulas  devila,  exerce  auiem  leipsum  ad 
<  pieiatem.  Ham  corporMis  exercitatjo  ad  modicum 


VI;  Liir.  \n).  I  Ei  per  Salomonem,  ditens  de  sa- 
pienlia  :  i  Longiludo  dierum  in  dextcra  ejus,  et  in 
sini,sira  ejus  divitiae  ei  gloria  {Prov.  Iii).  i  Dextera 
Cnim  vilam  pcrcnnem.  sinislra  vcfO  vitain  pnesen- 
tem,  drsigridf,.  Vel  f Terce  le  ad  piefatem,  id  cst  ad 
compassionem  proxiinorum,  et  ad  opera  mlsericor- 
dioe,  Pietas  est  ad  omnia  utilis,  quia  ct  in  futuro  ct 
prasenti  saeculo  prodest,  daiis  loinporalia  et  aiterna 
remedia.  Habens  promissionem  viue  quac  nunc  est 
clfulura;,  quia  qui  pietatjs  beneficia  paupcrlbiis  im- 
pendit,  etiii  pr.-eseiiii  datei  Deus  uiide  temporaliier 
vivat.et  in  futuro  vitam  sempiternam,  Et  /idelis  est 
iste  sermo  Me  pietale,id  est  verai.quia  scilicei  pietas 
est  «Jtilis  ad  omnia,  et  lideliler  adimpletur  ^nd  <i 


im 


COMMENT,  IN  EPISTOLAS  PADLI.  —  IN  EPIST.  I  AD  TLM. 


1430 


promissuni  est,  ul  habeat  viiam  prsesentem  et  fulu-  A  corruat,  studere  incessanter  debet,  ul  per  eruditio- 


iatn.  Iste  sermo  est  lldetis,  neminera  fallens,  et  est 
dijnui  omni  accepiione,  ut  a  cunctis  bommibus 
dmnino  accipiatur.  Vere  pietas  habet  promissionem 
vitae  prsesenlis  et  futurae,  nam  i«  hoc  laboramus,  i/t 
promissionem  hanc  consequamur;  et  maledicimur 
ab  irapiis  et  blaspheniatoribus.  In  boc  laboramus, 
^uia  speramus  in  Deum  vivum,  id  est  in  lioc  insuda- 
mus  pietatis  ac  justitise  operibus.  quia  speraraus  vi- 
laiii  quam  Deus  vivens  promisit  pie  agentibus.  Qui 
est  Salvator  omnium  hominum,  quia  solem  suura 
facit  orivi  super  bonos  et  maios,  et  pluit  super  ju- 
slos  et  iojustus  (ilaith.  y),  atque  salutem  corporis 
in  hae  vila  comraoniter  parat  bonis  et  malis,  «zaij- 
me  (amen  ipse  est  Salvalor  fidelium,  quia  praiter 


nis  studium  resorgat.  Attende,  inquam,  lectioni,  eC 
post  lectionem,  attende  exhortationi  jam  voleiitium, 
et  doctrina  nescientium.  Sic  enim  debes  agere,  ut 
quod  lectio  faciendum  docuerit,  facies;  el  sobditos 
tuos ,  ut  hoc  idem  faciant,  ddmoneas;  alquc  il* 
los  qui  hoc  ignorani,  doceas.  Sic  age  et  noti  negli' 
gere  gratiam  opiseopalis  oflicii ,  quw  ut  in  te , 
quia  ad  boc  gratis  Deus  te  praetulit  ilti  populo , 
ut  sic  agas ,  quts  gralia  est  tibi  data  per  prophe» 
tiam  ,  cum  impositione  manuum  presbyterii.  Vi« 
detur  Apostolus  propbetiam  vocare  inspiratio- 
nem  saocti  Spirilus ,  per  quaju  prxsciebat  quid 
de  hoc  et  de  caeteris  esset  acturus.  Vel  cerie 
de  hoc  quod  /leri  deberet ,  episcopus  spccialiter 


teniporaiem  saliitem,  qus  illis  est  communis  cum  ^  prophetavit,  sive  ipse  Apostolus,  sive  quilibet  alius 


reprohis,  dat  eis  seternam  salutem,  quain  possideant 

cum  angelis. 

«  Praecipe  hacetdoce.  Nemo  adolesceniiam  tuam 
contemnat,  sed  exemplum  esto  fidelium  in  verbo, 
in  conversatione,  in  cbaritate,  in  fide,  in  castita- 
te.  Dum  venio,  altende  leclioni,  exhortationi  et 
doctrln».  Noli  fiegligere  gratiam  quie  est  in  te, 
quiC  dala  est  tibi  per  prophetiara,  cura  imposi- 
lione  manuum  presbyterii.  Haec  raeditare,  in  his 
eslo,  (Jt  profectus  tuUs  manifestus  sit  omnibus. 
Attende  tibi,  et  doctrinae,  insta  iu  iilis.  Hoc  eiiJDi 
faciens ,  et  teipsum  balvum  facies ,  et  eos  quj 
le  aadiunt.  > 


sanctus.  Impositiouem  vcro  manuura  eam  dicit,  quae 
in  ordinatione  ejus  facta  est.  Quae  manuum  impo- 
sitio  fuit  presbylerii,  quia  per  hanc  impositioiiein 
acccpit  presbyterium,  id  est  episcopalum.  Episco- 
pus  enim  vocatur  saepe  ab  apostolis  presbyter,  et 
presbyter  episcopus.  Yei  haec  impositio  manuuiu 
fuit  presbyteri ,  qui  Laliue  dicilur  senior  ,  quia  iose 
Apostolus  qui  jusia  huuo  sensum  presbyter  iDtelli- 
giiur,  imposuit  raaous  suas  capiti  ejus,  dum  illum 
consecraret  episcopum.  Nam  et  Petrus  (/  Petr.  v) 
atque  Joannes  in  Epistolis  suis  seipsos  vocant  8e> 
niores  (II  Joan.  i ;  III  Joan.  i),  id  est  presbyleros, 
propter  graveai  maturitatem  morum  et  sapieulise, 


Hmc  quae  dixi  de  fabulis  vilandis  et  pielate  se-  o  ^el  «-'''ani  propter  aetatera.  Deinde,  hcBc,  inquit,  me 


ctanda  prcsdpe  scientibus  el  doce  nescienies.  Prje- 
cipe  haec  ut  tlant,  et  doce  quomodo  Danl.  Et  ut  pra;- 
ceptum  tuum  alque  doclrina  suscipiatur,  nemo  ado- 
lescentiam  tuam  contemnai,  id  est  iia  vive,  et  matu- 
rum  te  moribus  ostende,  ut  nemo  le  quasi  adole- 
sccntem  possit  conlemnere,  nec  viia  aetatem  tuam 
faciat  reprehenslfailem,  quamvis  corpore  sis  ado- 
lescens,  si  quld  reprehenslblle  feceris,  audacius  re- 
prehendiluf  et  quasl  conlemiiitur.  Polest  eiiain  ad 
subjectos  feferri  ui  dicatur,  iiemo  eorum  quibus 
prceclpies  et  qiios  docebis  contemnat  adolescenliam 
tuam  ,  qiiia  in  sacro  eloquio  nonnunquam  adlo» 
lescentia  juveiitus  vocatur,  Saloriione  testante,  qui 
ait :  t  La;(ai'e,  juvenis,  m  adolescentia  tua  (Eccle. 


diiare,  id  est  haec  pertracla  et  volve  ia  auimo  tuo 
quse  injuogo  tibi,  quia  idcirco  constitutus  es  poiili- 
fex  ;  etin  his  actiunibus  atque  meditationibus  jugi- 
ler  esto,  ut  dum  ita  vixeris  et  docueris  ,  ut  dixi, 
profeclus  tuus  sit  manifestus  omnibus,  id  est  cuiicti 
te  patenter  scianl  omnibus  proQcere.  Et  ut  libi  aliis- 
que  proiicias,  attende  tibi ,  i«i  est  meutis  intuitum 
frequenler  reduc  ad  teipsum,  et  diligeuter  attende 
qualiier  vivas  ;  ac  si  quid  iii  le  coirigendum  inve- 
neris,  statim  corrige,  el  seiiiper  ad  meliora  niiere ; 
ec  doctrlnee  insta  in  illis  ,  id  est  instanter  doce  illos 
qal  sunt  commissi  tibi.  £t  libeuter  debes  utrumque 
facere,  quia  hoc  ita  faciens,  duplicetn  fructuiu  affe- 
res,  quoniani  et  teipsum  salvum  facies,  el  eos  qui 


\i).  >  S!  enim  nnum  ossc  ulraque  noo  decernerel,  D  te  uudiunl.  Te  enim  salvabis ,  si  tibi  altenderis ;  et 


quem  rOouebat  in  adolescenila ,  juvenera  non  voca- 
ret.  Sie  et  in  hoc  loco  adolescenlia  pro  juventute 
intelligitur,  utsanctus  Tirnotheus  in  auctoriiaic  prae- 
dlcalioiiis  sit  etiani  solidae  Xtatis.  Nerao  aetatem 
tuara  conlemnat,  sed  tu  exemplum  esio  fidelium  in 
verbo,  ul  ipsi  exemplo  tiio  bona  loquanlur;  et  in 
conversatione,  ut  exeniplo  tuo  bene  et  honesie  coii- 
versentur;  atque  in  chariiale  Dei  et  proximi,  et  iu 
iiiicgritatc  lidei,  et  mundiiilia  castilalis.  Et  ut  k^ 
possis  .exemplum  bonorura  operura  aliis  praebere, 
atteiide  lectioni  divinarum  Scripturarura  interiin 
dum  venio.  Valde  enira  inter  bumaiia  verba  cor  de- 
Dult.  Cuuique  indubiianler  constet,  quod  exterois 
occupationuia  tamultibus  impulsum    a  semetipso 


auditores  tuos,  ei  doctrinae  institeris.  Sic  euim  de- 
bet  reetorpropriam  salulem  quasrere,  ut  communem 
non  desernt;  e(  slc  coinmuncm  profeclum  quxrerc, 
ut  proprium  non  negligal.  Nam  ita  de  siibjeciis  suis 
rationem  Christo  judici  rcddet,  ut  el  de  seipso  red- 
dere  cogalur. 

CAPUT  V. 

«  Seiiiorem  ne  increpaveris  ,  sed  obsecra  ut 
I  palrcin  ,  juvenes  ,  ut  fratres ;  anus  ,  ut  ma- 
f  Ires,  juveiiculas,  ut  sorores  iu  omni  castitate.  > 

Dixi  iit  instcs  doctrina;,  sed  tamen  boc  age  cum 
discretione,  ut  unuroquenique  doceas  vel  admooeas 
prout  congruum  fuerit.  Atiter  namque  admuucndi 
suni  juvenes,  et  aliter  senes.  Cuia  illos  plerumquo 


liSi 


HERVEl  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


UZi 


severilas  admonitionis  ad  profeclura  dirigit,   istos  A  renti  per  gradum  et  parentelara  succedere  jubeiur. 


vero  ad  meliora  deprecatio  blanda  componit.  Et  id- 
eo  seniorem  ne  increpaveris,  sed  pro  pietaiis  Iionore 
obseera  eum  reverenter  ut  jiatrem,  qualenus  per 
bcnignam  obsecraiionetn ,  Jacilius  tuam  suscipiat 
adnioniiionem.  Indignatur  enim  el  erubescit,  si  fue- 
rit  aspere  correptus ;  juvenes  vero  admone  cum  af- 
feclu  dilectionis,  ut  fraires.  Senes  et  in  Scriptura 
sacra  vocantur,  non  aui  sola  quantitate  temporum  , 
sed  qui  morum  giandaivitate  maturi  sunt.  Juvenes 
aulcm,  qui  nuUa  consilii  graviiate  deprimuntur.  Et 
ideo  tales  eliam  hoc  loco  possur.i,  inieiligi.  Seiiiorem 
ergo  qui  maturitate  provectus  est,  si  in  aliquo  atiter 
quam  oporiei  egerit,  ne  iocrepaveris,  sed  blande 
obsecra  nt  se  emendet,  et  de  cjetero  in  rnclius  pro 


Mutuam  ergo  vicem,  ut  dictum  est,  rcddit  parenti- 
bus  ,  qui  nutritus  a  roajeribus,  nutrit  minores ;  et 
quod  a  priecedentibus  afcepit,  subsequentibus  im- 
pendit.  Vel  routuam  vicem  parentibns  reddit,  qui 
filiis  et  propinquis  sibi  servitia  impcndentibus  sub- 
sidia  rcpendil.  Hoc  agat  bona  vidua  ,  qnia  hoc  ett 
acceplum  coram  Deo;  et  Iiaec  lamen  nondum  est 
vere  vidua,  qnae  parentes  habet  qui  illi  sunt  sola- 
lio.  Sed  illa  qute  vere  vldua  cst,  id  est  ab  omni  au- 
xilio  mundano  destituta ,  et  ab  omni  terreno  solatio 
dtsotaia,  sperat  iit  Deum,  id  est  viJens  cx  nulla 
parte  se  babere  suffiigiura,  tolo  animc  adharel  Deo, 
a  quo  solo  sperat  aiixilium  vilse  el  saluiis;  cl  idco 
mcte  ac  die  instat  obsecrationibus  pio  j-eiiiotione  so- 


flciat ;  Juvenes  vevo,  quos  morum  levitas  agit,  in- 'Mius  mali,  O  oraiiomtMs   pro  adepticne  bonorum. 


crepa  benigne  (si  deliquerint)  ulfratres;  atm»  simi- 
liter  quse  vel  «tate  ve!  bonis  moribus  sunl  prove- 
ctse,  admone  cura  reverentia  «(  niatres ;  juvenculas 
autcm  oetate  vel  nioribus  admone  ut  sorores,  el  lioc 
in  omni  castitate.  In  alloquio juvencularum  rectissime 
juvenis  de  omni  caslitatc  admonetur,  ut  necsaitem 
minima  carnis  litillatioue  circa  eas  moveatur. 

«  Viduas  honora  quae  vere  viduse  suni  si  qua  au- 
«  iem  vidua  (ilios  aiit  nepotes  habet  discat  primum 
«  domum  suam  pie  regere,  et  muluam  vicem  red- 

<  dere  parentibus.  Boc  enim  acceptum  est  coram 
«  Doo,  qua;  aulem  vere  vidua  est  et  desolata,  spe- 

<  ral  in  Deum,  et  instal  obsecraiionibus  et  oratio- 


Talis  erai  sancta  Anna,  quae  non  discedebat  de  tcm- 
plo,  jejuniis  et  obseci  aiionibus  serviens  die  ac  uo- 
cie  (Luc.  ii).  Pive  ta;teris  enim  viduai  dcbenl  vacare 
oralionibus  quia  et  Dominus  cum  ad  scmper  oran- 
dum  hortarelur,  viduam  cnmniemoiavit,  quasvide- 
licet  iiiiquum  judicem  ad  .nudiendam  causam  as- 
sidue  inleipellando  commovil  {Luc,  sviii).  Qiiapro- 
pler  cum  in  viJuisdeslitutio  etdesolatio  noletur,  sic 
se  omnis  anima  intelligat  in  hoc  sa;culo  destitutam 
et  desoialam,  quandiu  peregriiialur  a  Domino,  pro- 
fecto  quamdam  viiluitatem  suam  Deo  defensuri  as- 
sidua  et  impensisstma  precalione  commendal.  My- 
slice  enim  vel  Ecclesia  vel  omnis  anima  quse  inlel- 


<  nibus  nocte  ac  die.  Nam  qu%  in  deliciis  est,  vi-  f,  ligii  sedereliclam  omni  auxilio,  nisi  sollus  Dei,  vi- 


«  vens  mortua  est.  El  hoc  praecipe,  ut  irreprehen- 
t  sibilessint.  Si  quis  autem  suoruni,  et  maxinie  do» 

<  niesticorum  curam  non  habet,  lidem  negavii,et  est 

<  iiifideli  deterior.  > 

Yiduas,  inquit,  honora  quoi  vere  vidua  sunl,  id 
est  qiise  omni  auxilio  suorum  sunt  desrltuta; ,  quse 
manibns  suis  laliorare  non  possunt,  quas  pau- 
pertas  debilitat,  .•etasque  conficit,  quibus  Drus  spes 
est  et  omne  opus  oratio.  Ex  quo  dalur  intelligi  ado- 
lescenlulas  viduas  exceptis  quas  excusat  inflrmitas, 
vel  suo  labori ,  vel  liberorum,  vel  propiiiquoi-um 
ministerio  delegari.  Honor  autem  in  pra;senti,  pio 
eleemosyna  vel  pro  munere  accipitur.  Nam  et  quod 
alibi  dicitnr  :  «  Honora  patrem  et  malrem  (Exod. 


dua  est.  Unde  enim  mulier  est  vidiia?  Quia  non  ba- 
bet  anxiliuiii  aliunde,  nisi  sol.us  Dei.  lilo:  vei  o  quae 
bnbent  viros,  quasi  superbiunl  de  auxilio  virorum. 
Videniur  autem  viduae  deserla; ,  sed  robiislius  esl 
auxilium  earum.  Ergo  tota  ecclesia  uoa  vidua  est, 
siveinviris,  sive  in  feminis,  sive  in  conjugatis, 
sive  in  maritalis  feminis,  sive  in  adolesceiilibus,  si- 
ve  in  senibus,  sive  in  virginibus.  Omnis  ccclesia 
nna  vidua  est,  deseria  in  hoc  sa;culo  ,  si  sentit  il- 
lud,  si  novit  viduitaiein  suain,  luncenim  auxilium 
priBsto  est  illi.  Sed  simpliciter  viduain  mulierem  ile- 
rnm  sicut  snperius  iiiteHigamns.  Quse  enim  vere  vi- 
dua  est  ct  desolala,  pcrsistit  in  precibus,  et  lil  Deo 
proxima.  Nam  e  contrario  illa  quie  in  deliciis  est,  id 


XX,  Ephes.  vi),  »  non  in  verborum  souo,  qui  ino-  D  ost  qune  carncm  suain  deliciose  fovet,  et  in  prccibus 


piam  parentiini  cassa  potcst  adulaiione  frustrari, 
sed  in  viclus  necessariis  minislrandis  debet  intel- 
ligi.  Itaqne  viduas  honora,  id  est  sumptibus  eccle- 
siasticis  ale,  non  lanien  omnes  ,  sed  qna;  vere  viJitoi 
svnt,  id  est  qu£  nnn  habent  auxilium  nisi  solius 
Dei.  Sed  si  qua  vidua  habel  filios  vel  nrpoles,  discat 
primwn  pie  regere  domuni  suam,  iii  quo  proliabilur. 
Boc  discat  primum,  id  est  antequam  ud  ecclcsiain 
veniat  stipendiis  ecclesije  bonorauda.Discat  doniunt 
regere,  et  parentiiius  qui  eam  aluerunt ,  mvtuam 
vicem  reddere,  ut  ct  pari  lege  alios  nutriat.  Noc 
solum  genitorcs,  scd  et  filii,  vel  nepotes,  c;cterique 
propinqui  dicunlur  parentes,  undc  et  tota  progenies 
parentela  vocatur.  Et  in  mundana  lego  parens  pa- 


ct  jejuniis  nullntenus  afDigit  viveni  conimuni  vila, 
moriua  est  in  anima ,  quoiiiam  Deus  ab  t-a  recessit, 
qui  est  vita  anim%.  Onde  et  bcatus  Job  de  sapieniia 
quae  Deus  est ,  dicit ,  quia  t  non  iiiveiiilur  in  terra 
suaviier  vivenliura  (Job  xxvm),  >  id  est  in  menlc 
eoruin  qiii  voluplalibus  biijus  vitae  serviunt.  Hoc 
esl  eniin  viveniem  moriuum  esse  non  liabcre  Deum 
manentem  in  sua  ment«.  Ne  ergo  vivens  sii  moriua 
deliciac  spirituales  dcliciis  carnalibus  in  sancta  ca- 
stiiale  succedant,  id  est  oratio,  jejuiiium,  bona  co- 
gilalio,  bonorum  operuni  frequeutatio.  Nam  qnando 
vidna  pro  deliciis  nuptiarum  quas  in  carne  viri  ha- 
bere  solcbat,  aliarum  et  carnalium  deliciarum  tan- 
qu9m  in  solatio  usum  assumil,  tunc  vivcns  roortua 


U55  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  -  -  IN  EriST.  I  AD  TIM.  1134 

cst.  Nam  sicut  in  ipsis  serisibus  corporaiibus  acu-  A  lur  accipere.  Dixi  siiperiu»  ut  vcras  viduas  bouores 

suuiptibus  tcciesitie.  Et  lidua  qux  sic  est  lionoranda, 
eligalur  liabeiis  nor.  miiiua  scxugiiua  annorunt,  nisi 
jam  est  exsliiiclus  foiiics  libiJiiiip,  quie  fuerit  unius 


tius  audiuiit  qui  non  vidciit,  et  langendo  inulla  di- 
scernuiit,  nec  tanta  Aivaciliite  tangunt  qui  ou4ili3 
iiliinuir  ,  110!»  inii-lligilur  cx  uiio  auditu  neinpe  ex 
tensu  audiius  (£25),  luminum  repressa  JDienlioiie 
sentiendi,  eam  se  in  alios  sensus  promptiori  digno- 
scendi  acumine  exercere,  tanquam  eit  altero  conelur 
jinplere  quod  negatur  cx  altero;  ilu  et  ssepe  carnis 
cupiditas  a  concubcniii  voiiiplate  coliilita  ,  majori 
voiuplaie  in  pecuniae  se  porrigit  appelitum ;  ct  il- 
linc  avcrsa,  liuc  se  impeliiu  aidentiori  conv°rlit. 
Moisauterii  est  ips.i  l:elilia  in  peifruendo,  cuni  quis- 
que  adipisciUir  ijiiod  pertlite  coniupivit.  Ei  ideo 
Jjiortua  esi  vidsia  (|u;e  ia  deliclis  vivii,,  a'i  quas  deli- 
tias  i^iiv  cupidiiales  laiiquain  pci'i.as  nioi  tis  perve 


viri  tixor,  id  cst  qua;  non  habuit  nisi  uimni  niari- 
tum,  post  morlcni  ejus  habens  leslimouium  j«  bouis 
operibus,  scilicet  s»  /ilios  cnulrivit  quos  liabuerit ;  si 
paupcres  Iwspiiio  recepii,  si  sanciorum  praeditato- 
runi  pedes  lavit,  quos  tunc  rccipere  peiiculosuin  fiiit. 
Cui»  fralres  liospitio  suscipiuniur ,  nios  iiiobvit 
apud  plerosijue  sanctos,  ut  pedes  forum  laventur^ 
et  inagiia  iii  boc  fatto  cuiumciidatio  est  liuniiliiatis, 
iie  dedigneiur  facere  Cliristiaiius  quod  prior  fecit 
Cliristus  (ioHii.  xiii).  Ciim  efiiin  ad  pedes  fralris 
iiiclinaiur  «;or(ms,  etiam  in  coide  ipso  excilatur; 


iiitur.  £t  idcirto  praecipft  viduis  ne  deliciose  vivaiit.  B  yel  si  jam   inerat,  conliimatur  ipsius  liuniiliiatis 

affeotus.  Et  vidua  esl  eiigenda  quas  (estimuiiium 
liabet  hj;c  eiiwiia  fecisse,  el  si  tiibuMoiicm  putien- 
libtts,  li  est  iiicarceratis  vel  quifcuslibet  affltctis 
bonaiiuiie  poluits!(ii»iiw!s«r<nii(,at(iue  ui  breviiiT  con- 
cludum,  si  onme  opus  bunum  kubsecula  est.  Et  biec 
talis  pascaiur  alimeiitis  ecclesix,  ct  si  vii'es  babue- 
ril,  serviat  sacerdoti. 

*  .^dolescentiores  autem  viduas  devita.  Cum  enim 
I  luKuriatx  fuerint,  in  Cbristo  iiubere  volunt,  ha- 

<  beutes  damnatioiiem,  quia  primam  lidem  irrilam 
«  feierur.t.  Simul  auleni  el  oiiusx  discunt  circuii-s 
«  domos,  iiou  solura  otiosse,  sed  ei  verbosa;  el  cu- 
t  riosx,  loquentes  qua:  nou  oportet.  Volo  ergp  ju- 
«  niores  nubere,  Jilios  procieare.  malresfamiiias 
c  esse,  iiiillani  occasionem  daie  adversario  niale- 

<  dicti  gralia.  Jam  eiiini  quaidam  coiivers»  sunt 
«  letro   post  Salanam.    Si  quis  lidelis  vil  si  qua 

<  lideJis  habet  viduas  bubniin.ttiet  lilis,  et  r.ou  gra- 
«  velurEcctesia,ut  liisquxverevidusesunl.suttic.al.t 

Dixi  ut  vidua  eligalur  non  mimis  sexagiiiia  an- 
.>)orum,.nisi  compiessa  est  omnis  lascivia.  Sed  ado- 
lescentiores  viduas,  qiiarum  adhuc  sanguis  fervet, 
deviia  ad  lUiiiisierium  ecclesiae.  £l  quaic?  Quia 
cum  iuxuriatw  (uuriiit,  voluni  nubere  i«  Cliiisto,  id 
est  qiiia  saepe  coiitingit  ut  reliclo  proposito  cabti- 
latis,  per  mullos  aniuiores  luxurientur,  vel  in  luxu 
ciboruia  et  deliciarum  versenlur  ct  post  multant 
luxuriam  velint  riuberc,  id  est  copulari  viris  in 
P  Cbrislo,  id  est  per  Irgilinias  nupiias,  quasi  tuiic 
non  sit  peccalum  nubere.  ipsse  dico  Itabenies  dam~ 
nutioiiem  setei  nani,  quia  priinam  fidem  irritam  fece- 
runl,  id  est  quia  casiilalem  Doniino  vovHruni  et  i;ou 
reiktideruiil ;  vovenlibus  viJeiicf^tviiginiiatem  vel  vi- 
duiialem,  iion  soluiu  iiubere,  scd  eliani  velle  iiubere 
est  dainnabilc  :  ideo  vidclicet  habeiit  damnationem, 
quia  primam  lidem  irritam  fecerunt,ei  si  non  iiubcii- 
do,  lamenvoleniio..Nonquiaips;enupli;evelut  malum 
daniiiandacjudicanlur,  sed  d:iiiiiialur  jiiopositi  fiau.*, 
daninaiur  fiacia  voli  liJes;  iioii  damuatur  siisi.eplia 
de  boiio  iiifcrioie,  sedruiiia  a  bono  s;ipcriore.  Pi;st- 
reuio  damnaulur  tules     non  quia  conjugaiem  Cdeiit 


£t  hoc  est,  priscipe  illis,  ut  irrepreliensibiles  iint,  id 
est  iit  caveaol  facere  ea  qua-  sunt  digna  reprelien- 
sione.  Dixi  superius ,  nt  viduu  st  filios  vei  nepotea 
habel,  discat  regere  domum.  Si  aulca  hoc  agere  iie- 
glexerit ,  fideni  perdidil ,  quia  si  quis  non  habel  cu- 
rain  suurum,  tl  ■,r,axime  domesticorum,  ut  quaiitiim 
potest  procuret  illis  iieeessaria ,  jidem  iiegavit  npe- 
libus ,  etsi  non  vcrbis,  quia  proxinuiin  nun  diligit, 
et  inlideliter  erga  eum  agil.  Yelviduas  noii  sludeant 
congregare  delicias,  sed  vel  lilii,  vel  ca^leii  pro- 
pinqui  impendaiit  illis  qiiod  nccessarium  est.  Sed 
si  quis  est  qui  nolit,  lidem  negnvit  quam  in  bapti  ■ 
sino  promisit,  quaiido  diaboli  operibus  abreiiuntia- 
vit,  et  est  deterior  infideii,  qui  iiuiuiiiam  fulcm  lia- 
Luit.  Hic  eiiiiu  veiitatera  iiovit,  tl  sc  bene  aclurum 
promisit ;  iiifidells  autem  iiec  novit  aJhuc  nec  pro- 
mislt.  Sed  iste  prninisit,  el  iniplere  iioluil ,  ideo  de- 
terior  est  illo  qui  lidem  nonduia  percepit.  iMulto 
cnim  gravius  deliiiqiiilur  scieiiter  quam  ignoianler, 
et  multo  pejus  est  boiia  opera  promittere  ei  non  fa- 
cere  ,  quam  nec  promiltfre  nec  facpre.Curam  ergo 
suis,'et  inaxime  domesiicis  quisque  debet  iinpen- 
dere,  quia  ciim  cueperii  velle  prodesse  quibus  pote- 
rit  priinitus  iiipsl  ei  tura  siiorum.  .Ad  eos  quippe 
habet  opportuniorem  f:ic;Iioremque  adilum  con- 
sulendi  vel  naturaj  ordiiiC  ,  vel  ipsius  socielalis 
liunianae.  Nam  infidelis  curam  suorum  habet , 
et  ideo  deterior  esl  iiifideli,  qui  haiic  iion  liabet. 
<  Vidua  eligalur  noii  r.iinus  sexaginia  aanoniin  , 

<  qu:e  fueiit  uiiius  viii  uxor  ,  in  opeiilius  Lonis  ie- 

<  sliiiioiiium  habens,  si  lilios  educavil,   si   hospiiio 

<  lei^epit,  si  pedes  sanctorum  lavil,  si  tribulatjoiiem 

<  palieiitilius  subniiiiislravit ,  si  omiie  opus  bonuiu 
£  subsecula  c^l.  i 

Hit  commiiiie  dat  prKCf-ptum  de  liis  viduis,  quae 
ecclesiae  pascuiitur  alimoiiis  ;  et  idcirco  aelas  prie- 
scribitur,  ut  illae  lanliim  accipiaiit  paupcriim  cibos, 
qu.%jam  laborarc  iion  possuiii,  alque  inaiuritaiem 
habent  inoiuin  paritcr  ei  a.'tiilis.SimuIquc  cousidera 
qii(«d  illa  qu.o:  diius  babuit  viros,  etsi  nnus,  elsi  de- 
cropiia,  etsi  cgcns  est,  ecclesiau  stipes  iion  mere- 


(2  5)  Locus  oiscurus. 


4435 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


1436 


postorius  inlere,  sed  qiiia  conlineiitiae  primam  lidem  A  generis  ad  eum  j)ertifleanC,  submM$tret  iltis  neces- 


B 


irritam  fecerunt,  volentes  nubere.  Vol»int«s  eiiim 
quie  a  proposiio  eecidit,  damnatur,  sive  subseqiiaii- 
turnuptie,  sive  desinl.  Et  ideo  teiienda  est  in  corde 
perseverauter  voluntas  boni  proposili,  ne  quis  vel 
quse  retro  aspiciat  (Luc.  ix,  xili),  et  uxori  Lot  si- 
inilis  iiat- Quid  enira  fecit  uxOri  Lot?  Liberata  est 
a  Sodomis,  el  in  via  posita,  rctro  lespenit  (Gen.  xix). 
l)bi  respexit,  ibi  permansit,  facia  est  stalua  salis, 
ut  iilius  contomplatione  eondiantur  homines,  corha- 
beant,  et  non  sint  fatui,  non  retro  rcspiciant,  ne 
Dialura  exeinplum  dantes,  ipsi  remancant  ei  alies 
condiant.  Slmul  autem  et  otioaw,  eic.  Nec  Soluni 
quic  diximus,  faciunt  pr*diet»  rnulieres ;  sed  cum 
illis  malis  addunt,  quod  sunl  oliosi»,  nilii!  manibus 
operautes,  et  flunt  propter  mentis  vagationem  etiam 
corpore  instabiles,  quia  iion  stant  in  domibua  snis, 
sed  discunt,  id  esi  assuescunt  circuire  siiie  raliona- 
bili  causa  domos  alienas,  quod  reiigioni  inimicum 
est.  Neo  solum  otiosse  suiit,  sed  et  rerbosce,  Id  est 
abundantes  multiloqnio  fabularura  et  inutilium  ser~ 
monum.  Ner  solum  verbossp,  sed  el  cwiosee,  id  est 
investiganles  aliorum  facta,  ct  negligehtes  sna,  ed 
studentes  aliquid  semper  audife.  Et  sunt  loquemes 
ea  qucB  nen  oporlet,  id  est  turpia  et  ad  libidinem 
pertinentia,  vel  quolibet  alio  inorio  religioni  contra- 
ria.  Et  quia  qusedam  vlduse  postquam  Deo  conti- 
nentiara  ei  reilgiosani  eouversationem  promiserunt, 
talia  maia  faciunl,  ergo  volo  jwiiores  vlduas  non 
eonlinentiam  vovere,  quam  servare  non  possunt,  q 
sed  Mibere,  et  filios  procreare  legitlmbs,  ne  si  quos 
ex  fornicatione  genuerint,  exstingoant  eos  proplcr 
znetum  et  verccundiam,  et  volo  eas  ease  maircsfa- 
niiltat.  Nubant,  ne  vagsntur  per  allenas  aedes;  sed 
sUb  viris  posltx,  habeant  frcnum  quo  regantur. 
Procreent  iilios,  et  sinl  tnalres  fanilliarum,  ut  nou 
sint  oUosse,  sed  In  nutritara  filiorUhi  et  guberna- 
tione  faffllliarum  utilibu^  occupenlur  aclionibus. 
llonum  es(  eoim  nubere,  bonnm  lllios  procreare, 
bonum  raatresfamlliarum  esse,  ^t  idco  faciant  hxc 
bona,  ne  forte  committant  supra  dicta  mala.  Hoc 
toIo  eas  facere,  ct  nullam  occasioncm  dare  adversa- 
rio,  Id  est  infldeli,  gratia  maledicti,  id  est  causa 
malx  ioculionis.  Huc  est,  nolo  ut  infidcli  qui  nobis 


saria,  el  non  gravettlr  ab  eis  ccclesia,  ut  his  qum  vere 
viduw  sicnt,  id  est  omni  auxillo  desiitutae  svfliciat 
alimenta  prsebere.  Hic  oslendit  Aposlolus  quia  el 
Ddeles  sibi  et  aliis  in  posterom  necessaria  providere 
debent,  ut  intelligeremus  qiiod  prgecipit  Dominus 
non  cogitandura  esse  de  crastino  {Maitli.  \i),  non 
ad  hoc  fnisse  praeceptum,  nt  nihil  peconiae  servetop 
a  sauctis,  scd  ne  Deo  pfopter  isia  scrviatur,  et  pio- 
pter  inopijE  liraorem  justitia  deseralur. 

I  Qui  bene  prxsunt  presbyteri  duplici  honore 
dlgni  habeantur,  niaxime  qui  laboranl  iu  verto 
et  doctiina.  Dick  enlm  Scriptura  :  Non  iufrenabis 
os  faovi  iriiuranti  (Heaf.  xsv;  !  Cor.  ix),  ei  dt- 
gnusest  operarius mercede  sna  {Mattb.x;Luc.  i). 
Adversus  presbyterain  accusationera  noli  reci- 
pere,  nisi  swb  duobus  aut  tribus  testibus.  » 
De  viduis  ita  flat,  ut  hactenus  ostcndi.  Sed  de 
honis  presbytel-is  atiier,  scilicet  ul  ^tii  bene  prtEsunt 
Ecelesise,  liabeantur  digni  duplici  honore,  ut  in  prK- 
senii  acciplant  haiiorem  stipendioruni  a  subdiils 
suis,  et  in  futuro  a  Deo  honorem  glorise  perenuis, 
masime  qui  laboranl  in  ierbo  sdentibut,  el  in  doctrina 
nescienilbos,  Id  est  qul  monere  sludeht  eos  qui 
sciunl,  et  docere  eos  qui  nesciunt ;  et  cum  duplek 
honor,  id  est  gemina  retributio  lalibus  debeatur,  de 
uno  hoiiore  probo,  quera  lltis  debent  snbjecti  in  obla- 
tione  sumpturura.  Nam  legis  Scriptura  dicit :  Non 
infrenabls  os  bovi  trituranli,  Id  est  non  prohibebis 
praedicatoreni  cibos  ex  ecclesia  suraere.  El  Evange- 
lii  Scriptura  secundum  Lucam  dicit  quia,  dignui 
est  operariUs  mercede  sua  {ibid.],  id  est  dignus  cst 
praedlcator  receptione  sumpluum.  Ex  Evangelio 
cnim  LUcie  sumpsit  Apostolus  banc  sententiam, 
probans  auctoritate  sua.  Dignus  est  operarius  mer- 
cede  sua,  quia  jain  de  mcrcede  sunt  operis  ipsa  ali- 
raeiifa  suslentatioDis,  u(  bic  nierces  de  iabore  prsedi- 
cationis  inchoctur,  qU%  iliic  de  veritatis  visiono 
perGcitur.  Qua  in  re  considerandum,  quud  uni  no- 
stro  oper'  ducc  raercedcs  dcbeantur,  una  in  via, 
altera  in  patria  :  una  qua:  oos  in  labore  sustentat, 
altera  quse  nos  ia  resurreclione  remuoerat,  quo- 
niam  digni  honore  duplici  boni  presbyteri  sunt. 
Merces  itaquc  quas  iu  prsescnti  reclpitur,  hoc  in 


adversatur^  et  cui  magiium  est  de  liobis  raale  Io(|ui,  D  nobis  debct  agere,  ul  ad  sequenlcm  mercedem  ro- 


dent  ullam  occasionem,  ut  possit  aliquid  maledicere 
de  eis;  et  fortasse  dareiit  occasioncra,  sicwt  jain 
nonnulix  dedfere,  quia  jam  cunversm  sunt  quwdum 
retro  a  bono  contilientiae,  quod  proposuenint,  eun- 
tes  posl  Satanam  qui  retro  cessitet  periit.  Iloc  Apo- 
stolus  addidit,  ut  in  his  verbis  ejus  inteiligeremus 
eas  quas  nubere  voluit,  iiielius  potuisse  coiilitiere 
quara  iiubcre,  sed  melius  nubere  quam  retroire  post 
Satanam,  id  est  ab  excellenti  illo  virginali  vcl  viduali 
castltatis  proposito,  in  posieriora  respiciendo  r^dere 
et  iiiterire.  Dixi  ui  juniorcs  hubant.  Sed  si  aliquse 
nubere  voiuni,  procurent  cas  sui.  Et  hoc  est :  5t 
quis  fidelis,  vel  si  qua  fidelis  habet  viduas,  id  est  viris 
orbatas  sorores  aut  consauguineas,  qu£  aliqua  liaea 


bustiUs  teiidamus,  quia  unusquisquc  verus  praidi- 
cator  non  ideo  pr«edicare  dcbet,  ut  in  lioc  tciupore 
mercedeni  recipiat,  sed  idco  mercedcm  rccipere,  ut 
pra:dicare  subsist:jt.  Quisquis  cnim  ideu  praedicat, 
ut  liic  vcl  laudis  vei  iiiuiieris  inercedem  rccipiat, 
a^terna  procul  dubio  mercedc  se  privat.  Quisquis 
vero  sc  vel  ea  qux  dicit,  ideo  placere  hominibus 
appetit,  ut  dum  piacci  quod  dicitur,  non  ipse,  sed 
Dominus  ametur,  vel  idcirco  tcrrcua  stipeiidia  in 
praedicatioiie  consequitur,  ne  a  prxdicationis  vuce 
pcr  indigeniiam  lassetur,  huic  procul  dubio  ad  re- 
cipieudara  mcrccdcm  nihil  obstat  in  patria,  quia 
sumptus  sumpsit  in  via.  Naui  et  hoino  dat  iii  labore 
cibuni  operario  suo,  ul  iaborare  sufiiciat,  ct  post 


UZl  COMMENT.  !N  EPISTOLAS  PAULf.  —  IN  EPIST.  I.AD  TM.  1438 

laborem  reddit  ei   nierce<Jem.    MuKo  magis  ergo  A  dura.dec/inflnrfoina/ieram  parfem,  nisi  Ineamquam 


Deusr  operarium  suum  dupliciter  lionorabit,  id  esl 
renmuerabit.Et  ide.onon  focile  recipias  accusaiionem 
adversus  presbyterum,  quia  non  facilc  est  accusanda 
tam  alli  nOminis  persona,  noH  coiilra  eum  accusa- 
tlonem  recipere,  nisi  sub  duubus  oui  tribus  testibus, 
id  est  nisi.accusator  duos  tcl  tres  prodnxerit  testes 
tam  idoneos,  ul  accusatio  sit  sub  eis,  id  est  ut  ipsi 
testes  sint  accusatorc  superiores,  ut  vita  eorum 
non  sit  infeiior  vita  accu.sanlis.  Testes  enini,  ut  ait 
Isldorus,  consideranlur  condilione,  natura  et  vita. 
Conditione,  si  liber,  non  servus.  Nam  sjepe  servus 
trielu  dominantis  leslimonium  supprimit  verilatis. 
Natura,  si  vir,  nou  femina.  Nam  varium  et  muta- 
bile  semper  femina  (jEnci.  it).  Vila,  si  innocens  et 
ifiteger  actu.  Nam  si  vita  bona  defuerit,  flde  care-  " 
bit.  Non  eniffl  potest  justitia  cum  scelerato  hoinine 
societatem  habere.  Duo  aulem  sunt  genera  tesiium : 
aut  dicenliura  id  quod  viderunt,  aut  proferenliom 
id  quod  audiernnt.  Duobus  autera  raodis  testes 
delitiquunt,  cum  aut  falsa  promunt,  aut  vera  slkn- 
tio  obtegont.  Nam  apud  veteres  non  minoris  erat 
culpae  veritatem  tacere,  quam  mendacium  dicere. 
(  Peccanles  antem  coram  oiiinibus  argue,  ut  et 

<  caKteri  timoiem  hafaeant.  Tesior  coram  Deo  et 
c  Jesu  Christo  et  electis  angelis,  ut  haec  ciislodias, 

<  sine  prasjudicio  nibil  faciens,  in  alleram  partem 
€  declinando.   i 

Sic  agc  erga  presbyterum,  ut  dixi.  Sed  peccanles 
argue  ceram  omntbus  uiet  f<p/eriquipeccarevoIebant  (,  si  dicatur  :  Qui  indignos  vis  repellere,  teipsum  de 


prxmeditando  cognovcris  justam.  Vel   hsec  costo- 

dias  sine  prjejudicio,  id  est  sine  reprehensione,  ni- 

hit  faciens  declinando  in  alteram  partem  quam  non 

jussi,  id  esi  in    pariem  sinistra  actionis.  Vel   haec 

qu£E  di.xi  de  accusatione  presbyteri,  custodias,  nihii 

faciens  slne  prsejudicio,  id  est  slne  prjeexaminalio- 

ne,  et  ab  examinatlone  non  declines  in  aliud  quam 

examinatio  invenit. 

i  Manus  cito  nemnii  imposueris,  neque  commu- 

nicaveris  (feccalis  alienis.  Teipsum  cnstum  cu- 

siodi.  Noll  adhuc   aquam   bibere,    sed  modico 

vino  utere,  propler  storaachum  tuum  et  frequen- 

tcs  tuas  inflrmitatcs.  Quorumdam  hominuni  pec- 

cata  roanifesta  sunt,  prseccdentld  ed  judlcium, 

quosdam  aUiem   et   subscquunlur.  Simililer  et 

facta  bona  manlfesta  sunt,  et  quse  aliter  se  ha- 

bent,  abscondi  non  possunt.  » 

Quia  tam  graviter  tractanda  cst  causa  presbyteri, 

et  ideo  prius  diligeuter  cbnsidcra,  qiiis  sit  ille  quem 

ordinavefig  presbyterum.   Non  enim  facile  debet 

ordinari,  qul  non  facile  potcst  ab  ordine  deponi ; 

et  idclrco  nemini  cito  imposucrU  manus  ordinando 

illum,  sed  diu  proLa  illUm  antea,  qiiia  in  morando 

poteris  vilam  ejus  co^noscere;  neque  communicave' 

ris  consentiendo  peccatis  dllenis,  si   inconsiderate 

peceatorem  ordinavcris.  Qui  enim  indignum    ordi- 

nat  peccatis  ejus  commubicat.  Et  ut  viles  ab  ordi- 

fialione  possis  expellerc,  teipsum  casium  custodi,  ac 


timorem  habearti,  ne  talia  facere  prxsumant.  Domi> 
nus  diclt  :  <  Si  peccaveiit  in  te  frater  tuus,  corripe 
illum  inter  l6  et  ipsum  solum  (lUatlh.  xviii),  >  et 
nnnc  Apostolus  peccanles  coram  omnibus  jubet  ar- 
gui.  Sed  nuUa  contrarieias  esl  in  his  duobus  prx- 
ceptis,  quia  aliquando  corripiendus  est  intcr  te  et 
ipsum  solum,  aliquando  coram  omnibus  arguendus. 
Tunc  eiiim  secretu  monendus  cst,  quando  peccavit 
In  te,  id  est  quando  tu  scis  quia  peccavit.  Quia 
enim  secretum  fuit  quando  in  te  peccavit,  secretum 
qutere  cum  corrigis  quodpeccavit.  Nam  si  solus  nosti 
quia  peccavit  in  te,  et  eum  vis  coram  oinnibus  corri- 
gere,  non  es  corrector,  sed  prodilor.  Ergo  illa  corri- 
{iienda  sunt  secrelius,  quaepeccantur  secretius;  illa 


bes  in  vitse  munditia  custodire.  Et  qui  alios  judicas, 
vide  ne  possis  ab  atiis  de  pravo  actu  judicari :  quis- 
quis  peccata  caves  alicna,  cave  propria.  Dico  ut 
te  costodlascastum,  etjamiamen  noli  adltuc  aquam 
bibere,  sicut  prius  consueveras,  serf  modico  vino 
utere,  quia  modice  sumptum  non  nocet  castitati. 
Et  hoc  pr^cipio  propter  dolentem  ex  loiiga  abstinen* 
tia  slomachum  iuum  in  quo  sedes  est  inrirmilatis; 
el  propter  iiifirmitates  tuns  freqUentes,  id  est  fre- 
quenter  tibi  venientes.  Quia  de  castitate  admonuit, 
hac  occaslone  immoderatam  abstinentiam  prohibet 
quam  Timotheus  inierat,  et  hiodicum  vinum  praeci- 
pit  ob  intltmllates  sumendum,  medici  Consilio  ma- 
gis  quam  apostoli,  iicet  apcstolus  sit  medicus  spi- 


veroarguenda  coramomnibus,  quse  peccanlurcoram  D  rilalis,  et  neTimotheus  imbecillitalesuperatus,  non 


omnibus.  Demuui  ad  conlirmationera  observaH- 
tiae  cuiictorum  prsecepto^um  subitur  :  Tesior  cvram 
Deo,  ac  si  dicatur  :  Deus  est  niihi  tcstis  quod  ani- 
mam  meam  liberavi,  dlcendo  qui?e  dicere  debui,  tu 
tibi  cave  ne  pereas  transgiedienrto  qiia;  jussi,  et 
coram  CArislo  Jesa  testor,  qui  judicabit;  ei  coram 
electis  angdis.  qui  separabunt  malos  a  bonis  {ilatih. 
xiii,  xxiii).  Tesior  ut  cusiodius  hwc  quae  nunc  prse- 
cepi  de  aceusationc  prcsbyteri  non  leviler  susci- 
pienda,  et  de  manifesla  conectione  peccanlium,  vel 
eliam  csetera  praecepta  per  totam  superius  Episto- 
lam  data,  el  inferius  adhuc  danda.  Hsec  custodias, 
nifdJ  unqiiam  fuciens  siuc  privjudicio,  id  Cst  sine 
praemeditalione,  an  sit  faciendum    an   non  facien- 


pdsset  impiere  prfedicationis  Opus.  Vit  tamen  eliara 
pioptef  has  ncccssitates  vini  potio  conceditur,  quia 
vlnuni  et  adolescentia  duplex  inccfidium  voluptatis 
[Prov.  xx).  Sed  stomaclii  dolor  et  frequens  infirmi- 
tas  in  sanclo  Timotheo  fomeiita  lihidinum  reprimc- 
bat.  Aposlolus  itaque  cum  dilectum  discipulUm  de 
inslituendis  ecdesia?  ofliciis  admoneret,  ne  quos 
forte  ad  sacros  ordines  iiiordinate  proveheret  dixit: 
Manus  cito  nemini  imposueris ,  neque  communicoveris 
peccatis  alieiiis.  Tcipstim  caslutn  custodi.  Qui  ad 
infirmitalem  ejus  coiporis  protinus  se  convertens, 
ait :  Noli  adkuc,  etc,  uSque,  tuns  infirmiintes.  Sla- 
tiinquc  subjunxil,  dicens  :  Qtwrumdam  liominum 
peccala  manifesta  sunt,  pnecedenlia  ad  judieium, 


im  HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACH!  1410 

auosdam  et  tubsequnntur.  Et  quid  ad  Uluil  pertinct,  A  •  niini  et  doctrina  LlaspheTnctur.  Qui  antem  Gdeles 


quod  ab  infiisiio  bibi  aqunm  prohibet,  hoc  quoit  <ic. 
peccatis  quo  U'n  'ani  hotr/miim  nianifestisque  sub- 
junxit,  nisi  qrc  1  iiiterposiia  de  ejus  infirinitate  sen- 
tenlta  al  hoc  in  extreino  rediit  quod  snperiusdixit, 
manus  cito  neinini  imposiie!  is,  eic'  Vl  enim  boec 
eadem  peccatu  qiianla  sollicitudine  rcfellenda  esseiit 
oslcnderet,  interposita  conlra  infirmitatismolesliam 
discrftionis  aJmoiiil^one,  protinas  intulit  qiiod  in 
aliis  patesf.ereiil,  H  m  alils  latcreiit  dicens' :  Quo- 
rumdam  liominum,  elc.  Similis  interpositio  repari- 
(jr  iii  libro  Doinini  Job,  ubi  de  reprobis  dtcitur  : 
c  De  mane  usque  aJ  vesperaiit  succidenlur,  tt  quia 
niillus  inlelligit,  in  %teraitm  peribunt  (Job  iv),  i 
slalioique  de  eleclis  addilur,  <  quia   aulein    leliqui 


I  liabent  dominos ,  noii  conlcmnant,  quia  fralres 
•  suni,  scd  niagis  servian!,  quia  Udeles  sunl;  et  di- 
I  Iccli,  quia  lenoficii  partxipes  suiit.  i 

Quod  de  servo  llebrxo  priecipitur,  ul  sex  annis 
seiviat ,  scptiinu  dimitiaiur  liber  gratis,  ne  servi 
Christiani  hoc  flagitarenl  a  dominis  suis,  apostolica 
nunc  auciorilas  jubet  servos  dominis  suis  esse  sub- 
ditofi,  ne  noinen  Domini  tt  doctiina  tlusphemetur. 
Pseudo  enim  dicubaui,  non  licere  servos  teneri  ni^i 
sex  annis,  vel  potius  neniiiiem  debere  esse  serviim 
allerius,  sed  omnes  seqnaliter  esse  lilicios,  quia  em- 
nes  ex  uiio  patre  Adam  descenderant ,  et  omnes 
Chrislus  rediineiido  liboiaverat.  Kt  horiim  pi^av» 
persiiasioni  conlraditil  Apof.(oliis,  dicens  Christia- 


fuerinl,  aufesciitur  ex  eis  (ibid.),  i  ilerumque  mox  "  nos  sfrvos  debere  quibusctinque  dominis,  sive  paga- 


de  rep  ubis  subjungiitur  :  i  Moriciitur,  el  noii  i:i 
sspieiilia  (ibid.j.  >  Sed  in  ali.s  Scripturarum  san- 
ctaruiii  locis.  inveniuiitur  frequenter  bujusmodi  in- 
terposilioiies.  Cum  ergo  Tiinotheus ,  vei  quiliLct 
cpisc  pus  nemini  debeal  c.to  manus  imponcre,  ne 
peccatis  alicnis  commuiiici-t,  si  peccatoreni  ordina- 
verit,  subjungitur  causa,  ciim  dicitur  :  Quorumdam 
hominum  peccata  manifesta  tuitl,  priEcedentia  ad  ju- 
dicium,  id  est  quorumdam  peccata  ita  sunt  aperta, 
ut  eorum  fama  vel  iiolitia  prius  veuiat  ad  judicium, 
id  est  locum  in  quo  fit  disciissio  personarum,  quain 
ipsi  infames  qui  veniunt  ad  ordinandum.  Quosdam 
autem  et  subsequuntur  ad  judiciiim  peccala  su  ,  quia 
tunc  primuin  mauiresta  iiunt,  cum  ordinandi  discu-  p 
tiuiitiir.  De  quibusdain  peccatis  hoc  intelligendum 
est.  Non  enini  omnia  panduntur  iii  iUa  distussioue, 
sed  aliqiiando  latenl  pluriina.  Nec  solum  peccata 
qusedam  ita  manifesla  sunt,  ei  qua;daiii  in  discus- 
sionevel  in  conversaiione  paiilaiim  dcleguntur,  sed 
etiam  quiedain  bona  facta  similiter  manifesta  suni, 
precedenlia  ad  judicium,  utnon  sll  opus  probaiidi 
ea  essft  bona;  ct  quaiJam  iierutn  esse  bom,  quw  ati- 
ter  seliabenl,  id  esl  qux  noii  ita  siint  maiiifcstala, 
noii  possunt  abscondi  \c\  iii  ipsa  discussionc,  et  ideo 
prolianda.  Hicrcnymus.  Quod  dic  t  isliusmodi  est. 
Qiiidam  tam  libere  cl  palam  peccant,  ui  priusqiiam 
eos  videris,  siaiim  inielligas  peccatores;  aliosautem 
qui  callide  occulianl  viiia  sua ,  e\  cunsequenti  coii- 
veisalionc  cognoscimus.  Siniiliter  et  boiia  apud  ali-  j) 
quus  in  pvopatiilo  siiiil,  in  aliis  longo  usu  discimus. 
AugusliiiMS  :  Maiiife^la  eadicit.  de  quibus  chirum 
est  quo  animo  (lant.  H;ec  praicedunt  ad  judicium, 
quia  si  fuerint  ista  snbsecutum  judiciiim,  non  est 
tcmerarium.  Subsequnnlur  autcni  illa  quae  occuUa 
sunt,  qiiia  nec  illa  lalebiint  lcnipore  si:o.  Sic  cl  de 
bonis  faciis  iiiielligendum  cst.  De  ntanifestis  ergo 
judicemus,  de  occultis  vero  jiidiciiim  Dco  relin- 
quaiiius,  quia  et  ipsa  abscondi  i.oii  posSuiit,  sive 
ma'a,  sive  boria,  cu.ii  leinpus  advonei  it  quo  luaui- 
fcstentur. 

CAPUT  VI, 
<  Qiiicunqiie  suiit  sub  jiigo  servi,  dominos   suos 
»  vikuni  rionoto  diguos  srbitreotur,  no  uumeu  Oo- 


nis,  siveClirisiianis  b  ne  s^^vire,  qiiia  hoc  pr«copit 
Christiis,  cum  dicfrci  :  «  Rrdditp  qusc  sunl  CiPsaris 
Cfesari,  et  quoe  sunt  Dei  Deo  (Luc.  xx).  i  El  hoc 
est  :  Serri  Christiaiii  qiii  suiit  giavaii  sub  jugo  infi- 
delium  dominorum,  quicunque  sint  illi  servi ,  id  est 
etsi  jusli,  clsi  sapientes  sint,  domiiios  tamen  suos 
arbitrenlur  dignos  omni  lionore,  bene  serviendo  iliis, 
ne  si  servire  contempserint,  blasphemetura  dominisi 
eoruni  propler  eos  nomen  Domini  quasi  aliena  iuva- 
dentis,  et  docrriiic  Chrisliana  quasi  prxdicans  inju- 
sla,  et  contia  legem  mundanam  deceriiens.  Sicagant 
qui  iloniinos  habent  infiileles.  Sed  illi  qui  habent  fi- 
deles  domiiws,  non  ideo  quidem  conlemnant  servire, 
sicut  psruJoapostolidogmalizabanl,  qui  sunt  fraires, 
id  est  dominis  siiis  iu  Chrisio  pares ,  quoiiiani  uli- 
que  Cbristiani;  sed  mogis,  id  esl  majori  afTectione 
sertiant  eis,  quia  fideles  sunl,  id  est  participes 
sacrameuloium  Ecclcsia;  ;  et  dilecti  sunt  a  Deo, 
quia  participes  sunt  eju>  bene/icii  pra;seiitis  et  fu- 
turi. 

<  Hsc  doce  et  eihoriare.  Si  quis  aliler  docet  et 

<  non  acquiescit  saiiis  sermonibns  Doiuini  nostri 
f  Jesu  Chrisli,  et  ei  qiirc  secundum  pictatem  est 
I  dpclrinae,  superbus  est,  nihil  sciens,  sed  langiiens 
t  circa  qu;csiiones  el  pugnas  verborum  :  cic  quibus 

<  oriuiilur  invidix,  conleniiones,  blasphemi.e,  su- 

<  spiciniies  maUe,  cnnnictaliones    liominum    nicnte 

<  corruptorum,  et  aiii  a  verilatc  privati   suut,  exi- 

<  stimantiuni  quxstum  esse  pietatem.  i 

llcec  qiuedixi  de  servis,  doce  ignoiantPS,ef  eiAor- 
litre  scientes.  Kt  hoc  aje,  si  qiiis  nliter  docet,  id  est 
si  quis  pr;cdicaverit  couimiinem  omnibus  in  Chri- 
sio  libertatem,  diccns  omnes  debere  liberos  esse, 
lu  e  coiiir;irio  lunc  pra;cipe,  id  csl  pr;c<lica,  uiserv.i 
dominos  siio»  omni  honore  digiius  arbitientur,  et 
non  ronipmiiaiit  eis  servire.  Nam  seniper  expedit 
qiiidein  isla  doceiv,  sed  tuncmaxime  quando  per- 
versus  quis  aliter  docet,  pnEjicaiis  ut  umiies  sint 
libiM'i;«(  non  acquiescit  sanis  seimoi:ilus  bomiiii 
iiostii  Jesu  Chrisii,  dum  ci  olijicilur  Chrislum  dixis- 
se  :  <  Reddite  qux  sunl  Cirsaiis  Cxsari,  ct  qine 
siiMt  Dei  Deo  (Luc.  xx);  ►  et  pr;cccpisse  Petro  ut 
pro  se  ct  proipso  Chrtsto  slatei-em  reperlanvin  i>r* 


lut 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  TIM. 


im 


piscisdaret  Iiis  qm  Iribuium  cxig<:Laiu(,l//i/i/i.xvii),  A  sed  inagnus,  id  est  xtcrm  forpnris  tt  anima;  Inr.a   ■ 


ct  ilem  dixisse  :  <  Discite  a  iiie  quia  iiiilis  Mim 
[Maltli.  xi);  (  el  nofi  arquiescit  ei  dvctriniv  nosir.ne, 
qu<e  est  seeundum  piclaiem,  id  cst  qti.-e  non  facit 
odiosam  Clirislianilalem  ,  dorenuo  iiisolescere.  llie 
quibiset  liujiismudi  sern.oiiibtis  Domij.i  rt  liuic 
doctiinni  noii  nrquiescit,  sed  aliler  ilucpt  superbus 
*st,  id  est  supeiLia ,  non  raiio  ducil  euin.  Supeibiis 
est,  id  esl  non  patiens  vinci,  ct  a  seiitentia  siia  de- 
flficti.  £l  quainvis  se  sciolum  putet,  Jameii  tiiliil 
sciens  est,  sed  est  semper  circa  quwstioiies  languens, 
id  est  incfljcax  et  iinpediius  nd  sidYendum,  el  ad 
'veritaljs  indaginem  pcrvenire  non  val^iis  ;  el  siroi- 
liler  est  languens  circa  pugnas  verborum,  id  est 
cirCa  repugnanliam  qiis  videturesse  in  quibusdam 


coiiqiiirei:s.  M»gnus  qiixsius  fsl  pietas  cim  sugi- 
c)enli(i,Md  esl  pielas  cui  sua  parva  suOiciunt,  nec 
desiilerai  plus  biibere  qu^tin  necesse  esi.  lialic  au- 
tem  suHicieiitiam  nun  indeceiiler  Tult,  qiiisquis  eani 
vult,  iicc  amplitis  vult.  Alioquiii  iiou  ipsnm  vuti,  et 
ideo  nec  deceiiter  vult.  ilaiiC  oplal.al  qui  prccaba 
lur,  dicens  :  ('Mendicilatcm  cl  divitias  iie  dederiv 
mibi;  tribiic  tantiim  victui  mco  necessaria  {Prot, 
sxx).  )  Haec  necessaiia  debeni  iiobis  sHfllcere,  quia 
incongruum  est,  ut  qui  i.ihil  buc  allulinius,  et  nihil 
hiiic  porlabiiniis,  multa  hic  habrre  qiiseramiis.  NiliH 
videlicel  intulimua  in  liunc  tnundum  qiiando  nati 
!sumus;  c(  hnud,iii  est  non  est  dubium  quia  nec  au- 
ferr»  hinc  aliquid  possumus,  qiiando  morientes  de 


Scriptorarum  verbis,  licet  scnsus  concordet,  sieul  ^  mund^  eximus.  Nudtis  enim  egreditur  dc  inatris 


est :  <  Si  vos  Cliiis  liberaveril.  vere  libeii  eritis 
(Joan.  viii);  i  ct  iterum  :  i  Qiiicunque  \olucril  in 
vobls  primus  esse,  eril  oinnium  servus  {Marc.  ix; 
Mallh.  xx).  >  Vidcntur  enim  bxc  verba  huic  stiillo 
repugnare,  ut  !ios  Gliu»  libeiosraciat,  el  iterum  fit 
servus  qui  vnltieril  esse  primos,  ciiin  primus  inliT 
nos  niaxime  sit  liber,  si  uos  liberi  sumiis.  Vc)  circa 
pugnas  verborum  laiigucl ,  id  esl  rirca  disputatiu- 
nes,  in  qiiibus  dispulaloies  pugnant  verLis  invicem. 
Ex  quibus  quxstioiiibus  el  vcrboruin  pugnis  oriu)i.'Mr 
invidia'  et  conteiitiones  blasplieinim  el  suspicioiies  ma- 
/<E, quia propter  verba  pseudoapusioloiuu}  libertaiem 
hujusinoliprxdicantiuii^hi  quiservos  babent.invi- 


utero,  cl  iiudus  migral  de  niundo  (/ofr  i).  Uiius 
ergo  introiius  est  omiiibus  ad  vitnm,  el  sii^iilis  exi- 
tns.  Cur  itaque  alius  in  hac  vi;n  qiixiit  ticri  dit'or 
alio?  vel  cuC  dives  conlra  pauperem  influtur,  rum 
uieique  siiie  divitiis  venerit,  et  sine  diviiiis  abilunis 
sil?  Non  Igilur  divitias  niiilliplicare  quxrainiis,  quas 
hinv  nobiscum  portare  noii  pussumus ;  sed  habentes 
atimenta  quibus  pascamur,  ei  induinenla  qvibus  te- 
gamar,  his  coiitenii  simui,  nihil  ultra  quacientes  in 
hoc  sxculo,  qiiia  frigus  et  faiiies  siinplici  vestitu  et 
cibo  expelli  poiest. 

<  Nara  (Jiii  volunt  div  tes  iieri,  inci  luiit  iu  tenla- 
I  tioiiem  et  laqiieum  dinboli,  et  desideiu  niulia 


dentChristiaiioiiomiiiietCDntendiinladvrrsu^ndetes,  ^  «  inuiila  el  nuiiva,  qua  niergu  t  bomiiies  in  iiilr 

etdila.^iph  Muajit  Dcum  qua.^i  qui  alfeni  sibi  10'iii,  el  ' 

snspicaiitur  niale  de  nobis,  quasi  haiic  libeitatcm 

finxissemus  ad  lucrum.  Et  contia  illns  onunlur  j.,de 

eonflictationes  liominum  menie  corruplorum,  iJ  est 

pseu.io  pi-se»|icatoruni,qtiorum  iiitelligcnlia  wl  ratio 

enore  cornipia  est,  ne  possil  iiiviolnt:n  verilali^ 

CO|!nitionem  habere    in  veia    rerum   iiotitia ,    vel 

mente  corrupioruni,  quia,  elsi  caro  eoniiii  piopt :r 

«imulationem  sanctilalis  esi  integra,  inens  lamen 

interius  delectatiir  iminunditiis  iibidinum,  et  tiir- 

pitadiiiibus  vel  amore  pecuniarum.  El  qui  primti 

tunl   a  veritalc,  quia,  eisi  aliqiiando  verilaieiii  ca- 

tholicae  doilrins  aliquateiius  cogiioverunt,  propter 

ei Vores,  quos  nieiiti  suse    iiiseiuerurit,  togniiionera 


«  ijtmiretperdit:onom.  ila  iix  eiiini.omnium  nialu- 

<  rum  esl  cupiditas.  Quam  qiiiilum  appeteutHs,  cr- 

<  ra  erunt  a  lide,  et  insrriieriii,t  se  doloribns  iiiul- 
«  lis.  Tu   aulein,  o  hoinu  I)e.,  hsec  liiijr.   Sectare 

vero  jiisliliaiii,  pietatem,  lidcin,  cbarilatcni,  pa- 
tieuliain,  mansuetudiiieni.  Ctria  boiiam  ccilaiiKit 
lidei,  a(!prelieiide  viiaui  iiteniain,  in  quam  vo(  a- 
lus  es,  et  conressus  bonam  i:Oiifebsioi<e.ii  coiam 
muliis  testibus.  > 

Nobis  apostolis  quos  cselerl  deheiit  imilaii,  sufli • 
ciuiit  aliineiija  et  lesumenla,  omi.ibusque  Cbristia- 
nis  suUicere  debeiit.  Nam  qui  volunt  divites  fieii,  in 
lentalioiiem  incidnut.  N.;n  iiicoqiii  divilcs  siini,  sed 
qiii  vulunt  lieri  diviies.  Aliiid  enim  est  csse  divilem. 


illam  peniliis  amiserunt.  Homiiium  dice  existimaii-  D  a'ii"l  'ieri  velle  divilem.  Hic  cupiditas  accus:ilur. 


tium  pietatem,  id  esl  Dei  cultuin,  esse  qncestum  tem- 
poraliuin  rerum,  qiiia  pseudo  pulabant  quod  Chri- 
stus  essel  colendus  propler  tomiiioJa  praiseniis 
TitiE,  iion  futura!,  quoiiiain  el  ipsi  propter  acquisi- 
tioneiD  pr%sentiuiii  lucrorum  pra^Jieabant. 

«  Est  aulem  qiiaistiis  magiius,  pietas,  ciim  sulll- 

<  cieiilia.  Niliil  eniin  iiilulinius  in  hiinc  mundum, 
«  liaud  dubium  qiiia   nec  auferre  quid  possumus. 

<  Habentes  autein  aliinenta  el  quibus  legamur,  bis 
«  coiiieiiti  sumus.  > 

Ipsi  piilani  pieiaiem  noslrac  rcligionis  esse  quic- 
sluin  emobinienli  carnalis,  et  verum  qu  dein  est 
«juod  Christiaiia  pieia*  est  qucestus,  iion  tamen  exi- 
guus  ut  temporalia  lantum  aequiral,  ut  ipsi  putant, 


non  auium,  iion  argentum,  noii  divitia;.  Oiviti  p  ie- 
cip.lur  ul  croget  pauperi,  iie  desiderot.  Naiii  qui 
voliiii  divites  fieri,iisi  noii  liaiit,  ipsa  taiiien  vulun- 
lale  inciduiilin  teiitaiioiiem,  et  in  lnquium  diabali, 
ii  eal  iii  hoc  ut  cunsentiaiit  suggrstlniit  diabrli; 
amaiiilo  divitias  qnarum  ainorein  ille  s:iggeiit,  et 
illa  queaiilur  nb  eo  per  cnnseiisiini  iiiiiiuje  persua- 
sioiiis,  ei  per  actioncm  pravitatis,  rt  ra.luiil  iii  deti- 
deria  iiiulta  inuiilia  et  nociva,  qiiia  nihil  piosuiit, 
scd  val.le  nnceiit,  quiie  ila  nocent,  ul  mergatH  homt- 
nes  in  inteiiium  corporiini  et  pdrfilioneHi.aiiiiiiaium. 
Et  recte  dixi  qiiia  per  cupiditatein  diviliarum  ra- 
dunt  iu  multa  desideria ;  nara  cupiditas  est  radix 
omnium  maloni.m,  id  est  non  est  aliqua  gpecies  laalii 


im  HERVEI  BLRGIDOLENSIS  MONACHI  iUi 

qus  noD  ex  aliqua  cupLditate  aliquando  proccdat.  A  inordcaris  intriiisecus  ullo  dolore  indignationis  ad- 


Hac  enira  et  prinius  angelus  cecidit  (Isa.  xiv),  qui 
utique  non  araat  pccuniam,  sed  propriam  polpsia; 
tero.  Ilac  et  primi  homines  dejecii  sont  (Gen.  iu), 
qui  non  anruro,  sed  inconcessam  sibi  divini!aicm 
superbe  cupierunt.  Plus  enim  volenles  hikere  q^uani 
acceperant,  et  quod  acccperanl,  amiserunt.  Nam 
cum  initium  oninis  peccali  sil  superbia  {Eccli.  x), 
recte  malorum  oninium  radix  esse  dicilur  cupidi- 
tas.  Vel  avarifia  hoc  loco  gcneralis  intcUigilur,  qua 
quisque  appciit  aliquid  amplius  quam  oportet,  pro- 
pter  excelleniiam  suam  ct  quemdam  propriae  rei 
amorem.  Talis  cnim  perversitas  mentls,  competen- 
ter  vocatur  superbia  vel  cupiditas.  Cum  sit  ergo 
specialis  qusedam  cupidUas,  quae  usitatius   amor 


vecsus  eos  qui  tibi  haec  jnferent,  sed  serenum  et 
tranquillum  coc  erga  eos  scrves.  Mulia  enim  opor- 
tet  te  aequaniraitet  a  prosimis  tolerare,  si  chaiita.- 
tem  non  vis  freqnejiter  amittere.  Et  erga  eos  prxci- 
pue  a  quibus  advcrsa  perfei'es,  sectarc  mansuetudi- 
ncm  ut  niliil  aspcritatis,  nihil  aroaritudinis  illis  re- 
pendas,  sed  milis  et  tractabilis  crga  cos  roaneas. 
Cupiiius  autem  ncque  patienier  adversa  lolerat,  ne- 
que  mausuetudinem  erga  quempiam  Iservat.  Cerla 
quoquc,  id  est  pugna  pro  anima  tua  in  agone  prse- 
sentis  vitse.  et  coronam  pcrcipias  in  Ilne.  Cerla  non 
roaluji)  cerlamen,  sicut  avari,  qui  ceriant  aJios  su- 
perare  divitiis  :  velsicut  hxretici,  qui  certant  tldeles 
a  flde  separare;  scd  certa  bonum  cerlamen  fidei,  ut 


pccunix  dici  poiest,  Apostolus  nunc  cupiditatem  ^  benigne  coateodas  Hde  et  bonitate  alios  superdre,  et 


nominans,  per  speciem  genus  significavit,  et  uni- 
versalem  cupiditatem  intelligi  voluit,  dicens :  Radijc 
omnium  nialorum  est  cupidttas.  Ipsa  quippe  latenter 
oritur  in  menie,  sed  peccatorum  omnium  punaiO' 
nes  patenier  producit  in  opere.  Quas  videlicet  pun- 
ctioncs  ab  hac  radice  surgentes,  stalira  prsedicator 
egregius  insinuavit,  subdeiis  :  Quam  quidam  appe- 
tcntfs,  erravcrunt  a  fide,  et  inseruerunt  se  dolmibus 
muUis.{^a\  eiiini  niuluis  dolores  dixit,  quasi  nascen- 
tes  cx  hac  ladice  piincUoues  vel  spinas  innotuit. 
Qiiidam  pcr  cupidilaiem  crraverunt  a  Cdc,  et  inse- 
rnerunt  se  doloribus  mnllis,  sicut  illi  qui  propter 
dona  principum  adora-veruni  IJoIa,  el  post  etiam  io 
hoc  sscolo  vilfis  omnibus  effecti,  roultas  niiserias 
pertulerunt.  Nunc  qiioque  mulli  per  cupiditalem  er- 
rant  a  Cde,  quoniam  avarilia  est  idolorum  servitus 
(Ephes.  v;  Col.  ui),  el  inseruut  se  doloribus  multis, 
quoniam  mens  eorum  assidue  pungitur  spinis  sol- 
ticiiudinum  pro  acquisitione  vel  conscrvatione  di- 
vitiarum,  el  muliiplici  labure  corpus  illorum  atieri- 
tur.  Illi  per  cupiditatem  irrationabilem  in  tot  raala 
dceidunt.  Scd  lu,  o  homo  ralione  uleiis,  quia  es  Dei 
non  cupidilalis,  fuge  h(ec  mala,  si  quando  per  ali- 
quam  delectaiionem  humanae  fragilitatis  apprehen- 
dere  le  voluerint.  iljec  quidem  fuge,  sed  jusliliam  se- 
ctare  ut  nunquam  observatio  justitiae  te  possit  cITut 
gei'e,  sed  semper  pcr  omnes  vias  aclionum  cjus  se- 
quere.  Sectare  jiistiflam;  facieiido  unicuique  quod 


inridelesfideisubjicere.  Velceriamen  fidei,  idestquod 
(ides  c?^igit,  ceria  ut  vel  in  niartj^rio,  vel  in  agoue 
justilix,  vcl  contra  hosles  iidci  vel  coRtra  quxiibct 
vilia  pugnes  assidue.  £t  per  victoriaro  hujus  cerla- 
miiiis  appreliende,  id  est  vi  quadam  ad  tc  preiide 
i'i(ani  wtsrnam,  quam  debes  vjriliter  apprehendcre, 
quia  in  earo  vocatus  «a  Deo  per  evangclicam  prs- 
dicationem,  velper  propositum  divinse  voluniatis,  ei 
tu  confessus  es  bonam  coufessionem  lidci  et  juslitix 
corani  multis  testihus  quando  baptizotus  es,  sive 
quaodo  in  episcopum  consecraius;  ideoque  fructum 
hujus  confessionis,  id  est  vUam  xternaro,  nitere 
apprchendei'e. 
<  Prxcipio  fibj  cotaiu  Oeo  qul  vivificat  omnia, 

<  ct  Clirislo  Jcsu ,  qui  Lesilmonium  reddidit  siib 

<  Ponlio  PilaJCo  boQam  confeisioDem ,  ut  serves 
mandaluni  sine  macula  irreprchensibile,  usquc  ia 
adveulum  Domini  nostri  Jesu  Glu'isti,'  quem  suis 
tempnribus  osteadct  beatus  et  sclus  polens  Kex 
regum  et  Dominus  dominantium  {Apoc.  xvii,  xit), 
qui  solus  babet  inimortalitatem,  et  luceni  babitat 
jnaccessibilem,  quem  nuUus  hominuin  vidil,  sed 
ncc  videre  pote&t  {Joan.  i ;  /  Joan.  iv).  cui  gloria, 
bonor  ct  imperium  sempitcrnum.  Aiueu.  i 

Ut  viiam  setcrnam  possis  apprchendere,  et  bonam 
confessiooem  tuani  servare,  pra:cipio  tibi  coram  Deo 
qui  vivijicat  omnia  qua:  vivificantur;  et  coram  Cbii- 
slo,  qui  in  passione  sua  bonam  confcssionem  ced- 


jus  exrgit,  non  quod  cupiditas.  Et  seclare  pietaiem  p  didit.  ut  serves  mandatum.  Non  eiiira  vilam  conse- 


ut  egeori  vel  ainiclo  condescendas  per  compassio- 
nem,  et  ei  clementer  subvcnias,  prout  necesse  iia- 
bueiit,  et  sine  avaritia  Iribuas  quod  opus  fuerit.  Et 
sectare  fidem,  ut  credendo  bona  invisibilia,  conie.m- 
nas  visibilia,  quia  qui  veram  Cdem  de  Deo  et  futnra 
bealitudine  Iiabet  nou  curat  hic  cum  iropiis  in  ex.- 
silio  ficri  dives,  ncc  piuris  cst  ei  raundus  quam 
Deus.  Sectare  ckaritatem  erga  Deum  et  proMruum, 
qua  penitus  caret  avarus,  quia  nec  Deum  diiigit, 
cujus  raandatum  de  dandis  eleeraosynis  coniemnil 
(Luc.  xj,  xiij ;  noc  proximuffl  diiigere  probalur,  cui 
de  suisopcribus  nihilimpaititur.  Tu  vcro  ut  cbarita- 
tera  sectari  possis,  adde  paiieniiam,  qua  perferas 
aequaiiimiter,  quse  tibi  a   proximis  intercntur,  oe 


queris  xternara,  nisi  per  eum  qui  vivificat  omiiia, 
ct  ideo  nunc  illum  prxccplionis  mcse  testem  adhi- 
beo,  ut  ipse  llbi  vilam  iribiiat,  si  ol)edieris;  ncc  bo- 
uara  confessioncm  luain  servabis,  nisi  iroiiando 
Cbristum,  qui  sicul  subPiblo  bonam  coufessiuoem 
dedit,  itaettu  coram  putestalibus  bujussaeculi  non 
tiinea.s  veritaicm  confiteri ,  ei  propterea  corani 
Quislo  tibi  prseceptum  trado.  Dcu£  Paler  vivili- 
cat  omuia,  uon  tamen  sine  Filio,  quia  quiccun- 
quc  ille  facit,  haer  ci  Filius  similiter  facit.  (  £t  sicut 
Pater  susciiat  raorluos  et  viviUcal,  sic  et  Pilius 
quos  vult  et  vivifical  {Joan.  v),  »  Nec  sine  Splritu 
sancto  agitur  ista  vavificaiLo,  quia  sicut  idem  Filius 
ait :   (  Spirilus  esi  qui  vivificat  (Joan.  ti).  >  Non 


1*45  COMMENT.  IffEPlSTOLAS  PAIILI,  —  IN  EPIST.  AD  I  TIM.  1446 

solus  Pater,  sed  tota  Trinitas  qnse  uniis  Doiis  est,  A  Iwii,  quia  peccare  poluit.  Nara  et  angeli  peccavc- 


vivillcat  omnia.  Quodaulem  setinitMr  et  Ghristo  Jem, 
qui  testinionium  reddidit  sub  Pontio  Piialo  bonam 
eonfessionem  de  Filio  proprie  intelligitor,  quia  sub 
Pilato  in  forma  servi  solum  Filium  novimus  pas- 
sum  esse,  noit  ctiam  Patrcm,  vel  Spiritum  sanctum» 
Tunc  enim  ipse  Filius  bonum  rcddidit  testimonium, 
quia  dixit  se  regem  esse,  qiiamvis  sciret  se  inde  mo- 
rilurum  esse;  et  illud  testimonium  fuil  bona  confes- 
sioveritatis.  Hoc  testimonium  et  hanc  confessionem 
rcddidit  ipse,  quando  respondit  Pilato  :  c  Tu  dicis 
quia  rex  suni  ego.  Ego  in  boc  natus  sum,et  ad  boc 
veiii  inmundum,  ut  tesiimonium  pcrhibeam  veritaii. 
Omnis  qui  est  ex  veritate,  audit  meam  vocem  (Joan. 
sviii).  I  Sic  et  tu  nullo  mctu  lyrannorum  debes  a 


runt,  aique  daemoiies  facti  sunt ;  ei  qui  non  peccave- 
runC ,  peccare  potuerunt.  £t  cuicunque  rationali 
creaturse  preestalur  ut  peccare  non  possit,  non  eet 
creaturae  proprium,  sed  Dei  gratiae.  Ac  per  hoc  so- 
lus  Deus  babet  inimurtaliiatem,  qui  non  alicujus 
gratia,  sed  iiatura  sua  nec  potuit,  nec  potest  aliqua 
conversione  mutari ;  nec  potuit,  nec  poterit  aliqua 
mutaljoue  peccare.  Qui  e(  lucem  habitat  inaceessibi- 
tem.  Sed  si  inaccessibitis  ast  lux,  in  qua  ipse  manet, 
quomodo  uohis  dicitur  :  <  Accedite  ad  eum  et  illu- 
minamini?  >  (Psat.  xx.xiii.)  Scd  inaccc6sibills  est 
virlbus  nostris,  acceditur  autem  ad  eum  muncri- 
bus  suis.  Moyses  enim  accessit  ad  calii^inem  in  qua 
eratDeus(Ca;o(f.  xix).  UlaenimcaUgo  luxjsta  estquae 


confcssione  veritatis  reticere.  Itaque  praecipio  tibi  ^  bicdiciturinaccessibilis,  quiaetomnisetiamcorporea 


coram  Deo  qui  est  Triiiitas,  et  coram  Cliristo,  qui 
est  niediator  Dei  ei  hominura  homo  Christus  Jesas 
{supra  ii),  ii(  mandatum  bene  agendi  el  bene  docen- 
di,  quod  tibi  trado,  serves  sine  macula  criminalis 
peccali,  et  serves  illud  irreprehensibite,  id  est  ut  non 
sit  habile  ad  reprehendendum  propter  aliquam  simi- 
Ijtudinem  inhonestatis.  Et  ita  serves  illud  usque  in 
adventum  Domini  nostri  Jesu  Chrisli,  de  quo  ipse 
dicit  :  I  Vigilate,  quia  nescitis  qua  hora  Dominiis 
vester  venturus  sit  {Matth.  xxiv),  i  id  est  usque  ad 
ohitum  tuum.  Vel  in  Timotheo  prsecipitur  unicuique 
rectori  Ecclesix,  quia  successurus  est  allus  post 
alium  usque  in  novissimum  Domini  adventum,  ut 
servct  sine  macula  criminis,  et  sine  repreheuslone 
inhonestx  similitudinis  hoc  niandatum.  Quem  Do- 
minum  Christum,  vei  quem  adventum  Domini,  suis, 
id  est  congniis  et  disposiiis  temporibus  ostendet 
{ibid.),  id  est  palam  omnibus  visibilem  ponet  Dcus 
Trinitas,  qui  naturaliler  in  seipso,  et  ex  seipso 
beatus  est,  quod  nulli  creaturae  congruit.  Nulla  enim 
creatuia  pntest  esse  beata,  nisi  parlicipatione  beati- 
liidinis  sui  Creatoris  {Bom.  xiii).  Qui  et  sotus  potens 
est,  quia  per  seipsum  naturaliter  omnia  potest. 
Greaturre  vero  si  quam  bahent  potestatem,  ab  illo 
banc  accipiunt.  Non  est  enim  potesias  nisi  a  Deo. 
Ei  ipsc  est  Rex  regum,  quia  sub  ejus  imperio  regnant 
onines  quicunque  regnant ;  et  est  Domlnus  dominan- 
tium,  quiailli  serviunt  aiit  volentes,  aul  inviti,  qui- 


lux  qux  prae  nimietate  ciaritalis  nun  potest  aspici, 
recte  caligo  et  inaccessibilis potest  appellari.  De  bao 
caliginc  ad  quam  Moyses  accessit,  Dionysius  ita 
scripsit  :  Divina  caligo  est  inacfissibile  lumen,  in 
quo  htibiiare  Deus  dicitur,  et  invisibili  eo  existente 
propter  supereminentem  claritatem,  et  inaccessibili 
eodem  per  superexcellentiam  superessentialis  luini- 
num  manationis.  In  hoc  fit  omnis  scire  Deum  el  vi- 
dere  dignus,  eum  non  vivendo  neque  cognoscendo 
vere  super  visionem  el  cogiiitioneni  factus,  hoc 
ipsuiu  cognoscens,  qaia  pcst  omnia  est  sensil)ilia 
et  intelligibilia,  et  quia  proplietice  vldeas  :  <  Mira- 
bilis  facta  est  ecientia  tua  ex  me,  confortata  est,  et 
non  potero  ad  eam  {Psal.  xiii).  >  liiaccessibilis  en- 
go  dicitur  lus  ista,  sive  caligo  quam  Dcus  inhabiiat, 
propter  superexcellentiam  spleiidoris,  in  cujus  vi- 
sioqe  caiigat  inlerior  oculus  ralionabs  creatiirae, 
quia  sicul  idem  Dionysius  alibi  de  eo  loquitur,  edu- 
cil  super  et  verbum  et  intellecium,  in  obscuritatem 
super  omne  et  verbum  et  iiitellectum  superessen- 
tialiter  superessentialis  superdivinitatis,  neque  no- 
men  ejus,  neque  verbum,  sed  superexaltatar  ("226) 
Isla  exahatio  est  illa  lucis  inaccessio.  Quem  nuitus 
Itominum  vidit,  sed  nec  tidere  potesl  {Joan,  i),  pro- 
pter  snpereminentem  claritatem,  qiiae  exsuperat  et 
reverberal  humanum  visuro.  Videri  cnim  diviaiias 
humano  visu  iiuUo  modo  potest,  sed  eo  visu  vide- 
tur,  quo  jam  qui  viderint,  non  homines,  sed  ultra 


cunque  aliis  doniinantiu-.  liaic,  ut  diximus,  de  lota  0  horoines  sunt.  Scriplura  quippe  sacra  onines  carna- 


Triiiitate  dicnnliir,  qiia;  u«us  esl  Deus.  Qui  solus 
habet  immortnlitatem  quia  solus  est  immutabiiis.  In 
omni  cnim  nuitabili  italiirB,  nonnulla  inors  estipsa 
niulatio,  quia  facit  aliquid  in  ea  non  esse  quod  erat. 
Proindc  ct  ipsa  aniina  humaiia,  quac  propterea  di- 
cilur  immortalis,  quia  quaiitercunque  secunduni 
modum  suum  nunquam  desinit  vivere,  habet  tamen 
pro  ipso  suo  modo  quamdam  incrlem  suam.  Quja 
si  juste  vivebat  et  peccat,  moritur  justitiae.  Si  pec- 
catrix  erat  et  justilicaiuF,  moritiir  peccalo.  Ut  alias 
ejus  mutalioiies  laceam,  de  quibus  longum  est  dis- 
putare,  et  creaturarura  nalura  coelcstiura  mori  po- 


lium  sectalores,  humaniiatis  nomine  solet  uotare. 
Unde  Coriiithiis  dictuin  est  :  <  Cum  sit  inter  vos 
zelus  et  conlenlio,  noiine  carnales  eslis,  et  sccun- 
dum  liominem  anibulalis?  {/  Cor.  iii.)  >  Et  paulo 
posl :  «  Nonne  homines  estis?  {ibid.)  »  More  enim 
suo  Apostolus  et  hic  et  ibi  homines  vocavit,  huinana 
sapleiiies,  quia  qui  diviiia  sapiunt,  supra  honiines 
sunt.  VideJ)imus  igitur  Deum,  si  per  crelestem  con- 
versationem  supra  hemincs  esse  mereamur.  Cu<  sil 
gloria  in  amplilicatione  fideliunn,  et  Iwnor  in  assi- 
duitale  bnna;  conversalioiiis,  et  imperium  iii  plena- 
ria  bumililale  cordis  eorum.  Imperium  dico  sempl' 


(226)  Locus  obscurus. 


U43  HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHl  1448 

leinum  nt  fpse  perenniter  in  bono  corde  caruni  re-  A  attenderet,  nunquani  siiperbiret,  sed  senipcr  timeret; 
gnet,  Vet  sine  iniiio  el  sine  Qne,  et  sine  mulabilUate 


esl  ei  pern^ancns  in  seipso  natuiaiiter  gloria  et  ho« 
nor,  nec  non  ct  iinperium  sempitermini,  quo  volun- 
tas  ejus  seienialiter  atlnnpktur.  Non  enini  coep  t  ira- 
periuni  iiabere,  quanio  coepit  crealuras  facere,  sed 
ab  seterno  pQssidet  imperium  sempiternum.  Amen, 
id  est  liJeiiier  dicta  suiit  ba:c  oinnia. 

<  Divitilius  hujus  sxculi  pixcipe  non  sublime  sa- 
t  pore,  nnque  sperare  in  incerto  diviliaruni,  sed  in 
I  Deo  vivo,  qiii  pra:sta(  nobis  oinnia  abunde  ad 
«  fruendum,   lieno  agere,  divites  lieri  iu   opcrilius 

<  Lonis,  lacile  trii>uere,  coininunicare,  tiiesaurizare 

<  sibi  fiindainenlum  boniini  iii  futuium,  ulapprehen- 

<  daiit  veram  viiani.  > 


el  quanlo  essct  dil  or,  lanlo  fieret  snilicitior,  eliara 
secundum  banc  vitam.  Muili  eiiim  pauperes  in  isiis 
saeculi  perliubalionibus  securiore^  fuere.  Mulii  au- 
tein  propler  suas  divitias  qnaisiti  et  coinprebensi, 
alqiie  cruciati  vel  inteifectt  sunt.  Multi  erant  he- 
ri  divilcs,  et  vcnienlitius  latronihus  atqiie  cuncla 
auferentibus ,  evigilaiil  pauperes  ;  ergo  iion  est 
sperandum  in  inceilo  diviliarum,  sed  in  Deo  vivo. 
Ne  eiiiin  se  spein  perdidisse  arbiliarenlur,  subjun- 
ctum  est,  sed  in  Deo.  In  Deo  sperei.t,  qui  prmtat 
iwbis  abunde  omnia  ad  fruendvm  teinporalia  ei  ieter' 
na.  Sed  magis  ud  fniendiini  a-tcrna,  ad  tt.ndum 
tcniporulia.  Temporalia  ianquam  viatoribus,  a?leriia 
tanquain     babitatoribus.   Tenipoiaiia,   unde    lona 


Supi-rius  ostendil  pericula,  qiise  conlingunt  his      faciamus;  a;teri:a,  us.de  boni  efliciamiir.  IIoc  ita  dC' 


qui  volunl  licri  divites,  ct  ideo  ne  Timotheus  de  sa- 
lute  di\ilum  desperaret,  ipsnsque  devilaret,  doccl 
emn  i|ualiter  eis  viam  salulis  ostendat.  Divitibus, 
inquit,  hujus  saeculi,  iJ  esl  <|ui  sseculares  babenl 
divitias,  prwcipe  non  sublinte,  ii  e^t  iion  siipirbe 
saptre,  Ubi  nolandum  valde  est,  quod  buniilitatis 
doclor  meinoriam  diviiura  facieiis,  non  ait :  Roga, 
sed  piaecipe,  qiiia  etsi  inipendenda  est  cbarit.is  \cl 
pictas  iiirirmilali,  lionor  tamon  nnii  debclur  elaiioni. 
Talibus  eijjo  reclum  (|U(ul  dicitur,  tanto  rcctiiisju- 
betur,  quanto  et  in  lebus  traiisiloriis  aliitudine  co- 
gitationis  inlumescunt.  Mihil  enim  tam  tiuiciidum 
in  diviliis  quani  superbia.  Non  cnim  divitias  expavit 
Apobtolus,  sed  nioibum  divitiariim.  Mnibus  autcm 
diviiiarura  est  supcrbia.  Nam  grniidis  cst  animus, 
qui  iiiler  divilias  islo  niorbo  iioii  leiilalur.  Magnns 
ergo  est  dives,  qni  non  se  ideo  magntim  piitat,  quia 
dives  est.  Qui  auiein  ideo  se  niagnum  puiat,  super 
bus  et  pgenus  c.t.  Praicipe,  inquil,  dititibus  Iwjui 
sosr.uli.  Non  addeie'.  hujns  sicculi,  nii^i  essent  ei  alii 
divites,  qui  non  buhI  bujus  s;eculi.  Ip.si  snnl  eu^m, 
quoi  ura  priiiceps  i"t  capui  ille,  de  qno  dii  lum  esl  : 
«  Proplci  vos  egcnus  faitiis  esl  cuin  dives  cssel,  ut 
jllius  innpia  divites  esseiis  (11  Cor.  viii).  •  Pauper- 
tas  enini  Christi  iion  pecuiiiam  nobis  atlulii,  sed 
justitiain.  Paupcilas  illiiis  unde?Qiiia  nmrlalis  ef- 
fectus  cst.  Ergi»  vcj.ic  diviiiae  iinniortaliias  esl.  Ibi 
cniin  veia  copia,  ubi  nulla  indi-eiilia.  Qui  ergo  bas 


bent  facere  divites  el  bene  agere,  id  est  lionis  ope- 
ribiis  iiisuJare,  t>t  diviies  ^f ri  in  bonis  operibus,  ut 
repl^^anlHr  diviliis  bonorum  operuin,  Sperenl  in  Do- 
niiiio,  qui  dat  omiiia  atundantor  »J  frueiiduin,  id  est 
qiii  uobis  eril  omnia  ad  fiuendura.  Nam  non  mihi 
videlur  diclum,  qui  dal  nobis  ubunde  omnia  ad 
fruendum  nisi  seipsiini.  V.delcr  cnira  aliud  esse 
uii,  aiiud  fiai.  Uiimur  cnim  pru  necessitate,  frui- 
raur  pro  jucundilnie.  E^goisia  lenipuraliu  dal  ute.n- 
dum,  sc  aulciu  dat  ad  fruenduin.  !?i  igitnr  se,  quare 
dieliimcstoinnia,  iiisi  juxia  illudquoddicinmest,  <  >if. 
sil  Deusomnia  in  omnibus  {f  Cor.  xv)?  Diviti^,  iu 
qu  t,  Heri  in  operibus  bonis,  facile  inbiiere.  IIoc  pro- 
sint  illis  divitiic,  ne  sit  eis  diniciiliiis  tribuendi.  Vult 
enim  paupcr,  et  noii  potcst.  Vult  dives,  el  potesl. 
ErtiO  qiiia  facile  potcst,  facile  tribuat  indigeiitibus. 
Diviicseiiim  (lebeiil  conmunicare.  id  esl  bona  sua 
saiictis  pauperibus  cnniinunia  secuin  facere,  el  /Ae- 
saurizare  iibi  fundamenlum  bonuni,  id  est  Grinitateni 
pcrpetna;  slabililatis  iri  futurum  ubi  sunt  vere  di- 
viics,  sed  non  hiijiis  .sxculi.  Non  enim,  qiiia  dico, 
ut  facile  tiibuant  et  coinmunicent,  exspoliare  eos 
vnlo  et  inaiics  reliiiqucie.  Non  docco  lucruni,  cura 
dico  ut  thesaurizent  sibi.  Nou  ut  divilias  perdant, 
moneo;  scd  quo  eas  prxmiitant,  doceo.  Prxniiitant 
thesauros  suos  in  locum  ubi  est  vera  vita,  u<  ipsi 
posimodum  seqnenlcs,  apprehendfnt  eam,  ne  si  hic 
thesaurizaTeriiit,  dccipianlur  a   faUilate  liujus  vitae. 


habct  diviiias,  dives  esl,  sed  non  hujus  SiCcitli.  Nec  D  sicut  ille  dives  purpuralus,  qui  Lazaro  micas  dare 

taraeu  ct  diviies  hujns  Sieculi  conteinpti  sunt,  sed 

eis  Osteiidilur,  quomod  )  veras  possint  liabere  divi- 

lias.   Piwcipe,  inquit,   dioitibus  hujus  sa-culi,  non 

sublime  sapere,  id  tsl  ul  siibliiiiilas  iion  sit  eis  sapida 

et  dulcis  ,  neque  sperare  in  inceno  diviliarum,  (id  est 

ut  iion  spuici.t  in  diviti.s,  de  quibus  incerliim  ha- 

benl  quaiidiu  illas  possideant,  el  quid  sibi  pro  illis 

vei.tuiuin  sit.  Siciit  poma  vel  arbores  habeiil  suos 

veniies,  iia  diviii.u  siium  verinem    liabent.  Vcrmis 

divitiariim  est  siiperbia.  Eigo  pr;ccipilur  divitibus, 

non  ul  diviiias  alijieiDiit,  sed  ul  siiperbe  non  sapiaiil. 

Verniis  ciiim  evcluditui-,  usus  divitiarum  pcrmiiii- 

tur.  lude  autein  supLMbit  dives,  quia  sperat  in  inccr- 

to  divtliaruin.  Nani  si  incerta  diviiiai  um  prudeiiter 


noluit ;  et  ideo  flainmis  postea  traditus,  irapetrare 
gutiam  aqua)  non  pnliiit  [Lnc.  xvi). 

<  0  Timoihce,  dcpositum  custodi,  devitans  pro- 

<  fan.is  voKuin  novitates,  et  opposiiiones  falsi  iiorai- 

<  iiis  scientix;  quam  quidam    promitientes,  ciica 

<  lidem  exciderunt.  Gratia  tecum.  Ainen.  » 
Cura  plurima    Timoilico   Aposloius  injunsisset, 

post  oninia  jubet  ut  deposilum,  id  est  coinmenda- 
liim  sbi  thcsaurum  scientia^,  vidcl  cet  acceptuni  a 
Domino  laleiilum  bcne  custodiat,  ut  inulliplicatuia 
illud  reddat ;  et  idcirco  noiuine  proprio  illnin  vocat, 
ut  vigiianiioreni  cl  aileniioreni  reddal  ad  servan- 
diim  quod  aiimonct.  0,  inquit,  Timothee,  depositum, 
iJ  cst  tliesaiirum  sa pientix,  cu«(odi,  quein  Deut  et 


1449 


COMMENT.  IN  EP15T0LAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  11  AD  TIM. 


UaO 


cgo  libi  commendaniiis,  nequis  illiim  tilii  fiiriHurper  A  ciilari,  qiise  falso  noniinc  vocalur  scientia,  cum  iio- 


novas  indiietionos  vorboruni.  Etideo  custodi  illum. 
devitaiis  iwvitatcs  voriim  profanas,  id  est  quoe  sunl 
cxtra  religionem.  Aliae  enini  non  sunl  vilandae  qure 
coiigruunt  doctrinaj  religionis,  sicul  ipsum  noinen 
Christianorum,  quod  post  ascensionem  Domini  coe- 
pit,  quando  i>rinium  in  Anliooliia  discipuli  sunt  ap- 
pellati  Cliristiani  {Act.  xi),  rcs  lanien  ipsa  et  ante 
nomen  erat.  Ei  advcrsus  impietatem  Arianorura  no- 
vum  nomen  Palres  addiderunt,  ofxooOiriov,  sed  non 
rem  novam  tali  nominc  sigiiaverunt.  Hoc  enim  vo- 
catur  o/iooOo-tov.quod  est :  <  Egoetpaleruniim  sumus 
{Joan.  x),  I  iinius  videlicct  ejusdemque  substaniiac. 
Nam  si  omnis  novitas  profana  esset ,  nec  a  Domino 
diceretur  :  i  Mandatum  novum  do  vobis,  iiec  testa- 


nien  ejus  verum  sil  ignoruntia,  sive  error  vel  impe- 
riiia.  Ex  qua  pra^dicalioni  evangelicse  niulta  oppo- 
nuntiir,  sicuti  esl  non  potuisse  Virginemparere,  nec 
Deum  potuissc  mori,  noc  moitimm  resuscitare  se- 
ipsum  potuisse,  et  liis  similia,  quse  nobis  ab  impru- 
dentia  pliysicorum  vel  haercticoruin  opponuntur. 
Sed  luijusmodi  opposiiiones  doviia,  quse  veniuiit  ex 
scieiilia,  qux  lalso  nominatur  scienlia,  quia  non  es; 
scientia,  sed  inscienlia,  quam  scientiain  quidam  pro- 
miltenles  aliis  sc  daluros,  excidermt,  id  est  ex  toto 
ceciderunt  in  errores,  cundo  circa  fidem  semper,  ct 
nunquam  intus  intrando.  Nihil  enim  sic  amant  isli 
quani  scientiam  promitlere,  et  fidem  reruni  verarum 
quas  credere  parvuli  prscipiuntur,  velut  imperiliain 


mentum  appellaretur  novum(./oan.  xiii).  i  Sed  pro-  B  deridere.  Cratia  tecum ;  ac.  si  dicalur  :  Multa  tibi 


fanae  sunt  vocum  novitates,  quoties  hxrelici  novum 
quemlibet  errorem  iiiveniunt,  et  loqui  caeteris  prje- 
liumunt.  Et  hujusmodi  novitates  devita,  si  depositura 
vis  custodire,  et  oppositiones  scieiitice  falsi  noininis 
cave,  id  est  oppositiones  quse  Christianse  doctrinae 
possunt  objici  ex  scientia  hsereticorum,  qui  se  scien- 
lea  essc  jactatH,  cura  sint  inscii,  vel  ex  scienlia  sx- 


per  hujus  epistol*  textuin  iiijunxi,  sed  iit  haec  om- 
nia  custodire  valeas,  graiia  Dei  sit  tecura,  id  es!  cum 
viribus  arbitrii  tui  niancns  et  cooperans.  Amen,  id 
est  lideliier  dicta  sunt  universa  quse  continentur  in 
hacepistola.  Nam  sicut  arnen,  quod  in  fiiie  orationis 
respondelur,  lotam  conflrmat  orationem:  sic  amen, 
quod  in  fine  epistolae  scribitur,  conUrmat  epistolam. 


IN  EPISTOLAM  II  AD  TIMOTHEUM. 


ARGUMENTUM. 

l'aulus  Roinm  vtnculis  tenlus,  el  jam  de  mundo 
transiturus,  sciibil  ilerum  Timotheo  infirmitatibus  et 
adversis  jatigato,  itt  conslanler  laboret  in  ijratia  Dei 
sibi  credita,  exhortans  mullis  modis  eum  ad  marty- 
rium.  Robornt  eum  contra  falsos  prccdicalores,  et  in- 
struil  de  reciula  omnis  veritatis,  et  de  his  quce  futura 
iunl  lemporibus  novissimis,  et  de  sua  passione.  Sic- 
que  iiicipil : 

CAPUT  PRIMUM. 

« Paulus  Apostolus  Jesu  Christi  per  voluntatein  Dei, 
c  secundum  promissionem  vii«  qua;  est  in  Christo 
«  Jesu.Timotheo  charissimo  lilio  :  graiia,  misericor- 
«  dia,el  paxaDeo  Palre  et  ChristoJesu  Domino  no- 
<  stro.  I 

Timothco  scribit  Puulus  qui  est  apostolus,  id  est 
legalus  Christi  Jesu,  quem  misit  Salvator  rex  praadi- 
care  viam  salutis,  et  est  apostclus  non  per  suam 
usuipationem,  sed  ver  Dei  Palris  votuntaicm.  Est, 
inquaui,  apostolus,  id  est  praedicare  missus,  sccun- 
aumproniissioncm  vitw,qiia:  est  in  Christo  Jeiu,  id 
Patrol.  CLXXXI. 


C  est  ut  annuntiet  credenlibus  factam  a  Deo  promis- 
sionera  illius  incorruptioni»,  qu;e  jam  in  Christo  a 
morluis  resuscitato  ,  quod  scilicet  Deiis  promisil 
membris  eam  vitam,  quu;  jara  est  in  capite.  Et  ille 
qui  laliter  est  apostolus,  scribit  Timotheo  non  vili, 
sed  charissimo  filio  in  sanctitate  et  sapientia  genito. 
Et  huic  filio  sil  gratia,  id  est  donuin  Spiritus  san- 
cti,  per  quod  sanclificetur  quidquid  gerit;  et  miseri- 
cordia,  qua  misericorditer  a  peccatis  et  hostibus, 
cunctisque  miseriis  liberelur;  et  pax,  quam  suis 
Christus  reliquit  in  observatione  fraternfe  charita- 
lis,  quamque  d:(turus  est  illis  in  requie  beatae  pe. 
rennitalis.  Et  hocc  sint  ilii  a  Deo  Patrc,  qui  nos  crea- 
vit,  et  in  filios  adoptavit,  et  a  Christo  Jesu  Domini 
nostro,  qui  esl  rex  et  salvator  et  dominator  nostri. 
c  Giatias  ago  Deo  raeo,  cui  servio  a  progenitori- 
t  bus  meis  in  conscieniia  pura,  quam   sine  inter- 

<  missione  habeam  tiii  mcmoriam  in  orationibus 
«  meis  nocte  ac   die  desiderans  te  videre,  memor 

<  lacrymarum  tuarura,  ut  gaudio  implear,  recorda- 
«  tionem  atcipiens  ejus  lidei,  quae  est  in  te  noii  fl- 
«  cta^  quae  et  habitavit  primum  in  avia  tiia  Loide, 
«  et  matre  tua  Eunice.  Corius  sum  autem  quod  el 

46 


,^5,  HERVEl  BURGIDOLENSIS  MONACHl  U52 

,  io  to.  Propter  quam  causam  admoneo  te,  ut  re-  A  manus  in  ordiiiatione   tua   impobui ,  quod   quasi 
«  suscltes  graliam  Dei,  quse  est  in  le  per  imposiiio-  -      --  ..  ... 


I  nem  manuum  mearura.  Non  enim  dedit  nohis 
«  Deus  spiritum  timoris,  sed  virtulis  el  dileciionis 
«  et  sobrietatis.  > 

Gratias  ago  de  te  Deo  meo,  cui  ego  in  conscienlia 
pura  servio  a  progenitorihus  vieis,  id  est  ab  Abra- 
ham,  Isaac  et  Jacob,  csterisque  sanclis  palribus 
Hebrais,  a  quibus  exemplum  accipio  divinae  servitu- 
lis,  vel  si  de  carnaii  patre  et  matre  iioc  intclligitur, 
ei  quo  ab  his,  processi  et  inteiligere  coepi,  semper 
Deo  servivi  in  conscieniia  pura  ab  intenlione  mala. 
Nam  etiam  in  persecuiione  quam  zelo  iegis  Cbristia- 
nos  eiercui,  puram  conscientiam  habui,  quia  inde 
multum  Deo  me  placere  putavi,  sicul  ipse  Christus 


mortuum  est  iu  te  tinmre  martyrii.  Gratia  enim  epi- 
scopatus  admonel  eum  resuscitare,  ut  ronlideutius 
praedicet  verbum  Dei ,  uon  timens  tcrrenas  potesta- 
tcs,  nec  erubescens  se  dicere  servum  Crucifni,  et 
discipuium  vincti.  Ali(iuanlulun)  enim  in  hoc  negli- 
gens  et  limidus  fuerat  faclus,  quoniara  adversis  erat 
faligatus.  Sed  aviae  et  inatris  ejus  mentio  prsmiiti- 
lur,  quae  mulieres  fuerunt,  et  fidem  constantcr  te- 
nucruut,  cum  adliuc  rccenlior  esset,  paucique  fidc- 
les  essent,  ut  cogitel  quia  ipse  qui  vir  est,  et  sub 
eis  nulrilus,  niullo  magis  nunc  cum  jara  niuliitudo 
fldclium  abundet,  fidem  et  gratiam  virillcr  tciiere 
et  praedicare  debet.  Moneo,  inquil,  ut  resuscites 
graliam  Dei,  qux  raetu  tribnlationum  quodammodo 


eis  praedixerat.  «  Venit,  inquit,  hora,  ut  omnis  qui  B  cecidil  in  te.  Quod  potes  el  debcs  agere,  quia  Deu$ 


inlerficit  vos,  arbitretur  obsequium  se  prceslare  Deo 
{Joan.  xvi).  I  Iiaque  semper  conscientia;  puritatcm, 
id  est  cordis  mundam  intentionem  habens  ab  infa- 
mia,  non  cesso  servire  Deo.  Cui  nunc  graiias  ago 
quam,  id  est  quanlum  habeam  tui  memoriam  sine 
iutermissione.  Hoc  est  perpendens  assidue  quantum 
tim  tui  memor,  gralias  Deo  refcro  qui  te  talem  fecit, 
ut  sis  dignus  semper  in  memoria  meae  mentis  per- 
manere.  Vel  secundum  alios  codices  facilius  Icgitur 
ita  :  Gratias  ago  Dco,  cui  servio  a  progenitoribus  in 
conscientia  pura,  quod  habeam  sine  intermissiotie  me- 
moriam  tui,  quod  scilicet  sis  dignus  propter  meri- 
lum  lua:  sanctitalis  in  corde  meo  semper  esse.  Ilaec 


noH  dedit  nobis  soiritum  timoris,  sed  spirilum  virlu- 
tis,  id  est  non  dedit  nobis  splritum,  qui  facial  nos 
limerc  adversitates  bujus  sseculi,  sed  qui  nos  faciat 
fortes  contra  adversa  orania,  ul  per  vii  tutem  con- 
stantix  scniper  vincamus  timoris  adversitatem.  Non 
accepimus  spirilum  timorisiHius,de  quodicitDomi- 
nus :  I  Nolite  timere  eos  qui  occidvml  corpus  (Matth. 
x),  >  nc  scilicet  negemus  eura  illo  liniorc,  quo  tur- 
batus  est  Petrus  (Joan.  xviii) ;  sed  accepimus  spiri 
tura  illius  limoris,  de  quo  subjungil  :  i  Timcto 
eum,  qtii  habet  potesiatem  et  corpus  et  animam 
perdcre  iii  gehennam  (Matth.  x).  >  Major  quippe  li- 
bertas  est  necessaria  adversus  tot  ct  taiitas  tenta- 


4!St  sapiens  exbortatio  ad  meliora.  Memoriam  tui  p  tiones,  ut  cum  omnibus  amoribus,  terroribus,  errO' 


Iiabeo  sine  intermissione  in  orationibus  meis,  id  esl 
imnquam  intermitlo  tui  raemor  essc,  quotiescunque 
«ro,  ut  pro  te  orem  nocte  ac  die.  Et  ideo  te  sic  pre- 
cibus  meis  sic  intcrraisceo,  quia  sura  desiderans  te 
videre,  ut  aliquod  solatium  habeam  in  conspeclu 
prxscntiae  tuse,  qui  lot  malls  afiicior  in  hoc  carcerc. 
Videre,  inquam,  le  desldero,  memor  lacrymarum  tua- 
mm,  quas  uberes  fudisti,cum  teEphesi  relinquercm, 
quia  nimis  eral  libi  durum  non  semper  csse  mecum. 
Et  propterea  te  desidcro  videre ,  ut  videns  te  quem 
tantum  diligo,  imptear  gaudio.  Magnum  enim  mllii 
liaudiura  erit,  si  te  adhuc  videre  potero  priusquam 
moriar.  Dixi  quia  sura  inemor  lacrymarum  tuarum. 
Bt  sum  memor  earum,  accipiens  recordationem  ejus 
fidei,  qumesi  in  te  non  ficta,  non  simulata,  nec  ficti-  D 
tia,  sed  vera,  et  bonis  operibus  oriiata,  quse  te  mi)- 
net  ut  foriiter  agas ,  cum  etiam  in  feminis  firma 
fuerit ,  quoniara  et  habilavit  primum  in  avia  tua 
Loide,  et  in  matre  tua  Eunice,  patcr  cnim  tuus  fuit 
gentilis  (Act.  xvi).  In  illis  habltavit  fidcs,  scd  et  ego 
ccrtus  sum,  id  est  pro  cerlo  iiovi  quod  et  in  le  iiabl- 
tct  eadem  fidos,  cujus  exemplum  ab  illis  accepisti, 
et  ideo  serva  diligenter  eam  ;  propter  quam  causum, 
id  cst  quia  fidcin  a  bonis  pareiitibus  velut  haeredila- 
rio  jure  possidcs,  et  tain  boiius  liucusque  fuisli,  ut 
iion  possis  auferri  de  memoria  cordis  iiiei,  admoneo 
le,  ul  resuscites  graliam  Dei,  quae  esl  in  te  per  impo- 
siiionem  mannum  mearum,  id  est  prxdicando  exer- 
cea«  ollicium  cpiscopale,  quod  acccpisti,  quando  tibi 


ribus  suis  vincatur  Iiic  mundus.  Iloc  sanctorura 
marlyria  docuerunt,  donante  illo  a  quo  perccperunt 
spirilum  non  timoris,  quo  persequentibus  cederenl; 
sed  virxuiis  et  dilectionis  el  sobrielatit ,  quo  cuncta 
niinantia,  cuncta  mutantia,  crucianiia  ci<>>cta  supe- 
rarcnC.  Virtuiis,  ut  conlra  adversa  forte»  cssent ; 
dilectionis,  ut  Deiim  super  omnia  diligerenr;  sobrie- 
talis,  ut  sxculi  cupiditatibus  inebiiari  fugerent 

c  Noli  itaque  erubescere  testinionium  Dominj 
•  nostri,neque  me  viiictuin  ejus,  scd  collabora  E- 

<  vangelio  sccunduni  virtutem  Dei,  qui  nos  libera- 

<  vit,  et  vocavit  vocatione   sua  saiicta,  non  seciin- 

<  dum  opera  nostra,  sed  secundum   proposituir 

<  suum  ct  gratiam,  qu%   dala  est  nobis  in  Clirislo 

<  Jesu  aiite  lenipora  sascularia,  manifestata  esl  aii- 
I  tcm  nunc  per  illuminationera   Salvatoris   nosiri 

<  Jesu  Chrisli,  qui  destruxit  quidem  morlein,  illu- 
«  minavit  autem  viiam  et  incorruptioncm  per  Evan- 

<  geliuin,  in   quo  posiius  sura  ego  prxdicator  et 

<  apostolus  et  inagister  genlium.  Ob  qiiani  cansam 

<  ctiam  hxc  patior,$cd  iionconfundor.  Sciocniracui 

<  crcdidi,  et  certus  sum,  quia  potcns  est  deposituni 
I  meum  servarc  in  illum  diem.  > 

Quoniam  spiritum  tinioris  non  acccpisti,  scd  vir- 
tutis  et  charitatis,  itaque  noli  erubescere  teslimonium 
Domini  nostri  Jeiu  Christi,  id  est  non  sulum  non  ti- 
incas,  scd  ctiam  non  erubescas  pra;dicare  Christum 
crucifixum,quia  surrexit,  et  ideo  gloria  resurre- 
ctionis  peiiilus  cxdud'1  coufusionem  crucis.  Cum 


U5S 


COMMENT.  LN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  II  AD  TIM. 


U5i 


ipse  sit  Domiiius  noster,  cui  oinnes  servire-  debe-  A  iiibus  coiiiumeliis  et  lormenlis  quae  pcrfero,  scieiis 


mus,  noii  erubescereieslimoiiium  ejus,  id  est  non  sit 
tibi  \erecundia  liunc  pradicare  Doum  imniorlalem, 
qiii  pro  omnibus  in  assumpli  carne  dignalus  est  ad 
horam  giistare  mortcm,  ne  incidas  in  illam  com- 
minationem  qua  dixit  :  c  Qui  me  erubuerit,  et  meos 
6erniones,  Iiunc  Filins  hominis  erubescet,  cum  ve- 
tierit  in  majestate  sua  {Luc.  ix).  >  iVe^He.erubescas 
me  vincium  ejus,  qiiia  non  esl  rubor  coiifusioiiis  pio 
justiiia  pati  vincula.  Non  esl  iii  hac  re  quidquam 
Terecundise,  et  ideo  noli  propter  insuUationes  inlide- 
liura  erubescere  nie  vinctnm  esse  pro  Christo,  i>ed 
eollaborn,  id  est  mecum  labora,  Evangelio,  id  est 
profectui  Evangelii  secuudum  virtutem  Dei,  id  est  a 
Deo  nobis  datani,  qui  nos  saiiguine  Cbristi  tiberavit 
» jugo  diaboli,  sicut  antea  sanguine  agni  filios  Israel  B 
a  polestate  Pharaonis,  et  per  evangelicam  prsedica- 
tionem,  vocavit  nos,  qui  eramus  aversi.  Vocaiit  noi 
vocatione  sua,  id  esl  sibi  soli  congrua ;  vocalione 
dico,  sancta,  id  est  ad  lioc  spcctante,  ut  nos  sanclos 
faciat.  Vocaiionem  Apostolus  duplicat,  ut  insinuct 
nos  a  Dco  vocaios-per  Filium  et  apostolos.  Vocavit, 
inquam,  nos,  et  hoc  non  secundum  opera  notlra, 
quia  non  feceramusopera,  proquibus  digiii  essemus 
ab  eo  vocari,  sedpolius  daranari,  sed  ipse,  sine  pix- 
cedentibus  bonisoperibus  noslris,  misericorditer  vo- 
cavit  nos  secundum  proposituni  suum,  id  esi  secun  • 
dum  quod  proposueral  iios  per  misericordiam  sal- 
vare  quos  possct,  pcr  justitiam  damnare,  et  secun- 
dum  graliam  suara  voca»it  nos,  id  est  sccundum 
graluitam  Dei  donaiiouem  qua  dala  esl,  id  est  pra;- 
visa  dari  nobis  in  Christo  Jesu  anle  tenipora  tmcula- 
ria,  id  esl  antequam  cocpissent  cum  sxculo  ista 
tempora,  quae  suis  spatiis  volvuiitur  et  traiiscunt. 
Nara  ante  sxculum  non  eral  lempus,  sed  sevum;  sed 
cum  sificulo,  sicul  diximus,  eiordium  habuit  tem- 
pus,  quando  coepit  mutabilitas  et  vicissitudo  diei  et 
noctis.  Et  in  illo  aetalis  aevo,  posiqiiam  mundus  fie- 
ret,  data  est  nobis  in  consilio  divinx  Providentia: 
per  Chrislum  isla  gratia,  sed  nunc  manifestata  est  in 
nostrae  vocaiionis  ct  salvaiiouis  conipletione  per 
illuminationem  Sulvaloris  nostri  Jesu  Cliristi,  id  est 
pcr  illuminalioiiem  nov;e  scienliae  quam  Salvator 
atlulit,  et  qua  nos  illuminavit,  aperiens  nobis  sen- 


qiiia  per  haec  gloriam  acquiio.  Nam  scio  cui  credidi, 
id  est  scio  quis  sii  cui  lidem  meain  commisi,  et 
certus  sum  quia  omnia  potesl,  ct  quia  polens  esi  de- 
positum  meum  servare,  id  est  Ihesauruin  meiilorum 
meorum  quem  illi  occulte  servandnm  commendavi. 
Ipse  poiens  est  el  hoc  pretiosum  jiistiiise  mea;  de- 
positum  servare,  differendo  in  iUuni  nolabilein  judi- 
cii  diem,  ut  tunc  ilkid  mihi  reslitual,  et  divitias 
justitise,  quas  illi  commendavi,  reddat.  Usque  in 
iihim  judicii  diem,de  quo  frequenter  loquor  ctco- 
gilo,  potest  ille  thcsaurum  spiriiualium  divitiaruin 
mearum  sibi  commissum  custodire,  ut  tiinc  illum 
milii  copiosius  reddat,  et  niagnis  me  divitiis  re- 
pleat. 

<  Formam  haheiis  sanorum  verborum,  qusr-  a 
«  nie  audisli  in  (ide  et  dileclione  in  Christo  Jesu, 
«  bonum  depositum  custodi  pcr  Spiritum  sanctum, 

<  qul  habilat  in  vobis.  > 

Christus  servabit  dcpositum,  quod  ego  illi  com- 
mendavi,  ct  lu  serva  depositum,  quod  Christus  tibi 
commendavit.  Tu  liabens  formam  verborum  sanorum, 
id  est  regiilam  verboi  um,  in  quibus  nihil  est  insa- 
nise,  sed  pura  cordis  sanitas,  quoe  non  a  quocunqiie 
magistro,  sed  a  me  audisti  in  fide  et  dilectione  qiiss 
est  iK  Christo  Jesu,  id  est  sicut  Christus  Jesus 
instituit,  custodi  bonum  depositum,  id  esl  thesauiuni 
scientiae  a  Christo  tibi  cominendatum,  vel  olTiciiim 
libi  commissum,  et  custodi  illud  non  per  tuain  iii- 
dustriam,  sed  per  Spiritum  sanclum  qui  habitat  iii 
nobis,  id  est  in  le  sicut  in  me. 

«  Scis  hoc  quod  aversi  sunt  a  me  omnes  qiii 
•  suiil  in  Asia,  ex  quibus  cst  Phygclus  et  Hernioge- 
«  hes.  Det  inisericordiam  Dominus  Onesipbori  do- 

<  mui,  quia  sxpc  me  refrigeravit,  et  catenam  meani 
non  erubuil;  sed  cum  Romam  venisset,  sollicite 
mc  quEesivit  el  iiivenit.  Dct  illi  Doniinus  inveniie 
misericordiam  a  Domino  in  ilia  dic.  Et  quanla 
Ephesi  ministravit  mihi,  tu  mclius  nosti.  » 
Idcirco  opus  cst  ut  lu  bonum   deposiium  a  Deo 

libi  vel  a  me  commeiiiUuum  diligenler  custodias, 
quia  scis  qiiod  aversi  sunl,  id  est  rccesserunt  a  me 
omnes  qui  in  Asia  sunl  iicii,  a  quibus  nia.ximc  est 
tibi  cavendum,  nc  fureniur  depositum  tuum.  Illi  da 


suin  ut  intelligeremus  Scripiuras  (Luc.  ixiv).  Qtti  ^  Asia  qui  fictocorde  fuerant  cum  Apostolo,  simulaii- 

dcstruxil,  elc.  Ilsec  cst  illa  gratia,  qiiod  sciluet  Sal- 

\ator  mortem  quidem  nostram  destruxit,  titain  autem 

et  incorrupliunem  sua  resurrectione  illuminavit,  id 

est  clara  luce  manifestavit,  ut  sit  vita  et  iiicorruptio 

animae  et  corporis,  ad  quam  nos  lendere  voluit.  Et 

hanc  illuminationem  fecit  per  Evangelium,  id  est 

per  manifeslaiionem  Evangeiii,  in  qua  denudantur 

ea,  quse  in  lege  velabantur.  In  quo  Evangelio  iin- 

mobilis  posilus  sum  ego  pra;dicator,   id  est  prjeco 

clamans,  et  apostolus,  id  est  legatus  potestatem  ha- 

beiis,  et   magister  gentinm,  id  csl  quotidie  geiites 

docens.  Ob  quam  causam,  id  est  quia  Evangelium 

praedico,  eliam  haec  adversa  nunc  Romae  lanta  pa- 

lior,  sed  non  confundor,  id  cst  non  ei'u!:csco  in  om- 


tes  se  ejus  amicos,  reliquerunl  eura,  cum  viderent 
ipsum  in  arcto  constitutum.  Et  istos  ad  hoc  nune 
commemorat,  ut  Timotheus  sibi  cavcat,  ne  el  ipse 
similitcr  ab  eo  sc  avcrlat.  Oiniies,  inquit,  aver.i 
sunt,  a  me,  non  quidem  omnes  qui  sunt  in  Asia,  scd 
omnes  illi  Asiani,  ex  quibus  esl  Pliygelus  et  Hermo- 
genes,  id  est  qui  tales  sunt  in  Asia,  quales  isti  duo. 
Illi  siraulatores  tandem  se  qui  essenl  detegentes, 
terga  mihi  dedere  in  faciem  sednon  ita  fecit  One- 
siphorus,  vel  familia  cjus.  Oiiesipbori  benelicia 
comraemorantur,  ut  et  Tiinotheus  huiic  imil-tur, 
ipsique  gratiam  reddat,  et  in  eo  confidat,  quoniam 
Ephesianus  vel  Asianus  est.  Qui  cum  ad  imperato- 
rcm,  utpote  qui  nobilissimus  erat,  magnaique  di- 


4455 


IIRRVEI  UURGIDOI 


j-iiitalis,  Bcu  pro  qiialibet  alia  caiisa  Romain  venis-  A 
«et,  reqiiisivit  ulii  esset  Aposlolus  ;  et  cum  Jidicis- 
»et  illum  esse  in  carccre,  non  esi  dcdignalus  veniie 
ad  illum,  sed  consolalus  csl  ilium,  et  prwbuil  illi 
quse  necessaria  eraiit.  Ei  lioc  est  quod  Apnstolus 
pro  niagno  corameinoral.  Et  quia  niiseiicordes  ini- 
sericordiam  conseqiieutur,  misericordiam  illi  a  Do- 
niino  retiibui  prec.itur  {MaUli.  v).  Det,  inquit,  mi' 
sericordtam  Dominui  domui,  id  est  familiae  Onesi- 
fhoii,  quia  non  solum  ipse,  sed  et  familia  qua:  cura 
ipso  venit,  s(vpe  me  refrigeravit  suo  colloquio  et 
tonsolaliohe,  ac  poenarum  mearum  miligalione,  ct 
boiiorura  suoruiu  ministratione  ;  et  catenam  meam 
uon  erubuit,  sicut  praedicti  simulatores,  qui  aversi 
suiit  a  me,  sed  cum  venisset  Romam  sollicile  me 
quxsivit,  ut  opera  luilii  ferret,  et  invenit.  Ilic  osten-  B 
ditur  quia  fideles  qui  sunt  in  carcere  vel  in  iiiOrmi- 
tate,  vel  alicubi  iii  afQiclione  tenenlur  aliqua  neces- 
silate,  sollicite  debent  ab  his  qui  niisericordiam  a 
Deo  exspectaiit,  inquiri  et  refrigerari.  Det  illi,  id 
cst  Onosiphoio  gui  tam  niiseiicors  in  me  fuit,  Do 
minus  Christus  invenirc  misericordiam  a  Deo  Palre 
1)1  illa  die  judicii  de  qiia  sxpius  cogilo.  Det  illi  Do- 
iniiius  invenire  misericoidiam  a  Domiiw.  Tale  est 
illud  quod  in  Geiiesi  legilur  :  <  Pluil  Domiims  super 
Sodomam  ignem  et  sulpliur  a  Domino  {Cen.  xix).  » 
!Ia;c  qux  dixi,  fecit  niilii  Roniai  Onesiphorus.  Et 
iiuanta  ipse  milii  Ephesi  ministravit,  lu  melius  nosti, 
ty.vMU  ista  quse  scribo,  qiioniam  illa  \idisti. 

CAPLT  II.  (, 

I  Ta  ergo,  Cli  mi,  confortare  in  gratia  quae  est 
4  in  Chrislo  Jesu  ;  et  qua;  audisli  a  me  per  multos 
I  tcstcs,  hsec  commenda  fulelibu»  homiiiibus,  qui 
i  idoiiei  erunt  et  alios  doceie.  Lahora  sicut  Lonus 
<  miles  Christi  Jesu.  Nemo  militans  Deo  implicat 
I  sc  negotiis  siEcularibus,  ut  ei  placeat  cui  se  pro- 
«  bavit.  Nam  qui  certal  in  agone,  non  coronalur 
I  iiisi  qui  legitime  certavciit.  Laboraiitem  agrico- 
«  lam  oportct  primum  dc  fructibus  acciperc.  liitel- 
I  ligc  qux  dico.  Dabit  enim  libi  Dominus  in  omni- 
•  hu^  inlellecluin.   i 

Qiiandoquidem  Onesiphorus  aliis  rcccdenlibus 
me  qusesivit,  et  multa  uiihi  non  solum  Ronue,  sed 
Ephesi  ministravit,  ercjo  tu,  (ili  mi,  excniplo  illius 
coiiforlare.  Tu,  quasi  dicatur  :  Tu  confortare  quo-  D 
iiiain  alii  defeccrunt.  Confortare  Jii  gratia  quce  in 
Christo,  ut  iion  soliim  in  ea  maneas,  sed  eiiaiu  ro- 
bustior  iias  in  ipsa  quotidie  ad  boiia  facipnda  et 
pnedicanda,  et  iiiala  por  patientiain  superanda.  Et 
verlja  qua:  andisli  a  me  per  muttos  teUes,  id  est  per 
Biullorum  testimoiiia  piophclarum  coiilirniara,  lia;c 
coinmcnda  fidelibus.  Vel  per  multos  testes  ha:c 
(ommenda  /idetibns,  id  cst  coadjutoies  tibi  consti- 
tue,  per  qiios  ists  quse  te  docui  conimcndcs  (ideli- 
bus,  id  e^t  saiix  Qdei  hominilius,  id  cst  sine  fraudc 
njcliter  agentibus,  qui  vita  ct  scientia  et  facundia 
eruni  idonei  etiam  alios  docere,  sicut  ipsi  docentur  a 
te  vcl  a  tuis  adjutoribus.  Iia  enim  niul  iplicabitur 
docirina  virtuti^.  et  irescel  religio.  Commenda  h*e 


,ENSIS  MONACIII  4456 

(idelibus.  Et  in  hujusmodi  exercitiis  labora  sicvt 
bonus  mites  Christi  Jesu.  Et,  ut  inore  strenui  niilitis 
Christi  possis  agere,  audi  qualiter  agat  quis  talis 
miles  :  Nemo  militans  Deo,  implicai  se  negotiis  ««- 
cularibus,  <  quia  nemo  potest  duobus  dominis  serviro 
{Matth.  VI ;  Luc.  xvi),  »  id  estDeo  et  saeculo.  Cleri- 
cus  hac  senteiilia  tenetur.  Si  eniin  non  conientus 
stipendiis  quae  de  altari,  Domino  jubente,  consequl- 
tur,  exercet  mercimonia,  intercessiones  vendit,  vi- 
duarum  rauiiera  libenter  accipit :  hic  negotiator  ma- 
gis  potest  videri  quam  clericus.  Multo  minus  autera 
licet  monacho,  ut  sit  negotiator  saecularium  raerci- 
moniorum,  vel  implicatu^  curis  saecularibus.  Itaque 
definitio  boni  militis  Christi  est,  quia  soli  Deo  qui 
dividi  non  potest,  toius  militans,  non  implicat  se 
negotiis  saecularibus,  id  cst  non  se  involvil  propter 
terrena  lucra  curis  et  actiunibus  sxculi,  scieiis  ilii 
mullos  peccatorum  laqueos  abscondi,  ut  solis  divi- 
iiis  libere  vacans,  ei  placeat  cui  se  probavit,  id  esl 
devovii.  Et  vere  bonus  miles  praeter  rcgis  sui  mili- 
liam  iiihil  dcbel  agere,  si  eidem  regi  vult  placere, 
sub  cuji»s  signis  decrevit  railitare,  quia  agonista  qui 
coronam  appetit,  agonera  suum  debel  legilime  per- 
licere.  Et  hoc  cst ;  Nam  qui  ccrtat  in  agone,  id  esl 
qui  cum  adversario  condigit  in  certamine,  iio»  co- 
ronatur,  id  est  non  consequitur  victoris  prxuiium, 
nisi  legilime,  id  est  piout  lex  agonis  postulal,  cer- 
taverit.  Sic  et  athleta  Christi  qui  cum  diabolo  pu- 
gnat  in  agone  prxsentis  vitae,  non  percipiet  coro- 
iiam  ajterna;  gloria;,  nisi  victor  fuerit  secunduni 
lcgem  Chrisliaiia;  pngnae.  Dclectet  igitur  roenteiii 
magniludo  pixiniorum,  sed  non  deterrcat  certainen 
laborum,  quia  ad  raagna  procmia  perveniri  non  po- 
tcst,  nisi  per  magnos  labores.  Ei  profcclus  lidelium 
sine  tentatiune  non  provenit,  nec  sibi  quidquam  iu- 
notescii  iiisi  probatioiiis  oxamine.  Nec  coionabitur 
nisi  vicerit,  neque  vincet  nisi  ccrtaverit,  nec  certa- 
bit  nisi  inimicum  habcns  et  teiitationi  resistens. 
rrosuiit  ergo  justis  labores  certaminum,  quia  per 
hos  raercntur  coronari.  Dixi  quia  niiles  Dei  noii  im- 
plicatur  negotiis  sxcularibus,  ncc  justus  certalor 
transgrediturlcgemcertaminis,sed  tauen  laborantem 
agricolam,  idest  prxdicatorein  oportetprimum,  id  esl 
ante  alios  accipere  de  fruciibus  agri  in  quo  laborai, 
id  est  de  cariialibus  bonis  Ecclesi».  Timotheus  isl<s 
exeniplo  Aposloli  iaborc  manuuni  suarum  volebal 
vivere,  et  ab  cis  quibus  vcrbuin  salutis  prxdicabat, 
nihil  accipcrc.  Uiide  et  pcnuriam  muliam  patieba- 
tur,  quia  infiinius  crat,  et  labori  raanuum  vacarc 
non  potcrat.  .\iinionct  erso  euin  sub  specie  agrico- 
1*,  ut  de  agro  quein  colit,  fructum  quo  susieutclur 
non  spernat  accipere.  itaque  quuniam  scicbat  illi.im 
corpore  inlirmum,  nec  in  opcre  corporali  posse  la- 
borare,  dicit  illi  quod  niiles  Dci  siccularibus  nego- 
tiis  sc  noii  iinplicat,  iie  forte  cum  indigerei  victu 
quotidiaiio,  vellet  ab  eis,  quibiis  Evangolium  raini- 
Btrabat,  aliqua  sibi  ncgotia  quaTere,  qiilbus  auimi 
ejus  implicaretur  intcntio.  Aliud  cst  cnira,  corpore 
laborare  aniuio  libero,  sicut  opifex  pole.t,  si  non  sil 


1457  COMMENT.  iN  EPiSTOLAS  PAL 

fvauduiciilus,  aulavarus.elprivalae  rei  avidus;  aliud  A 

wutein  ipsum   animum  occupare  curis  coiiigend* 

sine  corporis  labore  pccunise,  sicut  vel  negoliatores, 

vei  procuralores,  vel  conductores  faciunt.  Cura  vi- 

delicel  praisiint,  non  nianibus  operantur;  ideoque 

ipsum  animiim  occupant  liabendi  solliciludine.  Ti- 

molbeum  ergo  ne  in  talia  incideret,  quia  per  infir- 

miiatem  corporis  operari  manibus  non  poterat,  sic 

exiiortatur  ei  consolatur  :  Laboia,  inquit,  sicul  bo- 

uusmiles,  elc,  usque,  iiisi  legitime  certaverit.  Hic, 

«e  ille  anguslias  paterctur,  dicens  :  i  Fodere  non  va- 

leo,  mendicaie  eruliesco  (Luc.  xvi),  i  adjunxit  sta- 

lim  :  Labornnlem  agricolam  oportet  piimum  de  fru- 

ciibus  perapere,  secunduiu  id  quod  ad  Corinthios 

d.xerai  :  •  Qiiis  plaatai  vineain,  et  de  fruclibus  ejus 

iion  edit?  i  (/  Cor.  ix.)  Fccit  ilaque  securuni,  non  K 

iid  hoc  ui  Evangelium  veiideret,  sed  taraen  ut  ab  eis 

quibus  Evaiigelium  ministrabat,   et  quos  tanquam 

Tineam  vel  agrum  excolebat,  huic  vilae  necessaria 

(quxsibisuis  manibusexhiberenonvalebatjsumerct. 

Laboranlem  agricolam   oportet  primnm   <le   fructi 

bus,  etc,  id  est,  ille  qiii  laborat  in  verbo  prsedicatio- 

nis  et  regimine  Ecclesia;,  debet,  sicut  primus  est,cx 

lioiiis  ecclesiae  primus  sumere,  ci  sic  caeteris  distri- 

buere.  Intellige,  id  est  discerne,(yw(8  rfico,etsi  videar 

conlrarius  esse,  et  coiilra  id  quod  ipse  facio,  dicere. 

Tu  enim  infirmus  es,  iJeo  debes  accipere ;  cgo  vero 

si  accipercm,  scandalum  generarcm.  Ei  bene  pote- 

ris  haec  iia  inteiiigere,  qiiia  Dominus  libi  inteUectum 

dubil  nnii  soiuni  in  liis,  scd  ct  in  omnibus. 

C 
«  Memor  eslo   Jesum    Christum  resurrcxisse  a 

<  mortuis  ex  semine  David  seciindum  Evangelium 

I  meuni,   iii  quo  laboro  usque  ad  vincula  quasi 

1  male  operans :  sed  veibum  Dci  iio;i  est  alliga- 

t  ttini.   > 

Ut  legilimc  certando  lenJas   ad  coronani,  memor 

csio  Jesuin  Clirislum  resuirexisse  a  morlitis,  id  est 

sedula  meililatioiic  in  aninio  liio  revolve  Christuin 

per  laboreni  passionis  perveiiisse  ad  gloriani  resur- 

reclionis,  teque  similjler  opportuno  tempore  ad  glo- 

riam  resurrccturum,  si  nunc  pro  ejns  iiomine  non 

rcspueris  amaritudines  passionum.  Fides  resurre- 

ctionis  Cliristi  eos  distingucl  a  paganis  ct  Judseis, 

quia  illi  credunt  essc  eum  crucilixum,  iios  autem 

credioius  cum  die  tertia  lesurrexisse.  Lihenier  enim  d 

credunt  crucis  contumcliam,  sed  conliieri  noluiit 

resurrectionis  gloriam,  ideoque  perpeliiain  sustine- 

l)unl  ignominiam.  Nos  veio  post  cruceju  cl  sepultu- 

ram  alacritnr  coiifitemiir  resurreclionis  gloriam,  ut 

ejus  exemplo  pcr  certamina  spiritualiuni  belloruiii 

accipere  mcicainur   peienneiii    vicioriie  coroiiam. 

Qui  est  ex  semine  David,  quia  incorrupla  ejus  Geni- 

trix  veram  de  stiipe  David  duxit  caniis  origii:em. 

Nam  Filius  Dei ,  pcr  quein  facti  sumus ,  et  filius 

honiinisper  assumptionem  fiarnii  faclus  csl,  ui  mo- 

rcreiur  propter  delicta  nostra,  et  resuigeret  propter 

jiiBlilicationem  nostrani  [Rom.  iv).  Et  hoc  secundum 

Evangelium  meum,  quia  secundiim  authenlicam  ve- 

nlalcm  me»  praidicalionis  asscrilur  Chrislus,  et  ex 


LI.  —  IN  EPIST.  II  AD  TIM.  U53 

stirpe  David  incarnatus  esse  ct  post  morlem  retur- 
rexi.sse,  licet  perveisi  negent.  In  quo  Evangelio  /a- 
Ivro  ttsque  ad  vincula,  et  tu  siniiliter  agere  debcs. 
Laboro  usqiie  ad  vincula  in  Evangelio,  quoniam 
universos  pra;cedentes  labores,  et  ad  ullimuro  \in- 
cula  patior  inevangelica  praidicatione,  babitus^uusi 
male  operans.  Et  cgo  quidem  in  corpore  nieo  vincula 
porto,  sed  verbum  Dei  non  alligalum,  qiioniam  libere 
procedit  ex  ore  meo;  iiec  soluin  praisentes  sermoni- 
bus  instruo,  sed  et  absentes  cpistolis  confirmo.  Quia 
ego  ligari  possum  ab  eis  qui  vcrilati  contradi- 
cunt,  non  ipsa  verilas  quam  ioquor.  Sic  et  tu  i:i 
illis  poenis  non  debcs  a  praidicatione  veiiiaiis  ces- 
sare. 

I  Ideo  omnia  sustineo  propter  electos,  ut  et  ipsi 
<  salutem  conscquanlur,  qu;c  est  in  Christo  Jesu, 
«  cuin  gloria  coelesti.  Fidelis  scrino.  Nam  si  coiii- 
«  inortui  sumus,  et  convivemus;  si  siisiinemus,  ci 
«  conregnabimus  :  si  i.egavcrimus,  ct  ille  negabil 
«  nos;  si  non  credimus,  ille  lidelis  pcinianct,  nc- 
«  gare  seipsum  non  putest.  Ihec  commaue,  testili- 
«  cans  corani  Doinino.  > 

Dixi  quia  verbum  Dei  noii  potest  alligari.  Et  ideo, 
id  est  quia  cohibcri  non  possum  a  pra^dicatione  ve- 
ritatis,  suslineo  Lbenler  oinuia  inala,  quae  milii  pro 
liac  re  iiifeiuntur,  et  hoc  facio  prupter  electos,  quia 
his  qui  ad  vitani  prajdcstinati  siint,  valde  profict 
quod  nuUa  nie  poenarum  acerbitas  ab  inslantia  piae- 
dicalionis  fiangit.  Vel  quia  sum  memor  resurre- 
xisse,  ideo  sustineo  patienter  oniiiia  propter  elecios 
exemplo  mei  inforraandos,  ul  el  ipsi  queniadmo- 
dum  ego  siislinentes,  consequanlur  vcram  suluiem, 
qu(t  esl  in  Cliriito  Jesu,  et  consequaiitur  eam  cu  n 
gloiia  coelesti,  ut  siiiiul  accipiant  et  salutem  a-tei  • 
iiam,  elcoeleslem  gloriam.  Ei  iste  scnno  de  conse- 
cutione  salutis  et  gloriae  eoriim,  quos  Dciis  in  prse- 
destinatione  siia  jam  elegil.  fidelis  est,  id  est  verax 
ei  nihil  fallaeise  babens  £t  viTo  fldeliter  iste  scrn^o 
cnmplebitur.  Nam  si  commortui  suinus,  id  est  si 
cum  Chrislo  mortiii  siiniiis,  lioc  esi,  si  imitat:one 
niortis  ejus  morlificali  sumiis  in  baplismo  vitiis,  ut 
iiltra  jam  non  vivamus  in  eis,  et  convivemus,  id  est 
eiiam  cum  illo  vivemus  in  a?teriia  bealitudinc.  Et 
si  susiinemus  adversa  pio  ejus  nomiiie,  sicut  illj 
snslinuit  pro  iiostia  saliile,  tiiiic  et  conregnaLimui, 
id  est  cuiii  iilo  rcgnabiinus  participes  regiii  cjus.  Si 
veio  negaverimus  illuni  mctu  passionum,  el  ilte  iie- 
gabitiws  in  futnrojudicio,  dicens:  «  Nescio  vos  undi! 
sitis,  recedite  a  ine,  operaiii  iniquitatis  (Mattli.  vii, 
XXV).  )  Hoc  est  eniin  quod  ipse  minatus  esl,  dicens : 
«  Qiii  negaverit  me  coram  lidniinibus,  iicgaho  ei  ego 
euiii  coiaiiii'atre  mco.(.Vatlli.  x;Luc.  \ii).  •  El  si  non 
credimus  de  illo  quae  credeiida  sunl,  ille  permanet 
fidelis,  iu  esl  verax  in  liis  quae  de  seipso  ioi  uius  cst, 
cA  uon  potest  ncgure  seipsvm.  De  qiia  re  Dionysiiis 
Areopagila  sic  argnmentalur  :  Suimet  negatio  ca- 
sus  verilaiis  cst.  Vcritas  aut^Mi  i»  esl,  et  veritatis 
casus  iioii  ov.  "Ov  vcro  interprei;(turMJ«/«n5,  vei  ijui 
esi.  Si  igilur  vcritas  ov  c.i!,  negaiioque  vcritilis  iioa 


4459 


HERVEJ  BfRGlDOLENSlS  MONACIII 


U60 


0»,  c»T8f  casiis,  ei  onte  cadcre.    Deus  cadere  non  A  u'  neque  Banclum  aes  canibus,  nec  margariia^  por- 

putest,  e(  non  esse  non  tv.  Tanqaaia  sl  quis  dixe- 

rit,  Don  posse  non  potest,  et  nescire  secunduin  pri- 

Talionem  nescil.  H£ec  cs  dictis  Uionysii.  Si  ergo 

Dcus  non  potest  negare  se,  et  non  potest  mentiri  vel 

aliquid  injustum  facere,  qnomodo  est  omnipotens, 

oisi  quia  )ixc  vel  his  siniilia  po^gs   non  est  poten- 

tia,   sed  irapotcnlia?   Nani  qui  tnlia  potest,  quod 

6ibi  nou  expedit  potest,  et  quod  non  dcbet  potest. 

Qux  quanto  inagis  potest,  tanio  niagis  adversitas 

et  pervcrsitas  possunt  in  illum,  et  ipse  niinus  con- 

tra  illas.   Qui  eigo  sic  potcst,  iion  potentia  potest, 

sed  inipotentia.  Sed  Dcus  indc  vcie  est  omnipotcns, 

quia  nihil  polcsl  pcr  impotenliam,  el  niliil  potest 

contra   eum  aliquid.  Recle  iiaquc  de   oinnipotente 

Uiduni  es!,  quia  negaro  seipsiim  non  potest.  Nam  B  < 

ei  de  Judaeis  legimus,  quod  propterea  noii  poterant 

credere,  quia  dixit  Isaias  :  <  Exciecavit  oculos  eo^ 

rum  et  induravit  cor  eoruin  (Isa.  vi;  Joan.  xii).  j 

Sic  autem  dictiim  est,  non  polerant,  ubi  inteliigen- 

dum  cst  quod  nolcbaiit,  sicut  et  de  Deo  nunc  dici- 

tur,  quia  negare  seipsum  non  potest.   Sicut   ergo 

quod  Doiiiinus  seipsum  negarc  non  potesl,  laus  est 

voluntatis  divinre,  ita  quod  illi  non  poterant  credcre, 

culpa  est  voluntatis  huinanac.  Ilccc  eommone  atten- 

dere  el  servare,  teslificans,  id  est  ut  idoneiis  testis 

uirirmans,  ea  coram  Domino,  id  est  in  oculis  Dei  qui 

nos  prxsens  aspicil. 

•  Noli  contendere  verbis.  Ad  nibil  cnim  utile  cst, 
«  nisi  ad  subvcrsionem  audienlium.  Sollicite  autem 
«  cura  leipsum  probabilem  exhibere  Deo,  opcra- 
t  rium  inconfusibilein,  recte  tractantein  verbura 
«  veritatis.  > 

Hucnsque  dedit  rationes  cur  cssc  debeat  constans 
in  prKiticalione.  Et  ne  ipse  studio  consiantiae  vellet 
cnntentionibus  inore  garriilorum  deservire,  noli, 
iiiquit,  verbii  contendere.  Non  ait,  noli  rationibiis 
contendcre,  quia  hoc  bonum  cst,  sed,  nuli  conlen- 
dere  verbis,  ubi  procax  garrulitas  est.  Ideo  noli 
verbiscontenderc,  quia  ad  nihil  tsl  utile  sic  conten- 
dere,  id  esl  ad  nihil  valel  hujusmodi  contentio,  nisi 
ad  subversionem  atidientium.  Auditores  enim  per 
lianc  subvertuntur,  puiantes  adversarios  habere  ali- 
quam  rationabilcni  causam.  dum  sic  cos  clainantes 


cis  (Matth.  vii),  sed,  prout  oportuerit,  secundum 
qualitateoi  uniuscujusque  persona  verbum  Dei  an- 
nunties,  et  nibil  pravse  intelligentiae  admisceas.  Ba> 
retici  enira  non  recte,  sed  perverse  tractant  verbum 
veritatis,  quia  conantur  illud  ad  pravitatem  sui 
Sensus  inflectere.   De  quorum  doctrina  subditur: 

(  Profana  autcm  el  vaniloquia  devita.  MuUum 
(  enim  proGciunt  ad  impietatcm,  et  sermo  eorum  ut 
(  cancer  serpit.  Ex  quibus  est  Hymenxus  et  Phile- 
(  tus,  qui  a  verilate  e.xcidcrunl,  dicentes  rcsurre- 
(  ctiouem  jam  factam,  et  subvertunt  quorumdam 
(  fidcm.  Sed  tirmum  rundamcntiim  Dei  stat,  hahcns 
(  signaculum  boc  :  Cogiiovit  Doroinus  qui  sunt  ejus, 
(  et  discedat  ab  iniquitate  omnis  qui  nominat  no- 

raen  Domini.  > 

Verbum  veritatis,  ut  dixi,  recle  tracta.  Sed  pro- 
fana,  id  est  verba  baeieticorura  aliena  a  pietatis  re- 
iigionc,  el  vamtoquia  eorum,  id  est  dicta  ipsorum 
quae  vacua  surit  ab  omni  utilitate,  devita.  Et  quare  ? 
Quia,siaudita  fuerint,  proficienl  muUum  ad  impieta- 
lem  perlidiae  roborandam  ct  augraentandam,  dum 
destruunt  fidci  pietatem,  et  sermo  eorum  serpit  v( 
cancer,  id  cst  inagis  ac  magis  occupat  et  dcvorat  ac 
niaculai  inentes,  in  quibus  radicare  coeperit,  sicut 
morbus  qui  dicitur  ^ancer,  latius  semper  occupat, 
ct  foedat  ac  dcvorat  illani  pariem  corporis  in  qua 
nascilur;  vel,  sicut  piscis  qui  dicitiir  caiicer,  non  ii» 
anle,  sed  retro  lendit,  sic  serino  eorum  non  audito- 
res  suos  ad  Deum  ducit,  sed  a  Dco  retraliiti  et 
apostatare  facil  Ex  quibus  sic  loqiientihuS  ett 
Hymenaus  el  soctus  ejus  Philetua,  qui  a  veritate 
ftdci,  in  qua  posiii  fuerant,  exciderunt;  inr.itanles 
diabolum,  qui  in  veriiatc  non  stelit  {Jcan.  vin); 
dicentes  jam  esse  faclam  resurrectionem  ii»  eo- 
rum  cordibus ,  qui  crediderunt,  nec  aliam  aro- 
plius  futuram ;  et  lalibus  diclis  subvertunl  quorum-' 
dam  fidem,  ut  non  crcdant  corporum  resurrcctio- 
nem.  Omnes  enim  seci»,  qua;  se  aliquani  religio- 
nem  hominibus  iiiscrcre  prKSumpscrunt,  non  ne- 
gaverunt  islam  mentium  resiirrection^im,  ne  dicere- 
lur  eis  :  Si  non  resurgit  anima,  quare  mihi  loque- 
ris?  Quid  in  mefacerevis!  Si  non  facis  ei  deie- 
riore  mcliorein,  quare  mihi  loqueris?  Si  iion  facis 


atlcndunt.   Liligiesa  verba  desere,  el  adversarios  p  cx  iniquo  justum,  quare  inihi  loqlicris?  Si  auteni 

(ttos  bonis  operibus  vince.   £i  hoc  est :  SoUiciie 

cura  leipsum  exhibcre  Deo  probabilem,  id  esl  lauda- 

bilem,  ul  scilicct  te  talem  Dei  oculis  exhibeas,  qua- 

tcnus  ipse  te  approbel.    Et  exhibe  te  operarium  «n- 

cnnfusibilem,  vel  secundum  alios  codices  irrcpre- 

licnsibileni,  quod  idem  significat.  Ei  reprehcnsione 

euim   nascitur  confusio  illi  qui  reprchenditur ;  et 

qui  non  poicst  reprebcndi,  non  confunditur.  Eihibe 

te  ergo  operarium  inconfustbilem,  id  est  irrepre- 

hensibilem,  id  est  lalem  te  fac  in  cunctis  operibiis 

luis,  ut  in  nulloeorum  sustineas  confusionem  vcre- 

cundi:e,  nec  rcprehendi  possis  m  aliquo,  nec  qiiis- 

(\Uirtt  impropcrare  tibi  valeat  quid  diguum  coiifu- 

tionc.  Et  exliibn  te  recu  traclaniem  verbum  veritads. 


facis  ei  iniquo  juslum,  ex  impio  piuin,  ex  stulto 
sapieniein,  fateris  resurgere  animam  nicam,  si  tibi 
ohtemperavero,  si  tibi  crcdidero.  Volentes  crgft 
eredi  sibi  omnes  qui  instituerunt  alicujus  eiiam 
falssc  religionis  scctam,  negare  istam  resurrectio- 
iiera  mendacio  non  potnerunt.  Omnes  de  ist^  con- 
scnserunt,  sed  multi  carnis  restirreclionem  negave- 
runt.  Dixerunt  in  lidc  jara  factam  esse  resurrectio- 
ncm.  .Attendcnlcs  enim  verba  quie  assidue  dicil 
Aposloius,  quia  ct  mortui  sumus  cum  Christo,  et 
resurrevimus  cum  eo,  nec  intelligentes  quare  ista 
dicantur,  arbitraii  sunl  }am  factam-csse  resortc- 
f  lioncro,  nec  ullain  ulicrius  in  (ine  (emporum  etsn 
spcrandaro.  El  talibus  nunc  resistit  idem  aposlolui. 


U6t 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  LN  EPIST.  11  AD  TIM. 


im 


Ex  <]uibus,  inquii.  esl  Ilymcnaus  et  Pliilelus,  qui  A  slra;  OJei  appareWt  impressura,  ti  propria  sponta 


a  vcritaie  cxciderunt,  dicenies  resurrcclionem  jam 
faclam  essc,  ct  subvertunt  (luorunidam  iidem.  Jam 
factam  esse  resurrectionem  dicebant,  sed  eo  modo, 
ut  non  speiarclur  alia  ;  et  repreliendebant  homines, 
qui  sperabant  resurrectionem  carnis,  velut  jam  re- 
surrcctio  qiiae  promissa  erat,  credendo  implcrciur 
in  menle.  Subverlerunl,  Inquit,  fideni  quorumdam. 
Et  quasi  diieretiir  ei,  et  quis  eis  potcst  resistere, 
subjecit  statim  :  Sed  firtnum  fundamenium  Dei  stat. 
Fides  quorunidam  inllrmanlium,  ct  ad  electorum 
sortcm  non  pertincntium  subvertitur  ab  hoereticis, 
ted  firnium  fundnmcntuin  Dei,  id  est  firma  fides, 
quam  Deus  per  Spiritum  sanetum  in  cordibiss  ele- 
ctorum  suonim  fundavit  [al.  solidavit],  stat,  id  est 


reccsserimus  ab  iniquitate.  Ab  iniquis  enira  rece- 
dere  non  possumus,  quia  mista  est  palca  tritico 
donec  area  venliletar.  Mira  comparaiio.  Nam  ecca 
in  ipsa  area  iriticum  recedil  a  palca  cum  exspolia- 
tur,  et  non  recedit  ab  area  cum  trituratur.  Quando 
autem  oronino  separabitur  ?  cum  venerit  venlilator. 
Ergo  modo  area  in  orbe  terrarum  est.  Nccesse  esl 
ut  si  proficis,  inter  iniquos  vivas,  quia  Abel  esso 
non  potest,  quem  Cain  malitia  non  excrcet.  Ab  ini- 
quis  rccedere  non  potes,  ab  iniquitate  potes.  Satis 
enim  fixum  atque  immobile  velut  sigilli  impressione 
debet  corde  retineri  Jerusalem  captam  ab  hujus 
sxculi  Babjlonia,  decursis  tcmporibus  liberandam 
esse,  nullumque  ex  illa  fore  periturum,  quia  qui 


L-..     j, , .--  -      r  -  .,  T- 

iiullalenus  subverii  vel  inclinari  potest,  habens  Itoc      peribit,  non  ex  illa  erat.  Recedatergo  ab  iniquitate 


tignacitlum,  id  est  hanc  velut  sigilli  impressionem, 
|uia  Scilicet  cognovit  Dominus  qui  sunt  ejus,  et  disce- 
dat  ab  iniquilate  quicunque  nomen  Domini  nominat. 
lloc  signaculum  cordi  suo  impressum  bonus  liabet, 
id  est  hanccogitationem  suxmenti  firmiter  infixam, 
ut  apud  se  dicat  :  Quid  mihi  prodessct,  si  exlerius 
simularem  esse  justum  vel  lideiem,  et  interius  ne- 
quam  essem  ?  Nihil.  Quia  qui  corda  omiiium  inspi- 
cit,  ipse  iiovit  qui  sunt  cjus.  Ideoqiie  voraciler  in 
oculis  ejus  stuJeo  Cdelis  vcl  justus  apparere,  ut 
possini  ad  eorura  sortem  qui  sunt  ejus,  perlinere. 
Talis  cogitatio  est  divini  sigilli  impressio.  Pcr  hoc 
ciiam  hxreseset  omnia  snluti  conti^aria  devilat,  quia 


omnis  qui  nominat  nomen  Domini,  quia  nisi  ab 
illa  recesserit,  non  ei  proficiet  nominaiio  Dnml- 
nici  nomiiiis,  quoniam  i  non  omnis  qui  dicit  Chri- 
Bto,  Doniine,  Domine,  intrabit  in  regnum  ccelo- 
rum,  sed  qui  facit  voluntatem  Patris  ejus  (Matth. 
vii).    t 

I  In  magna  autem  doino  non  solum  sunt  vasa 
«  aurea  et  argcntea,  sed  et  ligiiea  et  flclilia,  et 
<  qiixdam  quidem  in  hoiiorem,  quxdam  autem  in 
«  conlumeliam.  Sl  quis  ergo  emundaverit  se  ab 
«  istis,  erit  vas  in  honorcm,  sanctilicalum  et  utile 
«  Domino  ad  onine  opus  bonum  paraium.  i 

-^b  iniquilate  recedat,  qui  noiiien  Domiiii  nomi- 


fccit  debere  discedere  ab  iniqiiitate  omnes  qui  Domi-  ^  nat.  Scd  ab  iniquis,  iit  diximus,  non  polest  rece 


iium  iiivocant.  Hxc  itaque  sigilli  impressio,  qua  di- 
sliiiguuntur  a  caeteris  qui  siibvertunlur,  est  in  fun- 
damento  Dei  tirmo,  id  est  iii  robusia  fideeleclurum 
Dci,  quia  novit  Dominus  qui  ad  cjiis  baereditatom 
pertineant ;  et  aliis  recedentibus  a  fide,  illi  qui  prae- 
destinati  sunt,  non  possunt  recedere,  vel  si  recesse- 
riiit,  necesse  est  eos  redire.  Nec  moveat  qiiod  ssepe 
diabolus  seducit  etiam  illos,  qiii  regencrati,  in  Chri- 
tto  jam  vias  ingrediuiitur  Dei,  quia  novil  Dominus 
qui  sunt  ejus.  Ex  his  in  aeternam  damnationera 
nemiiiera  ille  sediicit.  Sic  eos  novit  Domiims,  ut 
quera  nihil  lalet,  eiiam  futurorum.  Nam  sunt  etiam 
quidam  ex  eorum  numero,  qui  adliuc  nequiter  vi- 
vunt,  aut  etiam  In  hxresihus,  vcl  in  genlilium  su- 


dcre,  quia  in  magna  domo,  in  Ecclesia  toto  orbe 
dilatata,  non  solum  sunl  aurea  et  argenlea  vasa,  id 
est  jusli  sapientia  ct  eloquenlia  prxdiii,  sed  et  lignea 
ei  fictilia,  id  cst  peccatores  coniburendi  et  confrin- 
gendi.  Cura  enira  auro  sapiciitia  vel  charitas,  et 
argeiito  eloquentia  dcsignari  soleat,  per  aurura  quod 
pretiosius  est  mctallis  omiiibus,  intclliguntur  nunc 
illi,  qiios  ciiariias,  ouae  csteris  virtiitibus  prxfer- 
tur,  vel  sapieiitia  decorat ;  per  argcntum  vero  quod 
n>ira  claritato  micat,  illi  qui  nitore  acris  eIoquenti;B 
resplcndent  in  erudilione  multonim.  Hi  enim  me- 
rito  vocanlur  aurea  et  argentea  vasa  ministerio 
siimni  Regis  apla  in  ejus  dorao  magna.  Ligiica  vero 
et  ficlilia  vasa  carnales  designant,  quos  ignis  vitio- 


perstitionibus  jacent,  et  lamen  etiam  illic  novit  Do-  D  •'U"*  facile  inceiidit,  el  impetus  adversitalis  frangit. 


minusqui  sunt  ejus.  Namque  in  illa  ineffabili  pra?- 
scienlia  Dei,  raulii  qui  foris  videntur,  intus  sunt ;  el 
iiiulti  qui  intus  videntur,  foris  suiit.  Et  ne  quis  dl- 
ceret,  non  curo  amplius  quid  faciam,  qiiia  securus 
sum  quod  si  Dominus  me  novit  esse  suiim,  non 
potero  perire,  ct  econtrario,  si  novit  me  suum  iion 
esse,  noii  potero  ad  salutcm  pervenire,  subjungitur 
utilis  admonitio,  ut  disccdat  ab  iniquilate  oinnis  qiii 
novit  nomcn  Domini.  Liberum  cniin  arbilrium  dedit 
nobis  Doniiiius,  ut  arbilrio  propriic  voluntatis  rece- 
darausab  iniquiiate,  et  simus  ex  illis  quos  ipse  no- 
vit  suos  esse,  vel  pernianeamus  in  iniquilate,  et 
simus  ex  illis  quos  novit  ad  se  non  pertinere.  Nam 
ethoc  est  illud  signaculum,  quod  fuiulamento  no- 


Sed  cl  iu  die  Doniini  lignea  hsec  vasa  poenalis  ignis 
inceiidio  concremabuntur;  el  fictilia  ab  eo  cui  data 
est  fcrrea  virga,  frangenturJ  llicc  tanien  vasa  sunt 
iiuiic  cuni  vasis  aureis  et  argenteis  in  domo  magna, 
quia  cura  clectis  adniisti  siint  rcprobi  nunc  in  Ec- 
clcsia.  Ei  quivdam  quidem  vasa  sunt  ilii  inhonorem 
xternura  C(insiituta,  sicut  aurca  et  argcntea;  qu<e- 
dam  autcm  i;j  contuinctiam  opprobrii  sempileriii 
coiigrua,  siciit  ligiiea  et  fictilia.  Et  quandoquidera 
in  liac  domo  sunt  cliam  vasa  in  honestis  usibu» 
deputata  :  ergo  si  quis  se  emu7idaverit  ab  istis  contu- 
melise  vasis,  ut  se  icddat  immiinero  a  contamina- 
tione  eoruin,  erit  vns  iu  honorem  deputatum  et  tan- 
ctificatum,  id  t-st  locus  sanctu»  Domino  in  b»c  do- 


1WS3  HERra  liLRGIDOLENSIS  MONACIH  4484 

ino.  Nam  «lcut  iii   magna  hominis  donio,  non  in  A  sed  litigare.  Sed  hujusmotii  quaesliones  decita,  ut 

non  respondcas  eis  iciem  quia  generanl  liics.  Sed 


qualicunque  loco  cjus  requiescit  Domlnus  ejus,  sed 
in  aliquo  uiique  secreliori  et  lionoraliori  loco  :  sic 
Oominus  noster  non  in  omnibos,  qui  in  domo  ejus 
Eunt,  habitat.  Non  enim  habitat  in  \asis  contume- 
liaj,  id  esl  ia  illis  qui  turpitudini  vitiornm  deser- 
viunt,  sed  in  vasis  honoris,  id  esl  in  illis  qui  hono- 
rabilem  cnram  Deo  et  hominibus  vitani  ducunt.  Qui 
emundaveril  se  ab  iiis  conlunicliK  vasis,  ut  non  sit 
particeps  eorum  coinquinationis,  erit  vas  in  hono- 
rem,  sanctificalum  in  honorabilcra  honestse  actionis 
iisum,  el  Hiile  Doiniiio,  id  est  utiiitalcm  confcrens 
domiii  Diimiiii,  paraium  ad  onnie  opus  l}onum,\\t 
iion  respiiat  agere  quidquid  boni  operis  ei  lueril 
injunclum  vel  qualibet  gravc  [a/.  qiiolibet  genere] 


JcTiiMm  Domint  non  oporlet  liligare,  quia  lis  gcnerat 
odium ;  $ed  oportet  eum  esse  mansuetum ,  id  est 
quasi  manu  assuetum,  hoc  est  contractabilcm,  id 
est  mitem  ve!  lenem  ad  omnes,  nt  nemini  sit  asper, 
id  cst  quasi  fcrus;  ct  docibilem,  id  est  iiabilem,  ut 
facile  doceatur.  Hoc  enini  dislat  inter  docilem  et 
docibilem,  quod  docilis  est  qui  alios  potest  docere  ; 
diicibilis  autem  qui  facile  potest  doceri.  Unde  dici- 
lur  :  <  Erunt  onines  dociWles  Dei  {Joan.  vi),  >  id  est 
f;ici!e  docebuntur  a  Deo- 'Non  oportet  servum  Do- 
niini  liiigare,  quia  mundo  et  simplici  oculo  opus  est, 
ut  inveniatur  via  sapienlia;,  cui  lanta;  malorum  ct 
pervcrsofum  hominumdeceplioncs  el  errores  obstr»- 


KacrjB  aclionis  ve!  verbo  pra;dicalionis   idoneum; '^  [mnt,  quos  omncs  evadere  convenil,  hoc  est  venire 
et    lioc    erit   tam  sibi    quam    aliis  prodesse,  seu 
quselibol  gradum  sacrorum  ordinum  tenere. 

«  Juvenilia  autem  desideria  fuge,   sectare  vero 
«  justitiara,  fiilem,  charitatem,  pacem  cum  his  qui 


«  invocanl  Dominum  de  corde  puro.  Sliiltas  autem 
i  et  sine  disciplina  quaestiones  devila,  sciens  quia 

•  generant  lites.  Servum  aiilcm  Domini  non  oportct 

•  litigare,  scd  mansuetum  esse  ad  omnes.docibilem 
«  patientem,c»m  modestia  corripientem  eos  qui  re- 
1  sislunl  verilati,  uequando  det  illis  Deus  poeniton- 
«  tiam  ad  cogiioscendam  veritatem,  et  rcsipiscant  a 
«  diaboli  laviueis,  a  quo  capti  lenentur  ad  ipsius 
<  voliintalcm.  > 

Dixi  quia  in  doino  Dei  sunt  vasa  Iionoris  et  vasa 
contumcliae.  Sed,  iie  fias  vas  inhonesli  usus.  fugejn- 
venitia  desideria,  quse  te  jiivenem  prosequuntur,  ne 
ad  consensum  prava;  delectalionis  le  possint  appre- 
hendere.  Ha;c,  inquam,  fuge,  sed  jusiiiiam  sectare, 
iie  te  possit  effugere.  Sectare,  id  est  frequenter  sc- 
quere  eam  per  vias  jusLvum  aciionum,  in  quibus 
te  prxcedit,  ut  possis  eaia  apprehendere.  Similllor 
et  fidem  seclare,  ne  le  in  aliqua  parte  regula  fidci 
latere  possit  vcl  cflugete.  Sed  quoniara  operatio 
justilix  et  verilas  iidci  non  prodest  siiie  charitate, 
scclare  ct  charitalem,  ut  pcr  cam  operetur  tua  fidos 
opus  juslitiue.  Illa  enim  fides  csi  salutifera,  qu5e  per 
charitatem  opcralur.  Et  sectare  paccm  cum  bonis, 
ut  nunquain  diseordes  ah  eis  vel  inquietes  cos.  Sive 


ad  ccrtissimam  paccm  et  iminobilein  siabilil^tcm 
sapientire.  Vehementer  enim  metuendum  est,  ne 
studio  altercandi  vel  contendendi  quisque  noii 
videat  quod  a  paucis  videri  potest,  ut  parvus  sit 
strepitus  contradicenliiim,  nisi  et  sibiipsi  ohslre- 
pant.  Recle  ergo  dicitur,  quia  servum  Domini-  noi» 
oportet  litigare,  sed  miiem  esse  ad  omncs,  ct  doci- 
bilem  alque  patienlem.  El  ne  quisqnam  ex  eo  putet 
cessandum  csse  a  correpiione  crroris  alteiius,  ad- 
jungitur  quia  oporiet  eum  esse  cum  modestia  corrt- 
pieniem  eos  qui  resistnnl.  lla  nos  ncc  deesse  conve- 
nit  fratrum  corrcptioni,  nec  studere  certamini.  Quo- 
modo  cum  modesiia  corripiinus,  nisi  cum  leniiateni 
cordis  retinemus,  et  aliquam  medicamcnti  acrimo- 
'  liiara  verbo  correptionis  aspergiiiius?  Pax  igitur  et 
dilectio  in  corde  retinenda  est,  modus  autcm  ser- 
monis,  sive  acriiis,  sive  blandius  proferatur,  sicul 
saUis  ejus  qui  corripitur,  postuiarc  videtur,  mode- 
randus  est.  Modeste  snnt  corriplendi  illi,  qui  adhuc 
procaciter  resistunt,  nequando  del  illis  Deus  pani- 
tentiam.  Nam  correptionis  utililas,  qux  nunc  m.ijor, 
nunc  minor  pro  peccatorum  diversitate  salulTiler 
adhibetur,  tiincesl  salubris,  quando  supcruus  me- 
dicus  respicit.  Non  enim  aliquid  prolicit,  nisi  cum 
facit,  ut  pcccati  sui  quemcunque  poeniteat;  ct  quis 
hoc  dat,  nisi  qui  respcxit  Petrum  neganlcm,  et  fecit 
flenteni '!  Idoo  non  soliim  cum  agilur  pocnitentia, 
venim  cl  ut  agalur  necessaria  est  ejus  misericordia. 


ita  :  Seclare  juslitiam,  faciendo  unicuique  quod  jus  D  Ilic  scrmo  quo  dicitur,  nequando;  pio,  si  fortc,  po- 


exigit:  el  fidem  invisibilium  bonorum,  non  invisi- 
Jiilcs  honoros,  quos  juvenlus  desiderare  solet,  id 
csi  charii;itein,  ut  diligas  Dcum  |iUisquam  tc  ct 
proxiniuiii  lan<|uam  te,  quod  juveiisus  saep,!  nci^Ii- 
git,  id  est  pacem  cui  nianifeste  repugiiat  desiderium 
juvenlulis.  Paceni,  inquain,  soctare  non  cum  per- 
•■ersis,  scd  cum  liis  qui  invocant  Doininum  de  corde 
puro,  id  est  qui  cor  suum  purifioaverunt,  id  cst 
Deum  in  illud  vonire  piis  orationihiis  pctunt. 
ll.pc,  ut  dixi,  seclare.  sed  stullas  et  sine  disciplina 
tjuasstiones  cave.  Stults  qii?esliones  sunt,  iiisolubilos 
el  secreia  humano  generi  piohibila  qiiajrcntes.  Sine 
disciplina  vero  quiesliones,  quse  non  bumilit:  r  ac 
r.iodeste  fiun).  el  ii(iia>  qiii  facil,  non  discere  vull, 


nebatur  antiqiiiius,  sed  modo  inusitatus  hahelur. 
Curripientem,  inquil,  eos  qui  resistunl,  nequando,  id 
cst  si  qnando,  vcl  si  forle  dcl  iliis  Dens  poeniteii- 
tiani.  Vel  otiain  ita  poiest  haic  sententia  ooncor- 
dare.  Non  despcrftmiis  de  eorum  salute  qui  adhnc 
rosistunt,  scd  corripisraus  eos,  ne  nobis  eos  uon 
torripiontibus,  Deus  aliquando  per  seipsum  dct  eis 
poenitciiiiain,  et  erubcscanius  qiii  de  salulo  coruni 
disperaltanius.  Ob  hoc  oniin  sluderc  debomus,  ul 
C08  ad  pueniteiUiam  cnnvertatnus ,  ul  mcrccdcm 
iiobis  iiule  oonquitamus.  nequando  sinc  nobis  pcr 
internam  aspiralionem  det  illis  Deus  pwnilcnliam,  ct 
iins  mcrcedom  indenon  habeanius.  Dol  illis  pa-nl- 
tentiam  crroris  sui  ad  cognoseemlam    veriWetii  ta- 


<46S 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  I.\  EPiST.  II  AD  TIM. 


(466 


iholicl  dogmatis,  quod  Ignoranles  iinpugnabant;  rl  A  gusliniis  Ii;cc  a  pasloribus  Ecclesia!  spcoiulius  roino- 


riiipiscant  a  laqueis  diaboti,  o  quo  capti  tenentur  ad 
votuniatem  ipsius  imptendara.  Rcsipiscere  est  quasl 
resapcre,  cuni  quis  ab  eo  quod  male  sapuit  revertilur 
ad  illud  quod  anlea  rccte  sapuit,  vel  sapere  de- 
buit. 

CAPUT  III 
<  Hoc  aulem  scilo,  quod  in  novissiniis  diebus 

<  instabiint  tempora  periculosa,  et  erunt   bomines 

<  scipsos  amantcs,  cupidi,  elaii,  superbi,  blaspliemi, 

<  parenlibus  iion    obedientes,  iuorali,  scelesti  sine 

<  affectione,  sine  pacc,  criminatores,  iiiconlinenS.es, 

<  immiles   «ine   benignitate,   prodiiores,   protcrvi, 

<  lumidi,  voluptatum   amatoros  inagis  quam  Dei, 

<  babentes  quidein   speciem  pictaiis,  virtulem  au- 

<  tem  ejus  abnegantes.  > 

Qiii  tenentur  illaqueati  a  diabolo,  resipiseenl  for- 
tassis  aliqnando ;  scd  tamen  lioc  scito  quod  taies 
abundalmnt  in  novissimis  diebtis,  id  est  in  novissima 
ajlate.  Tunc  enim  instabunl  lempora  periculosa,  in 
quibus  mullx  periclilabuiitur  animae,  et  dcinde  pe- 
riculosa,  quia  tunc  erunt  homines  scipsos  amantes. 
Nescio  enira  quo  iiiexpHcabiH  niodo  quisquis  sei- 
psum,  iion  Dcuni  amat,  non  scamat;et  quisquis 
Deum,  non  scipsum  amat,  ipse  se  amat,  Qui  enim 
non  polesl  vivere,  de  se  morilur  utique  amando  se, 
Non  ergo  se  amat,  qui  ne  vivat,  se  amal.  Cum 
aulein  ille  diligitur  de  quo  vivitur,  non  se  diligendo 
inagis  diligit,  qui  proptcrea  se  iion  dlligil,  ut  cum 
diligat  de  quo  vivit.  Quia  vero  circa   iinem   SEecui 


vere  studens,  loquitur :  Non  tint  seipsos  amanlcs^ 
qni  pascuiU  ovcs  Clirisli,  ne  tanquani  siias,  non  lan- 
quani  ipsius  pasrant  cas,  et  velut  ex  illis  sna  lucra 
qiiaarcre  vidcanlur,  sicut  amatores  pocuiiiic  ;  vcl  eis 
dominari,  siciit  claii ;  vcl  gloiiari  de  lionoribiis,  quos 
ab  eis  sumunt,  sicut  supcrbi;  vel  inlaiitum  pro- 
gredi,  ut  etiam  lixreses  faciant,  sicut  blasplicmi, 
nec  cedant  sanctis  palribus,  sicut  pareiilibus  iioi» 
obediciitcs;  cl  eis  qui  illos  corrigere  volunf,  quia 
pcrirc  nolunl,  maia  pro  bonis  leddant,  siout  ingrati; 
iiitcrficiaiit  animas  suas  et  alienas,  sicut  scelesti, 
niaternn  Eetlesia;  visceradirumpant,  siciil  irreligiosi, 
non  compatientur  inrinnis,  siout  sinc  aQeclione ; 
aiios  quiesccre  noii  sinant  sicut  sine  pace;  famani 
B  sanclorum  maculare  coneiitur,  sicut  criTninatores  ; 
cupiditates  pessinias  non  refienent  sioul  inconti- 
nontes;  exerccant  lites.sicut  immites;  iiescianl  sub- 
venire,  sicut  sine  benignilate;  inflicent  ininiiois  pio- 
riim  quse  occullanda  cogiioverinl,  sicut  prodilores; 
humanam  verecundiaiii  inverecuiida  excogilatione 
pvrlurbeiil,  sicul  piocaces;  superba  scieiitia  iiifleii- 
lur,  sicut  tuniidi ;  Ueiitias  carnales  spiritualibus 
gaudiis  anleponant ,  siout  voluplalum  aniatorcs 
niagis  quam  Dei ;  simulenl  religionem,  scd  hanc  ii> 
vcritale  noii  teneanl,  sicut  habentes  quidpinspeciem 
pictatis,  virlutem  aiilcin  ejus  abnegantcs.  Iljec  cnim 
alque  hujusmodi  vitia  sive  iini  homini  acoidant  om- 
iiia,  sive  liis  alia,  et  aliis  alia  domineiitur,  cx  illa 
radice  quodanimodo   pullulant,  cum  sint  liomines 


inaxime  abundabunl,  qui  neglecto   Dei  ac  fratrura  ^  seipsos  amaiiles,  qiiod   vitium   maxinie  cavendum 

amore,  seipsos   male  arnalmnl,  et   sic  amando  se 

peribunt,  ideo  tenipora  periculosa  tunc  instabunt. 

Erunt  homines  scipsos  anianles,  quia  non  curabunt 

nisi  de  .scipsis ;  nec  quaerent  nisi    propria  lucra, 

propria  commoda,  proprios  hoiiores,  proprias  glo- 

rias.  Et  ab  boc  velut  foiite,  quod  scilicct  erunt  se- 

ipsos  tttnantes,  manabunt  inulli  vitiorum  rivi.  Nam 

qiiia  secuiidum  prxsencein  vitam  seipsos  niale  dili- 

gent,  ideo  erunl  cupidi  pccuniae,  eluii  corpore,  sii- 

pcrbi  mente,  blasphemi,  id  est  falsa  el  impia  de  Deo 

loquentes;  parenlitMs,  sive  carnalibus,  sive  spiri- 

Jualibus,   non  obedientes;  ingraii    benefacloribus ; 

tcclesti,  id  est  iranscendentes  domum  peccati,  el  in 


cst  eis  qui  pasount  oves  Chrisii,  ne  sua  qu.eraiit, 
non  quoE  Jesu  Christi,  et  in  usum  cupidilatum  sua- 
riim  coiiferant ,  pro  quibus  sanguis  fiisus  est 
Cliristi. 

<  El  hos  devita.  Ex  his  enim   sunt  qui  pcnctrant 

<  domos,  et  captivas  ducunt   mulierculas  oiieraias 

<  pecoalis,  qiiae  ducuiitur  varUs  desideriis,  seinper 
«  disccntes,  et  nunquam  ad  scieniiam  veritalis  per- 

<  venientes.  > 

In  novissimis  diebus  tales  erunt  honiincs,  qualcs 
descripsi,  et  hos  deviia,  quia  jani  mulii  ex  liis  appa- 
riierunt.  Ex  his  enim  sunl,  qui  pcnetranl  donios,  etc, 
Non  ail,  penetrabuiil,  lan(|uam   fiilurum  pra.'nun- 


airofia  graviier dolapsi  ;  sine  ajfectivne,  id  esi  sine  r^  tiaiis,  sicut  supra  dixeral,  iiislabunt  tenipora   peii- 


visceribus  compassionis;  sine  pace,  id  est  discordes 
et  inquieli ;  criminalores,  id  es!  crimen  bonis  irnpin- 
gentes  ;  incontinenSes,  id  est  libidinein  noii  cohi- 
benies ;  et  immiies,  id  est  asperi  et  liligiosi,  sme 
benignilale,  id  est  iniinisericordes  ;  prudiiores,  id  cst 
secreta  honorum  adversariis  eorum  detegentes ; 
prolerft,  id  est  procaces ;  lumirfi,  id  est  venlo  su- 
perbis  iiiflali;  volnpiatnm  carnalium  amalores  mngit 
quam  Dei,  sicut  ipse  dixit,  quia  i  lux  venil  iii  luinc 
mundum,  et  dilexcnint  homines  niagis  tenebras 
quam  luccm  {Joan.  iii).  >  Habenlts  quidcm  in  liabiiu 
«it  verbis,  sicul  falsi  monaciii  speciem  pietaiis,  id  cst 
tiniilitudiiiem  rcligionis;  sed  vitiutcm  ejus,  iicat 
rem  factis  et  moribus  abncgnnies.  Sed  beatus  Au  ■ 


culosa,  sed  ail,  penelraiit  doraos,  et  cuptivas  durunt 
mulierculas.  Non  ail,  duceiit  vel  duoturi  suiit ;  sed, 
jom  ducunt,  Neo  jiutandus  est  hoc  loco  pro  tenipo- 
ris  futuri  verbis  pvassejilis  temporis  vcrlia  posuissc, 
quandoquidem  illos  ab  co  ciii  scripsit  evilari  admo- 
ncbat.  Nec  tamen  frustra  dixit,  in  novissimis  diebu» 
iiisiabunt  tempora  periculosa;  ct  hinc  ca  periculosa 
fiilura  demonslraiis,  talcs  homincs  fuluiosesse  pr?e- 
dixit,  qiiia  tanlo  pluies  eiunt  et  magis  abiindabunl. 
qiianlo  niagis  ajtpropinqiiabitur  ad  Hncm.  Vidcmus 
ergo  lales  nunc  ahiindare.  Sed  quid  si  aljundaniiOr 
rcs  erunt  post  iios  ,  et  omnino  abundanlissiii.i , 
quaiido  jani  jainque  ipse  Giiis  instabii  ?  Ex  his  jaiu 
suiit  haerctici,  qui  pciietrant  domos,  id  cst  iritraal 


mi 


FIERVEl  BURGIDOLENSIS  MONACIII 


Ii66 


ut  se«rctc  loquantur  illis  qui  sunt  inius.  Vel  domos,  x  magorura  Pharaonls  habere  conatum  lieclarat  nuiic 


jd  esl  conscientias  audientium  Tcrbis  seductoriis 
male  penelraiil,  et  capsivas  ducunt  muliercutas,  1d 
csl  iu  captivitalem  cnorum  traliunt  insipiciiles  et 
iiifirmas  ac  viles  el  iiicoiistantPS,  seu  virorum,  seii 
iiiulierum  animas.  Animas  dico,  peccalis  oneratat, 
cl  ideo  dtgnse  eiant  sediici  qua: ducuniur  variis  desi' 
deriis,  id  esl  iiunc  ista,  nunc  illa  cupiunt,  et  ea  quse 
jam  teiieiit  fastidienics,  alia  semper  appelunt,  ac 
iiovis  deleclantur,  Tales  cnim  facile  deserunl  veri- 
talem  callicilicam,  et  sermoiiibus  novorum  errorum 
liltentcr  aurem  accoinmodaiit ;  semper  diuenles,  et 
nunquam  ad  scientiam  verilatis  pervenientes.  Somper 
discunl,  el  iiunquam  ad  scieiiliam  veritatis  perve- 
iiiunt,  qtii  studium  in  discendo  vidcntnr  faatcre,  sed 


ApOMolus ,  dicens :  Ouemadmodum  Jannes  ,  eit. 
usque,  sicul  et  illorum  fuii.  Quia  enim  per  ipsatn 
corruptionem  mentis  inquietissimi  fuerunt,  in  tertio 
sigiio  defecerunl,  fatenles  adversum  se  esse  Spiritum 
saiictiim,  qui  erat  in  Moyse.  Nam  dcGcientes  diie- 
riint.  I  Uigitns  Dei  hic  est  (Eiod.  yiii).  i  Sicut 
autem  concilialus  Spiritus  sanctus,  requiem  prsestat 
niitibus  et  humilibus  corde  :  ita  contrarius  et  ad- 
vcTsus  malignus  spiritus  immites  et  superbos  in- 
qui(  'udineexagitat.  Quani  inquietudinem  mnsca;  illa 
breViSsima;  sigiiilicavenint,  sub  qiiibus  ipsi  magi, 
sicut  diciiim  est,  ilcftccrunt,  dicentes :  «  Digitus 
Dei  cst.  »  Qiioriint  insipicntia  fit  omnibus  manifesta, 
cum  oslendunlur  palam   omiiibus  esse  insipientes, 


nou  veniuiit  ad  hoc,  ut  disceriiaiit  inlcr  vcritjitem  '»  nc  jam  aliquos  seducere  valcaiit,  qui  primo  taii- 
ct  menflatium,  inter  bonuin  et  malum.  Tales  sunt  qiiain  per  polliciiationem  et  ostenlationcm  e\cel- 
discipuli  haTcliconim  atquc  Jmlaii  [Rom.  i).  In  liac      Jentis  sapientise  seducebant 


eiiiin  vila  semper  sunt  discentes,  ci  ail  notitiam  ve- 
rilatis  non  pcrlinguiit.  Cum  vcro  de  liac  vita  exie- 
rint,  jam  non  eruiit  discentes,  sed  erroiis  sui  raer- 
ccdem  recipienies.  Sic  enim  dictura  est,  scniper  di- 
scentes,  ct  ad  verilatis  scienliaui  non  pi;rvenientes; 
ac  si  diccrctur :  Semper  ambulantes,  et  ad  viani  non 
pervcnienles.  Noii  soluin  enira  illuc  noii  perveniunt, 
quo  ducit.via,  sed  nec  ad  ipsain  viam  pervenientes. 
Nos  autcm  seinpcr  anibulemus  in  via,  donec  eo  ve- 
iiiamus  quu  ducit  via.  Nunquain  in  itla  remaneamus, 
donec  perducat  ubi  mancamus. 

•  Quemadinodum  aulem  Jannes  et  Mambres  re- 
«  stiterunl  Moysi,  ita  et  hi  resistunt  veriliiti,  homi-  ^ 
•  nes  corrupli  inciite,  reproiii  circa  frdem,  sed  ultra 
<  non  prolicient.  Insipientia  ciiini  eoruni  manifesta 
«  erit  omnibus,  sicut  ct  illorum  fnil.  > 

Tales  iion  perveninnl  ad  scientiain  Terilatis,  sed 
potius  resistunt  veritati,  quae  a  catholicis  doctoribus 
proedicatur,  sicnt  Jaiines  ct  Mambrcs  restiterunt 
Mojsi  veritatem  prsedicanti  (Exod.  vii).  Ili  enim 
fuerunt  magi  Pharaonis,  quorum  nomiiia  iiunc  dicit 
Aposlolus,  sed  in  ExoJo  non  leguiitur.  Et  hoc  cst : 
Quemadmodum  autem  Jannes  et  Mambres  sub  Pha- 
raone  restiierunt  Moijsi,  ne  de  ^gyptia  serviluto 
educeret  piipuluin  Dei  :  ita  et  hi  haeretici  resisiunl 
teritaii  pr;edicatoruin,  ne  per  eam  fidcles  ab  igno- 
raiitia;  tencbiis  ct  a  scrvilute  peccati  liberentur.  Ipsi 
dico  Iwmines  coirupti  mente,  quia  niens  coruni  vi- 
tiata  esl  ab  adullcro  diabolo,  aniissa  castitale,  qu.% 
est  in  Christo.  El  sunt  rcprobi  circa  ftdein,  id  cst 
retro  a  probitate  conversi,  circumeunies  exleriora 
lidci,  sed  intus  non  manentes.  Ipsi  talitcr  captivant 
mulierculas,  id  esl  misellas  ct  hebetcs  aiiimas,  et 
resistunt  vcrilaii,  sed  ulira  non  proficient  iii  sedu- 
ctione  hominum.  Nam  instpieniiu  eornm  qux  iiunc 
latct,  duni  ipsi  putantnr  essc  sapienteS,  cri(  omnibut 
manifesta  per  Joanncm  apostoluin,  sicut  et  itlorum 
fuil  pcr  Moyscn.  Per  Joannem  enim  in  Asia  dctc- 
getur  etdcslruetur  insipientia  erroris  eorum,  sicul 
per  Moy.seii  manifcstata  esl  illornm  in  /Egypto.  .\ni- 
mositas  hxreticorum   semper  inquicta  cst ,   quos 


t  Tu  autem  asseenius  es  meam  doctriiis^in,  insti- 
i  tutionem ,  proposilum ,  fidem,  longaniniitaleni, 
I  dilectionem,  palientiaYn,  pcisecMtiones,  passio- 

<  nes ;  qualia  niilii  facta   suiit  Antiochi.^,   Iconii, 

<  Lystris ;  qualcs  pcrsecutioncs  sustinui,  ot  ex  om- 

<  nibus  eripuit  inc  Dominus.  Et  omnes  qui  volunl 
«  pie  vivere  in  Cliribto  Jtsu,  pcrsecutioncm  patien- 

<  inr.  I 
Ilaeretici  resistunt  veritati  el  sunt  circa  lidcn  re- 

prubi.  Scd  tu  assecutus  meam  doctrinam,  id  est  eii 
quae  doceo  didicisti,  et  scis  aliis  Iradere,  et  assecii- 
tus  es  instituiionem  ineam,  id'  cst  quomodo  institni 
viiam  ducere,  vcl  alios  instruere ;  ct  proposiiiim 
nieum  assecutus  es,  quia  pioposuisti  vivere  sicut 
ego  pruposueram,  ut  scilieet  eodein  modo  vel  eo- 
dcm  tcmpore  jejunes  el  vigiles,  quo  ego,  ct  cajtera 
similiter  facias  ;  ct  fidem  nieani,  quia  similiter  cre- 
dis  ul  ego;  et  longanimitatem,  quia  didicisti  loiigani- 
miter,  sicut  ego,  inter  adversa  non  murmurans,  ex  • 
spcclare  divina  proniissa;  ct  dilcctionem,  quia  didici 
ci  adveisarios  sicut  cgo,  diligere;  ei  paiientiam, 
qiia  tuleresxquo  animo  aliena  iilala,  sicutego,  nec 
adversus  cuin  doleas  qui  tibi  haec  intulerit;  et  per'- 
tecutiones  meas  de  civitaie  in  civitatem,  quia  tu 
niecum  iionnunquara  has  sustinuisti;  et  passion», 
id  est  alHiclioncs  mcas  et  lornienta  quia  tu  fattus 
rj  es  earuin  parliceps  el  nosii  eas;  el  qitalia  milii  ud- 
versa  sunt  Antiocliia:  et  lconii,  et  Lyslris,  et  qiialet 
persecutiones,  vel  ibi  vel  aliis  locis  suttiniii,  (u  a.^se- 
eutits  es,  id  est  nosti  et  pai  ticipasli ;  et  in  iiiilla  re- 
licius  sum  ut  dericerem,  sed  «j  omniftHs  me  eri;>«il 
Dominus,  et  te  similiter  non  deseret,  scd  eripiet. 
Aiitiochix  et  Pisidia;  excitaverunt  Juda;i  persecu- 
tidiicni  in  Pauliim  et  Barnaliam,  et  ejcccruiit  eos  de 
rniibus  suis  (Act.  xiii).  Al  iili  excusso  piilvere  po- 
dum  in  eos  vcncrunt  Icoiiiuni.  Ubi  cuni  factus  esset 
impetus  gentlliiim  ct  Jiid:eoruni  ciim  principibns 
suis,  ut  contuincliis  anicercnt  ct  lapidareiit  eos,  in- 
lclligcntcs  confugerunt  ad  civitates  Lycaonix  Ly- 
slrani  el  Derlicm.  Supervciicrunt  aiitcni  qoidaro  ab 
Antiocbia  et  Iconio  Judxi ;  et  iiersuasis  turbis  lapi- 


U69 


COMMENT.  INEP!STOLASPAUL!.-IN  EPIST.  II  AD  IIM. 


U70 


(lanlus  Pauhim,  traxerunt  exira  civilatem,  ffsliman-  A  ftcientin  pejus,  iil  cst$uccessusliabehuntlnerruiibu:> 


ics  eum  mortuiini  esse  (Act.  xiv).  Et  hoc  iiunc  com- 
inemorat  Antiocliia  et  Iconii  et  Lystris  se  periulisse. 
Etne  quis  puiaret  se  sine  tribulalionum  toleraulia 
posse  Deo  placere,  adjungil :  Et  omncs  qui  volunt, 
ctc.  Ego,in(|uit,  sustinui  pcrscculioncs,  ff  omnes  (?ui 
voluni  pie  vivere  in  Chrislo  Jesu,  id  est  qui  volunt 
rcligiose  el  dcvote  viiam  ducere  in  Chtisli  fide,  pa- 
tientur  perseculionem.  Nunquam  dccst  pie  vivenlihus 
pcrsecutio,  quia  cuin  et  ab  eis  qui  foris  sunt,  non 
s^cvienlibus  vidclur  csse  traiiquillilas,  mulii  suiit 
iiilus  qui  corda  pie  vivcniium  suis  perditis  inoribus 
riuciantquoniam  pereos  biaspliematurChrisliaiiura 
«emen.  Qiiod  quanto  csi  cliarius  cis  qui  volunt  pie 
\ivere  iii  Ciirislo,  lanto  niagis  dolenl  quod  per  malos 


et  ad  graviora  pervenicnt,  errantes  ipsi  et  alios  m  er- 
rorem  miilentes.  Non  tamcn  diu  proficient,  quod  a 
Paulo  superius  diclum  est,  sed  ultra  nnn  proficient. 
Tales  errabunt  et  successum  habcbunt,  aliosqne 
trahent  post  se.  Sed  lu  noli  post  eos  in  errorem  ire, 
sed  permane  semper  in  liis  bonis  quw  didicisii  a  me, 
et  credita  sunt,  id  est  commissa  sunt  tibi  a  Deo, 
tciens  a  qtio  magistro  didicerit,\i  est  quam  verax  et 
quantx  aucturitatis,  et  quantum  te  diligens  siin  ego 
qui  te  docui,  et  ob  hoc  eliam  in  his  permane,  quia 
sacras  litteras  nosti,  id  esl  sacris  lilleris,  legis  vide- 
licet  et  prophelarum  scriptis,  eruditus  es  ab  infan- 
tia,  quiE  lilterae  possnnt  te  instiuere,  id  est  suDicien- 
ter  doctum  reddere,  ad  seternam  talulem  conse- 


iiitus  positos  fit,  minus  quam  piorum  menles  desi-  B  quendam,  et  hoc  per  fidem  qua:  est  in  Chrislo  Jetu, 


dcrant,  diligatur.  Haerelici  quoque  cura  conantur 
haberc  nonien  et  sacramenta  Christianorum  ct  Scri- 
piuras  et  pruressioncm,  magnum  dolorem  faciunt 
in  cordibus  pioiiiin  quia  mulli  volentes  esse  Chri- 
stiani,  propier  eorum  dissensiones  hBcsitare  cogun- 
tur;et  mulli  maledici  in  hisetiam  inveniunt  male- 
riam  blasphcmandi  noineii  Christianorum,  quia  et 
ipsi  quoquo  modo  Clinsiiaiii  appcllantur.  Ilis  et  hu- 
jusmodi  pravis  iiioriUus  et  erroribus  homiuum  oer- 
seciuionem  patieutiir,  qui  volunl  iii  Christo  pie  vi- 
vcrc  eiiam  iiullo  iiifeslante,  iiulloque  Tesante  corpus 
illorum.  Paliuniur  quippe  hanc  persecutionem  iioii 
in  corporibus,  sed  in  cordibus.  Pia  tristilia  est,  \i- 
*iis  alienis  tribiilari,  non  implicari,  moDrere,  iion 
haeiere,  dolore  contrahi,  nou  amore  attrahi.  H.ec 
est  illa  perseculiu,  quam  patiuntur  oranes  qui  in 
Christo  pie  volunt  vivere.  Quid  eiiim  Iiic  lain  per- 
sequitur  vitam  bonorum,  quam  vila  ini^iuorum? 
Nec  cogil  pium  iniilaii  quod  displicet,  sed  cogit  do- 
lere  quoil  vidct,  Quoniam  viveiis  impie  etsi  iionob* 
ligal  conseniientcra,  cruciat  senlientem.  Sed  et  dia- 
iolus  incessauler  pios  persequilur,  el  tanlo  pericii- 
I»sius  quanto  uccullius.  Persequitur,  inquam,  eos 
liosiis,  cui  nomina  sunt  luille  et  mille  nocendi  ar- 
los  (ViBG.).  Persequilur  eos  et  hic  mundus  illece- 
bris  suis,  pcrsequilur  eos  innumerabilium  exercitus 
vitiorum,  pcrsequitur  cos  caro  ipsorum,  persequun- 
lia-  eos  illicita;  cojii.laliones  suse. 

«  Mali  autem  Iiomines  et  seduclorcs  proficient  in  D 
I  iiejus,  erraiiles  el  in  errorem  miilenles.  Tu  vero 
«  permane  in  his  «jux  didicisli  et  credila  suut  tibi, 

<  sciens  a  quo  didiceris,  et  quia  ab  inianlia  saeras 
1  lilteras  nosti.  qua;  le  possunt  instruere  ad  salu- 
I  li,'m  per  fidem  qu:c  cst  iu  Clirislo  Jcsu.  Omnis 
I  Scriplura  divinilus  inspirala,  ulilis  est  addocen- 
«  (!um,  ad  arguendum,  ad  corripienduin,  ad  eru- 

<  Jiendum  in  justitia,  ut  perfeclus  sit  bomo  Dei,  ad 

<  omiie  npus  boniim  inslriictus.  > 

Pii  patieiitur  perseculioncs,  ma/i  anicm  homines 
ei  seductores  habebuiil  prosperitates.  Mali,  quaiituni 
»d  se;  seduclorcs,  quantum  ad  alios.  Seductorc» 
dicuntur,  quiquasi  sub  specie  dulcediiiis  infundunt 
\irus  pestiferre  persuasionis.  Mali  ei  seduriores  pto- 


quia  Yeteris  Instrumenti  dicta  non  instruunl  ait  sa- 
lulem,  sed  ad  mortem,  si  Christus  in  eis  non  intctr- 
ligitur  et  Cdes  ejus  teiietur.  Reele  dixi  quia  sacr» 
littcrae  te  possunl  inslriiere  ad  saluiem,  tibi  et  aliis 
conquirendam.  Nam  omnis  Scripluru  divinilus  iii- 
spirata,  id  est  divino  Spirilu  facla,  uiilis  est  ad  hoc. 
illxenim  Scriptura:  arccmaucloiilatisobtinent,  quae 
per  Spiritum  Dei  prolalae  sunt,  qu«  et  canonica; 
nuncupanlur.  Omnis  Scriplura  quam  Deus  aspira- 
vil,  id  est  qux  per  divinam  aspirationcm  csl  comv 
posita,  utilis  est  ad  docendum  i^naros,  et  ad  arguen' 
dum,  id  est  ad  convincendum  eos  qui  rcsisluut;  et 
ad  corripiendum,  id  est  ad  increpandum,  vel  secuit- 
<iKm  alios  codices,  ad  corrigendum,  id  est  emendan- 
«linD  eos  qui  peccant ;  ct  ad  erudiendum  rudes,  ut  ad 
perfeclum  sensum  proficiant  in  jusliiia,.  id  est  in 
observalione  juslilix,  ut  homo  Dei  qui  sic  eruditur, 
sit  perfectus  iii  convei-satione,  instructus  per  Scriptu- 
ras  ad  omne  opus  bonutn  agendum,  id  esl  diligenter 
scicns  qualiier  agendum  sit  unumquodque  opus  bo- 
niiin.  Talis  euira  vir  merito  homo  Dei  dicitur,  quia 
sequestratus  a  nequitiis  corum  qui  viiiis  scrviunt, 
possessio  factus  estCrcatoris  sui. 
CAPLT  IV. 
I  Testificor  coram  Deo  ei  Christo  Jesu,  qiiijudi- 
I  caturus  est  vivos  et  morluos,  ct  adventum  ipsius 
«  et  regnum  ejus,  praedica  verbum,  insla  opporlu- 

<  ne,  importune,  argue,  obsecra,  incrcpa  in  orani 

<  paiientia  et  doclrina.  i 

Quoniam  sacris  lilleris  es  instruclns,  ideo  testi- 
ficor,  id  est  adjuro  te  ut  prsdicare  iion  ccsses.  Te- 
slificari  enim  est  adjuiarc,  qiiia  qui  adjurat,  tes- 
tem  ponit  in  ipsa  adjuratione.  Testificor  coram  Deo 
Palre,  id  esl  in  prsesenlia  Dei,  qui  ubiquc  est  ct 
omnia  videt,  te  adjuro  ct  ipsum  testem  adhibeo  et 
corara  Christo  Jesu,  id  est  coram  Medialore  Dei  et 
hoiiiinum,  qui  sicut  Pater  divinitale  ccclum  et  ter- 
rani  iniplet,  te  obteslor  utpraedices.  Cujus  Mediato- 
ris  teslimoninm  spernere  uon  debes,  quia  ipse  judi- 
cuturus  est  oitines.  «  Neque  enim  Pater  jiidicat 
qiiem<iuam,  sed  judiciiim  omne  dedit  Filio,  ut  om- 
nes  honorificeiit  Filium,  sicut  honorificaiU  Patrem 
[Joan.  v).  )  Ipse  judicalurus  est  vivos  id  est  eos 


1471  IIEUVEI  BUKGIDOLEiNSIS  MONACIII  Uli 

qui  in  raine  vivi  roperientur  cuin  veiieril  (i  Tliei.  A  plus  jiisio  crescere  conspicit,  resecat,  ne  aut  non 


v) ;  et  tnortuos,  id  esl  illos  qiiorum  aninix  jam  a 
corporlbus  fiierunt  egressae;  ei  toslllicor,  id  est  tes- 
tein  facio  el  iii  lestlmonium  liujus  niese  adjuratloiiis 
erga  te  aJlillieo  adnentnm  ipsius,  in  qiio  rccipiet 
iinusqiiisquc  pioul  gessll  (//  Cor.  v),  et  ngnnm  ejus, 
n  qiio  justi  perpetualiler  regnalniiil.  Et  qiild  est 
<|iiod  sub  tim  magiiis  c-t  ilinendis  testlbus  tam  for- 
liter  teslKiror?  IIoc  scilicet,  prmdica  verbum  Evan- 
gelli,  ei  lii  lioc  iion  sls  Iioratius,  sed  insta,  id  est  in 
pr?edicatione  assiduusesto.  El  hoc  fac  opportune  vo- 
leiitlbus,  el  importune  noleiilibus.  Opportuiie,  cuni 
inveneris  auditores  qui  verl-aliia  libenter  excipiant; 
importiine,  ciiin  invcneris  qiii  monita  tua  fastl- 
dlar.l.  Vei  opportune  impurtune,   id  est  opportune 


crcscendo  fructus  non  ferant,  aut  Inirooderate  crc- 
scendo  quos  protulerinl ,  amlttant.  Scquilur  : 

<  Erit  enim  teinpus,  cum  sanam  doctiinam  non 
«  suslinebunt,  sed  ad  sua  desideria  coacervabunt 
«  sibi  niagisiros,  priirientes  auribus.  Et  a  vcrltate 
(  quidem  audltum  avertent,  ad  fabulas  autcm  con- 
«  vertentur.  « 

Idco,  inqnit,  tnutn  iiislanlla  debcs  prxdicationi 
liisistere, quiarc!!  tempus  in  quo  veiilatis  prxdicatio 
noii  suscipielur,  et  idcircofesiina  lempus  ilkid  pra;- 
venire,  dum  lua  prsedlcatio  potest  efTectiim  lial)er«. 
Non  anle  linictur  tempus  quam  ea  [qua.-]  dico  llaiil; 
scd  erit  adliuc  tcinpus  cum  sanam  docirinam,  id  est 
ad  sanitatriti  animx  perliiienlem  non  sustinebunt 


imporiunilaiKiiievlilbc,  qula  apud  auditoris  inenteni  "  liomiiies,  sed  velut  onus  grave  rejlcient  eam  ab  hu- 


ipsa  sua  viliiate  destruil  se,  si  iiabere  impoituniias 
opporninltateni  nescit.  ylri/Mc  resistentes,  iit  ratio- 
nibus  convlcli  ccdanl;  obsecra  bcne  agentes,  ut  in 
wielius  proficianl ;  increpa  delinqueiiles,  iit  confusi 
se  ccrrlgant.  Et  boc  age  in  omni  patientia,  id  est 
patieiitcr  exspectando  emeiidalionem  eorum,  non 
uiox  ipsos  repellendo,  si  fucrlnt  inobedientes,  et  in 
omni  doctrina,  id  est  doccndo  eos  altenie,  non  ira- 
rccndo  illis  vel  indlgnando.  Vel  ita  distingul  pol- 
cst.  Iiisla  opportune,  ut  aliiis  sit  sensus  :  Iinportune 
arguc,  deinde  ca-tera  contexantur,  cbsecra,  incrcpa 
in  oiiini  palientia  el  duclrina,  ut  tunc  opportiinus 
scnliarls,  cum  iiistas  xdillcando ;  cum  autem  de- 


iiicris  suis.  Hanc  non  sustinebunt,  sed  ad  sua  desi- 
dcriu  complenda  coacervabunt  «i6»  magistros,  id  est 
acervum  slbi  coiigivgabunt  magistrorum,  qiii  do- 
ceant  eos  ea  quse  desiderant,  Ipsl  dico  prurientei- 
turibus,  id  est  prurltum  babentes  in  aiirlbus  spiri- 
taliter  fornicantibus,  sicul  quodam  pruritu  libidinls 
etlain  in  carnc  corrumpitur  inlegrlias  castitatls.  Na>n 
sicut  caru  quae  prurit,  semper  vult  fiicarl,  sic  aures 
eorum  semper  cuplenl  audlre  verba,  qux  errorca 
doceant  et  ad  delectationes  illiciant,  fi  a  veriiatt 
quidcm  avertent  auditum,  id  est  fugicDt  audire  ser- 
nionem  veritatis  qua:  ilils  erit  aspera,  quia  noa 
mulceijlt  cos  iii   ncquitiis  suis,  ad  (abulas  autevi 


s/ruis   irgiiendo,  non  culperis,  etsi  importunus  vi-  r.  conver'.er.tur,  ut  audiant  eas,  id  est  alloculiones  fal- 

dsaris.  lia  duo  qii.i:  sequuntur,  ad  duo  superiora 

possunt  siglllalim  referri ;  obsecra,  cum  opportune 

instas  ;  incrcpa,  cum  imporlune  arguis.  Deinde  c;c- 

lera  duo  siinilllcr,  sed  converso  ordine  referuntur; 

in  onuii  palientia,  ad  sustinendas  indignationes  eo- 

rum,  quos  destruis ;  et  doctrlna,  ad  inslruenda  co- 

rum  studia  quos  xdlllcas.   Peusandum   nobis  est 

qualiii.T  loquaniur,  quia  sa^pe  vcrba  qiix   buiic  nd 

Ealiitrm  revocant,  aliiim  vulnerant  Unde  iiunc  Apo- 

slolus  qui  Titum  admonet,  dicens  :  «  Argue  cum 

onini  imperlo   {Tii.  ii),  i  Tlinotlieum   exliortatur, 

iic.ens  :  Argue,  obsecra,  increpa  cum  omni  pnlientia. 

Quld  est  quod  uiii  impcriuni.  alii  patieiitiam  praece- 

pit,  iiisi  qiiod  uiium  leiiiorls,  alterum  vero  ferveii- 


sas  et  otiosas.  Ncc  solum  ad  lales  fabulas,  quales  in 
thcatris  recitanlur,  vel  qiiales  a  vanis  hominlbiis 
sxpc  dlcuntur ;  scd  etlam  ad  tales,  quales  conlra 
Doiiiiiiim  iixresiarchae  poterunt  tingere.  De  his  quos 
nunc  Apostoliis  prxnuntiat,  locutus  esl  el  Isaias  : 
(  Populus  enim  ad  Iracundiam  provocans  est,  et  filii 
mendaccs,  nolentcs  audlre  lcgcm  Dei.  Qul  dicunt  vi- 
denllbus  :  Nulile  vidcre ;  ct  asplcieniibus  :  Nolite 
aspicerc  nobis  ea  qux  recta  sunt.  Loquiinlni  n:>bis 
placcntia,  vidcte  nobis  errores,  auferte  a  me  viaiu, 
dcclinatc  a  inu  scmitam,  cesset  a  facie  nostra  san- 
clus  Israel  (Isa.  ixx).  >  Sic  autem  illi  maxiroe  lo- 
quciiiur,  qui  relinquelit  Eccleslam,  ct  seqttentur 
Antichristum  cum  regnavciit.  Et  sanam  Chrlstlana! 


tioris  spirltiis  esse  conspexit?  Lcni  peraiiclorilatcm  D  prxdicatlonis  dootrinam  non  sustincbunl.  Sed  aver- 


imperii  injungenda  erat  severilas  verbl ;  is  aiilem 
qui  spiiilu  fcrvebat,  per  patienliara  tcmpcrand.us 
fuerat,  ne  plus  justo  Infervescens,  noii  ad  salutem 
vulnerata  rediiceiet,  sed  sana  vulneraret.  Ob  ha>o 
ergo  docii inani  suam  Aposlolus  tanta  arte  disponsat, 
Qt  exhibendo  lianc  alleri  linperluin  ct  alteri  paticn- 
tiam  proponat,  quia,  ut  dictuin  cst,  mansuctiorls 
«pirltiis  Tiium,  el  paulo  fcrventioris  vidit  esse  Ti- 
motbeuim.  lllum  per  Eeinulaiionis  Studium  inflam- 
jnat,  huiic  per  lenitatem  paiientise  temporat ;  illi 
^uod  deest  jungit,  hulc  quod  superest  subtrahit; 
lllum  stlinulo  impellcre  niiitiir,  hunc  freno  modc- 
ratur.  Magnus  quippo  susceptx  Ecclesix  colonus, 
aliot  palmite»  ul  crcscere  dcbeanl,  rigat ;  alios,  cuin 


tent  aiiditum  ab  ea,  ct  convcrtentur  ad  Antlchristi 
fabulas.  Sed  ci  oliiii  tcniporibus  hrereticoriim  fcre 
li;ec  omnia  facia  suiil.  Nunc  qiioque  multl  suniqui 
iiolunt  susiinere  doctrlnam  saiiaj  mortalitalis,  et 
veritalem  quae  in  Ecclcsia  pra;dlcalur,  audire  fa 
sildlunt,  fabiilas  atitem  hlilrionum  libonler  audiunt. 
«  Tu  vero  vlgila,  in  oninibus  labora,  opns  f;vc 

<  evaiigellstx,  iniiil&terium  tuum  iinple,  sobrius 
«  esto ;  ego  cnlm  jam  delibor  ct  tempus  resolutionls 
«  meK  Instat.  l5onum  cerlamen  ccrtavi ,  cursiim 
«  consuinmavl,  lidem  servavi,  In  rcliquo  reposlta 

<  csl  mibi  coroiia  justiiiK,  qnam  reddei  milii  Doini- 

<  iius  in  illa  die  jnslus  judex.  Non  solum  autem 
«  inihi,  sed  et  his  qiii  diligunt  advrnium  ejus.  » 


I 


U75 


COMMKNT.  IN  EPrSTOLAS  PAILI. 


IN  EPIST.  II  AD  TIM. 


ii-lA 


llli  respuenl  voiitalem  catlioltfi  dogiiKUis,  cl  su-  A  git,  sed  mcniii  aiivenHim  cjiis,  coirigat  vltnm  suam. 


scij>ieiit  fal)ulas  errormii ;  s«l  tii  vir;ita  prudenler 
ailendendo  veritaleinctrcpelleudoom!>cmerrorera,€f 
i«  omnibus  actibus  labora  et  opus  fac  evnnijelisla;, 
\A  esl  evaiigeiici  prsedicatoris.  Opus  euim  evangc- 
tisls  est,  bene  vivere  et  bene  docerc,  nioiihus  ct 
verbis  subJilos  inslruere.  Minislerium  tunm,  id  est, 
tul  oQicii  imple  ut  non  sil  vacuum  a  bona  acliouc 
tua,  sed  quidquid  in  eo  debes  agere,  plenarie  perli- 
ftas,  et  sobrius  esio,  id  est,  noii  tncbrict  nieiilem 
tuam  ullus  crror,  aut  si'culi  aiiior  vel  avarilia,  scu 
quodlibel  aliud  vilium.  Idcirco  tc  moneo  vigiiare 
adversus  insidias  daemonum  cl  ha',relicorum  et  erro- 
rum  atque  vitiorum,  ct  bene  laborare,  el  opns  evan- 
gelislJ!  facere,quiaego  qui  hucusque  vigilavi  et  opus 


ui  bnnam  liabcns  causam  possit  ul  vcniat  ileside- 
rare ;  et  coronam  ab  eo ,  non  damnatioiicm  spe- 
rare. 

t  Feslina  ad  me  venire  cito.  Demas  enim  me  de- 

<  reliqu'!,  diligens  hoc  sseculum,  el  abiit  Thessa- 
€  lonicam.  Crescens  iii  Galatiam,  Titus  in  l>3lma- 
I  tiam,  Lucasest  mccum  soliis.  Marcum  assume  ct 

<  adhuc  tccnm  :  cst  cniin  niihi  utilis  in  niinisteiio 
I   (Colos.  IV).  Tycbiciim  autcni  misi  Ephesiiiin.  Pe- 

<  nulamqiiamreliqiii  Troade  apudCarpuin,  vciiii'iis 

<  affer  tecurn,  et  libros,  maxime  autem  el  me.ii- 

<  branas.   > 

Qiiia  tempus  raca;  resolulionis  inslal,  fesiina  ad 
me  veitlre  cilo,  id  est  fcsliiianler  anlequani  morte 


evaiigelislae  implevi ,  jam  delibur,  vel   secundum  "  resolvar,  ut  te  plenius  adlnic  instruam,  vel  ut  sis 


alios  codices,  immolor ,  quod  idem  significat.  Nam 
delibalio  quae  esl  sacrificiorum  degusiatio,  sacrifi- 
caiioiiem,  id  est  inimolalionem  proprii  eorporis  hoc 
loco  designat.  Jam  delibor,  id  est  jam  iinniolari 
ccEpi,  et  hostia  Deo  grala  pro  populo  milii  commisso 
per  pnssionem  offerri,  et  tcmpus  mea;  resulutionis 
instut,  id  est  jani  \icinuni  iinminel  tempus,  in  qno 
resolvar  a  vinculis  isUiis  corporis,  ut  liber  in  cce- 
lum  evolem.  Bonum  certamen  certuvi,  hoc  sccundum 
Grsecam  locutioiiem  dicitur,  velul  sidiceretur,  slre- 
iiuain  niiliiiam  mililavi,  fidelem  servitutcra  servivi. 
Nam  Latinus  sermo  dicerct,  boiio  certamine  cer- 
lavi.  Donum,  inqiiit,  certamen  cerlavi,  id  est  bene 


niilii  solatio,  quoniam  solus  remansi,  Nam  Demai 
qui  interpretalur  sitens,  quoniam  a  praidicatione 
vel  confessione  veriialis  obmutuit  formidine  raoriis, 
derehquil  me  iii  adversis,  diligens  boc  saautum  cum 
siiis  illecebris,  et  dimiilens  Uoinam  ubi  tiinebat 
mori,  abiit  Tlicssalonicam  ut  uhi  posset  vivere. 
Crescens,  id  est  ille  alius  diseipulus,  abiit  Uataliam, 
non  me  descreiis,  sed  a  ine  missiis  aliqiia  rationa- 
bili  causa  exigciiie.  Simililer  et  Titus  a  me  missus 
est  in  Dalmaiium.  Lucas  cvaiigelista  est  mecum  so- 
lus,  qui  sempcr  niihi  adhaerere  consuevjt.  Dixi  ut 
cito  veiiias  ad  me,  ct  cum  veiieris,  assume  ilarcurx 
et  adhuc  lecum.  Isle  est  Marcus  Evangelii  scriptor. 


pugnavi,  bcne  contra  imp;igi'.atores  fulei  et  contra  „  vel  sicnt  inagis  credimus,  iste  est  Marcas  consobri- 


mala  transeuntia  sine  defectu  certavi,  cursum  bouK 
aclionis  mex  quo  ad  bravium  cceleste  festinabam, 
consummavi,  fidem  inviotabilcm  servavi.  Quoinodo 
potuit  Iioc  dicere,  cui  adhuc  reslabat  ipsius  passio- 
nis,  quara  sibi  impendere  jam  dixerat,  tam  niagiia 
coiiflictatio,  tam  molcstuin  alqiie  grande  cerlainen? 
an  ad  ejus  consurainandum  cursum  parum  adliuc 
deerat,  quando  illud  deerat,  ubi  erat  futurus  acrior 
et  crudelior  inimicus?  Quud  si  ideo  tatibus  verbis 
cerlus  sccurusque  gaudebat,  quia  de  victoria  futuri 
certaminis  cerlum  eum  securumque  jam  fecerat,  qui 
eamdera  passionem  jam  illi  ,revetaverat  iinminere, 
iion  re  plenissima,  sed  spe  lirmissiina  hoc  dicil;  et 
quod  fulurum  esse  piaesumpsit,  lanquam  factuin 


nus  Darnabae  (Colos.  iv),  quem  nunc  coiTecluin  ju- 
bet  Aposlotus  addiici,  quia  quoiidam  abjecerat  eura, 
fiun  esset  negligens  ac  tepidus.  Esi  euim,  inquil, 
iHiVii  utitis  in  minislerio  praeilicationis,  qui  quondam 
ad  boc  fuit  iniitilis.  Titus  abiit,  ut  dicluiu  est,  in 
Dalinatiam,  sed  Tijcliicum  misi  Epliesum,  fortasso 
cum  epislola  quae  ad  Lphesios  cst  directa.  Pentdam 
qiioque,  id  est  vesiera  illam  quae  sic  vocatur,  ^itom 
retiqui  Troade  apud  Carpiim  discipulum  meura,  qui 
ibi  manet,  veniens  ajfcr  teciim.  Dicamus  de  hac  pc- 
nula,  qiiae  ab  aliis  dicla  reperimus.  Penula  veslis 
erat  consularis,  qua  inducbaiilur  Romani  consules 
in  ciiriam  inlraiiies.  Sed  foriosse  quacrit  aliquis, 
unile  boc  genus  ve&limenii  beato  Paulo  acciderit. 


fuerit  indicavit.  Cursum,  inquit,  peregi.  Et  in  reti-  D  cui  respondendum  est,  Romanos  aiiie  incarnaiio- 


quo,  id  est  in  eo  spalio  qiiod  rcstat  aniodo  et  usque 
in  aeterDum,  reposita  esl  mitii  coiona  justilite,  id  est 
secrelo  tutoque  loco,  servatur  mihi  corona  quara 
juste  meriii,  qtiam  non  dabit,  sed  reddcl  milii  qnasi 
debiiara  Dominus  Jesus  iii  illa  notabili  die  commu- 
nis  judicii,  de  qua  sedule  cogiio:  vel  in  i!la  optala 
die  resoluttonis  mca?,  et  ideo  reddet  cam  mihi,  quia 
justus  jitdex  e&t,  reddeas  unicuique  secundum  opus 
ejus  (Malth.  xvi ;  Rom.  ii).  Sed  ikdi  solum  tiiilii 
reddel  coronam  hujusniodi  ipse,  sed  et  liis  qui  diti- 
gum  aaventiim  ejus,  id  est  cliam  omiiibus  qui  sibi 
de  bona  operaiione  sunl  conscii.  Advenlum  eniin 
judicis  nou  diliguiit,  nisi  qni  in  causa  sua  Iiahere  se 
justilia:  meritum  sciunl.  El  ideo  iiuisquis  noii  dili- 


nem  Cli.isti  huiic  halmisse  niorcm,  (luauJo  sibi 
nioiiarchiam  totius  orbis  acqiiircbant,  ut  quMunque 
gens  illis  cum  pace  et  coronis  occurrissct,  ejusmodi 
iibertatem  eis  concederent,  ut  fralrcs  illoruni  dice- 
rentur.  civesque  Romani  appeltarenlur,  dabantquc 
eis  polestatem,  ut  eiiriam  xdificareut  ct  cousules 
baborenl,  sicut  illi  habebant.  Paler  igiiur  bcati  Pauti 
de  Giscali  oppido  Gatitacfe,  unde  indiger.a  erat,  mi- 
giavil  Tbarsum  Citiciae,  cum  Romani  cepissent  illud 
oppidum.  QuoJam  vero  tcmpore  vcnieiilibus  Rouia 
nis  per  Ciliciam,  occurrit  eis  cum  aiiis  transeuuti- 
bus,  utpote  qui  nobilis  intcr  illos  habcbatur,  ct 
excepit  eos  cura  pace.  Tunc  Romani  dedere  eis  su- 
pradictam  libertatcm,  sciliect  potestaieni  ut  ruriaiD 


1475  HERVEl    DURGIDOLENSIS  MON.VCIH  U76 

astliQcarent  et  consules  habcrcnt,  sicut  ipsi,  vestes-  A  '  Doniinus  ab   oinni  opere  malo,  et  salvuin  facict 


q-jc  consulares  inducrent,  et  peiiulali  more  Roma- 
iioruiT)  curiam  inlrarent.  Ibique  data  est  insigne 
penula  a  Romaiiis  palri  beati  Pauli,  quando  sasce- 
plus  est  in  saciuni  ct  civem  Romanuin.  Hsec  ante 
nos  scripla  suni,  ellidcs  verilatis  horum  apud  eos  sit 
qui  scripserunt.  Non  enim  omnia  qu£  facia  suiit, 
legimiis  in  iioslris  hisloriis ;  multxque  noscuniur 
esse  bistorix  quas  noii  novimus.  Nam  et  his  quiu 
dicla  sunl,  valde  cnnsoiiai  q.iod  Paulus  frequonter 
in  aposlolorura  Aclibus  legitur  se  Romanum  appel- 
lasse,  et  maxime  ubi  tribunus  interrogavit  eum  : 
f  Dic  mihi  si  tu  Romanus  es,  et  ille  dixit :  Etiam. 
Et  respondil  tribuiius  :  Ego  multa  sumraa  civltatem 
banc  consecutus  sum,  ei  Paulus  ait :  Ego  autem  et  ^ 
natus  sum  {Aci.  xvi,  xxii,  x\iii).  >  Quumodo  enira  ' 
juxla  litteram  veriira  potest  esse,  quod  Paulus  ex 
civitate  Roiiiana  sit  nalus,  nisi  quia  ex  civc  Romanc 
natus  est  ?  Absii  auieni  iil  putcmus  eura  in  hoc  ser- 
mone  incndacein.  Natus  ergo  cst  in  civilaie  Ro- 
inana,  la  cbt  in  domo  parcntum,  qul  crant  civcs 
Romani.  Sed  et  juxta  spiritalem  intelligentiam,  iii 
eo  quod  se  dixit  naium  in  urbe  Roma,  propbetico 
spiritu  prsp.nuniiavit,  naialitlum  sua;  passionis  in 
iila  civitatc  futurum,  et  verbum  pv;cteriti  teinporis 
pro  vcrbo  fuiiiro  posuit.  Si  ergo  vera  sunt  quae  de 
penula  priemisimus,  facile  est  animadvcrtere  quod 
Aposiolus  hano  idcircn  aflerri  jusserit,  ut  per  eam 
apuii  Komanos  licet  pauco  tempore,  liberlatem  sibi 


<  in  regiium  suuin  coeleste,  cui  gloria  in  ssecula  ssc- 
f  culorum.  Anien.  > 

Multuties,  inquit,  ductus  snm  ante  Neronciu  pro 
defensione  fidei,  sed  in  prima  mea  defensione,  id  est 
qraiido  ante  tyrannura  illum  prinia  vice  defendi 
Evangelium,  nemo,  id  est  iiullus  ex  discipulis  meis 
adfiiit  milii,  ut  me  adjuvaret  coram  Ncrone  ad  de- 
fendendum  dogma  Christianoruni;  sed  umnei  mede- 
reliqueruni  metu  suppticiorum  :  non  illis  imputelur 
hoc  a  Deo,  sed  ignoscatur.  Non  orabat  pro  Alexan» 
dro,  qui  invidcnlia  fraternitatem  oppugnando  pec- 
caverat;  pro  bis  autemqui  non  obrupciant  amorem, 
sed  timore  succnbueruni,  orat,  ut  eis  ignoscatur. 
Multum  enira  interest,  cum  post  agnitionem  Dei  per 
'  gratiani  Domini  noslri  Jesu  Christi  quisqiiam  oppu- 
gnat  rraternltatera  ei  adversus  ipsam  graiiam  qua 
rcconcilialus  est  Deo,  sicut  inteliigilur  Alexander 
fuisse,  invidenti.B  facibus  agitur;  et  cum  quis  a 
fratre  amorem  non  alienavit,  sed  oflicia  fraternitati 
debita  per  aliquam  inrirniiiateni  animi  non  exbibet, 
sicut  nunc  discipuli  timore  Paulura  deseruerunl  in 
prima  defensione,  vel  ipsi  apostoli  Christura  in  pas- 
sione  {Matih.  xxvi ;  Marc.  xiv),  quem  tamen  non 
desliteruiit  amare.  Quapropter  non  orat  pro  Ale- 
xnndro,  qui  gratix  Dei  ingratus  existens,  ipsam 
graiiam  Impugnando,  et  chaTitatem  fraternam  per- 
sequendo  peccabat  ad  mortcm,  quia  Joannes  dicit : 
f  Esi  peccatum  ad  mortem,  non  pro  illo  dico  ul 


vindlcaret,  qiiateiius  ad  pra;dicanilum  libere  quo  (^  roget  quis  (/  Joan.  i);  >  sed  pro  hls  qni  non  mali- 


vellel,  iie  posset,  et  miiltos  aJ  fidem  per  diversa 
loca  CDiivorierei.  Ait  itaque  :  Pemilam  tiuam  reliqui 
Troade  upud  Curpum,  veniens  a/fer  teciim.  Hunc 
CiiriiMiii  Dionysius  mulluni  in  Epistola  ad  Deniophi- 
liinilaudnt,  refereiis  quamdani  valde  mirabilein  ejus 
visipiiem.  Penulani,  iiiqu  t,  alTer  el  libros  quos  ipsc 
forsitan  ibidcm  reliquerat,  maxime  autem  et  membra- 
nns,  id  est  pellcs  ad  scribcndum  (qiias  lanien  II'''- 
ronjnius  aliler  iiiterpretatiir)  aptas. 

€  Alexander  xrarius  mult.i  raala  mihi  ostendit; 
f  reddet  ei  Dominus  secundum  opcra  ejus  :  Qucm 
f  et  lu  devita  ;  valde  cniiu  restilit  verbis  nostris.  > 

Scias  quoJ  Alexander  a;rarius,  id  est  fabcr  aris 
vcl  custos  airarii,  ostendit,   id  est  fecit,  hi>/ij   multa 


tia,  setl  timore  ab  eo  recesserunt,  orat ;  qiiia  idera 
Joanne»  ait :  t  Qui  scil  fralrem  suum  peccare  pecca- 
tuin  noii  ad  mortem,  petat,  ct  dahitur  ei  vila  pec- 
<;anli  non  ad  mortcra  {ibid.).  t  Omnes,  inquit,  ma 
dereliquerunt,  sed  Dominus  aslitit  milii  dereliclo  ab 
lioreiiiibus,  consolando  me  per  intcniam  aspiratio-- 
nera  suam  et  loquendo  per  os  meum,  et  mitigando 
furorera  tvrannl,  et  confortavil  me,  id  est  constantem 
me  fecit,  ut  non  cessarem  a  dortrina  veritatis,  scd 
rationibus  tyrnnnum  potcnter  superarem,  ut  raedi- 
milleret,  ut  per  me  implerelur  evangelica  pradica- 
ti(>,et  audirenl  omnes  gentes  non  soliim  in  Italia,  sed 
et  usque  in  Hispaniam.  Et  ita  per  Dominum  qui  mi» 
hi  adfuit,  libcraiut  sum  de  ore  leonis,  id  est  a  rabie 


mnta  sed  non  impune,  quia  Domiims  reddel  ei  seciin-  ^  leonis,  qui  me  devorare  vohiit,  id  est  a  rabie  Nero- 


dum  opera  ejus  quae  in  me  operatus  est,  ^«cm  el  tu 
devita,  ne  tibi  fiat  impediraentiini,  quia  valde  resii- 
tit  verbis  nostris,  et  muUo  magis  poterit  resistere 
tuis.  Non  ail,  valde  rcstitil  nobis,  scd,  verbis  nu- 
stris,  iJ  est  evangelics  pnedicationi  quod  mullo 
gravius  cst,  quia  iion  hominibus  restitit,  sed  Evan- 
gclio  Dei.  Nec  ait,  reddat  ei  Dominus  secundum 
opcra  eJHs,  sed  reddct,  quod  verbura  pronuntiantis 
est,  non  imprecantis. 

f  In  prima  raca  defcnsioiic  nemo  milii  adfuit,  sed 

<  oninc«  rae  dereliqueruiit,  non  illis  imputetiir.  Do- 
t  iniuusautem  mihi  astilitct  confortavit  me,  ut  pcr 
•  me  ,pr%dicatio  inipleretur,  et  audirent  omnes  gen- 

<  teg,  ci  liberatus  suin  de  urc  leouis ;  libcrabit  me 


nis,  ne  me  mox  inlerficerct.  Et  adhuc  liberabil  me 
Dominus  ab  omni  opere  malo  ul  nullius  tormentis 
possim  compelli  ad  perpetrationem  niali  operis ;  et  sic 
martyrio  consummatiim  talium  faciel  uie,  perducen? 
in  regnum  suiim  ca:lesie,  eui  Doraino  pro  his  omni- 
bus  sit  gliiria  in  icecula  scBculorum,  id  est  in  aetcrna 
sxcula.  Amcn.  Eusebius  |in  historia  Ecclesiastica 
scribit  :  Festus  a  Nerone  in  Judaam  mis*«s  cst 
succcJerc  Felici,  apud  quem  dicta  causa,  Paulus 
cura  Luca  et  Arislarcho,  quem  concaptivura  appel- 
lat,  vinctus  Romara  mitlitur  {Acl.  xxiv,  xxviii).  Ubi 
biennio  positus,  rcrbura  Dei  prxdicabat,  nemine 
prohibentc.  Quem  tamen  adfuisse  ibi  et  defcndisse 
se  apud  Ncronciii,  ct  rursuni  profcctura  csse  ad 


1 


1477 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI,  —  IN  EP.RT.  Al)  TITUM. 


1178 


praeJicatlonis  otricium,    seriiio   toiiliiinat ,  ot  pobl  A  in«,    iiiquicns,  mea  iti-fensione,  etc,    usque  rfe  oie 

hxcdenuo  redisse  ad  supra  dictam  urbcni,  ulii  ct 

martyrio  consunimatus  est;  et  tunc  in  vincuiis  po- 

situs,  secundam  ad  Tliimotlicum  scribit  epistnlain, 

in  qua  et  dc  prima  dcfensionc,  et  dc  pncsenti  siintil 

indicat  passione  ila  :  In  piima  mea  defensione  nemo 

milii  adfuil,  sed    omnes  me  deieliqueriint,  non  itlis 

imputetur.  Doniinus  antem  niilii  astitit,  et  cunfortarit 

me,  iif  per  me  prwdicatio  impkretur,  el  audirent  om- 

nes  gentes,  et  liberatns  sum  deore  leonis  :  manifeslis- 

sime  per  liscc  dcsignans,  quia  primo  quidem  ut  pcr 

ipsura  coepla  praedicatio  coniplerelur,  liberaiiis  cst 

de  ore  leonis.  Neronem  scilicet  iii  leone  pro  crude- 

litate  significans.  Pr.-Evidens  aoiem  in   spiritu  co:i- 

sui)imaiion*m  suain,  adjecit  •  Liberubii  iiie  Dominus 

ab  onini  opere  malo,  et  salvum  faciet,  in  rcgitum  suum  C  Priscilla  ct  Aquila  uxor  et  maritus  erant ;  et  tameii 


leonis  manifestissime  proptcr  crudelitatcni  Neronetn 
leonrm  esse  signilicans.  Et  in  consequentibus,  ei 
salvabit  me,  et  snlvum  faciet  in  regnum  suum  eoele- 
ste,  quod  scilicet  prasens  sibi  sentiret  iinmiiiere 
marlyiiiini. 

I  Saluta  Priscillam  et  Aqiiilam,  ct  Onesiphori 
«  domum,  Erastus  remansit  Corinlhi.  Tropliimiim 
«  autcm  reliqui  inHrmum  Mileli.  Fcslina  anie  hie- 
«  mem  venirc.  Salulant  te  Euliiilus  et  Pudcns  ct 
«  Linus,  et  Claudia  ct  omnes  fratres.  Dominus  Je- 
i  sus  Cliiistus  cuin  spiritu  tuo.  Gralia  vobiscum. 
«  Amcn.  ) 

Snluta,  inquit,  Priscillam  et  A'iuilam  ainicos 
nieos,   apud    quos  frequentcr  liospitari   consuevi. 


coelesie;  significans  pcr  lia;c  quod  csset  conrcstim 
niariyrio  coronandiis.  Noii  igitur  eo  tempore  quo 
Pauli  actus  in  urbe  Roma  conscripsit  Lucas,  niar- 
lyrio  pcrfuitctus  esl  Paulus,  poluit  eiiini  liei-i,  ut 
iiiimicus  adhiie  lenior  esset  Nero,  et  defensionein 
Pauli  pio  nosuo  iio!:;maie  iioii  aspeincntcr  accipe- 
rel.  Beda  quoque  in  novissimo  vevsii  Actuuin  apo- 
Stolorum,  quo  tliciiur  quia  Paulus  biennio  doccbat 
sine  prohibitioiie,  subjecit  :  Non  soluni  Roniai  [uo- 
liilrifus  non  est,  sed  necdum,  Ncionis  imperio  robn- 
rato,  nec  in  taiila  crumpeiite  scelcra,  quanla  de  co 
narrant  Iiisloriae,  dimissus  cst  ut  Evangeliuin  Cliri- 
iX\  In  occidentis  quoque  partibus  piicdicarel^  sicut 
ct  ipse  Romanis  ait :  i  Nuncigilur  proficiscar  Jcru-  _ 
salem  ministrare  saiiclis  (Rom.  xv);  >  et  paulo  post 
€_Wocigiturcuin  consuinmavcio,  proficiscar  per  vos 
in  Hispaiiiain  [ibid.).  »  Postea  vero,  id  est  ultihio 
Neronis  aniio,  reientus  ab  eo,  inariyrio  coronatus 
est.  Quod  ntiuiique  iii  seciimla  :>d  Tiinollicum  Epi- 
.«lola,  passurus  Ue  vinculis  dictans,  exponit :  In  pri- 


Priscilla  sxpe  nominatur  prior.  Unde  patet  quod 
ipsa  virum  suum  meiitis  oplimis  pra-ccsserit,  licct 
uteique  apud  Dcum  magni  nicriti  fuerint.  Sahila 
et  Oiiesiplioii  domiim,  qua;  mihi  tanlam  exbibiiit 
humanitateni.  Quod  si  de  Erasto  scire  volneris  iibi 
sit,  ipsc  remunsit  Corinthi.  Tropliimum  reliqui  oegro- 
tanlcm  Mileli,  qui  postca  factus  est  Arclatensium 
episcopus.  Dixi  ut  cito  ad  me  vcnias,  et  niinc  dico, 
ul  anie  liieniem  veiiire  fcstincs,  ne  reni  dilTicullas 
hicmis  retardct,  qiiia  forsitan  me  in  corpore  non 
invenircs.  Ronise  vero  morantes  le  salutant  Eubulus 
et  Pudcns  et  Linus  (iste  Liniis  fuit  primus  Ronianaj 
sedis  episcopus);  e(  C/aurfin;  neque  solura  isli  le 
saliilant,  sed  etomnes  fratres.  Dominus  Jesus  Cliri- 
slus  sit  cum  smrilu  luu,  ut  per  pisesenliain  dcilatis 
suae  custodiat  mentis  tua;  co  ilationes,  etlionani  vo- 
bintatem  tuam  ad  omnc  boiiuin  opus  admiltat.  E« 
jifliia  ejusdem  Uomini  sil  vubiscum,  ut  ejiis  auxilio 
inala  cavcre  et  bona  faccre  vabatis,  lam  tU  (luaii» 
subdili 


IN  EPISTOLAM  AD  TITUM. 


ARGUMENTUM. 

Titum  apud  Cretenses  cpiscopum  reiiqucrut  .\po- 
stolus,  ui  uiiioersam  Cretam  reijeret  el  doceret,  ideo 
uunc  pcr  epistolam  instruil  eum,  quales  episcopos 
debeut  ordinare,  el  qualiter  falsos  prwdicatores  re- 
peUcre,  qui  legales  ctBremoniai  volebant  inditcere. 
Docet  eiiiin  qualiter  unumquenique  debeat  admonere, 
et  instruil  de  spiritali  conversalione,  scribens  ei  a 
Nicopoli,  quce  sila  est  in  Actiaco  lilt  >re, 
CAPUT  PRIMUM. 

f  Paulus,  servus  Dei,  apnstolus  auteni  Jesu  Chri- 
<  sti  st^cundum  lidcm  elcctorum  Jei  et  agnitioiiem 
«  veritatis,  quae  seeiindum  pietatem  est,  iii  spe  vita; 
I  seternx,  quam  promisit  qui  noa  nientitur  Deus, 
t  ante  tcnipora  sxcularia,  manifcstavii  autcjn  tein- 


D  <  poribus  suis  verbum  suum  in  prsedicationc,  qua 
t  credita  esl  milii  secundum  prseceptura  Salvatoris 
t  noslri  Dei,  Tito  dilecto  Clio  sccuiidum  commii- 
t  neni  fidem,  gratia  et  pax.  a  Deo  Patre  et  Chiislo 
<  Jcsu  Salvatore  nostro.  » 

Paulus  servtis  Dei  scribit  Tito,  non  lamen  servu» 
ea  scrvitule  qniE  est  ex  servili  timore,  sed  illa  potius, 
qux  fit  ex  amore  et  casto  limore.  Scrvus  bei  ,est, 
qui  pcccati  servus  non  est.  <  Omnis  enim  qui  facit 
peccalirm,  servivs  est  peccati  {Joan.  viii),  »  etc. 
t  Ncmo  poiest  duolms  domiiiis  servire  {Matih.  vi; 
Lttc.  vi).  »  Paulus  igitur  qui  peccali  servos  non  erat, 
recte  Dei  scrvus  esl  dictus.  Deus  aiiiem  hoc  loco 
Pater  intelligitur,  vel  eliam  tota  Triiiitas.  Paulus 
cst  quidcm  servus  Dei.  sed  apostolus  Jesu  Cliristi; 


4479 


riEKVEI  CL'ItGII)OLEiN'S!S  MONACHI 


J480 


i{J  est  legatus  et  princeps  Medialoris.  Nam  quod  di-  A  Paler  sit  verilaiis,  nnllum  in  sc  mcndacium  habeai; 


citur  Aposlolus  Jcsu  Clirisli,  tale  est  ac  si  diceretur, 
pra;feclus  pra;torii  Augusti  Csesaris,  inagislcr  exer- 
citus  Tiberii  inipcratoris.  l't  enim  judices  sa;culi 
hujus,  qiio  nobiliores  esse  videanlur.ex  legibus  qui- 
bus  serviunl,  et  ex  diKoilate  qua  intumescunt,  «o- 
oabiih  sortiunlur,  :  ita  et  Aposlolus  graiidem  inler 
Ghristianos  sibi  viiidicans  digniiatem,  apostolum 
sc  Christi  in  titulo  prxnolavil,  iit  ex  ipsa  nomiiiis 
aucloritate  lecluros  teireiel,  indicans  oinnes  qui  in 
(Jiristum  credeient  debere  sibi  esse  subjectos.  Apo- 
stohis,  inquit,  sum  secundum  fidem  etectorum  Dei, 
id  est  non  dissensio  in  apoitoblu  meo  a  (ide  illo- 
rum,  qui  suut  a  Deo  noii  laiilum  vocali,  scd  clecli. 
Aposloliis,  inquam,  sum  secunJum  fidem  eleciorum 


et  quia  nunqunm  meiiliri  polest,  ideo  sine  arabi- 
guitate  credaraus  vera  essc  qux  promisit;  et  lalet 
nos  studcanius  prxparare,  ut  digni  simus  ea  perci- 
pere.  Promisit  quidem  aiite  sajcularia  vel  seternai 
tempora  vitam  a;ternam,  sed  teniporibus  suis,  id  esl 
congruis  manifcstavit  eam,  scilicel  verbum  luum  in 
praedicutione.  \itain  quam  promisit,  manifettavi: 
verbum  suum.  Ergo  vitam  quara  promisit,  ipsa  est 
Verbum  quod  «  in  principio  crat  apudPalrcm,  et 
Deus  crat  Verbum,  el  Verbum  caro  factum  est,  et 
liabiiavit  in  nubis  (Joim.  i);  >  dixitque :  <  Ego  sum 
resurrectioel  viia.— Ego  sum  via.veritasetvila  {Joan. 
XI,  xiv).  I  llanc  vitam  et  lioc  verbura  manircslavit 
Deus  muiido  tcmporibus  congruis  in  praedicationc 


Dci,  etsecundum  liJera  quaehabct  agnitionem  verila-  ^  Evangelii  qua:  credita  est  milii,  ut  eam  Cdeliter  an- 

riuntiarera  geiitibus,  et  secundum  prxceptum  Sal- 
vatoris  nostri  Dei,  qui  nos  salvos  esse  voluit,  im- 
plendo  quod  promiserat.  Paulus  qui  laliter  est  apo- 
stolus,  et  lantx  salutisannuntiator,  scribit  Tito  di- 
lccto,  id  cst  caeteris  raeliori  et  germaniori  /ilio. 
Sermo  quippe  et  sapientin  et  doctrina,  qua  Titus 
Chrisii  Ecclesias  instruebat,  efficiebal  eum  egrcgium 
Aposioli  (ilium  ,  non  secundum  carnem,  sed  secun- 
dum  jidem  illi  et  Aposlolo  communem,  vel  omnibus 
qui  recte  crcdunt  communem,  quK  Graece  dicitur 


tis.  Nam  Salvator  ad  JuJaeos  qui  in  eum  credideranl 
csl  locutus  :  «  Si  permanserilis  in  verbo  meo,  cogno- 
scetis  veritatem  (Joan.  viii). »  Hiergo  Qdcmhabebanl, 
sed  agnitionem  veritaiis  consecutinoii  fuerant.Agni- 
tionem  dico  vcrilatis  quce  secundum  pietutem  esl, 
id  est  secundum  piaia  religionem,  velut  si  quis 
gramraaiicam  artcm  iioveril  vel  djaleclicam,  ul  ra- 
lionem  recte  loquendi  habcal,  cl  inler  falsa  et  vera 
dijudicet.  Sed  agnilio  vcrilatis  seciinuum  pielalera, 
estnosselegem,  intelligereprophetas,  Evangelio  cre- 


dere,  apostoios  non  ignorare.  Et  liiec  veritas,  ciijus  ■^calliolica,  quia  sicut  umiin  baptisina  est,  sic  et  una 
agnilio  secundura  pietatcm  est,  i»  spe  iiifa;  mlernm  lides.  Ab  hac  communi,  id  cst  catholica  lide  sepa- 
posita  est,  quia  statira  ei  qui  se  cognoverit  spem  rati  sunt  hxrctici,  qui  in  varios  errorcs  declinave- 
Iribuit  immorialitatis.  Quam  proniisit  aute  tempora  ^  ruiit.  Titus  vcro  non  secuiuhim  privalain  sectam 
,«,.,/„...■,.  /i^„o  „.,;  ../.>.  „,„„t;i„r  fi,.,^,n,>HA  r.rnnii.      quorumlibet talium  sedsecundum  fidem  communera 

oninium  elecioriim  filius  esl  Apostoli,  qiiiarecte  do- 
cct  catholicam  verilatnm,  quain  ab  Apostolo  didi- 
cil.  Cui  Tito  sit  gratia  Spiritus  sancti,  quae  conse- 
cret  omiiia  opcra  sacerdotalis  officii  cjus,  et  pax,  quae 
eum  repressis  hostibus  el  vitiis  requiescere  facial, 
semperque  cum  Dej  et  saiictis  angelis  concordera 
pernianere,  et  hoc  u  Deo  Patrg  ei  Filio  ejus  Chrisio 
Jesu  Salvatore  nostro. 

<  IIujus  rei  gratia  rcliqui  te.  Cretx,  utea  qux  de- 
i  suntcorrigas,  ct  consiituas  per  civilatcs  presby- 

<  teros,  sicut  et  cgo  disposui  libi.  Si  quis  sine  cri- 

<  mine  cst,  uiiius  uxoris  vir,  lilins  habens  lideles, 
(  non  in  accusalionc  iuxuriie,  aut   non   subditos 


saecularia  Deus,  qui  non  mentitur.  Quomodo  promi- 
sit,  cura  hominibus  utique  promiscril,  qui  nondura 
erant  ante  lemporasa;culaiia,  nisi  quia  inejus  seter- 
«itate  atque  in  ejus  verbo  sibi  coKterno,  jain  pra;de- 
sliiiaiionc  fixum  erat,  quod  suo  tempore  futurum 
erat?  velcui  piomisit  nisi  sapientiaesua;;  promitiens 
onmes  quiiii  illani  crediiuii  essent,  habiiuros  csse 
vitam  a;ternam?  El  proinisit  aute  terapora  ssecula- 
ria,  vel  secundum  aliam  Iranslationem,  aiite  tem- 
poia  a;terna.  Ex  quo  juxta  historiam  Genescos  (Gen. 
i),  factus  est  mundus,  et  per  vices  noctium  et  die- 
rum,  nieiisium  pariler  et  aniiorura,  terapora  coa- 
stituta  sunt,  in  hoc  curriculo  ct  rola  labuntur  sx- 
cularia  lempora  quje  cum  sa;cu!o  coepcrunt;  ct  anle 


h»c,  id  esl  antcquam   mundus   cwpissct,  promisit  q  ,  Oportet  cnim  cpiscopum  sine  crimine  esse,  sicul 

vitani  .■sternam  electis  quos  novcral  fuluros.  Sed  aiite 

li.i;c  niundi  temiiora  «lernitalem  quanidam  tempo- 

rum  fuisse  credendum  esl,  qua;  vocatur  ssvum  qiiia 

iion  variabatur  niulalionibus.  Nam  inier  sevum  ct 

lempus  lioc  dislat,  quod  a;vuin  quidem  stabile  est, 

lenipus  vero  mulabile.  Et  ante  .T;teina  tempora,  id 

est  aiite  a;vuni  promisit  Deus  interniinabilcra  vitam 

clectis  suis.  Nam  sicul  lcgiinus  :  «  Oranis  sapienlia 

aDoiniuo  Deoesi,  etciim  illo  fuilsemper  clest  anie 

levum  (Eccli.  i).  >  Inhac  crgo  sapientiaqua;  cura  iilo 

est  anie  xvum,  id  cst  ante  aeterna  tempora,  pro- 

jMis.t  ipst;  elcctis  vitam  anlc  xieriia  tcmpora.  Pro- 

niisit  qui  noii  roentitur,  noii  quiu  possit  raenliri,  el 

uolit  in  falsilatis  veiba  prorumpere;    sed  quia   qui 


«  Dci  dispensatorem,  non  superbum,  non  iracun- 

<  dum,  non  vinolcntura,   non   pcrcufsorera,  non 

<  turpis  lucri  cupiduin;  sed  hospiialem,  benignuro, 
«  sobrium,  justura,  castiim,  sanctum,  continenlem, 
«  el  amplcclcntcm  eura  qui  sccundum  doctrinaiii 
I  est,  (idclem  sermunem,  ul  poiens  sit  exhortari 

<  in  docirina  saiia,  ct  cos  qui  contradicunt,  ar- 
«  guere,  > 

Posiquam  dura  Crctensiura  corda  Paulus  ad  Christi 
fidem  mollierat,  et  tain  serraoiie  qiiani  signis  cdo- 
mncrat  eos  nnn  jara  in  Jovera,  sed  in  Christum  cre- 
derc,  reliqiiii  Tituin  discipulum  suuin  Crelae,  ut  ru- 
dimenta  nasceniis  Ecclcsiae  confirmaret ;  et  si  quid 
vidcretur  deesse,  corrigeret ;  ipse  pcrgens   ad  alias 


Ii81  COMMENT.  IN  EPISTOLAS   PAIJLI.  -  IN  EPIST.  AD  TITUM.  U82 

nationes,  ul  et  iii  cis  fundanientum  Chrisli  poneret.  A  criminibds.  Multi  quippe  (ideles  sunt  sine  crimine. 


Et  boc  est  quod  dicit :  Graiia,  id  est  causa  hujus  rei 
reliqui  te,  Crettr,  vt  ea  quce  desunt  corrigas.  Cum 
enim  dicit,  iti  ea  quce  desunt  corrigas,  ostendil  uec- 
dura  eos  ad  plLMiam  venisse  scientiam  veritatis;  et 
licet  ab  Apostolo  correcli  fuissent,  tamen  adhuc  in- 
digere  correctione.  Omno  enim  quod  corrigilur  ira- 
perfeclum  est.  Vt  ea,  inquit,  quoe  desunt  corrigas, 
id  est  ul  ea  qux  a  me  correcta  sunt,  et  necdum  ad 
pienara  veri  lioeam  sunt  rcdacta,  a  te  corrigantur, 
et  normaro  sequalitatis  recipiant;  etquia  solusnon 
sufUceres  hoc  facere,  constiiuas  per  civitates  presby- 
teros,  id  est  cpiscopos,  sicut  et  ego  tibi  clisposui,  id 
est  lales  quales  libi  designavi,  non  quales  forte  ani- 
inus  carnaliter  voluerit,  aiit  homines  tibi  persuase- 


sine  peccato  autem  nuUus  esi  in  hac  vila.  Et  ideo 
Apostolusdesignans  quis  sit  ordinandus,  non  ait  :  Si 
quis  sine  peccato  esl  hoc  enini  si  diceret,  omriis 
bomo  repiobaretur,  nullus  ordiimrelur.  Sed  ait  :  ii 
quis  sine  crimine  est,  sicuti  esi  hoinicidium,  adulte- 
rium,aliquaimmunditiafornicationis,  furtuin,  f.  ;ius, 
sacrilegium  et  cKterabujusmodi.  Cum  ea  homo  iioi» 
habet,  debet  autem  omnis  Christianushonio  non  ha- 
bere, incipit  caput  erigere  in  libertatein.  El  idciico 
qui  ordinatur,  careat  omnicrirainc,  ui  libera  fronie 
possitaliorum  crimina  redarguere,  ei  nemo  valeat 
illi  sua  objicere.  Et  sit  unius  uxoris  vir,  quaiii  ba- 
buerit,  nonbabeat.  Muhisuperstiiiosiiisniagis  qiiam 
vcrius,  etianieos  qui  cum  gentiles  fuerint,  et  uiiara 


rint.  t/«  consiiiMfls,  inquil,  pr«sit/ieros,  et  post  pauca  B  tixorem   habuerint,  qua  amissa,    post  baptisinum 


subjungit,  quod  vporleat  episcopmnsine  crimine  esse, 
ostendens  quia  idem  est  presbyler  qui  episcopus. 
Nani  antequam  diaboli  iiistinctu  studia  in  religione 
lierent,  et  diceretur  in  populis :  <  Ego  sum  Pauli, 
ego  Apollo,  ego  autem  Cephae,  communi  presbyte- 
rorum  consilio  gubernabantur  ecclesix  (/  Cor.  i).  i 
Postquam  vero  uiiusquisque  cos  quos  baptizaverat, 
putabat  suos  esse  non  Christi,  in  loto  orbc  decre- 
tum  est,  iit  unus  dc  presbyteris  electus  superpoiie- 
relur  csleris,  ad  quem  omnis  cura  ecclesise  perti- 
neret,  et  schismatum  semina  tollerentur.  Nam  ct 
alibi  scriptum  est : «  Pauluset  Timotheus  servi  Jesu 
Cbristi,  omnibus  sanctis  in  Chrislo  Jesu  qui  suni 
Philippis,  cum  episcopis  et  diaconibus  (PliHip.  i).  > 


Christi  alteram  duxerint,  putant  in  saccrdotium  non 
cligendos,  ciiin  utique  si  hoc  observandum  sii,  illi 
niagis  ab  episcopatu  arceri  debeant,  qui  vagam  per 
meretrices  prius  exerceutes  libiuiiiem,  unain  rege- 
nerati  uxorera  acceperint;  et  multodeieslabiiiiissit, 
fornicatum  csse  cum  pluribus  quam  uiiam  uxorem 
liabuisse.  Haec  Hieronymus.  Augustinus  autein  ait: 
Unius  uxoris  virum  acutius  intellexiTunt,  qui  nec 
eura,  qui  catecbumenus  vel  paganus  habuerit  alte- 
rara,  ordinandum  esse  censuerunt.  De  sacramento 
videlicet  agitur,  non  de  peccato.  Nam  in  Lapiismo 
dimittunlur.  Propter  sacramenli  auteni  sanctiiatem, 
sicut  femina  (etiamsi  catechumena)  viiiata,  non  po- 
test  post  baplismum  inter  Dei  virgines  cunsecrari. 


Philippi  una  est  uibs  Macedoniae,  et  certe  in  una  ci-  ^  iia  non  absurde  visiim  est,  eum  qui  excessituxorum 


»itate  piures  episcopi  esse  non  polerant.  Sed  quia 
cosdem  episcopos  illo  in  tempore,  quos  piesbyteros 
appellabantiproptereaindiflcreuterdeepiscopisquasi 


numcrum  singularera,  non  peccatura  aiiquod  tora- 
Diisisse,  sed  normam  quaradam  sacramenti  amisis- 
Ee,  nun  ad  vitae  bonx  meritum,  sed  ad  ordinationis 


de  presbyieris  locutus  est.  Et  in  Actibus  apostolo- vjecclesiasticaesignaculuni  necessariam.  Ac  per  hoc. 


ruraad  uniusecclesiaesacerdotes  ait.  i  Attendite  vo- 
bis  et  cuncto  gregi,  in  quo  vos  Spiritus  sanclus  po- 
suil  episcopos  [Act.  xx).  »  Haec  idcirco  diximus,  ut 
ostenderemus  apud  veteres  eosdem  fuisse  presby- 
teros  quos  episcopos  ;  paulatim  vero,  ul  dissensio- 
num  planiaria  evellerenlur,  ad  unum  omnem  solli- 
citodinemesse  delatam.  Sicut  ergopresbyteri  sciunt 
se  ex  ecclesiae  consuetudine  ei  qui  sibi  praepositus 
fuferit,  esse  subjeclos,  ita  episcopi  noverint  magig 


sicut  plures  antiquorum  patrura  uxores,  signilica- 
verunt  fiituras  ex  omnibus  gentibus  ecclesias  uni 
viro  subditas  Christo;  ila  nosteraniistes  unius  uxo- 
ris  vir,  significat  ei  omniLus  gentibusuniuitem,  uni 
viro  subditamChristo.  Sit  eliam/^i/ios  liabens  fideles, 
non  in  accusalione  luxurice,  aut  non  subditos,  lioc  esl 
non  in  patris  potestate  :  Ponarous  enim  aliquam 
bene  instituisse  liberos  suos,  et  a  parva  aetate  sem- 
per  Dominicis  erudisse  praeceptis,   hi  si  postea  se 


se  consuetudiiie,  quam  dispositionis  Dominicae  ve-  p  Uixurix  dederint,etsuperantibusvitiis,lubidini  frena 


rilate  presbyteris  esse  majores.  Et  in  communi  de- 
beie  ecclesiam  regere  imitantes  Moysen,  qui  cum 
liaberet  in  potestate  solus  pra;esse  populo  Israel, 
scptuagiiita  elegit,  cum  quibus  populum  judicaret 
{E.Tod.  xviii).  Videamus  igitur  qualis  presbyter  vel 
cpiscopus  ordinahdus  sit.  Constituas,  inquit,  per  ci- 
ritates  prcsbyteros,  sicut  et  ego  tibi  disposui.  Si  quis 
iine  crimine  est,  illum  subaudi  constituas.  Non  ut 
eo  tempore  quo  ordinaiidus  cst,  sinc  ullo  crimine 
sit,  et  praeteritas  maculas  nova  conversatioiie  dele- 
verit,  sed  ut  ex  eo  tempore  qiio  in  Christum  renalus 
cst,  nulia  criminis  conscieiitia  mordeatur.  Crimen 
autcm  est  grave  peccatum,  accusatione  et  damna- 
iiatjone  dignissimum.  Et  prima  libertas  est  carere 
rATKOi..  CLXXXI. 


remiserint,  nunquid  culpa  eorum  in  patrem  redun- 
dabit,  ct  sanclitatem  patris  filiorum  ncqiiiiia  macu- 
labit.  Nam  et  Isaac  credendus  est  bene  instruxisse 
filium  suum  Esau  quitamenpost  fornicarius  etpro- 
fanus  exstilit  (GeH.xxv-xxviii)  .Saiuuel  quoque  filios 
babuit,  qui  decliiiaverunt  post  avaritiam,  et  propter 
munera  perverterunt  judicium  (/ /{(?(/.  viii).  Ergo 
si  tunc  eleclio  ricret  sacerdolum,  et  Isaac  propter 
Esau,  et  Sarnuel  propter  filios  suos  indigni  sa- 
cerdotio  puiareiitur.  Sed  sciendum  qiii  'am  sau- 
ctura  est  nomen  sacerdotii,  ut  nobis  etiam  ea  qua> 
extra  nos  sunt  posila,  repulentur,  noii  qiin  propter 
vitia  nostra  episcopi  non  flamus,  sed  quo  propler 
filiorum  incontinentiam  ab  hoc  gradu  arguendi  [al. 

k1 


,^83  HERVEl  BURGlDOLEPfSlS  MOxNACm  »484 

arc«ndi]  sumus.  Qua  enimUberlate  alienos  filios  cor-  A  et  patiens,  sit  in  tempore  quid  loquendum  sit,  quid 
ripere  etdocere  possumus  quae  recla  sunt,  cum 


nobis  stalim  possit,  qui  fuerit  correptus,  inge- 
rere :  Antedoce  filios  luos?  autqua  fronteexiraneum 
corripio  fornicantem,  cum  milii  conscientia  meaipsa 
respondeat,  exbaereda  crgo  filium  fornicantem  ab- 
jice  lilios  tuos  vitiis  servientes?  Cum  autem  nequam 
lilius  in  uiia  tecum  domo  maneat,  tu  audes  de  alte- 
rius  oculo  festucam  detrabere,  in  tuo  trabeni  non 
videns?  (Matth.  vii.)  Non  ilaque  juslus  polluitur  cx 
viliis  filiorum,  sed  liberias  ab  Aposlolo  ecclcsia; 
principi  reservatur,  ut  talis  fiat,  qui  iion  Umeat 
propter  vilia  liberorura  extraneos  reprehendere. 
Unde  et  considerandum  adversus  eos  qui  de  epi- 
scopalu  inlumescunt,  quia  uon  slatim  omnibus  bis 


taceudum,  nec  serraone  inulili  conscientiam  percu- 
tit  infirmoruni.  Non  enim  Apostolus  ecclesiae  prin- 
cipem  formans,  velat  esse  pugilem,  et  corporeis 
ictibus  alios  corporaliter  la;deiilem,  quod  etiam  in 
plebeio  et  quocunquegentili  si  fuerit,  reprehenditur; 
sed  hsc,  ul  diximus,  ne  coirtumeliosus  et  garrulus 
perdat  eum,  quera  potuit  modestia  el  lenitate  coni- 
gere.  Oportet  etiara  hunc  esse  non  ttirpis  lucri  cupi 
dum,  ul  non  cupiat  aggrcgare  pecuniara;  scdhabens 
victuin  atque  vestitum,  bis  contentus  sit.  Hucusque, 
qualis  non  debeat  esse  episcopus  vel  prcsbyter, 
Apostoli  sermo  descripsit;  et  nunc  econtrario , 
qualem  oporleal  eum  esse  ostendit.  Sed  hospitulem, 
nquit,  bemgnum,iiobnum,juslttm,  ciistnm,  sanctum. 


meliores  sunt,  quicunque  episcopi  non  fuerint  ordi-  ^  conlinentem,  et  amplecteuiem,  etc.  Aute  omuia  hospi 


iiati,  cuin  nonnulli  idcirco  ad  sacerdotium  non  per- 
venerint,  quia  eos  liberorum  viiia  inipedieriiit.  Si 
autem  peccala  filiorum  ab  cpiscopatu  justum  prohi- 
bent,  quanto  magis  se  unusquisque  considcians, 
debet  retrahere  ab  boc  non  tam  honore  quam  onere, 
et-non  ambire  alienura  locum,  quem  magis  digni 
debent  occupare?  Solent  et  per  filios  opera  desi- 
guari,  ut  ille  intelligatur  debere  ordinari,  qui  in 
propria  potestate  babet  opera  sua,  ut  uulla  subre- 
pentium  vitionim  labe  sinat  ea  maculari.  Idco,  in- 
quit,  dixi  ut  ordinctur,  si  quis  sine  crimine  est,  quia 
oportet  epii-copum  esse  sine  crimine,  sicut  dispensa- 
torem  Dei,  qui  esi  sine  peccaso,  ui  Domini  sui  puri- 


talitas  fuluro  episcopo  uenuntiatur.  Si  enim  omnis 
bomn  audire  desiderat :  <  Hospcs  fui  et  susccpislis 
nie  (Mnlih.  xxv),  i  quanto  niagis  episcopus  cujus 
domus  omiilura  commune  esst  debet  hospiliura? 
Laicus  enim  vcl  duos  aut  paucos  recipiens,  impleTit 
hiispitalliatis  oQicium ;  episcopus  vero  iiisi  omnes 
recppcrit,  inburaanus  est.  Si  etiam  benignus,  ut 
benignc  diiigal  omnes;  et  quidquid  boni  potesl  tam 
corpoialiter  quara  spnilalitcr ,  inipendat.  Sit  et 
sobrius,  ul  corporalis  ebriolas  longe  sil  ab  eo,  nec 
sensura  cjus  luundana  cupidilas,  Vvd  ira,  seu  quod- 
libct  aTud  vilium  inebriet,  sed  aculo  sensu  dijudiccC 
oninia,  sicul  vir  spiritalis  (/  Cor.  n).  Justus  quoque 


ritafem  in  aliquo  iraitelur,  quoniam  non  sua  sunt  „  sit,  ul  jusliliara  in  populis  qu^bus  prfeest  exerceat. 


quoe  piseslat,  sed  Dei  qui  dispeitsat.  Et  oporlel  eum 
esse  noii  superbuni,  id  cst  non  tumentem  vel  placcii- 
tem  sibi  quod  episcopus  sit ,  sed  quasi  bonum  villi- 
cum,  id  requirentera  quod  pluribus  prosii ;  oporlel 
esse  et  non  iracundum  :  iracundus  est,  qui  semper 
irascitur,  cl  ad  levein  rcsponsionis  auram  quasi  a 
vento  loliuni  niovctui.  Et  revera  nibil  est  faJius 
prseceptore  furioso,  ut  cum  debeat  esse  mansuelus, 
paliens  tt  sapiens,  torvo  vullu  et  treraentibus  labiis, 
laguta  fionle,  effrenatis  convitiis,  facie  inler  pallo- 
rem  et  ruborem  variata,  claraore  perstrepal;  et  er- 
rantes  non  tain  ad  bonum  relrahat,  quam  ad  nialum 
sua  SKvilia  prscipitet.  Neque  vero  qui  aliquando 
irascilur,  iracundus  est,  sed  qui  ciebro  hac  passione 


reddens  unicuique  quod  nieretur,  nec  accipiat  per- 
soiiam  in  judicio.  Inler  laici  autcm  ct  episcopi  jusli- 
tiam  hoc  interest ,  quod  laicus  potest  apparere 
justus  in  paucis;  episcopus  vero  in  tol  debet  cxer- 
cere  jusiitiam,  quot  subditos  habet.  Sit  etiam  castut 
(/  Cur.  vii).  Si  enim  laicis  impcralur  ut  propter 
orationera  abslineant  ab  uxoiiim  coitu,  quid  de 
episcopo  sentieiidum  est,  qui  pro  suis  populiquo 
peccatis  illibatas  Deo  oblalurus  est  viclimas?  Quo- 
modo  igilur  hospitalitas  et  beuignilas  atque  justilia 
pixcipua  esse  debet  in  episcopo,  et  intcr  cunctos 
laicos  emiuens,  sic  et  caslitas  propria  el  ut  ita  dixe- 
rim,  pudicitia  sacerdotalis,  ut  non  solum  ab  opere 
immundo  se  abstineat,  sed  eiiain  a  jactu  oculi  et 


superalur.  Oportet  et  non  vinolentum  esse.  Quale  D  cogilationis  errorc,  mens  confoctura  Christi  corpus. 


enim  est,  episcopuin  videre  vinolentura,  ut  sensu 
occupato  vel  exallet  risuni  contia  gravitatis  dcco- 
rem,  vel  labiis  dissolutis  cachinnet,  vel  paululum 
trislis  quasi  ciijusdam  rci  fueril  recordalus,  inlcr 
pocula  in  singuliiis  piorumpal,  et  lacrymas  seu 
quid  aliud  ameiilius  lacial?  Ubicunque  saliiritas  et 
ebrietas  fuerint,  ibi  libido  dominalur.  Specla  veii- 
irem  et  genitalia,  nainjuxia  ordinem  membroriini 
est  et  ordo  vitioriim.  Dehinc  additur,  non  percusso- 
rcm  oporlere  csse  sacerdolem.  Quod  quidem  et 
simpliciier  inleilccliim,  ajdiflcat  audienlein,  ne  facile 
nianuin  ponigat  ad  caidendum,  ne  in  os  allerius 
verberaudura  insanus  erumpat.  Melius  cst  auicm 
ut  uon  percussorem  il.Ium  dicamus,  qui  mansuctiis 


sit  libera.  Unde  et  addiiur,  ut  sil  saiictus.  Sanctiias 
ciiim  quantum  secuiiduni  nos,  et  dicenda  ab  onini 
inquinatione  libera  el  peifectissinia  ct  incoiitamina- 
lissima  purilas.  Sit  cliam  contincns  nou  solum  ab 
uxoris  amplexu,  sed  ab  oinnibus  aiiinii  pcrturbatio 
nibus,  ne  ad  iracundiam  conciteiur,  nc  illum  trisli 
lia  dejiciat,  ne  terror  agitet,  ne  hetitia  immodcrata 
sustollat.  Cuntlneutia  enim  noa  solum  in  carnis 
opcre  et  iu  animi  concupisceniia,  sed  in  omnibus 
rebus  cst  necessaria,  ne  bonores  indebitos  appeta- 
nius,  ne  accendaraur  avaritia,  ne  ulla  passione  su- 
percmur.  Ad  extreraum  sit  amplectens  eum  qut 
secundum  doclrinam  cst,  fidelem  sermonem,  ut  quo- 
modo  sermo  Dei  Gdeiis  esl  et  oinni  acceptioue  dl- 


4485 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  IN  EPtST.  AD  TiT. 


i48G 


gnus,  sic  et  ille  talem  se  praebeat,  ut  omne  quod  A  introducere  legalia  praecepta.  Nam  sine  Scripturae 


loquitur,  fide  dignura  exislimetur,  el  verba  ipsius 
sint  regula  veritatis,  ac  desiderio  cliaritaiis  aniple- 
Ctatur  hujusmodi  sermonem,  quo  possiiit  audientes 
doceri,  tit  potens  sit  in  doctrina  sana  eihortan  eos 
ad  bene  agendum.  Sana  doctrina  dicitur,  ad  distin- 
ctionem  languidx  inflrmseque  doclrina;.  Poiens  sit 
it  arguere  eos  qui  contradicuni,  id  esl  hasreticos  vel 
Judseos  et  saeculi  istius  sapieules,  sive  etiam  malos 
catholicos,  qui  moribus  contradicunt,  id  est  iion 
loquendo,  sed  raale  viveiido.  Nara  prsecipilur  illis 
ut  non  foiiiicentur,  et  fornicanlur;  pr%cipitur  iliis 
ut  non  rapiant,  et  rapiunt;  sicqua:  ccctera  mala  a 
quibus  prohibentur,  faciuni :  et  ita  non  lingua,  sed 
vila  semperdoctrinaisanclaaeontradicunt.  Superioia 


aucloritate  garrulitas  eoruin  non  haberet  fidcm,  ubi 
viderentur  perversara  doctrinam  suam  divinis  testi- 
moDiis  roborare,  quos  oportei  redargui,  id  est  tales 
horaines  doclores  ecclesiae  dehent  ratione  Scriplura- 
rura  superare,  et  silentium  illis  iraponere  pondere 
lestimoiiiorum,  qui  non  ucam  vel  paucas  domus, 
sed  universas  cum  dominis  familiisque  subvertunl, 
id  esl  a  statu  fidei  subruunt,  docentes  ea  quee  non 
oportet  ob  gratiam  (wrpis  litcri,  id  esl  quasi  sub 
specie  consuleudi,  agentes  negotium  decipiendi  pro- 
pter  pecuniap  qugesium,  doceiit  ea  qua^'  iion  oportet, 
iil  est  ciborum  difrereutias,  et  olium  Sabbati  jain- 
dudum  aboliti,  atque  circnmcisionis  injuriam,  el 
ulinam  zelo   Cdei   talia  docereut ,  cx  parte  eniin 


quidem  quse  inepiscopi  virtutibus  posuit,  ad  viiam  B  aliqua  posset  eis  ignosci,  atque  Uici  quod  aniulalio- 


pertinenl :  hoc  vero  quod  ait,  ut  potens  sit  cxlwrtari 
in  doctrina  sana,  et  eos  qui  ceniradicunt  arguere,  ad 
opus  prxdicalionis  refertur.  Quia  si  episcopi  tantum 
sancta  sit  vita,  sibi  potest  prodesse  sic  vivens; 
porro  si  doctrina  et  sermoae  fuerii  eruditus,  potest 
caeteros  quoque  iusiruere ;  uec  solum  suos  instruere, 
sed  adversarios  repercutere ;  qui  nisi  refutati  fuerinl 
atque  convicti ,  facile  quasrunt  simplicium  corda 
pervertere.  Hic  locus  adversus  eos  facit,  qui  ineriise 
se  et  otio  ac  somno  danles,  putant  peccatum  esse 
si  Scripturas  legerint,  vel  negiigunt  eas  legere ;  et 
eos  qui  in  iege  Domin:  niedilanlur  die  ac  nocie 
(Psal.   i),  quasi  garrulos  inutilesque  contemiiuiii. 


nem  Dei  liaberent,  scd  non  secundum  scientiam 
(Kom.  xv).  Sed  quia  venter  est  Deiis  ipsorum  {Ph.i- 
lipp.  iii),  turpis  lucri  gratia  voluui  prciprios  facere 
discipulos,  ut  quasi  magistri  a  seclatoribus  alanlur 
sive  peciinias  accipiant.  Possumrs  et  aliier  inielli- 
geie  lurpe  lucrum,  quia  onnes  iiaereiici  dum  per- 
versa  docenl,  lucratores  liominum  se  solentasserere, 
cum  non  lucium,  lucrum  sit,  sed  perditio,  animas 
intorCcere  deceptorum.  Econtra  qui  errantem  liii- 
trem  suum  juxla  Evangelium  corripuerit  {Mailh. 
sviii),  si  fuerit  ille  coiiversus  lucratus  est  eum. 
Quod  enim  majus  vel  prctiusius  lucrum  esse  potost, 
quain  si  huinanara  aoimam  qiiis  lucretur?  Oniiii} 


non    animadvertentes   Apostolum    post  calaloguiu  „  igitur  doclor  ecclesis,  qui  ad  Chiisti  (idem  recta 

■"■■""   "~"        "    -■-—  -'—— :  -:~:i..„-      raliooe  pcrsuadei,  honestus  lucrator  est.  Et  oniiiis 

haereticus  qui  frauduleniis  sermonibus  homines  fal- 


conversalionis  episcopi,  etiam  doctrinam  similiter 
priecepisse. 

I  Sunt  eoim  multi  et  inobedientes,  vaniioqui  et 
«  seduclores,  maxime  autem  qui  de  circumcisione 
«  sunl,  quos  oportet  redargui,  qui  universas  domos 

<  subvertunt ,  docenles  qu;»  nou  oportet  lurpis  lu- 

<  cri  gratia.  Dixit  quidam  ex  illis  proprius  eorum 
t  propheta  .  Cretenses  semper  mendaces ,  malae 
:  bestia;,   veotres  pigri.  Testiraonium  hoc  verum 

<  est.  Quam  ob  causam  iiicrepa  iilus  dure,  ut  sani 

<  sint  in  fide,  non  intendentes  Jujiaicis  fabulis,  et 
«  mandatis  hominum  aversantium  se  a  veritate.  » 

Ideo  qui  ordinalur  episcopus,  debet  esse  poteiis 
argiicre  eos  qui  contradicuut,  quia  sunt  multi, 
lalara  viara  qux  ducit  ad  perditionem  ambulantes,  D 
et  divinis  mandatis  inobedientes.  Qui  ergo  futurus 
est  ecclesis  princeps,  babeat  eloqueiitiam  cum  vilse 
iiitegritate  sociatam  ,  ne  opera  absque  sermoiie  siiit 
tacita ,  vel  dicta  factis  deficientitKis  erubescaut , 
niaxime  quia  siint  non  pauc',  sed  niulti,  nec  acquie- 
scentes,  sed  inobedientes;  vuniloqni,  idestvanasfac- 
ias[faliulas?]  prsedicantes ;  et  seductor^s,  id  esl  alios 
a  veri tate  in  erroreni  post  se  irahentes,  sed  illi  maxime 
sic  agunt,  qni  sunl  de  circumcisione,  id  est  qui  ex 
Judxis  ad  baplismum  venerunt,  nec  carnales  obser- 
vanlias  legis  deseruerunt,  hi  tunc  temporis  nascen- 
tem  Christi  ecclesiam   subverlere  nitebanlur,    et 


lit,  loquitur  quae  non  oportet  turpis  lucri  graiia. 
Sequitur  :  Dixii  quidam  ex  illis,  etc.  Quantum  ad 
textum  sermonis  et  conlinentiam  loci  pertinet  hoc 
quod  ait  :  Dixit  quidam  e.T  illis  proprim  eorum  pio- 
pheta,  videiur  ad  eos  referri,  de  quibus  prainissum 
est :  Maxime  qui  de  circumcisione  sunt,  quos  oportcl 
redargui,  qui  universas  domos  subverlimt,  docenles 
quce  non  oportet  turpis  lucri  graiia ;  ut  sequatur, 
dixit  quidam  ex  iltis  proprius  eorum  propheta:  Cre- 
tcnses  semper  mendaces,  etc.  Sed  quia  iii  illo  prophc- 
tarura  qui  apud  Judaeam  vaticinati  suut  (227),  hic 
bexameter  versus  reperilur  : 

l^prine  «li  •l/sHiixai,  xax«  9npia,  yaeTipz;  «pyai, 
referatur  (si  placet)  ad  supcriora,  ubi  ditium  esi : 
«  Reiiqui  te  Cretae,  ut  ea  qua;  desunt  corrigas,  >  ut 
sequatur,  disit  quidam  ex  illis  proprius  eorum  pro- 
pheta,  id  est  Cietensium.  Quia  vero  mulia  in  medio 
sunt,  et  hoc  absurdum  roriasse  vidclur,  ideo  cum 
bis  superioribus,  quK  rainora  suiit,  aliter  aplandum 
cst,  ut  legamus  :  Sitnt  enim  multi  el  inobedtentes, 
vaniloqui  et  scJuctores  ,  maxime  autem  qui  de 
circumcisione  siritl ;  quos,  sciiicet  muitos  et  ino- 
bedientes,  v;»iji!oquos  ei  seduclores ,  cum  his  qui 
de  circuracisione  sunt  oportet  redargui,  qui  universat 
domos  subvertunt,  docentes  quce  non  oportet ,  turpii 


(228)  Epiraeiiides. 


ti87 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHl 


im 


iucri  giatia.   Dixit  quidam  ex  itlis  proprius  eorum  A  Quam  ob  causam,  id  est  quia  tales  sunt,  increpa  il- 


propheta ;  Cretenses  semper  mendaces,  ut  id  quod 
diciu m  est,  proprius  eorum  propheta,  non  specialiter 
ad  Judaeos,  el  eos  qai  de  circunicisione  sunl,  refera- 
tur  :  sed  ad  multos  et  iiiobedieiites,  vaiiiloquoset 
seduclores;  qui  utiquequin  in  Cicta  erant,  Creten- 
ses  fuisse  credendi  sunt.  Qui  quod  vaniloqui  suiit, 
quidam  proprius  eoruni  proplieia  sic  pranuntiavii, 
Cretenses  sempermendaces.  Et  qiiod  sint  sediiclores, 
atque  domos  subvertant,  ita  subnexcil  mala;  beslice. 
Et  quod  teimporalis  lucri  gralia  doccant  ea  quie  non 
oportct,  ita  subjocil,  venites  piyri.  Mendaces  qiiippe 
sunl  et  malu;  beblia;  et  venlres  pigri ,  quia  falsa  per- 
suadeni,  et  feraniin  rilu  sanguineni  sitiur.t  dece- 
ptorum,  et  non  cmii  silentio  opcranles  suuni  pauem 


los  non  raolliter,  ut  soles,  sed  dure,  id  est  dura  eo- 
rum  corda  penetret  increpatio  dura,  ut  sani  sint  in 
fide,  id  est  ut  mens  eorum  non  inlirmetur  in  fide, 
sed  convalescal,  et  omnem  languorem  pt  rfldiae  pro- 
cul  repellat  a  sua  fide.  Sani,  inquam,  sint  in  (idei 
purilate,  qua^  nullo  tabescit  languore  perfidis, 
»10«  intendenles  Judaicis  fabulis,  quasi  magistri  Ju- 
daioruin  siiie  auclorilaie  Scripturarum,  et  sine  ulla 
asserlione  rationis  docent,  et  mandulis  non  Dei,  sed 
hominum,  id  est  Judxorum,  huniana  tanium  et  car- 
nalia  sapicntum,  uversanlium  se  a  veritaic  spiritualls 
intelligenlia!.  Si  quis  post  adventum  Cliiisti  conci- 
dltur,  non  circunieidilur,  scd  .ludaicis  servit  fabulis, 
et  mandatis  liominum  adveisaniium  se  a  verilaie. 


manducant,  quormn  Deus  venter  est  {Philip.  iiO,  et  "  Non  enir.i  qui  in  manifesto  Juil;eus  est,  neque  quse 

gloria  in   confusione  ipsorum.   Dlcitur  autem  isle 

Tcrsus  in  Epimenidls  Cretensis  poeta;  oraculis  re- 

periri,  quem  nunc  Apostolus  sive  alludens  proplie- 

tam  vocat,  (|uod  scilicet  tales  Christiani  tales  ineren- 

tur  babere  prophetas,  quomodo  prophetas  Baal,  et 

qyoscunque  otiosos  proplietas  Scriptura  commemo- 

rat  {Jer,  ii,  xxiii),  sive  vere,  quia  de  oraculis  scri- 

pserat  atque  responsis,  qii.T  et  ipsa  futura  prienun- 

tient,  etea  quae  ventura  sunt,  multo   ante  pradi- 

cant.  Denique   temporeex  illo  exslabat  oraculorum 

tilulo  prxnotatus  libcr  quidam  Eplmcnidis,  quem, 

quia  videbatur  divinum   aliquid  repromiltere,  pro- 

pterea  Apostotnm   arbitror  inspexisse,  ut   videret 


in  manifesto  in  carne  circardcisio,  sed  qiii  in  oc- 
ciilto  Juda!U3  ept ,  et  circunicisio  cordis  in  spiritu, 
non  littera  {Rom.  ii).  Si  quis  pascha  ■*>i'ii,  non  in 
azymis  slnceritatis  et  veritatis,  ut  evterminet  ex 
aniuia  s;ia  omne  vetus  fernieiilum  iDaliti;e  et  nequi- 
lia;  (/  Cor.  v),  iste  aitendil  fabulis,  ct  sequiiur  uni- 
bras  veritate  neglecta.  Si  quis  non  resurgeiis  cnm 
Christo,  ncc  quaerens  ea  qu»  siirsum  siint,  sed  quae 
super  tcrram  sunt  {Colos.  iii),dicit  :t  Ne  tetigeriils, 
neque  gustaveritis,  ncque  allraciavoritis,  qu.e  sunt 
omnia  in  iiiteritu  ipso  usu ,  seciindum  pr;ccepta  et 
doctrinas  bominum  {Cclos.  ii),  i  iste  fabulis  est  in- 
tenlus ,   et  observat   raandaia  honiinum,  umbram 


quid  in  «o  promittecetur,  et  in  lempore  usuni  versi-  „  tenentium  et  veritati  lerga  vcrteiitium.  Unde  et  sub- 

a;lo  scribenlem  ad  Titiiin,  qi;ia  crat  Cretai,  ut  falsos      ditur  : 

doclores  Crctenstum   proprio  ii:sul«  suse  auctore 

contereret.  Non  lameii  totum  opus  Epimenidis,  quod 

dc  oraculis  scripserat,  per  unum    versic;ilum  con- 

firmavit ;  sed  Cretenses  tanluni  metidaccs  viiio  men- 

tis  increpavit  ob  ingenilam   menlienui  facilitalem, 

de  proprise  genlis  eos  auctore  coiifutans.  Nam  nemo 

est  tam  sicarius,  tain  panitida,  tani  venelicus,  qui 

non  aliquid  boni  aliqiiando   fecerit.  Ergo  si  unum 

bonuu)  illius  videntes  laudaverimus,  iiecessc  erlt  ut 

cl  cajtera  qua;  male  agit,  laudemus?   absii!  Et  si 

inimicus  adversum  nos  jurgitet  et  clamilct,  nonne 

inter  verba  simultatis  et  rixae  aliquid  loquitur  veri- 

tatis,  quod  et  a  nobis  quoque  adversiim   quos  lo- 


f  Omnia  munda  mundis,  coinquinatis  autem  et 
(  infidclibus  nihil  est  mundum,  sed  inqiiinata;  sunt 
«  eorum  et  inens  ct  conscienlia.  Confitcnlur  se 
(  nosse  Deiim,  factis  autem  neganl,  cum  sint  abo- 
(  minaii  et  incredibiles,  et  nd  omiie  opus  bonum 
<  reprobi.  > 

Quia  siiperius,  dixerat,  siint  cnim  niulli  et  inobe- 
dientes,  vaniloqui  et  seductores,  maxime  qui  de 
rircumcisione  sunt,  ct  de  his  qui  ab  eis  seducli 
fucrant,  consequejjter  aildideral,  incrcpa  illos  duie, 
ut  sani  sint  in  fidc  ,  noii  inteiideiiles  Juilaicis  fabu- 
lis,  et  mandalis  honiinum  aversantium  se  a  veritate, 
el  pulabant   iiiler  cibos  esse  dislantiam,   ut  aliqui 


quitur,  non  usquefjuaque  repreheiiditur  ?  Sic  ct  Epi- [)  o"'!"!'  ct  aliqui  essenl  immuiidi,   propicrea   niiiic 


menides  non  ideo  vera  dixit  omnia,  qu:e  lii  carmi- 
nibus  ejus  continentur ,  quia  CKier^E  res  fallaces 
sunt,  sed  in  eo  tantummodo  verum  locutus  esse 
probatur,  quia  ingeuili  Gretensium  mendacii  viiiuin 
expressit,  cl  cos  maias  heslias  pro  crudcltlate,  ct 
veiilrcs  pi^^ros  pio  coninicssaiione  et  otiositate  \o- 
cavit.  Unde  Apostolus  coiisidcrate  et  ciicumbpecie 
loquens,  adjunxit :  Tes(i;iiom'um  lioc  verum  est.  Non 
totum  carmeii  dequoteslimonium  siimptum  esl,  iion 
univcrsiim  opus,  scd  lanlum  hoc  tesiimoiiium,  hic 
versiculus.  Nam  ipil  in  uiia  lantum  poemalis  parte 
consensit,  cxtcra  coiifutasse  credendus  est.  Verum 
est,  inqult,  testimonium  boe,  quia  lales  sunt  Cre- 
lenses,  qualcs  illos  esset  tcstatur,  Jicet  non  onines. 


subjungit  :  Omniu  wwida  tnundis,  id  est  omnia 
ciborum  genera  secundum  natiiram  suiit  munda, 
et  apud  illos  nihil  hobonl  imraundilue,  qui  in  Chri* 
stum  crcdunt,  ct  sciunt  omneni  crealuram  Dei  bo- 
nam  cssc,  ct  niliil  abJRicndiiin,  quod  cum  gratiariim 
aclione  percipitMr.  Mundis  quidcin  miinda  suntom- 
iiia.  sed  coinquinatis,  id  esl  carnaliier  lcgcm  iiitel- 
ligontlbus  et  infidelibus,  id  est  tcmpus  gratix  a  legis 
lenipore  non  disccrneiilibiis,  nihil  ciboriim  esl  mun- 
dum,  quia  el  his  quse  rcspuunt,  ct  his  qux  siimunt, 
non  sancic  nec  juste  utunlur;  sed  inqitinaice  sunt 
fetore  infidelitatis  ;  et  mens,  id  cst  ralio  eorum  et 
conscienlia,  id  cst  cordis  arcanum.  Propierea  etiain 
quae  munda  sunl  per  naturam  ,  eis  immunda  fiunl. 


im 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI. 


IN  EPIST.  AD  TIT. 


tm 


quia  pro  qiialilale  vescenliiim  et  muniium  muiidis,  A  «  adverso  est,  verealur,  niliil  habens  malum  dicere 


et  imniuiidum  contaminatis  iit.  In  nobis  itaque  est 
vel  munda  comedere  vel  imiuunda.  Si  eniin  niundi 
samus,  mundanobisest  cieatura.  Siauteinimniundi 
et  iiifideles,  fiunt  nobis  universa  iinmunda,  vel  pro- 
pler  iniiabilaniem  in  mcnte  iiostra  baeresim ,  vel 
propter  conscientiam  delictorum.  Nihil  est  talibus 
muiidum,iiui  tanlum  voce  confiieniur  se  nossc  Deum, 
sed  faciis  negant  eura,  cum  sint  abominati,  id  est 
ab  hunianitate  destituli  beslialiter  vivendo  ;et  incre- 
dibiies,  id  est  indigni  quibus  debeat  credi,  quia  to- 
ties  suni  in  mendacio  deprehensi.  Hi,  qiiorum  pol- 
luta  est  mens  et  conscientia,  Deum  verbis  conGten- 
lur,  factisautem  ncgaiit,  juxta  illud  Isaiaj :  i  Popu- 
lus  hic  labiis  me  honorat,  coreorum  longe  est  a  me 


<  de  nobis.  Servos  dominis  Buis  subditos  esse  in 
«  omiiibus  (Ephes.  vi;  Colos.  iii;  /  Petr.  ii),  pla- 
«  centes,  non  coulradicenles,  non  fiaudentcs,  sed 
«  in  oninibiis  fidem  bonam  oslendeiites,  ut  doctri- 
«  nam  Salvajoris  noslri  Dei  ornent  in  omni^ 
»  bus.  I 

Illi  docent,  ut  supradiclum  est ,  quae  non  oportet, 
sed  tu  loquere  ea  quse  decet  ul  loquaris,  id  est  sa- 
nam  doclrinam,  quae  nullum  erroris  autviliorum  in 
se  languorem  habeal,  sicut  hserelicorum  vel  philoso- 
phoruin  doctrina,  quae  dum  ab  aliis  vitiis  iclrahil, 
saepe  ad  alia-  impellit.  Sola  enim  Chrisliana  doctrina 
ab  onini  languoie  viiiorum  et  errorum  sanal.  Ge- 
neraliter  Apostolus  Tito  prseceppiat,   quid  ipse  de- 


,,  — — ^^ —  .  ,        ^       ,    ^---i — 

{Isa.  xxix).  >   Quoniodo  enira   quis  labiis  honorat      ^^-^^^  ^oqm  ad  cunclos,  in  eo  qiiod  ait :  Tu  aulem 

luquere  qua;  decent  sanam  doclrinam,  ct  nunc  per 
siiigulas  speciesquid  unamquaraque  aeialera  dcceat, 
exponit.  Priraum  senibus  viris  convenientia  de- 
monstrat,  deiiide  anus  quid  deceat,  tertio  quae  ado- 
lescentibus  apta  sint,  tara  majoribus  quam  feininis, 
licetin  prsRcepto  mulieruai  vetularumde  adolescen- 
tibus  ferainis  mandata  subjecerit,  ut  non  lam  ipse 
doceret  adolescentulas,  quam  quid  a  vetulis  doce 
rentiir,  e;:poneret ,  extremo  de  servis  prsecipil.  Et 
per  singulas  aetates  atque  conditiones  sie  decenter 
prascepta  constituit,  ut  sermo  ejus  vitse  morumque 
sit  regula.  Loquere,  inquit,  ea  quae  decet  ut  tu  lo- 
quaris,  qui  doctor  ecciesiae  Christi  constitutus  es, 
videlicet  ui  senes  sint  sobrii ,  id  esl  in  cibo  et  potii 
tempcrali,  ut  aetatis  gravilas  morum  gravilaiem  ha- 
Leat,  et  modum  servare  sciat,  et  sint  pudici,  ne  ia 
ultima  iElfite  luxurient,  ne  jam  frigido  ad  libidineni 
sanguine,  exemplo  sint  adolescentibus  ad  ruinam, 
et  sint  prudentes  in  respuendis  vel  cavendis  malis, 
et  elige:idis  alque  faciendis  bunis,  ut  cum  solerli 
discretione  facianl  omnia.  Sint  etiam  sani  in  fide, 
ut  nullo  inlideiitatis  ivel  perlidiae  languore  infir- 
meiitur ,  sed  sint  valentes  in  fide,  sicut  i  justus 
qui  ex  fide  vivit  (Habac.  ii ;  Rom.  i ;  Hebr.  x ; 
Rom,  IV),  >  et  sicut  Abr.iham  qui  noii  iiifirmatus  est 
lide ,  nec  in  repromissione  haesitavit  dilTidentia, 
sed  confortalus  est  fide,  dans  gloriam  Deo,  ple- 
nissiine  sciens,  quia  quaecunque  promisit,  potens 
D  est  etfacere,  et  sint  sani  in  dilectione.   Sanus  est  iu 


et  corde  recedit,  iia  se;-raone  Deum  quis  confitens, 
operibus  negat.  Talis  quisque  merito  dicitur  abo- 
minatus,  id  est  nulla  veriiatis  ralione  persuasus ; 
et  incredibilis,  id  est  nolens  credere  divinis  prsece- 
ptis,  ut  eis  ubediat ;  et  ad  omne  opus  bonum  repro- 
lus,  quo  icilicet  etiam  ea  qua;  naturali  bonitale  su- 
peratus  forte  baiia  fecerit,  non  sint  boiia,  dum  men- 
tisperversitate  suiit  reproba.  Tales  enim  aut  prava 
sunt  qase  faciunt,  sut  recla  opera  nen  recto  eoide 
sectaniur.  Ncn  cnim  de  suis  operibus  retribuliones 
perpetuas,  sed  trrnsiioiios  favores  quaerunt,  vd  hae- 
Teticos?nsu  quse  operantur  faciunt.  .^stimant  qui- 
dam  in  eo  tcniuia  negari  Deum,  si  in  persecutione 
quis  a  geniilibus  comprehensus,  se  negaverit  esse  „ 
Christianum.  Ecce  Apostolus  omnibus  factis  qu« 
perversa  sunt,  Deura,  asserit  denegari.  Deus  cha- 
ritas  est  (/  Joan.  iv),  et  per  odium  negatur  charL- 
fas.  Chrislus  sapientia  est,  Juslitia,  veritas,  san- 
clitas,  faitiludo ,  ct  his  similia ;  per  insipienliam 
negatur  sapienlia,  pcr  iniquitatem  jnstiua,  per  men- 
dacium  veritas,  per  isirpitudinem  saiictitas,  pcr  im- 
becillitatera  animi  fortiludo.  Et  quotiescunque  vin- 
cimurvitiisatque  peecatis,  loties  Deum  negamus  ; 
sicut  econtrario  quoties  boni  quiu  agimus,  totics 
Deum  condtemur.  Nec  arbitianduai  est,  iii  dieju- 
dicii  illos  lantum  a  Dei  Filio  denegandos,  qui  in 
marljrio  Christum  negaverunl,  sed  per  oinnia  opera 
etsermones  aique  cogitationes,Chris:us  vel  nega- 
tus  negal,  vel  confessus  conlitctur. 


CAPLT  II. 

•  Tu  autem   loquere  quae  decent   sanani  doctri- 

I  nam.  Seiies  ut   soiirii  sint ,  pudici ,  prudenles, 

*  sani  in  fide,  in  dilectione,  in  patientia.   Anus  si- 

«  militer  in  habitu  sancto,  non  criminatrices,  non 

multo  vino  servientes,  bene  docentes,  ut  pruden- 

tiam  doceant  adolesceotulas,  ut  viios  suos  ament, 

filios  suos  diligant;  prudentes,  castas,  sobrias, 

domus  curam  habentes ,   benignas,  subditas  viris 

suis,  ut  non  blaspheraetur  verbum  Dei.  Juvenes 

similiter  exhortare,  ut  sobrii  sint  in  omnibus. 

Teipsum  praebe  exemplum  bonorum  operuin  in 

t  doclrina,  in  inlegrilale,  in  castitate,  in  gravitale, 

«  verbum  sanum,    irreprehensibile.  ut  is  qui  ex 


dilectione,  qui  Dcum  diligitex  loto  corde,'el  ex  tota 
anima,  el  ex  tola  menic,  et  proxiraum  tanquam  se- 
ipsum  (Deut.  vi).  Qi;i  sanus  esl  in  dilectione,  »,non 
seraulatur,  non  inllatur,  noiiagit  perperam,  iion  in- 
honesle,  non  ad  iracundiam  concitatur,  non  cogitat 
nialura,  non  gaudet  siiper  iniquitate ;  cong-audct  au- 
tem  veritati,  omnia  suslinet,  omnia  credit.  omnia 
sperat,  oninia  praeslolatur  (/  Cor.  xin).  >  L.inguor 
autera  dilectionls  est,  quando  abundante  iniquilate 
refrigescit  charitas  (Muith.  xxiv).  Hoc  frigere  cha- 
ritatis  et  Amnon  iu  sorore  sua  Thamar  obriguit 
(//  Reg.  xiii).  Timendum  ergo,  ne  forte  et  nos  hac 
infirmitale  charitatis  aliquando  tabescamus.  Ncn- 
nunquam  enim  evenit,  ut  primuin  a  nobis  in  \'nf,i- 


U91 


HERVEl  BUBGIDOLENSIS  MONACHI 


*i92 


nem,  aul  iii  qiieralibel  ferainani  sil  sancta  dileciio,  A  tiam,  id  est  diseretionern  boni  et  mali,  ut  bonum 


et  cum  moUita  mens  fuerit  in  affectus,  paulaiiro  sa- 
nitas  cliarilatis  languore  pallescat  et  infirmari  inci- 
piat,  et  diligent(;m  ad  extreraam  mortem  ferat.  Unde 
lymotjieo  caate  prsecepil  Apostolus,  ut  exborletur 
adolescenlulas  in  omni  castitate.  Omnis  enim  ca- 
stilas  in  carne  et  spiritu  et  anima  cst,  ne  scandali- 
zetur  oculus,  ne  in  pnlchritudine  vultus  feminei 
pendeamus,  ne  blanda  nos  audire  vcrba  delectet,  ne 
ad  singulos  sermones  mens  prius  dura  marcescat. 
Caveanl  ergo  non  solum  juvenes,  sed  et  senes,  ne 
per  sanitatem  dilectionis  introeat  morbus  charitalis; 
et  per  amorem  sanctum  6at  non  sancla  dileclio, 
quae  illos  pertrabat  ad  gehennam.  Sint  et  sani  i« 
patientia,  ul  nulto  languore  impatientiae  vel  murmu- 


tiat,  et  malum  caveatur,  et  banc  prudentiam  do- 
ceant  adelescentulas ;  licet  enim  alio  loco  dixerit : 
«  Docere  autem  mulieribus  non  permitto  (i  Tim. 
ii),  s  sie  intelligendum  esl,  ul  in  viris  sit  illis  do- 
ctrina  sublata.  Cxterum  adolcscentulas  doceant 
qoagi  filias  suas,  ut  ament  viros  suos,  et  diligant 
plios  suos.  Quae  doclrina  est  amare  viros,  cum  hoc 
non  in  eloquio  docentis,  sed  in  corde  amantis  sit 
constilutum?  Vull  ergo  eas  amare  viros  suos  caste, 
vult  inter  virum  et  mulierem  essepudicam  dilectio- 
nem,  ut  cum  pudore  et  vcrecundia  et  quasi  neccssi- 
tale  sexus  reddal  potius  debilum  viro,  quam  ipsa 
exigat  ab  eo,  et  operara  liberorum  ante  oculos  Dei 
et  angelorum  perpetrare  se  credal.  Filios  autem  ila 


rationis  infirmentur,  cum  pertulerint  adversa ;  sed  B  diligunt,  si  eos  in  Dei  disciplina  erudiant.  Caeterum 


glorientur  in  tribulatinnibus ,  et  omne  gaudium 
exisliment,  cum  in  tribulationes  varias  iuciderint 
(/  Cor.  xii).  Anus  similiier  doce.  Quamvis  apostolus 
Petrus  moneat,  ut  viri  uxoribus  suis  tanquam  iulir- 
miori  vasculo  honorem  tribiiant,  non  tamen  arbi- 
Irandum  est,  quod  uxor  qua;  corporis  vasculum  ha- 
bet  inflrmum,  stalim  et  anima  infirminr  sit.  Undc 
et  nunc  pra;cipitur  eis,  ut  in  ipsis  quoque  illud  Apu- 
stoli  compleatur  :  <  Virtus  in  inlirmitate  perficitur 
{1/  Ccr.  xii),  I  et  diciturut  etomnia  habeant,  qme 
seuibus  viris  sunt  prxcepta  communiler,  in  eo  sci- 
licct  quod  ait :  Anus  similiier,  hoc  cst  ita  ut  viri  se- 
nes,  in  omiiibiiS';  sobrise  siiit  cl  pudica;  alque  pru- 
dentes  et  san*  iii  fide  et  dileciione  et  palienlia.  Et 
pro  sexu  suo  hochabeant  proprium,  ut  sint  in  ha- 
bitu  sanctu,  ul  ipse  qiioque  earum  haliitus  et  vesti- 
tus  et  incessus  alqiie  niotus  et  vullus  ac  sermo  et 
sileutium,  quamdam  sacri  decoris  praeferant  digni  • 
tatcm.  Ei  ijuia  hoc  gcnus  muliercularum  solet  essc 
garrulum,  ideo  subditur  non  sint  criminatrices ,  id 
est  aliis  male  loquentes,  ne  ipsae  qux  adolescentiam 
jsim  transgiessa;  sunt,  de  adolescentularum  SEiati- 
bus  disputent,  cl  dicant,  illa  sic  ornatur,  illa  sic  co- 
milur,  sic  pi'ocedit,  amat  illura,  amatur  ab  i!lo, 
cum  etsi  hsec  vera  sint,  non  lam  apud  caeleros  de- 
bcnt  infamare,  quam  ipsam  secrete  Christi  chari- 
tate  corripere ;  et  inagis  docere  ne  faciat,  quain  iu 
publico  accusare  quod   fecerit.    Solenl  autem   hac 


nolle  eos  eontristare  docendo  qux  bona  sunt,  el  li- 
bertatem  tribuere  peccandi,  non  est  amare  filios, 
sed  odisse.  Doceant  et  vetula:  juvenculas  esse  pru- 
denles,  ut  licel  corpore  sinfadolescenles,  mente  ta- 
mcn  pcr  prudcntiae  acumen  sint  bene  callentes,  et 
doceant  eas  esse  castas,  quia  adversus  eastitatem 
raagis  in  aelale  florenti  pugnat  iaimicus,  et  virtus 
ejus  omnis  contra  feminas  iii  umbilico  ventris  est 
{Job  :iL),ei  sobriai,  iie  pcr  immoderatam  potatio- 
iiem  inagis  incalescaut  ad  libidincm.  Et  ha^entes  cu- 
rtm  domus,  et  diligenter  omnia  procurent  quae  sunt 
in  domo ;  et  benignas,  id  est  mites  et  clemeiiles, 
quia  poterat  evenire  ut  diligentia  domus  austeritate 
regeretur,  el  per  boc  aposloli  praeceplum  severior 
matrona  fieiet  in  servulos,  ideo  copulavil  benignas, 
ut  lunc  se  crederet  mariti  domum  bene  regere,  si 
hoc  benignitate  impetraret  a  servulis,  non  terrore. 
Doceant  eas  et  subdilas  esse  viris  suii,  ne  forte  di- 
viiiis  et  nobilitate  tumentes,  Dei  senieniiac  non  me- 
minerint,  per  quam  subjectac  sunt  viris,  ait  enim 
raulieri  •  <  Sub  viri  potestate  eris,  et  ipse  domina- 
bilur  tui  (Gen.  iii).  >  In  quo  consideranda  esl  Scri- 
pturae  sancla;  prudcnlia,  quia  non  viro  Dominus 
ait :  Dominaberis  uxori  tuae,  sed  ipsi  mulieri  dixlt, 
quia  <  vir  dominabitur  tui,  >  ut  illi  praemium  reUn- 
queret  obsequelae,  dura  in  potestate  ejus  est,  si  Dci 
velit  obedire  praetepto,  ut  serviat  viro,  et  subdita 
sit  marito,  ul  scilicet  et  quodammodo  essel  libera 


aeiates,  quia  corporis  fiixcreluxuria,  licet  quacdam  d  servitus,  et  dilcctionis  plena,  ideo   servicns  viro, 


nec  pudicae  fianl,  vino  sedare  pro  libidine.  Unde  a 
nimio  polu  vini  prohibeiitur,  quia  quod  in  adole- 
scciitibus  libido,  hoc  iii  seiiibus  ebrielas  est,  etex- 
presse  dicilur,  non  vino  mutto  servientes.  Servitus 
enim  quacdam  est  el  exSrema  conditio,  vino  sensus 
hominis  occupari,  et  suuni  non  esse,  sed  viiii.  Quia 
igiturdocuit  quales  primo  anus  esse  deberent,  et 
post  illas,  qua;  cum  senibus  viris  habcnt  communia, 
et  piopria  eorum  exposuit,  ut  in  habitu  honesio  et 
sancto  sint,  ncc  aliarum  crimiiiatrices,  nec  vino 
proprios  scnsus  occupanlcs,  nunc  consequentcr  do- 
<iiin;B  ejus  fiena  permittil,  ut  cum  tales  fuerint, 
docendi  habeant  liberlatcm,  ut  scilicet  sint  bene  do- 
ctnlts,  id  estea  quaebona  sunt,  ut  doceant  pruden- 


quia  metuit  eum  offendeie.  Cum  vero  caput  mu- 
lieris  vir  sit,  caput  autem  viri  Cliristus  (/  Cor.  ii ; 
Ephes.  v),  quoecunque  uxor  non  subditur  viro,  id 
est  capiii  suo,  ejusdem  criminis  rea  esi,  cujus  et  vir 
si  non  subjiciatur  Christo  capiti  suo,  ideo  sint  sub- 
ditae  viris,  ut  non  propier  eas  blasphemeiur  verbum 
Dei.  Verbuin  enim  Dei  blasphematur,  vel  dum  con- 
tcniiiilur,  etpro  nihilo  ducilur  prima  Dei  senlentia, 
vel  dum  infamalur  Christi  Evangelium,  qui  conlra 
legtm  fidemque  natura:  est,  si  ea  quae  Christiana  esl, 
ct  ex  Dei  lege  subjetla  viro,  iinperare  ei  desiderat, 
cum  et  gentiles  feminae  viris  suis  serviant  cum 
communi  lege  naiurae.  Juvenes  similiter  exhortare. 
Sicut  in  eo  quod  supra  prjeceperal,  dicens  :  habitu 


1193 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  TIT. 


U94 


s.^ncto  similituJinem  anuum  disiimus  ad  senes  esse  A  quo  nihil  dignum  repreliensione  dicat  vel   faciat, 


reftTciidam,  iia  nunc  in  eo  quod  dicit,  juvenes  simi- 
liier  exhortare,  siinilitudiiiem  juvenum  ad  anus  et 
pjr  anus  ad  senes  arbilramur  aptandam,  ut  senum 
habcani  sqbrietateni,  et  sinl  pudici  ut  ilh',  atque 
prudentes  et  sani  in  fide  et  dileclione  el  patientia, 
anuum  autem  sancliuttcm  liabeant,  neque  crimina- 
tores  sint,  nec  vino  multo  scrvicnies,  sed  bene  do- 
centes.  Proprium  autem  babeant,  ut  sirii  in  omnibus 
tobrii,  id  cst  roodum  lenentes,  et  nullam  superflui- 
latem  sectantes,  sicut  s«pe  consueveruut  juvenes. 
Vel  sccundnm  alios  codices,  pudici  sint  in  omnibus, 
tam  scilicet  mente  quam  corpore,,  taro  opere  quara 
cogitatione,  ut  nulla  sit  in  adolescente  suspicio  lur- 
pitudinis.  Hicc  sicul  bactenus  digesla    sunt,  docc  ; 


licet  adversarii  sint  ad  reprehendendum  parati.  Vel 
secundum  alios  codices,  verbo  sano  et  irreprehen- 
sibili  praibe  le  exemplum  fidelibus,  et  boc  ita  fac, 
nl  is  qui  ex  adverso  esl,  id  cst  quilibet  inlidclis  ac 
lividus,  vcrealur\\\  nos  dentem  injicere,  niliil  Itabent 
malum  dicere  de  nobi»,  id  est  nihil  mali  invenieus 
quod  de  nobis  dicat,  id  est  vita  et  doctrins  nostrse 
sanitatc  perterritus,  non  audeat  nos  accusare  ,  hoc 
esl,  nibil  verisimile  in  accusationc  confingere,  et 
revera  usque  bodie  quidam  in  nonnullis  ecclesiis, 
quanquam  rarius  inveniantur,  tantae  sunt  gravitatis 
et-coiitinenliae,  ul  et  ab.  adversariis  habeant  tesli- 
monium.  Nemo  euira  est  tam  immoderatx  impuden- 
tiae,  ut  solis  radios  possit  accusare  tenebrosos,  et 


el  ut  doclrina  tua  sit  elTicax,  prwbe  leipsu.m   exem-.  B  clarum  lumen  caligiue  noctis  ofTundere.    Polest  is 


plum  bonorum  operum,  id  csi  ita  vive,  ut  s.is  omni- 
bus  forraa  bene  vivendi,  et  qui  te  viderint,  legant 
in  operibus  tuis  velut  in  libro  quid  agere  debeant. 
Nihil  enim  prodest,  aliquem  exercitatum  esse  in  di- 
cendo,  et  ad  loquendum  trivisse  linguam,  nisi  plus 
doceat  exemplo  doctrinaj  quam  verbo.  Denique  qui 
iropudicus  esl,  quamvis  disertus  sit,  ad  castiLitem 
audientes  cohortetur,  sermo  ejus  cst  infirraus  ac 
auctoritatera  non  habelcohorlandi ;  sicut  econtiario, 
quaravis  sit  rustieanus  et  tardus  ad  loquendura,  si 
castus  fuerit,  exemplo  suo  homines  potest  ad  vilic 
similituilinem  impellere.  Pi;ehe ,  inquit,  leipsum 
exemplum  in   doctrina,  ut  alii  exemplo  tuo   qua; 


quiex  adverso  est,  et  diabolusintelligi,  qui  est  ac- 
cusator  fratrum  nejstrorura,  ut  in  Apocalypsi  Joan- 
nis  legimus  (Apoc.  xii).  Qui  cum  nihil  invenerit 
mali  quod  objicial  nobis^  ernbescet  criminalor,  et 
non  poteril  criminari.  Diabolus  enim  criminator 
interpretatur.  Servos  eliam  doce  d4)mijiis  suis  stib- 
diios  esse,  ne  occasione  spirilualis  libertalis  quam 
in  Christo  coiisecuti  sunt,  erigantur  coiilra  carna- 
les  dominos  suos,  sed  bumibter  eis  subjiciaiitur  in 
omnibus.  QuonxAm  Salvator  qui  ait  :  <  Venilc  Sid  me 
oiniies  qui  laboralis  et  onerati  estis,  et  ego  rcficiam 
vos  {Mnlih.  ii),  »  nuUam  conditionera  vel  «tatem  aut 
sexum  a  beatitudinis  acccssu  repdlil,  idcoiiiincapo- 


recta  sunt  doecanl;  et  in  inlegritate,  ut  integritas  ^  siolus  eis  et  servis  prsecepta  constituit,  scilicet  ut 


anirai  lui  nec  amore  laudis  bominis  corrurapatur, 
iiec  acce.plione  pccuniarum,  nec  qualibel  alia  re, 
Eimilitprque  caeteri  exemplo  luo  servent  incorniptara 
mentis  integritatem.  Et  in  casiilaie,  ut  alii  exeinplo 
tuo  castitatern  custodiaiit.  Vel  in  integritate  interae- 
rati  corporis,  ut  et  alii  exeraplo  tuo  virginitalis  iii- 
tegritatera  perpetuo  servent,  et  in  rasiitate  cseleri 
qui  virgines  non  sunt,  ut  vel  post  amissionem  in- 
tegritalis ,  servent  rauiiditiain  Cistitatis.  Ex  boc 
Titum  sestimo,  priusqiiani  carnis  opere  occuparetur 
Evangelio  credentem  accepisse  bapUsma,  et  virgi- 
nein  permansisse;  et  ideo  nunc  ab  Apostolo,  iit  in 
intcgritaie  forraara  sui  praebeat,  commoneri.  Oiiani 
quidem   integritatem   in   Tiraotheo   non   videraus. 


parti  Ecclesise  membrisque  Cliristi ;  et  quomodo 
superius  quid  Titus  senes  et  anus  et  adolescentii- 
las  ac  juvenes  docere  deberel,  exposuil,  ita  nunq 
quae  praecepla  servis  tradat,  ostendit.  Priinum,  ut 
subdili  sint  dominis  suisin  oinnibus,  iii  bis  videlicet 
qu»  non  sunt  contraria,  ut  si  carnali'»  dominus  ea 
jubet  quae  non  sunt  Deo  contraria,  subjiciatur  ser- 
vus  doraino  ;  si  autera  contraria  praecipit,  magis 
obediat  spiritus  quam  corporis  domino,  et  siiit 
placentes,  quod  ex  Grseco  significat  ut  coniplaceant 
sihi,  ne  videlicet  super  conditiune  3ua  videaiur  eis 
Dei  iniqua  sententia.  Sed  quuroodo  pauper  juxta 
raensurara  su  ra  salvari  potest,  et  roulier  in  sexus 
inUrmitate  a  regno  non  excluditur,  et  omnis  condi- 


Nam  cuni  ei  diceret:    <  Nemo  adolescentiara  tuam  D  *'°  secundum  ordinem  suura  beatitudinem  adipisci 


conleranat,  sed  exeinplum  esto  fidelium  in  verbo, 
in  conversaiione,  in  cbaritate,  in  fide,  in  castilate 
(/  Tim.  iv),  >  de  integritate  tacuit,  et  tantum  posuit 
castitatera.  Castilas  autem  et  in  ca"Iibatu  absque 
virginitatis  inlegritate  potesl  iiiteliigi,  et  in  gravitale 
sis  exeraplum  cxteris,  ut  gravitas  raaturitatis  iii 
sermone  in  incessu  tuo  atque  in  nioribus  semper 
tuis  appareat,  et  verbum  tuura  prsebe  snruim  trre- 
prehensibile,  ut  sermo  tiia;  praedicationis,  vel  etiam 
coramunis  loculionis,  nec  uUura  babeat  in  se  lan- 
giiorem  viliorum,  nec  possit  ab  aliquo  reprehendi. 
Non  quo  ullus  tantae  facundi»  et  prudentiae  sit,  ul 
a  nemine  reprebendatur;  reprehenduntur  enim  apo- 
stoli  ei  Evangelistae  ab  haereticis  et  gentilibus,  sed 


potest,  ita  et  servi  complaceant  sibi  quod  servi  sunl, 
el  non  idcircoputent  se  Deo  servire  non  posse,  quij^ 
subjecti  sunt  bominibiis  ;  sed  iu  eo  placere  se  cre- 
danl  v.oluntali  Dei,si  et  dominis  suis  subditi  fuerint 
in  omnibus,  et  complacuerint  sibi  in  conditione  sua. 
Et  non  sinl  contradicenies  mandatis.  doininorura 
suorura,  quia  solet  esse  niaxiraum  servorum  vitiuni 
dominia,contradicere,  et  cum  aliquid  jusserint,  mus- 
silare.  Sed  a  Gbristianis  servis  auferenda  est  hu- 
jusraodi  passio.  Si  enini  quae  Dominus  iraperat,  ne- 
cesse  habct  servus  iraplere,  cur  hoc  ipsura  non 
cura  bona  faciot  voluniale,  sed  et  Dominum  offen- 
dat,  ei  tamen  facial  quod  jubelur.  Neqne  sint  frart- 
dantes,  quia  ct  hoc  vitiura  solel  esse  servorum,  ul 


1493 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


1196 


(lominis  suis  fraudes  f?ciant,  furando  res  eoriim,  et  A  n'l>"s  liominibus,    nuUuin  excipiens,    niilium   qui 


infideliter  illis  serviendo.  Non  slnt  ergo  fraiidanles, 
id  est  fraudulenter  ex  rebus  domiDorum  aliqua  mi- 
nuentes,  sed  in  omnibus  fidem  bonam  ostendenles, 
ut  appareat  eos  fideliter  iii  omnibus  agere.  Ei  hoc 
ideo,  ut  doclrinam  Salvatoris  nostri  Dei  ornenl  in 
omnibus.  Si  enim  apud  carnales  dominos  in  raini- 
mo  (ideles  fueviiit,  incipient  eis  apud  Deum  majora 
commilli.  Ornal  autem  doclrinam  Dei,  qui  ea  quaj 
conditioiii  suae  apta  sunt,  facit ;  e  diverso  confundit 
cam,  qiii  non  est  subjectus  liominibus,  cui  condilio 
sua  displicet  qui  contradictor  atque  fraudator  in 
nullo  fidem  bonam  ostcndit.  Quomodo  enira  potest 
fidelis  esse  in  substaiilia  Dei,  id  est  in  doctrina  ejus, 
qui  cariiali  doniiiiofidemexbiberenonpotuit?velhoc 


cordis  oculos  aperire  velit,  proeleriens.  Gralia  dico 
erudiciu  nos,  id  est  ex  rudibus  proveclos  faciens, 
et  perfecte  instrucns  nos,  ut  aboegemus  impietatcra, 
id  rst  iufidelitatem  paganorum  et  pcrfidiam  ha>reti- 
corum,  et  saccularia  desideria,  id  est  cupiditalesvo- 
luptatum  hujus  sxculi.  quae  decipiunt  multos  ca- 
tholicorum.  Impietas  enim  est,  ubi  fidei  pietas  iion 
est,  saecularia  vero  desideria  sunt,  qu£  a  mundi 
islius  principe  suggeruntur ;  el  cum  siiit  sxculi,  ciira 
soeculi  hujus  nube  periranseunl.  Qui  impius  anlea 
fuit.  si  coQversus  ad  Cbristum  factus  est  pius,  iste 
impietatcm  abiiegavit.  Si  luxuriosusquisquead  con- 
tinentiam  vitam  mutavit,  abnegavil  saeculidesideria. 
Si  avarus  quisque  arabire  jam  desiil,  et  largiri  di- 


quod  addilur,  ut  doctrir.am  Dei  onieiit  in  omnibus,  "  dicil  propria,  qui  aliena  rapieuat,  abnegavit  deside- 

ria  sseculi.  Nam  qui  esuriunl  et  sitiunt  justitiar.) 
(Matth.  y),  quia  gaiidia  patrise  coBlestis  appetunt, 
isti  videlicet  illecebrosa  desideria  prsesenlis  sicculi 
quae  assoquebaiilur,  jam  abnegaverunt,  abnegantes 
ergo  impielatem  et  sircutaria  desideria,  vii'(ii/iu«  iit 
hoc  smculo  tam  fragili  sobr.i  eijusle  contra  sxculi 
desideria,  et  pie  contra  impietatcm.  Sobrie  autem 
quaiitum  ad  nos,  et  jusle  erga  proximum,  et  pie 
erga  Deura.  Sobrie,  id  esl  lemperanter  vivamus,  «t 
modum  servcinus,  ct  a  vitiis  nos  ahslineamus  ;  et 
juste,  ut  opera  just/tiaiper  obscrvantiam  mandalo- 
rum  Dei  faciamus  ;  et  pie,  ut  in  lidei  pieiate  perseve- 
renius,  sive  pium  cor  ergacompassionem  aiHietiunis 
proximorum  habeamus  ;  nos  dico  exspecianles  pro 
his  bealam  spem  supernx  retributionis,  id  est  esspe- 
clantes  bealitudinem,  quam  pro  bonis  speramus. 
Hanc  absliiicntiain  in  tempore  pneseutis  vilx  velut 
in  quadragesima  debemus  omnes  observare.  Jeju- 
nium  enim  magnum  et  gciierale  cst,  abstinere  ab 
crroribus  et  illicitis  sxculi  voluplalilius,  ut  abne- 
gantes  impietatem  el  ssecularia  desideria,  sobrie, 
juste,  et  pie  vivamus  in  hoc  sseculo.  Huic  jejuiiio 
subnectitur  mcrces,  dum  ait :  simus  exspeclaiitos 
beatain  spcm.  In  hoc  igitur  sxcuJo  quasi  quadrage- 
simam  abstinenliae  cclebramus,  cum  ab  impielate  et 
illicitis  voluptalibus  absiiiiomus,  et  benc  vivimus. 
Sed  quia  Iiic  abstinentia  siiic  mercede  iion  ciil, 
exspcctaraus   illam  spem  heaiitudinis.  Non  ergo  in 


non  solum  ad  servos  referendum  est,  sed  et  ad  om- 
nes  superius  iiorainatos,  ab  eo  loco  ubi  dictum  esl, 
senes  ut  sobrii  sint,  qualcnus  scilicet  ut  senes  et 
anus  et  adolescentulge  et  juvenes  atque  servi,  ornent 
quasi  margaritis  operibus  bonis  doctrinam  Dei 
nostri. 

I  Apparuitenim  grntia  Dei  Salvatoris  nostri  om- 
t  nibus  honiinibus,  erudiens  nos,  ut  abnegantes 
«  impietatem  et  sascularia  desideria,  sobrie  et  juste 
I  et  pie  vivamus  in  hoc  sajculo,  exspectantes  bea- 
«  tam  spera  et  adveiitum  glorise  magni  Dei  et  Sal- 
«  valoris  nostri  Jesu  Christi,  qui  dedit  semetipsum 
«  pro  nobis,  ut  iios  redimeret  ab  omni  iniquilate, 
«  et  rauiidaret  sibi  populum  acceptabilera  sectato 
«  rcm  bonorum  operum.  > 

Post  catalogum  doctrinse  ad  Tiium,  ubi  descri- 
pserat,  qiiid  seiies,  quid  anus,  quid  adolescentulas, 
quid  juvcnes,  quid  ad  extreraum  servos  admonere 
debeict,  recte  nunc  addil,  quia  apparuit  vel  illuxit 
gratia  Dci  Salvutoris  omnibus  hominibus.  Non  est 
enim  aliqua  dilferentia  liberi  et  servi ,  grxci  et 
barbari ,  circumcisi  et  pra;putium  habcntis,  viri  et 
inulieris ;  sed  cuiicti  in  Christo  unum  sumus,  uni- 
versi  ad  legnura  Dei  vocamur,  omnes  post  oOensain 
patri  nustro  reconciliandi  sumus  iioii  per  merila  no- 
slra,  sed  per  graliam  Salvatoris,  vel  quod  Dci  Patris 
vivciis  ct  subsistens  graiia  ipse  sit  Chhstus,  vel 
quod  Christi  Dei  Salvatoiis  haec   sit  gratia,  et  non 


Boslro  merito  salvali  sumus,  secundura  quod  alibi  jj  prxsenli  vila  retrihutionera    quseramus.  sed    toio 


dictuin  esl :  «  Pro  nihilo  salvos  facies  illos  {Psal. 
Lv).  I  Ideo  servi  benc  vivei;do  dcbeiil  oriiare  dociri- 
nam  Dei,  quia  gratia  Dei  per  quam  doclrina  possit 
impleri,  apparuit  omiiibus  hoininibus.  Et  cum  om- 
iiibus,  utique  servis.  Vel  ideo  debcs  omnis  xtatis  et 
sexus  et  conditionis  bomines  ad  beiie  vivendum 
moiicre,  quia  gratia  Dei  Salvatoris,  id  est  gratis  da- 
lus  nobis  Filius  Palris,  humanum  genus  salvare  vo- 
leuiis,  apparuit  per  tidem  oinnihus  horainibus,  seni- 
bus  ct  jiiveiiihus,  maribus  et  feminis,  liberis  et  ser- 
vis,  iiiilluraque  a  sua  cognitione  cxclusit.  Vel  gra- 
tia  Dei  Salvaloris,  id  est  gratia  DorainiJesu  Cbristi, 
geuus  hunianum  gratis  per  baptismum  salvare  cu- 
pientis,  apparuit  per  illuniinalionem  Evangelii  om- 


corde  simus  exspcctantcs  bcatam  spera  aeleniai  re- 
inuneratioiiis,  et  cdvcntum  gloria;  magni  Dei,  qiiando 
veiiiol  in  iiubibus  cum  virlute  magna  ct  gloria 
{Mutih.  xxv),  et  cognosceiur  niagnus  Deiis,  qiii  in 
primo  adventu  visus  est  parvus  homo.  Exspectc- 
nius  tdventum  liiijus  niagni  Dei,  e!  Suhalorisnoslii 
Jesu  Christi,  (iiiia  qui  niagnus  Deus  rcprobis  son  • 
tiotur,  nobis  Salvator  csse  dignabitur.  Est  et  orcio 
sensuum.  Exspocleinus  adventuni  gloriae  Jesu  Chri- 
sii  inagni  Dei ,  ot  Salvaloris  noslri.  Quem  idcirco 
debeniiis  cxspeclaie  et  salutcm  ab  eo  sporare,  quia 
non  aliud  protium  dedit  pro  nobis  qui  lenohainur  a 
diabolo  capti,  sed  scmutipsura  qui  tnntus  cst,  ut 
prelioso  sanguine  nos  redimeret,  quia  cjus  eramuii. 


1497 


COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULI. 


Naiii  aliena  dicimur  emere,  noslra  vero  redimcre.  \ 
Redinieret  nos  ab  omni  iniquiiale,  ut  nulla  jam  ini- 
quitas  nobis  dominaretur,  id  est  nullura  peccatum, 
sicut  Joannes  ait ;  i  Oinnis  qui  facit  peccatum,  et 
iiiiquilatem  facit,  el  peccalum  estiniquitas  (/  Jouii. 
jii),  »  et  mundarel  sihi  populum,  id  est  ut  noii  soiiim 
a  jiigo  dialjoli  et  iniquilatis  cos  redimeret,  sed  et 
mundaret  nos,  ablueiido  sordes  peccatorum  nostro- 
rum  in  baptismo,  et  sii;  faceret  nos  populum  sibi 
acceplabilem  vel  (sicut  in  groeco  babetiir)  peciilia- 
rem,  populum  dico,  sectatorem  sive  ut  Gra:cus  ba- 
bet,  ajmulatorem  bonorum  operitm.  Redemit  ergo 
nos  sanguine  suo,  ut  sibi  Christianumpopulum  pe- 
culiareiu  el  acceptum  faceret,  et  liorura  sectator 
essct,  ut  in  bis  perseveraret. 


IN  EPIST.  AD  TIT. 
CAPUT  111. 


U98 


I  llaec  loquere,  et  exhortare,  et  orgue  cum  omni 
«  imperio.  Nemo  te  contemnat.  > 

Hwc  quoe  dicta  sunt  de  apparitione  gratiae  et  abne- 
gatione  iinpietatis,  etquod  Doniinus  seipsum  dedit 
redcmptionem  pro  nobis,  ut  nos  liberarct  ab  iniqui- 
tale,  et  mundaret  sibi  populuin  peculiarcm  sectato- 
rem  bonoruiu  operum ,  loquere  igiiorantibiis,  et 
exhortare  scieiites  ut  ita  vivant,  et  argue,  id  est  con- 
vince  contemptores  vel  resistentes.  Et  ba?c  age  cum 
omni  impcrio,  id  est  cuin  imperiosa  auctoritale. 
Iniperii  nomine  noii  dominationem  poientia;,  sed 
auctoritaleni  suadet  vita;.  Cum  imperio  quippe  do- 
cetur,  quo.l  piius  agitur  quara  dicatur.  Naiii  do- 
clriiise  fiduciam  subtiaiiit,  quando  coiiscieiiiia  piae- 
pedit  liiiguara.  Non  ergo  ei  poteslatem  clara".  locu-  ^ 
tioni^,  scd  fiduciam  insinuat  bona»  actionis.  Unde  et 
de  Deinino  scriptum  est :  •  Erat  eiiiin  doc.".ns  sicut 
potestatein  liabens,  et  iioii  sicut  scribiE  ot  Pliari- 
sa:i  (Maitlt.  v;  Marc.  i).  t  Singiilariter  nanique  ac 
principaliter  solus  ex  potestate  boiia  loculus  est, 
quia  ex  iiifirinitaie  mala  nulla  comniisit.  Ex  divini- 
tate  qulppe  potentiam  habuit,  id  quod  nobis  pcr 
humanitatis  suae  iniiocentiaro  ministravit.  Ob  lioc 
et  jubetur  Titus  et  loqiii,  et  exlioriari,  et  arguere 
cnm  'jmni  impcrio,  quia  valde  mitis  erat,  et  propter 
iiimiam  leiiiiatem  poterat  Siirrao  ejus  inelficax  esse, 
nisi  per  auctorilalem  imperii  ferventius  juberelur. 
Quou  aiitem  iinperii  nomine,  sicut  prsemisinius  au- 


<  Admone  illos  principibus  et  putestatibus  subdi» 
i  tos  csse,  dicto  obedire,  ad  omiie  opus  bonum  pa- 
«  ratos  esse,  nemiiiem  blaspbemare,  non  litigiosot 
<  esse,  sed  raodestos,  oranem  ostendentes  mansue- 
i  tudinem  ad  omnes  bomines.  > 

Quia  superius  dixerat,  tantum  servos  dominis 
suis  subditos  esse  debere,  putarct  forsitan  aliquis, 
quod  illi  qui  iion  essent  de  servili  condilione,  ne- 
niini  deberent  esse  subditi,  ct  ideo  nunc  dicit ; 
Admone  illos^  licet  a  servili  conditione  sint  alie- 
ni,  tamen  subdiios  esse,  id  est  ut  siiit  subditi  princi- 
pibbs,  id  est  regibus,  quia,  prima  et  maxima  sunt 
populi  capita;  et  poicstatibus,  id  est  ilucibus,  coiisuli- 
B  biis,  tribi:nisct  biniilibus,  quipotestatemsupcr  alios 
habent.  Ob  hoceliam  fortassis  ista  jubet,  quia  Judse 
Galilai  per  illud  tempus  adhuc  dogma  vigebat,  et 
habebat  plurimos  sectalores,  cujus  ct  in  Actibus  apo- 
stolorum  fit  mentio  (Act.  v).  Qui  iiiler  ca:tera  hoc 
quasi  probabile  proferebat  ex  legc,  nullum  debera 
dorainum  nisi  soiiim  Deum  vocari,  et  eos  qui  ad 
lemplum  decimas  deferrent,  Caisari  tributa  :;on  red- 
dere.  Qiia;  hairesis  taiitiim  creverat,  iit  et  Pliari- 
E.-corura,  ct  popiili  partem  muliam  conturbaret,  ita 
ut  adDominum  quoque  noslrum  lefenttiir  lucc  qua;.- 
stio,  Licet  IributuindareCsesaii  an  noii?  Quibus  ipse 
prudenter  cauieqii;T>  respondens,  ait  :  «  Ueddite 
qiia;  Siint  Caesaris  Csesari,  el  qu;e  siint  Dei  Deo 
(Matili.  XXII ;  .Mare.  xii ;  Luc.k\).  t  Cui  icspons  oiii 
nunc  Apostolus  congriiens,  docet  priiicipibns  et  po- 
testatibus  credentes  dehere  esse  subjecios,  clsi  sint 
iniiilcles,  quilius  indignura  se  subdere  ju;1icabant 
et  dicio  eoi  um  obedire,  iie  oporlcat  illos  violentia 
cogi,  et  quia  polerat  his  qui  tonne/ita  forniidabanl, 
octasio  ad  negandura  dari,dum  jiixta  .\posloli  pra;- 
cepta  asse;'erent  se  principibus  et  polestatibus  esie 
sulijcclos  et  face."e  quod  jubeient,  proptcrea  subjun- 
xit,  (id  omne  opus  boimin  pnratos  csse.  Si  boiiiim  est, 
inqiiit,  quod  jubet  imperalor  aut  prases,  paratus 
sit  obedire  jubeiiti.  Si  vero  malum  est  et  contra 
Deuni,  quod  prKcipit,  responde  ei,  quia  <  obediro 
oporlct  Deo  magis  quam  bominibiis  (Act.  v).  >  Iloc 
ipsum  et  de  servis  intelligamus  apiid  domiiios,  et 


ctorilas  vita;  principaliterdesignetur,  ex  eo  dedara-  p  de  uxoribus  apud  viros,  et  filiis  apud  pareiites,  sive 


tur  quod  prolinus  additur  :  Neino  te  contemnat,  id 
est  iiolo  te  lalem  exhibeas,  ut  merito  possis  ab  ali- 
quoconiemni.  Vel  iiemo  te  contemnat,  id  est  nemo 
eorum  qui  in  iecclesia  sunt,  tc  scgiiiter  agente  sic 
vivat,  ut  se  putet  esse  meliorera,  et  te  despiciat 
velut  inferiorem.  Qualis  enini  aedificatio  crit  ilisci- 
puli,  si  intelligat  niagislrn  se  esse  majorem.  Unde 
non  soluin  episcopi,  presbyteri  et  diacones  debent 
magnopere  providere,  ut  cunctum  populum  cui 
prsesidcnt,  conversationeet  sermone  praecedaiit,  sed 
et  inferior  gradus,  exorcist»,  leciores,  a;dilui,  ct 
Oinnes  omnino  qui  doinui  Dei  serviunt,  quia  velie- 
menter  Ecclesiam  Dei  destvuit,  nieliores  laicos  esse 
quam  ciericos. 


carnales,  sive  spirituales,  quod  in  illis  taiituni  cis 
debeaiit  subjici,  qua;  contra  Dci  mandala  nim  fue- 
linl.  Polest  et  ila  dislingui,  dicto  obedire  ad  omne 
opus  bcnum,  ac  deinde  alius  sensus  sii,  paratos 
esse.  Paratos  autem  esse,  ut  omnia  quKCiinque 
fcveiiirepossunt,  sibi  in  animo  pra;figurent ;  el  cum 
acciderint,  nihil  quasi  novum  sustincant,  sed  pra;pa- 
rati  sint  ad  omnia.  Admone  illos  neminem  blasplie- 
mare,  quia  plebs  s«pe  detrahit  rectori  siio,  et  male 
loquitur  de  eo.  Sed  nec  fideles  perversum  principem 
lilasphemare  debent,  ne  premantur  et  allliganlur  ab 
illo.  Non  tamen  simplieiter  accipitur,  neminemblas- 
phemare.  Neque  ait,  neminem  honiinem  blasphe- 
mare,  sed  absolute,  neminera,  id  est  non  horoiDe'}), 


1499 


HERVEI  BURGIDOLENSIS  MONACHI 


1500 


non  angelum,  non  aliquam  creaturam   Dei.  Omnia  a  habilcs  ad  odiendum,  hoc  est  digui  ut  odiremur  ab 


quippe  a  Dco  facta  sunt  bona  valde,  nec  omuino 
Christi  discipulis  convenit,  ut  aliquem  blasphcment 
aut  maledicant.  Non  tiiigiosos  esse,  sed  modeslos.  Si 
enim  sumiis  filii  pacis,  et  volumus  super  nos  pacem 
requiescere,  et  accessinius  ad  Jerusalem  coeleslei  , 
qu;e  ei  pace  nomen  accepit,  cuni  his  qui  oderunt 
pacem,  habeamus  p.icem  {Psal.  c>  ix) ;  et  quantum  in 
nobis  cst,  cum  omnibus  horairiibjs  pacali  sinius,nun 
solum  cuni  nioilestis,  sed  et  cuni  rixosis,  quia  aulla 
^irlus  cst  ferre  mansuetos,  lotumque  demui  irae. 
Kon  ergo  decet  Clirislianos  rsse  litigiosos,  sed  mode- 
slos,  id  cst  temperatos,  ne  prorjnipentes in  iram,  bla- 
sphement  aliquem,  vel  inlidelcra  appelleiit  canera,  tcI 
diaboli  lilium.nec  aliquid  hiijusmodi  per  iramdicant 


aliis;  et  odienies  invicem,  quia  et  nos  odiebamus 
alios,  ct  alii  odiebaui  nos.  Tales  non  solum  fuere 
genliles  ante  fidero,  sed  et  Judxi  non  credentes  post 
Domini  resurrectioncni,  postquara  videlicet  clama- 
verc  :  «  Cruciflge,  crucifige  eum;  »  et  :  «  Non  lia- 
bemus  regem  nisi  Caesarem  ;  i  et  :  «  Sanguis  ejus 
Ruper  nos,  et  super  lilios  nostios  {Luc.  xxiii ;  Joan^ 
XIX ;  ilatth.  xxvn).  i  Ex  eo  lempore  fuere  insipien- 
tcs,  id  est  sapientiam  Dei  qus  Christus  est,  non  ha- 
bentes;  et  incrcduli,  id  est  nolenles  credere  Chri- 
stuin  in  carne  venisse;  et  erranles,  id  est  pro  Chri- 
slo  Antichristum  exspectantes,  atque  carnalibus  de- 
sideriis  ac  volupiatibus  servientes,  et  csetera  quae 
describuntur,  ageiiti.'s.  Aniion  insipiens  erat  Saulus 


vel   faciaiit.  Et  oslendenii.s  omnem  mansuetudinem  B  et  incredulus,  e!  errans,  quaiido  a;mulaiionem  Dei 


ut  non  soliim  in  coide  sint  raansueti,  id  est  mites 
et  tractabiles,  sedet  foris  aperte  demonstrcnt  omnem 
mansuetudinem  in  incessu  suo,  atque  in  veibis  et 
operibus  suis.  Hanc  ostendant  non  ad  quosdam,  sed 
ad  omneslwmines,  lani  bonos  quam  raalos;  ad  bonos, 
ut  perliciat  :  ad  raalos,  ut  resipiscant.  Non  quo 
vansi  gloriae  desiderio  nos  esse  mansuetos  omnibus 
hominibiis  osteiidere  debcaraus,  sed  quia  dum  om- 
nes  ferimur,  etinjuri.-e  vicem  noii  repondimus,  ipsa 
opera  notiora  fiant  universis.  Potest  aliquis  ob  ja- 
ctantiaih  et  opiniouem  vulgi  auramque  popularem, 
simulare  apuJ  quosdam  mansuetudineni,  et  fingere 
bo;iitateui ;  sed  ubi  non  est  vera  et  germana  el  soli- 
da  niansueludo,  nejcio'  an  eum  esse  niansuetum 
possit  omiiibus  persuaderi. 

«  Eiaraus  enim  aliquaiido  et  nos  insipienles  et 
«  increduli,  erraiites,  servientes  desidcriis  et  volu- 
«  platibus  variis,  in  raalitia  el  invidia  agentes,  odi- 
•  biles,  odientes  inviccm.  > 

Idcirco  neminera  blaspheniare  debeiit,  nec  contra 
queniquam  litigare,  sed  modestiara  servare,  et  man- 
suetudinem  oranibus  ostendere,  quia  et  hi  qui  nunc 
perverse  videnlur  agere,  forsitan  convertentur  a 
pravitatibus  suis,  sicut  et  nos  conversi  sumus.  Nam 
et  nos  eramtis  aliquando,  id  est  olim  scu  quandoque, 
insipientes,  id  est  sapientiani  divinx  cognitionis  nou 
habentes ;  et  increduli,  id  cst  non  credentes  quodde 
Deo  credendum  est;  et  errantes,  id  est  credentes 


habebat,  sed  non  secundum  scientiam,  et  perseque- 
baiur  ecclesiam,  et  lapidantiuni  Stepbanum  vesti- 
menta  servabat  {Act.  vii),  cum  in  tantum  odium 
contra  Salvatoreni  insligatus  exarserat,  ut  lilteias  a 
sacerdotibus  acciperet,  pergens  Damascum  ad  cps 
{Act.  ix),  qui  in  Cbristum  crediderant,  vinciendos? 
an  testuantem  flammam  voliiplatum  restingnere  po- 
terat,  cura  non  cssct  teniplum  Dei?  Quse  aulem  ma- 
jor  polcst  esse  nialitia  et  invidia,  quam  contra  ab- 
sentes  epistoias  sumere,  et  ubique  Christi  vastare 
discipulos,  nolle  seipsum  salvum  ficri,  et  caeteris.qui 
salvi  esse  poterant,  invidere,  odisse  Christianos,  et 
coiisequenter  ab  omnibus  odium  promereri? 

(  Cura  autera  benignitas  et  huroaniias  appviruit 
(  Salvatoris  nostri  Dei,  nou  ex  operibus  justitix,  qux 

<  fecinvis  iios,  sed  secundum  suam  raisericordiani 
(  salvos  nos  fecit,  per  lavacrum  regeneralionis  et 
(  renovationis  Spiritus  saocli,  qucm  effudit  in  nos 

<  abunde  per  Jesum  Clirislura  salvatorera  nostrum, 

<  ut  justificati  gratia  ipsius,  haercdes  simus  secun- 
<.dura  spem  vilse  icternae.  i 

Tales  fuimus  ante  Chrisli  notitiain,  quales  descri- 
psiraus  :  ideo  raerueramus  damnationem,  sed  per 
Dei  gratiam  in  Christi  cognitione  reperimus  salutem, 
nam  salvos  nos  fecit,  cum  apparuit,  id  est  quando 
iJluxit  nobis,  benigniias,  id  est  largitas  cxhibitionis 
roisericordia;,  et  liumanitas,  id  est  aCfectus  miseri- 
cordiae  Dei  Patris  ct  Sulvatoris  nostri,  benignitatem 


quod  de  Deo  non  est,  putantes  lucem  tenebras,  et  te-  p  videlicct  vocat  exliibilionem  operum  divinse  iniseri- 


nebras  lucem  {Isa.  v),  putantcs  falsuni  quod  verura 
est,  ct  vcruni  quod  falsum  est.  Et  eiamus  servientes, 
id  est  obedientes  dcsideriis  nostris,  ijuia  posl  con- 
cupiscentias  noslras  ibaraus,  et  illicita  desideria  se- 
quebaraur,  satisfaciendo  illis  prout  potcraraus ;  et 
voluptatibus  variis  serviebamus,  iJ  est  voluptatibus 
farnis  et  voluptatibus  guL-e,  ac  voluptaiibus  molliura 
vestimentorum,  et  siniiliura  reruin.  Nos  dico,  agen- 
les  in  malitia,  quaiitum  ad  alios,  id  est  actionem 
nialam  contra  alios  exerceiitcE.;  et  in  invidia,  id  esl 
iii  malevolentia,  quia  si  malum  facere  non  polera- 
nius,  malevoli  saliem  et  invidi  quod  poteraraus,  ahis 
eramus,  nialum  enrum  desiderantes,  et  bonura  ipso- 
rum  detestantes,  quia  ideo  eramus  odibiles,  id  cst 


cordiae;  humanitatcm  vero,  ipsum  lionum  affeclum 
ejusdem  niisericordia».  Et  dicittir  humanitas  in  Deo 
ad  similitudiiiem  nostri.  Nain  ille  apud  nos  dicilur 
hunianus,  qui  hunianitus  et  niisericorditer  crga  ho- 
mincs  aOicitur,  qiiia  hunianitas  ipsa  misericordiae 
est  efiectus.  Secundum  fidein  et  intellcftum  nobis 
apparuit  humaiiitas  ct  benigniias  Dei  Salvatoris , 
quando  comperimus  Deum  Patrem  esse  miserato- 
rera  ct  misericordem.  Et  tunc  salvos  nos  fecit,  qui 
nostris  meritis  eramus  perditione  digni.  Non  enim 
ex  operibits  juslili(e  qum  fecimus  nos,frocess\l  ha;c 
salus,  quia  nulla  opera  justitix  feccranuis,  unde  sa- 
lulem  nieriiissemus,  sed  ipse  secundum  misericordiam 
suam  salvos  nos  fecii,  non  secundum  merita  nostra 


1601  COMMENT.  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  IN  EPIST.  AD  TIT.  1502 

iiobis  hanc  salutem  dedil ;  per  lavacrum  regeneratio-  \  hsec  agere  sic  «tudeant,  qui  cTedunt  Deo,  ul  fidcm  opc- 


nis  et  reaovationis  Spiritus  sancti,  id  esl  per  liapti- 
smiin],  in  quo  rcgeiierati  et  renovaii  sumus  adve- 
nienie  in  nos  Spiritu  sanclo,  per  quem  dala  est  nobis 
peccatorum  remissio.  Spes  quidem  futuroe  salutis, 
non  ipsa  salus  quae  promittiiur,  data  est  nobis  in  ba- 
ptismo;  et  tamen  quia  certa  spes  est ,  tanquam 
jam  data  esset,  eadem  salus  salvos,  inquit,  nos  fe- 
cit.  Alio  videlicet  loco  dicit,  quia  spe  salvi  facti 
sumns  (Rom.  i).  Nondum  ergo  re,  sed  jam  certa 
spe  salvos  nos  fecit,  id  cst  salutem  jeternam  corpo- 
ris  et  animx  nobis  dedit  per  lavacrum  regeneratio- 
niset  renovalionis  Spiritus  sancti,  id  est  per  ablu- 
tionem  baptismi,  in  quo  sumus  a  peccatorum  sordi- 
bus  loti,  et  iteruin  post  carnalem  generalionem  spi- 
rilalitcr  generati,  ac  vetusto  homine  deposito,  rcno- 
vati  per  Spiritura  sanctura,  ut  nunc  iterum  percipe- 
remus  in  baptismo  novitatem  innocentia:,  quam  per- 
ceperamusin  primo  parente  priusquam  peccasset,  ac 
deinceps  ambularemus  in  novitale  vila;,  quem  Spiri- 
tum  sanctnm  Deus  Pater  ejfudit  in  iws,  id  est  extra 
fudit  inSnos,  quid  adhuc  foris  a  paradiso  sumus  exsu- 
les,  ut  major  ejus  super  nos  clementia  monstraietur. 
Elludit,  videlicet  abunde,  id  csl  sufficienter  ad  remis- 
sionemomniumpeccatorum,etaddationemvirtulum. 
\el  abunde,  id  est  abundantem  spirilaltbus  donissuis, 
et  hoc  fccil  per  Jesum  Cltristum  Salvatorem  nostrum, 
id  est  per  operalionem  Jesu  Chrisli,  qui  saiiguinc  suo 
salvos  fecit  nos  a  peccatis  nostris,  el  salvos  adhuc 
faciet  ab  omnibus  malis.  Ad  boc  effudit  Pater  in 
nos,  id  est  in  inlcriora  noslra  hunc  spiritum,  ut 
justiticemur  per  eura,  et'justificati  non  nostris 
nierilis,  sed  gratia  ipsius,  Patris,  vel  Spiritus  sancfi, 
simus  jam  secundumspem  hwredes  vitui  mterna:,  etsi 
nondum  secundum  rein,  id  est  hsereditario  jure  jam 
nunc  possidcamus  in  spe  certa  vitnm  a;ternam. 

f  Fidelis  sermo  est.  Et  de  his  volo  te  conlirmare, 
I  ut  curent  bonis  operibus  prseesse  qui  credunt 
<  Deo,  hsec  sunt  bona  et  utilia  homiiiibiis.  Stultas 
«  autem  quxstiones,  ei  genealogias  et  conteiiliones, 
(  et  pugnaslegisdevila,  sunteniiniiiutilesct  vanst.  > 

Fidelis  est  isle  sermo  quem  pra^misi,  ut  justificjii 
ipsius'gratia,  haeredes  efllciamurseeundum  spera  vitae 
seternae.  Dignusestvidelicet  fide  sermode  liajreditate 


ribus  adornent,  qnia  hcec  sunt  bona,  idcst  justaet 
sancla,e(  sunt  ulilia,  id  est  utilitatem  xlernx  reaiu- 
neraiionistribuenliahuminibus.Dehis,  inquam.volo 
ulcoiiGrmes  Deo  credentes.quia  bona  suntetutilia  ; 
stultas  aulem  qucestiones  devila,  quia  econtra  vanae 
sunt  et  inuliles,  stultae  quxstiones  sunt,  ubi  eviden- 
ter  apparet  stultitia,  sicut  in  miiltis  haerclicorum 
interrogatiouibus,  quas  de  Christo  vel  de  aliis  re- 
bus  faciunt  ad  deprecationem  cathulicorum  ,  sed 
hujusmodi  qusstiones  devita  ;  et  genealogias,  id  est 
coinputationes  generatiouum ,  quas  Judsei  faciunt, 
qui  in  eo  se  jactant  et  putant  legis  habere  notitiani, 
si  nomina  teneant  singulorum,  el  ab  Adam  usque 
ad  extrenium  Zorobabel  omnium  generationes  me- 
moriter  velociterque  percurrunt,  atque  in  supputa- 
tione  annorum  et  in  refercndis  nepotibus,  abnepo- 
tibus,  avis,  proavis,  doctores  se  credunt;  et  conton- 
liones  devita  eorum,  qui  per  argumentationes  ariis 
dialecticx  non  ratione,  scd  stomacho  litigantium 
dispulant,  iu  hoc  diebus  ac  noctibus  vacaules,  ut 
vel  interrogent,  vel  respondeanl,  vel  deiit  proposi- 
tioiiem  vcl  accipiant,  assumant,  confirment  atquc 
conoludant.  Si  igitur  illi  hoe  faciunt,  quorura  pro- 
prie  ars  contentio  est,  quid  debet  facerc  Cbristianus, 
nisi  omnino  fugere  contenlionem  ?  El  pugnas  quoque 
legis  devita.  Frequenter  enim  accidit  ut  habeamus 
pugnas  Icgis,  non  ob  dcsiderium  verilatis,  sed  ob  • 
jaclantiani  gloriae,  dum  apud  eos  qui  aiidiunt,  docti 
volumus  sestimari,  aut  certe  ex  hoc  rumusculo  tur- 
pia  sectamur  lucra.  Quld  enim  prodest  spumantibus 
labiis  et  latratu  garrire  canum,  cuin  simplex  et 
moderala  responsio  possil  te  placare,  si  vera  est, 
aut  si  falsa,  leniter  a  le  et  placabiliter  emcndari? 
Occasione  legis  oriebantur  altercationcs,  dum  alii 
dicerent  a  quibusdam  cibis  abstinendum  esse,  quo- 
niam  sic  fuerat  in  lege  praeceptum:  et  alii  respon- 
derent  iii  Evangelio  esse  concessum,  diceiite  Domi- 
no  :  i  Non  quod  intrat  in  os,  coinquinat  honiiiiem 
(Matih.  xii) ;  »  et  aliis  contcndentibus  totam  ipsam 
legem  oportere  carnaliter  intelligi  et  servari,  aliis 
vero  rcspondentibus  et  dicentibus  non  jani  carnali- 
ter,  scd  solummodo  spiritaliter  eam  debere  servari 
ct  intelligi.  Sed  hujusmodi  qiiMstiones  ei  genealo- 


Dei,  et  de  spe  vit3e  seternae.  Et  de  his  volo  te  confir-  D  giae  et  contentiones  et  pugnae  ideo  sunt  viianda-. 


mare,  id  est  de  his  supradictis  volo  te  non  dubium 
esse,  scd  certum,  et  ut  crediint  caeleri,  coiifirmare 
te  illos,  id  est  ut  tu  confirmes  ahos  de  his  praedictis, 
de  gratia,  de  justilicatione,  de  haereditate,  dc  spe 
vitae  xiernae,  et  his  similibus.  Vel  volo  le  conUrmaro 
de  his  id  est  vo'o  ut  conQriuando  loquaris  de  his,  et 
vehementcr  ha;c  asseras,  ita  ut  qui  le  audieriiit,  crc- 
dant  tibi,  etcureiit  praeesse,  idest  studcantaliospra;- 
ire  bonis  oneribus.  Qui  videlicet  lia;c  vcra  esse  credi- 
derint,  iiccesse  est  ut  curain  habcaiit  bonorum  ope- 
rum,  per  quam  haereditas  Dei  et  spes  vit«  praepara- 
turacternx.  Curent  bonis  opcribus  praeesse  aliis,  id 
cst  summa  cura  et  maximo  studio  laborent  agorc  boii» 
opera  undepraibeantaliisexemplumbeneoperandi.ct 


quia  sunt  inutiies,  id  est  nee  diceniibus  nec  audien- 
tibus  prosunl;  et  vana;,  id  est  inancs,  quia  tantom- 
modo  speciem  scientiae  habent. 

e  Ha;reticum  hominem  post  unam  ct  secundam 
t  correplionem  devita,  sciens  q.uia  subversus  est, 
<  qui  ejusmodi  csl,  et  deliuquil  cum  sit  proprio  ju- 
«  dicio  condemnatus.  > 

H.-cresis  Grasce  ab  electione  dicitur,  quod  unus- 
quisque  scilicet  id  sibi  eligat,  quod  ei  melius  essu 
vidcatur.  Unde  stoici,  Pcripatclici,  Academici  et 
Epicurci,  illius  vcl  illius  hsRrescos  appellabantur. 
Hxreticus  ergo  est,  qui  geueralis  ecclesiae  doctri- 
nam  dcserens,  errorem  sibi  perversi  dogmatis  eligit, 
quem  specialiter  sequatur.  Et  ideo  haerclicus,  quia 


«503 


HEUVEI  BURGmnLENSIS  MOr^ACHI 


1504 


liomo  est  humana  tantura  saptens,  «t  de  Deo  se-  A  <ieiite  Paulo,  et  ad  alias  ecclesias  proficisceiile,  non 


cniidum  humaiias  rationes  disputans.  Sed  iste  debet 
corripi,  et  si  in  eriore  perduraverit,  caveri,  sicut  el 
Doniinus  pessimos  doctores  arbilrio  suo  dimitien- 
dos  praecipit,  sciens  eos  dilliciilter  ad  veritatera  posse 
trahi :  f  Sinile,  inqiiit,  illos,  cseci  sunt,  et  duces  caeco- 
runi  {Mattli.  w).  t  Inde  est  quod  et  Apostolus  nunc 
hfereticura  jubet  vitari.  Non  solum,  inquit,  prse- 
dictas  qusestiones  et  gcnealogias  cave,  sed  et  hoere- 
ticum  hominem  devita  post  unam  el  alteram  correptio- 
nem  vel  commonitionem.  Quasi  dical  :  i  Si  vides 
aliqucm  a  fide  erranlem,  coramoiie  illum  rationabi- 
liter,  ut  catholicam  teneat  fidem ;  et  si  distulit,  ad- 
huc  severius  corripe  illum  de  erroris  sui  pravitale. 
Non  videlicet  sufficit  tantum  semel  eum  corripi  vel 


dimitterentur  orphani,  sed  halierent  apostulicum 
virum,  qui  ea  qiioe  videliantur  deesse,  corrigeret. 
Quia  crgo  post  fundamentum  aliaruin  ecclesiaruin 
necessarius  eiat  Tiius,  qui  a;dificium  substrueret, 
scribil  ei  ut  cum  Artemani  vel  Tycbicum,  unum 
Sfilicet  e  duobus  qui  secuni  fuerant,  Crelam  misis- 
set,  qui  impleret  locum  ejus,  ipse  Nicopolim  veni- 
ret,  ibi  se  hiemalurum  contestans.  Ex  quo  paternos 
affectus  Pauli  in  Crelenses,  a  quibus  idololatria;  se» 
minapriinum  pullulaverant,  probamus.  Necessarium 
habet  Titum  in  Evangclii  ministeriuin,  tamen  non 
eum  ante  ad  se  vult  venire,  nisi  in  locum  ejus  Arte- 
mas  vel  Tychicus  successor  adveneril,  cujus  do- 
ctrina  el  solalio  Cretenses  coiifovcaiilur.  Nicopolis 


coramoiieri,  sed  et  secunda  est  ei  adhibenda  corre-  B  ipsa  est,  quse  ob  vicioriam  Augusti,  quod  ibi  Anto- 


ptio,  ut  in  ore  duorum  vel  trium  teslium  stet  orane 
verbum  (// 6'or.  xiii;  Dsul.  xvii).  Si  hina  corre- 
ptione  vel  cunimonitione  noluerit  resipiscere,  uite- 
rius  jam  illum  dcvila,  non  habens  cum  illo  partici- 
paticnem  aliquam  vel  societatem,  nec  admonens 
eum,  sciem  quia  subvenus  est.  Qui  videlicet,  semel 
bisque  correptus,  audito  errore  suo,  non  vult  cor- 
rigi,  errare  sestimat  corrigentem;  et  eccntrario  se 
ad  pugnas  et  jurgia  vcrborum  parans,  eum  vult  lu- 
crifacerc,  a  quo  docetur.  Qui  crgo  luijusir.odi  cst, 
id  est  tam  perversi  erroris,  et  tam  pravse  obstiua- 
lionis,  subversus  est,  id  ect  a  contcmplslioiie  su- 
pernorum  versus  nd  ciiperiora  intuenda,  ut  terrena 
semper  intueatur,  et  nihil  nisi  leirenum  et  iiifernum 
(sfc)  sapiat;  el  delinquit,  id  est  derelinquit  raagis  ac 
magisveritalem,  cum sitpropriojv.dicio  condemnatus, 
iil  est  corpore  simul  et  anima  damno  sempiteruae 
daranalionis  deditus.  Qui  propierea  suo  judicio  di- 
cilur  esse  condeninntus,  quia  fornicEtor,  adulter, 
horaicida,  et  cseteri  crifiiinosi  per  sa;erdoles  de  ec- 
clesia  propellunlur;  hjeretici  auiera  in  se  ipsos  sen- 
teiiliam  feriint,  suo  arli.trio  de  ecclcsia  reccCentes. 
Qu.ie  recessio ,  propria^  conscientias  videtur  esse 
damnatio.  loter  ha:resini  autem  ct  schisma  hoc 
dislat,  quod  haeresis  perversum  (logma  habeal,  schi- 
snia  veio  propter  episcopElera  dissensionem  ah  ec- 
clesiase  separet.Nullumtaineiisciiismaest.quod  non 
sihi  aliquam  conlingat  haeresira,  ut  recte  ab  ecclesia 
recessisse  videalur. 

<  Cum  misero  ad  te  Arlcinam  aat  Tychicum,  fe- 
«  stiiia  venire  ad  ine  Nicopoiim.  Ibi  eniia  statui 
«  hyeinare.  Zena'  .  legis  peritiiin  et  Apollo  sollicite 
<  prier.iitle,  ut  .lihil  illis  desit.  Oiscant  autera  et 
«  iiostri  bonis  .'peribus  prjcesse  ad  usus  i.ccessarios, 
»  ul  non  sin^  infrucluosi.  > 

lliec  intPiim  quaj  scrlbo,  serva,  et  cum  misero  ad 
te  Artemam  vcl  Tychicum,  tunc  festina  venjre  ad  me 
Nicopolim,  ut  et  alibi  praedices,  quia  i6i  staiui,  id  esl 
lirmiter  proposui  biemare,  id  est  in  hieme  morari. 
Dictum  est  in  exordio  isiius  epistolae  :  Hujus  rei 
gratia  i  reliqui  te  Cret» ,  ut  ca  quae  desunt  corri- 
gas,  et  constituas  per  civitates  presbyteros  (supra 
i),   >  ut  quia  Cretenses  nuper  crediderant ,  roce- 


iiium  Cleopatremque  superaverit,  nomen  accepit  : 
vixoTzokK  videlicst  Grsece,  qiiasi  victorice  cititas  di- 
citur  Latiiie.  Dixi  venias  ad  me  et  antea  proemilte 
Zenam  legia  perilum,  et  hpoUo  ilu  sollicite  ut  nihil 
desit  illis,  id  est  \it  iiuUis  careant  necessariis,  seJ 
sccum  alierant  qua-cunque  iliis  necessaria,  quoniam 
cou  est  mihi  fccullas  procurandi  eos.  Hic  innuit 
se  pauperem  esse,  iiac  lerreiiis  rebus  colligendis 
inhiare.  De  hoc  Apollo  diclum  est  Corinthiis  : 
<  Unusquisquevestrum  ("icit:  KgoquidcinsumPauIi, 
ego  autem  ApoIIo,  ego  vero  Ceplia;  (/  Cor.  i;  Act. 
xviii).  1  Fuit  autem  vir  Alexaiidrinus  ex  Judaeis, 
valde  eloquens  el  docius  in  lege,  episcopus  Coriii- 

„  thiorum,  quem  propler  dissensiones  qua;  in  Corin- 
tbo  erziit,  ad  vicinam  insulam  Cretam,  cum  Zena 
legis  doctore  putandum  est  transfietasse,  et  Pauli 
epistola  dissensionibus  Coriiithiorum  temperalis, 
rursus  Corinthum  rcmeasse,  Zenam  vero  legis  peri- 
tum  vel  doctorem,  de  alio  Scriptura!  loco,  qui  fue- 
rit,  ncn  nossuraus  dicere,  nisi  hoc  tantum,  quod 
ipse  apostolicus  vir  fuerit,  olitinoiis  id  op(.'ris,  quod 
Apoilo  hahuerit  Chrls::  esclesias  exstrueiidi.  Pra;- 
cipit  itaqua  Tiio,  nl  quoniain  de  Creia  ad  Grseciam 
ravigaturi  erant,  non  eos  faciat  marsupiis  indige- 
re,  sed  hahere  ea,  qua;  ad  vialicura  r.ecessaria  sunt. 
Et  quia  poterat  suboriri  occulla  lesponsio,  ut  iion 
tam  Ti'.us,  cuam  quicunque  epistoUe  lecior  hoc  di- 
ceret  :  Et  unde  Tito  ut  viatlcum  iion  iiabentibus 

D  largirctur?  solvit  hanc  quaesiiouem,  et  quasi  nihil 
sibi  opponatur  eiidit,  dicendo  :  Discant  aulem  et  no- 
slri  bonis  cperibus  prceesse  ad  usus  necessarios,  ut 
r,on  sint  infructuosi.  Nostros,  suos  vocat,  qui  in 
Christum  ciediderunt ;  qui,  quia  Christi  eranl,  recte 
ct  Pauli  et  Titi  appcUari  merebanlur,  habenles  vi- 
delicet  victura  >^l  vestitum,  his  cOiitenli  erant.  Et 
ne  forsi!an  vcl  cpistolam  Pauli  (/  Tim.  vi),  vel  prae- 
ceptum  Tili  facile  contcmnant,  infructuosos  vocat, 
quicuiique  evangelistis  non  ministraverint.  Non  sint, 
inquit,  infructuosi.  <  Oranis  eiiim  arbor  quas  non 
facit  frucium  bonnm ,  excidetui',  el  iii  ignem  mitte- 
tuT  (I  Matth.  iii).  I  Qui  ergo  saiiclis  priedicaloribus 
necessaria  non  vult  tribuere,  arhor  infnictilosa  esi, 
et  ob  suara  sterilitatem  combusiione  digna.  Liitera 


ma 


COMMENT.  m,  EPISTOLAS  PAUI.I.  —  IN  EPIST.  AD  PmLEM. 


1308 


sic  legilur  :  Illos  prseinilte.  Sed  ei  nostri,  id  est  illi  A  qui  aniant  absque  (ide,  amant  quippe  et  matres  fi- 


quos  ego  ad  Christum  converti ,  et  tibi  diulius  in- 
struendos  rcliqui,  discant  te  docente,  prx-esse  bonis 
operibus  eoium  ad  iisus  necessarios,  id  est  p.irati 
esse  semper  niinistrare  prsedicaioril^us  eorum  (luse 
nccessaria  sunt.  Vel  discant  praeesse,  id  esl  cctcros 
praevenire  in  bonis  operibus,  fsclis  ad  necessarios 
usus  praedicatorum,  ut  non  sint  infructuosi,  non 
ministraiido  eis  necessarios  sumptus. 

€  Salutam  tc  qui  mecum  sunt  onines.  Saluta  eos, 
«  qui  nos  amaiit  in  fide.  Gratia  l)ei  cum  omnibug 
«  vobis.  Amen.  i 

Saluiant,  inquit  te,  id  est  salutem  libi  imprecan- 
lur,  oir.ncs  qiii  sunl  mecum.  Yel  solita  coiis\iPluJine 
usus  est,  ul  Tiium  ab  omiiibus  qui   seciim  eraiit. 


lios,  sed  noi)  amani  in  fide,  el  uxorei  maritos,  sed 
aroor  ille  non  fidei  esl.  Sola  sanctorum  dilcctio  iti 
lide  difigit  imanlum,  ut  etiam  si  ille  qui  dilig  tiir,  in 
lidc  noii  sit,  tamen  s.inclus  in  lide  euin  dilig;(t.  Ideo 
enim  in  fide  diligil,  quia  credil  in  eum,  qui  poUici- 
lus  est  se  pro  expletione  mandati  rclribuluriim  esse 
mercedem ;  et  inlidelem  quem  diligit  ea  intontione 
dibgit,  ut  eHiciaiur  fidelis.  Deinde  Tito  et  ca;teris 
(lui  cumeoerant,  imprccatur  gratiarn  Dei,  diccns  : 
Cralia  DA  cum  omnibiis  vobis  sit.  Amen.  Et  quomo- 
do  Isaac  patriarcha  lienedixit  (ilium  siium  Jacob 
{Gen.  XXVII),  ct  ipse  Jacob  duodecim  patriarchas 
{Gen.  xiix),  Aposloli  qiiuque  iiigredienlos  doinuin 
dicebant :  <  Pax  liuic  doiiiui  {Maiih.  x);  »  ct  si  digna 


diceret  Sflluiari,  vel  certe  propiie  in   Tilum,  qiiod  J^  eraldomus,  rcquiesccbat  paxDominisuper  eam(Luc. 

x);  si  vero  se  exhibebat  indignam,  revertebatur  ad 
eos  qui  jam  fueranl  impiccati  :  et  nunc  in  (ine  epi- 
slolx  suae  Aposlolus  giatiam  credeiilibus  Impieca- 
tur,  qiia;  cum  voto  hafjcbat  effeclum,  et  erat  in  po- 
leslate  credentiuin,  si  lalcm  se  benedictus,  qualeCQ 
benedicens  imprccabatur,  prsebere  voluisset. 


talis  esset  ul  aniorem  eorum  qui  cum  Paulo  eranl, 
omnium  mereiei.ur.  Magna  videlicet  est  laus  Titi, 
per  Paulum  ab  omnibus  saiutari.  lUi,  inquit,  te  sa- 
lutant,  et  tn  ex  nosira  parte,  saluta  eos  qui  apud 
Cretara,  nos  amant  in  jide,  non  in  cariie.  Neqiie 
eniin  omnis  qui  amat,  ainat  in  ftde,  scd  multi  sunl 


IN  EPISTOLAM   AD  PHILEMONEM. 


ARGUMENTUM. 

Phitemoni  familiares  litteras  viiliil  Aposlolus 
a  BomanQ  carcere,  pro  servo  ejus  Onesimo  roguns, 
qi.iu  rem  ipsius  furalus  fiiiirat,  et  ab  eo  ne  compre- 
h^uderelur,  Romam  fugerat;  sed  ibi  familiaritatem 
Aposloli  conseculus,  baplismum  Christi  perceperat, 
et  in  tantum  se  correxerat,  ac  doclrinam  upostoii- 
eam  didicerat,  ut  idoneus  Chrisli  prwdicalor  efjice- 
retur.  Ideoqne  veniam  a  Philemone  intendil  illi 
Apostolus  impelrare,  remitteus  eum  cum  hac  epi- 
stola. 

CAPUT  UNICUM. 

«  Pauliis  viiictub  Chrisli  Jesii ,  et  Timotheus 
I  frater,  Phileraoni  dilecto  et  adjutori  nostro,  et 
€  AppiiB  sorori  charissimae,  et  Archippo  commili- 

<  toni  nostro,  ei  ecclcsiae   quse  in  domo  tua  cst : 
(  Gratia  vobis  ct  pax  a  Deo  Patre  nostro,  et  Do- 

<  miiio  Jesu  Christo. 

Puulus  vinclus  Jesu  Christi  scribit  Philemoni. 
In  eo  quod  nomen  suiim  prxmitiit  celeberrimiim, 
innuit  ei  quod  tanto  viio  deuegare  non  debeat 
quod  oxpetit.  Apostolum  veio  se  noit  dicit,  quia 
cuiii  inipelrare  veniam  iniendat,  verba  tantum 
blandientia  oportet  euin  ponere,  non  nomen 
uuctorilatis  pneferre.  Non  imperat,  sed  oral.  Ma- 
joris  tamcn  videtur  supercilii,  \inctum  Jesu  Chri- 
sti  se  dicere,  quara  aposiolum  {Act.  v).  Gloria- 
bantur  enim  apostoli,  quod  digui  fuerant  pro  no- 
miue  Jesu   Chrisii  contumeliam  pati.   Sed  neces- 


C  saria  cst  auctoritas  vinculorum.  Rogaturus  enira 
pro  Onesimo,  talis  rogare  debuit,  qui  po>~set  im- 
petiare  quod  posceret,  et  mentione  suoriim  cru- 
ciatuum  Philemonera  ad  misericordiara  flecteret, 
ne  et  dolorem  super  dolorem  adderet,  si  veniam 
Onesirao  denegaret.  Non  omn'.a  autem  qui  vinctus 
esl,  Jesu  Christi  vinctus  esi;  scd  ille  tanUim,  qui 
pio  Christi  nomine,  et  pro  ejus  confessione  viii- 
cula  palitur,  sicut  saiiguis  effusus  ille  tantum- 
niodo  martyrem  facit,  qui  pro  Christi  nomine 
funditur.  Scribit  igitur  ad  Philemonera  Romse 
vinctus  in  carcere,  quo  tempore  videnlur  ad  Piii- 
lippeiises  et  Colosscnses  et  Ephesios  epistobe  esse 
dictatse.  Ad  Philippcnses  illa  c\  causa  prirauin 
{Phitip.    iv) ,  quod   cum    solo   Timotheo  scribit, 

D  quod  in  hac  *pistoIa  facit.  Dehinc  quod  vincula 
sua  manifesta  dicit  facia  pro  Chrislo  in  onini  prae- 
torio.  Quod  sit  autem  pra;torium  in  ipsius  epislo- 
\x  fine  signiflcat.  Salutanl  vos  cmiies  sancti, 
maxime  autem  qui  de  domo  Citsaris  sunt.  A  Cse- 
sare  videlicet  missus  in  carcerem,  iiotior  familiae 
ejus  factus,  persecutoris  domiiin  Cliiir,ii  fecit  ec- 
clesiam.  Porro  et  ad  Colossenses  principiiim  est 
simile  :  «  Paulus  apostolus  Jesu  Christi  per  volun- 
latem  Dei,  ei  Timotheus  frater  {Coloss.  i) .  >  El  in 
fine  dicit  :  «  Memores  estote.  vinculorum  meorum 
{Cotuss.  iv);  I  et  idem  Onesimiis  qui  nunc  Phile- 
moni  coramcndatur,  etiam  perlator  ejusdem  epi- 
slolae  fuit.   Sic   videlicet  legiraus  :    i  Quk   ciica 


1507 


HERVEI  BUKGIDOLENSIS  MONACHl 


»508 


me  siint,  omnia  vobig  nota  faciet  Tycbicus  charis-  A  lis  in  pra^icalione  assidiia  el  bostiutn  repressione. 


simus  fraler,  et  Cdelis  minister  el  conservus  iu 
Domiiio,  quem  misi  ad  vos  ad  hoc  ipsum,  ut  co- 
gnoscal  quse  circa  vos  suiil,  et  coiisoletur  corda 
V"sira,  cum  Onesimo  charissimo  et  (ideli  fratre, 
qui  est  ex  vobis  (ibid.).  >  Ilic  autem  Philenion,  ad 
quein  liaec  epistola  scribiiur,  Onesirai  domiiius  est, 
imo  fraler  esse  cffipil  in  Domino,  et  ad  Colossen  ■ 
ses  refenur  quod  Onesimus  ex  eis  sit,  unde  ra- 
tio  nos  ipsa  et  ordo  deducit,  quod  et  Pbilenion 
Colossensis  sit,  et  eo  tenipore  communem  ad  om- 
nem  ecclesiam  Onesimus  epistoiam  tulerlt  quo 
privalas  et  sui  commendalricos  ad  domiiiura  litte- 
ras  sumpserat.  Estel  aliud  judicium,  quod  in  bac 
eadein  epistola  et  Archippus  norainatur,  cui  bic 
cum  Philemone  sciibiiur  :  c  Dicite ,  inquit,  Ar- 
chippo  :  Vide  ministcrium  quod  accepisti  in  Do- 
mino,  ut  illud  impleas  {ihid.}.  t  Quod  est  niini- 
storium,  quod  Archippus  accepit  a  Domino?  ad 
Pbilemonemlegimus,  «  et  Archippo  commilltoni  no- 
stro;  >  ad  Ephesios  etiam  scribit  se  vinclum  jn 
Domino  (Ephes.  iii.  vi),  et  in  fine  dicit :  «  Ut  scia- 
tis  quae  circa  me  sunt,  omnia  nota  vobis  faciel 
Tycbicus  cbarissimus  frater  et  fidelis  minisler, 
qaein  misi  ad  vos  in  hoc  ipsuin,  ut  cognoscatis 
quse  circa  rac  sunt,  et  consoletur  corda  vestra 
{Coloss.  iv).  I  Tycbicus  autem  is  est,  qiii  et  ad  Co- 
lossenses  cum  Oncsimo  raittiiur;  ei  eo  tempore 
Onesimum  babuil  comitem,  quo  Onesimus  ad  Pbi- 


IUud  quod  ad  Galatas  scribens  Apostolus  ait  (Ga- 
lat.  iii),  in  Chrisli  (ide  nibil  referre,  gentilis  sit 
aliquis  an  Judseus,  vir  an  niulier,  servus  an  liber, 
eliam  in  boc  loeo  perspicuura  lit.  Inter  duos  quippo 
viros  apostolicos,  intet  cooperatorem  Pauli  ct  com- 
militonem  ejus,  raedium  Appia>  nomen  inseritur, 
ut  tali  cx  ulroque  iaiere  fulta  comitatu,  non  vi» 
deatur  ordinem  sexus  babere,  sed  meriti.  Sunt 
qui  intelligant  Appiara  conjugem  esse  Pbilemonis, 
et  Archippum  ejus  filiuni.  Quod  satis  videtur  con 
gruum,  ut  scilicet  Philemoni  tanquam  patrifarailias 
priacipaliter  mittatur  epistola,  deinde  Appiae  uxori 
ejus  et  Archippo  filio  ejus,  necnon  et  ecdesia,  id 
est  convocationi  fidclium,  qua:  esl  in  domo  ejus,  id 
est  iii  familia  ipsius,  vei  quam  ipse  pro  Christi  no- 
mine  pascit  et  tenei  in  donio  sua.  Uxorera  et  fi- 
lium,  et  domesticam  ecclesiam  ideo  salutat  Aposto- 
liis,  ut  omnes  pro  Onesimo  inierveniant,  ei  ei  cx 
corde  dimittant,  quia  et  ipsi  ab  illo  ofiTensi  fuerani. 
Gralia,  inquit,  et  pax  *i<  vobis  a  Deo  Patre  el  Z)o- 
niino  Jesu  Christo.  Gratia  est,  qua  imllo  meriio, 
iiulloquc  opere  salvamur;  pax  qua  reconciliati  Deo 
per  Cbristum  sumus.  Sed  quoniam  a  Patre  el 
a  Christo  gratia  et  pax  rogatur,  una  Filii  Patrig- 
que  natiira  esse  vel  poientia  monslratur,  cum  id 
potest  Filius  pra^stare  quod  Paler,  ct  id  dicitur 
Paler  prsstare  quod  Filius.  Hucusque  Paulus  et 
Timotheus   Pbilemoni  cl   c«leris,  hinc   jam  solus 


leraonem   liiteras  perferehat.  In  quarum  principio  r  Paulus  soli  Pbilemoni  usque  ad   (inem  epistolae  !o  • 

Paulus  sihi  Timolheum  adjungil,  ut  cp"sioIa  majo- 

rem  haberet  auctoritalem,  quK  non  ab  uno  scrihe- 

batur,  et  Pbilemon  non  solum  propter  Aposlolum, 

sed  propter  Timollieum,   qui  sili  familiaris   eiati 

faceret  quod  rogabatur.   Paulus  et  Timoihcus  fra- 

Ur  scribuut  Philenioiii  dileclo,   el  quia  dilecius  est 

ab  5is,  debet    eorum    gratia   concedere   veniam 

Onesimo.    Iii   Grneco  tamen   non  babelur  dilccto, 

sed  :  diligibili.  Inter  dileclum  aulem  et  diligibilem 

hoc  distat,  quod   dilectus  appellari   polest  ct  ille, 

qui   dilectionem  non  raeretur;   diligibilis  autem  is 

tantum,  qui  merito  diligitur.    Denique  et   inimi- 

cos  nostros  diligere  praecipimur  (J/auA.  v;    Luc. 

VI),  qui  sunt  dilecti,  sed   non  diligibiles.   Araa- 

raus  quippe  illos,  non  quia  amari  mereiitur,   sed  D  tivus  vir  charitatcm   suam  non   extendct  usquo  ad 


quitur. 

I  Gratias  ago  Deo  meo,  semper  merooriam  tui 
f  faciens  in  orationibus  meis,  audiens  cbaritatem 
(  tuam  et  fidem,  quara  habes  in  Domino  Jesu,  et 
(  in  omnes  sanctos,  ut  communicatio  fidei  tux  evi- 
«  dens  (iat  in  agnitionera  oninis  Loni,  quse  in  nobis 
(  est  in  Christo  Jcsu.  i 

Multipliciter  laudat  Phileraonem,  ut  postmodum 
facilius  eum  flectat  ad  concedendum  quod  rogabit. 
Crelias,  inquit,  ago  et  catera,  qiiasi  dicat  :  0  Pbi- 
lemon,  ignoscere  debes  Onesimo,  iiec  jaui  ullum 
rancorera  vel  odium  retinere  contra  eum  in  cordo 
tuo,  quoniam  es  evregise  charitatis  et  fidei ;  undQ 
gratias  ago  Deo  meo.    Quomodo  enim  tam  charita- 


qnia  Dominus  hoc  prsecepit.  Phileraon  vero  et 
dilectus  et  diligibilis  est,  quia  et  diligitur,  et  di- 
ligi  raeretur.  Philemoui,  inquit,  dileclo  et  adjutori 
nostro,  id  est  per  suam  pr»dicationem  adjuvaiili 
nos  ad  disseniinaiidum  Chrisli  evangelium;  et 
ideo  dilectus  est  a  nobis,  quia  in  eodem  sancta 
prredicalionis  opere  quo  et  nos  la  borat.  et  Appicc 
torori  chariiimce  nou  hahenii  in  se  fals*  aliqtiid 
et  (iclrc  germaiiitatis;  et  Archippo  commUitont 
nostro,  quera  arbitror  cum  Paiilo  ct  Timotheo 
contra  adversarios  pro  Christi  iiouiine  dimican- 
lem,  exslitisse  victorem  ;  el  propierea  nunc  com- 
inilitonem  dicit,  quod  in  eodein  certamine  bello- 
que  superaverat,  vel  quod   adliuc  commililaret  il- 


servum  bene  correptum  ?  Aut  quomodo  tam  fidelis 
non  indulgebit  illi,  qui  earadem  fidem  jaia  habet? 
Craiias  ago  pro  te  Deo.  Deo  dico,  meo,  id  est  quasi 
proprio,  quoniara  speciali  quadam  excellentia 
prx  caiteris  illi  servio.  Gralias  illi  ago  semper  me- 
moriam  tui  faciens  i»  orntinnihus  meis.  Ambigunm 
est  utrum  gratias  agal  Deo  suo  semper,  aii  niemo- 
riam  Pbilcmonis  faciat  in  orationihus  suis  sempcr. 
El  utrumquc  intcUigi  potest.  Qui  enim  praecipit 
aliis  ut  in  oranibus  gratias  agant  Deo,  nullis  angu  - 
stiis  poterat  concitari,  iit  gratias  semper  Deo  ipse 
non  rcferret.  Si  autem  pro  sanctis  et  melioribu» 
quibusque  scmper  orabat,  credibilc  esl  eum  pro 
Philemonc  semper  orasse,  ut  fidcs  ejus  et  charitas, 


I, 


i£09 


COMMENT.  IN  EPiSTOLAS  PAULl.  —  IN  EPIST,  AD  PHILEM. 


15)0 


Chrisli   misericordia   servaretiir.    Craiiaf,    inqtiit,  A  «  runt  perte,  fraler.  Propler  quod  niultam  fiJuciani 


ago  iemper,  vei  semper  sum  memoiiam  tui  faciens 
in  orulionibus  meis,  id  est  quoliescunque  oro  pro 
rae,  intermlsceo  et  orationem  pro  tc.  Gralias  ago, 
audiens,  id  esl  quoniam  frequenler  audio  chariia- 
tem  tuam  et  fidem,  quam  habes  in  Domino  Jesu, 
el  in  omnes  sanctQs  ejus.  Ob  lioc  eniui  grales  re- 
fero,  et  orationes  pro  te  facio,  quoniam  saepe  nar- 
raturmilii  te  habere  charitatem  in  Domino  Jesu, 
qua  diligis  cum  super  omnia;  et  in  omnes  sanclos 
ejus,  quos  taiiquam  leipsum  diligis,  ideoque  debcs 
et  Onesimum  diligere,  quia  jam  sanctus  ejus  est. 
Fidem  quoque  habes  in  Domiiio  Jesu,  et  in  sanctls 
ejus,  juxta  quodin  Exodo  leglmus(£xorf.  xiv),  qula 
credidit  populus  Deo  et  Moysi  servo  ejus.    Quicun- 


«  habens  in  Clirisio  Jesu  impeiandi  libl,  quod  ad 
«  rem  pertinet,  propter  chaiiiatum  niagis  ohsccro, 
«  cum  sis  talis  ut  Paulus  senex,  nunc  aulem  et 
•  vinclus  Jesu  Christl.  Obsecro  le  pro  raeo  lilio, 
«  quem  genui  in  vinculis,  Onosimo,  qui  libi  alir{uaii- 
«  do  inulilis  fuit,  nunc  autcm  et  niihi  et  libi  utilis, 
«  quem  remisi  tibi.  Tu  autem  illum  ut  viscera  mea 
«  suscipe.  > 

Plenius  inculcat  et  docet  quia  dixerat  :  «  Gratias 
ago  Deo  meo  sernpcr  memoriam  lui  faciens  in  ora- 
lioiiibus  meis.  >  Ideo,  inquit,  gratias  ago,  quoniam 
audiia  chariiatc  tiia,  quani  in  sanclos  exerces,  habui 
in  ea  gaudium,  iionqiialecunque,  sed  mflgn«me(con- 
solationem.  Desolaiionem  videlicct  quamdnm  et  tri- 


que  credit   Deo,  aliter  ejus  (idem  recipere  noii  va-  "  stiliam  habiieram,  dmn  vererer  ne  si  ad  le  revertere 

tur  Onesimus,  allquid  mali  a  te  paterelur.  Sed  au- 
dito  quod  in  oranes  sanclos  charilas  tiia  rediinda- 
ret,  consolatlonem  et  gaudinm  habui,  credens  quod 
et  Onesimo  qui  jam  unus  ex  sanciis  est,  veniam 
dares.  Ideo  gaudinm  et  consolationem  in  tua  clia- 
rituie  percepi  quia  lanta  esl,  quod  viseera,  id  est 
corda  sanctorum,  quos  frequeiiter  hospitio  susce- 
pisti,  requieverurit  per  le,  o  bone  fraler,  id  est  lanla 
illis  beneiicia  foris  exhibuisli,  ut  etiain  IntLTiius 
eorura  affeclus  in  bonitate  tuse  charitalis  requie- 
sceret.  Requiescunt  videlicet  raens  et  voluntas  san- 
ctorum  per  eos,  qui  pietatis  opera  sectantur,  sicut 
et  uffligitur  per  illos,  qui  perverse  agunt,  et  dignum 
erat  agere  gratias  Deo  pro  charitale  Philemonis, 
qiii  internura  cordis  affectum  et  profundos  animi 
recessus  sanctorum  recipiendo  refecerat.  Hanc  vi- 
delicet  habet  apostolus  consuetudinera,  ut  seraper 
viscera  vocet,  volens  plenam  menlis  osiendere  cha- 
ritatem.  Unde  gaudens  cum  gaudentlbus  {Pliilip. 
iv),  et  cum  hls  qui  requieverant,  refectum  esse  se 
credens,  habet  Ixtitiam  non  Iransitoriam  et  le- 
vcm,  et  quse  fortuitu  possit  accidere,  sed  magnam 
et  prout  erat  in  Philemone  chariias  eminentcra, 
quam  augebat  consolalio  super  ejusdem  Philenionis 
charitate,  descendens  a  Patre  misericordiarum  et 
Deo  totius  consolationis  {11  Cor.  i).  Hinc  ad  rera 
venire  paulatim  incipit,  subdendo  :  Propler  quod, 
id  est  quia  saepe  viscera  sanctorum  per  te  requie- 


let,  nisi  credat  et  sanetis  ejus,  id  est  prsedicatori- 
bus  et  Scriplurarum  sanclarum  aucloribus.  Nec 
est-in  Deura  vera  dilectio  et  fides,  quae  in  ministros 
ejus  odio  et  infidelilate  tenetur.  Talem  habes  cha- 
ritatem  et  fidem,  ut  communicatio  fidei  tuw  fiat 
evidens  iii  bonis  operibus.  Vel  ideo  pro  te  oro,  ut 
communicalio  iidei  luse,  id  est  quod  fides  tua  cre- 
dlt  omnia  qux-  habcs,  debere  sanctis  omnibus  esse 
communla.  Fiat  evldens,  id  est  exlcrius  videatur 
iii  opere,  ut  quod  intus  credit,  foris  demonstret  in 
operis  exsecutione.  Ethoc  faciat,  proficiens  inagni- 
tionem  omnis  boni,  ul  scilicet  bene  credendo  e(  bene 
operando  ad  hoc  perveniat,  ut  omne  bonum  prout 
ia  hac  vita  possiblle  est,  agiioscat,  id  est  in